Vhaswa ndi vhone vhumatshelo ha shango ḽashu

vukuzenzele unnamed

U ambedzana na vha swa zwi anzela u ntsia ndi na mafulufulu. Zwi a takadza u wana luvhonela nga ha thambulo na madakalo avho na bono ḽavho ḽa uri hu nga itwa mini u khwi nisa shango iḽi.A zwi hanedzwi uri vhaswa ndi vhuhone ha ndeme kha muya na muhanga wa lushaka. Kule na kuhumbulele kwa uri vha ṱoḓa u ḓitakadza fhedzi, u sa ḓidzhenisa kha zwa poḽotiki kana u humbulela vhone vhaṋe, ngudo dzapo na dza dzitshaka dzi anzela u khwaṱhisedza uri vhaswa u mona na ḽifhasi vha anzela u vha na fulufhelo nga ha ndavhelelo dzavho.U ya nga mawanwa a Ipsos Pulse a khetho dza Vhathu o bviswaho nga Phando, 61% ya MaAfrika Tshipembe vha miṅwaha u bva kha 15 u ya kha 17 vha pfa vha na fulufhelo nga ha 2020.A thi timatimi uri hovhu ndi vhuḓipfi ha vhaswa nga u anga redza nga maanḓa avho vho bebiwaho nga tshifhinga tshi fanaho tsha musi miḽeniamu i tshi khou shanduka vhane zwa zwino vha khou thoma vhutshilo ha vhaaluwa, vhane vhaswa vha vha vhidza Ama2000.Ndi vharwa na vhananyana vho bebwaho nga murahu ha dimokirasi. Musi vha songo ṱangana na tshenzhemo thwii ya tshiṱuhu tsha muvhuso wa tshiṱalula, vha bvela phanḓa na u tshila na vhufa hawo ha tshayandingano ya muvhala, u sa dzula hu fanaho na vhushai. Vhaswa avha vha na fulufhelo, vhuḓifulufheli na u fhufhuma  lutamo lwa u bvelela. Vha a ḓivha pfanelo dzavho nahone a vha shavhi u dzi ṱoḓa.Vhaswa vha shango vha imela mafulufulu, fulufhelo, vhuḓi mvumvusi, vhukoni, vhuma tshelo na mbofholowo. Vho bebwa nga tshifhinga tsha thekhinoḽodzhi ya didzhithala na u kona zwavhuḓi kushumisele kwa thekhinoḽodzhi dza tshizwi-nozwino na u ṱoḓa u dzhena kha mabuḓo e a vha a siho na luthi hi nga tshifhinga tsha vhabebi vhavho.Nga madekwana a ḓuvha ḽa phanḓa ha vhuṱambo ha Mulaedza wa Lushaka ndo vha na mashudu a u ambedzana na tshigwada tsha vhaswa vha mafulufulu kha nyambedzano dza mirafho yo vhalaho yo rambi waho nga Zhendedzi ḽa Mvele dziso ya Vhaswa ḽa Lushaka.Ro amba nga ha zwithu zwine zwa vha zwa vhuṱhogwa vhukuma kha vhaswa na u ṱola nḓila dzine ri nga livhanya kuhu mbulele na nyito dzashu.Sa nḓowelo, mafhungo nga ha u wana mishumo na zwikhala zwa mishumo zwo vha zwo a ndesa kha adzhenda. Kha vhaswa vha 1.2 miḽioni vhane vha khou dzhena kha makete wa vhashumi ṅwaha muṅwe na muṅwe, vhane vha ṱoḓa u lingana mbili tsha tshararu vha vha vha vha sa khou shuma kana u guda tshikoloni.Vhadzheneli kha nyambedzano vho ṱanganedza zwa uri fhungo ḽa mushumo wa vhaswa ḽi khou sedzeswa khaḽo kha ḽevele dza nṱhesa dza muvhuso. Fhedzi mbuelelo ndi i ḓivheaho: vho ḓiimisela na u ḓo u shela mule nzhe kha ikonomi nga nḓila dzo fhambanaho, hu tshi katelwa na vhoramabindu, fhedzi sisiṱeme ya ndaulo i konḓesaho na u sa vha hone ha ndambedzo ya