Vikela bomake nebantfwana betfu

vukuzenzele unnamed

Kulomnyaka lo phelile, cishe ngulelilanga leli, tinkhulungwane tabomake, bobabe nebantfwana bashuca balibangisa ePhalamende bayokhala ngekubhebhetseka kwekudlwengula nekubulawa kwabomake nebantfwana.
 Ngaleso sikhatsi, sive besisebu hlungwini lobukhulu bekubulawa kuka-Uyinene Mrwetyana, Leigha-ndre Jegels, Jesse Hess kanye nalabanye bomake labanyenti laba lahlekelwa timphilo tabo etandleni temadvodza lanesibhuku. Kuyo yonkhe imikhakha yetenhlalo, labadzala nalabancane, titjudeni nabomake labasebentako, lababhikishi labebashuca ngekuthula bebaphetse tigwabhugwabhu lebetibhalwe kutsi 'Enough is Enough ' futsi ' Am I next?' . Buhlungu nentfukutselo lejulile ngalelo langa. Ngesikhatsi ngemukela tidzingo tabo lebebatifuna nge mandla lebetibekwe ngalokucacile, kwangikhanyela kutsi sidzinga kutsa tsa tinyatselo ngalokuphutfumako nangekutimisela. Kimi bekubalulekile kutsi ngingaphendvuli-nje ngemagama lalula netitsembiso letingenalutfo.Ngemuva kwemalanga lambalwa, ngabita umhlangano weTindlu tePhalamende toTimbili, lapho khona samemetela Lisutinyatselo Lekuphendvula Ngekuphutfuma letigidzigidzi leti-R1.6 lekulwa nebu-dlova lobucondziswe kubulili lobu-tsite kanye nekubulawa kwalabasikati (iGBVF). Kuletinyanga letisitfupha tekufezekisa, kusetjentiswa kwemali yahulu mende ematikweni ahulumende la manyenti kwabekwa embili kute kutsi kwesekelwe tingenelelo tekunakekela kanye nekwesekelwa kwalabasindzile labanyenti, kwesekelwe imikhankhaso yekucaphelisa nekuvikela, kwenta kancono imitsetfo netinchubomgomo, kukhutsata kuhlonyiswa kwabomake ngetemnotfo, kanye nekucinisa inchu-bo yetebulungiswa betebugebengu. Manje sisezingeni lekulungisa kushaywa kwemtsetfo lokutawuba nelifutse lelikhulu ekulweni neGBVF .  Kusandza kwetfulwa ePhalamende Imitsetfosivivinyo lemitsatfu lemikhulu lephatselene neGBVF . Ngekunge niswa kwaleMitsetfosivivinyo, sigcina sitsembiso lesasenta kubabhikishi kulomnyaka lophelile nakubo bonkhe bomake balelive. LeMitsetfosivivinyo yekuchibela lemitsatfu yentelwe kugcwalisa tikhala letivumela babhebhetseli balobuge bengu kutsi bagweme bulungiswa kanye nekwenta kutsi emalungelo abomake nebantfwana balelive kutsi asebente ngalokuphelele.  LeMitsetfosivivinyo, uma seyi photfuliwe, itawusita kubuyisa kutetsemba kwabomake balelive lakitsi kutsi umtsetfo ukhona ngempela kutewubavikela. LoMtsetfosivivinyo wekucala uchibela Umtsetfo Wetebugebengu (Emacala Wetemacansi Netindzaba Letiphatselene Nawo) Umtsetfo Wekuchibela. Loku kwenta licala lelisha lekwesabisa ngetemacansi, ukhu lisa bubanti belicala lebundlundlulu, uphindze futsi ukhulisa umsebenti wekubika webantfu labasola kutsi kukhona licala letemacansi lelentiwe kumntfwana. Ukhulisa bubanti beRejista Yave-nkhe yeTigilamkhuba Tetemacansi (i-NRSO) kutsi ifake ekhatsi imini-ningwane yetigilamkhuba tetemaca-nsi. Kute kube ngumanje, beyiloku isebenta kutigilamkhuba tetemacansi letilahlwe ngemacala ebugebengu betemacansi labhebhetselwa kuba-ntfwana noma bantfu labangaphili kahle engcondvweni. Sikhatsi imininingwane yesigilamkhuba letawusihlala kurejista sikhulisiwe, futsi labo lababhalwe kulerejista ba-tawudzingeka kutsi bakudzalule loku uma bafaka ticelo tabo temisebenti tekusebenta nebantfu labahlaseleka kalula. LoMtsetfosivivinyo uphindze ubeke kutsi emagama ebantfu laba-ku-NRSO afanele kutsi atfolwe sive. LoMtsetfosivivinyo Wekuchibela Tebugebengu Netindzaba Letipha-tselene naloko ucinisa, emkhatsini waletinye tintfo, kunikwa ibheyili kwebabhebhetseli beGBVF , uphindze futsi wengete emacala lafanele kutsi ahlisisebetwe tigwebo letincane.  