Kusita takhamuti takitsi letihlaseleka lula

vukuzenzele unnamed

Emave lamanengi  emhlabeni wonkhe ancume kutsi kube neluvalelo lwekungatsele-leki ngaleligciwane leco-rona ngenhloso yekuvike-la timphilo tetakhamuti tawo. Natsi sente loku-fanako lapha eveni letfu, kodvwa luvalelo lwetfu luvete inkinga lebeyibhacile ledzabukisako kakhu lu esiveni sakitsi leveta kutsi buphuya bungaka-nani, kungalingani kanye nekungasebenti kudzabula kwehlukanise ekhatsi imi-mango yetfu.
 Ayikho intfo lebuhlungu kumtali kwengca kukhalelwa bantfwabakhe bafuna kudla, kodvwa kukhandzakale kutsi kute labatabanika kona. Kute kungabikhona kwebu-lungiswa lobukhulu kwengca sive lapho ukhandza kutsi labanye baphila kahle kute lokubahluphako futsi banako konkhe, bese kutsi labaye bona badvonsa kamatima kutsi batiphilise ngalokuncane nome bete lutfo. Yebo, loku yimitselela lesilele yelikusasa lelephukile naleli-ngalingani. Kodvwa kuphindze futsi kubekhona netimphawu tekwehluleka etintfweni leti-mcoka esiveni sakitsi ngemuva kwesikhatsi selubandlulu-lo. Loluvalelo lwavelonkhe lwelive ngenca yaleligciwane le-corona  luchubisele embili inkinga lebeyivele inesikhatsi lesidze ikhona.
 Kulamaviki lambalwa lengci le, sihlangabetane nebantfu labakhatsatekile nalabaphelelwe litsemba bamemeta ema phasela ekudla etikhungweni tekwabiwa kwekudla kanye nemishuco yemmango ngenca yekweswelakala kwekudla.
Kudzingeke kutsi simelane nekusolwa lokukhatsatako nalokunyanyekako. Tifundza letinengi titfole imibiko yebantfu labatikhohlakali, labanye babo kusolelwa kutsi tiphatsimandla tahulumende, tiyakugodla lokudla nome lamaphasela ekudla lacondzi swe kubantfu labahluphekile nalabaswele bayakutsengisa, nome bakuphambukisele eba-nganini nasemindenini yabo.
Nangabe kukhandzakala ku-tsi tiyacinisekiswa letinsolo labo bantfu labenta loko si-tawubatsatsela tinyatselo leti-cinile kakhulu.
 Ngekumemetela ngaloku-semtsetfweni simo savelonkhe senhlekelele kanye neluvale-lo lwelive lonkhe sivelelwe yintfo lesingayati. INingizimu Afrika ayimange seyibukane netemphilo letiphutfumako letinkhulu ngalendlela.
 Kudzingeke kutsi sitsatse si-nyatselo masinyane kute sisi-ndzise timphilo tebantfu. Futsi kufanele kutsi sivume kutsi kuletinsuku kanye nemaviki lalandzele, kusita takhamuti talelive letfu letihlaseleka kalu-la kuhambe kancane kakhulu kunaloku bekudzingeka, kanye nekutsi kube nekubambeteleka.
Nanome kunjalo, kubhadalwa kwetibonelelo tahulumende kuhambe kahle kakhulu, ngemuva kwetinsayeya te-lwatitsite, luhlelo lwekwabiwa kwekudla selwentiwa kutsi lusebente ngemphumelelo.
 Kumemetela luvalelo lwelive lonkhe ngemuva kwesatiso sesikhatsi lesiﬁ  shane kakhulu kube netinsayeya letinyenti. Kudzingeke kutsi sidzimate sibuke kulingana kwekuphe-ndvula kwavelonkhe kanye nebungako bemikhawulo le-besingatsandza kutsi yenteke.
 Ekugcineni sikhetse ku-tsi sibe ngaseluhlangotsini lwekucaphela. Futsi nje-ngalolokwetfulwe yiNdvuna Yetemphilo kukhombisile esi khatsini lesisandza kundlula, kuncuma kutsi kube neluvalelo ngalesikhatsi lesikwente ngako loko kulehlisile lizinga leku-tseleleka ngaleligciwane futsi, lokubaluleke kakhulu, kusinike sikhatsi sekutsi sitilungiselele kutseleleka lokukhulu ngaleli-gciwane lekungaba khona ema-vikini letako netinyanga.
