TV GELDERLAND 2020
Een zomerse dag op het kerkhof van Baat-Sassendorf ten zuiden van Osnabruik in Duitsland.
Tussen de honderden grafstenen van overleden burgers uit de omgeving staat een bijzonder monument.
Een gedenksteen geplaatst door de oorlogsschavenstichting.
Vandaag komt de familie van Lierop bijheen, om hun geliefde broer en oom Antoong te gedenken.
Zijn naam staat op de gedenksteen.
Antoong van Lierop was dwangarbeider in Duitsland en is vermist.
Op 6 april 1945, vlak voor de bevrijding, is-ie voor het laatste zien, hier, in Baat-Sassendorf.
Antoong was de ondergedoken omdat-ie ter werk was gesteld in Duitsland.
Net zoals veel andere moest-ie dus voor de arbeidsleinsat, zoals er het zijgen werken.
Antoong kreeg een oproep en liet de pas maken en die was bereid om te gaan.
Hij stond klaar, want die moest vanuit deze moest-ie dus met het openbaar vervoeren.
Busdienst moest-ie mij toegen.
Die chauffeur kon hem niet meenemen, woon hem niet meenemen.
Hij had dus geen tijd, geen plaats.
Kom morgen maar, dus hij is naar huis gegaan.
De volgende dag heeft de bus nog niet eens gestopt.
Die man dacht misschien dat hij op een goede manier saboteerde of weet ik wat.
We weten dat er mensen waren die in Duitsland moesten.
Hij moest zich melden en lijnt over, dat heeft hij niet gedaan.
En toen is-ie thuis aangekomen en toen is-ie in overleg met vader en moeder.
Is-ie gaan onderduiken.
En dat is gebeurd rond de kerstdagen in 1943.
Is-ie naar de familie van de Vinn op de Muggeberg in Heze terechtgekomen.
En dat is een half jaar goed gegaan.
Totdat zijn onderduikadres, daar werd verraden,
door een inwoonstere uit Heze.
Anton van Lierop wordt op 20 juni 1944 bij de boerderij van de familie van de Vinn
door de sigaartsdienst gearresteerd.
Hij wordt overgebracht naar het politiebureau in Heze.
Vandaar wordt-ie vervoerd naar het station van Eindhoven.
De familie krijgt het bericht dat ze daar afscheid kunnen nemen van Anton.
En vandaar was er gelegenheid om afscheid te nemen.
Maar we waren verwonderd toen we zagen wat te gebeuren
rond de begeleiding van het politie.
Er kwamen dus die zeven personen waaronder Anton.
Er kwamen daar gebouwt aan elkaar met armen en met stokken in de benen
zodat ze niet kon ons ontsnappen, niet wegkonden lopen.
Dat is natuurlijk moeilijk als je er niet normaal kunt lopen.
En zo zijn die toen in de trein binnengebracht.
Karel van Lierop is nog te jong om voor arbeid naar Duitse aan te worden gestuurd.
Daarom mag hij met zijn gearresteerde broer Anton mee in de trein naar Amersfoort.
Daar zal hij worden geïnterneerd in het politie- lichtjes-doorgangslager.
Ik ben met Anton meegereist in de trein van Eindhoven naar Amersfoort.
En in de trein hebben we de volgende gesprekken gevoerd.
Ik heb gevraagd hoe is het gegaan met de cell in Heze.
En nu was de cell in Eindhoven.
En hoe hebben ze je verzorgd? Is alles goed gegaan?
En wat denk je er nu van? Wat gaat er gebeuren?
En ondertussen vroeg hij weer van vertellen ze wat er thuis is?
Hoe is mijn vader en mijn moeder?
Er is gesproken van, wat denk je ervan?
Wat gaat er gebeuren?
Ja, jammer, we moeten stoppen met mijn accadion.
Had ik misschien dan toch maar moeten gaan doen en dat dit allemaal niet gebeurt.
En ja, ik moet haar eens verraden zijn.
Wat ze noemden me na, wie zou me toch verraden kunnen hebben?
Ik begrijp er niks van, ik heb toch met niemand niks in de weg gelegd.
En al deze zaken van, we kwamen aan de orde.
Na aankomst in Amersfoort moet de Karel en Anton buiten op het stationspijn afscheid nemen.
De politie vond het beter dat we niet meegingen, want dan werd het meer een optocht.
Dat was niet de bedoeling.
Ik heb hem dus de koffie gegeven en de handen gezien, nou, Tony, het beste ermee.
Pas goed op, denk dan jezelf.
Maak je me niet ongerust, we zijn met huis met z'n allen.
We zullen we zorgen van iedereen die er is.
En hij heeft gezegd, maak je van mij met die ongerust, het komt wel goed.
En doe de groeten aan die, en je moet niet vergeten die nu even goede dag te zeggen ook.
En ja, ik zal wel zien, ik kom er wel.
Camp Amersfoort blijkt meer dan een doorgangskamp.
Het is een concentratiekamp van de Duitsers.
Verwaarlozing, honger, mishandeling en moord zijn aan de orde van de dag.
Anton van Lierop zal hier bijna drie maanden verblijven.
