Text 1: The Creation of the World
0 zəp-le:	ȵi-ke:	pe-ji
earth-DEF:CL	WH-INDEF:CL	become-CSM

1	qeʴlotʂu-ʁɑ,	mutu-lɑ	mujuqů  ʐguə-zi  we-i,
in.the.past-LOC  heaven-LOC   sun	nine-CL  exist-HS

2	zəp-le:	ə-tɕhəqhɑ-ʐ-əi.	mə	ȵɑ	ɣlu
earth-DEF:CL   DIR-burn-CAUS-HS   older.brother COM	younger.sister

3	jə-tʂ-ŋuəȵi,	zuɑmə-ɸu	o-ʐgu-tɑ	i-pi-χuɑ-ȵi,
two-CL-TOP	cypress-tree	one-CL-LOC	DIR-hide-because-ADV

4	ɦo-mu-xtɕu-wei.	steke-tɑ	mi	peʴʐə-s
DIR-NEG-burn-HS	later-LOC  people raise(child)-NOM

5	ŋuə-χuɑ-ȵi,	mə	ȵɑ	ɣlu	lə-zi
COP-because-ADV	older.brother COM	younger.sister	DEF-CL

6	i-dʐi-tɕi,	ȵutɕuku  dzuɑʁl	e-xʂe	ɦei-bi-ȵi,
DIR-discuss-3pl  each	stone.mill one-CL  DIR-carry.on.back-ADV

7	ʁu-q-tɑ-wu	ɦo-ɣlu,	dzuɑʁl	jə-xʂe
mountain-head-LOC-ABL	DIR-roll	stone.mill two-CL

8	e-tʂetup-tu,	ȵizzi	oqpi	pə-s,	dzuɑʁl
DIR-bump.into-LNK	3dl	one:family  do-NOM	stone.mill

9	jə-xʂe	ɦo-ɣlu-s-tɑ,	qhuɑt
two-CL	DIR-roll-NOM-LOC	as.it.happens

10	e-tʂetup-wei,	ɦɑ-tsəi-ȵike,	mə	ȵɑ
DIR-bump.into-HS	INT-this.manner-after	older.brother	COM

11	ɣlu	lə-zi	oqpi	ɦo-pə-i.
younger.sister	DEF-CL	one:family	DIR-do-HS

12	ə-jə-p	pe-ȵi,	ɣlu-le:	mi	qes
one-two-year become-ADV younger.sister-DEF:CL	people	form 

13	mɑ-ŋ̥u̥ə̥	ke:	i-ɕi.	mə-le:	tə-khueq,
NEG-COP     INDEF:CL     DIR-release	older.brother-DEF:CL   DIR-angry

14	duɑʁl-le:-wu	sə-xte-ȵi	tɕetɕi-lɑ	da-ʁů.
scythe-DEF:CL-INST DIR-chop-LNK  everywhere-LOC DIR-throw(away)

15	steke lɑ-s-ʁɑ,	tɕetɕi-lɑ-wu	mufů	tə-lɑ-ji,
later	DEF:one-day-LOC   everywhere-LOC-ABL   smoke DIR-come-CSM

16	ɦɑ-tsəi-ȵike,	mi	lu-ji.
INT-this.manner-after	people	come-CSM

Text 2: The Legend of the Origin of All Things
0	mutsitʂu	ȵɑ	tugantʂu
Mutsitʂu	COM  Tugantʂu

1	mutsitʂu	ȵɑ	tugantʂu	zəpəq-tɑ	ɦo-lu-ɑ:-ji.
Mutsitʂu	COM  Tugantʂu	earth-LOC   DIR-come-PRS-CSM

2	ɑpə	mupithɑ-ŋuəȵi,   thəzzi-tɑ	kə-ji,	“ʔizzi  zəpəq-tɑ
father(god)  Mupitha-TOP	3dl-LOC	thus-say		2dl	earth-LOC

3	ɦa-ʁa-i-ta	ɦɑ-ʁə-i.”	thizzi  kə	ʁza-ʁa,	ɑpə-xsə-ŋuəȵi
DIR-go-2pl-if	DIR-go-2pl	3dl	go	time-LOC	father-god-TOP

4	themle	lu-zu	xsə-quɑt	de-l-wei,	ɦɑ-ʁə-ȵi
3pl	China.fir-seed	three-bushel	DIR-give-HS	DIR-go-ADV

5	ʁopu	ɦe-gi-s-tɑ	i-phi-kəi,	nai
mountain	DIR-low(short)-NOM-LOC	DIR-plant-NAR	other

6	tshəmɑ  we-tɕ	səɸ-zu	xsə-quɑt	de-tɕi-le-wei,
thorn	exist-GEN	tree-seed   three-bushel	DIR-CON-give-HS

7	ʁopu	ti-wi-s-tɑ	i-phi-kəi,	nai	poquʂ
mountain	DIR-high-NOM-LOC	DIR-plant-NAR	other	livestock

8	e-khe-χan	de-tɕi-le,	thizzi	tə-wɑʁ,
one-hundred-kind DIR-CON-give 3dl	DIR-drive.ahead

9	ɑ-stu-χɑn	phuxʂu-ŋuəȵi	themle-steke
one-thousand-kind  wild.creatures-TOP  3pl-behind

10	ɑ-dzɑ-ʐ-ȵi.	qala-ʁa,
DIR-follow-CAUS-ADV	separate/divide/leave-LOC

11	thizzi-tɑ	kə-ji-wei,	“ʔile  gue:ʴ-tɑ-ŋuəȵi	hɑ-l-ȵi
3dl-LOC	thus-say-HS	2pl	road-LOC-TOP	DIR-look-ADV

12	mutu-lɑ	tɕe-tse-ʂu.”
heaven-LOC	NEG.IMP-look-DTV

13	mutsitʂu	ȵɑ	tugantʂu-ŋuəȵi	ɕtɕi-ků
Mutsitʂu	COM	Tugantʂu-TOP	heart/mind-inside 

14	tə-nɑ-wei,	gue:ʴ-tɑ	kə ʁza-ʁɑ	zəm	ɦɑ-tshuə-ȵi,
DIR-good-HS	road-LOC	go  time-LOC    song   DIR-sing-ADV

15	zəm	tu-χsu-ȵi	lu-ji.
song	DIR-jump/dance-LNK	come-CSM

16	thizzi-ŋuəȵi qe:ʴ-tɑ	ɑpə	mupithɑ	thizzi	oqpi
3dl-TOP	before-LOC	god	Mupitha	3dl	one:family

17	pə-ʐ	mo-ʁu-χuɑ-ȵi,	hɑ-l-ȵi	mutu-lɑ
do-CAUS	NEG-willing-because-ADV	DIR-look-ADV	heaven-LOC

18	tə-lə-ȵi	tse-i,	thəpɑktɑ,	ȵile-steke
DIR-look-LNK	see-HS	as.a.result	3plREFL-behind

19	ɑ-stu-χɑn	phuxʂu	doqu-ʐ-ək
one-thousand-kind  wild.animals	frighten-CAUS-INF

20	tɕetɕi-lɑ	du-fu-wei,
everywhere-LOC	DIR-flee-HS

21	ɦɑ-tsəi-ȵi,	pitɕ	phu-ʁɑ	ʐi-m
INT-this.manner-ADV	now	forest-LOC	exist-NOM

22	phuxʂu	pe-wei.	themle	zəpəq-tɑ	i-pə-l-ȵike,
wild.animals	become-HS   3pl	earth-LOC DIR-arrive-come-after

23	e-tʂequɑ	de-tshe-ȵi	lu-zu-lɑ-hɑ	ʁopu
DIR-remember DIR-wrong-ADV	China.fir-seed-DEF:one-pl	mountain

24	ti-wi-s-tɑ	de-se-ku,	tshəmɑ  we-tɕ
DIR-high-NOM-LOC   DIR-sow-NAR	thorn	exist-GEN

25	səɸ-zu-lɑ-hɑ-ŋuəȵi	ʁopu	ɦe-gi-s-tɑ
tree-seed-DEF:one-pl-TOP	mountain	DIR-short-NOM-LOC

26	de-se-ku,	ɦɑ-tsəi	ŋuə-χuɑ-ȵi,
DIR-sow-NAR	INT-this.manner	COP-because-ADV

27	ɦe-gi-s-tɑ-ŋuəȵi	tshəmɑ	tə-ʂ-jy	ŋuə.
DIR-short-NOM-LOC-TOP	thorn	DIR-grow-ASP	COP

28	thizzi	zɑ-ʁə	bəl-dʐə-wa-χuɑ-ȵi,	lu
3dl	earth-LOC	do-able-very-because-ADV	China.fir

29	te-x-ȵi104	tɕiʁuɑ	tə-ɬi,	tshəmɑ	ɦa-xte-ȵi
DIR-cut-ADV	house	DIR-build	thorn	DIR-cut.down-ADV

30	zə	tə-ʐge,	ʐmə	tɕhe-tɕ	ʐguə	i-ɸi-ji.
land DIR-open  humankind  want-GEN grain	DIR-plant-CSM

Text 3: An Orphan
0	kɑpətttʂ	kou
orphan  INDEF:one:CL

1	qe:ʴ-qe:ʴ-tu	ɦɑlɑ kɑpətʂ  kou	ŋuə-kei-tɕu,
before-before-LNK   INT	orphan   INDEF:one:CL   COP-NAR-PART

2	ep	lə	me-ʐi	ew	lə	me-ʐi	ke:
father also	NEG-exist	mother also NEG-exist	INDEF:CL

3	ŋuə-kəi-tɕu,	tu	ɦɑlɑ	ʂkup-le:-ŋuəȵi
COP-NAR-PART	RESULT	INT	orangutan-DEF:CL-TOP

4	ɦɑ-tsu	kɑpətʂ	tou	dzə  kɑntɕhi-kui-tɕu,
INT-here	orphan	DEF:one:CL	eat think/want-NAR-PART

5	kɑpətʂ	lou	dzə	kɑntɕi:-tu,	ɦɑlɑ,	kɑpətʂ
orphan  DEF:one:CL	eat	think/want-LNK	INT	orphan

6	tou	gəs-tɑ	ɦɑ-xtʂə-pɑ:-jə-tu
DEF:one:CL	night-LOC	DIR-get.dark-become:PRS-REP-LNK

7	qu-kəpə-kəi-ʂ,	tɕəu-lɑ	kə ʁza-ʁɑ,	zei
ɦe-afraid-HABIT-NAR-LNK	home-LOC	go when-LOC	cry

8	ɦe-zei-ȵi	kə-kəpə-kəi-tɕu,	tu	ɦɑlɑ	dɑ-qɑ
DIR-cry-ADV	go-HABIT-NAR-PART	RESULT	INT	DIR-go

9	dɑ-qɑ-tu	gue:ʴ-tɑ	ɦɑ-qɑ,
DIR-go-LNK	road-LOC	DIR-go

10	χa-le:-ȵɑ	e-tʂepe-kəi-tɕu.	χa-le:-wu
needle-DEF:CL-COM	DIR-encounter-NAR-PART	needle-DEF:CL-AGT

11	tə-keʴl-kui-tɕu,	“ha,	ȵi:-pe-wɑ,105	ȵi:-pe-wɑ,”
DIR-ask-NAR-PART	EXCL  WH-become-Q	WH-become-Q

12	jə-tu.	ɦɑ	kɑpətʂ	tou	hɑ-sə-kəi-ʂə,
say-LNK	INT	orphan  DEF:one:CL	DIR-make.sound-NAR-LNK

13	“hi!	ʂkup-te:-wu	maha	qɑ	dzə	lɑ:,”
EXCL	orangutan-DEF:CL-AGT	night	1sg	eat	come:PRS

14	jə-ʂə,	“qɑ	tɕəu-lɑ	o-zů-ȵi	qɑ	ou-stu
say-LNK	1sg	home-LOC	DIR-sit-ADV	1sg	one:CL-alone

15	je	qu-ɑ-wɑ,”	jə-kui-tɕu.	tu
live/stay	afraid-1sg-EMPH	say-NAR-PART	RESULT

16	χa-le:-ŋuəȵi,	“ha	qu	me-tɕhi-wɑ,	maha-ȵi-ŋuəȵi
needle-DEF:CL-TOP		EXCL  afraid   NEG-want-DTV	night-ADV-TOP

17	qɑ	ʔũ-gul	zu-lu-ɑ:-wɑ,”	jə-kui-tɕu.
1sg	2sg-companion	DIR-come-1sg:PRS-EMPH	say-NAR-PART

18	tu	ɦala	ɦe-zei,	ɦe-zei-ȵi	dɑ-qə-kəi,
RESULT	INT	DIR-cry, DIR-cry-ADV	DIR-go-NAR

19	dɑ-qə-kəi-tu,	ɦɑlɑ	qusɑp-te:-ȵɑ
DIR-go-NAR-LNK	INT	scissors-DEF:CL-COM

20	e-tʂepe-kəi-tɕu,	qusɑp-te:-wu
DIR-encounter-NAR-PART	scissors-DEF:CL-AGT

21	“a	ʔũ	ȵiɣi-pe-wɑ?	ȵi-χuɑ-ȵi	kə-zei-n-ɑ?”
EXCL	2sg	what-become-Q	WH-because-ADV	thus-cry-2sg-Q

22	jə-kui-tɕu.	ɦɑ	“qɑ	tɕəu-lɑ	ou-tɕi
say-NAR-PART	INT	1sg	home-LOC	one:CL-EXC

23	me-ʐa-wɑ,	ʂkup-te:	qɑ	dzɑ:,”
NEG-exist:1sg-EMPH   orangutan-DEF:CL	1sg	eat:PRS

24	jə-kəpə-ʂə,	“maha-ȵi	ɦo-lu-kəpə-wɑ,”
say-HABIT -LNK	night-ADV	DIR-come-HABIT-EMPH

25	jə-kui-tɕu.	“a:	ke:-jə
say-NAR-PART	EXCL	INDEF:CL-EXC

26	mɑ-ŋ̥u̥ə-ta	ʐə	me-w,	maha	qɑ	ʔũ
NEG-COP-if	matter	NEG-exist	night	1sg	2sg

27	gul	zu-lu-ɑ:-wɑ,”	jə-kui-tɕu,	“ʔũ-gul
companion	DIR-come-1sg:PRS-EMPH   say-NAR-PART	2sg-friend

