Go laola COVID-19 : Ka gae le ka mafelong ao a diretšwego go hlokomela bao ba fetetšwego ke baerase ye

Allison Cooper

Ge o sa kgone go ipeela thoko, leletša Mogala wa Coronavirus  wa Bosetšhaba go 0800 029 999 go hwetša tshedimošo ye nngwe ka ga lefelo leo le diretšwego go hlokomela bao ba fetetšwego ke baerase goba ka mafelong ao a diretšwego go beela batho thoko.GO BOHLOKWA  kudu go kudu go arogana le ba bangwe, e ka ba ka gae goba ka lefelong arogana le ba bangwe, e ka ba ka gae goba ka lefelong le le diretšwego go hlokomela bao ba fetetšwego ke baerase ye la go beela batho thoko le le diretšwego go hlokomela bao ba fetetšwego ke baerase ye la go beela batho thoko la go se lefelwe, ge diteko di bontšha gore o fetetšwe ke la go se lefelwe, ge diteko di bontšha gore o fetetšwe ke COVID-19COVID-19 .
MaAfrika Borwa a mantši ao a fetetšwego ke coronavirus  (COVID-19) ba ka se kgone go ipeela thoko ka gore magae a bona ke a mannyane gomme ga ba na phapoši yeo e sa abelanwego le ba bangwe yeo go yona ba ka kgonago go dula le go robala go yona ba le tee.
Mmušo o kgonthišitše gore mafelo ao a diretšwego go hlokomela bao ba fetetšwego ke baerase ye a gona go thuša batho bao ba fetetšwego ke baerase, gomme mafelo ao a diretšwego go beela batho thoko a gona go thuša batho bao ba sa emetšego dipoelo. Ditirelo ka moka ga di lefe-lwe.Go ya ka Ngaka Marlin McCay, ngaka ya malwetši a go fapana yo a šomelago Florida ka West Rand, selo sa mathomo seo o swanetšego go se dira ge o dirilwe diteko gomme go hweditšwe o na le COVID-19  ke go fokotša lebelo la go phatlalala ga di-phetelo. “Selo se o se nyakago ke go šireletša lapa la gago,” a realo. Go dira se, o swanela ke go ipeela thoko e ka ba ka gae goba ka mafelong ao a diretšwego go hlokomela bao ba fetetšwego ke baerase ye.“Ge o ipeetše thoko go ra gore o swanetše go hwetša karolo ya ntlo moo o sa hlakanego le batho ba ba-ngwe ka lapeng. Ga go na yoo a swanetšego go batamela dimetara tše tharo kgauswi le wena. O swanetše go ja o le tee; o be le malepola le dibjana tšeo di šomišwago ke wena o le tee; o be le phapoši ya gago ya go hlapela o le tee, ge go kgonega; gomme o kgonthiše gore ga o kopane le mang goba mang ka lapeng.“Ngaka ya gago goba mo-hlokomedi yo bohlokwa yoo a go abelago ka ditirelo tša maphelo o swanetše go go fa dihlare tše bohlokwa tše diretšwego go go fokoletša bontši bja maswao, kudu a go swana le mahlaba mmeleng le dihlabi, go opša ke hlogo le phišo. Go na le gape divi-tamine tše dibotse tšeo motho a ka di šomišago gore a dule a phetše gabotse,” a realo. Go bohlokwa gape go khutša nako ye e lekanego le go nwa meetse a mantši goba diela tšeo di sekilego go kgonthiša gore mohlapologo o dula o sekile. Batho ba bantši bao ba sa lwalego kudu ba tla thoma go kaonafala morago ga beke go tloga nakong yeo ba thomilego go bona maswao a mathomo ka yona, eupša go bohlokwa go lekola maswao a gago gabotse.
Ge o ka ba le maswao a tšho ganetšo, go swana le mathata a go hema, dihlabi mafahleng goba kgatelelo mo mafahleng yeo e ganelelago, go gohlola madi, go hlakahlakana, go se robale gabotse go go šoro goba go ba le dipounama le sefahlego se se talalerata o swanetše go leletša ambulanse goba o ye bookelong ka bjako.Mafelo ao a diretšwego go beela batho thokoBao ba sa kgonego go ipeela thoko go bao ba dulago le bona ka gae, mmušo o beakantše mafelo ao a diretšwego go beela batho thoko nageng ka bophara gore wena le balapa la gago le bolokege.Mmušo wa profense ya Kapa Bodikela kgauswanya-na o phatlaladitše ditshwa-yotshwayo tše di itšego go tšwa go balwetši ka ga mafelo ao a diretšwego go hlokomela bao ba fetetšwego ke baerase.Marie Janties go tšwa Wi-tzenberg o tšere sephetho sa go latela keletšo ya bašomi ba tlhokomelo ya maphelo gomme a ya lefelong leo le diretšwego go hlokomela bao ba fetetšwego ke baerase ka gore mmagwe wa mengwaga ye 97 o dula le yena le bana ba gagwe gomme o nyaka go ba šireletša. “Ke swerwe gabotse kudu. Dijo di be di le bose – go feta le tša ka gae.
Ke lemogile gore ke swanetše go dula ke nagana tše dibotse.
Ke be ke tšhogile, eupša ka rapela ka leka gore ke loko-loge,” a realo.“Lefelo leo le ka boloka maphelo! Le tloga e le le lekaone kudu,” gwa realo John Arnoldus, yoo a kaona -fetšego go tšwa bolwetšing bja COVID-19  mo lefelong leo le diretšwego go hlokomela bao ba fetetšwego ke baerase la Drakenstein. “Yo mongwe wa bagwera ba ka o be a ipeetše thoko ka gae gomme a swara bothata bja go kao-nafala. Ke bile ka mmotša gore a ikgokaganye le batho bao ba ilego ba nhlokomela – yeo ke tsela ya go kaonafala. The-kgo ya bašomi ba kalafo le ya molaodi moo – ke yona e go dirago gore o tielele,” a realo.Arnoldus mathomong o be a tšhaba go ya lefelong leo le diretšwego go hlokomela bao ba fetetšwego ke baerase ka lebaka la kgopolo ya go foša-gala ya gore ge o eya lefelong la go swana le le o tla lwala gomme wa hlokofala. “Ke be ke letetše tše šoro, eupša ke amogetšwe gabotse. Ke rolela bašomi mongatse! Ba nhlalošeditše gore ka ge ke šetše ke na le COVID-19 , ga go na motho mo lefelong le yo a ka ntwatšago,” a realo.
Naa o ka letela eng go tšwa mafelong ao a diretšwego go beela batho thoko?Go ya ka Mmušo wa profense ya Kapa Bodikela, dinyakwa tša gago ka moka di a šetšwa.
O tla amogela dijo tša me-hleng, tekolo ya maphelo ka mošomi wa tlhokomelo ya maphelo, ditirelo tša go hlatšwetša, boiketlo le setu go kaonafala go akaretšwa le tša  senamelwa sa go se lefelwe go ya le go tšwa lefelong leo.
“Go bohlokwa gape go khutša nako ye e lekanego le go nwa meetse a mantši goba diela tšeo di sekilego go kgonthiša gore mohlapologo o dula o sekile.”