Intando Yenengi Yelizwe Lekhethu Izokusiza Ukwehlula iCOVID -19 

vukuzenzele unnamed

Sivame ukuthatha lula intando yenengi yeli-zwe lekhethu enepilo nesimemeko. Kanti ngiyo eli-gugu lethu elikhulu emzaba-lazweni wethu wokwehlula umbulalazwe oyingogwana i-corona.
Sinezakhamuzi ezikhamba  phambili ephasini ngokuli-ma indima kezombusazwe  ephasiniloke. Ihlolomazizo yomnyaka wee-2018 eyenziwa yi-Pew Research Center ikhombisa bonyana amaSewula Afrika ayame khulu ehlangothini lokuthatha igadango lezombusazwe ngeendaba ezibatshwenya khulu, njengezamaphilo, zefundo, ilungelo lokuveza amazizo nekohlakalo.
Ihlolomazizo le iqinisekisa okunengi esele sikwazi ngathi. Akukho esikuthabela khulu kunekulumopendulwano eqi-nileko ngamezwi norhulu-mende wethu nahlangana nathi ngeenhloko ezingundabamlonyeni. Sinomphakathi okhutheleko onokuzibandakanya nohlala ulungele ukuvi-kela itjhaphuluko yethu nama-lungelo.Enye yepumelelo yentando yenengi yethu kukobana woke umSewula Afrika ukholwa bon-yana umThethosisekelo uyabavikela namakhotho aqunta ngokulungileko begodu ahlu-lela ngokungathathi ihlangothi begodu abeke phambili okutlhogwa ngibo.Khengacabanga ngamaphuzu la evakatjhweni lami lamhlaphanje lePumalanga Kapa nangiyokuhlola ubu-jamo besifunda bokulungela  ukuqalana nengogwana i-corona.Khengabuzwa ngusoondaba kobana ingabe ngitshwenye-kile ngombango owethulwe ekhotho ophikisana neenqalelelo ezithile zomThetho wokuPhathwa kweHlekelele. Umthetho lo usisekelo sayo yoke imithetholawulo epha-siswe ngokomthetho ngaphasi kobujamo behlekelele ye-lizweloke esayimemezelako ukukhandela ukubhebhedlha kwengogwana i-corona.Solo kuthome isikhathi esi-budisesi, inengi labantu lise-benzise ilungelo lalo lokuya emakhotho bafuna ukulalelwa. Imithetholawulo yokuqinteliswa kweminye imisebenzi namakhambo yaphoswa nge-selele ngeveke yokuthoma yokuqinteliswa kweminye imisebenzi namakhambo, iselele le iphoswa sisakhamuzi esizijameleko seMpumalanga egade sifuna ukungabanjwa mithetholawulo ekhandela amakhambo ngombana yena afuna ukuya emngcwa-beni.Eemvekeni ezilikhomba ezalandelako, kube neenselele zezomthetho ezenziwe linengi labantu, iinhlangano zezekolo, iinhlangano zepolitiki, ama-NGO kunye neenhlangano zamabhizinisi, baphikisana negadango linye nofana athile  wemibandela yokuqinteliswa kweminye imisebenzi namakhambo egade bangakathabi ngayo. Abanye baphumelele eembaweni zabo zomthetho kanti abanye abakaphumeleli. Abanye baya emakhotho ngonobangela wokurhaba kweenlilo zabo kodwana abonobangela babo abarhaba-kwabo baphayelwa ngeqadi kanti abanye sele bafumene ezinye iindlela zokulalelwa ki-lokho egade bakufuna. Abanye bagcine bazilisa iimbawo zabo ngemva kwemikhulumiswano norhulumende.Nalokha besingathanda uku-balekela isidingo samagadango wezomthetho athathelwa urhu-lumende, kumele samukele bonyana izakhamuzi ezingakatha-bi ngananyana ngiliphi igadango eliquntwe ngurhulumende ukuliphumelelisa zinelungelo lokuya emakhotho welizwe lekhethu ukuyokukhombela bona kubuyekezwe isiqunto bebafike kesibathabisako. Lo, kumgomo ojayelekileko wentando yenengi enzinze kumThethosisekelo begodu nesenzo esamukeleka kuhle elizweni elisekelwe eku-buseni komthetho.Sineenlinganiso esihlolisisa ngazo ukuqinisekisa bonyana yoke imikhakha yoku-phatha kukarhulumende ingaphumelela nayihlolwa ngelihlo lomthethosisekelo. Lapho sifunyanwa sibogaboga khona, kuzokufanela siziphendulele emakhotho wethu, begodu ngaphezu kwakho koke, siziphendulele kuzakha-muzi zelizwe lekhethu. Ngaphandle kwamakhotho