Khaelo ya COVID-19:  Zwine vha fanela u zwi ḓivha

Allison Cooper

Musi mbekanyamu shumo ya u hae la nga vhunzhi Dwadze ḽa Tshitzhili tsha corona  (COVID-19) ine ya khou thoma u shuma kha vhashumeli vha ndondolo ya mutakalo nga Luhuhi i kati, Nyanḓadzamafhungo ya Vuk’uzenzele i bvisela khagala uri khaelo ya COVID-19  ndi mini, i shumisa hani na uri ndi ngani i ya ndeme kha u thivhela u phaḓalala ha tshitzhili.
Ndi mini zwine khaelo ya ita?Ndi mini zwine khaelo ya ita?Khaelo i pfumbudza ma swole a muvhili wavho (ane a lwisa u kavhiwa), u itela u bveledza zwithivhelama lwadze (Phurotheini ine ya lwisa vhulwadze) – nga nḓila ine ya nga lwisa ngayo arali vho ṱanwa kha tshitzhili.
Ndi ngani khaelo i ya ndeme?Ndi ngani khaelo i ya ndeme?U haelelwa COVID-19  ndi nḓila i shumaho u itela u ḓitsireledza kha tshitzhili vhunga khovhakhombo ya u kavhiwa havho i tshi vha yo fhungudzea. Vha vha vho no vha kha tshiimo tsha fhasisa tsha u fhirisela tshitzhili kha muṅwe muthu.Tshipikwa tsha u haela ndi u swikelela u haela tshivhalo tshihulwane tsha vhathu u itela u fhungudza vhuhali ha tshitzhili – musi vhadzulapo vho linganaho vho haelelwa tshitzhili zwi ṋetshedza tsireledzo yo dzumbamaho kha avho vha songo haelwaho, zwa livhisa u phaḓalala ha tshitzhili fhasi ha ndango.
Khaelo dzo fanela na kha Khaelo dzo fanela na kha u thivhela u phaḓalala ha u thivhela u phaḓalala ha COVID-19COVID-19 ??Hu na vhuṱanzi ho khwaṱhaho ha sainthifiki ha uri u haelwa ndi yone nḓila ya u ḓitsireledza kha u kavhiwa hu hulwane.
Khaelo i ḓo ita uri nṋe ndi Khaelo i ḓo ita uri nṋe ndi songo farwa nga songo farwa nga COVID-19COVID-19 ?? A hu na khaelo na nthihi ine ya ṋetshedza tsireledzo yo fhelelaho (tsireledzo ya 100%). U haelwa ha vhathu vhanzhi nazwo a zwi ṋetshedzi tsireledzo yo fhelelaho kha avho vha songo haelwaho, Naho zwo ralo, nga kha u haelwa ha vhathu vhanzhi, vhathu avha vha ḓo vha na tsireledzo ya vhukuma.
Muhaelo wo tsireledzea?Muhaelo wo tsireledzea?Khaelo dza COVID-19  dzi fhira kha u ṱoḓea zwihulu, maitele a ndingo nnzhi, hu tshi katelwa na ndingo dza vhukoni dzi kwamaho mahumi a zwigidi zwa vhathu. Khaelo iṅwe na iṅwe yo shumiswaho kha mbeka nyamushumo ya u haela vhathu vhanzhi Afrika Tshipembe yo fanela u tendelwa nga vha Maanḓalanga a Ndaulo ya Zwishumiswa zwa Mutakalo vha Afrika.  Khaelo dzi vhidzwaho u pfi Oxford University-AstraZe neca dzo no tendelwa kale u shumiswa nga vhalanguli vho fhambananaho u mona na ḽifhasi zworalo dzi khou  kovhiwa kha maṅwe ma shango.Ndi ngafhi hune Afrika Tshi Ndi ngafhi hune Afrika Tshi pembe ḽa khou wana hone pembe ḽa khou wana hone khaelo dza u thoma?khaelo dza u thoma?Tshigwada tsha u thoma tsha khaelo tshi khou swikaho Afri ka Tshipembe (miḽioni nthihi nga Phando na 500 000 nga Luhuhi) ndi tsha khaelo dzi vhidzwaho u pfi Oxford University-AstraZeneca dzi bvaho kha tshiimiswa tsha Serum Institute tsha India.
Ndi vho nnyi vhane vha ḓo Ndi vho nnyi vhane vha ḓo wana khaelo u thoma?wana khaelo u thoma?Vhaanganyelwa vha 1.25 miḽioni kha shango vhane vha vha vhashumeli vha ndondolo ya mutakalo vha ḓo ṱanganedza khaelo u thoma. Kha Luṱa lwa vhuvhili, Vhashumeli vha ndeme vha fanaho na vhadededzi, mapholisa, vhashumeli vha masipala, vhareili vha dzithe khisi na vhanwe vhashumeli vha ndeme; vhathu vhane vha vha kha zwiimiswa zwi fanaho na mahayani a vhaaluwa, madzulo na dzi dzhele; na vhathu vha miṅwaha i fhiraho 60 na vhaaluwa vha re na malwadze a fhiraho mavhili hu ḓo thomiwa ngavho.Kha Luṱa lwa Vhuraru, hanefha kha 22.5 miḽioni ya vhadzulapo vha vhaaluwa vho salaho vha ḓo haelwa. Tshipikwa ndi u haela 67% ya vhadzulapo mafheloni a ṅwaha wa 2021. Nga he tsho tshifhinga ri ḓo kona u swikelela u haelwa ha tshivhalo tsha vhathu vha nzhi.
Ndi nnyi a khou rengaho Ndi nnyi a khou rengaho khaelo?khaelo?Muvhuso ndi wone murengi wa khaelo u woṱhe nahone u ḓo dzi kovhela mivhuso ya madzingu na sekhithara dza zwa mishonga dza phuraivethe.Vhoṱhe avho vho hae lwaho vha ḓo ṅwalwa kha redzhisṱara ya lushaka vha dovha hafhu vha ṋetshedzwa garaṱa ya u sumbedza uri vho haelwa.


