Muvhuso u lugisela u gonya ha tshivhalo tsha vha kavhiwahonga COVID-19

Allison Cooper

NDUGISELO DZA KHONADZEO ya u engedzea ha tshivhalo tsha kheisi dza COVID-19  dzi kati hune muvhuso na sekithara dza phuraivethe zwa khou fhaṱa zwibadela zwa tshifhinganyana, u renga zwishumiswa zwa u ḓitsireledza iwe muṋe na u vhona uri Afrika Tshipembe ḽi bveledza zwishumiswa zwa u thusedza u fema.
Tshivhalo tsha u kavhiwa nga tshitzhili tsha coro-na (COVID-19) Afrika Tshipembe tshi khou lavhe-lelwa u gonya kha vhege dzi ḓaho nahone muvhuso u khou shuma nga maanḓa u vhona uri sekithara ya mutakalo yo ita ngoma madzulawovhamba.
“Ri khou renga tshomedzo dza u ḓitsireledza (PPE) kha mashango u mona na ḽifhasi na u tikedza khamphani dzapo uri dzi bveledze fhano hayani”, Muphuresidennde Vho Cyril Ramaphosa vha tshi khwaṱhisedza.
Vho ḓadzisa vha ri, “ri khou khwin-isa themamveledziso zwibadela, u fhaṱa zwibadela zwa tshifhinga nyana na u wana miṅwe mimbete minzhi ya vhalwadze vha COV-ID-19.”Mathomoni a Fulwi, mimbete ya zwibadela zwa muvhuso i fhiraho 27 000 yo vhetshelwa thungo u itela vhalwadze vha COVID-19 . Musi zwi tshi fhela, zwibadela zwa tshifhinga  nyana zwi ḓo vha na mimbete ya 13 000.
Vhupo ha vhukhethela thungo na zwibadela zwa tshifhinganyanaMinisṱa wa Mishumo ya Muvhuso na Themamveledziso Vho Patricia de Lille vho amba uri: zwiimiswa zwa 1 751 zwo khe-thwa sa vhupo ha u vhetshela thungo vhalwadze, zwi imelaho mimbete ya 129 600 u mona na shango, kha zwiṱiriki zwoṱhe zwa 44 na ḓorobo khulwane dza malo.
 zwiimiswa zwa 358 zwo topo lwa ngei Kapa Vhukovhela, zwi imelaho mimbete i fhiraho 27 500.
 zwiimiswa zwa 395 zwo ṱolwa nga Muhasho wa Mutakalo, zwi imelaho mimbete ya 35 759. zwibadela zwa 32 ngei Kapa Vhubvaḓuvha, zwa 19 ngei Kwazulu-Natal na zwa 10 ngei Mpumalanga zwo topolwa uri zwi vusuludzwe na u lugiswa sa zwibadela zwa tshifhinga nyana.
 Cape Town International Con-vention Centre, tshone sibad-ela tsha tshifhinga nyana tshi-hulwanesa kha shango, tshi na mimbete ya 862. Tsho ṱan-ganedza vhalwadze vha u thoma vha fumi nga ḽa 8 Fulwi. Ngei Devhula Vhukovhela, zwigwada zwi khou hudza zwibade-la nga u fhaṱa zwiṅwe zwifhaṱo.
Tshiimo tsha Gauteng tsha u lugelaMulangavundu wa Gauteng Vho David Makhura vho amba uri vundu: li na mimbete ya sibadela ya

8 301, ḽo kunakisa zwiṅwe zwibadela zwi re hone ḽa zwi ita zwiimiswa zwa COVID-19 , zwa ita uri hu vhe na mimbete yo ḓowelea-ho ya 555 na mimbete ya ICU ya 308 ire hone, ḽo ita dziwadi

 ntswa dza tshoṱhe ngei zwibade-la zwa Kopanong, Jubilee, Chris Hani Baragwanath na George Mukhari, ha engedza mimbete ya 800, na u vhona uri tshiimi

