Ku tirhana na ku lahlekeriwa hi murhandziwa

Vukuzenzele unnamed

Vanhu vo tala va lahlekeriwile hi varhandziwa  hikwalaho ka ntungukulu wa Khoronavhayirasi naswona rifu hakanyingi ri nga twala ingaku a hi ntiyiso. “A wu wexe,” ku vula mu tivi wa swa miehleketo wa muganga Zanele Ludziya kusuka eXibedhlele xa Stikland eKapa-Vupeladya mbu. Ku lahlekeriwa hi  murhandziwa a swi olovi naswitsanana naswona swi nga ku pfuxela mitlhaveko yo hambanahambana. “Ku na swikombo swo tala leswi u nga swi langutaka loko murhandziwa a ri ku tweni ka ku vava ko sukeriwa, kambe ku pfumaleka ka swikombeto a swi vuli leswaku munhu a nga twi ku vava ko sukeriwa. “Vanhu va nga komba swikombo swa ku hlundzu ka, ku nyangatseka, ku tsana kumbe ku pfumala ku tsakela. Ku tirha ka miehleketo ya vona swi nga tlhela swi khumbeka, tanihiloko va nga vaka va taleriwile swinene hi swo swi ehleketa na hi mikhumbhulo ya mufi. Va nga tlhela va va na ku tikeriwa hi nkongomiso wa miehleketo kumbe va nga languteka va pfilunga nyekile,” ku vula Ludziya. U tsundzuxa vanhu ku va va tiva ku cinca ka mati khomelo, ko tanihi ku rila kumbe ku tlakuka ka ku nwa byalwa na ku tirhisa swidzidziharisi. “Va nga ha dzaha kutlula leswi va dzahisaka xiswona hi ntolove lo, va nga papalata kumbe ku tiveka wexe kumbe va nga papalata ku va na vanhu na ku va etindha wini to karhi. Va nga lava ku miyela kumbe huwa leyi tlakukeke. Va nga tlhela va va na vurhena kumbe va kariha,” a vula. Loko hi ri eku seketeleni ka murhandziwa, Ludziya u vula leswaku swa pfuna ku twisisa phurosese ya ku twa ku vava ko sukeriwa na leswaku un'wana na un'wana u swi tokota hi ku hambana. U hlamusela leswaku ku twa ku vava ko sukeriwa a hi xiyimo, kambe i phurosese, naswona vanhu hi xitalo va hundza eka switeji swa ku twa ku vava ko sukeriwa.
Switeji leswi nga toloveleka swa ku twa ku vava ko sukeriwaSwiteji leswi nga tolove leka swa ku twa ku vava ko sukeriwa i ku tiarisa kumbe ku tiveka wexe (ku va switwi swi nga tirhi eka swiphemu swin'wana swa miri kumbe ku hlamala); ku hlundzuka (ku hlundzu kela van'wana va nga onha nga nchumu); ku navela leswaku murhandziwa wa wena a nga sirheleriwa loko ko endliwa swin'wana (ku va na switwi swa ku tivona nandzu eka swilo leswi a nga swi endlangiki kumbe ku swi vula); ntshikelelo wa miehleketo (ku tsana loku ku taka hi ku lemuka leswaku vutomi byi ta ya emahlweni murhandziwa wa vona a nga ri kona); na ku amukela (ku kuma ndlela yo hanya vutomi byo helela munhu luya a nga ri kona). “Ndlela yin'we ya ku kondzelela kumbe yo komba nseketelo i ku twisisa xiteji xa ku twa ku vava ko  sukeriwa lexi u nga eka xona kumbe lexi murhandziwa a nga eku xi tokoteni. Leswi swi nga tlhela swi tiyisisa munhu loyi a twaka ku vava ko sukeriwa leswaku leswi a swi tokotaka swi tolovelekile. Khoma munhu yaloye kumbe u tikhoma hi tintswalo, ku lehisa mbilu na ku twisisa, u ri karhi u tsundzuka leswaku leswi u swi tokotaka swi ta hu ndza,” ku vula Ludziya. 