wethu, iinhlangano zethu ezisekela intando yenengi zesiGaba se-9 zikhona ukuphumelelisa amalungelo wezakhamuzi, njengalokha kwenza iinhlangano ezinikelwe umsebenzi wokutjhejisisa ama-ejensi wezoku-setjenziswa komthetho.Njengalokha khengatjela usoondaba, umSewula Afrika ngamunye unelungelo lokuya ekhotho begodu nami, nginguMengameli nje, angeze ngajama endleleni kananyana ngubani osebenzisa ilungelwelo.Khekwaba begodu ku-zakuraga nokuba nokusolwa okuqinileko okuvela emikhakheni ethileko malungana nendlela esilwa ngayo nengogwana i-corona, ukuthoma ekutlanyweni komfuziselo wemininingwana nebonelophambili, ukufikela emiphumeleni yomnotho ngenca yokuqinteliswa kweminye imisebenzi namakhambo, no-kufikela kumithetholawulo. Singurhulumende asifuni bona ukusolwa lokhu kuphe-kelelwe madlharuma wokulwa azakuvanga ilizwe nanyana kuthuliswe.Ngakelinye ihlangothi, uku-sola, nayikuthi kungokwakhako, kuyasisiza ukulungisa sibe majadu ekuziphendule-leni ukutjhugulula ubujamo nemibandela. Kuhlumisa iku-lumopendulwano etjhatjhalazi begodu kusinikele thina soke ukuzwisisa okungeneleleko eendabeni ezidenjwako.Solo sijamile kelokuthi sithembele phezu kwemini-ningwana yezesayensi, yezomnotho nobufakazi berhubhululo nakuza ekuthatheni  iinqunto nekutlameni  imithetholawulo enda-beni yengogwana i-corona. Ukufikela ezingeni eliphe-zulu ekungafikelelwa kilo ngaphasi kobujamobu obubudisi, sinqophe ukukhulumisana no-kuvumelana. Sifuna woke amaSewula Afrika abe yingcenye yomzamo lo welizweloke. Imibono yabantu boke kumele irage godu ilalelwe ngaso soke isikhathi esibudisi njengalesi.Umbulalazwe oyingogwana i-corona namagadango esi-wathetheko ukuyikhandela alethe ubudisi obukhulu ebantwini bekhethu. Ibangele uku-phazamiseka okukhulu noku-budisi. Nanyana singakhomba iragelophambili esiyenzileko ekuriyadiseni ukurhatjheka kwengogwana le, kusese kunengi okumele kwenziwe. Iimveke neenyanga ezizako zizokuba budisi khulu be-godu zizokufuna ukuzinikela okunengi khulu ebantwini bekhethu.Umbulalazwe lo uzoku-raga nokuba mthwalo obudisi  emphakathini wethu nema-Zikweni wethu. Ije sivula kabuthaka ukusebenza komnotho, umthelela ebujameni bepilo yabantu uzokukhambelela. Nalokha ubujamo bu-sese nje, ikghonakalo yerarano, ukutjhayisana nokunganeliseki kuzakuhlala kukhona.Njengombana sisebujameni obubudisi nobuqokemekobu, umThethosisekelo umhlahlandlela wethu oqakatheke khulu nevikeleko lethu elili-gugu kithi. Intando yenengi yethu eqinileko inikela amandla nokubekezela esikutlhogako ukwehlula esikutlhogako ukwehlula umraro onge-neleleko lo.Njengoba urhulumende azwisisa bonyana inengi labenziimbawo ekhotho bakhuthazwa yihlalakuhle yabo boke, ye-ke nathi kumele sihlo-niphe bonyana iinqunto ezitha-thwa ngurhulumende zenziwa ngommoya omuhle begodu zinqophe ukuragela phambili, ingasi ukulimaza iindingo za-maSewula Afrika.Ekuliqaloqangi lethu kunakho koke kuhlenga amaphilo. Zoke iinqunto zethu zisekelwa sidingo sokwenza ngcono amalungelo wepilo nesithunzi njengalokha kutlolwe kumthethosisekelo wethu.Sizokuraga nokwamukela imibono ehlukahlukeneko – ngitjho nephikisako – mayelana nendlela yelizweloke yokulwisana nengongwana i-corona. Yoke imibono ilisizo begodu iyasisiza ukusebenza ngcono nangobuhlakani.Ukusetjenziswa kwama-lungelo asisekelo wokuveza amazizo, ukuhlanganyela nokukhuluma kusilinganiso se-pilo ehle yentando yenengi yethu. Kodwana ngaphezu kwalokho, amalungelo la aqakathekile epumelelweni yomzabalazo wethu welizwe-loke nokubambisana ukwehlula  ingogwana i-corona.