 Kudzingeke kutsi sibuke umtselela lotawuba semno-tfweni lovele intekenteke kuto totimbili tikhatsi lesidze na-lesiﬁ  shane, kanye nemtselela walokutsikameteka lokukhulu kangaka etimphilweni tetigidzi tebantfu.
 Kudzingeke kutsi sibuke kutsi emaviki ekuhlala ekhaya atawusho kutsini kulabo la-basebentako nabangasatfoli njalo imiholo, kulabo laba-ngasebenti futsi labasafuna umsebenti, kulabo labasebe-nta ematoho nome labasebenta ngetikhatsi letitsite temnyaka, kulabo labasemkhakheni longa kahleleki, kulabo labaphuyile kanye nakulabo labahlaseleka kalula.
Ikhabhinethi itawuphotfula luhlu lwetinyatselo tekuphe-ndvula kulomtselela walolu-valelo etimphilweni tebantfu bakitsi. Loku kwendvulelwe kucocisana lokunyenti nala-bo labatsintsekako lokufaka ekhatsi betemabhizinisi, base-benti, tinhlangano tetenkholo, tinhlangano temmango kanye neMkhandlu Loweluleka Mengameli Ngekwetemnotfo.
 Balingani betenhlalo bavele netiphakamiso letinengi leti-mayelana netingenelelo leti-ngasetjentiswa kutsi kubuka-nwe nekuhlaseleka kwamasi-nyane kwalabo labaphuye kakhulu, linengi labo liphila ngelusito lwetenhlalo kutsi liphile.
Sitakwenyusa lusito lwe-ntenhlalakahle ngalesikhatsi kute kusitwe lawo makhaya laphila ngaphasi kwelizinga lebuphuya lelilindzelekile. Ngisho nome ngabe loluvale-lo lwavelonkhe selungasekho, imitselela yalo itawuchubeka ivakale esikhatsini lesitako.
 Labo labanenhlanhla la-banemalingena letintile ba-tawukhona kubuyela emise-bentini yabo, kodvwa labanye labatigidzi kutawuba yinyanga lelahlekile lapho lonkungenani ngabe batfole umsebenti wesikhashane, bachuba ibhi-zinisi emkhakheni longaka-hleleki nome bonge imali la-bayitfolile kute bahlangabetane tibopho tabo temindeni.
 Kusekelwa ngekudla sinya-tselo lesiphutfumako sesikhatsi lesifishane. Kutawudzingeka kutsi kuhambisane netiso-mbululo letisimeme letisita takhamuti tetfu letihlaseleka lula kutsi tibukane netikhatsi letimatima letiseta. Ngitsandza kubonga ema-NGO lamanengi, emacembu etenkholo kanye netakhamuti nje letitayelekile letinikela ngemali kanye nalabo labavolonti ya ngekutsi basite ekupheni kudla labalambile labete lutfo.
 Kunciphisa indlala akusiso sento sesihawu. Kucindzetele-kile kunome ngabe ngusiphi sive lesisekelwe kuhlonipha emalungelo eluntfu.
 Sesifike esigabeni sekulwa lemphi yetfu yalolubhubhane lapho kutsatsela tintfo phasi kungaba yinhlekelele lenkhulu. Ngicela lowo nalowo kutsi ahla le njalo acaphele, sichubeke sihloniphe imitsetfosimiso, siti gcine siphephile futsi sigcine nalabanye baphephile.
Njengahulumende sitawube sikhipha lwatiso lolumayelana netingenelelo leticondze ngco lesitsatsako tekuvikela takha-muti takitsi letihlaseleka lula kutsi tingahlaselwa yindlala.
 Emkhatsini wabo bonkhe bulukhuni bantfu bakitsi labahla ngabetana nabo ngalesikhatsi, kukhatsateka kutsi kudla lokulandzelako batakutfola kuphi akukafaneli kutsi kube ngulobunye babo.