28	zu-lu-ɑ:-wɑ,”	jə-kui-tu.
DIR-come-1sg:PRS-EMPH	say-NAR-LNK

29	ɦɑ-the-wu	χaiʂə	ɦe-zei	ɦe-zei-ȵi
INT-that-ABL	†(still.is)  DIR-cry	DIR-cry-ADV

30	dɑ-qə-jə	ɦe-zei	ɦe-zei-ȵi	dɑ-qə-jə-kəi-tu,
DIR-go-REP	DIR-cry	DIR-cry-ADV	DIR-go-REP-NAR-LNK

31	χaiʂə	xsə	ɕtɕiɕtɕiɑq	tou-ȵɑ
†(still.is)	new(again)	magpie	DEF:one:CL-COM

32	e-tʂepe-kə-jə-kei-tɕu,	ɕtɕiɕtɕɑq
DIR-encounter-go-REP-NAR-PART	magpie

33	tou-ȵɑ	e-tʂepe-kəi-tu,
DEF:one:CL-COM	DIR-encounter-NAR-LNK

34	“a:	ʔũ	ȵi-χuɑ-ȵi	kə-zei-n-ɑ?”	jə-kui.
EXCL	2sg	WH-because-ADV	thus-cry-2sg-Q	say-NAR

35	“qɑ-ŋuəȵi	tɕəu-lɑ	ou-jə	me-ʐa-wɑ,
1sg-TOP	home-LOC	one:CL-EXC	NEG-exist:1sg-EMPH

36	tɑtə	lə	me-ʐi,	mɑ	lə	me-ʐi,
father	also	NEG-exist	mother	also	NEG-exist

37	ep-ew	me-ʐi	ɦɑ-kou	ŋuɑ-ʂə,
father-mother NEG-exist	INT-INDEF:one:CL	COP:1sg-LNK

38	tɕəu-lɑ	ɦɑ-xtʂəp-ȵike,	ʂkup-le:-wu	qɑ	dzɑ:,”
home-LOC DIR-get.dark-after	orangutan-DEF:CL-AGT  1sg eat:PRS

39	jə-kəpə-ʂə,	“qɑ	tɕəu-lɑ	je	qu-ɑ-wɑ,”
say-HABIT-LNK	1sg	home-LOC	live/stay   afraid-1sg-EMPH

40	jə-kui-tɕu.	“hi!	qu	me-tɕhi-wɑ,	maha-ȵi
say-NAR-PART		EXCL	afraid   NEG-want-EMPH	night-ADV

41	qɑ	ʔũ-gul	zu-lu-ɑ:-wɑ,”	jə-kui-tɕu.
1sg	2sg-companion	DIR-come-1sg:PRS-EMPH	say-NAR-PART

42	xsə	dɑ-qə	dɑ-qə-jə-kəi,	dɑ-qɑ
new(again)  DIR-go	DIR-go-REP-NAR	DIR-go

43	dɑ-qə-jə-kəi-tu,	ɦɑlɑ	noʁu-le:-ȵɑ
DIR-go-REP-NAR-LNK	INT	crow-DEF:CL-COM

44	e-tʂepe-kəi-tɕu,	noʁu-le:-ȵɑ
DIR-encounter-NAR-PART	crow-DEF:CL-COM

45	e-tʂepe-kəi-tu,	“ha!	ʔũ	ȵi-χuɑ-ȵi
DIR-encounter-NAR-LNK	EXCL    2sg	WH-because-ADV

46	kə-zei-n-ɑ?”	jə-kui.	tu	χaiʂə	“qɑ	ɦɑlɑ
thus-cry-2sg-Q	say-NAR	RESULT	†(still.is)	1sg	INT

47	ep	lə	me-ʐi	əw	lə	me-ʐi,
father	also  NEG-exist	mother also	NEG-exist

48	kɑpətʂ	kou-jə	mɑ-ŋuɑ-ʂə,	tu
orphan	DEF:one:CL-EXC	NEG-COP:1sg-LNK	RESULT

49	ɦɑlɑ	gəs-tɑ-ŋuəȵi
INT	night-LOC-TOP

50	je	qu-ɑ-wɑ,	ʂkup-le:-ŋuəȵi	qɑ	dzɑ:-wɑ,”
live/stay  afraid-1sg-EMPH  orangutan-DEF:CL-TOP  1sg eat:PRS-EMPH

51	jə-kui-tɕu.	“ha,	ta	ke:	ŋuə-ta,   ʐə	me-w,
say-NAR-PART		EXCL	if	INDEF:CL      COP-if	matter  NEG-exist

52	qɑ-ŋuəȵi	maha	zu-lů-ȵi,	ʔũ-gul
1sg-TOP	night	DIR-come-ADV	2sg-companion

53	i-jə-lɑ-wɑ,”	jə-kui-tɕu.
DIR-live-INDTV:1sg-EMPH	say-NAR-PART

54	xsə	dɑ-qɑ	dɑ-qə-jə-kəi,	ɦɑ
new(again)	DIR-go	DIR-go-REP-NAR	INT

55	dɑ-qə-kəi-tu,	χsutsqhɑ-le:-ȵɑ	e-tʂepe-kəi,
DIR-go-NAR-LNK	stomach-DEF:CL-COM	DIR-encounter-NAR

56	χsutsqhɑ-le:-ȵɑ	e-tʂepe-kəi-tu,	χsutsqhɑ-le:-wu
stomach-DEF:CL-COM   DIR-encounter-NAR-LNK    stomach-DEF:CL-AGT

57	tə-keʴl-kui,	“ha!	ʔũ	ȵi-χuɑ-ȵi	kə-zei-n-ɑ?”
DIR-ask-NAR	EXCL	2sg	WH-because-ADV	thus-cry-2sg-Q

58	jə-kui,	“ȵi-χuɑ-ȵi	kə-zei-n-ɑ?”	jə-kui-tu.
say-NAR	WH-because-ADV thus-cry-2sg-Q	say-NAR-LNK

59	kɑpətʂ	tou	he-ʐgue-kəi,	“qɑ-ŋuəȵi
orphan	DEF:one:CL	DIR-answer-NAR	1sg-TOP

60	ep	lə	me-ʐə-i	əw	lə
father also NEG-exist-CSM	mother	also

61	me-ʐə-i,	gəs-ȵi	ɦɑ-xtʂəp-ȵiɑufu
NEG-exist-CSM	night-ADV	DIR-get.dark-LNK(as.soon.as)

62	ʂkup-le:	qɑ	dzə-lɑ:,”	jə-kəpə-ʂə,	“qɑ
orangutan-DEF:CL 1sg	eat-come:PRS	say-HABIT-LNK		1sg

63	qu-ɑ-wɑ,”	jə-kui.	“ha!	ke:-ji
afraid-1sg-EMPH	say-NAR	EXCL      INDEF:CL-EXC

64	mɑ-ŋ̥u̥ə-ta,	ʐə	me-w-wɑ,
NEG-COP-if	matter	NEG-exist-EMPH

65	qɑ-ŋuəȵi	ʔũ-gul	hɑ-ŋ̥u̥ə-lɑ-wɑ,
1sg-TOP	2sg-companion	DIR-COP-INDTV:1sg-EMPH

66	maha-ŋuəȵi   qɑ	ʔũ-gul	zu-lu-ɑ:-wɑ,”	jə-kui.
night-TOP	1sg 2sg-companion	DIR-come-1sg:PRS-EMPH	say-NAR

67	ɦɑ-tsɑ-tɑu	ŋuə-tu,	ɦɑlɑ	ɦe-zei	ɦe-zei-ȵi
INT-this:one-time COP-LNK INT	DIR-cry	DIR-cry-ADV

68	dɑ-qə-jə-kəi,	dɑ-qɑ	dɑ-qɑ-tu	ɦɑlɑ
DIR-go-REP-NAR	DIR-go	DIR-go-LNK	INT

69	thəl-le:-ȵɑ	e-tʂepe-kəi-stu,
stone.pestle-DEF:CL-COM   DIR-encounter-NAR-PART

70	thəl-le:-ȵɑ	e-tʂepe-kəi-tu,
stone.pestle-DEF:CL-COM	DIR-encounter-NAR-LNK

71	“ha!	ʔũ	ȵi-χuɑ-ȵi	kə-zei-n-ɑ?”	jə-kui,
EXCL	2sg	WH-because-ADV	thus-cry-2sg-Q	say-NAR

72	tə-keʴl-kui.	“ɦa,	qɑ-ŋuəȵi  ep	lə	me-ʐə-i
DIR-ask-NAR	EXCL     1sg-TOP	father	also  NEG-exist-CSM

73	əw	lə	me-ʐə-i,	ɦɑ-xtʂəpɑ:
mother	also	NEG-exist-CSM	DIR-get.dark:PRS

74	ququ,	pəs	lə	ɦɑ-xtʂəp-ja,	ʂkup-le:-ŋuəȵi
afraid	today	also	DIR-get.dark-REP	orangutan-DEF:CL-TOP

75	maha	qɑ	dzə-lɑ:,”	jə-kəpə-wɑ,	jə-kui.
night	1sg	eat-come:PRS	say-HABIT-EMPH	say-NAR

76	ɦɑ-tu-ŋuəȵi,	“ke:-ji	mɑ-ŋ̥u̥ə-ta,	ʐə	me-w,
INT-RESULT-TOP	INDEF:CL-EXC      NEG-COP-if   matter	NEG-exist

77	qɑ-ŋuəȵi	ʔũ-gul	zu-lu-ɑ:,	maha-ȵi	qɑ
1sg-TOP	2sg-companion	DIR-come-1sg:PRS	night-ADV	1sg

78	ʔũ-gul	zu-lů-lɑ-wɑ,”	jə-kui-tɕu.
2sg-companion	DIR-come-INDTV:1sg-EMPH	say-NAR-PART

79	ɦɑ	tsɑ-tɑu-tu-ŋuəȵi,	kɑpətʂ	tou-ŋuəȵi
INT	this:one-time-LNK-TOP   orphan	DEF:one:CL-TOP

80	ɦɑ-tsɑ-χsaʴwu	gul	ɦe-se-kei-stu.
INT-this:one-few:all	companion	DIR-make-NAR-PART

81	gul	ɦe-se-kəi-tu,
companion	DIR-make(friends)-NAR-LNK

82	maha pe-k-kui,	tsɑ-χui-tu	ɦɑ-xtʂəp-ji	maha
night	become-go-NAR  this:one-time-LNK  DIR-get.dark-CSM   night

83	i-pə-l-kui,	qusɑp	lə	i-pə-l-kui,
DIR-arrive-come-NAR	scissors also DIR-arrive-come-NAR

84	ɕtɕəɕtɕɑq	tou	lə	i-pə-l-kui,	noʁu magpie
DEF:one:CL	also	DIR-arrive-come-NAR	crow

85	lə	i-pə-l-kui,	ɦɑ	χsutsqhɑ, 
also	DIR-arrive-come-NAR	INT	stomach

86	thəl,	jɑnkhui	ʂəʂə:ʴwu	i-pə-l-kui-tɕu.
stone.pestle  stone.mortar  exist:REDUP:all	DIR-arrive-come-NAR-PART

87	tsɑ-χui-tu,	ʐmə	ɑ-lɑ	ɦo-tsu-kəi,
this:one-time-LNK	meeting	one-CL	DIR-hold-NAR

88	kɑpətʂ	tou-ŋuəȵi	ɕtɕi:-ků	kən	ɦɑ-nə-kui,
orphan	DEF:one:CL-TOP	heart-inside	very	DIR-good-NAR

89	“ɦa,	pəmaha-ŋuəȵi	qɑ	gul	lɑ-hɑ
EXCL	tonight-TOP	1sg	companion   DEF:one-pl

90	i-pə-l-jy,	pəmaha-ŋuəȵi	ʂkup-te:
DIR-arrive-come-ASP	tonight-TOP	orangutan-DEF:CL

91	mo-qu-ɑ-wɑ,	ɦɑ-kə
NEG-afraid-1sg-EMPH	INT-thus

92	mo-qu-ja-wɑ	ike	ʐi-kəi.”	thɑ-χsɑ
NEG-afraid-CSM:1sg-EMPH	thus	exist-NAR	that:one-few

93	i-pə-l-ku-tu,	“maha	tɕo-qu-n-pɑ,
DIR-arrive-come-NAR-LNK	night	NEG.IMP-be.afraid-2sg-DTV

94	do-tɕu-qu-n-pɑ,	tɕile	tsɑ-χsəʴwu
DIR-NEG.IMP-be.afraid-2sg-DTV	1pl	this:one-few:all

95	gul-pɑ-ʂ,	ʂkup-le:	i-me-pə-l-ȵi
companion-do-LNK	orangutan-DEF:CL	DIR-NEG-arrive-come-ADV

96	mɑ-ŋ̥u̥ə-tɕi.	i-pə-l-tu,
NEG-COP-EXC	DIR-arrive-come-LNK

97	tɕile  pəmaha	tse:	qəta:-wa,”	jə-kui-tɕu.
2pl	tonight	this:CL	beat.to.death:PRS-EMPH	say-NAR-PART

98	tu	skup-le:	lə	mo-qu-ke:
RESULT	orangutan-DEF:CL also	NEG-afraid-INDEF:CL

99	ɦɑ-lə-kəi,	kɑpətʂ	tou-ŋuəȵi	ɦɑ-tsəi
DIR-come-NAR	orphan	DEF:one:CL-TOP	INT-this.manner

100	mo-qu-ke:	ʐi-kəi.
NEG-afraid-INDEF:CL	exist-NAR

101	tu	the-maha-ŋuəȵi	tɕiu	ʂəʂe:ʴwu	ȵiɑntɕi
RESULT that-night-TOP	†(then)	exist:REDUP:all together

102	gɑnphai-tu-pů-kəi-stu,	χa-le:-ŋuəȵi	tɕɑ-lə
arrange-DIR-do-NAR-PART	needle-DEF:CL-TOP	where-LOC

103	je-s	ŋuə,	tɕɑ-lə	tɕɑ-lə
live/stay-NOM   COP	where-LOC	where-LOC

104	nə-s	ŋuə,	tɕɑ-lə	tɕɑ-lə
sleep-NOM	COP	where-LOC	where-LOC

105	ȵiɣi	ŋuə-s	ŋuə,	ɦɑ-tsəi
what	COP-NOM	COP	INT-this:manner

106	gɑnphai-tu-pů-kəi-tɕu.	χa-le:-ŋuəȵi	ɦɑlɑ
arrange-DIR-do-NAR-PART	needle-DEF:CL-TOP	INT

