Ukusekelwa Kwamabhizinisi Amancani Ngesikhathi seCOVID-19

Dale Hes

UKUZAZA nobudisi bezeemali obuphezu kwabarhwebi nabanikazi bamabhizinisi amancani ngenca yombulalazwe oyingogwana icorona  eyehlileko kuyapheliswa ngandlela thile ngesekelo leenkhwama zeemali zombuso nezamabubulo wangeqadi.
Abanikazi bama-bhizinisi  amancani na-bathengisi bendleleni bahlangana namaSewu-la Afrika adiselwa khulu ngenca yokuqinteliswa kweminye imisebenzi  namakhambo. Ukuze bakghone ukuphila  kilesisikhathi esibudisi, laba banikazi bamabhi-zinisi bangazihlomulela emahlelweni ethulwe ngurhulumende ekunqo -tjhwe ngawo ukungene-lela bona basizakale.
Isikhwama Sokuphunyuzwa EenKolodweni Kwama-SMMENgemva kwesimemezelo sokuqinteliswa kweminye imisebenzi namakhambo, umNyango wezokuThuthu-kiswa kwamaBhizinisi amaNcani wethula msinyana isikhwama sokuphunyu-zwa eenkolodweni kwa-ma-SMME ukobana anga-thinteki kumbi ngombulala-zwe oyi-COVID-19 . Ingaphe-zulu kweengidi ezima-R500 imali engesikhwamenesi, ekumele amabhizinisi asakhasako namancani  azuze kiyo ngokwenza isibawo kubunzinzolwazi. Naka amagadango ekufuze alandelwe:1. Kufuze ibhizinisi ya-kho itloliswe ephikweni  lamaBhizinisi amaNcani weSewula Afrika (i-SMME South Africa). Nawungakayitlolisi ibhizinisi yakho, kutlhogeka bona ungene kuwww.smmesa.gov.za uyitlolise. 2. Nasele ukutlolisa kwa-kho kuphelele, ungenza isibawo esiKhwameni seCOVID-19  soku-Phunyuzwa eeNkolodweni kwama-SMME. Ungafumana iforomo lesibawo kuwebhusayithi yomNyango wezoku-Thuthukiswa kwamaBhizinisi amaNcani. 3. Nayikuthi wanelisa zoke iimfuneko (njengokuthi ibhizinisi yakho ibhadela umthelo begodu abanikazi bayo maSewula Afrika ngokupheleleko), isibo-nelelo sokuphunyuzwa eenkolodweni sizakubhadelwa kibo boke abenze  iimbawo abavunyelweko angakapheli amalanga wokusebenza ali-12. Nawunebhizinisi elincani, ungasizakala nge-Ejensi eThuthukisa amaBhizi nisi amaNcani (iSmall Enter-prise Development Agency) ukobana ufake isibawo esiKhwameni sokuPhunyu-zwa eenKolodweni kwa-ma-SMME. Amaforomo wokukhombela isizo anga-thunyelwa ngeposommoya kudebtrelief@seda.org.za . IsiKhwama sokuZwelana (iSolidarity Fund)UMengameli u-Cyril Rama-phosa umemezele godu ukuhlonywa kwesiKhwama sokuZwelana, esivulwe ngurhulumende ngeengidi ezili-R150. Lesisikhwama sivumela iinhlangano naba ntu ukufaka isandla esikhwa meni sokusekela amabhizi nisi amancani emizameni yokulwisana neCOVID-19 . Eemvekeni ezimbili zo-kuthoma zesikhwamesi, kunikelwe ngamabhiliyoni angaphezu kwamabili wamaranda, azokusetje-nziselwa imizamo yokusiza.
Ukusekelwa Kweemphaza/KweentodlwanaUrhulumende ulemuke iintjhijilo ezingakajayeleki ezilethwe mbulalazwe iCOVID-19  kilabo abase-benza emkhakheni wama-bhizinisi angakahleleki. Kilelihlangothi, uNgqongqo-tjhe wezokuThuthukiswa kwamaBhizinisi amaNcani u-Khumbudzo Ntshavheni wethule amahlelo wesekelo enzelwe abantu abasebenza kilomkhakha.Lokhu kufaka hlangana iskimu sokusekela iimphaza namkha iintodlwana. “Ukusekela iintodlwana namkha iimphaza kuzokufa-ka hlangana ithungelelwano, igunya lokuthenga ngomtha-mo omkhulu kubasabalalisi abakhethwe ngaphambilini nabanemvumo,” uhlathulule njalo uNgqongqotjhe. Isekelweli lizokukgho-nakalisa bona iimphaza zifumane ipahla ezingayithengisa. UNgqongqotjhe u-Ntshavheni ungezelele ngokuthi iskimu lesi sizokunikela  abanikazi beemphaza isikolodo ukwe nzelela bona bakghone ukufumana imali efunekako yokuthenga istoko. “Lokhu kuzokulandelwa kukhonjwa kwendawo ezokunikela ngesizo lokuni-kela isikolodo khona kuzaku-sizeka abanikazi beemphaza bakghone ukuthenga njalo-njalo nangemva kokudlula kwehlekelele yeCOVID-19 .”Umnyango uzokunikela neeluleko ezimayelana nokuphathwa ngepumelelo kweentodlwana zabo. “Sibasekela ngelwazi loku-lawulwa kwamabhizinisi ngombana siyazi bonyana kuneenkinga emkhakheni weentodlwana namkhaiimphaza ngomnqopho wokuthi zenze inzuzo,” kwatjho u-Ntshavheni.
Ukusiza Abarhwebi AbangakahlelekiUrhulumende usejimeni lokwethula ihlelo lokuseke-la elizokwehlisa umthwalo wesikolodo emahlombe wabarhwebi bamabhizinisi angakahleleki esele balahle-kelwe yingenisomali ngono-bangela wehlekelele le. Amabhizinisi angakahleleki walabo abathengisa endleleni anelungelo lokufumana isizo lesiKhwama sokuPhunyu-zwa eeNkolodweni kwa-ma-SMME kodwana kufuze atlolise emnyangweni nge-ndlela efanako njengamanye amabhizinisi amancani.