swa tsha Nasrec tshi na mimbete miswa ya 500.Nga Shundunthule, Mulangavundu Vho Makhura vho ṱanganedza ṋe-tshedzo u bva kha BMW na Nissan ya u thusa u fhaṱa sibadela tsha tshifhinga nyana ngei Rosslyn, kha ḽa Tshwane. Zwibadela zwa tshifhinganyana zwa Kapa VhubvaḓuvhaNgei Kapa Vhubvaḓuvha, sibadela tsha tshifhinganyana tshi re na mimbete ya 1 000 tsho fhaṱwa Site diamu tsha Nelson Mandela Bay. Zwiṅwe zwitediamu na zwone zwi khou shumiswa sa zwiimiswa zwa vhukhethela thungo na zwibadela zwa tshifhinga nyana, hu tshi katelwa na Sitediamu tsha Ḓorobo ya Kapa na Tshitediamu tsha FNB. Muvhuso wa Germany na Volkswa-gen vho ita muano wa u ṋetshedza R107 miḽioni ya u fhaṱa sibadela tsha Port Elizabeth. Musi sibadela tsho no lugela u ṱanganedza vhalwadze, tshi nga kona u dzhia mimbete ya 4 000.
Tshishumiswa tsha u thusedza u fema  Afrika Tshipembe nga kha thuso ya mivhuso yo fhambanaho, dzikha-mphani na madzangano zwo kona u kuvhanganya tshivhalo tshihulwane tsha zwishumiswa zwa u ḓitsireledza iwe muṋe, dziṅwe ṋetshedzo dza dzilafho na zwishumiswa zwa u thusedza u fema.”Tshishumiswa tsha u thusedza u fema tsha dzilafho ndi mutshini une wa thusa mafhafhu u shuma. Tshi shumiswa kha vhalwadze vhane vha konḓelwa u fema. Vhalwadze vhane vha vha na tshitzhili tsha co-rona (COVID-19) vha vha na thaidzo ya u fema. Muvhuso wo rwela ṱari Thandela ya Lushaka ya Tshishu-miswa tsha u thusedza u fema nga Lambamai, u itela u fhaṱa mitshini fhano hayani minzhi nga ṅwambo wa ṱhahelelo yayo ḽifhasini. Minisṱa wa Mbambadzo, Nḓowet-shumo na Muṱaṱisano Vho Ebrahim Patel vho amba uri tsumbo dza tshishumiswa tsha u thusedza u fema dzo lingwa. Hu khou fulufhelwa uri mveledzo i ḓo thoma nga Fulwi nahone muvhuso u na fulufhelo ḽa uri zwishumiswa zwa u thusedza u fema zwa 20 000 zwi ḓo bveledzwa kha miṅwedzi i ḓaho.Tshikwama tsha Vhuthihi tsho kumedza masheleni a u wana zwishumiswa zwa u thusedza u fema zwa 200, zwine zwa ḓo ṋewa zwibadela zwi tshi ya nga ṱhoḓea.United States ḽo ṋetshedza Afri ka Tshipembe zwishu-miswa zwa u thusedza u fema zwa 1 000, he zwa 20 zwa ṱanganedz-wa nga Minisṱa wa Mutakalo Vho Zweli  Mkhize nga  Fulwi. Zwo iswa Chris Hani Baragwanath Academic Hospital ngei Soweto. Ṋetshedzo i tevhelaho i ḓo shumiswa kha zwiimi-swa zwa ngei Kapa Vhukovhela.
Zwishumiswa zwa u ḓitsireledza zwa vhashumi vha ndondolamutakaloZwiṅwe zwa ndemesa zwa Tshi-kwama tsha Vhuthihi ndi u ṋetshedza PPE kha vhashumeli vha mutakalo u fana na madokotela na vhaongi. Tshikwama, tshe tsha kuvhanganya R2.61 biḽioni u swika zwino, tsho thu-sa kha u wana PPE dzine dza ḓo thusa kha sisiṱeme dza mutakalo wa tshitshavha na vhashumeli vha mu-takalo wa tshitshavha lwa miṅwedzi mivhili.Fhedziha, hu dzulela u vha na ṱhahelelo ya PPE u mona na ḽifhasi, hu tshi katelwa na Afrika Tshipembe.Minisṱa Vho Mkhize vho swikisa ndivhuwo kha khamphani dzo fhambanaho dze dza ṋetshedza PPE, hu tshi katelwa na Mabindu a Afrika Tshipembe, Naspers, First National Bank, United Pharmaceuti-cal Distributors, People’s Republic of China, Dzangano ḽa Mutakalo ḽa Ḽifhasi, Khamphani ya Moḓoro ya Ford na Tshikwama tsha Vhuthihi.
