Imisebenti yahulumende lececeshekile

Vukuzenzele Unnamed

Lesikhatsi ngikhetse lwa kulesikhundla sekuba nguMenga meli waseNingizimu Afri ka, ngatsi kwakha hulu mende losebenta kahle, lonelikhono nalonesimilo lesingenayo inkhohlaka lo bekunguletinye tintfo letimcoka lengiticalisa e mbili.
Nguhulumende lone likhono, losebenta kahle, lonesimilo nalotsembele entutfukweni kuphela longa tibophelela ekutfutfukiseni timphilo tebantfu balelive.
Loku kusho kutsi hulume nde kufuneka abe netisebenti letibobabe nabomake labace ceshekile, labanemakhono, labatinikele nalabatsembe kile.
Kufuneka batibophelele ku hambisa embili kubaluleka kweMtsetfosisekelo, futsi kufuneka kwenteke njengo ba ngishilo enkhulumeni yami yekucala, “kusebentela ummango ngekwetsembeka hhayi lenye intfo.”Kulamaviki lamabili lengci le, kube nekucocisana ne mmango mayelana nedo khumenti yenchubomgomo lemcoka letawufaka umfu tfo lomkhulu kumitamo yetfu yekucinisa, kukhulisa nekufundzisa tisebenti tahu lumende.
Umtsetfosivivinyo lo luhlaka Wenchubomgomo Yavelonkhe lomayelana Nekucecesheka Kwebase benti Bahulumende uhlose kwakha hulumende losebe ntela kancono bantfu bakitsi, lovikelekile ekungenelelweni kwetepolitiki lokungenasi dzingo nalocasha ngekubuka kufaneleka.
Loluhlaka lwavunywa yi Khabhinethi ngaLweti lo mnyaka lowengcile kantsi  nyalo kucocisana lokuhlele -kile nemikhakha lehluka hlukene yemmango kuya chubeka.
Eminyakeni lemashumi amabili nesikhombisa singe ne kuntsandvoyelinyenti, kungashiwo kutisebenti tahulumende kutsi nanoma kunetintfo letinengi letentiwe kahle kakhulu, sinetinseyeya letimcoka kumatiko lama nengi ahulumende letima yelana nemakhono, kwati umsebenti nekucecesheka.
Esikhatsini lesinengi, bantfu bacashelwa noma bakhushulelwa etikhundleni letimcoka letingakabafaneli noma lebangakatifundzeli.
Loku kunemtselela ekuse benteni kwahulumende, futsi kuphindze kungente ekucasheni ngebuhlobo, ekungeneleleni kwetepoli tiki emsebentini wematiko, kungabi nekuphendvula, kungalawuli kahle nenkho hlakalo.
Kukhona futsi inkinga lemayelana nekungenelela kwetepolitiki nekwebapha tsi labakhulu ekwenteni imisebenti yahulumende.
Umuntfu kufuneka abuke kuphela kungasimami kweMatiko ahulumende uma kuntjintjiselwana noma kuntjintjwa baphatsi laba khulu njalo uma kubekwa Indvuna lensha. Bacondzisi-Jikelele ne tinhloko tematiko etifundza bayatsintseka kakhulu.
Kulamanye ematiko, emaDG nabo-HOD nebaphatsi labasetulu babe nekunga hlaliseki emsebentini laba wentako, lokwente ematiko asebente ngekuphatamiseka lokuncane. Linyenti lalawa matiko lanebaphatsi labasi meme, imiphumela yeluhlo lomabhuku ivamise kuba mihle futsi kuba nekuphe ndvula ngekusetjentiswa kwetimali tahulumende.
Lapho kuba nekuntjintja kakhulu kwebaphatsi bema tiko, kuvamise kutsi kuhlale kunekudideka.
Lokunye lokumcoka kwale tincomo letentiwe kulomtse tfosivivinya loluhlaka kutsi kusebenta kwahulumende kufuneka kungangenwa tepolitiki nekutsi ematiko ahulumende kufuneka avi keleke kupolitiki.
Kucecesheka kuyadzinge ka kute kube nekusimama kuhulumende, kakhulu etikhundleni letisetulu. Tise benti tahulumende kufuneka tikhone kuchubeka tente umsebenti wato “nanoma ngabe kube nekuntjintjwa kweTindvuna, kweMalunga Emkhandlu Lophetse noma kweMakhansela ngekhatsi kwelicembu leliphetse umbu so, noma kwetingucuko temacembu etepolitiki emva kwelukhetfo”.