107	dʑy-le:-ʁɑ	ə-tʂə-ȵi	ɦɑlɑ
door-DEF:CL-LOC	DIR-stab-ADV	INT

108	dʑy-le:-ʁɑ	ʐi-kəi,	qusɑp-tou-ŋuəȵi
door-DEF:CL-LOC	exist-NAR	scissors-DEF:one:CL-TOP

109	ɦɑlɑ	kɑpətʂ-tou-pienɑ-lɑ	nəʂ-te:-pienɑ
INT	orphan-DEF:one:CL-beside-LOC	bed-DEF:CL-beside

110	thɑ	ɦɑ-nə-kəi,	ɕtɕiɕtɕaq-tou-ŋuəȵi	ɦɑlɑ
there	DIR-sleep-NAR	magpie-DEF:one:CL-TOP	INT

111	mə-lɑw-ʐɑχuɑ	ɦɑ-nə-kui-tɕu,
fire-DEF:one:pile-inside	DIR-sleep-NAR-PART

112	noʁu-le:-ŋuəȵi	ɦɑlɑ	ʂuətʂhuɑ	ʐɑχuɑ	ɦɑ-nə-kui,
crow-DEF:CL-TOP	INT	water.jar	inside	DIR-sleep-NAR

113	ɦɑ	tsəi-ŋuəȵi,	χsutsqhɑ-le:-ŋuəȵi
INT	this.manner-TOP	stomach-DEF:CL-TOP

114	buzd-te:-qəpɑtʂɑ:	ɦɑ-nə-kui-tɕu,
plank.stairs-DEF:CL-head:LOC	DIR-sleep-NAR-PART

115	jankhui-le:-ŋuəȵi	buzd-le:-ku-tɑ
stone.mortar-DEF:CL-TOP	plank.stairs-DEF:CL-base-LOC

116	ɦɑ-nə-kui-tɕu,	ɦɑ	thəl-le:-ŋuəȵi
DIR-sleep-NAR-PART	INT	stone.pestle-DEF:CL-TOP

117	buzd-le:-qəpɑtʂɑ:	i-jə-kui-tɕu.
plank.stairs-DEF:CL-head:LOC	DIR-live/stay-NAR-PART

118	hi,	ɦɑ-xtʂəp	ʂkup-te:	zə-lɑ-jə-kui,
EXCL  DIR-get.dark orangutan-DEF:CL  DIR-come-REP-NAR

119	tsou	tɕymi-lou-tɑ	zə-lɑ-kui-tu,
this:one:CL	child-DEF:one:CL-DAT	DIR-come-NAR-LNK

120	dʑy-la:-ʁa	qeʴ	ʂpɑʂpɑ
door-DEF:CL-LOC	before	like/as

121	dʑy-le:-tɑ	dzeke	i-ɕtɕi-kəi-tɕu,
door-DEF:CL-LOC	(onomatopoeia)	DIR-push-NAR-PART

122	dʑy-le:	i-ɕtɕi,	χa-lɑ-hɑ	thɑ	ʐi-kui-ȵiɑu,
door-DEF:CL DIR-push needle-DEF:one-pl	there	exist-NAR-PART

123	χa-lɑ-hɑ	jɑpə-le:-tɑ	ə-tʂə-ȵiɑufu
needle-DEF:one-pl	hand-DEF:CL-LOC	DIR-stab-LNK(as.soon.as)

124	sɑq-phi-ke:	ə-ʂə-kui-tɕu,	tu	χaiʂə
blood-flow-INDEF:CL     DIR-put-NAR-PART	RESULT	†(still.is)

125	tɕəu-lɑ	ə-ʁə	ɕtɕɑq	tɕo-lu-kui-ʂə,
home-LOC	DIR-go	heart	CON-come-NAR-LNK

126	ə-qɑ-jə-kui,	ə-qɑ-ȵiɑufu
DIR-go-REP-NAR	DIR-go-LNK(as.soon.as)

127	kɑpətʂ-tou	nəʂ-ta:-ʁa	mo-thɑ-jə-kui,
orphan-DEF:one:CL	bed-DEF:CL-LOC	grope.for-AUX-REP-NAR

128	χaiʂə	tɕɑ-lə	nə	meʴʐ-kəi,	kɑpətʂ	tou
†(still.is)	where-LOC	sleep seek-NAR	orphan	DEF:one:CL

129	nəʂ-ta:-ʁa-ŋuəȵi,	kɑpətʂ-tou	meʴʐ	kɑntɕhi
bed-DEF:CL-LOC-TOP     orphan-DEF:one:CL	seek	think/want

130	qusɑp-te:-wu	jɑpə-le:-xʂe	tu-tuɑ-kui,	thɑ-χui
scissors-DEF:CL-AGT     hand-DEF:CL-CL	DIR-cut-NAR	that:one-time

131	tu,	χtʂɑp-ke:	ŋuə-kui-ȵiɑu,	qusɑp-te:-wu
RESULT   black-INDEF:CL    COP-NAR-PART	scissors-DEF:CL-AGT

132	jɑpə-le:	tu-tuɑ,	sɑ	tuetue-ke:-tɕi	dɑ-qɑ-jɑntɕi,
hand-DEF:CL  DIR-cut   blood driping-INDEF:CL-ADV   DIR-go-after

133	mə-lɑw	qhəʴqhəʴ-kəi,  mə-lɑw	i-ʂue-ȵi
fire-DEF:one:pile open-NAR	fire-DEF:one:pile	DIR-set.fire-ADV

134	ȵiɣi-lɑ-hɑ	kə-ʐi,	ɑ-ʂ	tse	kɑntɕhi-kəi,
what-DEF:one-pl	thus-exist	one-time	see	think/want-NAR

135	mə-lɑw	da-qheʴ	kɑntɕhi	me-pe-ȵiɑufu,
fire-DEF:one.pile DIR-open think/want NEG-correct-LNK(as.soon.as)

136	xsə	ɕtɕiɕtɕɑq-lɑ-hɑ
new(again)	magpie-DEF:one-pl

137	da-ʂp-jə-kui-stu,	tʂhəqtʂhɑqtʂhəqtʂhɑq-lɑ-hɑ
DIR-explode-REP-NAR-PART	(onomatopoeia)-DEF:one-pl

138	dɑ-ʂp-ȵiɑufu	mi:	dɑ-qə-kui,	mi:
DIR-explode-LNK(as.soon.as)	eyes	DIR-go-NAR	eyes

139	dɑ-qə-kui,	ɦɑ	tsɑ-χui-tu,
DIR-go-NAR	INT	this:one-time-LNK

140	mi:	dɑ-qɑ,	mi:	dɑ-qə-tu,	ʂuətʂhuɑ-la:-ʁa
eyes	DIR-go	eyes	DIR-go-LNK	water.jar-DEF:CL-LOC

141	sə-l-ȵiɑntɕi,	tsə-lo-qu	ŋuə-ȵiantɕi,  quaha-lo-qu
DIR-see-after	water-DEF:one-CL	COP-after	face-DEF:one-CL

142	χuəlɑ	kɑntɕhi-kəi-wɑ,	quaha   χuəlɑ	kɑntɕhi
wash	think/want-NAR-EMPH	face	wash	think/want

143	ʂuətʂhuɑ-la:-ʁa	su-tʂhu,	noʁu-le-tɕi
water.jar-DEF:CL-LOC	DIR-reach.out	crow-DEF-CL

144	thɑ	ʐi-jə-kui-stu,	noʁu-le-tɕi-wu
there	exist-REP-NAR-PART	crow-DEF-CL-AGT

145	tshuɑq	tshuɑq	dɑ-sə-ʐ,	miɑuʁdʐue-la:-ʁa
peck	peck	DIR-make.sound-CAUS	eye-DEF:CL-LOC

146	i-	tshuete-kui-stu.	ɦɑ-tsɑ-χui-tu,	miɑuʁdʐue
DIR-peck-NAR-PART	INT-this:one-time-LNK	eye

147	lə	me-le-jy,	japə e-xʂe	lə	me-we̊-jy.
also   NEG-exist-ASP	hand one-CL  also  NEG-exist-ASP

148	ɦɑlɑ	sɑq	tuetue-ke:-tɕi	du-ɸu-ȵi
INT	blood	driping-INDEF:CL-ADV	DIR-run.away-ADV

149	hɑ-ʁ	kɑntɕhi-kəi,	du-ɸu-ȵi	buzd-qə-tɑ
DIR-go think/want-NAR	DIR-run.away-ADV	plank.stairs-head-LOC

150	hɑ-ʁ	kɑntɕhi-kei-tu,	sə-qɑ,	sə-qɑ-ȵiɑufu,
DIR-go	think/want-NAR-LNK	DIR-go	DIR-go-LNK(as.soon.as)

151	χsutsqhɑ-la:-ʁa	ɦe-tʂßhue,	χsutsqhɑ-la:-ʁa
stomach-DEF:CL-LOC	DIR-step.on	stomach-DEF:CL-LOC

152	ɦe-tʂhue,	dɑ-ɬɑ	buzd-le:-tɑ	dʑiq	ɦɑ-qə-i-stu.
DIR-step.on  DIR-slip  plank.stairs-DEF:CL-LOC   floor   DIR-go-HS-PART

153	dʑiq	ɦɑ-qə-ȵiɑufu	tʂhə-lɑ	buzd-kuə-tɑ
floor DIR-go-LNK(as.soon.as) ground.floor-LOC plank.stair-foot-LOC

154	jɑnkhui-le:-ʐɑχuɑ	ɦɑ-qɑ,	xsə	thəl-le:
stone.mortar-DEF:CL-inside    DIR-go	new(again)	stone.pestle-DEF:CL

155	qəpɑtʂɑ:	ʂə,	ɦɑ-lɑ,	thəl-le:-wu
head:LOC	exist	DIR-come	stone.pestle-DEF:CL-AGT

156	ɦe-tɕite	ɦe-tɕite,	ɦe-tɕite-ȵiɑufu,	ɦɑ-tsu
DIR-pound	DIR-pound	DIR-pound-LNK(as.soon.as)	INT-here

157	ʂkup-te:-ŋuəȵi	ȵi-qəti-ȵi
orangutan-DEF:CL-TOP	DIR-beat.to.death-ADV

158	da-ʁu-kui-wɑ.
DIR-throw-NAR-EMPH

Text 4: Uncle Snake
0	upu bəs
uncle snake

1	i-tse,	pəs-ŋuəȵi    ʁoʁu	lɑmpə   lie-tu,	lie,
DIR-look	today-TOP ram’s.horn flower carry-LNK	bring

2	lie-tu,	lie-ȵi,	a:,	upu-bəs-ŋuəȵi,
carry-LNK	carry-LNK	INT	uncle-snake-TOP

3	“ʔũ	tsi-lɑ-hɑn	qɑ	e:	de-mə-l-əs-te:-wu,
2sg   daugher-DEF:one-kind  1sg  one:CL   DIR-NEG-give-NOM-DEF:CL-LNK

4	qɑ-wu	ʔũ-jɑpə-le:	da-g-ʐɑ-wɑ,”
1sg-AGT	2sg-hand-DEF:CL	DIR-broken-CAUS:1sg-EMPH

5	ikə	jə-kui-tɕu.	ɦɑ-kə	jə-kui-tu,
thus	say-NAR-PART	INT-thus	say-NAR-LNK

6	tsi	tɕi-χtʂɑ-le:-ŋuəȵi,	“ha,	tɑtə	ke:
daugher	most-small-DEF:CL-TOP	EXCL	father   INDEF:CL

7	ŋuə-k-ta,	qɑ	ȵi:	ŋuə	lə	ɕa:-ŋ̥u̥ə,	ʔũ-jɑpə-le:
COP-INF-if	1sg	what	COP	also	INDTV-COP	2sg-hand-DEF:CL

8	da-g-ʐ̥ə-qəstɑ,	qɑ	the:-sətsim
DIR-break-CAUS-not.as.good.as	1sg	3sg-wife

9	hɑ-ŋ̥u̥ə-lɑ,”	jə-kui-tɕu.
DIR-COP-INDTV:1sg	say-NAR-PART

10	ɦɑ-kə	jə-kəi-tu,	ɦɑlɑ	qhɑl
INT-thus	say-NAR-LNK	INT	momo(steamed.bread)

11	a-g̥u̥ə	u-lu-kui,	“ɦa,	upu-bəs-te:-steke
one-basketful DIR-give.as.gift-NAR	EXCL  uncle-snake-DEF:CL-behind

12	dɑ-ʁə-n-bɑ,”	jə-kui-tɕu.	qhɑl
DIR-go-2sg-DTV	say-NAR-PART	momo(steamed.bread)

13	a-g̥u̥ə	ɦei-bi-ȵi,	upu-bəs-te:
one-basketful	DIR-carry.on.back-LNK	uncle-snake-DEF:CL

14	tɕiqə:ʴ	ʂua:m-ke:
before	very.long-INDEF:CL

15	sei-k-kui,	ȵi:-ŋuəȵi	ɦɑ	steke	steke
walk-go-NAR	3sgREFL-TOP	INT	behind	behind

16	ɦe-zei	ɦe-zei	ɦe-zei-ke:	tse:-steke
DIR-cry	DIR-cry	DIR-cry-INDEF:CL	this:CL-behind

17	dɑ-qə-kəi-stũ.	dɑ-qɑ,	dɑ-qɑ,	dɑ-qɑ-tu,
DIR-go-NAR-PART	DIR-go	DIR-go	DIR-go-LNK

18	upu-bəs-te:	ɦɑ	qhaʴʁue-lɑw-ʁɑ	i-pə-k-
uncle-snake-DEF:CL  INT	stone.pile-DEF:one:CL-LOC    DIR-arrive-go-

19	tu,	u-tɕu	mɑ-lə-jy-tu,	qhaʴʁue-lɑw	χanχa:
LNK	DIR-see    NEG-able-ASP-LNK	stone.pile-DEF:one:CL	crevice

20	ɦɑ-qə-tu,	ɦɑ-thu	tsi-lou-ŋuəȵi	ɦɑ
DIR-go-LNK	INT-there	girl-DEF:one:CL-TOP	INT

