Umnyaka wee-2021 Ongcono Kiwo Woke amaSewula Afrika Iimveke zokuthoma zomnyaka gade zi-budisi tle kiwo woke amaSewula Afrika. 

Vukuzenzele Unnamed

Umbulalazwe oyingongwana  i-corona uthuwelele, ukutheleleka okutjha kwehlandla lesibili kwanda ngo-kurhabako kwaba ngaphezulu kunaphambilini.  Iimbhedlela zizifumene zingaphasi kwegandelelo elikhulu njengombana abantu abanengi bebadinga  ukwelatjhwa.
Nanyana amabhizinisi ama-nengi aphumelele ukusebenza iinyanga ezimbalwa nje, kusazokuthatha isikhatjhana kobana umnotho utlhurhe bekuvuselelwe nemisebenzi ephelele abantu. Njengombana kuthoma umnyaka omutjha nje, imindeni emi-nengi isazifumana iqalene nobudisi obuze nombula-lazwe emaphilweni wabo wangamalanga.Sikhuluma nje amazwe wephasiloke angena emnyakeni wesibili angaphasi kobujamo bombulalazwe oyingogwana i-corona. ESe-wula Afrika, njengakamanye amazwe amanengi ephasini zombelele, umnyaka wee-2021 uzokuba neentjhi-jilo ezikulu. Ihlandla lesibili lokutheleleka nge-COVID-19 lingalandelwa ngamanye amahlandla, azokuthusela amaphilo wabantu bekhethu nokuvuselelwa komnotho welizwe lekhethu.  Nanyana kubonakala bona lomnyaka ophezulu uzokuba budisi, nginerhuluphelo yo-kobana sizowehlula lombula-lazwe sibuyisele nomnotho welizwe lekhethu endleleni yokuvuselelwa.Ithemba lisebantwini be-Sewula Afrika. Nangiqala indlela amaSewula Afrika azinikele ngayo kilepi ku-sukela lokha ingogwana le nayehlela kokuthoma elizweni lekhethu, angi-nakho ukuzaza bona sinakho ukuzimisela, ukuziphatha kuhle nekghono lokwehlula ubulwelobu.Ngiyavuma bona kube kho-na ukungavumelani kezinye iinkhathi, kodwana inengi lamaSewula Afrika lazwisisa isidingo sokubekwa kwemi-leyo yokuqintelisa imise-benzi nokukhambakhamba kwabantu, bathobela imileyo esayethulako. Okuqakatheke ukudlula ukuthobela imileyo yokuqinteliswa kwamakhambo, inengi lamaSewula Afrika laba nokuziphendu-lela nokucabangela abanye, ngokulalela iinluleko eenda-beni ezifana nokujama no-kuhlala maqalanga, ukufaka imaski nokuhlamba izandla qobe.Ngetjhudwelimbi, lapho singakaziphathi kuhle khona, siyibonile imiphu-mela yalokho. Gadesi sele si-bazi ubungozi obuza nokuba seendaweni eziminyeneko nemihlangano enabantu abanengi, ukungafaki ama-maski nokungabi maqalanga kabanye abantu.Lokhu kumatshwayo amahle emnyakeni ophezulu lo. Sele sinelwazi elidephi-leko gadesi ngobulwelobu nangokukhandela ukurhatjheka kwabo. Nangaphandle kwalokho okungabizwa ngokuthi ‘kuqedwa amandla mbulalazwe’, asikapheli amandla simaSewula Afrika ukwenza lokho okutlhoga ukwenziwa.Nasithobela amagadango asidingoqangi wokuvikela ngokukhulu ukuzimisela, sizokukghona nokusabala-lisa ijima elikhulu lomjovo. Lokha inengi labantu lihlatjwa umjovo ovikela abantu ebulweleni be-corona, kuzo-kuhlengeka amaphilo bekwehle ubungozi bokuthelelana hlangana nesitjhaba.Ukufumana imijovo eya-neleko ngokurhabako – no-kuqinisekisa kobana ifikelela abantu abayitlhogako – ku-zokuba ngomunye wemise-benzi emikhulu yomnyaka lo. Lokhu kuzokuba yiselele ekhethekileko njengombana woke amazwe ephasini loke alwela ukufumana isibalo esingesincani semitjhoga abekelwe sona. Kodwana sisebenza ngamandla nabatjhebisani bezamabhizinisi, iinhlangano zabasebenzi ne-zomphakathi ukuphumele-lisa lokhu. Sisebenzisana ne-mikhakha embalwa ejimeni lokufumana imitjhoga yomjovo, hlangana nayo kune-COVAX Facility, iHlangano yoBunye be-Afrika (i-AU) nemikhulumiswano esinayo nabakhiqizi bemijovo.Nasithatha amagadango sisoke wokwehlula lombula-lazwe, sizokudinga ukuse-benzisana kobana sakhe kabutjha besitjhugulule umnotho welizwe lekhethu. Sinakho kokubili, ikghono nokuzimisela ukuthuthu-kisa umnotho, ukukhulisa