Sihlongota kutsi kube ne tingucuko letinengi letibanti, letifana nekungeta sikhatsi sekusebenta kweTinhloko Tematiko sihambisane neku faneleka nekusebenta kwato, kwentiwe luhlolo lolugcile ekwatini kwenta umsebenti futsi lolufaka iKhomishana Yetisebenti Tahulumende uma kwentiwa tingcoco tetinhlolokhono kweBaco ndzisi-Jikelele nekweMase kela eBacondzisi-Jikelele.
Kucala kusebentisa luhlolo lwebucotfo kubo bonkhe bantfu labafakwe eluhlwini lwenhlololuvo kungasisita kute sikhone kucasha tise benti tahulumende letingase benta ngekwetsembeka. Futsi kufuneka silule lokubhala kweluhlolo lwekungena loluphocelekile lesiletfule ngaMabasa 2020 lwentiwe nakutikhundla letingetulu kwetebaphatsi betikhundla letisetulu. Bohulumende labasatfutfuka labanemphu melelo basebentisa letindlela letifana naleti kusita kwenta kube nekucecesheka kuhulu mende.
Njengoba sibekile kulo mtsetfosivivinya loluhlaka, “inchubokuphatsa kufuneka ichubeke kulandzela ligunya letepolitiki lelibekwe bavoti kanye nelicembu letepolitiki, kodvwa bayekele kutsi bona babe yincenye yetepoliti.”Sihlongota kutsi kube nendlela lenemandla yeku casha neyekukhetsa tisebenti tahulumende, yekungeniswa kwato neyekulawula umse benti wato. Loku kufaka kuchubeka nekufundza kanye nendlela lecacile yekuceceshwa kuso sonkhe sisebenti sahulumende.
Lomtsetfosivivinya lo -luhlaka ugcizelela lesidzingo sekutfwesa tisebenti licala ngekwephula umtsetfo, ku cedza lomkhuba wekungaje ziswa uma kungakaphatfwa kahle noma kabi tinsita tahulumende.
Kucecesheka kwetisebenti tahulumende kufaka kucece shwa kwetisebenti letiphetse kuyo yonkhe imikhakha yahulumende mayelana ngaletibonelelo temtsetfo letisebentako.
Sikole Savelonkhe Sahu lumende sinemsebenti lo mcoka lesingawenta nga loku.
Kucecesheka emsebentini akusiko kuphela kuba ne ticu letifanele nemakhono ekwenta msebenti, kodvwa kumayelana nekuba nema zinga lafanele enhlonipho, kunakekela nekubacotfo uma usebenta nemalunga emmango.
Umsebenti wahulumende wehlukahlukene, unemakho no lamakhulu lahlukahluke ne, ticu nelwati lwemsebenti.
Tisebenti tahulumende leti nengi tinemakhono elukhe tselo ladzingekako ekwente ni kahle umsebenti. Ngakoke akusilo liciniso kutsi sidzinga linani lelincane letisebenti ta hulumende:  lesikudzingako tisebenti letikwati kwenta umsebenti letinemakhono lafanele, letinesimilo sekuce cesheka naletinekutibophe lela ekusebenteleni bantfu.
Bobabe nabomake labase benta kuHulumende kufu neka baniketwe emandla ekwenta umsebenti wabo we kuchubekisa intfutfuko ne wekuhlanganisa intsandvo yelinyenti. Loku kusici nisekiso setfu lesikhulu sahulumende lonelikhono lolandzela tifiso tetakhamuti.
Ngiyanicela nonkhe kutsi nibe yincenye yalenchubo yekucocisana nemmango mayelana nalomtsetfosivi vinya loluhlaka, lotfolakala kuwebhusayithi Yesikolo Savelonkhe Sahulumende, nekutsi nente luvo lwenu luvakale.
Hulumende akasiyo ince nye yanoma nguliphi licembu letepolitiki, futsi akufuneki abe sizindza sanoma ngu liphi licembu alitsandzako.
Akufuneki atishayele wakhe umtsetfo.
Hulumende wabo bonkhe bantfu baseNingizimu Afrika. Kufuneka usebentele bona futsi bona bodvwa.  