Bona timphawu tekucwayisa ngemhlata emntfwaneni

Allison Cooper

INYANGA YEKUCAPHELISA Ngemhlata Ebantfwaneni, leyenteka njalo ngenyanga yeNyoni, yenta kutsi kube nekucashelwa kwemihlata leminyenti yebantfwana.
Umhlata webantfwana wenyu-kile emhlabeni wonkhe, lokulinganiselwa ekutseni munye umntfwana kulabange-408 mhlaba wonkhe bacilongwa bakhandzakale kutsi banemhlata ngembikwe-kutsi bafinyelele emnyakeni we-15.
Ngekusho kwa-Taryn See gers, Umchumanisi weTe -kuchumana eNhlanganweni Yemhlata Ebantfwaneni  yaseNingizimu Afrika (i-CHOC), kukholelwa ekutseni ababili kulabatsatfu bantfwana labanemhlata abakutfoli kwelashwa kantsi labakutfolako ngulabo vele lasebasezingeni lekugcina lalesifo.
Kusukela nga-2011, i-CHOC beyisolo isebentisana neLi-tiko Letemphilo kanye nebelaphi bendzabuko ku-nika tingcweti tetemphilo, tisebenti letinakekela ngetemphilo, belaphi bendza buko kanye nemimango ngelwati lemhlata webantfwana.
“Labantfu laba bafundziswa timphawu tekucwayisa teku cala te-Siluan nekufundza kucedza inkholelo kanye nelihlazo emimangweni,” kusho Seegers.
Timphawu tekucwayisa tekucala teSiluan  nguleti:
• Funa lusito lwetekwelashwa kusacala timphawu leti ngapheli.
• Liso: Libala lelimhlophe esweni, emasoli lamasha, kungaboni lokusha, kukhukhumuka kweliso.
• Sigadla: Sisu nelitsambo lengculu, inhloko ne-ntsamo, titfo temlente nemikhono, emasendze kanye nemadlala.
• Lokungachazeki: Umkhu-hlane lochubeka ngetulu kwemaviki lamabili, kuhusheka, kuphaphatseka, kudzinwa, kulimala lula nome kopha.
• Buhlungu: Ematsambo, emalunga, ngemuva nekwephuka lula nje.
• Timphawu temiva: Ingu cuko nome kungakhoni kuhamba, kubhalansa nekukhuluma, kubuyela emuva etintfweni lendlu-lwe kuto ekukhuleni, kushaywa yinhloko loku-ngetulu kweliviki nome ngaphandle kwekuhlanta kanye nenhloko lenkhulu.
Imihlata yebantfwanaImihlata yebantfwana yehlukile emihlateni lehlasela bantfu labadzala. Ivamisa kwenteka etitfweni temtimba, ibukeka yehlukile ngaphasi kwesibonisakhulu futsi  ikuva lula kwelashwa, kusho Seegers.
“Emazinga ekwelashwa kwemhlata webantfwana asetulu kakhulu kunemihlata yebantfu labadzala. Lamuhla, emaveni lasatfutfuka, linyenti lemihlata yebantfwana ingelashwa ngemphumelelo, futsi emkhatsini we-50% ne-60% ingelashwa. Emaveni lazuza imalingena lesetulu, lizinga lekusindza lingaba semkha tsini we-85% kuya ku-90%.”Bantfwana labanyenti ba-dzinga kutsi bacilongwe lesifo ngesikhatsi kusengahambi sikhatsi lesidze futsi batfole kwelashwa lokungiko – etikhungweni letikhetse kile tekwelapha lokwentiwa tingcweti letifanele – nangabe lizinga lekusindza kuhloswe kutsi lentiwe ncono.
 Kute utfole lwatiso lolwengetiwe, tsintsa i-CHOC kulolucingo lwabo lolutsi: 0800 333 555.
 
