Sisonkhe singayincoba i-COVID-19

vukuzenzele unnamed

Ngesikhatsi seliviki leligcwele lekuhlala emakhaya kwavelonkhe kwekulwa nelubhubhane lwekhoronavayirasi loluhlasele umhlaba wonkhe, sibongile kutfola tindzaba le-timnandzi letisiletsele injabulo nelitsemba ngalesikhatsi lesi-matima nalesingacondzakali kahle.
Labantfu baseNingizimu Afrika laba-114 labahlengwe eWuhan eShayina kulamaviki lambalwa lengcile balucedzile luvalelo lwabo ngenca yalesifo futsi bahlanganiswe nemindeni yabo. Bonkhe bahlolwe ba-tfolakala kutsi bete leligciwane futsi basesimeni semphilo lesihle futsi bajabulile.  Tinyanga letinengi, bebasolo bavaleleke lapho bebakwe khona, kwekucala eWuhan tinsuku letinge-51 kwase kuba kusePolokwane tinsuku leti-14. Bebangakhoni kutsi babe nebantfu babo lababatsandzako, bangakhoni kusuka baphume lapho bebahlala khona futsi bete nesiciniseko sekutsi kuhlupheka kwabo kutawuphela nini. Nasengeta letinsuku leti-17 letisasele bantfu baseNingizimu Afrika labasatatihlala bavaleleke emakhaya kusho kutsi kubo sekutawuba tinsuku letinge-82. Kube kuhle kakhulu kucitsa sikhatsi nalelicembu lelahlukahlu kene lebantfu baseNingizimu Afrika lelakhiwe bantfu bayo yonkhe iminyaka yebudzala, tilwimi kanye nemilandvondza buko. Ngikujabulele kakhulu kucina nekuba nesibindzi kwabo kanye nekutimisela kwabo kutsi bahlale baphilile. Babuya lapho idzabuke khona lekhoronavayirasi eWuhan eShayina futsi balibonile lifutse lemonakalo leligciwane leliwentile etimphilweni tebantfu. Akumangalisi-nje kubeva batsi basemkhankhasweni wekuvike-la timphilo talabo labasedvutane nabo. Nyalo kubeketela kwabo kanye nekucina sekuklonyelisiwe, ngobe sebabuyela emuva emindenini yabo.Kubuya kwabo ekhaya kwenteka ngenca yebantfu labanengi labatinikela futsi basebenta ngekutikhandla kute kutsi lo-msebenti wekubabuyisela eveni lakubo ube yimphumelelo.Sisive, sibonga kakhulu kuHulumende kanye nakubantfu baseShayina ngekunakekela kahle takhamuti tetfu, kanye nelusito lwabo ekuhleleni kutsi babuyiselwe eveni lakubo. Ku-yintfo lebalulekile kutsi labane-ngi bantfu baseNingizimu Afrika labebaseWuhan bebaye  ngekufundza bakhokhelwa ngumfundzate wahulumende waseShayina, lokusento se-kwephana lesidvumiseka kakhulu. Siyabonga futsi kubo bonkhe bantfu labatimbandzakanye kulomsebenti wekubalandza, ku-sukela ecenjini lelisebenta enhla nganweni yetindizamshini i-SAA kuya ecenjini letekwelapha kuya emaphoyiseni kanye nakumasotja labababuyise emuva ekhaya. Ngulowo nalowo wabo utsatse sibopho sekuphephisa nesenhlalakahle yalabanye. Be-batilungiselele kutsatsa luhambo lolumatima kanye nekutfunywa lokuyingoti kanye nekutifaka kuluvalelo ngenca yalesifo. Kantsi nyalo, bonkhe bangitjela kutsi, bakulungele kutfunywa lokulandzelako. Ngitsandza kubonga tisebenti kanye nebaphatsi beRanch Hotel ePolokwane, labanakekele kahle kakhulu laba lababuyile. Bebatimisele kutsi nabo badlale yabo indzima emitameni yetfu yavelonkhe yekuncoba lesifo. Wonkhe  umuntfu lotimbandzakanye kulomsebenti wente live lase-Ningizimu Afrika latigcabha.Loko bantfu