Umma Onehlanganisela Yamalwele Angelaphekiko Wehlule ingogwana yeCOVID-19

Silusapho Nyanda

U-INSAAF MOHAMMED uyelelisa amaSewula Afrika, khulukhulu lawo anehlanganisela yamalwele angelaphekiko bona bakhathalele ubujamo bepilwabo.
 Abantu abanehla-nganisela yama-lwele angelaphe-kiko – njengobulwelebesifuba sommoya, umfu-tho weengazi ophake-meko, ubulwele beziso obungelaphekiko nebe-tjhukela – bangaba nengo-gwana i-corona engenelele-ko (i-COVID-19), godu bangahlongakala ngono-bangela wegandeleleko  elenziwa yingogwana emzimbenabo.
Ngetjhudu, lokha umelaphi  weKapa nongumma waba-ntwana abathathu u-Insaaf Mohammed (oneminyaka ema-40) afunyanwa anengo-ngwana i-COVID-19 godu anobulwele besifuba sommo-ya (i-asthma), wakghona ukulawula ihlanganisela yamalwele angelaphekiko la begodu akhange agule khulu.U-Mohammed wafumana ingogwana i-COVID-19 kusobentwabakhe, osebenza elabhorathri yesiBhedlela i-Groote Schuur. Indodana ka-Mohammed eneminyaka elikhomba nayo yafunya-nwa inengogwana.Ngemva kokufunyanwa banengogwana, bobathathu bazivalela ngekhaya. “Sazi-valela ngekamureni yethu, lokha unosokanami – ono-bulwele betjhukela nomfu-tho weengazi ophakemeko ngetjhudu ongakhange atheleleke ngengongwana –  begade atjheja  abenta-bethu ababili,” kwatjho u-Mohammed. Ukuya ngokomNyangowezamaPhilo weTjingala-nga Kapa, abantu abano-mfutho weengazi opha-kemeko, itjhukela no-bulwele beziso obu-ngelaphekiko  bahlangana nabongazimbi behlanganisela yamalwele okungabangelwa yingo-ngwana i-COVID-19.Ukuﬁ  kela mhlana ama-25 kuMrhayili, abantu aba-nehlanganisela yamalwele alandelako bakhombisa amatshwayo angeneleleko ngokwamaphesente ala-ndelako:
• Umfutho weengazi opha-kemeko, 58%• Ubulwele Betjhukela, 56%• Ubulwele beziso obu-ngelaphekiko, 17%• INgogwana yeNtumba-ntonga (i-HIV), 16%• Isifuba sommoya namkha ubulwele obungela-phekiko bokubhalelwa kuphefumula, 15%• Ubulwele behliziyo, 11%• Ukuba nomzimba omkhu-lu, 13%• UbuLwele besiFuba, 13%• Ikankere, maphesente amabili• Amanye amalwele ange-laphekiko, 16%.U-Mohammed uthi ivalo elikhulu kwaba mraro wo-kuphefumula kabudisi okwabangelwa yingogwana i-COVID-19. Ubeke wathi, “Kade ngihla-la ngidiniwe, ngikhohlela benginokugandeleleka kwe-sifuba, okwelatjhwa  yipompo yami yobulwele besifuba sommoya. Ama-tshwayo wami bekangaka-rhagali njengewakasobe-ntwabami, ogade aneenhlabi emzimbeni, afuna ukubu-yisa, anesifuba esibophe-neko, aphefumula kabu-disi, avaleka iimpumulo, anesikhohlelo esidege esi-fubeni nomgomani. Indo-danami yaba nomgomani amalanga amathathu, ko-dwana yaphola msinyana bona kungaphela amatshwa-yo we-COVID-19”.Umndeni ka-Moha-mmed gade uthobela yoke ikambiso yezama-philo emsebenzini nekhaya, ukubalekela ukuthelelwa yingogwana. “Umndenami gade uzwisisa, unetjhejo begodu usinikela isekelo, begodu bebasilethela ukudla kwentambama ngamalanga, kodwana ngesinye isikhathi umphakathi awubi nezwelo netjhejo begodu ubuhlungu obubangwa mamezwi atlolwa eenkundleni zoku-thintana buyakhahlumeza,” kwatjho u-Mohammed.UmNyango wezama-Philo weTjingalanga Kapa uthi ukuhlala usela amanzi nokutjheja itjhukela eenga-zini, umfutho weengazi nomtjhiso kuqakathekile ekulawuleni ingogwana i-COVID-19, khulukhulu ee-ngulanini esele zinamalwele angelaphekiko nezicapha-zeka lula nge-COVID-19.Okhunye, umnyango ulu-leka abantu abanehlanga-nisela yamalwele angela-phekiko:
