Isekelo Lamabhizinisi Nabasebenzi

vukuzenzele unnamed

Ukuthoma ukwakha irhwebo kufana  nokukhulisa umdeni. Kuthatha isikhathi, isineke, nesekelo langamalanga eli ngatjhugulukiko elithoma ebu ncanini ukuya esigabeni esili ngeneko sokukhula.
Kubuhlungu kibosoma rhwebo abanengi, ukubona  irhwebo olithome phasi sele lidosa emhlweni namkha likate leleke bona livalwe.
 Ngebhadi solo kwehla ingogwana i-COVID-19, lobu bujamo obumbi obuqalane namarhwebo amancani namakhulu, ingasi elizweni lekhethu kwaphela, ko dwana ephasini zombelele.
 Umabhubhisa lo namagadango esiwathetheko ukuphungula ukurhatjheka kwengogwana  le anjengokuqinteliswa kwaa khambo nokuvalwa kwama bhizinisi kube nomthelela omumbi khulu emabhizinisini.
 Ekulwisaneni kwethu noma bhubhisa lo sihlahlwe bufakazi bezehlakalo esele zenzekile lokha nasitlama imithethokambiso yokuziphatha ngahlanye sitjheje irhubhululo lezesayensi, ubu kghwari nekghono lekoro yezepilo nomthelela okhona eenkorweni zoke zehlalakuhle yabantu.  Kumele sithole ukulungele lana phakathi kokusindisa ipilo yabantu neendlela zokuziphilisa.
Kumele sithathe iqunto elizakunciphisa umthelelela omumbi wokuqinteliswa kwa makhambo emaphilweni wabantu, nakungasi njalo sizifaka engozini yokubuya ngamandla kukamabhubhisa kwehlandla lesibili okuzakwandisa umtlhago nendlala esikhathini esizako.
Ekuthomeni kwanyakenye, sethule amagadango afana neHlelo lokuSekela ngeeMali kwesiKhatjhana abaSebenzi/abaQatjhi (i-TERS). IHlelo le-COVID-19 lokuBolekisa iMali namanye amahlelo wokusekela amarhwebo asakhulako akwazi ukusiza kwesikhatjhana abase benzi nabosomarhwebo. Ngokungezelela iMali yesiBonelelo se-COVID-19 nokukghona ukufunama imali yesondlo kube lisizo ekuphiliseni imindeni etlhagako.  Ngokungenelela ngama hlelo la sikwazile ukuphu ngula umphumela omumbi wengogwana le nokukha ndela ukuvalwa kwamabhi zinisi amanengi nokulahle kelwa misebenzi. NgoSewula wanyakenye kuhlonywe iHle loqhinga lokwAkha kabu-Tjha nokuVuselela umNotho (i-ERRP).
Njengengcenye yehlelweli sethule iHlelo likaMengameli lokuVula imiSebenzi ngomnqo pho wokunikela imindeni ithuba lokuba nomrholo wokuziphilisa nokusekela iindlela zokuziphilisa.
Ngomfutho lo, abantu aba-tjha abangaba zii-300 000 bafakwe eenkolweni njengaba sizi. Abosoplasi abafuyela uku ziphilisa abangaba li-100 000 bazitlolisele ukuthola isizo lethekhnikhali.  Ilutjha elingaba zii-30 000 linikelwe amathuba ngeko rweni yezamasiko, zobukghwari nezemidlalo. Ilutjha elibase benzi kezobukghwari linikelwe amathuba kezokuthuthukisa zo kwakha, zamaphilo, nezokugcina ibhoduluko lihlanzekile nezinye iinkoro.
 Kunamatshwayo atjengisako bona umnotho ukhula ngoku qinileko, nokwanda kwama thuba wemisebenzi kezinye iinkoro, nomkhiqizo kezema yini nezokulima.
 Kusesenjalo siyazi ‘into ekulu’ kududuza abasebenzi naboso mabhizinisi abadose emhlweni khulu emnyakeni ogadungileko, begodu bebarhuluphele ukubona ubujamo buthuthuka buthaka umnotho nawuvulekako.
 Ukukhuphuka kokungenwa malwele kwandiswa mhlobo omutjha wengogwana oyi-Delta ekatelelisa imithetho eqinileko yokuqinteliswa kwamakhambo, nokuvulwa kwamabhizinisi, ukuhlanganyela kwabantu emphakathini, nokhunye okunengi.
Lezi bekungasi ziinqunto ezi lula ukuzithatha, siqale umthe lela okhona eendleleni zabantu zokuziphilisa.
 Njengoba senzile ekutho meni kokwehla kwengogwana, sihlanganyele nabaphathi bezo mphakathi, amabhizinisi, bezo msebenzi ukubona bonyana ngiwaphi amagadango esinga wethula ukusekela amabhizinisi nabantu ngesikhathi sebanga matlhuwo kangaka.
 Iinkulumiswano phakathi komKhandlu wezokuThuthu kiswa komNotho nomKhandlu wezabaSebenzi ifike esivumelwaneni sokobana igadango elisebenza kuhle nelidzimeleleko elingaletha umehluko ngoku rhabako kulihlelo le-COVID-19 TERS eenkorweni ezilinyazwe kuQinteliswa kwamakhambo nemiSebenzi eThileko ngaphasi kweSigaba seSine.
 Njengendlela yokusekela ama bhizinisi asebenza ngelayisensi nalawo amaphemithi wawo aphe lelwe sikhathi sokusebenza phakathi kukaNtaka wee-2020 noMgwengweni wee-2021, singezelele isikhathi sawo soku sebenza bekube kumhlana ama-31 kuNobayeni wee-2022.
Ukungezelela kilokho, amalayi sensi nofana amaphephamvumo wamabhizinisi amatjha akhu-tjhwe nali-1 kuVelabahlinze nawo azakusebenza bekube  kumhlana ama-31 kuNoba yeni 2022 begodu akuna mali yelayisensi ozoku  bhadeliswa yona.
Lokhu-ke kuzawethula  umthwalo emabhizinisini amancani.  Nyakenye, besisebenza ngokungatjhugulukiko uku vikela abasebenzi ababoga bogako nalabo imisebenzabo esengozini, khulukhulu eenko rweni ezikhinyabezeke khulu ezifaka hlangana yokuthengisa, yokudla neenselo kunye neyeensimbi.
Ngokuya kwekambiso yeKo mitjhini yokuThobelana, yokuColela nokuLamula (i-CCMA), imisebenzi engaba zii-58 000 ihlengekile.
Njengombana umabhubhisa  lo angatjengisi ukungaphela msi nyana, amabhizinisi nabasebenzi solo basengozini.
  Sithokoza ibumbano lo mphakathi elenze bona siragele phambili nokuvuselela khona urhulumende, abosomabhizinisi nabasebenzi bazakusebenzisana ukusekela abasebenzi namabhi zinisi ukuqalana nemiphumela emimbi kezomnotho elethwe kukwehla kwengogwana le.
 Okwanje, okuqakathekileko kithi kuhlenga ipilo yabantu nokuqinisekisa bona sinikela ngesekelo elifunekako, ngo kusemandlenethu, ukukha ndela ukuthi amanye amarhwebo amanengi avalwe bese kuphela imisebenzi.
Njengoba senzile nge hlelo le-COVID-19 TERS, urhulumende uzimisele ukuragela phambili nokuhla  nganyelana namarhwebo neenhlangano zabasebenzi  ukuthola indlela ekuzokuhle ngwa ngayo ipilo yabantu nezokuvikela iindlela  zokuziphilisa kwabantu  kileziinkhathi ezibudisi  kangaka.