Baholi bendzabuko bamcoka emitameni yetfu yekululama

Vukuzenzele Unnamed

Kuletinyanga leti mbalwa letengcile, kudzingeke ku tsi sivalelise kabuhlungu emakhosi endzabuko lama bili lahlonipheke kakhu lu eveni letfu.
Sive semaZulu sisandza kufihla Lohloniphekile Ka khulu Inkhosi Goodwill Zwelithini ka Bhekuzulu lobuse sigamu seminyaka lelikhulu. NgaBhimbidvwa ne, sive semaPedi sifihle Kgoshikgolo Thulare Thulare III, lokhotseme anesikhatsi lesingaphansi kwemnyaka abekwe esihlalweni.
Ngekushona kwabo, si lahlekelwe bantfu labahamba embili ekulondvoloteni tintfo letimagugu etfu, nebantfu la bahlonishwako labanakekela bavikele imilandvo yebantfu babo labahlukahlukene.
Ngalokufanako futsi, beba bantfu labamcoka labatfutfu kisa tindzawo tasemakhaya, futsi batibophelele ekuchu bekiseni embili tinhlelo teku tfutfukisa timo letibona kalako tebantfu babo.
Ngekungena kwentsandvo yelinyenti ngemnyaka we1994, kwaba yintfo lecaliswa embili nguhulumende lo musha kubuyisela sitfunti nekwenta buholi bendzabuko bube semtsetfweni buhambi sane nemitsetfo yendzabuko nemihambo yayo futsi bu landzela Umtsetfosisekelo weRiphabhulikhi.
Sikhungo sebuholi bendza buko sisachubeka kudlala inzi ma lemcoka etimphilweni tetinkhulungwane tebantfu balo lonkhe live letfu, kakhu lu etindzaweni tasemapha ndleni. Baholi bendzabuko basekela baphindze bachu bekisele embili intfutfuko emimangweni yabo.
Muva nje, ngibe nelitfuba lekuba yincenye yenkhulu momphikiswano yekuvulwa kweNdlu Yavelonkhe Yeba holi Bendzabuko, lebeyikha tsetekile ngetintfo tanyalo le tihamba embili letikhungetse live letfu.
Intfo beyigcugcutela kakhu lu mayelana nalokucocisana lokunemandla bekungukutsi buholi bendzabuko buyasivi sisa kakhulu lesimo lesimati ma setemnotfo lesikhungetse live letfu, futsi bufuna kuba yincenye yekusombulula le tinsayeya letinyenti tekunga tfutfuki ngalokufanele nete buphuya etindzaweni tabo.
Bengihlala ngisho kutsi kuIulama kwemnotfo wetfu emuva kwalobhubhane weligciwane leKhorona kufuneka kufake wonkhe umuntfu, futsi kute umuntfu lekufuneka ashiywe emuva.
Imphumelelo Yeluhlelo Lwekululama Nelekwakha Kabusha Umnotfo igcile ekwakheni kusebentisana lokunemandla hhayi ku phela emkhatsini  kwahu lumende, kwabosoma bhizinisi netisebenti, kodvwa nasemkhatsini kwebuholi bendzabuko kanye nase  mkhatsini kwaletinye takhi wo temmango.
Intfo beyiloku ivela ku babambi lichaza ngalokuco cisana kwamuva nje beku kutsi abafuni kuhlala bacela noma kutsi imimango yabo ihlale ibuke hulumende kutsi ayisite ngetetimali.
Bafuna kunikwa kwese kelwa lokudzingekako, kuceceshwa kanye nesimo lesenta tintfo tenteke kute kuvunyelwe imimango ya semaphandleni kutsi ikhone kutimela itentele tintfo.
Bafuna kucedza lomehluko lokhona etindzaweni tase madolobheni netasemapha ndleni wekufinyelela kuti nsita tahulumende nakuti nsita temkhakha wangasese.
Lebafisa kukubona kutsi tindzawo tasemaphandleni tibe tikhungo temisebenti yetemnotfo, yetimboni neye tematfuba emisebenti. Loku kuyafana netifiso teMo deli Yekutfutfukisa Tigodzi (i-DDM), leyasungulwa ngemnyaka we-2019.
Baholi bendzabuko base ndzaweni lekahle yekucini sekisa kutsi tinhlelo tesigodzi tiyatiwa futsi tiphindze tiphe ndvule kutidzingo temma ngo tangemphela nekutsi tikhomba imphilo yange mphela lephilwa etindza weni tasemaphandleni.
