AmaBhizinisi womBuso (ama-SOE) Kumele Asebenzele Ukukhulisa Umnotho Netjhuguluko  

vukuzenzele unnamed

Sekuminyaka kwa njesi, ukuphathwa kumbi kwamaBhi zinisi womBuso (ama-SOE) weSewula Afrika ayindabamlonyeni emphakathini nekomitjhaneni yokugo lwa kwelawulo lombuso okufaka hlangana nobu khohlakali kezeemali.
Ngaphezulu kwalok ho, ukunganikelwa isekelomali elijayelekileko elivela kurhu-lumende, amanye ama-SOE amakhulu naqakatheke khu-lu bekatekateka bekahluleka ukwenza imisebenzayo.
Ama-SOE la kufanele adose phambili ekutjhugu luleni umnotho begodu nomphakathi. Banesibopho sokunikela ngomthangalasisekelo nezenzelwa  eku ngikho lapha umnotho uthembele khona, nanoma ngabe kukhiqizwa kwegezi, iinthuthi zabakhweli, ukusatjalaliswa kwamanzi, uku thuthwa kwepahla nofana zokuthintana ngokomrhala. Umnqopho wethu wokuphathwa mbuso kuvezwa sidingo sokusebenza kuhle kwamabubulo wethinta noliqha aqakathekileko, oku fana namandla weembaseli anjengegezi namadoyelo wemikhunji, nangesidingo sokuqinisekisa bona iindingo ezisisekelo zabantu beSewula Afrika, khulukhulu abatlho gako, zingafezwa. Sikholelwa ngokuqinileko bona ukulawula kompha kathi kuyatlhogeka kiyo imikhakha ebuthakathaka yomnotho begodu nokuthi inarha itlhoga ama-SOE asimeleleko akghona ukusebenzela ukukhulisa umnotho netjhuguluko. Lokhu kunjalo ikakhuluka zi ekusatjalalisweni kweze nzelwa zomphakathi ezifana negezi namanzi, lapha ama-SOE akghona ukulandela igunya lokuthuthuka ekare kweni yomphakathi ngoku ngafani naleyo eqothele  ukwenza imali kwaphela. Kungenca yalokho kuli qalontanzi ukobana urhu lumende atjhugulule uku sebenza kwamakhampani ngehloso yokuqeda ubu khohlakali, ukuthuthukisa ukubusa kwawo begodu anikelwe amandla wokulima indima ekufanele ayilime  ekurageni umsebenzi woku khulisa umnotho begodu nekuvulweni kwamathuba wemisebenzi.  Kuze kube nje, siqale amatjhuguluko ambalwa wokunzinzisa ama-SOE la ukuze akghone ukukhiqiza imiphumela edingwa begodu elindelwe lilizwe lekhethu. Yinye yamatjhuguluko aqakathekileko atholakala emkhakheni wezamandla.
 Sesithomile ngekambiso yokuhlela kabutjha i-Eskom bona ibe yi-SOE ngokwa maphiko amathathu ahlu -kahlukeneko, aqalene ne sizukulwana, ukudluliswa nokwabelana, ngokulandelana. Lokhu kungebanga lokobana isakhiwo se-Eskom besingakalungeli ukutjhuguluka kwendawo yama ndla. Beyingasebenzi kuhle begodu ibiza khulu begodu beyingasisepepeneneni ngokwaneleko. Ukusungulwa kwebhizi nisi yokusabalalisa igezi kuzokutjho bona i-Eskom izokukghona ukuthenga igezi kubathengisi abahlukahlukeneko, bamabubulo wangeqadi nofana bombuso. Lokhu kuzokuthuthukisa ukuba sepepeneneni, kwa ndise ukuphalisana begodu kuzokwandisa izinga lokuthengwa kwegezi ngama nani aphasi khulu. Ngokusebenzisa iHlelo labaKhiqizi abaziJameleko beGezi eVuselelwako (i-Re newable Energy Independent Power Producers), kube nesisomali langeqadi eliphawule kako ekukhiqizweni  kwegezi. Ngesiphakamiso sokwandisa ukukhutjhwa kwamalayisensi wokukhiqiza igezi – lapha amakha mpani azikhiqizela igezi be godu neyabanye abasebenzi bezamarhwebo – ukusuka ku-1MW ukuya ku-100MW, singalindela ukwanda kwesisomali yangeqadi.
