Ummongo Nomthelela we-ADHD ne-ADD

Silusapho Nyanda

LIKHONA ISIZO  labentwana abatshwenywa bulwele bamadlharuma nokungabi nendlebe.
Lokha umntwana na kanobulwele bama dlharuma noku ngabi nendlebe (i-ADHD) nofana bokutlhayelelwa kulalela (i-ADD), bungelatjhwa ubujamobu njengombana bungaba nemithelela engasimihle kwasafuthi emaphilweni wabo. Lokhu kumbono kaDorh. uKhatija Jhazbhay, oyihloko ye-Yunithi yabeNtwana nokuLule-ka ngomKhumbulo e-Townhill Hospital, eseMgungundlovu, KwaZulu-Natala.Wahlathulula bonyana njengabantu abadala, abentwana-ba nasele bakhulile bangaba sengozini yasafuthi yamalwele womkhubulo, njengokwethukwa nokugandeleleka komkhumbulo, kanti bangase-benzisa imitjhoga butjhwileni. I-ADHD ne-ADD ziqintelisa abentwana ukuragela phambili kezefundo kanti nokuziphatha kwabo kungatlhoriya abanye abentwana. Abentwanaba bangahloywa, bahlale basemrarweni godu kulula nokulimala kibo. “Ubujamo bomntwana ngamunye buhlukile godu buyatjhuguluka, ngalokho-ke kuqakathekile ukuhlolisisa kubonwe abanye abonobangela abangaba nomthelela ekukhu-leni kwabo, kunye namandla wabo angakhelela ukubasiza ukusebenzisa amakghonwabo ngokuzeleko,” kwatjho uDorh. Jhazbhay.
Wahlathulula bonyana i-ADHD ne-ADD malwele aphazamisa  imizwa okudala ubudisi beminyakazo nokuziphatha, okufana nokungalaleli. Lokhu kubonakala:
• Ngokwenza iimphoso  ezingamukelekiko• Ukungaqedi imisebenzi• Ukulahla izinto• Ukuphazamiseka lula nokulibalaIimbonelo zamadlharuma no kwenza izinto butjhwileni kufaka hlangana• Ukungahlaliseki• Ukudlalisa izandla namkha iinyawo• Ukungahlaliseki esitulweni• Ukuphahluka lokha umntwana nakanikela ipe ndulo nokusikima naku fanele ahlale phasi.“Amatshwayo avela ngeendlela ezimbili nofana nga-phezulu kwalokho – ekhaya,  esikolweni, hlangana nabangani nofana nakwenziwa  eminye imisebenzi – godu aphazamisa ukudlala, ukusebenza kwezitho nomsebenzi wesikolo. Amatshwayo angeneleleko abonakala nga-phambi kweminyaka eli-12 godu kufuze abonakale okungasenani iinyanga ezisithandathu ngokulandelana.
 