 Khanḓiso 2Ri roṱhe, ri nga kona u fhenya COVID-19

vukuzenzele unnamed

Nga tshifhinga tsha vhege yoṱhe ya u thoma ya nyiledza ya u bva hayani kha lushaka lwoṱhe nga vhuphara hu u itela u lwa na u tshoṱelwa nga tshitzhili tsha corona hune hu khou ḓaḓisa ḽifhasi, ro takala u wana mafhungo a vhuḓi ane a ri ḓisela dakalo na fulufhelo nga tshifhinga hetshi tshi lemelaho nahone tshine ra sa ḓivhe uri hu ḓo itea mini. MaAfrika Tshipembe vha 114 vhe vha vhuiswa u bva ngei Wuhan kha ḽa China hanefha kha dzivhege dzo fhiraho vho fhedza tshifhinga tshavho tsha u valelwa havho thungo na uri vho no ṱanganyiswa na miṱa yavho. Vhoṱhe vho lingiwa vha wanala vha si na tshitzhili na uri vha kha mutakalo na muya wa vhuḓi. Lwa miṅwedzi, vho vha vho valelwa thungo, lwa u thoma Wuhan lwa maḓuvha a 51 vha dovha hafhu na Polokwane lwa maḓuvha a 14. Vho vha vha sa koni u vha na vhafunwa vhavho, vha sa koni u bva he vha vha vha tshi khou dzula hone na uri vha sa ḓivhi uri dzhatsha ḽe vha vha vhe khaḽo ḽi ḓo fhela lini. Musi ri tshi ḓa-dzisa maḓuvha a 17 o salaho ane Afrika Tshipembe ḽi ḓo vha ḽi tshi kha ḓi vha ḽi kha nyiledza ya u bva hayani, vha ḓo fhedza vho vha kha nyiledza ya u bva hayani lwa maḓuvha a 82. Tsho vha tshifhinga tsha vhuḓi tsha u vha na tshifhinga na tshigwada tsha maAfrika Tshipembe u ya nga u fhambana havho zwi tshi ya nga miṅwaha, nyambo na siangane dzavho. Ndo takadzwa nga u lwisa havho u kunda na fulufulu khathihi na u ḓiimisela havho u dzula vha na mutakalo. Vho bva tshivhilelani tsha tshitzhili tsha corona ngei Wuhan kha ḽa China na uri vho vhona zwi tatisaho zwa masiandaitwa a hetshi tshitzhili kha u tzwo-nzwa  vhutshilo ha muthu. A zwi mangadzi u pfa vha tshi ri vha kha mishini wa u tsire-ledza mutakalo wa avho vha re tsini navho. Zwazwino u konḓelela havho na u vha na tshivhindi vhe vhuṱunguni zwo vha vhuedza, ngauri vha khou humela miṱani ya havho.  U vhuya havho hayani zwo itwa uri zwi konadzee nga vha-hali vha tshivhalo vho lwisaho nga nḓila dzoṱhe uri mushumo wa u vhuiswa  ha havha vhathu hayani u konadzee.Sa lushaka, ri khou livhu-wa zwihulwanesa Muvhuso na vhathu vha China  kha u ṱhogomela vhadzulapo vhashu zwavhuḓi, na kha thuso yavho ya u dzudzanya u vhuiswa havho hayani. Ndi zwa ndeme uri vhunzhi ha maAfrika Tshipembe vhe vha vha vhe Wuhan, vho vha vha kha sikoḽashipi tsha u guda u bva kha muvhuso wa China; zwiito zwa vhuthu zwine ri khou zwi livhuwesa.  Ri livhuwa vhukuma vhathu vhoṱhe vhe vha vha vho dzhenelela kha hoyu mushu-mo, u bva kha tshigwada tsha vhufhufhi tsha SAA u ya kha tshigwada tsha vha misho-nga, mapholisa na maswole vhe vha vha vhuisa hayani. Muṅwe na muṅwe wavho o takutshedza u dzhia vhuḓi-fhinduleli u itela tsireledzo na vhuvha ha vhaṅwe. Vho vha vho ḓiimisela  u ḓidzhenisa kha mishini u shavhisaho na u ḓidzhenisa kha u vhetshelwa thungo na vhathu. Na uri zwi-no, vhoṱhe vha mmbudza uri, vho ḓiimisela mishini u ḓaho.
 Ndi khou tama u livhuwa tshiṱafu na vhalangi vha Hodela ya the Ranch i re  Polokwane, vhe  vha ṱhogomela zwihulu vho vhuyaho. Vho vha vho ḓiimisela zwihulu u ita tshavho tshipiḓa kha u lwisa hashu sa lushaka u fhenya heḽi dwadze. Muṅwe na muṅwe we a shela mulenzhe kha hoyu mushumo, o ita uri Afrika Tshipembe ḽi ḓihudze ngae.
