Imisebenzi Yembusweni Enamakghonofundwa

Vukuzenzele Unnamed

Mhlazana ngikhe thelwa isikhu ndla sokuba ngu Mengameli weSewula Afrika, ngathi ukwakha umbuso osebenza kuhle, onekgho no nonemikghwa emihle,  onganabukhohlakali zizi nto ezihlangana namaqa lontanzi wami aqakathe kileko.
Mbuso okghonako, ose benza kuhle, onemikghwa emihle nonqophe ukuthuthu kisa ilizwe ongakghona ukuphumelelisa iimbopho zokwenza ipilo yabantu be lizweli ibe ngcono.
Lokhu kutjho ukuthi abase benzi bekoro yembusweni kufuze kube madoda nabafa zi abalawulwa makghonofu ndwa, abanamakghonofu ndwa, abacabangela abanye abantu, nabathembekileko.  Kufuze bazibophelele uku phakamisa amagugu wo mThethosisekelo, begodu nje ngoba ngakhe ngatjho eku lumeni yokugcotjwa kwami, “basebenzele iinrhuluphelo zomphakathi ngokuthembe ka kwaphela, hayi okhunye.”Eemvekeni ezimbili ezidlu lileko, bekubanjwe imikhulu miswano yokuzwa imibono yomphakathi ngomtlolo oqa kathekileko womthethoka mbiso ozakukhuthaza ube uqinise ihlohlomezela yekoro yembusweni.
Umtlamo wokuPhumele lisa imiThetho eliZweniloke enqophe ukwEmbesa iKoro yemBusweni amaKghono fundwa unqophe ukwakha umbuso osebenzela abantu bekhethu, ongeze ucajelwe yipolitiki nalapho abantu bazakuqatjhwa khona ngoba bawulungele loyomsebenzi abaqatjhelwa wona.
Umtlamo lo uphasiswe yiKhabinethi ngoSinyikhaba nyakenye, kanti-ke njenganje kusakhanjiswa amahlelo wokubonisana nomphakathi ngawo.
Ngemva kwama-27 wemi nyaka kwangena umbuso wentando yenengi, kunga tjhiwo ukuthi nanyana la phaya nalaphaya kunezinto ezenzeke kuhle okubabaze kako nje, sisese neentjhijilo ezimbi eminyangweni ka rhulumende eminengi malu ngana namakghonofundwa,  ikghono lokwenza umsebenzi kunye nobukghonofundwa.  Sekukanengi khulu abantu baqatjhelwa namkha bakhu tjhulelwa eenkhundleni eziphezulu ezingakabafaneli nabangakazifundeli. Lokhuke kuliya ukusebenza kuhle kwakarhulumende, kubuye kukhwezelele ukuqatjhana ngobuhlobo, kufake noku cabhela kwepolitiki emsebe nzini weminyango, kwenze nokuthi kungabi nokuzi phendulela, imisebenzi ilawulwe ngendlela enga kafaneli, bekube nobukho hlakali.
Kukhona godu nomunye umraro okhambisana noku cabhela kwepolitiki nabapha thi ekuragweni komsebenzi wembusweni. Isibonelo ku lokhuya nakurarana izinto eminyangweni karhulu mende lokhuya abaphathi beenkhundla eziphakemeko nabatjintjaniswako namkha nabajanyiselelwako qobe nakubekwa uNgqongqotjhe omutjha esikhundleni.
AbaNqophisi Zombelele (abo-DG) neenKhulu zemi Nyango (ama-HoD) eemfu ndeni ngibo abavamise uku caphazeleka khudlwana. Ke minye iminyango, abo-DG, ama-HoD kunye nabaPhathi abaPhezulu azange bathi nteke ngoba izinto khange zitjharagane eminyangweni yabo, ngaleyindlela-ke imi nyango yabo isebenza nga phandle kokuliyeka okunga ko.  Ebunengini beminyango lapho iindaba zoburholi zi nzinze khona, imiphumela yokuhlolwa kweencwadi ivamise ukuba mihle, begodu zoke iimali zombuso ezise tjenziswe lapho kuyaziwa ukuthi zisetjenziswe njani.
Lapho iinkhulu zeminyango zitjintjwatjintjwa khona ka nengi, kuvamisile ukuthi kurarane izinto ngobunengi. Esinye seemphakamiso eziqakathekileko ezenziwe emtlamweni lo kukuthi ikoro yembusweni akukafaneli ukuthi ithintane neendaba zepolitiki, begodu neminya ngo karhulumende nayo kufuze bona ingeyamani nepolitiki.  Ubukghonofundwa buya funeka, kobanyana kuzo kuba nobunzinzo ekorweni yembusweni, khulu khulu eenkhundleni eziphezulu.