umnotho wethu nokuvula amathuba wemisebenzi, ukukhuthaza umnotho we-lizwe lekhethu, ukukhulisa umnotho wethu nokuvula amathuba wemisebenzi. Be-godu sikghone ukukwenza lokhu hlangana nehlekelele yombulalazwe.Umbuso ungaphasi kwe-likhulu igandelelo leemali, khulukhulu ngonobangela wesidingo somkhakha weze-pilo sokuthengwa kwepahla yokuzivikela ku-COVID-19 namagadango wokusiza wezehlalakuhle newezomnotho esawethulako uku-siza amabhizinisi nemindeni enganabuyo. Ukutekateka komnotho kutjho ukuncipha  kwengenisomali efumaneka ngokubhadelwa komthelo. Kuneengcenye zomthelo ezizokuthatha isikhathi eside ukubuyela esigeni ngokwe-sidingo sephasi esehlileko nokuqinteliswa kwamakhambo wokuya emazweni wangaphandle.Kungebangelo sitlhoga ukuba nekghono sinqophe emahlelweni wethu wo-kuvuselela umnotho. Ngo-kuqakathekileko, iQhinga lokuVuselela nokuNzinzisa umNotho esalimemezela ngoSewula wanyakenye liyame esivumelwaneni esinabileko hlangana nabo boke ababambisani ngama-gadango ekufuze athathwe lokha nakwakhiwa kabutjha umnotho. Lokhu kwakha isisekelo esiqinileko setjhebiswano eliqinileko elineensetjenziswa, amakghono namandla wemikhakha yoke yomphakathi.  Sitjheja lokhu ngeendlela ezibonakalako nezihlukileko. Isibonelo, gade sisebenzisana khulu nabasekeli ngeemali bangeqadi neenhlangano ze-mikhakha ehlukahlukeneko eletha ituthuko ukulungisa amaphrojekthi womthangalasisekelo emikhakheni yeenthuthi, zokuhlaliswa kwabantu, zamanzi nezo-kuthintana. Ngokusebenzisa isiKhwama sokwAkhiwa komThangalasisekelo njengenye yeendlela zokusebenza, sitla-ma imifuziselo yesekelomali yamaphrojekthi la asuselwa emithonjeni ehlukahluke-neko emikhakheni yombuso neyangeqadi. Lokhu kuqa-katheke khulu ngesikhathi lapho umbuso utlhayelelwa khona yimali.IsiQalelelo sezemiSebenzi sikaMengameli kungesinye seembonelo netjhebiswano elisebenzako. Kuyazwisiseka kobana kuzokuthatha isikha-thi ukukhula komnotho ufi-kelela lapho amakhamphani wangeqadi aqatjha khona, sihlome isiqalelelo sokuvula amathuba wemisebenzi njenganje. Lelihlelo lilawulwa yi-Ofisi kaMengameli, kodwana liphunyeleliswa minyango karhulumende ehlukahlukeneko neminye imikhakha. Ngehlelweli, amatjhumi weenkulungwana wabantu abangasebenziko bakghona ukukhongo-zela nokufunda nabanikelwa imisebenzi yomphakathi eqakathekileko.Ngokukhamba kwesikhathi, lelihlelo lizokufaka hlangana  ‘ingcenye yemise-benzi yomphakathi’, lapho sizokubambisana nabanye abalimindima khona ku-zakuqatjhwa abantu emikhakheni ehlukahlukeneko  – ukusuka ekwenzeni ngcono ihlelo lokufumaneka ko-kugoma okwaneleko, ukuya ekulwisaneni nenturhu eqothele ubulili obuthileko nokuthuthukisa iindawo zemitlhatlhana  – lokhu ku-siza ekwenzeni izinto ezihle ngepumelelo.  Woke umsebenzi lo uyaqiniswa ngokutjhejisisa amatjhuguluko wezomno-tho azokuqalana nokukhula komnotho. Lokhu ku-faka hlangana ukukhu-lisa ikghono lokuphehla igezi, ukwenza amadoyelo wethu asebenze ngefanelo nangepumelelo, kuthuthu-kiswe ukufikeleleka kwe-inthanethi etjhiphileko nokuthuthukisa iinkhathi zokufumaneka kwamalayisensi wamanzi, weemayini namanye amalayisensi. Imi-zamo le ilawulwa begodu itjhejwa ngokuhlanganyelwa yi-ofisi yami neZiko leeMali leliZweloke. Kunengi ekufuze sikwenze emnyakeni lo begodu akuka-faneli senze ngasuthi asiboni bona sizokuhlangana neentjhijilo ezibudisi. Kodwana sitjengisile bonyana, njengesitjhaba, siya-kghona ukuphumelela na-sisebenzisana ngomnqopho munye.Nasikhumbula lokho, be-godu nasisebenzisa ubunye bethu, sizokuqinisekisa bonyana umnyaka wee-2021 uletha zamaphilo ezingcono nepilo engcono kibo boke abantu bekhethu.Nginifisela okuhle kodwa emnyakeni omutjha.