Kha vha pulanele masheleni avho nga vhuṱali 

Dr Rufaro Mucheka

Ṅwaha muswa ndi tshikhala tsha u  thoma nga vhuswa, u ḓivhetshela zwipikwa zwine zwa tshila, u sika madzema maswa na u dzudzanyulula madzema a mashumisele a mashelelni a kale u itela vhumatshelo ho khwaṱhaho.
Tshiimo tsha ikonomi tsha 2020 tshi vhonala tshi tshi ḓo konḓa u fhirisa 2019, ngauralo ndi zwa ndeme uri muthu a dzhie na u vha na mbonelo i pfadzaho ya masheleni awe. U wana mbofholowo ya zwa masheleni ndi tshipikwa tshi tamisaho fhedzi ndi vhathu vhaṱuku vhane vha ḓivha uri vha tea u thoma gai. U vha na madzema a vhuḓi nahone o dzudzanyeaho a zwa mashele-ni naho a si gathi zwi nga thusa uri vha dzudzanye ṅwaha muswa u itela u bvelela.U itela u khwaṱhisedza uri vha swikelela zwipikwa zwavho zwa masheleni, vha nga dzhia zwipikwa zwa SMART u itela vhumatshelo ho dzudzanyeaho ha masheleni. Hezwi zwi amba u vhea zwipikwa zwine zwa vha:
• Zwo livhanaho (Specific)• U kalea (Measurable)• U swikelelea (Achievable)• Zwi tshimbilelanaho (Relevant)• Zwo sedza tshifhinga (Time-bound).
U ḓadzisa, ndi zwa ndeme u dzudzanya masheleni lwa vhulondo. Dziṅwe tsivhudzo dzine dza nga vha thusa a sidzi: Kha vha te zwipikwa zwavho zwa masheleni  kha vha sedze uri vho shumisa hani masheleni nga 2019 vha ḓivhetshele maga a 2020.Kha vha badele zwikolodo zwavho – kha vha ise mashele ni avho ane a nga vha a a thungo kana na bonasi kana nyengedzedzo ya muholo kha u fhungudza zwikolodo ngauri u badela wa fhedza zwikolodo nga u ṱavhanya zwi fhungudza nzwalelo.
Kha vha dzudzanyulule muga ganyagwama musi hu na ṱhoḓea  – musi vha tshi ṱola mashumisele avho a tshelede, kha vha dzudzanyulule mugaganyagwama musi zwo tea, kha vha engedze tshelede ine vha vhulunga vha fhungudze ine vha shumisa. Arali vha wana nyengedzedzo ya muholo, kha vha i ise kha u vhulunga u fhirisa u engedza ya u shumisa.Kha vha ṱole phoḽisi dza ndinda khombo – kha vha ṱole vhu tshilo havho, mutakalo, vhu holefhali na ndindakhombo dza tshifhinganyana u itela u khwaṱhisedza uri yo tea ṱhoḓea dzavho. Kha vha ambe na mufunwa wavho nga ha masheleni vho vhofholowa – hu na nḓowelo ya uri vhafunani vha dzumbelane mafhungo a masheleni.  Kha vha vhe na muṱangano ṅwedzi muṅwe na muṅwe wa u amba nga ha mugaganya gwama, zwipikwa zwa masheleni na zwine vhoṱhe vha ṱoda kha ḽa matshelo. Kha vha dzhie tshifhinga tsha u fhaṱa bono ḽa ṱhanganelano ḽa uri vha tama vhumatshelo ha masheleni vhu tshi vha hani.
Kha vha fhungudze muga ganyagwama wa zwa vhuḓi mvumvusi  – kha vha wane vhuḓimvumvusi ha mahala, sa phakha, ḽaiburari na zwine vha nga ita vhuponi havho. Hu na nḓila nnzhi dza u ḓiphina vha songo shumisa masheleni.Tsivhudzo dzine dza nga ita uri vha dzule vha kha pulaneU dzula u kha pulane dza zwa masheleni a zwongo leluwa, fhedzi kha vha ḓifhime kha  u:
• Dzulela u ṱola akhaunthu dzavho dza banngani kha vha ṱole kushumisele.• Kha vha ḓilugisele kha u nga kundelwa.• Kha vha sendele kule na zwikolodo zwi songo dzudzanywaho.• Kha vha renge lwa vhuṱali. Kha vha ḓivhudzise: izwi zwithu ndi a zwi ṱoḓa naa? Ndi tshipiḓa tsha pulane dzanga dza masheleni naa? • Kha vha ṱangane na muḓivhi wa zwa  masheleni arali vha sa ḓivhi uri vha thome gai.
 Vho Dr Rufaro Mucheka (PhD) ndi Mupulani wa zwa Mashelelni a re Mulayoni nahone ndi Ṱhoho ya Tshiṱirathedzhi na Vhupulani ha Bannga dza Nedbank Dzoṱhe dza Afrika.
