Lefapha la temo le a fetošwa


vukuzenzele unnamed

Mo nakong ye  e sa tšwago go feta, Kgoro ya Temo, Peakanyoleswa ya Naga le Tlhabollo ya Dinagamagae (DLRD) e tsebagaditše gore maloko a setšhaba a tla kgona go dira dikgopelo tša go hiriša dihekthara tše 700 000 tša naga ya mmušo yeo e sa šomišwego goba e sa dirišwego diprofenseng tše šupa.  Naga ya temo ke motheo wa rena wa methopo ya tlhago. Go ba gona le tšhomišo yeo e swarelelago ya naga ya temo go bjala dibjalo le go rua diphoofolo go bohlokwa kudu gore re kgone go phela.  Afrika Borwa e na le naga ye kgolo ye e lego maleba tšweletšong ya temo, ka seripa sa go lekana 37, 9% sa naga ya gaborena ka moka sa go šomišetšwa temo ya kgwebo. Go swana le dinaga tše di ngwe tše ntši, naga ya rena ya temo e kotsing mabapi  le go gwahlafala ga naga, tlhaelelo ya meetse le pitlagano ya metsesetoropo. Re lahlegelwa gape ke naga yeo e bego e beetšwe temo ka lebaka la diphetogo tša tšhomišo ya naga. Go lebeletšwe histori ya rena, go atiša khumanego ya naga ya temo ditšweletšong tša kgwebo le temo ya go  iphediša ke morero wo o tlago pele setšhabeng.Le ge e le gore ditshepedišo tša dipeakanyoleswa tša naga morago ga 1994 di tlišitše dipoelo tša gore naga ye ntši e bušetšwe sekeng le go fiwa maAfrika Borwa a bathobaso, ditlamorago tša molao wo mobe wa 1913 wa Naga ya Bathobaso o tšwela pele ka sebopego sa bao ba nago le dipolasa. Molao wo o sentše kudu le go amoga dimilione tša batho naga ya  bomakgolokhukhu ba bona.Ka ge taolo ya naga e sa ntše e le ka matsogong a batho ba mmalwa, mola tšweletšo ya motheo ya temo le dithekišetšano tša gona di sa ntše di laolwa ka boati ke balemi ba bathobašweu, ditlamorago tša fao re tšwago gona di sa ntše di sa na le rena le matšatšing a lehono.Kgwebanoši yeo e tšwelago pele ya mekgwa ye bohlokwa ya tšweletšo ya go swana le naga ga se fela lepheko la go bopa setšhaba sa go lekalekana; e tliša le seemo sa dikgaruru setšhabeng.Tlhologelo ya go ba le naga ya temo e golela pele, kudukudu magareng ga batho ba go itlhokela ba dinagamagaeng. Ka lebaka la mabaka a mantši, kgatelopele ya peakanyoleswa ya naga lefapheng le e ya nanya ebile ga e kgotsofatše.Go fetoša mekgwa ya taolo ya naga ya temo go bohlokwa kudu, e sego fela ka go rarolla ditiragalo tša tlhokego ya toka tša nakong ye e fetilego eupša le go šireletša tšhireletšego dijong go setšhaba sa gaborena.Go ya le ka fao go tsebagaditšwego ka gare ga pego ya 2019 ya Komitikeletšo ya Mopresidente ka ga Mpshafatšo ya Naga le Temo, “ge re le gare re romela dijo dinageng tša ka ntle, ka mo nageng ya rena 41% ya batho bao ba lego metsemagaeng le ba 59,4% ya bao ba lego metsesetoropong ba na le tlhaelelo ye šoro ya go hwetšagala ga dijo.” Mekgwa ya peakanyoleswa ya naga yatemo e bile morero wo o tlago pele go basepediši ba mmušo ka go latelana ga bona go tloga mola temokrasi e re fihlelago.Magareng ga 1994 le Hlakola 2018 mmušo o fane ka naga ya dihekthara tše 8,4 milione go bao kgale ba bego ba phaetšwe thoko ka fase ga lenaneo la peakanyoleswa ya naga. Eupša yona kgatelopele ye e ka fase ga 10% ya naga ya ditšweletšwa