Kimontlepopelo ke seemo sa tšhoganyetšo sa bongaka

Allison Cooper

Basadi bao ba ilego ba itemogela kimontlepopelo ba tloga ba lemoga gabotse tlalelo yeo e hlolwago ke seo, ka baka la dipoelo tše kgonthišišago se go tšwa ditekong tša mohlapologo le tša madi.
Tše ka moka ke goya ka Ngaka Bushy Mhlari, Mosepedišimogolwane wa Dipelego tša Kimontle-popelo le Malwetši a Basadi kua Bookelong bja Dithuto tša Bongaka bja Dr George Mukhari, yo a hlalošitšego gore kimontlepopelo ga e hwetšagale ka gare ga pha-gwana ya popelo, fao gantši kimo e bago gona. O boletše gore ka setlwae-di, morago ga gore lee le no-ntšhwe ke peu ya monna, yeo gantši e diragalago ka gare ga megalapopelo, lee leo le nontšhitšwego le se-pela ka gare ga lelapopelo la tsena ka molongwaneng wa popelo fao le kgomarelago ka gare ga popelo gomme lesea la thoma go gola fao. “Ditiragalong tša kimo-ntle popelo, lee leo le nontšhi tšwego le gola dithong tša mmele tša ka teng. Godimo ga 98% ya ditiragalo tše, dikimontlepopelo gantši di diragala ka gare ga lelapo-pelo. Ditho tše dingwe tše go sa tlwaelegago gore lesea le golela go tšona di akaretša ka thokwana ga lee, ka gare ga phagwana ya ka godi-ngwana ga popelo, ka tlase ga popelo le mo ditšhikeng tša ka mathoko ga popelo,’’ a realo Ngaka Mhlari.Ge se se direga, go ka se kgonagale gore leseana leo le ntšhiwe le bušetšwe ko le swanetšego go golela gona ka gona phedišo ya kimo ke kgetho e le noši yeo mosadi a nago le yona. Ngaka Mhlari o boletše gore mosadi o nale dikgona-galo tša godimo tša kimo-ntlepopelo ge; 
• a nale malapopelo ao a gobetšego goba ao a šomago ka tsela ye e sego ya setlwaedi ka lebaka la go fetetšwa ka malwetši a thobalano goba ka lebaka la go dira setšari ya malapopelo; • a ile a itemogela ki-montlepopelo; • a sa kgone go ka ima; • a nale balekani ba bantši ba thobalano; • a goga motšoko (se-kerethe).“Kimontlepolelo yeo e thubegilego ke seemo se šoro seo se ka tšeago bo-phelo bja mosadi ebile ke yona e hlolago kudu mahu a go amana le dipelego tša basadi dikgweding tše tharo tša go ima. Ditiragalo tša kimontlepopelo di balelwa fela diperesente tše pedi setšhabeng ka kakaretšo,” a realo Ngaka Mhlari.
Dika tša kimontlepopeloGoya ka Ngaka Mhlari, dika tše di iponagatša pele ga go ima. Ka nako tše dingwe, di iponagatša pele ga ge mosa-di a ka lemoga gore o imile. Dika tša setlwaedi di aka-retša; 
• ditlhabi tša ka tlasenya-na ga mokhubo, • go tshelwa ke kgwedi, le • go tšwa madi sethong sa bosadi.“Le ge go le bjalo, basadi ba bangwe ga ba laetše dika tše go fihlela ge lelapopelo le thubega. Ge se se direga, mosadi a ka itemogela dihla-bi tše šoro ebile ba bangwe ba tšwa madi sethong sa bosadi. Se se latelwa ke modukologo, go theoga ga kgatelelo ya madi, go idiba-la, letšhogo le go hlokagala kudu ge phekolo e diegile,’’ a realo.Gore go phekolwe kimo-ntlepopelo, go swanetše gore go dirwe diteko tša madi goba tša mohlapologo go kgonthišiša gore ka nnete-nnete mosadi o mmeleng.
 “Ke moka go dirwa diteko tša go bonega ka metšhene ka teng go kgonthišiša ge eba popelo ga e na selo ka gare ga yona le go bonega fao leseana le ka bago le le gona mmeleng wa mosadi,” a realo Ngaka Mhlari.
Phekolo ya kimontlepopelo“Ge kimontlepopelo e šetše e bonwe, e swanetše go phekolwa gore e emišwe go golela pele, ka gobane bo-phelo bja mosadi bo ba ko-tsing ge phekolo e diega,’’ a realo Ngaka Mhlari.“Setšari e santše e le kgetho ya mathomo ya phekolo ya kimontlepopelo, le ge go le bjalo, phekolo ya pele ga nako e dumelela kgetho ya phekolo ya bongaka pele ga ge kimontlepopelo e thube-ga,” a tlaleletša ka go realo ngaka.Ngaka Mhlari o boletše gore mosadi o santše a ka ima gape le ka morago ga go itemogela kimontlepopelo. Basadi bao ba nago le kgonono ya gore ba nale kimontlepopelo ba swanetše go bona dingaka, ba ikele maokelong a kgauswi le bona goba dikliniking tša kgauswi ka bjako ka fao go kgonagalago.