Letichibelo tihlisibeta tibopho letisha kutikhulu tekucinisekisa kugci-nwa kwemtsetfo nasetinkantolo tetfu. Uma umshushisi angayiphikisi ibheyili emacaleni eGBV , bafanele kutsi babhale kumarekhodi tizatfu tabo. Ngaphandle uma ngabe umu-ntfu losolwa kutsi wente licala leGBV  anganiketa timo letikhetseke kakhulu tekutsi kungani bafanele kutsi bakhululwe ngebheyili, inkantolo ifanele kutsi yente bavalelwe kute kube ngulapho sekuphotfulwe tinchubo tetebugebengu. Ekufinyeleleni tincumo nekufaka sicelo sebheyili, tinkantolo ticindzeteleka kutsi tibuke tintfo letinyenti. Tifaka ekhatsi imibiko yangembi kwekutekwa kwelicala lemayelana nekufuna kukhululwa kwemsolwa ngebheyili, kwesatjiswa ngebudlova lokwentiwe kulosindzile, kanye nembono waloyo losindzile mayelana nekuphepha kwakhe.  Mayelana neludzaba lepharoli,ummangali noma sihlobo semufi sifanele kutsi sikwati kwetfula inkhulumo ebhodini yepharoli, Uma kubukwa lamazinga lase-tulu ngalokungemukeleki ebudlova bebalingani betitsandzani kulelive lakitsi, sesicinise imigomo yeMtsetfo Webudlova Basekhaya. Manje budlova buchazwa ngendlela yekutsi bufaka ekhatsi kukhulumi-sana, kujola, kubudlelwane besi-ntfu, kwenta mbamba letiphatselene nemacansi noma kutilingisa, budle-lwane betemacansi noma budlelwane betemacansi banoma sikhatsi lesingakanani.  LoMtsetfosivivinyo uphindze futsi welule inchazelo 'yebudlova basekhaya' kutsi ifake ekhatsi kuvikelwa kwebantfu labadzala eku-tsini bangahlukunyetwa ngemalunga emndeni. Bamangali batawukwati kufaka sicelo semyalo wenkantolo wekuvikeleka ngekusebentisa tebucwepheshe.
Kuvikela simo lapho khona babh ebhetseli bangabhaca ngemuva kwemilandvo yesikhatsi lesendlulile yebudlova basekhaya, kutawusu-ngulwa silondvoloti lesihlanganisile semiyalo yekuvikeleka. Letichibelo letiphakanyisiwe tiphindze futsi tetfwese Litiko Letekutfutfukiswa Kwetenhlalo, Temfundvo Lesisekelo, Temfundvo Lephakeme neTemphilo sibopho sekunika labo labasindzile tinsita letitsite nekube-ndlulisela etindzaweni tekukhosela nekunakekelwa ngetekwelashwa. Timo lapho khona umshushisi angala kushushisa uma kwentiwe emacala ngaphansi kwaLomtsetfo lochitjelwe noma esule tinhlawulo uma ngabe kufaka ekhatsi kulinyatwa umtimba noma uma ngabe kwasetjentiswa silimato kwesabisa ummangali kunemkhawulo. Mhlawumbe kusichibelo lesiphakanyisiwe lesiyincophamlandvo kuloMtsetfo, uma ngabe kunemuntfu lonelwati, kukholelwa lokwenele noma tinsolo tekutsi kukhona sento sebudlova basekhaya lesentiwe kumntfwana, umuntfu lonekukhubateka noma umuntfu lomdzala futsi ehluleke kubikela sonhlalakahle noma liphoyisa bangahlawuliswa noma baboshwe.  Ngalokufananako, kwehluleka kwelilunga le-SAPS kuhambisana netibopho tabo ngaphansi kweMtsetfo kutawutsatfwa njengekungatiphatsi kahle futsi ufanele kutsi abikwe kuBomabhalane beTemisebenti ye-Maphoyisa.  Umtsetfo ungumvikeli munye wemmango, kepha ikakhulu kulabo bawo labahlaseleka kalula. Uma use-tjentiswa ngekucophelela nangalokufanele, ungumcinisekisi lonemandla kakhulu wetebulungiswa. Bomake balapha eNingizimu Afrika sebenele ngetinyatselo letindzimundzi mu letingalungisi lilungelo lelikhulu kakhulu lawonkhewonkhe kuhlala ngekukhululeka ungesabi lutfo.  Lohulumende lona kanye nebali-ngani bakhe utawenta lokuhle wente bomake balapha eNingizimu Afrika. Angeke sibaphoce. 