Njengoba i-DDM isekela tinhlelo tendzawo letigcile kutidzingo, emandleni nekumatfuba etindzaweni letitsite, baholi bendzabuko basungule yabo indlela yekutfutfukisa umnotfo wendzawo.
Basungule Luhlelo Lolu khulu Lwekusisa Etindza weni Tasemaphandleni (iInvestRural Masterplan), lelatfulwa eNyakatfo Nshona langa kulenyanga leyengcile.
Kuyasigcugcutela kakhulu kutsi baholi bendzabuko bayalusekela loluhlelo futsi bafuna kusebentisana neba phatsi bendzawo kucinise -kisa kutsi luyaphumelela.
Ngalesikhatsi kubanjwe inkhulumomphikiswano Endlini Yavelonkhe Yebaholi Bendzabuko kwahlongotwa kutsi intfo lenkhulu lenga ngeta imphumelelo ye Luhlelo Lolukhulu Lweku sisa Etindzaweni Tasemapha ndleni ngikutsi kuceceshwe emacembu emmango endza buko, akhuliswe futsi anikwe emakhono.
Babambi lichaza labanengi bachaza tinhlelo tetemnotfo lesevele tisezingeni lelisetulu lekutfutfuka. Loku kufaka imiklamo yetekulima kuya kuluchwaningo lwemitsi lesuselwa etilwaneni naseti tjalweni kuyofika kumnotfo wemandla langapheli.
Lobekubonakala kutsi lesi khungo sebuholi bendzabuko  siyavisisa kutsi kwenta tintfo ngebuchwephesha kumcoka emabhizinisini asemapha ndleni lafana nemabhizinisi lamancane, lasemkhatsini nalasafufusa nalanjengema khophorethivu kute abe yi ncenye yemnotfo lomkhulu.
Baholi bendzabuko lebe bakhuluma batfula imibo nonchanti yabo ‘yebukhosi lobusatfutfuka’, lobutibona hhayi kuphela njengebantfu labahlonishwako labanake kela emagugu kodvwa futsi njengebantfu labachubekisa embili kukhula kwetemnotfo netenchubekela embili. Babo ne imiklamo lehlukahlukene nematfuba etemnotfo la tawuvula ematfuba emise benti futsi atfutfukise tindlela tekutiphilisa etindzaweni tasemakhaya.
Baholi bendzabuko baphi ndze bavakalisa sifiso sabo sekuba yincenye lenkhulu yalenchubo yetingucuko temhlaba. Kusuka ngemnya ka we-2018, baholi bendza buko babeke eceleni umhlaba longatfolakala locishe ube mahektha la-1 500 000 we kuhlalisa bantfu longatfu tfukiswa, futsi kunelitsemba lekutsi lelinani litawukhula esikhatsini lesitako.
Kute sisungule indlela lisu lehlelekile nalesimeme, sivumelene kutsi sibambe iNgcungcutsela Yelitsimba Lamengameli Letemhlaba ku lomnyaka lotako. Kule ngcu ngcutsela kutawucocisana ngetintfo letimcoka letimaye lana netingucuko temhlaba nemitselela yato kutemihlaba yekuhlalisa ummango, leli nyenti lawo lisetindzaweni tasemaphandleni.
Lomoya walenkhulumo mphikiswano lebeyibanjwe Endlini Yavelonkhe bewu dzingakala kute kubukwe simo lapho khona kulu lama kwemnotfo kucaliswa embili kunaletinye tintfo.
Ngaso leso sikhatsi kube nenkhomba leletsa litsemba lekutsi baholi bendzabuko bayawutfokotela umsebenti wabo wekuba yincenye yemitamo yavelonkhe ye kululama ngekwenta tintfo tenteke futsi nangemicondvo yabo lemisha.
Umlandvo lomkhulu lofa nele baholi labakhulu ngi kutsi tinhlanyelo tentfutfuko labatihlanyelako ngesikhatsi sabo sekuphatsa tikhula tibe tihlahla letikhulu kakhulu letivikela tiphindze tinike umtfunti kumimango naku titukulwane tayo.
Njengoba sisebenta ngeku bambisana kwakha kabusha umnotfo wetfu, sitawuchu beka kutsembela ekwese kelweni tikhungo tebuholi bendzabuko, njengoba tiyi ncenye lemangalisako yesi khatsi setfu lesengcile, sanya lo nalesitako.  
