Hulumende ulungiselela kwenyuka kakhulu kwekutseleleka ngeCOVID-19

Allison Cooper

KULUNGISELELA KWENYUKA lokungabakhona kwetehlakalo teCOVID-19  hulumende usachubeka nako kantsi umkhakha lotimele wakha tibhedlela tesikhashana, utsenga tisetjentiswa tekutivikela futsi ucinisekisa kutsi iNingizimu Afrika yakha tinsitamaphaphu.
“Besisolomane senta ncono sakhiwonchanti etibhedlela, sakha tibhedlela tesikhashana futsi sitfola nemibhedze leminengi yetigulane teCOVID-19 ” 
Tehlakalo teligciwane lesifo (seCOVID-19) eNingizimu Afrika kulindzeleke kutsi tandze kulamaviki latako kantsi hu-lumende usebenta kamatima kucinisekisa kutsi umkha-kha wetemphilo ukulungele loko.
“Besisolo sitsenga tisetjentiswa tekutivikela (ema-PPE) emhlabeni wonkhe futsi sisekela tinkampani talelive kutsi titikhicite khona lapha ekhaya,” kwacinisekisa yena njalo Mengameli Cyril Ramaphosa.
“Besisolo senta ncono sakhi-wonchanti etibhedlela, sisungula tibhedlela tesikhashana kanye nekutfola imibhedze leminengi yetigulane teCOVID-19 ,” kwange ta yena.
Ekucaleni kwenyanga yeNhla-ba, imibhedze lengetulu kwe-27 000 etibhedlela tahulumende bese ubekelwe eceleni tigulane teCOVID-19.  Nasekuphotfuliwe, tibhedlela letakhiwe kwesikhasha-na titawuba nemibhedze le-13 000.
Tindzawo tekuvalelwa ngenca yesifo kanye netibhedlela letakhiwe kwesikhashanaIndvuna Yetemisebenti Yahulu-mende Netakhiwonchanti Patricia de Lille utsite:
• tisetjentiswa leti-1 751 seti lungiselelwe tindzawo tekuhla-la wedvwa letiphakamisiwe, letimelele imibhedze lengetulu kwa-129 600 eveni lonkhe, kuto tonkhe tigodzi letinge-44 kanye netindzawo letisemadolobheni lamakhulu letisiphohlongo.
• tisetjentiswa leti-358 leseti bonakele eNshonalanga Kapa, letimelele imibhedze lengetulu kwe-27 500.• tisetjentiswa leti-395 setihloliwe  Litiko Letemphilo, letimelele  imibhedze le-35 759.• tibhedlela letinge-32 eMphuma-langa Kapa, leti-19 KwaZulu-Na-tal kanye ne-10 eMpumalanga setibonakele kutsi tivusetelwe futsi tilungiswe kutsi tibe tibhedlela tesikhashana• I-Cape Town International Con-vention Centre, sibhedlela sesikhashana lesikhulukati lapha eveni, sinemibhedze lenge-862. Silalise tigulane tekucala leti-10 ngamhla ti-08 Inhlaba.• ENyakatfo Nshonalanga, emacembu akhulisa tibhedlela ngekutsi akhe takhiwo letenge-tiwe.
Simo seGauteng sekulungela kusebenta ngeCOVID-19Ndvunankhulu wesifundza  saseGauteng David Makhura utsite lesifundza: sinemibhedze yasesibhedlela lekhona le-8 301, sikhuculule letinye tibhedlela letikhona tase tiguculwa tenti-wa tisetjentiswa te-COVID-19,  kwenta kutsi kube nemibhedze lelingene le-555 kanye nemibhedze le-308 lekhona yeligu-mbi lalabo labagula kakhulu, sente emawadi lamasha aba  esiphelane esibhedlela eKo-panong, eJubilee, eChris Hani Baragwanath kanye naseGeorge Mukhari, kwangeteka imibhedze le-800, futsi sacinisekisa kutsi sisetjentiswa saseNasrec sinemibhedze lemisha le-500.
Ngenyanga yeNkhwekhweti, Ndvunankhulu wesifundza Makhura wemukela iminikelo levela kubaka-BMW kanye nakuba-ka-Nissan yekusita kutsi kwakhiwe sibhedlela sesikhashana eRosslyn, eTshwane.
Tibhedlela Tesikhashana eMphumalanga KapaEMphumalanga Kapa, kwakhiwe sibhedlela sesikhashana lesinemi-bhedze le-1 000 lapha eNelson Ma-ndela Bay Stadium. Letinye tinkhu-ndla tisetjentiswa njengetisetjenti-swa tekuvalelwa ngenca yesi-fo kanye nanjengetibhedlela tesikhashana, lokufaka ekhatsi iCape Town Stadium  ne-FNB Sta-dium. Hulumende waseJalimani kanye nebakaVolkswagen batsembise kunikela ngetigidzi leti-R107 kutsi kwakhiwe sibhedlela sesikhashana ePort Elizabeth. Nasesilungile lesi-bhedlela kutsi singalalisa tigulane, singatsatsa imibhedze le-4 000.