21	ʁuɑχɑ-lɑ	ɦe-zei	ɦe-zei-ȵi	thɑ
courtyard-LOC	DIR-cry	DIR-cry-ADV	there

22	ʐi-kəi-stũ,	qhaʴʁue-lɑw-pienɑ-lɑ.
exist-NAR-PART	stone.pile-DEF:one:CL-beside-LOC

23	ɦɑ-thɑ-χui-tu,	tɕiquɑ-lɑ	hɑ-lə-ȵi
INT-that:one-time-LNK inside-LOC	DIR-come-ADV

24	ɦɑlɑ	tɕiquɑ-lɑ	ʁoi-kə-m	he-ɕi-kui-tɕu.
INT	inside-LOC	call-go-NOM	DIR-send-NAR-PART

25	upu-bəs-te:	xsə	ŋuə-kui-ȵi,	mi	tɕiquɑ-lɑ-ŋuəȵi
uncle-snake-DEF:CL   god   COP-NAR-ADV  person	inside-LOC-TOP

26	tɕy-le:-ŋuəȵi	ʁoi-kə-m	he-ɕi-kui-stũ.
chicken-DEF:CL-TOP     call-go-NOM	DIR-send-NAR-PART

27	“entɕi	qutaq.	entɕi	qutaq. 
uncle’s.wife  (sound.of.chicken)	uncle’s.wife	(sound.of.chicken)

28	entɕi	qutaq,”	jə-tu,
uncle’s.wife	(sound.of.chicken)	say-LNK

29	xsə	sɑ	jə-kui-tɕu.	xsə	sɑ	jə-kui-tu,
three	sound	say-NAR-PART	three	sound	say-NAR-LNK

30	thou	tə-χsɑ	mɑ-ɣʐə-kəi-ʂə,
that:one:CL	DIR-understand	NEG-able-NAR-LNK

31	ɦɑ:	tɕe-zei-kəi-stũ.
INT	CON-cry-NAR-PART

32	tu,	tɕy-le:	ə-qɑ-jə-kui,	xsə
RESULT    chicken-DEF:CL     DIR-go-REP-NAR	new(again)

33	khuə-le:	hɑ-lə-jə-kui-stũ.	khuə-le:
dog-DEF:CL      DIR-come-REP-NAR-PART	dog-DEF:CL

34	hɑ-lə-jə-kui-tu,	ɦɑlɑ	“ɦɑŋů ɦɑŋů
DIR-come-REP-LNK	INT	woof woof

35	entɕi	qutaq,	ɦɑŋů ɦɑŋů	entɕi	qutaq,”
uncle’s.wife	cluck	woof woof	uncle’s.wife	cluck

36	jə-jə-kui-stũ.	tə-χsɑ	mɑ-ɣʐə-kəi-ʂə,
say-REP-NAR-PART	DIR-understand	NEG-able-NAR-LNK

37	ɦɑlɑ	tɕe-zei-kəi-stũ.
there	CON-cry-NAR-PART

38	ɦɑ-tu,	tsu-ŋuəȵi,   pie-le:	hɑ-lə-jə-kui-stũ.
INT-RESULT    here-TOP	pig-DEF:CL      DIR-come-REP-NAR-PART

39	pie-le:	hɑ-lə-ȵi	“ɦə̃ʴɦə̃ʴ	entɕi	qutaq,  ɦə̃ʴɦə̃ʴ
pig-DEF:CL     DIR-come-LNK		oink.oink uncle’s.wife  cluck	oink.oink

40	entɕi	qutaq, ɦə̃ʴɦə̃ʴ	entɕi	lɑntɕi	lu-ɑ:-ji.”
uncle’s.wife cluck	oink.oink  unclefls wife	flower come-PRS-CSM

41	tu	ɦɑlɑ  tə-mə-χsɑ-kəi-ʂə,	ə-mə-qɑ-kəi-stũ.
RESULT   INT	DIR-NEG-understand-NAR-LNK    DIR-NEG-go-NAR-PART

42	ɦɑ-thɑ-χui-tu,	ɦɑ,	tɕiquɑ-lɑ	qodu-le:
INT-that:one-time-LNK	INT	inside-LOC old.woman-DEF:CL

43	hɑ-lə-kui-stũ.	mɑ:-le:	hɑ-lə-kui-stũ.
DIR-come-NAR-PART	mama-DEF:CL	DIR-come-NAR-PART

44	ɦɑlɑ,    bəs	dʑel-pə-tɕ-mɑ:-le:	hɑ-lə-kui-stũ.
INT	snake	feast106-do-GEN-mama-DEF:CL  DIR-come-NAR-PART

45	mɑ:-le:	hɑ-lə-tu,	ɦɑ:,	“qɑ-tsi
mama-DEF:CL	DIR-come-LNK	INT		1sg-girl

46	ȵi:-le:	zei-n-ɑ?	zei	me-tɕhe,	qɑ
what-DEF:CL	cry-2sg-Q	cry	NEG-want	1sg

47	ʁoi-kə-m	kən	he-ɕa-ȵi,	ʔũ
call-go-NOM	very(many)	DIR-send:1sg-LNK	2sg

48	ə-mə-lɑ-n-ʂə,	qɑ	hɑ-lɑ-wɑ,”
DIR-NEG-come-2sg-LNK	1sg	DIR-come-EMPH

49	jə-kui-stũ.	tu,	ɦɑ	tsi-lou-ŋuəȵi,	“qɑ
say-NAR-PART	RESULT	INT	girl-DEF:one:CL-TOP	1sg

50	tə-mə-χsɑ-wɑ,”	jə-kui-stũ.	ɦɑ-tu,
DIR-NEG-understand-EMPH	say-NAR-PART	INT-RESULT

51	“tə-mə-χsɑ-n-ʁɑ,	qɑ-phusuluq-te:	ɦe-ge-n-bɑ,
DIR-NEG-understand-2sg-if  1sg-clothing-DEF:CL   DIR-hold-2sg-DTV

52	qɑ-phusuluq-te:	tə-tsəqɑ-ȵi	mi:	ɦɑ-tʂə-n-bɑ,
1sg-clothing-DEF:CL	DIR-grab-ADV	eye	DIR-close-2sg-DTV

53	qɑ-steke	hɑ-ʐə-n-bɑ,”	jə-kui-stũ.	ɦɑ
1sg-behind DIR-follow-2sg-DTV	say-NAR-PART	INT

54	tsɑ-tɑu-ŋuəȵi	ə-ʁ-ʁza:-ʁɑ-ŋuəȵi	ʂkupu-ɑ-tɑu
this:one-time-TOP  DIR-go-time-LOC-TOP	a.kind.of.thing-one-CL

55	de-le-kui-stũ.	tu,
DIR-give-NAR-PART	RESULT

56	ɦɑlɑ	tɕiquɑ ə-qɑ-kəi-tu,	χaiʂə	tsəusə-bəl  ȵi-ke:
INT	inside   DIR-go-NAR-LNK	†(still.is)	marry-do	WH-INDEF:CL

57	ŋuə-kui-ʂə,	tɕiquɑ-lɑ	upu-bəs-lɑ-hɑ-ŋuəȵi
COP-NAR-LNK	inside-LOC	uncle-snake-DEF:one-pl-TOP

58	ɕi	tʂhe107-kəi-stũ.	qɑpə-lɑ-hɑ	ɦɑ-tsəi-ŋuəȵi,
wine	suck-NAR-PART	old.man-DEF:one-pl   INT-this.manner-TOP

59	tsi-lou-ŋuəȵi	upu-bəs-le:	zaʁue (sitsəm)
girl-DEF:one:CL-TOP	uncle-snake-DEF:CL	helpmate (wife)

60	pe-kui-wɑ.
become-NAR-EMPH

Text 5: The Story of a Lazy Man
0	lɑn-thə-m	ke:	məʴʂ
lazy-AUX-NOM	INDEF:CL   story

1	qe:ʴ-qe:ʴ	ŋuə-tu,	tsisatʂů	jə-zi
before-before  COP-LNK	sisters	two-CL

2	ŋuə-kəi-wɑ,	tsisatʂů	jə-zi	ŋuə-kəi-tu,
COP-NAR-EMPH	sisters	two-CL	COP-NAR-LNK

3	sawu-le:-tɕ-te:-ŋuəȵi	tɕiuʂə,
older.sister-DEF:CL-GEN-DEF:CL-TOP	†(that.is)

4	sawu-le:	wutɕupu-ŋuəȵi	ʐmətʂi.
older.sister-DEF:CL	husband-TOP	emperor

5	(qe:ʴ	ŋuə-tu,	“juɑnʁuɑi”	ʂpə-k-tɕi-wɑ,	pitɕi-ŋuəȵi
before	COP-LNK	emperor	call-INF-3pl-EMPH now-TOP

6	“ʐmətʂi”	ʂpəʴ,	qe:ʴ	ŋuə-tu,	juɑnʁuɑi.109)	ɦɑ-tu
emperor	call:1pl before	COP-LNK	emperor	INT-RESULT

7	satʂů-te:-tɕ-tʂi-le:-ŋuəȵi	tʂi	ou
younger.sister-DEF:CL-GEN-man-DEF:CL-TOP	son	one:CL

8	ʐi-kui,	ɦɑ-tu	kən	lɑn-thɑ-le:	ŋuə-kəi-wɑ,
exist-NAR   INT-RESULT   very   lazy-AUX-DEF:CL	COP-NAR-EMPH

9	lɑn-thə-le:	ŋuə-kəi-tu,	ɦɑlɑ
lazy-AUX-DEF:CL	COP-NAR-LNK	INT

10	mɑ:-le:-wu	ɑ-s-məqɑ-ŋuəȵi
Mama-DEF:CL-AGT	one-day-each-TOP

11	ɦɑthɑ	ȵiu-ŋuəȵi	ɑ-s	pɑntɕin-wu	pɑntɕin
INT	sheep.wool-TOP	one-day	half.catty-INST	half.catty

12	tə-tʂhə-ȵi	ɦɑ-tsəi	de-lde-ȵi110	ȵiu
DIR-weigh-ADV	INT-this.manner	DIR-spin-ADV	sheep.wool

13	pɑtʂ	de-lde-ȵi	ɦɑlɑ,	ȵiu	pɑtʂ
ball	DIR-spin-ADV	INT	sheep.wool	ball

14	de-lde-ȵi	χaiʂə	ɦɑlɑ-ŋuəȵi
DIR-spin-ADV	†(still.is)	INT-TOP

15	ɦɑlɑ tʂi-le:	lɑn-thə-le:-ŋuəȵi,	ɦɑlɑ	tʂhɑq-tɑ
INT	son-DEF:CL   lazy-AUX-DEF:CL-TOP  INT	market-LOC

16	sə-ʁ-ȵi	ɕi	topu-wa-le:	ŋuə-kəi,	ɕi	topu-le:
DIR-go-ADV    wine   like-very-DEF:CL    COP-NAR	wine	like-DEF:CL

17	ŋuə-kəi-tu,	χaiʂə	ɦɑlə	sə-ʁ-ȵi	ɕi
COP-NAR-LNK	†(still.is)	INT	DIR-go-ADV	wine

18	sə-tɕ-ȵi	nu-lu-kəpə-kəi,	ɦɑ-tu
DIR-drink-ADV	DIR-come-HABIT-NAR	INT-RESULT

19	mɑ:-le:-tɕ-ŋuəȵi	χaiʂə	ɕi-ŋuəȵi	χaiʂə
mama-DEF:CL-BEN-TOP	†(still.is)	wine-TOP	†(still.is)

20	ɦɑ-tsəi	pɑntɕin	lie-kəpə-kui-wɑ.
INT-this.manner	half.catty	carry-HABIT-NAR-EMPH

21	ɦɑ-tə	sawu-le:	tɕiu	a!	ɦɑlɑ
INT-RESULT   older.sister-DEF:CL  †(then)	EXCL	INT

22	satʂů-le:-tɑ	zə-lɑ-kəi,	satʂů-le:-tɑ
younger.sister-DEF:CL-LOC  DIR-come-NAR   younger.sister-DEF:CL-LOC

23	zə-lɑ-kəi-tu,	χaiʂə,	a!	satʂů-le:-tɑ
DIR-come-NAR-LNK	†(still.is)	EXCL	younger.sister-DEF:CL-LOC

24	zə-lɑ-kəi-tu,	kɑ-hɑn	ŋuə-tu.
DIR-come-NAR-LNK	INDEF:one-kind	COP-LNK

25	ɦɑ-tu	ɑ-s-ʁɑ	ŋuə-tu,	sawu-le:-ŋuəȵi	ɦɑ-thɑ
INT-RESULT    one-day-LOC  COP-LNK  older.sister-DEF:CL-TOP    INT-there

26	pethɑu-pə-kui-wɑ,	ɦɑ-tu	satʂu-le:	tɕiu
chat-do-NAR-EMPH	INT-RESULT	younger.sister-DEF:CL  †(then)

27	“qɑ-tɕ-tʂi-le:	ɦɑ-kə	lɑn-thɑ,	lɑn-thə-le:
1sg-GEN-son-DEF:CL	INT-thus    lazy-AUX	lazy-AUX-DEF:CL

28	ŋuə-ʂ,”	jə-ȵi	ɦɑ-kə	pethiɑu-pu-kui.	ɦɑ-tu
COP-LNK	say-ADV	INT-thus	chat-do-NAR	INT-RESULT

29	ɑ-s-ʁɑ-tu,	tse:	satʂů	tʂi-le:-ŋuəȵi
one-day-LOC-LNK	this:CL	younger.sister	son-DEF:CL-TOP

30	ɦɑlɑ	tɕiu-lɑ,	ɑ-s-ʁɑ-tu,	tʂhaq-tɑ
INT	home-LOC	one-day-LOC-LNK	market-LOC

31	sə-ʁə	ʂpaqtɑ-ȵi	ɦɑ-ke	dʑy-le:	wəstɑ
DIR-go	pretend-ADV	INT-thus	door-DEF:CL	behind

32	he-ʐi-kui-wɑ.	ɦɑ-tu	sawu-le:
DIR-exist-NAR-EMPH	INT-RESULT	older.sister-DEF:CL