Dan breekt de ochtend van 8 september 1944 aan.
Vanuit Amersfoort is hij op 8 september 1944 in een transport...
samen met 1150 mensen afgevoerd naar Neuhingammer in Duitsland.
En in... Want deze periode, waar we nu over gaan praten,
kunnen we alleen maar doen, omdat er getuige verklaringen afgelegd zijn in 1946-47,
van de personen die hem in Neuhingammer gezien hebben.
Vanuit Neuhingammer is hij waarschijnlijk in half oktober, rond half oktober,
op transport gezet naar Hussam of Lade Loemt.
Ook daar moeten we dus weer uit gaan van mensen die hem daar gezien hebben.
Na het concentratiekamp Lade Loemt wordt Anton van Lierop opnieuw op transport gesteld.
Hij gaat terug naar concentratiekamp Neuhingammer.
Daar wordt in februari 1945 de 11e SS Bouwbrigade opgericht.
De brigade wordt gehuisvest in een trein die rond deze datum op weg gaat naar Seust,
een dorpje vlakbij Baatsassendorf.
De brigade bestaat uit ruim 500 gevangenen, onder wie Anton van Lierop.
Die hadden wagons en sliepjes in, op stroozakken, niet meer tweeën in een bed,
maar toch wel zo veel mogelijk openlopen vlakte.
En daar leefden die en die moesten dan naar die amplassementen die de galliëren beschoten waren.
En de rails herstellen, dus de hele puinopruimen en zo.
En zo kon het gebeuren dat er op 28 februari, in 1945,
is hun trein dus getroffen door een bombelement, waarbij een aantal dodenvielen,
maar ook hun woon- en slaapplaatsen was meteen verdwenen.
Anton van Lierop overleefde het bombelement.
Hij wordt met de overgebleven 450 gevangenen naar een schuur van de paardenvokkerij
de Lohof in Baad-Sassendorf afgevoerd.
De mannen zijn sterk verzwakt, maar het werk aan de spoorlijn moet doorgaan.
Ze moesten met 24 man één spooreel oppakken en met vier man een houten spoorbiel.
En slecht gereedschap en zeer slechte omstandigheden en totaal geen werkleding.
Een dun gevangenesjasje en een dun broekje en ze droegen houten schoenen.
En z'n avonds om 6 uur ging de mars weer terug naar de boerderij.
En nadat ze daar waren, waren daar de omstandigheden ook steeds slechter.
Het slapen moest gebeuren in rijen van 50 man.
En als er eentje om moest draaien, dan moesten ze allemaal omdraaien.
Zo lagen die lichaam allemaal in elkaar gevrongen.
Toilet, kleine behoeftes, die werden gewoon, want ze sliepen op stro,
werden gewoon in stro gedaan.
En een toilet was geen sprake van, er stonden buiten wat tonnen.
En dan moesten we een behoefte neerdoen.
Op 5 april 1945, als het geallieerde bevrijdingsleger nadat,
is op de logo
opnieuw een appel.
Nog een andere.
Vandaar dat die mensen toen gedacht hebben, weten ze dat ze het in de rat gedaan hadden.
Anton van Lierop wordt na het ochtendappel niet meer gezien.
Na de bevrijding wacht de familie Nederland in spanning op zijn thuiskomst.
Want er was altijd nog een hoop, hij komt misschien wel.
Misschien heeft hij een ongeluk gehaald dat je er is verpleegd, verzorgd moet worden.
Allere andere dingen ga je dan denken natuurlijk.
Duurt allemaal lang.
We wisten niet veel.
Maar heel langzamaan kwamen er toch berichten binnen, onder andere,
dat een portefeuille van hem gevonden was in Hussam.
En die zouden ze terugsturen.
Dat was in 1947.
En die portefeuille is inderdaad teruggekomen in 1951.
Waarom dat zo lang geduurd heeft, dat weten we niet.
Maar bij vader en moeder en de rest van de familie was men inmiddels zo vertruigd van...
...die gaat helemaal fout, of dit is fout.
Sinds de vermissing van Anton vlak voor de bevrijding in 1945...
...heeft zijn familie intensief naast puringen naam gedaan.
Maar Anton is nooit gevonden.
Tot op de dag van vandaag wordt zijn nagedachtenis een eerige houde.
Op deze zomersdag bezoekt de familie met kinderen en kleinkinderen...
...de gedenksteen in Baad-Sastendorf.
Er worden bloemen gelegd en er wordt stil gestaan bij wat Anton...
...in de familie nog altijd betekent.
We hebben het allemaal bekonden.
Maar ik blijf natuurlijk aan het denken, zeker als ik mijn zoon zie...
...die naam genoemd is en die 3 of 4 op is.
Maar meer kan je niet doen, hè?
Vader en moeder hebben ook gevraagd...
...om hem niet te vergeten.
En... Ja, sorry, joh.
Om hem niet te vergeten en...
...toen wordt ook geboorlijk gehoor aangegeven.
En...
...we zoeken nog steeds.
We hebben al die hele periode gezocht.
Iedereen is geinteresseerd, benieuwd.
Ik denk dat dat ook wel een bal schept.
