Kusekelwa Kwemabhizinisi Lamancane Ngesikhatsi seCOVID 19

Dale Hes

LOKUNGACINISEKI  kahle nalobumatima betetimali lokubekwe kubosomabhizinisi nakubanikati bemabhizinisi lamancane ngilobhubhane wemhlaba weligciwane lecorona  kwentiwa kube ncono ngandlela letsite ngiletikimu tekusekela tahulumende netabosomabhizinisi bangasese.
Banikati bemabhizinisi lamancane nebatsengisi laba-tsengisa emgwacweni bangulabanye bantfu base Ningizimu Afrika laba-tsintseke kabi kakhulu ngalesikhatsi sekuvimbeleka kuhamba. Kute sindlule kulesikhatsi lesimatima, labanikati be-mabhizinisi bangasebe-ntisa lelitfuba lelineku-ngenelela lokunyenti le-kubekwe nguhulumende kute basitakale.
Sikhwama Semabhizinisi Lamancane Sekusita Kukhokha Tikweleti Emva kwesimemetelo sekuvala kuhamba, Litiko Lekutfutfukiswa Kwema-bhizinisi Lamancane lasu-ngula sikhwama sekusita emabhizinisi lamancane labe nemtselela longasimu-hle ngenca yalobhubhane we-COVID 19 .Imali lengetulu kwetigi-dzi leti-R500 yentiwe kutsi itfolakale ngekusebentisa lesikhwama, lapho emabhizinisi lamancane nalase-mkhatsini angafaka ticelo ngekusebentisa inchubo ye-inthanethi kufaka sicelo.
Nati tindlela lekufuneka tilandzelwe:1. Ibhizinisi yakho kufu-neka ibe ibhalisiwe ku-phothali yemabhizinisi lamancane yaseNingizimu Afrika. Uma unga-kabhalisi, kufuneka uye kuwww.smme.gov.za  kute ubhalise.2. Uma ucedzile kubhalisa, ungafaka sicelo kuSikhwama Semabhizinisi Lamancane Sekusita Kukhokha Tikweleti seCOVID-19 . Lifomu leku-faka sicelo lingatfolakala kuwebhusayithi yeLitiko Lekutfutfukisa Emabhizinisi Lamancane.3. Uma uhambisana nato tonkhe tidzingo (letifana nekutsi ibhizinisi yakho ihambisana nayo yonkhe imitsetfo yekukhokha intsela futsi inebunikati lobumaphesenti lali-100 ekuba yemuntfu waseNingizimu Afrika), ima li yekukhokha sikweleti itawubhadalwa kulabo ticelo tabo tivunyiwe kungakengci tinsuku tekusebenta leti-12. Uma umnikati webhizinisi lencane, i-Ejensi Yeku-tfutfukisa Emabhizinisi Lamancane iyatfolakala kute ikusite ufake sicelo kusikimu sekusita ku-khokha tikweleti. Ticelo tekutfola lusito tinga-tfunyelwa nge-imeyili ku debtrelief@seda.org.za. Sikhwama Selubumbano Mengameli Cyril Ramapho-sa uphindze wamemetela kusungulwa kweSikhwa-ma Selubumbano , lesitfole imali yekucala tigidzi leti –R150 lebuya kuhulu-mende. Lesikhwama sivu-mela tinhlangano nebantfu kutsi banikele kulomtamo wavelonkhe wekusekela emabhizinisi lamancane nemitamo yekuphendvula kuCOVID 19 .Emavikini lamabili lesi-khwama sisunguliwe, kwa nikelwa ngemali lengetulu kwemabhiliyoni la-R2, le-tawundluliselwa kumitamo yekusita.
Kusekela titolo letitipazaHulumende uyibonile le-nseyeya lengakavami lebangwa ngilobhubha ne kulabo labatsengisa emgwacweni. Ngenca yalo-ku, Indvuna Yekutfutfukisa Emabhizinisi Lamancane Khumbudzo Ntshavheni naye uphindze watfula emaphakheji ekusekela bantfu labasebenta kulomkhakha.Loku kufaka sikimu lesiti-bophelele kusekela titolo letitipaza.“Kusekelwa kwetitolo letitipaza kutawufaka kutibophelela kweteku-chumana, kwemandla ekutsenga nekwekutsenga ngebunyenti ngekusebe-ntisa titolo letinkhulu leti-khetsiwe nalekuvunye-lwene ngato,” kuchaza indvuna.Lokwesekelwa kutawu-vumela titolo letitipaza kutsi titfole kufinyelela etintfweni letingatitsengi-sa. Indvuna Ntshavheni ungenta ngekutsi lesikimu sitawuboleka banikati betitolo letitipaza imali, kute bakhone kufinyelela emalini ledzingekako ye-kutsenga sitoko.“Loku kutawulandzelwa sikhungo sekuboleka ima li kute banikati betitolo letitipaza bachubeke ba-tsenge, nanoma kucubuka kweCOVID-19  sekwe-ndlulile.”Litiko litawuphindza linike sichwayiso sekutsi bangatiphatsa njani nge-mphumelelo tipaza tabo. “Siyabasekela futsi  ngekubanika tinsita teku-phatsa emabhizinisi ngoba siyati kutsi kunetinkhinga tekuphatsa titolo letitipa-za kute tente inzuzo,” Ntshavheni usho njalo.
Kusita Batsengisi Labangakahleleki Hulumende futsi ufuna kusungula emaphakheji latawuniketa sibonelelo semali kubatsengisi base-mgwacweni labalahlekelwe imalingena ngenca yale-nhlekelele.Emabhizinisi walabatse ngisa emgwacweni nawo avumelekile kutsi atfole lokutsite kuleSikhwama Se-kusita Kukhokha Tikweleti Temabhizinisi Lamancane kodvwa kufuneka abhalise kulitiko ngendlela lefanako neyalamanye emabhizinisi lamancane.