• Ukusela iinhlahla ngefa-nelo, njengombala ulaye-lwe ngudorhodere nofana umsebenzi wezamaphilo. • Ukuhlamba izandla zakho ngesibha namanzi oku-ngasenani imizuzwana ema-20, ngaphambi ko-kuphatha iinhlahla.• Ukungalisi ukusela iinhlahla ngaphandle nayibe umsebenzi weza-maphilo akutjele bonya-na ulise begodu ungabe-lani nomunye ngeenhlahla zakho.• Zama ukuthabulula umzi-mba imizuzu ema-30 nga-malanga.Umnyango uthi abantu abanetjhukela banethuba eli-phezulu lokuhlangahlanga-na ngengogwana i-CO-VID-19, kodwana ubungozi bokugula khulu buphasi lokha umuntu nakalawula itjhukelakhe kuhle.“Ngokuvamileko, abantu abanobulwele betjhukela ibagandelela khudlwana ingogwana ye-corona na-kwenzekileko yabangena. Njengombana bababantu abasengozini ekulu yo-kungenwa yingogwana i-COVID-19, kumele bazija-yeze ukuqalangana nabantu namkha ukungayi esiphithi-phithini. Ukuba nomzimba omkhulu kunobungozi obu-khulu bokungenwa bulwele be-COVID-19 egandelelako. Abantu bakhuthazwa bona behlise umzimba nakukgho-nakalako.”Ukuphila SakaNgemva kokuzivalela ama-langa ali-14, u-Mohammed wabuyela emsebenzini. Uthi ukuphola kilengogwana kwatjhugulula umkhumbu-lwakhe nendlela abona ngayo izinto epilweni.“Uthabela khulu umnde-nakho nezinto ezincani epilweni. Ngifuna Abantu kinofana ngibuphi ubujamo emsebenzini babe noku-ziphendulela ngepilwabo nokufundisa imindenabo nabentwana, khulukhulu njengombana abentwana babuyele esikolweni nje. “Siza umntanakho afumane iindlela eziphephileko zoku-thabela abangani, ngapha-ndle kokutjhidelana nabo nokubathinta. Qinisekisabonyana umndenakho uyazi-hlanzekisa ngaphambi ko-kungena ngekhaya, tjhiya amanyathelo wakho nge-gratjhi nakukghonakalako, hlubula izembatho zakho uhlambe ngaphambi koku-lotjhisa umndenakho be-godu uyelele ngezamaphilo ukubavikela,” watjho njalo.Umnyango weluleka abantu abanehlanganisela yamalwele angelaphekilo nabacaphazeleka lula nge-COVID-19 bonyana badle ukudla okunepilo, bathabu-lule umzimba qobe, balawule ukutshwenyeka emmoyeni, bathobele ikambiso yokusela iinhlahla nokulandela woke amagadango afaneleko wo-kuzivikela.
nga Kapa, abantu abanomfutho weengazi ophakemeko, itjhukela nobulwele beziso obungelaphekiko  philo emsebenzini nekhaya, ukubalekela ukuthelelwa yingogwana. “Umndenami gade uzwisisa, unetjhejo begodu usinikela isekelo, begodu bebasilethela ukudla kwentambama ngamalanga, kodwana ngesinye isikhathi umphakathi awubi nezwelo netjhejo begodu ubuhlungu obubangwa mamezwi  U-Insaaf Mohammed onobulwele besifuba sommoya (iasthma), welulamile bewehlula iCOVID-19.
Nawunamatshwayo amanye namanye, njengomgomani, ukukhohlela namkha ukuphefumula ka-budisi, dosela umtato wesizo ngengogwana iCOVID-19  ku: 0800 029 999 namkha uthumele umlayezo othi “Hi” enomborweni yeWhatsApp  ethi: 0600 123 456.