33	ȵɑ	satʂů-le:	ɦɑlɑ	ə-dʐə-ȵi
COM	younger.sister-DEF:CL	INT	DIR-face.to.face-ADV

34	pethiɑu-pə-kəi,  ɦɑlɑ   pethiɑu-pə-kəi-tu,	pethiɑu-pə-kəi-tu   ɦɑlɑ
chat-do-NAR	INT	chat-do-NAR-LNK	chat-do-NAR-LNK   INT

35	meʴx,	ɦɑlɑ	pethiɑu-pə-kəi-tu,	tʂi-le:-ŋuəȵi,
pitiful	INT	chat-do-NAR-LNK	son-DEF:CL-TOP

36	satʂů-le:	tʂi-le:-ŋuəȵi	ɦɑlɑ  dʑy-le:	wəstɑ
younger.sister-DEF:CL  son-DEF:CL-TOP   INT	door-DEF:CL  behind

37	u-xʂuɕtɕu-kui.	u-xʂuɕtɕu-kui-tu,	ɦɑlɑ	tʂi-le:
DIR-listen-NAR	DIR-listen-NAR-LNK	INT	son-DEF:CL

38	dʑe-kəi,	tʂi-le:	dʑe-kəi-tu,	ɦɑ-tu
discuss-NAR	son-DEF:CL     say-NAR-LNK	INT-RESULT

39	tʂi-le:-ŋuəȵi	tʂhɑq-tɑ	sə-mə-qɑ-tɕi
son-DEF:CL-TOP	market-LOC	DIR-NEG-go-NAR

40	ŋuəȵi	dʑy-le:	wəstɑ	xʂuɕtɕu-kui.	“qɑ
INT	door-DEF:CL	behind	listen-NAR	1sg

41	tʂi-le:	lɑn-thɑ”	jə-ȵi,	ɦɑ-thɑ-ŋuəȵi
son-DEF:CL	laxy-AUX	say-ADV  INT-there-TOP

42	ɦɑ-thɑ-hɑn	dʑe-kui.
INT-that:one-kind	say-NAR

43	ɦɑ-tu	tʂi-le:-ŋuəȵi,	ɦɑ-tu	“pəs-ŋuəȵi,  a!
INT-RESULT   son-DEF:CL-TOP   INT-RESULT	today-TOP	EXCL

44	mɑ:-ŋuəȵi	qɑ	pəs-ŋuəȵi	i-pə-l-jy,	qɑ-ŋuəȵi
mama-TOP	1sg	today-TOP	DIR-arrive-come-ASP	1sg-TOP

45	pəs-ŋuəȵi    pənsə    ɑ-χən	u-su-ɑ-wɑ,”	jə-kui.
today-TOP ability one-kind	DIR-learn-1sg-EMPH	say-NAR

46	“ha!	pənsə	ɑ-χən	u-su-ɑ-wɑ,”	jə-kui.
EXCL	ability one-kind	DIR-learn-1sg-EMPH	say-NAR

47	“ha!	qɑ-tɕ-tʂi	ȵiɣi	pənsə	u-su-n-ɑ?”	jə-kui.
EXCL	1sg-GEN-son  what	ability	DIR-learn-2sg-Q   say-NAR

48	“ha!	ʔile	pəs	tɕəu-lɑ	ȵiɣi	dʑe-jə-wɑ?”  jə-kui,
EXCL	2pl	today	home-LOC   what	say-CSM-Q	say-NAR

49	“qɑ	ɦɑlɑ	tʂhə-ʐeků-tɑ	kuɑntsə	ɦɑ-ka:-ʁɑ,
1sg  INT	market-center-LOC	restaurant	INT-INDEF:one:CL-LOC

50	ʐi-s-tɑ-ŋuəȵi	qɑ	ə-mɑ-ʂ,	ɦɑ-tu	ʔile-ŋuəȵi
exist-NOM-LOC-TOP   1sg   DIR-hear:1sg-LNK    INT-RESULT	2pl-TOP

51	ɦɑ-kɑ-hɑn	dʑe-ji,	ɦɑ-kə	dʑe-ji-tu,	ɦɑtɑ	qɑ
INT-INDEF:one-kind	say-CSM   INT-thus	say-CSM-LNK	INT	1sg

52	ə-mɑ-ʂ,	qɑ	ɦɑ-kɑ-hɑn-ŋuəȵi	pənsə	ɦɑ-kɑ-hɑn
DIR-hear:1sg-LNK	1sg	INT-one-kind-TOP	ability	INT-one-kind

53	u-su-ɑ-wɑ,	ɦɑ-kə	ə-m,	ɦɑ-kə	ʔile-wu
DIR-learn-1sg-EMPH	INT-thus	DIR-hear	INT-thus	2pl-AGT

54	ɦe-dʑe	lɑ-hɑn-neʴwu	ə-m	ɣʐə-tɕ,
DIR-say  DEF:one-kind-all	DIR-hear	able-NOM

55	ɦɑ-kɑ-hɑn	u-su-ɑ-wɑ,”	jə-kui-tɕu.	ɦɑ-kə
INT-INDEF:one-kind DIR-learn-1sg-EMPH	say-NAR-PART	INT-thus

56	jə-kui-tu,	ɦɑ-tu	“ȵiɣi ȵiɣi	ɦe-dʑe:ʴ”	jə-kui,
say-NAR-LNK   INT-RESULT	what  what	DIR-say:1pl   say-NAR

57	sawu-le:	ȵɑ	satʂů-le:,	ɦɑtɑ “ɦɑ-kə	dʑe
older.siser-DEF:CL  COM	younger.sister-DEF:CL INT	INT-thus say

58	ɦɑ-kə	dʑe	qɑ	ɑ-mɑ-wɑ,	tʂhaq-tɑ	kuɑntsɑ
INT-thus	say	1sg	DIR-hear:1sg-EMPH	market-LOC	restaurant

59	ʐi-s-tɑ	ɑ-mɑ-wɑ,”	ɦɑ-kə	jə-kui-tu.
exist-NOM-LOC	DIR-hear:1sg-EMPH	INT-thus	say-NAR-LNK

60	“a!	ʁɑt	ŋuə-k-ȵi,	qɑ-tɕ-tʂi,”	jə-kui.
EXCL	truly	COP-INF-ADV	1sg-GEN-son	say-NAR

61	ɦɑ-tu	sawu-le:-tɕ,	sawu-le:	wutɕupu-ŋuəȵi
INT-RESULT  oldr.sistr-DEF:CL-GEN  oldr.sistr-DEF:CL  husband-TOP

62	juanʁuai-ŋuəȵi  ɦɑ-ke	ŋuə-kəi.	ɦɑ-tu	pitɕ-ŋuəȵi  ʐmətʂi,
emperor-TOP	INT-thus   COP-NAR   INT-RESULT  now-TOP	emperor

63	qe:ʴ	ŋuə-tu,	ʐmətʂi	lɑχ	“juɑnʁuɑi” ʂpə-x-ʂ,
before   COP-LNK	emperor  DEF:one:kind		emperor	call-INF-LNK

64	ɦɑ-ke	ŋuə,	ɦɑ-tu	“a!	ʁɑtɕhi	qɑ-tɕ-tʂi-le:
INT-thus	COP	INT-RESULT	EXCL   truly	1sg-GEN-son-DEF:CL

65	pənsə	ɑ-χən	u-su-k-ȵi,	ke:	ŋuə-tu,	ʐə
ability   one-kind  DIR-learn-INF-ADV   INDEF:CL    COP-if	thing

66	hɑ-sɑ,”	jə-kəi.	ɦɑ-tu	kə-jə-kəi-tu,	ɦɑlɑ
DIR-make.sound  say-NAR    INT-RESULT    thus-say-NAR-LNK	INT

67	ɦɑ-tsɑ-χui,	sawu-le:,	sawu-le:	wutɕupu-ŋuəȵi
INT-this:one-time  older.sister-DEF:CL    older.sister-DEF:CL    husband-TOP

68	sənʐə	bələ-s	pe-kui-wɑ,	sənʐə	bələ-s	kɑ-hɑn
birthday  do-NOM  become-NAR-EMPH birthday do-NOM INDEF:one-kind

69	ŋuə-kui-tu,	ʐbə-ŋuəȵi  xsə-zi	zə-p-ȵi	tɕaʁa-lɑ
COP-NAR-LNK	yak-TOP	three-CL    DIR-buy-ADV	cowpen-LOC

70	ɦɑ-ʑdʑy-ȵi	ʐi-ʐə-kui-tɕu.	ɦɑ-tu	tɕaʁa-lɑ
DIR-tether-ADV	exist-CAUS-NAR-PART	INT-RESULT  cowpen-LOC

71	ɦɑ-ʑdʑy-ȵi	ʐi-ʐə-kui-tu,	thɑ-hɑn,	ɦɑlɑ-ŋuəȵi
DIR-tether-ADV	exist-CAUS-NAR-LNK	that:one-kind	INT-TOP

72	ɦɑ-tu	satʂů-le:-tʂi-le:-wu	“pənsə
INT-RESULT     younger-sister-DEF:CL-son-DEF:CL-AGT	ability

73	u-su-ɑ-ʂə”	jə-m-le:-wu,111	gəs	dɑ-qɑ-ȵi
DIR-learn-1sg-LNK say-NOM-DEF:CL-AGT	night	DIR-go-ADV

74	tə-χquɑtʂ-ȵiɑntɕi,	məq-tɑ	tuŋtuŋ ʐo:puɑ-lɑ	ʁu
DIR-steal-after	above-LOC    cave	cave-LOC	mountain

75	dɑ-χlɑ-jə-s-tɑ	ɦɑ-ʑdʑy-ȵi
DIR-cross-CSM-NOM-LOC	DIR-tether-ADV

76	i-ɕi-kui-wɑ.	ʁu	dɑ-χlɑ-jə-s-tɑ
DIR-put-NAR-EMPH	mountain	DIR-cross-CSM-NOM-LOC

77	ɦɑ-ʑdʑy-ȵi	i-ɕi-kui-tu.	ɦɑlɑ	“sənʐə	bələ-ŋuəȵi
DIR-tether-LNK	DIR-put-NAR-LNK	INT	birthday do-TOP

78	ɦe-me-se”	jə-kui.	ɦe-me-se	kɑ-hɑn
DIR-NEG-allow	say-NAR	DIR-NEG-allow	INDEF:one-kind

79	ŋuə-kui-tu,	sawu-le:-ŋuəȵi
COP-NAR-LNK	older.sister-DEF:CL-TOP

80	ɦɑlɑ	wutɕupu-le:-tɑ-ŋuəȵi	pethiɑu-ɦo-pů-kə-kui,
INT	husband-DEF:CL-LOC-TOP	chat-DIR-do-go-NAR

81	“qɑ-satʂů-te:-tʂi-ŋuəȵi	ɦɑ-kə	he-the,
1sg-younger.sister-DEF:CL-son-TOP	INT-thus	DIR-able

82	u-ʐmu-ȵi	i-tʂi-ʐ	dʐə,	u-xʂuɕtɕu
DIR-dream-ADV	DIR-represent-CAUS	able	DIR-listen

83	ə-m	dʐə,	ɦɑ-kə,	ɦɑ-kə	ɣʐə-wɑ,”
DIR-hear	able	INT-thus	INT-thus	able-EMPH

84	ikə	jə-kui-stũ.
thus	say-NAR-PART

85	ɦɑ-tu	tse:	juɑnʁuɑi-le:-ŋuəȵi	gueʴ
INT-RESULT     this:CL	emperor-DEF:CL-TOP	soldier

86	ʐi-ʐə-kəi-ʂə,	gueʴ	he-ɕi-ȵi
exist-CAUS-NAR-LNK	soldier	DIR-send-ADV

87	ɦɑ-tsəi-ŋuəȵi	“meʴʐə-k	tɕhe,”	jə-tu.
DIR-this.manner-TOP	seek-go	want	say-LNK

88	tə-meʴʐ-ȵi	dɑ-tɕ-kə-kui,	dɑ-tɕ-kə	kɑ-hɑn	ŋuə-tu,
DIR-seek-ADV   DIR-find-go-NAR    DIR-find-go  INDEF:one-kind  COP-LNK

89	χaiʂə,	dɑ-tɕ-kə-ku-tu,	ɦɑ-tse:-ŋuəȵi,	χaiʂə
†(still.is)  DIR-find-go-NAR-LNK   INT-this:CL-TOP   †(still.is)

90	ȵi:-wu	ɦɑlɑ	ɦɑ-ʑdʑy-ȵi	tə-χquatʂ-ȵi
3sgREFL-AGT    INT	DIR-tether-ADV	DIR-steal-ADV

91	ɦɑlɑ	ɦɑ-ʑdʑy-ȵi	tuŋtuŋ	ʐo:puɑ	i-ɕi
INT	DIR-tether-ADV	cliff.cave	cave	DIR-put

92	ŋuə-ku-tu.	χaiʂə	thɑ-χui	ŋuə-tu,	ȵi:	lə
COP-NAR-LNK   †(still.is)  that:one-time   COP-LNK	3sgREFL   also

93	dʐuků-le:-kə-ʂ,	tɑntɑ-ke:
knowledge-exist-INF-LNK	bold/daring-INDEF:CL

94	ʐi-kəi-wɑ,	tɑntɑ-ke:
exist-NAR-EMPH	†bold/daring-INDEF:CL

95	ʐi-kəi-tu.	ɦɑ-thu-ŋuəȵi	“qhuɑ:
exist-NAR-LNK	DIR-there-TOP	river.valley

96	dɑ-ʁə-ja,	ɦɑ-thu-ŋuəȵi	ɕi-la:	ataʐ-ʂɑ,	a.
DIR-go-REP:1sg INT-there-TOP	little-DEF:one:CL    fast-HORT	INT

97	qe:ʴ	ɑ-s	jə-s-ŋuəȵi.	kɑ-zə	dɑ-tɕ	ɦe-si-ŋuɑ
before one-day	two-day-TOP    INDEF:one-CL    DIR-find   DIR-allow-Q

98	ɦe-me-si?”	jə-ȵi	ɦɑ-kə
DIR-NEG-allow	say-ADV	INT-thus

99	ŋuə-kui-wɑ.	ɦɑ-tu,	ʂputhuʂ	lou
COP-NAR-EMPH	INT-RESULT	bamboo.tube	DEF:one:CL

100	tɕy-kəi-tu,	ʂputhuʂ	lou-ʁɑ
carry-NAR-LNK	bamboo.tube	DEF:one:CL-LOC

101	hɑ-sə-m	lə	ȵi:
DIR-make.sound-NOM	also	3sgREFL

102	ŋuə-kəi-wɑ,	keʴl-əm	lə	ȵi:	ŋuə-kəi,
COP-NAR-EMPH	ask-NOM	also	3sgREFL	COP-NAR

