Isizo Elinikelwa Izakhamuzi Zekhethu Ezinganabuyo

vukuzenzele unnamed

Amazwe amanengi  ephasini zombe-lele amemezele  ukuqinteliswa kweminye imisebenzi namamkhambo ngonobangela wengogwa-na icorona  ngomnqopho wokusindisa amaphilo wezakhamuzi zawo. Senze njalo nathi ngelizweni le-khethu, kodwana kwethu ukuqinteliswa kweminye imisebenzi namakhambo kuveze umlandelande wa-matlhuwo emphakathini wekhethu obeka tjhatjha-lazi umtlhago wokuba du-dudu, ukungalingani no-kutlhayela kwemisebenzi, ekuyinto ehlukanisa pha-kathi imiphakathi yethu.
Abukho ubuhlungu obukhulu kunalobo bombelethi olilelwa bantwana abalambileko, ku-fumaniseke bona akanalitho angabapha lona. Abukho ubuhlungu nokunga-kalungi kobujamo emphakathi-ni lapho kunabantu abazigedle ngomnono wabo, kanti ngapha abanye abanabuyo, babhodwe mtlhago bebaphila ngoku-dobhelela kesinye isikhathi badududu. Iye, le mithelela namkha mumonakalo owatjhiywa yika-mbiso yombuso webandlululo wesikhathi sangaphambilini owawuraga ukungalinganiswa kwamathuba womnotho ani-kelwa izakhamuzi. Ngahlanye amanye matshwayo aveza uku-bhalelwa kwabaphathi bethu besikhathi sombuso wentando yenengi. Ukuqinteliswa kwemi nye imisebenzi namakhambo elizweni loke kulethwe ngehlo-so yokulwa nengogwana ico-rona eveze tjhatjhalazi imiraro ethuweleleko ekade isibhodile.
 Eemvekeni ezimbalwa ezi-dluleko, sibone iinthombe ezi-yibangamatlhuwo lapha abantu abanganabuyo bebawalazela bafuna ukugama amaphasela wokudla emazikweni asabalali-sa iinjumbana zokudla hlanga-na nalokho nemitjhagalo yemi-phakathi elwela ukutlhayela kokudla.
Bekwafuneka bona siqalane godu nezwangobatjho epha zamisako nehlubayezako. Iimfunda ezithile zifumene imibiko ethi iimphathimandla ezimarhamaru ekusolelwa bo-nyana zibasebenzi bembu sweni, banekohlakalo, bazi-bekela iinjumbanezi nofana ba-zithengise ekuyinto ephambene nomthetho ngoba zenzelwe abatlhogako namkha abadobha phasi.
 Nasele kutholakele ubufakazi obuphathekako ngezwangoba-tjho le sizokuthathela abantwa-bo amagadango aqinileko.
 Ngokumenyezelwa kobu-jamo behlekelele yelizweloke nokubethwa komthetho  wokuqinteliswa kweminye imisebenzi namakhambo si-ngene ebujameni esingakhange sibubone kilelizwe. Akhange iSewula Afrika iqalane nobu-jamo oburhabako bezamaphilo obusezingeli elinjengaleli.
 Bekwafanela seqe msinyana senze imizamo yokuphulukisa amaphilo. Godu kufuze sa-mukele bonyana emalangeni neemvekeni ezilandelako, ukunikelwa kwesekelo ezakha-muzini ezinganabuyo zelizwe lekhethu kukhambe kabuthaka kunokulindelekileko, nokobana kube khona iindawana lapho iimphoso zenzeka khona.
Nanyana kunjalo, ukubhade-lwa kwesibonelelo sesondlo kudlule kuhle, begodu ngemva kweentjhijilo ezimbalwa zesi-terhiniki, ihlelo lokusatjalaliswa kweenjumbana zokudla lizo-kwenziwa libe lula.