baseNingizimu Afrika labahlangabetane nako eWuhan kukhombisa imphumelelo – kanye nesidzingo – sesimo sekuhlala emakhaya. Kungenca yetinyatselo letimatima hulumende waseShayina latitsatsa kute alawule lesifo edolobhenikati laseWuhan, lokwenta kutsi bonkhe bantfu bakitsi babuye bangakasuleleki ngalesifo futsi baphilile.IWuhan, lidolobhakati lelinebantfu labatigidzi leti-11 esifundzeni saseHubei, libe nebantfu labasuleleke ngalesifo labangetulu kwe-50,000. Nyalo, ngemuva kwetinyanga letinge-tulu kwaletimbili ngemuva kwetinyatselo leticinile teluvalelo lwasekhaya titsatsiwe, lesifundza sesinetahlakalo te-kwesuleleka lokusha kwebanfu  labangephasi kwalabange-20 labasuleke kulamaviki lamabili lengcile.Kulawulwa kwalesifo edolo-bhenikati laseWuhan, eSifundzeni saseHubei kanye nakuletinye tindzawo eShayina yonkhana kudzinge kutsi kube nemitamo lemikhulu futsi lenge-tulu kwalokwetayelekile. Kufake ekhatsi kuvinjelwa lokumatima mayelana nekuphila kwemihla ngemihla futsi kunemtselela lomubi kakhulu emnotfweni waseShayina. Lamanye emave latsatse tinyatselo letifananako anemphumelelo lenkhulu ekulawuleni kubhebhetseka kwalesifo kwengca lawo mave lahudvule tinyawo ekwenteni loko.Njengaloku linani selilonkhe lebantfu labacinisekisiwe kutsi basuleleke nge-COVID-19 mhlaba wonkhe selandze lafinyelela kulabange-700,000 futsi linani lalabo labafako lengce-33,000, kukhona-ke tifundvo lesingati-tfola kulamave.Nyalo sekucaca kahle kamhlophe kutsi indlela lenemphume lelo lenkhulu kutsi sive silawule kubhebhetseka kwalesifo kutsi bantfu bahlale emakhaya futsi bahlale ngabodvwa ngulowo nalowo lokungenani emaviki nje lambalwa. Futsi kumcoka kutsi loluvalelo lwasekhaya kanye naletinye tinyatselo letiphutfuma ko kokubili kuyagcinwa kakhulu futsi kucinisekiswe kutsi kwentiwa njalo kungayekelwa.Njengaloku labantfu base-Ningizimu Afrika lababuya eWu han bangafakaza, kuvinjelwa lokunjalo ekuphileni kwemihla ngemihla, mayelana nekuha-mbahamba kanye nekutsintsana nemuntfu lokwetayelekile kulukhuni kakhulu kukubeke-telela. Lapha eNingizimu Afrika, luvalelo lwasekhaya luhamba nebulukhuni kanye nesitresi, kantsi senta konkhe lokusemandleni kutsi siwudzambise lowo mtselela kubantfu bakitsi.Kodvwa sifundvo lesisitfola kubantfu baseNingizimu Afrika lababuya eWuhan sitsi lu valelo lwasekhaya luyasebenta. Kuyakhombisa kutsi nangabe siyilandzela ngemfanelo siyihloniphe imitsetfo lebekiwe yekuvimba leligciwane kutsi lingabhebhetseki, singakhona kutsi silehlise lizinga lekwesule leka ngalesifo. Kuyakhombi-sa kutsi nasingabambisana netiphatsimandla tetemphilo ekwenteni loko lekumele kutsi sikwente, ngeke sisindzise kuphela timphilo tetfu kodvwa netalabo labasedvute natsi.
Indzaba yalabo baseNingi-zimu Afrika lababuya eWuhan kufanele kutsi isikhutsate futsi isinike litsemba kulamaviki lamatima letako. Lendzaba yabo isitjela kutsi likhona litsemba, nangabe nje singahlala siyibambe njalo, sitiphatse ngendlela lecinile futsi sihloniphe umtsetfo nalolu-valelo lwasekhaya, nekutsi nasisebenta ngekuhlanganyela, sitawuncoba.
 