Dilo kamoka tšeo o swanetšego go di tseba ka moento wa COVID-19

Allison Cooper

Ka lesolokgoparara la Afrika Borwa la lenaneo la moento wa Bolwetši bja Kokwanahloko ya Khorona (CO VID-19) leo le thankgo llwago la bašomi ba tša maphelo kgweding ya Dibokwane, Vuk’uzenzele e fa lesedi ka ga seo moento wa COVID-19 e lego sona, ka moo o šomago ka gona le ka moo o lego bohlokwa ka gona go fediša phatlalatšo ya kokwanahloko.
Naa moento o dira eng?Moento o fa mmele wa gago tlhahlo ya tshepetšo ya mašole a mmele (ao a lwantšhanago le phetetšo), go tšweletša mašole a mmele (diproteine tšeo di lwantšhago bolwetši) – go swana le ka moo o bego o tla dira ka gona ge o be o ka lebagana le kokwanahloko.
Naa ke ka lebaka la eng moento o le bohlokwa?Go entwa kgahlano le COVID-19 ke tsela yeo e phethagetšego ya go itšhireletša kgahlano le kokwanahloko ye ka lebaka la gore go ba kotsing ga gago ga go fetelwa ke bolwetši bjo go a fokotšega. Ka gona o ikhwetša go se bonolo gore o fetetše motho yo mongwe ka kokwanahloko ye.Maikemišetšo a moento ke go fihlelela boiphemelobaeraseng bja setšhaba ka bontši – ge setšhaba seo se lekanego se na le mašole a mmele ao a tla go ba šireletša kgahlano le kokwanahloko, e lego seo se fago tšhireletšo go bao ba sa entwago, e lego seo se dirago gore kokwanahloko e laolege.
Naa meento e bohlokwa go thibela phetetšo ya bolwetši bja COVID-19?Go na le bohlatse bjo bontši bja tša mahlale  bja gore moento ke tšhireletšo ye kaonekaone kgahlano le phetetšo ya malwetši a kotsi.
Naa moento o tla nthibela go hwetša bolwetši bja COVID-19? Ga go moento woo o šireletšago kgahlano le malwetši kamoka.Gore bontši bja batho ga ba kgonege go fetetšwa bolwetši gape ga go fe tšhireletšo yeo e tletšego go bao ba se go ba entwa. Le ge go le bjalo, ka bontši bja batho bao go sa kgonegego gore ba fetetšwe bolwetši, bona batho ba ba tla hwetša tšhireletšego yeo e kwagagalago. Boiphemelobaeraseng bja setšhaba ka bontši ga go bolele gore batho ka moka, le bao ba se go ba entwa, go ka se kgonege go fetetšwe ke bolwetši bjo. Le ge go le bjalo, ge Boiphemelobaeraseng bja setšhaba ka bontši bo diragaditšwe, le bao ba se go ba entwa le bona bat la b aka tlase ga tšhireletšego yeo e kwagagalago.
Naa moento wo o bolokegile?Meento ya COVID-19 e fetišwa tlase ga magato a mantši a magolo a tekolo, go akaretšwa masolo a magolo a maitekelo a moento ka go enta diketekete tša batho go leka go bona gore o šoma gabotse.Moento wo mongwe le wo mongwe woo o šomišwago ka Afrika Borwa wa lenaneo la moento wa mašabašaba o swanetše go fetišwa ke Bolaodi bja Afrika Borwa bja Tekolo ya Ditšweletšwa tša Maphelo. Moento wa Yunibesithi ya Oxford-AstraZeneca o šetše o fetišitšwe ke balekodi lefaseng ka bophara gore o loketše go ka šomišwa, gomme lesolo la go o šomiša dinageng tše dingwe le thankgollotšwe.Naa Afrika Borwa e hwetša kae meento ya yona ya mathomo?Mekgobo ya mathomo ye me bedi ya meento yeo e goroga go Afrika Borwa (ye milione kgweding ya Pherekgong le ye halofo ya milione kgwe ding ya Dibokwane)  ke mee nto ya Yunibesithi ya Oxfo rd -AstraZeneca go tšwa go Sehlongwa sa Serum sa India.
Naa ke mang yo a tlago hwetša moento pele?Bašomi ba tša maphelo ka na geng bao ba akanyetšwago go milione le kotara ba tla hwetša moento pele. Legatong la Bobedi, bašomi ba go aba ditirelo tše bohlokwa bjalo ka barutiši, maphodisa, bašomi ba mmasepala, baotle di ba dithekesi, le bašomi ba bangwe ba diketapele; batho ba dihlongwa tše bjalo ka magae ao go dulago batšofadi, mafelo a tšhireletšo le dikgolego; gammogo le batho bao ba fetilego mengwaga ye 60 le batho ba bagolo ba nago le malwetši a go se alafege le bona ba tla hwetša moento pele.Legatong la Boraro, go tla entiwa setšhaba seo se šetšego sa batho ba bagolo se ka bago dimilione tše 22.5.Go lebeletšwe gore mafelelong a ngwaga wa 2021 batho ba ka bago 67% setšhabeng ebe ba setše ba hweditše moento. Ka nako yeo re tla be re fihleletše boiphemelobaeraseng bja setšhaba ka bontšii.
Naa ke mang a rekago moento?Mmušo ke moreki o nnošinoši wa meento ebile o tla e phatlalatša go mebušo ya diprofense le maokelong a lekala la phoraebete.Batho ka moka bao ba enti lwego maina a bona a tla ngwalwa ka rejistareng ya bosetšhaba gomme ba fiwa karata ya moento.MAPHELOTshedimošo ye le e tlišetšwa ke Kgoro ya tša Maphelo.

