Bantfu labasha  balikusasa lelive letfu

vukuzenzele unnamed

Kucocisana neba ntfu labasha ngaso sonkhe sikhatsi  kungishiya nginemdlandla. Kuyajabulisa kutfola lwati lolujulile lwemizabalazo yabo kanye nekuncoba kwabo kanye nemibononcha nti yabo lemayelana naloko lokungentiwa kutfutfukisa lelive.
 Ngeke sikuphike kutsi lusha bukhona benu bumcoka kakhulu emtsanjeni nasemoyeni wesive.  Ayikho lengcondvo letsi lusha lutsatsela phasi, alunandzaba netepolitiki nome lutinake lona, lucwaningo lwemfundvo lwa lapha kulelive kanye nelwemhlaba wonkhe luveta kutsi lusha ngaso sonkhe sikhatsi lunembono lomuhle mayelana nelikusasa lalo. Ngekusho kwaloko lokutfo lwe yi-Ipsos Pulse of the People kuluklayo lolukhishwe ngaBhi mbidvwane, 61% yebantfu base Ningizimu Afrika labaneminyaka le-15 kuya kule-17 banembono lomuhle mayelana nemnyaka wa-2020. Angingatsiti kutsi lomcabango lomuhle lonkhe lusha lwabelana ngawo jikelele futsi ikakhulu labo labatelwe ngesikhatsi sekungena kwenkhulunkhwanemnyaka nyalo lasebacale imphilo yabo yebudzala, labo bantfu labasha labatibita ngekutsi bangeMa2000. Bangemadvodzana nema dvodzakati latalwe ngemuva kwentsandvo yelinyenti. Nanome bangazange bona babuve ngco bubi belubandlululo, bayachubeka ngekuphila nemshiyandvuku welubandlululo wekungalingani kwetinhlanga, kubete kwebulungiswa ngekwendzawo kanye nebuphuya. Labantfu labasha banelitsemba, bayatetsemba futsi baphuphuma inshisekelo. Bayawati emalungelo abo futsi abesabi kuwafuna.Lusha lwalelive letfu lumelele emandla, litsemba, injabulo, emandla lagcinekile, likusasa nenkhululeko. Lusha lusive setedijithali luyashelela ekusetjentisweni kwe buchwepheshe kwesimanjemanje futsi lubuke kungena emisebentini lengazange futsi seyibekhona ngesikhatsi sekuphila kwebatali babo.Ngembikwelusuku lweNkhulumo Yebunjalo Belive ngibe nelilu ngelomusa lekucocisana nelicembu lebantfu labasha lelinenshisekelo kunkhulumiswano yekuhlanga nisa titukulwane lebeyisingatfwe yi-Ejensi Yavelonkhe Yekutfutfu kisa Lusha.Sicocisane ngetindzaba letimcoka kakhulu kubantfu labasha kanye nekuhlola tindlela lesingatenta  kutsi tihambelane nendlela lesibu ka ngayo tintfo kanye netento tetfu.Ngekutentekela nje, kufinyelela kutfola umsebenti kanye nema tfuba kube ngiko lesikhulume ngako kakhulu eluhlelweni lwetfu lemhlangano. Kubantfu labasha labatigidzi le-1.2 labangena emakethe yetemisebenti lowo nalowo mnyaka, cishe labangulababili kulokutsatfu babangulabafundzako nome labasebentako.Labo labebakhona kulenkhulumiswano balemukele liphuzu lelitsi indzaba yekusebenta kwelusha itfola kunakwa emazingeni lase tulu kakhulu ahulumende. Ko dvwa lebebakuphindzaphindza bakusho lokutayelike kutsi: batimisele futsi bayakhona kufaka sandla kutemnotfo ngetindlela letahlukahlukene, lokufaka ekhatsi kuba bosomabhizinisi, kodvwa kulandzela indlela lendze yekwenta tintfo kanye nekweswela kusitwa ngetimali kuyabavimbela kutsi bente njalo.Njengaloku Bright Hlongwane weLusha Lokubhizinisi eNingi zimu Afrika angitjela, kudzingeka kutsi kube nelusito lwetetimali kakhulu lolunikwa bosomabhizinisi labasasebancane. Bangatsandza kubona tikhungo tetetimali  letahlukahlukene, tikhungo tete ntfutfuko kutetimali, batjalimali labatimele, emafemu latjala timali etinkampanini letitimele kanye nemabhange etemabhizinisi akweletise futsi ente sivumelwane na bosomabhizinisi labasasebancane. Kute kutsi live letfu liphumelele futsi lichubekelembili kufanele kutsi sente konkhe loko lokusemandleni etfu kukwenta kute sicinisekise kutsi bantfu labasha bayakhona kutimbandzakanya kumnotfo wetfu ngendlela levakalako, ngendlela yekucashwa ngalokungahleleki nome ngendlela yekutisebenta. Ngaleyo ndlela-ke ngikukhandze kufanelekile kutsi ngisebentise lenkhundla ngetfule Luhlelo lwaMengameli Lwekungenelela Ekucashweni Kwelusha, lokulisu buciko lembononchanti wavelo nkhe kanye nelisu lelibeka embili tento letibomacalakwentiwa kute kulungiswe indzaba yekweswela umsebenti kwelusha. Loku kufaka ekhatsi indlela yavelonkhe yenethiwekhi yelulawulo lecatsanisa emakhandidethi nema tfuba emsebenti. Loku kutawusita bantfu labasha kutsi bafinyelele kutfola ematfuba njengaloku labanye babo bete emanethiwekhi lenta kubelula kutsi bafinyelele kutfola ematfuba lakhona.Emakhozi ekufundza lama fishane lakhetsekile emakhono