Lokhu kuqakathekile ngesikhathi lapha inarha itlhagiswa kuragela phambili kokutlhayela kwegezi begodu lapha i-Eskom nofana umbuso ungeze wakghona ukutjala imali ezakuzuzisa isizukulwana esizako.  Okuqakathekileko, kukobana amatjhuguluko la azokunikela i-Eskom ithuba lokuqalana neentjhijilo zeemali nezokusebenza.  Enye yamatjhuguluko aqakathekileko kusungulwa kwe-National Ports Autho rity njengephiko elizijamele ko le-Transnet.Le yingcenye yehleloqhi nga le-Transnet lokuvuse lela umthangalasisekelo wezepahla. I-Transnet ihlela ukutjala imali engangekhulu lamabhiliyoni wamaranda eminyakeni engaphezu kemihlanu ezako ngehloso yokuthuthukisa umthangalasisekelo ngaphezu kwehlelo lekhumulo lemikhunji. Lokhu kuzokwenza bona ama khumulo wemikhunji weli zwe lekhethu asebenze kuhle khulu begodu nepahla yethu ethunyelwa ngaphandle ibe nokuphalisana begodu ngalokho kuzuze amahlangothi woke ngomnotho.  Kumthengi ojayelekileko, kuzokutjho ukuthi amanani wepahla yethu ngobunengi azokwehliswa esikhathini eside. Kubathengisi bepahla ethunyelwa emazweni wa ngaphandle, kuzokutjho bona  kuzokuba nokuphalisana okukhulu kumamakethe wephasi loke zombelele.Njengombana ipahla ethunyelwa emazweni wanga phandle isanda nje, umnotho welizwe lekhethu uzoku hluma begodu ukghonaka lise ukuvulwa kwemisebenzi eminengi. Amakhumulo wemikhunji amanengi asebenza kuhle azokwenza bona umno tho woke usebenze ngcono – begodu njengoba ubukhulu bamakhumulo wemikhunji busanda nje kuzokuvuleka amathuba wemisebenzi kilekoro yekhumulo lemikhunji.Ukusungulwa kwe-Natio nal Ports Authority njenge phiko le-Transnet ngebhodi yayo, hlangana nezinye izi nto, kutjho ukuthi ingeniso mali eyenziwa makhumulo wemikhunji izakusetjenzi swa esikhaleni sepahla yokusebenza edala noku thuthukisa begodu nokwa ndisa amakhumulo wemi khunji welizwe lekhethu, okungiwo umsebenzi ebewudosela emuva ukuhluma komnotho eminyakeni edlula kelitjhumi. Hlangana nezinye izinto, amatjhuguluko la azokukhu thaza isisomali yangeqadi ekulu kumthangalasisekelo wezomnotho welizwe lekhe thu. Abanye abantu baveza amazizo wabo bona lokhu kuzokwehlisa ukuqakathe ka nofana kunciphise uku qakatheka kwama-SOE. Eqinisweni,lokhu kuzowa dzimelelisa ama-SOE.  Amatjhuguluko la azokuqinisekisa bona ngesikhathi amahleloqhinga womtha ngalasisekelo ahlala aqinile ezandleni zombuso, ama-SOE wethu azokusebenza kuhle khulu begodu amabubulo asekelwako azokuba nekghono lokuphalisana. Ngokulingana, amatjhugu luko la aqakathekile uku qinisekisa bona ama-SOE athoma ngomsebenzi wabo wetuthuko ukusekela boke abahlali begodu nomnotho. Ihloso yethu ihlala iveza bona ama-SOE kufanele ali me indima eqakathekileko yokuthuthukisa neyoku sekela ukukhula komnotho welizwe lekhethu. Umsebe nzethu kukobana siwabeke esigabeni esihle, ukuze akhgo ne ukuzuza abasisimali abaqakathekileko abathenge amatjhere kiwo – ekubabantu beSewula Afrika.
