Ungakuvikela njani kukhulelwa kwelusha

vukuzenzele unnamed

Kunetindlela letinengi letehlukahlukene tekuvikela kukhule lwa kwelusha, letifa ka ekhatsi kukhetsa kungayi ecansini kute kube sikhatsi lapho sewusemshadweni noma sewukulungele kuba nebantfwana.
Labanye bantfu bacabanga kutsi kutitsiba (kukhetsa kungayi ecansini kute kube sikhatsi lapho sewusemshadweni) kuyintfo yakudzala, kantsi labanye bacabanga kutsi kuyindlela lekahle yekutiphatsa longayilandzela. Lusha, noma kunjalo, kufuneka lutitsatsele sincumo.Bantfu labanengi abafuni kulindza baze bangene  emshadweni ngembi  kwekuya ecansini. Abafuni futsi kujaka kwenta tintfo bese benta emaphutsa labita kakhulu. Bavamise kutsatsa sincumo seku-hlehlisa sikhatsi sekuya ecansini bate babe badzala, sebakwati kuba nesibopho kakhulu, sebanebudlelwane betelutsandvo lobusimeme nemlingani munye futsi se-basebenta, kuyintfo lekahle kakhulu lebangayenta.Uma ukhetsa kutitsiba noma kuhlehlisa sikhatsi sekuya ecansini, kukhona letinye tintfo longatenta kute utivikele:
• Khetsa bangani bakho ngekucophelela. Bangani kufuneka bafune ukutfole loko lokukahle kakhulu kuwe futsi kufuneka basihloniphe sincumo sakho sekungayi ecansini.• Caphela timo letingahle tibe nekungaphephi, njengebangani labanatsako noma labasebe ntisa tidzakamiva, leti ngakuholela ekutsini uye ecansini ngendlela lengakaphephi.• Caphela tingani letitakutjela kutsi kufuneka ulale nato uma ubatsandza.• Lalela futsi ufundze kulabo lesebayihambile lendlela yekukhulelwa basesebasha. Bayawati emaphutsa nebubi baloko.• Lalela futsi ufundze kuba tali bakho mayelana na loko labahlangabetene nako emphilweni.
Uma utsatsa sincumo sekutsi kutitsiba nekuhle-hlisa kuya ecansini akusito tincumo letikahle lotitsetse letikufanele futsi ubona kuncono kutsi ungalindzi, tinike sikhatsi sekufundza ngekutivikela, lokufaka ekhatsi kuvikela kukhule-lwa, lokusebentisa indlela (yemshini noma yemakhemikhali) kute uvikele kukhulelwa.Kunetivikelakukhulelwa letehlukene tekuvikela kukhulelwa letisebenta ngetindlela letehlukene, kodvwa tonkhe tentelwe kuvikela kukhulelwa. Tifa-ka ekhatsi tivikelakukhulelwa letinatfwako, lokwa-tiwa ngekutsi “liphilisi”; tivikelakukhulelwa letingumjovo; nemakhondomu alabadvuna newalabasikati.
Yini lengingayenta uma ngikhulelwe?Uma usola kutsi kungenteka kutsi ukhulelwe, hamba ne-muntfu lometsembako niye emtfolamphilo losedvute uyohlolwa kukhulelwa. Kunakekelwa ngembi kwekubeleka (kunakekelwa kwemntfwana losengakabelekwa) kumcoka futsi kuvamise kucala emavikini lasiphohlongo. Umtfolamphilo wangakini ungakusita ngekunakekelwa ngembi kwekubeleka futsi sise-benti setemphilo sitakusita kucala luhlelo lolulungele wena nemntfwana wakho.Uma ukhulelwe, kuba-lulekile kutsi udle kudla lokunemphilo nalokunemsoco, utivocavoce, ulale ngalokwenele bese ugwema tidzakamiva netjwala.
*Lolwatiso niluniketwe Litiko Letemphilo laKwaZulu-Natal.
KUKHULELWA USASEMUSHA
kutawubanemtselela emphilweni yakho yonkhe, kodvwa kunetindlela letingakugcina uvikelekile kute ungatitfoli sewukhulelwe ungakatilungiseleli.
