Tetindzaba taseNingizimu Afrika tiyinsika lebalulekile yentsandvo yelinyenti yetfu 

vukuzenzele unnamed

Emaveni lamanyenti emhlabeni jikelele, lubhubhane lwecorona  lubite kutsi kuncishi swe tinkhululeko tebantfu letinyenti lwaphindze futsi lwavivinya telubumbano lwetenhlalo.
Kepha emave lanetikhungo letinemandla, tinchubo tete bulungiswa letihlala tica phele kanye nebetindzaba labanemandla akhonile ku vikela emalungelo ebantfu ekutsini anganyatselwa ku phindze futsi kusetjentiswe kabi ligunyamandla lembuso.
Setinyanga letisitfupha solo kwamenyetelwa inhlekelele yavelonkhe. Nanoma-nje lesimo salesifo kanye ne tinsayeya taso letijule kabi letente lelive lelinebantfu labatigidzi letinge-58 kutsi babe ngaphansi kweku valelwa lokukhulu, sichube kahle kakhulu. Sikhonile kulawula kubhebhetseka kwalesifo ikakhulu ngenca yekubambisana nekucaphela kwato tonkhe takhamiti.
Loku kwentiwe kakhulu ngumsebenti lobabatakekako webetindzaba.
Siswele imilomo letinkhu lungwane yekubonga tintsa tseli talapha eNingizimu Afrika ngekusebenta nge kutikhandla kwato. Bagcine bantfu bakitsi batfola lwatiso ngekubendlulisela imila yeto yetemphilo lebalulekile mayelana nekukhweshelana kanye nekuhlanteka. Bente loku ngaphansi kwetimo letimatima kakhulu, futsi imvamisa basebentisa imi tfombolusito lenemikhawulo.
Balandzise tindzaba  tekuvalelwa lokukhulu kwavelonkhe ngetimphilo tebantfu kanye nemabhi zinisi abo. Bebaphumile basemimangweni, emado lobheni nakumadolobhakati, bagcogca baletsa tindzaba tebantfu labetayelekile baphindze futsi benta kutsi livelonkhe  linake tinkinga tibhedlela nemitfolamphilo lehlangabetana nato, letenta kutsi hulumende atsatse tinyatselo.
Betindzaba betfu baphi ndze futsi basikhanyisela basikhombisa tintfo lebeku ngenteka ngalokwetayele kile kutsi besingeke sitibone.
Bafezekise umsebenti wabo wekuba ngulabagadzile ngekutsi bavumbulule tento tenkhohlakalo nekusetje ntiswa kabi kwemali yahu lumende, lokuvutsele inkhu lumomphikiswano lenkhulu yavelonkhe lokubese kuhole la kuluphenyo loluphakeme kakhulu. Ngako lokubika batfole kwetsenjwa bantfu.
Tetindzaba letikhululekile atigcini ngato kuphela. Yindlela yekutfola nekugci na intsandvo yelinyenti.
Ngesikhatsi salolubhubhane, betindzaba betfu abakadlalinje kuphela indzima yabo leyetayelekile yekucaphe la, kepha bente umsebenti wabo wekwesekela umtamo wavelonkhe kute kutsi kulawulwe leligciwane lecorona .
Uma kubukwa kubaluleka kwebetindzaba kutemphilo yentsandvo yetfu yelinye nti, kuyintfo lekhatsatana kakhulu kutsi yonkhe lemi nye imikhakha yetemnotfo, lenhlekelele yeligciwane le-corona  lihlasele kamatima tindlu tikhungo tetfu tebeti ndzaba.  Letinye tishicilelwa tilahlekelwe ngemaphe senti lange-60 emali yato lengenako emalangeni eku cala ekuvalwa lokukhulu kwavelonkhe. Letinye tinkampani letinyenti tadzi ngeka kutsi tinciphise imiho lo, tinciphise linani letisebenti noma-ke tinciphise tikhatsi tekusebenta. Ngalokudza bukisako, letinye  tishici lelwa kute kwadzingeka kutsi tivale, emkhatsini wato ngemaphephabhuku aseNi ngizimu Afrika lekukudzala akhona futsi latiwa kakhulu.