masheleni zwi vha thivhela u ita nga u ralo.Sa zwe Bright Hlongwane u bva kha Vhaswa vha re kha Mabindu Afrika Tshipembe a mmbudza zwone, hu fanela u vha na ndambedzo ya masheleni ma nzhi a ṋetshedzwaho vhorama bindu vha vhaswa. Vha tama u vhona tshaka dzo fhambanaho dza zwiimiswa zwa masheleni, zwiimiswa zwa masheleni a mveledziso, vhabindudzi vha phuraivethe, dzifeme dza miko vhe dza phuraivethe khathihi na dzibannga dza zwa mabindu vha tshi ṋetshedza tshikolodo na u betsha kha vhoramabindu vha vhaswa. Uri shango ḽashu ḽi bvelele ri fanela u lingedza nga nḓila dzoṱhe u khwaṱhisedza uri vhaswa vha khou kona u dzhenela kha ikonomi yashu nga nḓila i pfadzaho, hu nga vha nga nḓila ya mushumo wa fomaḽa kana nga u tou ḓishuma.Zwenezwo zwo vha zwo tea uri ndi nga shumisa luvhanḓe ulu u rwela ṱari Vhudzheneleli kha zwa Mishumo ya Vhaswa ya ofisi ya Muphuresidennde, ine ya vha bono ḽa maano a vhuṱali ḽa lushaka ḽine ḽa vhekanya nyito ya ndemesa ya u lwa na vhushayamushumo kha vhaswa.Hezwi zwi katela netiweke ya ndangulo ya gondo ḽa lushaka ine ya tshimbilelana na vhaṱoḓi vha mushumo na zwikhala zwa mushumo. Hezwi zwi ḓo konisa vhaswa u swikela zwikhala sa i zwi vhaṅwe vhavho vha si na netiweke dzine dza nga leludza uri zwi konadzee u swikela zwikhala.Khoso pfufhi dzo khetheaho dzo tou sedzesaho kha mushumo dza zwikili zwine vhatholi vha zwi ṱoḓa zwino dzi ḓo dzudzanywa. Hezwi zwi khou itela u tandulula thaidzo ya u sa tshimbilelana vhukati ha mbekanyamushumo dza mveledziso na vhupfumbudzi na pfunzo dzine dza vha hone zwino zwi tshi vhambe dzwa na ṱhoḓea dza ikonomi.Ri ṱanganedza mushumo wo no itwaho kha sia iḽi, u fana na mbekanyamushumo ine ya vha kati zwino nga kha mihasho ya zwa Vhulimi, Vhuvhusi ha Tshumisano na zwa Sialala, Mveledziso ya Mahayani na Mvusuludzo ya Mavu ya u pfumbudza matshudeni a vha swa a 1,000 ngei Free State kha zwa vhulimi na zwiṅwe zwikili.Vhunzhi ha vhaswa vha ṱoḓa u thoma mabindu a vhone vhaṋe. Vha shaya zwikili zwa thekhi nikhala zwine zwa nga vha thu sa u thoma mabindu a vhone vhaṋe. Thusedzo i ḓo tikedza nyaluwo ya vhoramabindu vha vhaswa. Ngoho ndi ya uri u ita zwa mabindu a si thandululo ya thaidzo dzoṱhe, fhedzi ndi a tenda tshoṱhe uri ndi iṅwe ya nḓila dzo lingwaho dzi shumaho u ambedzana nga vhuṋe na ndivho, ndeme ya u vha tshipi ḓa, na fulufhelo ḽa vhumatshelo ha vhaswa. Mbekanyamushumo ya Tshumelo ya Vhaswa ya ofisi ya Muphuresidennde i ṋetshedza zwikhala vhaswa uri vha shumele zwitshavha zwa havho. Vhurangeli uhu ho dzudzanywa u ḓisa tshanduko na u vha na mvelelo dzi vhonalaho vhukuma, musi zwi tshi vhambedzwa na mbekanyamushumo dzi songo ṱumanaho dze dza vha na mvelelo ṱhukhu.Ndo dovha nda ḓivhadza kha Mulaedza wa Lushaka uri ri ḓo vhetshela thungo 1% ya mugaganyagwama wa lushaka ine ya