Khuwelelo kha vhashumeli vhoṱhe vha ndondolamutakaloVhunzhi ha vhashumeli vha ndondolamutakalo vha ḓo ṱoḓea musi tshivhalo tsha vha kavhiwaho nga COVID-19 tshi tshi engedzea nahone muvhuso u khou vhidza vhashumeli vha ndondolamu-takalo na madokotela vha sa khou shumaho uri vha kwame mavundu a havho. Minisṱa Vho Mkhize vho ri “ri khou swikisa khuwelelo kha vhashumeli vha zwa dzilafho, na avho vho nothaho, uri vha ḓe vha tholiwe – naho hu tshi tou vha lwa tshifhinga tshiṱuku.”Muvhuso wo dovha wa thola madokotela a 217 u bva ngei Cuba u mona na shango.
kumedza masheleni a u wana zwishumiswa zwa u thusedza u fema zwa 200, zwine zwa ḓo ṋewa zwibadela zwi tshi ya nga ṱhoḓea.
States ḽo ṋetshedza Afri ka Tshipembe zwishumiswa zwa u thusedza u fema wa Mutakalo Vho Zweli  Mkhize nga  Fulwi. Zwo iswa Chris Hani Baragwanath  Academic  ngei Soweto. Ṋetshedzo i tevhelaho i ḓo shumiswa kha zwiimiswa zwa ngei Kapa Vhukovhela.
Zwishumiswa zwa u Zwishumiswa zwa u ḓitsireledza zwa vhashumi ḓitsireledza zwa vhashumi vha ndondolamutakalovha ndondolamutakaloZwiṅwe zwa ndemesa zwa Tshikwama tsha Vhuthihi ndi u ṋetshedza PPE kha vhashumeli vha mutakalo u fana na madokotela na vhaongi.
Tshikwama, tshe tsha kuvhanganya R2.61 biḽioni u swika zwino, tsho thusa kha u wana PPE dzine dza ḓo thusa kha sisiṱeme dza mutakalo wa tshitshavha na vhashumeli vha mutakalo wa tshitshavha lwa miṅwedzi Fhedziha, hu dzulela u vha na ṱhahelelo ya PPE u mona na ḽifhasi, hu tshi katelwa na Afrika Tshipembe.
Minisṱa Vho Mkhize vho swikisa ndivhuwo kha khamphani vho swikisa ndivhuwo kha khamphani dzo fhambanaho dze dza ṋetshedza PPE, hu tshi katelwa na Mabindu a Afrika Tshipembe, Naspers, National Bank, United Pharmaceutical Distributors, People’s Republic of China , Dzangano ḽa Mutakalo ḽa Ḽifhasi, Khamphani ya Moḓoro ya Ford na Tshikwama tsha Vhuthihi.
Khuwelelo kha Khuwelelo kha vhashumeli vhashumeli vhoṱhe vha vhoṱhe vha ndondolamutakalondondolamutakaloVhunzhi ha vhashumeli vha ndondolamutakalo vha ḓo ṱoḓea musi tshivhalo tsha vha kavhiwaho nga tshi tshi engedzea nahone muvhuso u khou vhidza vhashumeli vha ndondolamutakalo na madokotela vha sa khou shumaho uri vha kwame mavundu a havho.
Minisṱa Vho Mkhize vho ri “ri khou swikisa khuwelelo kha vhashumeli vha zwa dzilafho, na avho vho nothaho, uri vha ḓe vha tholiwe – naho hu tshi tou vha lwa tshifhinga tshiṱuku.”Muvhuso wo dovha wa thola madokotela a 217 u bva ngei Cuba u mona na shango.

“Ro no thoma u khwinisa themamveledziso ya zwibadela, u lugisela zwibadela zwa tshifhinganyana na u wana mimbete minzhi u itela vhalwadze vha COVID-19 .” 