Nyiledzo ya segereṱe i ḓo phulusa matshilo

Silusapho Nyanda

Vhadahi vhane vha kavhiwa nga coronavairasi (COVID-19) vha kha  khovhakhombo ya u  lwadzwa zwihulwane nga tsumbadwadze dzi re khombo.
COVID-19 ndi vairasi ya zwa kufemele. Zwo ralo, vhadahi vha na khonadzeo kavhili ya u lwadzwa nga tsumbadwadze dzi re khombo u fhirisa vhathu vha songo vhuyaho vha daha, izwi zwo ambiwa nga Dokotela Vho Catherine Egbe, rasaintsi makone kha Yuniti ya Ṱhoḓisiso ya zwa Zwikambi, Fola na Zwiṅwe Zwidzidzivhadzi ya Khoro ya Ṱhoḓisiso ya zwa Dzilafho ya Afrika Tshipembe. Dokotela Vho Egbe vha ri u daha zwi ḓivhelwa u vhanga vhunzhi ha malwadze  a tshifhinga tshilapfu e a ṱumanywa na tsumbadwadze dzi re khombo dza COVID-19. Izwi zwi katela:
• Pfuko/khentsa • vhulwadze ha mbilu na vhuomamiraḓo(siṱirouku) • phihamelo/asima• vhulwadze ha swigiri.Vho amba uri: “Naho u daha zwi sa vhangi thwii uri mudahi a lovhe nga COVID19, zwi nga ḓi vhanga izwi nga iṅwe nḓila ngauri vha-dahi zwi a vha lelutshela u vha na malwadze ane a ita uri muthu a lovhe nga vairasi iyi”.Nṱha ha izwi, u daha segereṱe zwi tshinyadza muraḓo wa muvhili muṅwe na muṅwe nahone kanzhi zwi fhungudza khonadzeo ya muvhili ya u lwa na malwadze. Dokotela Vho Egbe vho ṱalutshedza uri u daha fola zwi bveledza khemikhala dzi paḓaho henefha kha 7 000; nahone 250 ya khemikhala idzi zwo khwaṱhisedzwa uri dzi mulimo/phoizeni kha muvhili wa muthu. Kha khemikhala idzi dza 250, dza 69 dzi ḓivhelwa u vhanga pfuko/khensa. Izwi zwi fhungudza mutakalo wa vhadahi khathihi na avho vha songo tsireledzeaho kha vhutsi vhune vha vhu hamb-ela vhu tshi bva kha mudahi.Vho amba uri avho vhane vha vha na Lufhiha (TB) na phihamela/asima na vhone ndi vhalwadze vha re kha khovhakhombo khulwane zwi tshi ḓa kha u kavhiwa nga COVID-19 .  “U swika zwino, hu na vhuṱanzi vhu sumbedzaho uri avho vhane vha vha na phihamela/asima vha kha khovhakhombo ya u vha na tsumbadwadze dzine dza vha khombo kana vha nga lovha arali vha kavhiwa nga COVID-19. A hu na ngudo dzo no anḓadzwaho dzi sumbaho khovhakhombo ya vhalwadze vha lufhiha (TB) fhedzi vha Dzangano ḽa Mutakalo ḽa Ḽifhasi vho tsivhudza uri zwi a konadzea uri vhathu vha re na Lufhiha (TB) vha nga vha na mvelelo dza dzilafho dzi si dzavhuḓi arali vha kavhiwa nga COVID-19.”Vho amba uri tsheo ya u iledza thengiso ya segereṱe nga tshino tshifhinga tsha nyiledza u bva mahayani i khou itelwa u vhuedza vhathu. Thengiso ya segereṱeMuphuresidennde Vho Cyril Ramaphosa matho-moni vho ḓivhadza uri kha Ḽeveḽe ya Vhuṋa, u rengisa segereṱe zwi ḓo tendelwa, fhedzi muvhuso wa humisa tsheo iyo nga murahu ha musi Khoro ya Ndaelo ya Corona vairasi ya Lushaka yo pfa mihumbulo ya vhaḓivhi vha zwa dzilafho na vhashelamulenzhe vho fhambanaho.Dokotela Vho Egbe vho amba uri nga nnḓa ha zwine u daha ha ita kha mutakalo, khonani dzi a sielana segereṱe zwine zwa nga isa kha u ṱavhanyisa u pfukiselana COVID-19 kha vhadzulapo.Dokotela Vho Egbe vho amba uri: “Kha vha humbule zwauri, vhathu vha humbelwa uri vha thivhele u fara mulomo, ningo na maṱo. Musi muthu a tshi khou daha, ha nga koni u tevhela maitele a tsiravhulwadze.Kha shango ḽine ḽa vha na tshivhalo tshihulwane tsha vha re na HIV/AIDS, Lufhi-ha (TB), tshumiso mmbi ya zwidzidzivhadzi, zwikambi na vhudakwa, vhukati ha zwiṅwe, Dokotela Vho Egbe vha tenda zwauri muvhuso wo dzhia tsheo dzo teaho.Vho amba uri muvhuso u khou shumisa data ine wa vha nayo u dzhia maga a tsirakhombo u bvela phanḓa na u tsireledza  Afrika Tshipembe kha u tshenzhema zwithu zwo iteaho kha mashango a ngaho Italy.Vho amba uri: “Vhathu vha tea u zwi humbula zwauri; a si nyiledzo ya tshoṱhe.”  Zwa zwino, Afrika Tshi-pembe ḽi na tshivhalo tshi si gathi tsha zwithusedza u fema/dziventhiḽeitha nahone arali tshivhalo tsha avho vha ṱoḓaho dziventhiḽeitha/zwi-thusedza u fema tsha gonya nga tshifhinga tsha dwadze, shango ḽi ḓo ḓiwana ḽi dziedzini ya u kundelwa u thusa avho vha ṱoḓaho thuso.Vho amba uri: “Ri na tshivhalo tshiṱuku tsha zwithusedza u fema/dziventhiḽeitha dzi paḓaho 3000. Kha vha humbule arali avho vha miṅwaha i re nṱha ha 65 vhane vha daha, zwa itea uri vha ṱoḓe dziventhiḽeitha. Ri ḓo tea u vha na zwithusedza u fema/dziventhiḽeitha dzi paḓaho 10 000 dza tshigwada tshenetsho fhedzi. Izwi ndi zwiṅwe zwine muvhu-so wa khou lingedza u zwi thivhela. Ri fhulufhela uri vhathu vha ḓo vhona izwi sa tshiitisi tsho teaho tsha u litsha u daha.
 Vho vha vha tshi zwi ḓivha?  Vha nga founela Khoro ya Lushaka I lwaho na Vhudahi kha 011 720 3145 uri i vha thuse vha litshe u daha. Dzangano ḽa Pfuko/Khentsa ḽa Afrika Tshipembe ḽi tshimbidza mbe-kanyamushumo kha inthanethe, ine ya ṋetshedza thikhedzo na mafhungo kha vhadahi vhane vha tama u litsha u daha kha: http://www.ekickbutt.org.za.