Gwema kuba ngumhlukunyetwa wetekushushumbiswa kwebantfu 

Silusapho Nyanda

Njengoba tehlaka lo letibikwako tekushu shumbiswa kwebantfu tiyandza, kubalulekile kutsi utsatse tinyatselo tekucinisekisa kutsi uphephile.
Kute kutsi ugweme kuba ngumhlukunyetwa wetekushushumbiswa kwebantfu ufanele kutsi ugweme kuhamba wedvwana, ebusuku, noma-ke kuhamba etitaladini leti ngenamuntfu.Kubalulekile kutsi uyicaphele indzawo lokuyo ngaso sonkhe sikhatsi. Kuhlala kwakho ucaphela kutakusita kutsi ukhone kubona intfo lengahambi kahle. Uma ngabe ubona umuntfu noma imoto lekulandzelako, tfola indzawo lenebantfu labanyenti bese ushayela emaphoyisa lucingo noma lomunye umuntfu masinyane.  Bashushumbisi bavamisa kusebentisa sitsembiso semsebenti kutfumba bahlukunyetwa babo futsi beta kulabo labangabahlukunyetwa babatse mbise kubanika umsebenti noma-ke lelinye-nje litfuba. Loluhlobo lolu lweku shushumbiswa lwenteka nome ngabe nguku phi – ngisho nasetinkhu ndleni tekuchumana, esiko lweni, emoli nangaphandle kwelikhaya lakho.Yenta siciniseko sekutsi uyacwaningisisa ngalabo labangaba bacashi ngembi kwekutsi uhambe uyohla ngana nabo buso nebuso wente luhlolokhono. Loku ungakwenta ngekutsi uhlole kuKhomishini Yebunikati Bempahla kanye Netinkampani kutsi vele leyo nkampani ikhona mbamba yini.  Ufanele kutsi futsi utjele lomunye umuntfu lome tsembako nawuya kulolu hlolokhono uphindze futsi uhlele naye kutsi abohle akutsintsa ngetikhatsi letitsite. Uma ngabe ku khoneka, hamba nemuntfu. Caphela nawusebentisa tinkhundla tekuchumana, ikakhulu uma ngabe umuntfu longamati atsembisa kukunika lusito, kukunika imali, indzawo yekuhlala noma-ke umsebenti ekuphendvuleni kwakhe kuloko lokufakile.Uma ngabe uyahamba uyohlangana nemuntfu longamati, hlanganani endzaweni lenebantfu futsi utjele umuntfu lometsembako kutsi ukuphi.Uma uhamba nebantfwana, bagadze futsi wente si ciniseko sekutsi uyababona ngaso sonkhe sikhatsi.Ungacali utfume umntfwana kutsi ayokwe nta lokutsite ngaphandle kwekugadvwa ngumuntfu lomdzala lometsembako. Tetayete kutsi uhlale njalo uhlola bantfwana bakho, kute wati kutsi bakuphi.
Kute utfole lwatiso lolubanti mayelana nekushushu mbiswa kwebantfu shayela Lucingo Lwaletiphutfumako Lwamahhala Lwavelonkhe Lwetekushushumbiswa Kwebantfu kulenombolo: 0800 222 777. Mayelana nekubika kushushumbiswa kwebantfu shayela emaphoyisa kulenombolo: 10111.Lolulwati lukhishwe Litiko Letebulungiswa Nekutfutfukiswa Kwemtsetfosisekelo.