Abasebenzi bembusweni kufuze bakghone ukuragela phambili nokwenza umse benzi wabo “ngaphandle kokutjintja aboNgqongnqo tjhe, aboSomkhandlu na mkha amaKhansela nga phakathi kwesiqhema esibu sako namkha amatjhuguluko weenqhema zepolotiki ngemva kwekhetho”.
Siphakamisa amatjhu guluko anabileko, afana nokuthi kungezelelwe isikha thi seenKhulu zemiNyango nazisebenza kuhle, kuhlolwe nokuthi abasebenzi bembu sweni basebenza kuhle kangangani, bekumenywe neKomitjhini yabaSebenzi bemBusweni (i-PSC) ibe khona nakuhlungwa abo-DG kunye namaSekela wabo.  Ukuhlolwa kokuthembe ka kwabafakiimbawo zo msebenzi abenyulelwe ukuhlungwa kungaba lisizo, ngoba kungenza ukuthi siqatjhe abasebenzi bembu sweni abangasebenza ngo kuthembeka.  Godu sifuna nokulidlulisela nakeminye imikhakha ihlelo lokuhlolwa okukatelelekileko ekuhlolwa ngalo abaphathi beenkhu ndla eziphakemeko naba thoma umsebenzi esithome ukulisebenzisa ngoSihla bantangana wee-2020.
Imibuso eqalelela ituthuko ephumelelako inamahlelo anjalo asiza ukuphakamisa ubukghonofundwa ekorweni yembusweni.
Njengoba sitjheja emtla mweni, “umbuso kufuze ura gele phambili ngokwenzela abantu umsebenzi othunywe wona bavowudi nanga si qhema sepolitiki, ngoku khuthala nangokuyelela, nangokuthembeka, kodwana ubalekele ukuba bosopolitiki ngokwabo.  Siphakamisa indlela etjhube khudlwana yokufuna noku khetha abasebenzi bompha kathi, neyokujayezwa umse benzi kwabasebenzi abasa ndukuqatjhwa kunye neyoku lawulwa kwamasebenzo wa basebenzi. Hlangana nalo khu-ke kubalwa nokufunda isiphelani nendlela ebonakala kuhle yokukuthuthukiswa kobukghonofundwa ko munye nomunye umsebenzi wembusweni.  Umtlamo uthi kuqakatheke khulu ukuthi ikoro yembu sweni ifundise/ibandule zoke iimphathimandla kiyo yoke imikhakha karhulu mende ngemithetho yembu sweni efaneleko.
IsiKolo seliZweloke sika Rhulumende (i-NSG) sino msebenzi oqakatheke khulu ekufuze siwenze lapha.  Ubukghonofundwa abu kaphathelani neencwadi ze fundo namakghonofundwa wecwephetjhe kwaphela, kodwana buphathelene nanehlonipho efaneleko, ne mikghwa emihle yokusebe nzisana namalunga wompha kathi.  Ikoro yembusweni ina bile, inamakghonofundwa,  iincwadi zefundo kunye na makghono anabileko. Abase benzi bembusweni abanengi banamakghonofundwa akhe thekileko afunekako ekwe nzeni umsebenzi. Ngalokhoke akutjho ukuthi kufuneka ikoro yembusweni encazana: okufunekako eqinisweni yiko ro yembusweni elungele  umsebenzi enamakghono fundwa afunekako, imikghwa  yokuziphatha eyembeswe ngamakghonofundwa kunye nesibopho sokusebenzela abantu.  Amadoda nabafazi bekoro yembusweni kufuze bahlo nyiswe ngamandla koba nyana bazokukghona uku lima indimabo ekurageni ituthuko nekuhlanganiseni ihlelo lentando yenengi.  Lesi-ke siqinisekiso sethu esiphambili sombuso okgho nako osebenzela iinrhulu phelo zezakhamuzi.  Ngikhombela bona ube yingcenye yehlelo lokubo nisana nomphakathi ngalo mtlamo womthetho, otho lakala kubunzinzolwazi be-NSG, la uzakuzwakalisa khona lakho ilizwi nombono.  Ikoro yembusweni ayi singeyesiqhema sinye, be godu akukafaneli bona ibe yikundla yesiqhema nanyana kungaba ngisiphi. Akukafa neli bona ibe ngumazenzela umathanda ngomthetho.  Ikoro yembusweni nge yabantu beSewula Afrika.
Kufuze isebenzele bona, bona bodwa.  