103	he-ʐgue-m	lə	ȵi:	ŋuə-kəi,	ɦɑ-tu
DIR-answer-NOM	also	3sgREFL	COP-NAR	INT-RESULT

104	ȵi:	hɑ-sə-ȵi	ȵi:
3sgREFL	DIR-make.sound-ADV	3sgREFL

105	he-ʐgue	ɦɑ-ke:	ʐi-kəpə-kəi.	ɦɑ-tu,
DIR-answer	INT-INDEF:CL	exist-HABIT-NAR	INT-RESULT

106	ɑ-s-ʁɑ	ŋuə-tu,	ɦɑ-tu,	phɑwu-le:
one-day-LOC	COP-LNK	INT-RESULT	older.sister-DEF:CL

107	wutɕupu-le:-ŋuəȵi,	qe:ʴ	ŋuə-tu,	“juɑnʁuɑi”,  pitɕ-ŋuə-tu
husband-DEF:CL-TOP  before COP-LNK	emperor	now-COP-LNK

108	“ʐmətʂi”	ʂpe:ʴ-ʂ.	ɦɑ-tu,	“a,	ɕi-la:
emperor	call:1pl-LNK	INT-RESULT,	EXCL	little-DEF:one:CL

109	ataʐ tɕhe,  ɦɑ-tu	a:-khuɑi-thɑ-ʂ	we-tu,”	jə-ȵiɑntɕi,
fast   want   INT-RESULT  INDTV-fast-AUX-LNK  exist-LNK   say-after

110	ɦɑ-kə	jə-ku-tu,	“otsůquɑ-ŋuəȵi	dɑ-ʁ	dʐə-m,
INT-thus	say-NAR-LNK	morning-TOP	DIR-go	able-NOM

111	uɬu	dʐə-mə:ʴwu	meʴʐ-kə	tɕhe,”	ɦɑ-kə
fast	able-NOM:all	seek-go	want	INT-thus

112	jə-kui-wɑ.	ɦɑ-tə,	zət	ɑ-s	ə-ʂ-kəi,	zət
say-NAR-EMPH   INT-RESULT  date  one-day	DIR-put-NAR	date

113	ə-ʂ-kəi-ȵi	χaiʂə,	ɦɑlɑ	tɕetɕi-le:	wu
DIR-put-NAR-ADV	†(still.is)	INT	everywhere-DEF:CL	all

114	phə	hɑ-ɸə-s-tɑ-jɑntɕi,	ɦɑ-tə-ŋuəȵi	“dɑ-ʁə message
DIR-blow-NOM-LOC-after	INT-RESULT-TOP		DIR-go

115	dʐə-m	xʂuɕtɕu	dʐə-m	ɦɑ-lɑ-hɑn-neʴwu	tsɑ
able-NOM	hear	able-NOM	INT-DEF:one-kind-all	here

116	zu-lů,	tɕile-ŋuəȵi	ʐmu	tsu-ɑ:,
DIR-come	1pl-TOP	meeting	hold-PRS

117	zu-lů	tɕhe-wɑ,”	jə-kui-wɑ.	ɦɑ-tu	tse:
DIR-come	want-EMPH	say-NAR-EMPH	INT-RESULT	this:CL

118	mi-tse:-ŋuəȵi	ɦɑ-thɑ	tʂhetsə-qu-tɑ	sə-l-ȵi
person-this:CL-TOP    INT-there	cart-top-LOC	DIR-look-ADV

119	ʂputhuʂ	tou-ʁɑ-ŋuəȵi	keʴl-jy,	tə-keʴl-jɑntɕi,
bamboo.tube	DEF:one:CL-LOC-TOP	ask-ASP	DIR-ask-after

120	ɦɑ-tu	tə-keʴl-ȵi,	tə-keʴl-jantɕi,	ɦɑlɑ
INT-RESULT  DIR-ask-ADV  DIR-ask-after	INT

121	ʂputhuʂ	tou-ʁɑ-ŋuəȵi	mi	ɦɑlɑ ʐmətʂi-le:
bamboo.tube DEF:one:CL-LOC-TOP person  INT	emperor-DEF:CL

122	ʐmu-tsu	lɑ-s-ʁɑ-ŋuəȵi	ɦɑ-thɑ	tʂhetsə-qu-tɑ
meeeting-hold	DEF:one-day-LOC-TOP	INT-there	cart-top-LOC

123	sə-l-ȵi	ɦɑ-ke	keʴl-kə-kui.	ɦɑ-tu,
DIR-look-ADV	INT-thus	ask-go-NAR	INT-RESULT

124	“poquʂ-ŋuəȵi	do-ɣʐu-n-tu,	tɕɑ-lɑ	ʐi?	ɦɑlə	ʐi
livestock-TOP	DIR-lose-2sg-LNK	where-LOC	exist	there exist

125	ɦɑlə	ʐi-wɑ,	ʂku-wu	tə-χquɑtʂ-ȵi	ɦɑlɑ
there	exist-EMPH	thief-AGT	DIR-steal-ADV	there

126	tuŋtuŋ	ʐo:pɑ	ɦɑ-ʑdʑy-ȵi	ʐi-ʐ.	ʁu
cliff.cave	cave	DIR-tether-ADV	exist-CAUS	mountain

127	χɬɑ-ji-wɑ,”	jə-ȵi	ɦɑ-kə	dʑe-ku.	ɦɑ-kə
cross-CSM-EMPH	say-ADV	INT-thus	say-NAR	INT-thus

128	ʂpəthuʂ-ta:-ʁa-ŋuəȵi	ȵiȵi	hɑ-sə	ɦɑ-kə
bamboo.tube-DEF:one:CL-LOC-TOP  3sgREFL   DIR-make.sound INT-thus

129	keʴl-kə-ku,	ɦɑ-kə	keʴl	kɑ-hɑn	ŋuə-ku-tu,
ask-go-NAR	INT-thus	ask	INDEF:one-kind	COP-NAR-LNK

130	“ɑ-ʂ	tse-n-nɑ-ʂ,		ɦɑ-the-wu,		a,	ʂku-wu
one-time	look-2sg-IMP-LNK	INT-that-ABL	INT	thief-AGT

131	tə-χquɑtʂ-kə, ɦɑ-thɑ	dɑ-χɬɑ:	jəsai-wɑ,	ɦɑlɑ-ŋuəȵi    thɑ
DIR-steal-go	INT-there DIR-cross:PRS  fast-EMPH    INT-TOP	there

132	ʐi-wɑ,”	jə-ku.	ɦɑ-tu	tsoqpi	phɑwu-le:
exist-EMPH   say-NAR   INT-RESULT   this:family  older.sister-DEF:CL

133	tɕymi-le:,	thoqpi-ŋuəȵi	hɑ-qə-ȵi	ȵi:-tɕ
child-DEF:CL	that:family-TOP	DIR-go-ADV	3sgREFL-GEN

134	ɦɑlɑ gueʴ-ȵɑ	thɑ-hɑn	he-ɕi-ȵi	tə-meʴʐ-s-tɑ,
INT	army-COM  that:one-kind  DIR-put-ADV	DIR-seek-NOM-LOC

135	ʁɑtɕhi	thɑ	ʐi-ku,	ɦɑ-tsɑ-χui,
truly	there	exist-NAR	INT-this:one-time

136	tse:-ŋuəȵi,	a,	satʂů-le:	tʂi-le:-ŋuəȵi
this: CL-TOP	INT	younger.sister-DEF:CL	son-DEF:CL-TOP

137	minjy-tɕiəu-kɑulɑ.	ɦɑ-tu	phɑwu-le:	wutɕupu-ȵɑ
†(reputation-then-higher)   INT-RESULT  older.sister-DEF:CL    husband-COM

138	ȵiɣi	dzə-ȵi	ȵiɣi	tɕhə-tɕ	ɦɑ-tsəi
what	eat-ADV	what	drink-GEN	INT-this.manner

139	ə-ʂ-jy	ŋuə-ȵi	ɦɑ-tsəi	pəʴʐə-kui-wɑ.
DIR-put-ASP	COP-ADV	INT-this.manner	provide.for-NAR-EMPH

140	ɦɑ-tsɑ-χui-tu,	tse:-tɕ-ʁɑ112	tɕiu	tɕaitɕyelɑ.
DIR-this:one-time-LNK    this:CL-GEN-LOC	†(then	solved)

141	ɦɑ-tu	steke-lɑ-χui-ʁɑ-tu,	tɕiuʂə
INT-RESULT	later-DEF:one-time-LOC-LNK	†(that.is)

142	ʐmətʂi-le:-ŋuəȵi	ɦɑ-thɑ
emperor-DEF:CL-TOP	INT-there

143	nai-e-fən-ʁɑ-tɕ-ʐmətʂi-ke:	dzin-le:
other-one-place-LOC-GEN-emperor-INDEF:CL	monk’s.robe113-DEF:CL

144	do-ɣʐu-kəi-hɑ,	ʐmətʂi	jən-le:,
DIR-lose-NAR-PART	emperor	monk’s.robe-DEF:CL

145	ʐmətʂi	jən-le:	do-ɣʐu
emperor	monk’s.robe-DEF:CL	DIR-lose

146	kɑ-hɑn	ŋuə-kui-tu,	ɦɑ-tse:-wu	ɦɑ-thɑ,
INDEF:one-kind	COP-NAR-LNK	INT-this:CL-AGT	INT-there

147	ɦɑ-lɑ-hɑn	ŋuə-kuɑ-ji,	ɑ-lə-wu	ɑ-lə114
INT-DEF:one-kind	COP-NAR-HS	one-CL-AGT	one-CL

148	pethiɑu-ɦo-pu-ȵi	dʐuků	le	kɑ-hɑn
chat-DIR-do-ADV	knowledge	exist	INDEF:one-kind

149	ŋuə-kuɑ-ji,	dʐuků	le-ku-tu,	ɦɑ-tu
COP-NAR-HS	knowledge	exist-NAR-LNK	INT-RESULT

150	dʐuků	de-l	kɑ-hɑn	ŋuə-ku.	ɦɑ-tse:-ŋuəȵi
knowledge DIR-exist INDEF:one-kind	COP-NAR	INT-this:CL-TOP

151	“meʴʐ-kə	tɕhe,	meʴʐ-kə	tɕhe,”	jə-ku.	ɦɑ-tu
seek-go	want	seek-go	want	say-NAR	INT-RESULT

152	“tə-meʴʐ-ȵi	ɦɑ-tse:-ŋuəȵi	ə-ʐmu	ȵi:
DIR-seek-ADV	INT-this:CL-TOP	DIR-dream	3sgREFL

153	sə-tʂi	ɦe-dʑi-ȵi	ə-m	dʐə-m	ɦɑ-kɑ-hɑn
DIR-represent  DIR-say-ADV   DIR-hear	able-NOM  INT-INDEF:one-kind

154	ŋuə-ʂə,	ɦɑ-tse:-ŋuəȵi	ɦɑ-kə	he-the-le:	ʐi-wɑ,”
COP-LNK	INT-this:CL-TOP	INT-thus   DIR-able-DEF:CL exist-EMPH

155	jə-tu.	ɦɑ-tsoqpi-wu	phə	he-kue-ȵi,
say-LNK	INT-this:family-AGT	message	DIR-take-ADV

156	phə	he-kue-ȵi	ɦɑ-kɑ-hɑn	tə-bələ-ku-wɑ.
message	DIR-take-ADV   INT-INDEF:one-kind	DIR-do-NAR-EMPH

157	ɦɑ-tsɑ-χui-tu,	tsoqpi	ʐmətʂi	jən-le:
INT-this:one-time-LNK   this:family emperor	monk’s.robe-DEF:CL

158	do-ɣʐu-m	tsoqpi-ŋuəȵi,	tse:-ŋuəȵi,	ɦɑ-tse:-ŋuəȵi
DIR-lose-NOM	this:family-TOP	this:CL-TOP	INT-this:CL-TOP

159	tʂɑutɑulɑ	dɑ-tɕ-ku-kui,	ɦɑ-tsə-tse:
†(found)	DIR-find-go-NAR	INT-here-this:CL

160	dɑ-tɕ-kə.	dɑ-tɕ-kə	kɑ-hɑn	ŋuə-tu,	χaiʂə
DIR-find-go	DIR-find-go	INDEF:one-kind	COP-LNK	†(still.is)

161	ə-pəʴʐ-kui-wɑ,	ʂətɕiɑn	ə-tin-thɑ-kəi,
DIR-provide.for-NAR-EMPH	†time	DIR-set-AUX-NAR

162	ə-tin-thɑ-jantɕi	ɦɑlɑ	ɕtɕə-s	ə-ʂ-kəi,
DIR-set-AUX-after	INT	seven-day	DIR-put-NAR

163	“ɕtɕə-s-ʁɑ-ŋuəȵi	tse:	ʐmətʂi	jin-ne:
seven-day-LOC-TOP	this:CL	emperor	monk’s.robe-DEF:CL

164	ɑ-zə	χqu	ɦɑtə	u-ʐmu-ȵi	i-tʂi-s-le:
one-little	difficult	INT	DIR-dream-ADV	DIR-sign-NOM-DEF:CL

165	ŋuə-ʂ,	ɦɑta,	ke:	tɕi-meʴʐ-əs-ji	mɑ-ŋ̥u̥ə-ta,
COP-LNK	INT	INDEF:CL    CON-seek-NOM-EXC	NEG-COP-if

166	u-ʐmu-ȵi	i-tʂi-s	ʐmətʂi	jin-le:	ŋuə-ʂə
DIR-dream-ADV   DIR-sign-NOM   emperor monk’s.robe-DEF:CL  COP-LNK

167	ɑ-zə	χqu-ʂə,”	jə-ȵi,	ɦɑ-kə	dʑe-jə-kui.
one-little	difficult-LNK	say-ADV	INT-thus	say-REP-NAR

168	ɦɑ-kə	ʂətɕian	ə-ʂə-kəi-tu,	ɕtɕə-s	ȵɑ
INT-thus	time	DIR-put-NAR-LNK	seven-day	COM

