Thikhedzo ya mulwadze ndi ya ndeme kh a u lwa na TB  

Dale Hes

Thandela ya Afrika Tshipembe ya Lufhi ha ya USAID  i khou sumbedza u vha tsumbo yavhuḓi ya uri muvhuso, zwitshavha na dziNGO, zwoṱhe zwi nga shumisana u fhelisa lufhiha (TB) nga u ṋetshedza vhalwadze thikhedzo kwao.
Afrika Tshipembe ḽo dzhia vhuimo ha vhurangaphanḓa kha nndwa ya ḽifhasi ya u lwisana na TB, Zhendedzi ḽa United States  ḽa Mveledziso ya Tshakatshaka (USAID) ḽo ḓidzhenisa u itela u ṋetshedza thusedzo.
Thandela ya miṅwaha miṱanu, ye ya thoma nga 2016, i khou tshimbidzwa i na tshumisano na Muhasho wa Mutakalo wa Lushaka kha mavundu a malo a Afrika Tshipembe.
Tshiṅwe tsha zwipiḓa zwa ndemesa tsha thandela ndi u tikedza NGO dza zwitshavha. Thandela i ṋetshedza ndambedzo kha NGO dza 21 dze dza tikedza vhalwadze vha fhiraho 3500, vhunzhi havho vha wanala vhuponi ha mahayani.
Mosamoria Mosamoria kha ḽa kha ḽa  Free  Free StateStateI wanala kha ḽa Mangaung, Mosamaria ndi iṅwe ya dziNGO dze dza wana ndambedzo i tshi bva kha thandela. Dzangano iḽo ḽi na tshigwada tsha vhashu mi vha zwa mutakalo zwitshavhani, mulangulathandela na mufaradata vhane vhoṱhe vha shuma u itela u vhona uri vhalwadze vha dzule vha kha dzilafho u itela uri vha fhole kha tshifhinga tsha miṅwedzi ya rathi.
Mukonanyi wa Mosamaria Vho Trudie Harrison vho amba uri: “Ro thola vhaṋetshedzandondolo vha 74. Mathomoni ro shuma na vhalwadze vha 200, ha ḓa vhalwadze vha 400, na uri zwazwino ri na vhalwadze vha 500 kha khonṱiraka vhane ra shuma navho ḓuvha ḽiṅwe na ḽiṅwe. Vhalwadze vha rumelwa kha riṋe musi vho ṱhaṱhuvhiwa vha wanala vha na TB vha tshi bva kha kiḽiniki dzo fhambanaho dza ṱahe ḓoroboni khulwane ya Mangaung.” Mosamaria i tshimbidza mafu -lo a u ṱhaṱhuvha a muḓi nga muḓi ṅwedzi muṅwe na muṅwe u itela u wanulusa vhalwadze vhaswa vha TB na u mbo ḓidzheniswa kha dzilafho nga u ṱavhanya.
Vho Harrison vho amba uri mushumo wa Mosamoria wo fhungudza  samba ḽi ṱumanyi swaho na TB, wa fhaṱa vhusha ka vhu re tsinisa na tshitshavha wa dovha hafhu wa isa kha phimo dza khwine dza dzilafho kwao.
Vho Harrison vho amba uri: “Sa tsumbo, nga 2018, vhalwadze vhashu vha 514 vho fhola.”  Vho Harrison vho kovhana tshiṱori tsha muṅwe wa vhalwadze vha Mosamaria. Vho vha vha tshi khou ṋewa thikhedzo ya ḓuvha ḽiṅwe na ḽiṅwe nga muṋetshedzandondolo wa Mosamaria, we a vhona zwa uri vha mila philisi dzavho ḓuvha ḽiṅwe na ḽiṅwe vha dovha vha thuswa nga mugayo na zwiambaro zwiswa.
Vho Harrison vho amba uri: “Vho khunyeledza dzilafho nahone vho fhola. Vho humela mushumoni saizwi mutholi wavho o vha vhetshela mushumo wavho.”Kha vha ḓivhe  Kha vha ḓivhe  tsumbadwadze dza TBtsumbadwadze dza TB  Arali vha na dziṅwe dza tsumbadwadze dzi tevhelaho, zwo ralo vha tea u dalela sibadela kana kiḽiniki ya havho u itwa ndingo dza TB:
• U hoṱola hu dzhiaho vhege tharu na u fhira• U hoṱola malofha• Vhuṱungu khanani, kana vhuṱungu musi u tshi fema kana u hoṱola• U wa tshileme hu songo lavhelelwaho• Maneto• Mufhiso . 