Tisitamaphaphu Ngekusitwa bohulumende labe-hlukahlukene, tinkampani kanye netinhlangano, iNingizimu Afrika ikhonile kutsi igcogce ema-PPE lamanengi, kanye nekwekwelapha kwetemphilo netisitamaphaphu. Sisitamaphaphu setekwelapha ngumshini losita emaphaphu kutsi asebente. Sisetjentiswa kutigulane letinenkinga yekuphefumula. Tigulane letinaleligciwane leco-rona (i-COVID-19) tinebulukhuni bekuphefumula. Hulumende wetfula Umklamo waVelonkhe weTisitamaphaphu ngaMabasa, kute kwakhiwe imishini leminengi yalapha kulelive ngenca yekweswelakala kwawo emhlabeni wo-nkhe. Kukholelwa ekutseni kutikhicita kutawucala ngeNhlaba kantsi hulumende uya-tsemba kutsi ku-tawukhicitwa tisitamaphaphu lenge-20 000 kuletinyanga letitako. Si-khwama Se-mfelandza-wonye sikhi phe timali tekutfola tisitamaphaphu letinge-200, leti-tawuphakelwa tibhedlela kuye ngesidzingo.Live laseMelika linikelele iNingi-zimu Afrika ngetisitamaphaphu le-1 000, leti-20 tato tamukelwaIndvuna Yetemphilo Zweli Mkhize  ngenyanga yeNhlaba. Tafakwa eChris Hani Baragwanath Aca-demic Hospital eSoweto. Umnikelo lolandzelako utawusetjentiswa ku-tisetjentiswa eNshonalanga Kapa.
Tisetjentiswa tekutivikela tetisebenti tetemphiloMunye wabomabekwembili beSikhwama Semfelandzawonye kuphakela tisebenti tetemphilo ngema-PPE njengabodokotela nabonesi. Lesikhwama kute kube ngunyalo sesicongelele tigidzigi-dzi le-R2.61, letisite kutsi kube nema-PPE kusimamisa luhlelo lwetemphilo lwahulumende kanye netisebenti temmango tinyanga letimbili.Nanome kunjalo, kunekuswelaka-la kwema-PPE emhlabeni wonkhe, lokufaka ekhatsi iNingizimu Afrika.Tinkampani letinikele nge-ma-PPE, tifaka i-Business for South Africa, i-Naspers, i-First National Bank, i-United Pharmaceutical Distributors, iRiphabhliki Yeba-ntfu yaseShayina, Inhlanga-no Yemhlaba Yetemphilo, Inkampani Yetimoto yaka-Ford kanye neSikhwama Semfelandzawonye.
Sicela tonkhe tisebenti letinakekela ngetemphilo Kutawudzingeka tise-benti letinakekela ngete-mphilo letinengi njengalo-ku tehlakalo teCOVID-19 tenyuka kantsi hulumende ucele tisebenti letinakekela ngetemphilo letingasebenti kanye nabodokotela kutsi batsintse tifundza tabo.“Sendlulisela lesicelo nase-tingcwetini tetemphilo, ngisho naleto lesetatsatsa umhlalaphasi, kutsi tibuye titewucashwa – nanome ku-tawuba kwesikhashana,” kwasho yena njalo Ndvu-na Mkhize.Hulumende uphindze futsi watfumela bodokote-la baseCuba laba-217 eveni lonkhe.
weTisitamaphaphu ngaMabasa, kute kwakhiwe imishini leminengi yalapha kulelive ngenca yekweswelakala kwawo emhlabeni wonkhe. Kukholelwa ekutseni kutikhicita kutawucala ngeNhlaba kantsi hulumende uyatsemba kutsi kutawukhicitwa tisitamaphaphu lenge-20 000 kuletinyanga letitako. Simfelandza-wonye sikhi phe timali tekutfola tisitamaphaphu letinge-200, letitawuphakelwa tibhedlela kuye Live laseMelika linikelele iNingizimu Afrika ngetisitamaphaphu le-1 000, leti-20 tato tamukelwaIndvuna Yetemphilo Zweli Mkhizenga yeNhlaba. Tafakwa eChris Hani Baragwanath  Academic Hospital  eSoweto. Umnikelo lolandzelako utawusetjentiswa kutisetjentiswa eNshonalanga Kapa.
Tisetjentiswa tekutivikela tetisebenti tetemphiloMunye wabomabekwembili beSikhwama Semfelandzawonye kuphakela tisebenti tetemphilo ngema-PPE njengabodokotela nema-PPE kusimamisa luhlelo lwetemphilo lwahulumende kanye netisebenti temmango tinyanga letimbili.
Tinkampani letinikele ngema-PPE, tifaka iAfrica, i-NaspBank, i-United Distributorsntfu yaseShayina, Inhlangano Yemhlaba Yetemphilo, Inkampani Yetimoto yakaFord kanye neSikhwama Semfelandzawonye.
Sicela tonkhe tisebenti letinakekela ngetemphiloKutawudzingeka tisebenti letinakekela ngetemphilo letinengi njengaloku tehlakalo tetenyuka kantsi hulumende ucele tisebenti letinakekela ngetemphilo letingasebenti kanye nabodokotela kutsi batsintse tifundza tabo.
“Sendlulisela lesicelo nasetingcwetini tetemphilo, ngisho naleto lesetatsatsa umhlalaphasi, kutsi tibuye titewucashwa – nanome kutawuba kwesikhashana,” kwasho yena njalo Ndvuna Mkhize.
futsi watfumela bodokotela baseCuba laba-217 eveni lonkhe.
