Kusekelwa kwemabhizinisi nebasebenti

vukuzenzele unnamed

Kucala nekwakha ibhi zinisi kufana kakhulu nekukhulisa umndeni. Kutsatsa sikhatsi, kubeketela, kusekelwa njalo nekunakekela lokungagucuki kusukela ebu ntfwaneni kuya ebudzaleni.
Kubanikati bemabhizinisi labaningi, kubona ibhizinisi loyikhulise kusukela ekucaleni ushikashikeka kutsi uphile, noma uze uphoceke kutsi uvale iminyango yayo, kudzabukisa inhlitiyo.
Kusukela kwacala lolubhu bhane lwe-COVID-19, loku kube simo lesidzabukisako emabhizinisi lamakhulu nala mancane labukene naso, ku ngasiko la eveni letfu kuphela kodvwa emhlabeni wonkhe jikelele. Lolubhubhane kanye netinyatselo lebekufanele sititsatse kuncandza kusabalala kweli gciwane kube nemtselela lomubi emabhizinisini.
Ekubukaneni nalolubhu bhane siye safuna kutsatsa indlela lesuselwa ebufakazini benchubomgomo nasekuse benteni, ngekubuka lucwaningo lwesayensi, kulungisa ngebu chwepheshe nemakhono, kanye nemtselela kuyo yonkhe imikha kha yebantfu.
Sifune kutsi kube nekulinga niswa phakatsi kwekusindzisa timphilo nekugcina tindlela tekutiphilisa.
Sifune kunciphisa  umtselela wemikhawulo yekuva lwa ngekulandzelana kwemphilo yebantfu, noma sibeke engcupheni umbulalave webu phuya lomubi kakhulu kanye nendlala esikhatsini lesitako.
Emalangeni ekucala kulo mnyaka lophelile, setfule ti nyatselo letifana ne-COVID Temporary Employer/Employee Relief Scheme (i-TERS), i-COVID-19 Loan Guarantee Scheme netinhlobonhlobo teti ndlela kuze sisekele emabhi zinisi lamancane sinikete lusito lwesikhashana lolusheshisako kubasebenti labatfwele kama tima nebanikati bemabhizinisi.
 Ngetulu kwaloko, sibonelelo lesikhetsekile i-COVID-19 So cial Relief of Distress Grant nekwandziswa kwekufinye lela etibonelelweni letivele tikhona kunikete tindlela teku tiphilisa ebantfwini labaswele nasemindenini.
Ngaletindlela tekungenelela sikhonile kunciphisa imiphumela lemibi kakhulu yalolubhubhane, savimbela kuvalwa kwemabhi zinisi lamaningi kanye nekulahleka kwaleminye misebenti. Tinikete luHlelo Lwekwakha Kabusha nekuVuselela Umnotfo sisekelo lesicinile lesilwetfule nge Mphala kulomnyaka lophelile.  Njengencenye yalelo  luhlelo setfule Sikhutsato SaMengameli Sekucashwa kuniketa ngemali lengenako nekusekela kutiphilisa kwa labatigidzi labazuzako. Ngalesikhutsato, bantfu labasha labangetulu kwe-300 000 bafakwe etikolweni njengebasiti. Balimi labatiphilisa ngekulima labangetulu kwe 100 000 lababhalisiwe esilu lwini semininingwane sekucala ngca saloluhlobo lapho ba kwati kufinyelela ekusekelweni ngekwebuchwepheshe.
Bangetulu kwe-30 000 bantfu labasha labaniketwe ematfuba emikhakheni  yetemasiko, tebuciko nete midlalo. Bosochwepheshe labasebasha baniketwe ematfuba ekutfutfukisweni kwesakhi wonchanti, temphilo, kongiwa kwemvelo kanye nakuleminye mikhakha lemningi.
Kunetinkhomba letitse mbisako kutsi umnotfo wetfu kancane kancane uyavusele leka, ngekukhula nekwakheka kwematfuba emsebenti emikhakheni leminingana, kusukela ekukhiciteni kuya etimayini nakutekulima.