169	ɕtɕə-jə	ŋuə-ȵi,	ɦɑtɑ,	ɦɑ-tsə	ʐmətʂi-le:-tɑ-ŋuəȵi
seven-night  COP-ADV	INT	INT-this	emperor-DEF:CL-DAT-TOP

170	sə-dzi-ku-wɑ,	sə-dze-tu,	ɑ-s-ʁɑ
DIR-eat-NAR-EMPH	DIR-eat-LNK	one-day-LOC

171	ʐmətʂi-le:-ŋuəȵi,	“a,	qɑ-jin-le:-ŋuəȵi
emperor-DEF:CL-TOP	EXCL	1sg-monk’s.robe-DEF:CL-TOP

172	e:-wu	nai-ɑ-ʂpəq-tɑ	do-quq	ʁu-ʂ,”
one:CL-AGT	other-one-place-LOC	DIR-move	willing-LNK

173	ɦɑ-tu	ɦɑ-kə	jə-ku,	ɦɑ-tu,	ɑ-s-ʁɑ-tu,
INT-RESULT	INT-thus	say-NAR	INT-RESULT	one-day-LOC-LNK

174	ɦɑ-tu,	stuɑhɑ	χaiʂə	ba	kə	tɕhə-kəpə-k,
INT-RESULT	rice/food	†(still.is)	big	thus	eat-HABIT-INF

175	ɦɑ-tu,	ɑ-s-ʁɑ-tu,	mɑutshɑ	sei-jə-kə
INT-RESULT    one-day-LOC-LNK    toilet	relieve.oneself-REP-go

176	hɑ-qə-kəi-tu.	mɑutshə-le:	dɑ-tɕ
DIR-go-NAR-LNK	toilet-DEF:CL	DIR-find

177	mɑ-lə-kəi,	mɑutshə-le:	dɑ-tɕ	mɑ-lə-kəi-tu,
NEG-able-NAR	toilet-DEF:CL	DIR-find	NEG-able-NAR-LNK

178	ɦɑlɑ   mɑutshɑ sei-kəi-wɑ,	tu	puȵi-le:-wu,
INT	toilet	relieve.oneself-NAR-EMPH	RESULT       cat-DEF:CL-AGT

179	puȵu-lɑpɑ:	lou-wu,	ɦɑtɑ,
cat-flower	DEF:one:CL-AGT	INT

180	ʁɑ-ŋuəȵi	ɦɑ-thɑ	mɑutshə-le:-qu-tɑ	ʁɑ
roof.tile-TOP	INT-there	toilet-DEF:CL-top-LOC roof.tile

181	sə-ʑdʑy	la:-ʁɑ	ɦɑ-thɑ	ʐi-kui-wɑ.	ɦɑ-tu
DIR-put	DEF:one:CL-LOC	INT-there	exist-NAR-EMPH	INT-RESULT

182	tʂekəʐənla	mi-tse-ze-ŋuəȵi,	“hai!	pefutsə,	tʂekə
†(this.person)	person-this-CL-TOP	INT	†white.beard(cat)   †(this

183	pefutsə	məʴ	ke	guo	zuo	χɑu	sə,”	jə-i-stu.
white.beard	cat	give	1sg	do	good	thing)  say-HS-PART

184	ɦɑ-tu	puȵu-le:-wu	ɦɑ-thɑ	ʐmətʂi
INT-RESULT	cat-DEF:CL-AGT	INT-there	emperor

185	jin-le:-tɑ	ɦɑ-ʁdʐe-jantɕi	ɦɑlɑ
monk’s.robe-DEF:CL-LOC	DIR-bite-after	there

186	u-zu-ȵi	ʐi-kui-hɑ,	ɦɑlə	u-zu-ȵi
DIR-wait-ADV	exist-NAR-PART	there	DIR-wait-ADV

1867	ʐi-kui-tu,	“a,	ʐɑ	hɑ-sɑ,115	tse:	puȵu-le:-wu
exist-NAR-LNK     INT	thing  DIR-make.sound	this:CL     cat-DEF:CL-AGT

188	qɑ-tɕ	ʐɑ	hɑ-sɑ,	hi	qɑ-tɕ	χɑusə
1sg-GEN	thing	DIR-make.sound	EXCL	1sg-GEN	†good.thing

189	tə-bəl-ən-ʂə,”	jə-ȵi,	ɦɑtɑ	ŋuə-jantɕi,
DIR-do-2sg-LNK	say-ADV	INT	COP-after

190	ɦɑlɑ	puȵu-le:-tɑ	zə-ʐ-ȵiɑntɕi
there	cat-DEF:CL-DAT	DIR-bring-after

191	ɦɑlɑ	ʁɑ-ŋuəȵi	ɕtɕi-ɸi	tə-ʂe.	ɦɑ-the-wu,
INT	roof.tile-TOP	seven-CL	DIR-count	INT-that-ABL

192	ʁɑ-ŋuəȵi	tə-tʂhɑtʂ	ŋuəȵi	ɕtɕə-χtʂ,	nai	e-ɸi
roof.tile-TOP	DIR-vertically	TOP	seven-row other one-CL

193	e-ɸi	ŋuə-tu	ɕtɕə-ɸi	ɦɑlə-jɑntɕi	ʐmətʂi
one-CL	COP-LNK	seven-CL	there-after	emperor

194	jin-le:	ɦɑ-thu	tə-ʂuə-kəi-hɑ.
monk’s.robe-DEF:CL	INT-there	DIR-hide-NAR-PART

195	ɦɑ-tu,	tə-ʂuə	kɑ-hɑn	ŋuə-kəi-tu,
INT-RESULT DIR-hide	INDEF:one-kind COP-NAR-LNK

196	ɦɑ-tsɑ-χui-tu,	ʐmətʂi-le:-ŋuəȵi,	“a,
INT-this:one-time-LNK	emperor-DEF:CL-TOP	INT

197	ɑ-zə-ŋuəȵi	ʂqu-ʂ-un,	qɑ	nai-ɑ-ʂpɑq-tɑ
one-little-TOP	difficult-too-2sg	1sg	other-one-place-LOC

198	do-quq	ʁu-ȵi,	ȵi:	ŋuə-ŋuəi?”
DIR-move	willing-ADV	what	COP-Q

199	ɦɑtɑ	tə-keʴl-kə-kui.
INT	DIR-ask-go-NAR

200	ɦɑ-thɑ	tə-keʴl-kə-kui-tu,	“a,	soqho-ȵi-ŋuəȵi,”
INT-there	DIR-ask-go-NAR-LNK	EXCL	tomorrow-ADV-TOP

201	(“təp-ȵi”	jə	lə	khuoji,	ɦe-se,
tomorrow-ADV	say	also	†(be.possible)	DIR-allow

202	“soqho-ȵi”	jə	lə	khuoji),	“tɕile-tɑ,	ɑ-s	ɑ-s
tomorrow-ADV  say also †(be.possible)	1pl-LOC  one-day one-day

203	lɑ-hɑn-ʁɑ,”	ɦɑ-kə	jə-kui-tu.	“a,
DEF:one-kind-LOC   that.manner	say-NAR-LNK	EXCL

204	ɦe-se.”	tse:-ŋuəȵi,	χaiʂə	“qɑ	pəmaha	ȵi:-le:
DIR-allow	this:CL-TOP	†(still.is)	1sg	tonight	what-DEF:CL

205	tə-suɑ,	ɦɑ-tu	ɕi-lɑ:	i-tʂi-s-tɑ-tu,
DIR-divine(v.) INT-RESULT	little-DEF:one:CL DIR-sign-NOM-LOC-LNK

206	pəmaha	i-tʂi-lɑ-wɑ.	otsůquɑ-ŋuəȵi
tonight	 DIR-sign-INDTV:1sg-EMPH	morning-TOP

207	thuntʂə	tu-pu-n-pɑ,
notify	DIR-do-2sg-DTV

208	dɑ-ʁ	dʐə-m,	ə-m	dʐə-m,	sei	dʐə-meʴwu
DIR-go	able-NOM	DIR-hear   able-NOM	walk	able-NOM:all

209	lu	tɕhe,	ɦɑ-tsɑ-hɑ-ŋuəȵi	i-pə-l	tɕhe-wɑ,”
come want	INT-this:one-pl-TOP	DIR-arrive-come	want-EMPH

210	jə-kui.	ʐmu	tʂu-s-ŋuəȵi	ʐmətʂi-le:-tɑ-ŋuəȵi
say-NAR	meeting	hold-NOM-TOP	emperor-DEF:CL-DAT-TOP

211	ɦɑ-kə	jə-kui-wɑ.	ɦɑtɑ,	“ɑ,	thuntʂə-tu-pů-ȵi
INT-thus	say-NAR-EMPH	INT	EXCL	notify-DIR-do-ADV

212	mi	ɦɑlɑ  dɑ-ʁə	dʐə-m,	de-sei	dʐə-m-le:ʴwu
person	INT	DIR-go	able-NOM	DIR-walk	able-NOM-all

213	lu-jə-kui.”	ɦɑtɑ	meʴʂ-tɑ-s-ʁɑ	ʐmu	ɦo-tsu.
come-REP-NAR	INT	next-DEF:one-day-LOC	meeting	DIR-hold

214	tu	ɦɑ-tsu	ʂputhuʂ	tou-ʁɑ,
RESULT   INT-here	bamboo.tube DEF:one:CL-LOC

215	ɦɑ-tsou-ʁɑ	keʴl-əm	lə	ȵi:
INT-this:one:CL-LOC	ask-NOM	also	3sgREFL

216	hɑ-sə-m	lə	ȵi:-ŋuəȵi	ɦɑ-ke
DIR-make.sound-NOM	also	3sgREFL-TOP	INT-thus

217	ʐi-kəi-wɑ,	ɦɑtɑ  tɕɑ-lɑ	ʂə,	tɕɑ-lə
exist-NAR-EMPH	INT	where-LOC	exist  where-LOC

218	mɑutshə-le:-ŋuəȵi	ɦɑlɑ	ʁɑ-ŋuəȵi
toilet-DEF:CL-TOP	INT	roof.tile-TOP

219	ȵa-χtʂ,	ɦɑ-thɑ	ȵe-ɸi	ŋuə
WH:one-row	INT-there	WH:one-CL	COP

220	tə-ʂe-ȵiɑntɕi,	ɦɑ-thu	ʂə-wɑ,	jə-kui.
DIR-count-after	INT-there	exist-EMPH	say-NAR

221	ɦɑ-tse:-ŋuəȵi	ȵim	hɑ-qə-stun,
INT-this:CL-TOP	notice(n.)	DIR-go-PART

222	ȵim	hɑ-qɑ,   ɦɑ-tsɑ-χui,	dɑ-tɕ-kə-stun,	tsɑ-χui
notice(n.) DIR-go INT-this:one-time	DIR-find-go-PART	this:one-time

223	ŋuə-tu,	ɦɑ-tu	tse:-wu	ȵim	tə-s,116
COP-LNK  INT-RESULT   this:CL-AGT	notice(n.)	DIR-make.sound

224	ɦɑ-tu	ʐmətʂi	tse:-ŋuəȵi	mi	χaiʂə
INT-RESULT emperor	this:CL-TOP	INT	†(still.is)

225	kə-jə-ku,	“qɑ	ȵiɣi	dzə-ȵi	ȵiɣi	dzə,
thus-say-NAR	1sg	what	eat-ADV	what	eat

226	qɑ	o-zů-ȵi	o-zů,	qɑ	tu-jů-ȵi	tu-jů.
1sg	DIR-sit-ADV	DIR-sit	1sg	DIR-stand-ADV	DIR-stand

227	ɦɑ-tsəi-ŋuəȵi,	ɦɑ-thɑ,	ɦɑ-ke	hɑ-ŋueʴ-wɑ.”
this.manner-TOP	INT-there	INT-thus	DIR-  COP:1pl-EMPH

228	jə-kui-ʂə,	mi	χaisə	ɦɑ-tsəi	ɦɑ-tse:-ŋuəȵi
say-NAR-LNK	person	†(still)  INT-this.manner  INT-this:CL-TOP

229	kənʂə	tə-pəʴʐ-ȵi	ɦɑ-ke	ŋuə-ʐ-kui-hɑ.
†even.more   DIR-provide.for-ADV	INT-thus     COP-CAUS-NAR-PART

230	ɦɑ-tu	nai	ŋuə-tu,	ʐmətʂi	nai-e:	ŋuə-tu,
INT-RESULT  other  COP-LNK  emperor other-one:CL  COP-LNK

231	gənkuo	wətshi-ŋuəȵi	gən	phulu	χaiʂə
parrot	bird-TOP	very	expensive	†(still.is)

232	pɑufu-le:	ŋuə-s	kɑ-hɑn	ŋuə-kuɑ-ji,	ɦɑ-ke
retaliation-DEF:CL   COP-NOM   INDEF:one-kind  COP-NAR-HS  INT-thus

233	do-ɣʐu-kəi-wɑ,	genkuo	iʂə	wətshi	kɑ-hɑn
DIR-lose-NAR-EMPH	parrot	†(is)  bird	INDEF:one-kind

234	ʐi-ku-ʂə,	ɦɑ-kɑ-hɑn	ʐi-kui-tu,
exist-NAR-LNK    INT-INDEF:one-kind   exist-NAR-LNK

235	do-ɣʐu-kəi.	tu,	ɦɑ-tsu	tse-xʂepi	ʐmətʂi
DIR-lose-NAR      RESULT	INT-here	this-side	emperor

236	jin	do-ɣʐu-m-le:-wu	ɦɑ-thɑ	the-xʂepi-ʁɑ
monk’s.robe    DIR-lose-NOM-DEF:CL-AGT	INT-that	that-side-LOC

237	khuə-ŋuəȵi	thɑ	dɑ-l-ʐə-kui,	“ɦɑ-thɑ-hɑn
dog-TOP	there	DIR-look-CAUS-NAR	INT-that:one-kind

238	do-ɣʐu-n-tu,	qɑ-tɑ	ɦɑ-ke:	ʐi-wɑ,”
DIR-lose-2sg-LNK	1sg-DAT	INT-INDEF:CL	exist-EMPH

239	jə-kui.	ɦɑ-tu	χaiʂə	ɑ-tɑu	tə-meʴʐ-ȵi
say-NAR     INT-RESULT	†(still.is)	one-time  DIR-seek-ADV