tša go rekišetšwa setšhaba.Polelong ya ka ya Maemo a Naga mathomong a ngwaga wo ke ikgafile gore naga ya temo yeo e laolwao ke mmušo e tla lokollwa go se go ye kae gore e dirišetšwe temo. Ye ke kgatelopele ye kgolo tshepedišong ya mpshafatšo ya naga ya temo, e bile e kgontšha ditshephišo tša Metheo ya Tokologo tša gore naga e tla abelanwa magareng ga bao ba šomang go yona. Ponelopele ya rena ya pušetšo tša naga e nepile go hlola tekatekano magareng ga toka ya setšhaba le magato a go lokiša, le go kaonafatša tšweletšo ya temo ka go tliša balemi ba bantši ba bathobaso ka gare ga ekonomi ya bohle.Naga ke thoto ya tšweletšo yeo e dirago letseno ebile e ka šomišwa bjalo ka tšhireletšo ya go šireletša dithoto tše dingwe.Re swanetše go netefatša gore naga yeo e humanwego ka lebaka la merero ya temo e šomišwa go tšweletša ditšweletšwa. Go šireletša naga ya mmušo yeo e abetšwego merero ya temo, konteraka ya go hiriša naga yeo e ka se fetišetšwego mothong wo mongwe. Bao ba holegago ke naga yeo ba tla saenela kwano ya go hira le mmušo le go lefa tefo ya go se fetoge ya rente ya go tsamaišana le boleng bja naga yeo. Re swanetše go netefatša gore balemi ba fiwa thekgo ge ba le leetong la bona la go ikema ka bobona le go itirela letseno.Bjalo ka karolo ya lenaneo le, bao ba tla holegago ba tlo hlahlwa ka ga taolo ya ditšhelete le tlhabollo ya dikgwebo. Maitemogelo a laeditše gore balemi bao ba tšwelelago le ba baswa ba fela ba hlaelelwa ke mabokgoni a ditšhelete go fihlelela menyetla ya mebaraka le go kgatha tema dithekišetšanong tša kgwebo ya temo.Re bea basadi pele, baswa le baholegi bao ba golofetšego.Go bile le dikatlego tšeo re ka di šupago mabapi le go maatlafatša balemi ba basadi ka fase ga Leanotharollo leo le lego gona la go Hwetšagala ga Mafolofolo ga Naga (PLAS).Diprofenseng tše mmalwa, basadi bao ba abetšwego dipolasa ke DLRD ba kgonne go di sepediša ka katlego le go gatela pele tšweletšong ya kgwebo. Godimo ga go hwetšagala ga naga, kgoro ye e tšwela pele go beeletša go mananeokgoparara, ditlabelo le metšhene go kgontšha borakgwebo ba kgone go sepediša dikgwebo tšeo di atlegilego.Go atiša go hwetšagala ga naga le menyetla ya temo go tla thekga tlholego ya mešomo le tlhabollo ya dikgwebo, le go kaonafatša mebaraka ya dijo, ditšweletšo tša temo le ditirelo.Moreromogolo wa go neelana ka dihekthara tše tša naga ke go fetoša ponego ya temo ka go tšweletša bafsa ba balemi. Go hiriša naga ka fase ga maemo ao a ba dumelelago go swanetše go ba fa tlhohleletšo ya go nagana ka dikgolo; e sego fela ka go godiša dikgwebo tša bona eupša le ka go tšwetša pele lehumo la mohlakanelwa le katlego ditšhabeng tšeo ba dirago tša temo.Ba swanetše go fediša dilo tšeo di bego di re aroganya mo nakong ye e fetilego. Ba swanetše go fediša kgopolo yeo e fošagetšego ya gore ke fela balemi ba bathobašweu bao ba atlegilego dikgwebong tša temo ka mo Afrika Borwa, le gore balemi ba bathobaso ba ‘tšwelela’ ka boati.Ka go šoma naga ye; ka go e fetoša gore e be letšweletšo, ba tla tšea marumo a bona ba a dira megoma. Ba tla fetoga diswantšho tša poelano ya setšhaba.