Ngalokunjalo siyati kutsi ‘lesinyatselo lesikhulu’ siyindvu dvuto lengayi ndzawo kubase benti nakubanikati bemabhizinisi labahlupheke ngalokungena kulinganiswa kulomnyaka lowengcile nesigamu, futsi beba nelitsemba lekubona simo sabo sitfutfuka njengoba umnotfo bewuvuleka kancane kancane.
Kwandza ngalokusheshisako kwekutseleleka lokubhebhe tsekiswa nguloluhlobo lolu sha lwe-Delta kudzingeke kutsi kuciniswe kuvimba kuhamba kwebantfu, kusebenta kwema bhizinisi latsite nemibu tsano emphakatsini, phakatsi kwalokunye.Leti bekungasito tincumo letilula kutenta, kucatjangelwa umtselela wato etimphilweni tebantfu.
Njengoba sentile ekucaleni kwalolubhubhane, sabamba li chaza ekucocisaneni nabo  bonkhe lesibambisene nabo  ekuhlaleni, emabhizinisi, betemisebenti kanye ne mphakatsi wonkhe kuze sibuke kutsi ngutiphi tinyatselo  tekusimamisa ngekwetimali letingaletfwa kusekela emabhizinisi nebantfu labasenkhingeni kulesikhatsi.
Kucocisana eMkhandlwini Wavelonkhe Wekutfutfukiswa Kwemnotfo kanye Nebasebenti kuholele ekuvumelaneni nge kutsi indlela lesebentako netinyatselo letisimeme kutetimali letinganiketa kusitakala lokuphutfumako kukhulisa tikimu te-COVID-19 TERS emikhakheni letsintseke ngenca yelizinga lesine lekumisa ku sebenta kwetintfo.
Kusekela emabhizinisi lanema layisensi ekusebenta netimvume letiphelelwe sikhatsi phakatsi kweNdlovulenkhulu 2020 ne Nhlaba 2021, selula kuse benta kwawo kuze kube mhla tingu-31 Ingongoni 2022.
Ngetulu kwaloko, emalayisensi lamasha noma timvume letikhishwe kusukela mhla lu-01 kuKholwane nato titochubeka nekusebenta kuze kube ngu mhla tingu-31 Ingongoni 2022, futsi kute inkhokhelo yemali yelayisensi letobhadalwa.
Kulomnyaka lowengcile, besisolo sisebenta ngeku ngagucuki kuvikela basebenti lababutsakatsaka imisebenti yabo lebeyisengotini, kakhulukati emikhakheni leshayeke kakhulu lefana nekutsengisa, timboni tekudla netinatfo kanye nekukhicitwa kwensimbi.
Ngetinchubo letentiwe taba lula Yikhomishini Yekubuyisana, Kulamula kanye Nekwehlulela, kusindziswe misebenti le 58 000.
Njengoba lolubhubhane lungakhombisi timphawu tekuphela masinyane, ema bhizinisi nebasebenti bahlala besengotini.
Sibonga kubumbana kwe-mphakatsi siyachubeka nekwakha kutsi hulumende, emabhizinisi netemisebenti  tikhonile kusebentisana kuvikela basebenti nemabhizinisi kulemiphumela lehlukubetako yalolubhubhane emnotfweni.  Kwanyalo, lokuphambili  kusindzisa timphilo, nekucinisekisa kutsi siniketa kuse-kela lokudzingekako,  ngalokusemandleni etfu, kuze sivikele kuvalwa kwemabhi zinisi lamanyenti nemisebenti leminyenti lelahlekako.
Njengoba sentile ngesikimu se-COVID-19 TERS,  hulumende utibophelele ngalokucinile kutsi achubeke nekucocisana nema bhizinisi kanye nebetemisebenti kuze kutsi atfole indlela kuletikhatsi leticindzetelako letisi ndzisa tibuye tivikele tindlela  tekuphila. . v