Thuša  barutwana go tlwaela go phela  le COVID-19

More Matshediso

BATSWADI LE BARUTIŠI  ba ka thuša barutwana go šogana le letšhogo le kgatelelo ya monagano tšeo ba itemogelago tšona ka lebaka la leuba la Bolwetši bja Coronavirus .
 Barutwana ba dutše ba lebane le di tlhohlo ka lebaka la Bolwetši bja Corona virus  (COVID-19) le melao ya go dula ka gae.
Go bile le diphetogo tše dikgolo dikolong tša Afrika Borwa, gomme se se ka dira gore barutwana ba kwe ba tšhogile gape ba šia.
Barutwana ba ile ba swa nela go tlwaela go ithuta ka inthanete le go ditelwa dithu tong tša bona, go se kopane le batho ba bangwe, go lahle gelwa, manyami le bohloko, tšeo ka moka di ka hlo lago letšhogo le kgatelelo ya monagano.
Setsebi sa monagano  sa thobamatswalo Boitu melo Tlhapane, yoo a šomago Lekaleng la Thuto ya Kakaretšo ka Kgorong ya Thuto ya Freistata, o re go  kwa o tšhogile o na le kgatelelo ya monagano dina kong tše tša boima go a kwešišega.
“Barutwana gonabjale ba na le nako ye e ka bago ngwaga le seripa ba feto getše go mokgwa wo mofsa wa go ithuta, ka nako ye nnyane ya go kopana le go ruta.
 “Ba bantši ba ile ba swa nela ke go ithua ka noši,  mola ba phela ka kgonono  ka bokamoso bja bona le khuetšo ya COVID-19  mo  ditshepong tša bona le ditorong tša bona, mo bophelong bja lapa la bona le leagong la bona,” gwa realo Tlhapane.
Ka moo o ka šoganago le seemo O hlaloša gore letšhogo ke go šia goba go ngongorega ka selo seo o sa tsebego gore pheletšo ya sona e tla ba eng. Go thuša barutwana go šogana le seemo, o fa dikeletšo tše di latelago:  • Kwešiša gore go tlwalegile go tšhoga le go šia. Se ga se re gore o na le bofokodi.
Go lokile gore o se se be gabotse.
• Seo o se dirago ka go šia ga gago ke seo se lego bohlokwa. Naa o latela melao ka moka ya COVID-19  yeo e beilwego go šireletša wena le ba bangwe? Ke eng se sengwe seo o ka se dirago go kgonthiša polokego ya gago le ba bangwe?• Naa o na le tshedimošo ya go tshepagala ka COVID19 go ka go thuša ge wena le bao o ba ratago le ka fetelwa?• Naa o na le thekgo ya barutiši, balapa le bagwera go go thuša ge o ikwa o na le kgonono goba o na le kga telelo ya monagano goba letšhogo.
Barutiši le bona ba ka fa barutwana thekgo ntle le go kopana le bona ka go ba  fa didirišwa tša go ithuta ka inthanete le go ba direla dihlopha tša go ithuta  mo intheneteng; ka go ba gopotša go ithuta e lego seo se tla hlohleletšago baru twana go ithuta ge ba le ka gae; le go ba hlohleletša go boledišana ka matšhogo a bona ka ga go tsena sekolo.
“Se se bohokwa, kudu go dithutwana tšeo di ba pale lago,” a tlaleletša.
Balapa le bagwera ba ka fa barutwana thekgo ya maikutlo, ka tsela ya go ba hlohleletša le go ba kgonthišišetša nako le nako, gwa realo Tlhapane.
“Barutwana ba hloka go gopotšwa nako le nako gore maitapišo le boikgafo bja bona di a lemogwa gape di a  lebogwa, ka gona seo se  oketša boitshepo bja bona.
Ka moo o ka fokotšago letšhogo Tlhapane o re go na le  ditsela tše mmalwa tšeo batswadi le barutwana ba ka fokotšago letšhogo. Tšona  ke tše:  • Kgonthiša gore go na le ditshepedišo tše di latelwago tša ka mehla tša go ithuta, go robala le go kopana le batho. Se se tla thuša barutwana go fihlelela dinepo tša bona ka dinako tše di beilwego, mola di ba thuša go ikwa ba na le taolo dithutong tša bona.
• Barutwana ba swanetše go šomiša methopo ya bona ka moka yeo e lego gona yeo ba e filwego sekolong le go mananeo a go ithuta, ao a sepelelanago le lena neothuto, ao a gašwago thelebišeneng le radiong.
• Batswadi ba ka thuša ka go kgonthiša gore barutwana ga ba theeletše le go bogela kudu ditaba tša COVID19, kudu tše di amanago le mahu le ditaba tša go se be tša nnete, ka ge se se tla godiša matšhogo a bona gomme sa dira gore ba be le mathata a mantši a mona gano.
• Barutwana ba swanetše go fokotša go šomiša bobegaditaba bja leago, ka ge bo senya nako ya dithuto gape bo šitiša kudu.
• Balapa ba ka fetoša mekgwa ya bona ya go phela ka go tsenya mešomo ya go ihlo komela, go swana le go ithobolla le go raloka.
 “ G e  m o r u t w a n a  a  l a h l e gelwa ke motho yo a mo ratago, a ka itemogela maswao a manyami a go swana le kgatelelo ya monagano le letšhogo.
“Go bohlokwa gore sekolo le batswadi ba romele barutwana ba go thekgo ya monagano le leago, yeo e fiwago ke Kgoro ya Thuto ya Motheo, goba ba bonane le methopo ya go se lefelwe goba dikliniki tša moo ba dulago gona gore ba ba romele go batho ba maleba,” gwa realo Tlhapane.
Maswao a kgatelelo ya monagano Batswadi ba swanetše go lemoga le go lebelela maswao a go fapana ao a ka bontšhago gore bana ba bona ba na le kgatelelo ya monagano. Wona a akaretša:
• Ge ngwana a dula a le tee  a sa kopane le ba bangwe.
• Go se je le go se robale gabotse.
• Go huduega maikutlo kudu, go swana le go lla nako le nako, pefelo ya go se laolege goba go befelwa ka pela.
• Go swara bothata go hlokomedišiša.
• Go se fetše mešomo le mešomo ya sekolo ya go direlwa gae.
• Mathata a maitshwaro, go swana le go ba le dintwa.
• Go fa mabaka a go se kwagale a gore a se ye seko long.
• Go dula a le mogaleng goba go dinetweke tša bobegadi taba bja leago.
• Go palelwa ke go fetša mešomo ye mengwe ya ka lapeng.
Batswadi le barutwana ba ka ya diofising tša selete tša kgoro go hwetša thušo.  Ba ka kgokagana gape le Sehlopha sa Kgate lelo ya Monagano le Letšhogo sa Afrika Borwa, go 0800 567 567 goba ba romela SMS go 31393 gomme mothoba matswalo o tla ba leletša.