Kiletšo ya sekerete e tla phološa maphelo

Silusapho Nyanda

Batho bao ba folago bao ba fetetšwego ke coronavirus  (COVID-19) ba kotsing ya go ba le maswao a šoro.
COVID-19 ke baerase ya go hema. Ka gona, batho bao ba folago ba ka ba le maswao a šoro ao a menaganego go feta batho bao ba sa kago ba fola, gwa realo Ngaka Catherine Egbe, setsebi sa mahlale mo Lekaleng la Dinyakišišo tša Alkoholo, Motšoko le Diokobatši tše Dingwe la Khansele ya Dinyakišišo tša Kalafo ya Afrika Borwa.Ngaka Egbe o re go fola go tsebega ka go hlola bontši bja malwetši a magolo ao a amantšhwago le maswao a mašoro a COVID-19.Wona a akaretša: • dikankere • malwetši a pelo le strouko • asma • taepitisi.“Le ge go fola go sa hlole thwii gore motho yo a fola-go a hlokofale ka lebaka la COVID-19, go ka hlola se e sego thwii ka gore go na le kgonagalo ya gore batho bao ba folago ba fetelwe ke malwetši ao a ka dirago gore motho a hlokofale ka lebaka la baerase,” a realo.Go tlaleletša se, go fola sekerete go gobatša tekanyetšo ya setho se sengwe le se sengwe sa mmele gomme se ka kaka-retšo se dira gore mmele o se be le maatla a go lwantšha malwetši.Ngaka Egbe o re go fola motšoko go tšweletša dikhe-mikhale tša go feta 7 000; tše250 tša dikhemikhale tše di kgonthišitšwe go ba di na le mpholo mo mmeleng wa motho. Godimo ga dik-hemikhale tše 250, tše 69 di tsebega ka go hlola kankere. Se se fokotša maphelo a ba-tho bao ba folago gammogo le bao ba thuntšhetšwago ka muši.O re bao ba nago le bolwetši bja mafahla (TB) le asma le bona ke balwetši bao ba lego kotsing ye kgolo ge ba ka fetelwa ke COVID-19.“Go fihla bjalo, go na le bohlatse bja go bontšha gore bao ba nago le asma ba kotsing ya go ba le maswao a šoro le go ka hlokofala ge ba fetelwa ke COVID-19. Ga go na dinyakišišo tšeo di phatlaladitšwego tšeo di bontšhago balwetši ba TB bao ba lego kotsing eupša Mokgatlo wa Maphelo wa Lefase o lemošitše gore ga go makatše gore batho bao ba nago le TB ba tla ba le dipoelo tša kalafo tša go fokola ge ba ka fetelwa ke COVID-19.”O re sephetho sa go iletša thekišo ya motsoko ka fase ga legato le la go dula ka gae go kgahlegong ya batho.Thekišo ya motsokoMopresidente Cyril  Ramaphosa pele o tsebišitše gore mo Legatong la Bone, thekišo ya motsoko e tla dumelelwa eupša mmušo wa gomiša sephetho seo ka morago ga ge Khansele ya Taolo ya Coronavirus ya Bosetšhaba e boledišane le ditsebi tša kalafo le bakgathatema ba go fapana.Ngaka Egbe o re ntle le ditlamorago tša maphelo tša go fola, bagwera gantši ba abelana sekerete gomme seo se ka dira gore phetelo ya COVID-19 e phatlalale ka lebelo mo setšhabeng.“Gopola, batho ba  kgopetšwe go se sware melomo, dinko le mahlo a bona. Ge motho a fola, a ka se kgone go phethagatša mokgwa wo wa maphelo,” gwa realo Ngaka Egbe.Ka nageng yeo e nago le batho ba bantši bao ba phelago ka HIV/AIDS, TB, bokgoba ba diokobatši, bo-tagwa, gare ga tše dingwe, Ngaka Egbe o kgolwa gore mmušo o tšere sephetho sa maleba.O re mmušo o šomiša tshedimošo ye nngwe le ye nngwe ye e lego gona go gata magato a polokego go šireletša Afrika Borwa gore e se ikhwetše e swana le dinaga tša go swana le Italy.“Ga se kiletšo ya go ya go ile; batho ba swanetše go gopola seo,” a realo.Gonabjale, Afrika Borwa e na le diabamoya tše mmalwa gomme ge palo ya batho bao ba nyakago dia-bamoya e ka gola nakong ya leuba, naga e tla ikhwetša e le mathateng gomme e sa kgone go thuša bao ba hlokago thušo.“Re na le bonnyane dia-bamoya tša ka godimo ga  3 000. E no nagana ge bao ba lego ka godimo ga mengwaga ye 65 bao ba folago, go ka diragala gore ba hloke diabamoya. Re tla nyaka diabamoya tša go feta  10 000 go thuša sehlopha sona seo fela. Se ke se sengwe sa dilo tšeo mmušo o lekago go di efoga. Re tshepa gore batho ba tla bona se bjalo ka lebaka le lebotse la go tlogela go fola,” a realo.
 
Naa o be o tseba?  O ka leletša Khanse-le ya Bosetšhaba ya Kgahlanong le go Fola go  011 720 3145 go go thuša go tlogela go fola. Mokgahlo wa Kankere wa Afrika Borwa o sepediša lenaneo la inthanete, leo le fago thekgo le tshedimošo go batho bao ba folago bao ba nyakago go tlogela go fola go: http://www.ekickbutt.org.za.