Kulahlekelwa yimise benti ngenca yekuvalwa kwavelonkhe sekubhebhe tsele inhlekelele kutinka mpani tetindzaba lebese tivele-ke tibukene netinsa yeya njengekulahlekelwa yi mali lengenako yekukhangi sa, kwehla kwekujikeleta kanye nemasheya etima kethe lokwabese kutsatfwa tindzaba tabomakhalekhikhi kanye nalobunye bucwephe she. Lobumatima betimali kuhlangabetwene nako kuyo yonkhe imikhakha, kusukela kutindzaba taku-inthanethi letetayelekile kuye ku maphephandzaba latayele kile kuye emsakatweni wesive.
Loludzaba lolu ngulolunye lwetindzaba letiphakanyi swe ngemandla ngesikhatsi ngikhulumisana neNkhu ndla Yavelonkhe Yebeti ndzaba kungasikudzala-nje.
Esikhundleni sekukhala ngalolusizi, nanoma kunjalo, imboni yebetindzaba isebe nta ngekutikhandla kute kutsi ihlele kabusha emabhizinisi, kuchuba kucamba lokusha kanye nekugcina tisebenti ngendlela lekungakhonwa ngayo.
Ngaso futsi leso sikhatsi, betindzaba bangumtimba lowehlukile kunoma ngu muphi ummango ngoba tisebenti tabo tifezekisa indzi ma lebalulekile eluhlelweni lwetfu lwentsandvo yelinye nti. Basebentela kutsi sive sihlale sitfola lwati nelwatiso kanye nekugcina emandla endzaweni lefanele.
Sidzinga tintsatseli letinye nti, hhayi letincane. Kungakoke kutsi ngisho kulahlekelwa yintsatseli yinye akukusikonje kulahlekelwa kwemboni kepha kwelive.
Sidzinga tigayigayi tetfu tebetindzaba, labeta ne sipiliyoni lesikhulu kanye nenkhumbulo yesikhungo, futsi labakhona kubika ngetintfo letibalulekile ne luhlatiyo lolungulonalona.
Ngaso futsi leso sikhatsi lesifananako sidzinga tintsa tseli letinyenti letisesetincane kulomkhakha wetingcweti labanelikhono letebucwephe she, labahlala bati ngetintfo letentekako ekulandziseni indzaba baphindze futsi bati ngaloko lokukhatsata lusha.
Singummango sifanele kutsi sesekele betindzaba ngawo onkhe emandla etfu.
Kungaba kukhetsa kutsi sikhokhele lokusakatwako, sesekele buntsatseli lobusitwa ngetimali ngekubambisana, kukhokha timali temalayi sense etfu e-SABC noma-ke sitsenge emaphephandzaba, sonkhe singadlala incenye yetfu ekwesekeleni lemboni lesenhlekeleleni. Singuhu lumende, nanoma-nje simo semnotfo singasiso lesikahle sitawuchubeka nekunika letishicilelwa nebasakati, ikakhulu betindzaba temma ngo imali yekukhangisa.
Umkhakha lotimele nawo ufanele kutsi uchubeke ne kwesekela lemboni ngekutsi ukhangise futsi usebentisane netikhungo tebetindzaba ekukhicitweni kwaloku sakatwako lokuhambisana nemgomo wetinchubeko tebetindzaba. Tinhlangano temmango letikhutsata inhla lakahle kanye naletinikelako nato tifanele kutsi tihlanga nyele tesekele imisebenti yebuntsatseli lefunwa sive, njengobe kunjalo kutintsa ndvo telinyenti.
Kwandza kwetindzaba letingasiwo emaciniso ngesikhatsi selubhubhane, ikakhulu etinkhundleni tetekuchumana, sekwente kutsi kube nesidzingo lesi phutfumako setindzaba letinyenti letinembako, letingito naletingakhetsi luhlangotsi. Ngalesikhatsi lesi bantfu bakitsi batsembe le kutikhungo tetindzaba letiyinkhandzangikhona kute batfole lwatiso, ngiyaphindza futsi ngigcizelela kubaluleka kwato njengetinsika tentsa ndvo yelinyenti yetfu.
Lapho sicala umsebenti lomkhulu wekwakha ka busha umnotfo wetfu nge muva kwelubhubhane, imbo ni yetindzaba itawudzinga kwesekelwa ngitsi kakhulu kunakucala. Tindzaba le tikhululekile take tachazwa ngekutsi 'umnakekeli longa lali wawo onkhe emalunge lo labalulekile kubobabe nabomake labakhululekile'.
Lapho siphakamisa sibonga indzima yabo labayidlalako kulolubhubhane, asenteni loko lesingakwenta kucinise kisa kutsi tindzaba letikhu lulekile naletehlukahlukene kulelive letfu tiyakhona kuphila nekuchubekelembili ngemandla.