tisebenti letiwadzingako njenga nyalo atawuhlelwa. Loku kuhloswe ngako kutsi kulungiswe inkinga yekungakahambisani kwetinhlelo letikhona tetemfundvo, tekucecesha kanye netentfutfuko kanye netidzingo temnotfo.Siyawemukela lomsebenti losewuvele sewentiwe kulendzawo, njengaloluhlelo loselu chubeka kwanyalo ngekusebentisa ematiko eTekulima, Kulungiswa Kabusha Kwemhlaba, Nekutfu tfukisa Tindzawo Tasemaphandleni Nekubusa Ngekuhlanganyela Netendzabuko kute kuceceshwe bafundzi labasasebasha laba-1,000 eFrestata kumakhono etekulima kanye nakulamanye emakhono.Linyenti lebantfu labasha bafuna kuticalela emabhizinisi abo. Baswela nje kuphela emakhono elwati tsite langabasita kutsi baticalele emabhizinisi abo. Lesingenelelo sitawusita ekusekeleni kukhula kwabosomabhizinisi belusha.  Ibhizinisi ayisilo likhambi lako konkhe, kodvwa nginesiciniseko sekutsi ingulenye yetindlela letinemphumelelo naletihloliwe tekuveta bungibo nenhloso, le moya wekutivela uyincenye, kanye nelitsemba lelikusasa lelusha.Luhlelo lwaMengameli Lwemisebenti Yelusha lunika ematfuba bantfu labasha kutsi baphindze banikele emuva emimangweni. Lomtamo uhlelwe ngekutsi  uletse ingucuko futsi ube nelifutse lelikhulu, kunekutsi kube neti nhlelo letinhlalunhlalu letinelifutse lelinemkhawulo.Ngiphindze futsi ngamemetela ngesikhatsi seNkhulumo Yebunjalo Belive kutsi sitawubekela eceleni 1% yesabelomali savelonkhe yesingenelelo sekucashwa kwelusha. Kunetinhlelo letinengi kanye nemaphrojekthi lahlelwa kutsi  atewulungisa lensayeya yavelo nkhe.Lusha lwalelive lakitsi likubona ngalokukhanya bha loku kutsi live lematfuba nesetsembiso leli, nanome kunaletihibe labahla ngabetana nato. Kuleliviki lelengcile lodvwa nje ngihlangene nebantfu labasha labanengi baseNingizimu Afrika labenta kutsi ngitigcabhe ngekwati kutsi sibuya khashane kangakanani nekutsi sizuze ini.Kunebantfu labasha betemidlalo labafanana njengesilomo lesincane semdlalo weligalufi Sim ‘Tiger’ Tshabalala lesidlondlobele kumiklomele wemdlalo weligalufi emaveni emhlaba asasemncane aneminyaka yebudzala ye-8. Sewukleliswe waba we-7 emhlabeni kulabaneminyaka lelingana neyakhe ngebudzala futsi sewuphumelele kabili umcudze lwano wemdlalo wegalufi Weba ntfwana waseMelika. Umoya wami waphakama ngajabula ngesikhatsi umfundzi weLibanga le-11 Sino yolo Qumba wase-Orange Farm angibhalela mayelana naloko lekumele kutsi kufakwe eNkhulumeni yaMengameli Yebunjalo Belive. Mbambamba lentfombatana ya-joyina licembu letfu lelibhala inkhulumo esigabeni senchubo yekubhala luhlaka. Kukhona tishikashiki letinenshisekelo letifanana na Ayakha Melithafa wase-Eerste Rivi er eNshonalanga Kapa, lohambele Inkhundla Yemhlangano Wete mnotfo eDavos kulomnyaka kucela bonkhe baholi bemhlaba kutsi beme bacine ekwenteni bulungiswa bete simo selitulu.Ngashayeka ngaphela nangi hlangana naMichelle Nkamankeng loneminyaka le-11 budzala, longu mbhali losasemncane kakhulu wase-Afrika futsi sewukleliswe waba semkhatsini webabhali labalishumi labasetulu emhla beni. Lombhali wemabhuku lasikhombisa futsi lowabhala  libhuku lakhe lekucala aneminyaka le-6 budzala. Njengaloku Solwati Jonathan Jansen asho: “Lentfomba tanyana iyatetsemba, incancalu tsini futsi inenshisekelo.”Ngulababantfu labasha-ke labangemagugu sibili elikusasa lalelive letfu futsi labasikhumbuta kutsi inkhululeko yetfu yazuzwa ngekutinikela kwebantfu labasha labadvuna nalabasikati labebakadze batimisele kutsi hhayi bona kuphela, ngisho nalabo labawuta emva kwabo, kufanele kutsi baphile kulokukhanya kwenkhululeko. Kufanele kutsi sichubeke sisebente ngekuhlanganyela ndzawonye njengahulumende, temabhizinisi, temisebenti kanye netinhlangano temmango kute sicinisekise kutsi lomtfwalo wekweswelakala kwe msebenti awuchubeki ucindzetele bantfu labasha, ubaphule imimoya bese ubabanga kutsi baphelelwe litsemba. Nginelitsemba kutsi letinyatselo lesitichaze ku-SoNA titawumelela umkhawulo lomusha wekutfutfukisa lusha.Njengaloku Frantz Fanon asho, kukuleso nakuleso situkulwane kutsi sitfole inchubombono waso. Lesitukulwane sesiyitfolile  inchubombono yaso. Sekukitsi ku tsi siyabasekela yini kutsi bayifeze. Liciniso letemlandvo kutsi kwe hluleka kwesive kutsi sinakekele ngemphumelelo futsi sitfutfukise emakhono ekwenta elusha lwaso, loko kusho kufa kwelikusasa lalelo live.
