Vikela Kuntjontjwa Kwematisi

Kgaogelo Letsebe

Shenki Mabitsela (28) wati konkhe lokumayelana nekuntjo ntjwa kwematisi kanye nangemacala lamayelana naloko, njengoba ake waba muntfu lowahlukumeteka ngaloku.
Mabitsela, waseModimolle eLimpopo, wafaka sicelo sekuboleka imali ebhange ngeLweti lwemnyaka we-2020, kodvwa watjelwa kutsi sicelo sakhe angeke siphumelele ngoba unetikweleti letinengi. “Ngaya kuyofaka sicelo  sesikhatsi lesifishane sekubolekwa imali ngoba bengifuna kutiphilisa emva kwe-kutsi ngidzilitiwe emsebentini ngeNhlaba yemnyaka we-2020. Kwangimangalisa uma ngitjelwa kutsi angika-vumeleki.“Ekucaleni bengicabanga kutsi kungenca yekungabi nemholo losimeme, kodvwa bekungasiko loko. Bengati kutsi nginasinye kuphela sikweleti setimphahla futsi bengingenaso lesinye sikweleti, ngenca yaloko ngabese ngicela kutsi bangikhiphele imininingwane yami yetikweleti.”Mabitsela watfola kutsi unetinkhontileka letimbili tabomakhalekhikhini, kune-mali lebolekwe ebhange le-R65 000 netikweleti letinengi tasetitolo letivulwe ngeligama lakhe. Lesikweleti besicishe sifike ku-R100 000.“Ngembi kwekutsi kube nekuvalwa kwelive kwesi-gaba se-5, ngalahlekelwa ngumatisi wami, bengicabanga kutsi mhlawumbe use-ndzaweni letsite endlini futsi bengingakhatsateki kakhulu ngoba benginelikhadi lami lelisha lamatisi,” usho njalo. Emva kwekubona kutsi kukhona lowenta tikweleti ngeligama lami, Mabitsela wavula licala lekuntjontjelwa matisi kuTemisebenti Yetemaphoyisa AseNingizimu Afrika (i-SAPS).Kwadzingeka kutsi abhale incwadzi lefungelwe achaze kutsi ulahlekelwe ngumatisi wakhe bese uyimikisa kulabo lababolekisa ngemali kuhambisane nenombolo yelicala lakhe lalivulile kute avikele kutsi ligama lakhe lifakwe kulabo labatehluleki tekukhokha tikweleti tabo.Loku lokwenteka kuMabitsela akukehluki. Ngekuya kweTemisebenti Yekuvikela Kukhwabanisa TaseNingizimu Afrika (i-SAFPS) umbiko wekukhwabanisa wemnyaka we-2020, lomnyaka lowengcile kukhwabanisa kukhule ngema-161%  eMphumalanga Kapa kwakhula ngema-120% eGauteng.Manie van Schalkwyk, Umcondzisi Lomkhulu we-SAFPS utsi: “Intfo lekhatsata kakhulu kutsi kukhwabanisa lokumayelana nekutenta muntfu longasuye yena – lekwatiwa futsi ngekutsi kuntjontjwa kwemininingwane kukhule ngelizinga lelisabekako lelima-337%.”  Van Schalkwyk utsi bantfu kufuneka babike masinyane uma matisi noma ipasipoti yabo ilahlekile. “Kubika ngekulahlekelwa noma ngekuntjontjelwa ku-SAFPS naku-SAPS kwenta kutsi sikhone kufaka imininingwane ngekwe-elekthroniki nekwatisa emalunga etfu. Emva kwaloko atawubese ayachaphela kakhulu uma acinisekisa imininingwane yemuntfu.” 