Tshenzhemo ya maAfrika Tshipembe ngei Wuhan  – i sumbedza u shuma lu pfadza-ho – na ṱhoḓea – ya nyiledza ya u bva hayani ya shango. Ndi nga nṱhani ha maga o kalula-ho e muvhuso wa China wa a dzhia o itaho uri vha faredze vhulwadze ḓoroboni khulwane ya Wuhan, na uri vhathu vhashu vhoṱhe vha vhuye vha songo kavhiwa nahone vho takala.  Wuhan, ḓorobo ya vhathu vha 11 wa miḽioni kha vundu ḽa Hubei, vho vha vha na vhathu vho kavhiwaho vha fhiraho 50, 000. Zwazwino, murahu ha miṅwedzi i fhiraho mivhili nga murahu ha maga a lemelaho e a vha o vheiwa a nyiledza ya u bva hayani, vundu ḽi na zwiwo zwa u kavhiwa nga huswa zwa fhasi ha zwa 20 kha vhege mbili dzo fhiraho.U faredzwa ha vhulwadze Ḓoroboni Khulwane ya Wuhan, ngei Vunduni ḽa Hubei,na kha vhuṅwe vhupo u ya nga u ralo China ho ṱoḓa vhuḓidini vhuhu-lwane nahone ho kalulaho. Ho vha hu tshi khou katela nyile-dzo dzo kalulaho kha vhutshilo ha ḓuvha ḽiṅwe na ḽiṅwe na uri hu na masiandaitwa o kalulaho kha ikonomi ya China.  Maṅwe mashango  e na one a dzhia maga a fanaho na ayo a khou vhona mvelelo dza vhuḓi kha u kona u langa u phaḓalala ha vhulwadze u fhirisa mashango e a ongolowa kha u fhindula.
Sa izwi ṱhanganyelo ya no-mboro ya zwiwo zwa COV-ID-19 yo no khwaṱhisedzwa ḽifhasini ḽoṱhe nga vhuphara, yo no hulela u fhira 700,000 na uri tshivhalo tsha mpfu tshi vho fhira 33,000, ri nga vha na zwine ra guda kha aya mashango. Zwazwino zwo khwaṱhise-dzwa uri nḓila i khou shume-saho ya uri lushaka lu kone u faredza u phaḓalala ha vhu-lwadze ndi uri vhathu vha dzule mahayani na uri vha ḓikhethele na u dzula thungo  na vhaṅwe lwa vhege dza tshivhalo. Na uri ndi zwa ndeme uri nyiledza ya u bva hayani na maṅwe maga a shishi oṱhe a a tevhedzwa zwo khwaṱha na uri a dzulele u shumiswa. Sa zwine maAfrika Tshipe-mbe vha bvaho Wuhan vha nga ṱanziela, nyiledzo dzo kalulaho kha vhutshilo ha ḓuvha ḽiṅwe na ḽiṅwe, kha mutshimbili na kha u tou ṱangana na vhathu zwi a konḓesa vhukuma u zwi konḓelela. Kha nyimele ya Af-rika Tshipembe, nyiledza ya u bva hayani i dovha ya engedza vhuleme na mutsiko, na uri ri khou ita zwoṱhe nga hune ra kona u fhungudza masiandai-twa kha vhathu vhashu.
Fhedzi pfunzo ye ra guda u bva kha maAfrika Tshipembe vha bvaho Wuhan ndi ya uri nyiledza ya u bva hayani i a shuma. I sumbedza uri arali ra khwaṱhisa u tevhedza milayo ine ya vha hone ri nga imisa u phaḓalala ha tshitzhili, ri nga kona u tsitsela fhasi tshikalo tsha  u kavhiwa. I sumbedza uri arali ri tshi shumisana na ndango ya mutakalo kha u ita zwine ra tea u ita, a ri nga ḓo tou vha ri tshi khou vhulunga vhutshilo hashu fhedzi, fhedzi na ha vhaṅwe vha dzulaho na riṋe. Tshiṱori tsha maAfrika Tshipembe vho vhuyaho u bva Wuhan tshi tea u ri fha ṱhuṱhuwedzo na fulufhelo kha vhege dzi ḓaho dzi konḓaho. Tshiṱori tshavho tshi ri vhu-dza uri hu na tshedza magu-moni a thanele, na uri arali ra dzula ro ḓifara na u dovha ra ṱhompha nyiledza ya u bva hayani, na uri arali ri tshi shu-misana, ri ḓo fhenya.