 Ukubethwa komthetho wokuqinteliswa kweminye imisebenzi namakhambo eli-zweni loke okwamenyezelwa ngesikhathi esiﬁ  tjhani kwaletha iintjhijilo ezithile. Kuﬁ  ke lapho kufanele bona isizwe silinganise amagadango esiwathathako ngokukhambelana nokuthobe-la imilayelo yokuqinteliswa kweminye imisebenzi nama khambo.Sakhetha ukuthatha amaga-dango abonakala ayiphoso kodwana angehlangothini lokuphulukisa izakhamuzi ekufeni. Njengokuvezwe mbiko womNyano weza-maPhilo wamhlapha, oveze bona ukuqinteliswa kwe-minye imisebenzi namakhambo ngesikhathi okwenziwa ngaso kurhobhise izinga lokuthelelana begodu ngokuqakathekileko, kwasinikela isikhathi sokulu-ngiselela ikghonakalo yokurha-tjheka kokuthelelana eemvekeni neenyangeni ezizako.Bekwafanela bona sitjheje umthelela phezu komnotho osele ubogaboga esikhathini esifitjhani nesizako, nomthe-lela wokuphazamiseka lokhu okukhulu emaphilweni waba-ntu abaziingidigidi.
 Kwafanela bona sitjheje nomonakalo omphumela  we-emveke zokuzivalela emakhaya kilabo abasebenzako kodwana bangafumani umrholo wabo njalonjalo, Kilabo abangase-benziko nalabo abafuna umse-benzi, labo ababambe amatorho nabasebenza ngeenkhathi ezi-thile zomnyaka, abadobha phasi nabanganabuyo.
IKhabinethi izokuthatha isiqunto ngamagadango woku-jamelana nomthelela wokuqi-nteliswa kweminye imisebenzi namakhambo emaphilweni wabantu bekhethu. Lokhu kwandulelwe mikhulumiswa-no nababambisani abafaka hlan-gana amabhizinisi, iinhlangano zabasebenzi, iinhlangano zeze-kolo, iinhlangano zomphakathi kunye nomKhandlu oLuleka uMengameli ngezomNotho.
 Abatjhebisani bezehlalakuhle balethe iintjhukumiso zoku-ngenelela ezingaba yipengu kilabo abadobha phasi, inengi labo abathembele esizweni lezehlalakuhle bonyana baphile.
 Sizokungezelela iimbonelelo zezehlalakuhle ngesikhathesi seCOVID-19  ngomnqopho wokusiza amakhaya wabantu abadobha phasi.
 Nangemva kokuqinteliswa kweminye imisebenzi na-makhabo kwelizweloke, u-mthelela obumbi we-COVID-19 uzokuhlala ukhona isikhathi eside.
 Labo abanetjhudu lomrholo ongena njalo njalo bazokukgho-na ukubuyela emisebenzinabo; Kodwana eengidigidini zabanye lokhu kuzokuba kulahle kelwa enyangeni lapho ngabe bafumene amatorho, benza umsebenzi emkhakheni ong-akahleleki nofana bonga imali abayifumeneko bayongela uku-tjheja iindingo zemindenabo.
Ukusekela ngokudla ligada-ngo lesikhatjhahana lobujamo oburhabako. Kuzokudingeka kukhambisane nepengu yasa futhi ezokusiza izakhamuzi zekhethu ezinganabuyo ukwe-nzelela bona ziphundlukele ngale kobudisi obusezako.
 Ngithanda ukuthokoza ama-NGO amanengi, iinhlangano zezekolo nezakhamuzi ngoku-nabileko abanikela ngemali nabanikele ngezandla ukusiza kilelijima lokupha abalambileko nabanganabuyo ukudla.
 Ukuphelisa indlala akusiso isenzo somrhawu. Kuligadango elifaneleko lananyana ngiwuphi umphakathi owakhelwe phezu kwehlonipho namalungelo wabantu.
 Kilesisigaba sepi yethu ne-hlekelele kukulapho nange singaliselela izinto singazifu-mana sisengozi. Ngikhombela omunye nomunye ayelele, arage nokuthobela imithe-tholawulo aphephe bekaphe-phise nabanye.
Singurhulumende sizokuni-kela ilwazi ngamagadango wokungenelela okuthe tjha esi-kwenzako ukuvikela izakha-muzi zekhethu ezinganabuyo ukobana ziphuluke endlaleni engahle isahlele esikhathini esizako.
 Hlangana kobunye ubudisi obuqalene nabantu bekhethu gadesi, akungabi kuzibuza bonyana ukudla kwesikhathi esilandelako kuzokuvela nga kiliphi ihlangothi nakhona kubuya kubani.