ḓo shuma kha vhurangeli ha mishumo ya vhaswa. Tshivhalo tsha mbekanyamushumo na thandela zwi khou dzudza nywa u ḓo sedzana na khaedu dza lushaka. Vhaswa vha shango ḽashu zwi tou vha khagala uri vha vhona izwi sa shango ḽine ḽa vha na tshikhala na u ṋea fulufhelo , naho hu na zwikhakhisi zwine vha ṱangana nazwo. Kha vhege nthihi yo fhiraho ndo ṱangana na vhaswa vho vhalaho vha Afrika Tshipembe vhane ra ḓihudza ngavho ri tshi sedza hune ra bva hone na zwe ra zwi swikela.Hu na vhathu vha mitambo vha tshe vhaṱuku u fana mukoni vhukuma wa golofo Sim “Tiga Tshabalala ane a vha kha vhuimo ha nṱha kha u wina pfufho dza zwa golofo dza dzitshaka a kha ḓi tou vha na miṅwaha ya malo fhedzi. U kha vhuimo ha vhusumbe kha ḽifhasi kha tshi gwada tsha vha miṅwaha yawe nahone o wina thonamennde ya golofo ya US Kids luvhili lwoṱhe. Muya wanga wo ḓo takala vhukuma musi mugudi wa Gireidi ya 11 Sinoyolo Qu mba u bva Orange Farm a tshi nṅwalela nga ha zwine zwa tea u vha kha SONA ya ṅwaha uno. Zwavhuḓivhuḓi o ṱanganela na thimu yashu ya u ṅwala tshipitshi kha phurosese ya mvetamve to. Hu na vhalwelatshanduko vho ḓikumedzelaho u fana na Ayakha Melithafa u bva ngei Eerste Rivier Kapa Vhukovhela, we a dzhenela kha Foramu ya zwa Ikonomi ya Ḽifhasi ngei Davos u ita khuwelelo kha vharangaphanḓa vha ḽifhasi uri vha ime vho khwaṱha kha vhulamukanyi ha zwa kilima. Ndo vha ndo mangala vhukuma musi ndi tshi ṱangana na Michelle Nkamankeng ane, kha miṅwaha ya 11, ndi ene muṅwali muṱukusa nahone u vhaliwa kha vhaṅwali vhaṱukusa vha maimo a nṱha vha fumi ḽifhasini. Muṅwali wa bugu dza sumbe o ṅwala bugu yawe ya mathomo a na miṅwaha ya rathi. Sa zwe Phurofesa Vho Jonathan Jansen vha amba: U na vhuḓifulufheli, u kona u amba, u na nḓivho na vhudugambilu.”Ndi vhaswa avha vhane vha vha dzhuwele dza vhukuma dza vhumatshelo ha shango ḽashu vha ri humbudzaho uri mbofholowo yo winiwa nga kha zwiṱhavhelo zwa vhanna na vhafumakadzi vhaswa vhe vha vha vho ḓiimisela uri hu si vhone fhedzi, fhedzi na avho vhe vha ḓa nga murahu vha fanela u tshila kha tshedza tsha mbofholowo.Ri fanela u bvela phanḓa na u shumisana sa muvhuso, mabindu, vhashumi na vhadzulapo u khwaṱhisedza uri muhwalo wa vhushayamushumo a u khou bvela phanḓa na u lemela vha swa vhashu, u pwasha mimuya yavho, zwa vhanga uri vha fhelelwe nga fulufhelo. Ndi na fulufhelo ḽa uri mishumo ye ra i sumbedzisa kha SONA i ḓo imela mukano muswa wa mveledziso ya vhaswa.Sa zwe Frantz Fanon a amba, ndi u funza murafho muṅwe na muṅwe u tumbula mishini wawo. Murafho uyu wo tumbula wao. Zwi kha riṋe zwino uri ri vha tikedze kha u u bveledza. Ndi ngoho ya kale na kale ya uri u kundelwa ha lushaka u bvelela zwavhuḓi kha u ṱhogomela na u khwaṱhisa vhukoni ha vhaswa vhalwo zwi tsilufhadza vhuma tshelo ha shango ḽeneḽo.  