240	mi-le:	thɑ	i-pə-l-ȵi,	ɦɑ-tu
person-DEF:CL  there  DIR-arrive-come-ADV	INT-RESULT

241	ʂətɕiɑn	ə-tin-thɑ-ȵi	ɦɑ-tsəi
†time	DIR-agree.on-AUX-ADV	INT-this.manner

242	ə-pəʴʐ-kə-kui,	ɦɑ-tu,	ə-pəʴʐ-ȵi
DIR-provide.for-go-NAR	INT-RESULT	DIR-provide.for-ADV

243	kɑ-hɑn	ŋuə-tu,	ɑ,	ɦɑ-tu,	χaiʂə,
INDEF:one-kind	COP-LNK	EXCL	INT-RESULT	†(still.is)

244	“a,	qɑ	tse:	tsəpɑu-le:	mɑ-ŋ̥u̥ə-ʂə
EXCL	1sg	this:CL	inanimate.treasure-DEF:CL	NEG-COP-LNK

245	χuopɑu-le:	ŋuə.	χuopɑu	ŋuə-ʂə
live.treasure-DEF:CL	COP	live.treasure	COP-LNK

246	ɦe-ʂue-ȵi	ɑ-ʂpɑ-lɑ	die-ʂe-kə	ʁu.”
DIR-be.hungry-ADV	one-place-LOC	DIR-die-INF	may

247	ɦɑ-thə-ŋuəȵi	ʂətɕiɑn-ŋuəȵi	ɕtɕə-s-ŋuəȵi,	“a
DIR-that-TOP	†time-TOP	seven-day-TOP	EXCL

248	tsə-s	ɑz-ŋuəȵi	ɕi-lɑ:	ataʐ-ȵi
this-COMP	one:CL-TOP	small-DEF:CL	fast-ADV

249	u-ʐmu	ȵɑ	u-tɕu-s-le:
DIR-dream	COM	DIR-see-NOM-DEF:CL

250	ə-mə-s	xu-tu,
DIR-hear-NOM	exist-LNK

251	qɑ-tɕ-ŋuəȵi	ɕi-lɑ:	ataʐə-s-lɑ:	ɕɑ:-ŋuɑ,
1sg-GEN-TOP	small-DEF:CL	fast-NOM-DEF:CL	INDTV-COP:1sg

252	ɦɑ-tu,	a,	tʂentʂen	qɑ	tse:	genkuo-le:
INT-RESULT	EXCL   †really	1sg	this:CL	parrot-DEF:CL

253	dɑ-tɕə-s	kɑ-hɑn	ŋuə-tu,	ɦɑ-thɑ	genkuo-le:
DIR-find-NOM    INDEF:one-kind  COP-LNK	INT-there  parrot-DEF:CL

254	dɑ-tɕi-n-tu,	qɑ-ȵike	phin-tɕhi-phin-tsuo,	χaiʂə
DIR-find-2sg-LNK   1sg-COM:thus	†(equal-stand-equal-sit) †(still.is)

255	qɑ	ȵiɣi	dzə-ȵi	dzə,	ɦɑtɑ	qɑ	tu-jů-ȵi
1sg	what	eat-ADV	eat	INT	1sg	DIR-stand-ADV

256	tu-jů,	qɑ	o-zu-ȵi	o-zu,	ɦɑtɑ	qɑ	ȵiɣi	dzə-ȵi
DIR-stand	1sg	DIR-sit-ADV	DIR-sit	INT	1sg	what	eat-ADV

257	ȵiɣi	dzə	χaiʂə	ɦɑ-tsəi	hɑ-ŋueʴ-wɑ,”
what eat	†(still.is) INT-this.manner	DIR-COP:1pl-EMPH

258	jə-ȵi	ŋuə-kui-tu.	mi	χaiʂə	ɦɑ-tu	ʂətɕiɑn-ŋuəȵi
say-ADV   COP-NAR-LNK   person   †(still.is)  INT-RESULT  †time-TOP

259	χaiʂə	ɦɑ-tu	tə-meʴʐ-lɑ-s-ʁɑ-tu,
†(still.is)	INT-RESULT	DIR-seek-DEF:one-day-LOC-LNK

260	sei-kə	hɑ-qə-kəi-wɑ.	sei-kə
relieve.oneself-go	DIR-go-NAR-EMPH	relieve.oneself-go

261	hɑ-qə-kei-tu,	ɦɑ-tu	ɑ-s-ʁɑ-tu,	thɑ-hɑn
DIR-go-NAR-LNK	INT-RESULT	one-day-LOC-LNK	that:one-kind

262	sei-kə	hɑ-qə-kei-tu.	ɦɑlɑ,
relieve.oneself-go	DIR-go-NAR-LNK	INT

263	ʁəʴ-tɑ-ŋuəȵi	kaijuɑn-ʁɑ	ʂpə
Han.person-DAT-TOP	†street.edge-LOC	bamboo

264	me-we-m	me-ʐi,
NEG-exist-NOM	NEG-exist

265	ɦɑtɑ,	kaijuɑn-ʁɑ	ʂpə	we-wu-ʂə,
INT	†street.edge-LOC	bamboo	exist-VIS-LNK

266	ɑ-χtʂ	ɑ-χtʂ	tɑ-hɑn	we-wu-tu,	ʂpə
one-row  one-row	DEF:one-kind  exist-VIS-LNK	bamboo

267	i-phi-ȵi	ɑ-χtʂ	ɑ-χtʂ	tɑ-hɑn
DIR-grow-ADV	one-row	one-row	DEF:one-kind

268	we-ku-tu,	ɦɑ-thɑ	genkuo-le:-ŋuəȵi
exist-NAR-LNK	INT-there	parrot-DEF:CL-TOP

269	ɣzəifɑ	qə-tɑ-ŋuəȵi	xʂul	lou	tə-χʂə-ȵi
wing	top-LOC-TOP	rope	DEF:one:CL	DIR-tie-ADV

270	wet	lou	ɦɑ-ke	tə-tʂhe-le:
stick	DEF:one:CL	INT-thus	DIR-support-DEF:CL

271	we-kui-wɑ,	tu	ɦɑlɑ	xʂul-le:-ŋuəȵi	ʂpə
exist-NAR-EMPH	RESULT	INT	rope-DEF:CL-TOP bamboo

272	χqa-lɑ	hɑ-jə-kui.	hɑ-jə-kui-tu,
among-LOC	DIR-stick/be.caught-NAR	DIR-stick-NAR-LNK

273	ɦɑlɑ,	mɑutshə	dɑ-tɕ	mɑ-lə-kəi-tu.
INT	toilet	DIR-find	NEG-able-NAR-LNK

274	ɦɑlɑ	sei-kəi-wɑ,	tu	ɦɑlɑ,
there	relieve.oneself-NAR-EMPH	RESULT	INT

275	sei-kəi-tu,	genkuo-le:	ʐɑχuɑ-lɑ	ɕtɕeʴpɕtɕeʴp-le:
relieve.oneself-NAR-LNK  parrot-DEF:CL inside-LOC    (birdcall)-DEF:CL

276	thɑ	sɑ-kui-hɑ,	“tsɑ-χui	tse:	genkuo-le:
there make.sound-NAR-PART		this:one-time	this:CL	parrot-DEF:CL

277	qɑ-tɕ	ʐɑ	hɑ-sə-ʂə,”	jə-ȵi	ɦɑlɑ  ɦɑ-ke
1sg-GEN  matter/affair  DIR-make.sound-LNK   say-ADV   INT	INT-thus

278	ʐə-kəi.	ɦɑ-tu,	ɦɑlɑ,	the:	tə-tsəqɑ-jantɕi,
exist-NAR     INT-RESULT	INT	3sg	DIR-grab-after

279	genkuo-le:	tə-tsəqɑ-jantɕi,	ɦɑtɑ,	ʂpə-ŋuəȵi
parrot-DEF:CL	DIR-grab-after	INT	bamboo-TOP

280	ɑ-χtʂ	ɑ-χtʂ	tə-ʂə-jantɕi,	ɦɑ-the-wu,
one-row	one.row	DIR-count-after	INT-that-ABL

281	ɦɑ-tsəi	ŋuə-jantɕi,	ɦɑ-thu	i-ɕi
INT-this.manner	COP-after	INT-there	DIR-put

282	ɦɑ-tsɑ-χui-tu,	a,	ɦɑ-tu,	ʐmətʂi-le:-ŋuəȵi
INT-this:one-time-LNK  EXCL INT-RESULT	emperor-DEF:CL-TOP

283	tu,	“ɑ,	qɑ-χuopɑu-le:-ŋuəȵi	ʂkupɑ-mo-ʁu,
RESULT	EXCL    1sg-live.treasure-DEF:CL-TOP	disaster-NEG-willing

284	χuopɑu-le:	ŋuə-ʂə	ɑ-ʂpɑ-lɑ	die-ʂe-kə	ʁu,
live.treasure-DEF:CL  COP-LNK	one-place-LOC   DIR-die-go  may

285	ɦe-ʂue-ȵi,”	jə-ȵi,	“ɑ	ataʐə-s-lɑ:
DIR-be.hungry-ADV	say-ADV	INT	fast-NOM-DEF:CL

286	dzə-ȵi	kɑ-hɑn	ŋuə-ʂɑ,	qɑ, ʔũ	χaiʂə	qɑ	ȵiɣi
eat-ADV	INDEF:one-kind  COP-HORT   1sg 2sg  †(still.is) 1sg  what

287	dzə-ȵi	ȵiɣi	dzə-tɕ,	ɦɑ-tsəi-ŋuəȵi	ȵiɣi
eat-ADV	what	eat-NOM	INT-this.manner-TOP	what

288	ʂətɕiɑn	ɦɑ-tsə-ŋuəȵi	tu-wu-ȵi
†time	INT-this-TOP	DIR-discuss-ADV

289	ɦɑ-kə	ə-ʂə-kəi-hɑ.”
INT-thus	DIR-put-NAR-PART

290	ɦɑ-tu	tʂekəʐənla	χaiʂə	ʂputhuʂ	lou
INT-RESULT	†(this.person)	†(still.is)	bamboo.tube	DEF:one:CL

291	he-tɕy-ȵi,	ɦɑ-tu-ŋuəȵi,	ɦa-ka:-ʁɑ
DIR-carry-LNK	INT-RESULT-TOP	INT-INDEF:one:CL-LOC

292	stuɑhɑ	tɕhə-s	ɦɑ-kɑ-hɑn
food	eat-NOM	INT-INDEF:one-kind

293	lez	tə-ʁə-s-le:	we-kuai.
fate/destiny	DIR-go-NOM-DEF:CL	exist-NAR

294	ɦɑ-tu,	ɦɑ-tsə	χuɑn-tɕhiɑnmeʴ	ɦɑ-tse:-ŋuəȵi,
INT-RESULT     INT-this	Huang Qianmen	INT-this:CL-TOP

295	χaiʂə	genkuo-le:,	genkuo-le:	dɑ-tɕ-kə-kuai-stun,
†(still.is)	parrot-DEF:CL parrot-DEF:CL	DIR-find-go-NAR-PART

296	ɦɑ-tsu-ŋuəȵi	ȵi	ke	guo	sɑn-jɑn,	ɦɑ-thu
INT-here-TOP	†(2sg	give	1sg	three-kind)	INT-there

297	xsə-hɑn	thuntʂə	tu-p-ʐə-ku-ʂə,	ɦɑ-tu
three-kinds	notify	DIR-do-CAUS-NAR-LNK	INT-RESULT

298	ʐmətʂi-le:	ȵiɣi	dzə-ȵi	ȵiɣi	dzə,
emperor-DEF:CL	what	eat-ADV	what	eat

299	ɦɑ-tu	ɦɑ-kɑ-hɑn	ŋuə.
INT-RESULT	INT-INDEF:one-kind   COP

300	χuɑn-tɕhiɑnmeʴ-le:	thɑ-hɑn	ɦɑ-ke	ŋuə-kuə-wɑ.
Huang-Qianmen-DEF:CL that:one-kind INT-thus	COP-NAR-EMPH

301	ɦɑ-tu	ʐmətʂi-ŋuəȵi,	“ɦɑ-tse:	genkuo-le:
INT-RESULT emperor-TOP	INT-this:CL	parrot-DEF:CL

302	dɑ-tɕə-m-ŋuəȵi	ɦɑ-thɑ-ŋuəȵi,	qɑ-tsi-le:-ŋuəȵi,
DIR-find-NOM-TOP	INT-there-TOP	1sg-daughter-DEF:CL-TOP

303	qɑ-luq-te:-ŋuəȵi	ʔũ	o-zu-n,”
1sg-seat-DEF:CL-TOP	2sg	DIR-sit-2sg

304	ɦɑ-kə	jə-ji	ŋuə-wɑ.	(ɦɑ-tsu	χuɑn-tɕhiɑnmeʴ,
INT-thus	say-CSM	COP-EMPH	INT-here	Huang-Qianmen

305	ɦɑ-tsu	qɑ-wu	dʑe-tɕ	kopu-le:-ŋuəȵi,	qɑ
DIR-here	1sg-AGT	say-NOM	root-DEF:CL-TOP	1sg

306	tɕiq	dʑe-s-tɑ-ŋuəȵi	ʐmə-lɑ-sɑ	dɑ-m-ɑ,
inside	say-NOM-LOC-TOP	name-DEF:one-CL	DIR-forget-1sg

307	ɦɑlɑ	χuɑn-tɕhiɑnmeʴ	ʐmə-w-wɑ.	χuɑn-tɕhiɑnmeʴ
INT	Huang-Qianmen	call-VIS-EMPH	Huang-Qianmen

308	ʐmə-w	kɑ-hɑn	ŋuə-w-tu.)	ʐmətʂi-le:-ŋuəȵi
call-VIS	INDEF:one-kind	COP-VIS-LNK	emperor-DEF:CL-TOP

309	tɕi-steke-lɑ	ŋuə-tu,	ɦɑtɑ	genkuo-le:	dɑ-tɕ-ȵi
most-back-LOC	COP-LNK	INT	parrot-DEF:CL	DIR-find-ADV

310	ɦɑ-kɑ-hɑn	ŋuə-w-tu,	ɦɑ-tu	ʐmətʂi-le:-tɕ
INT-INDEF:one-kind COP-VIS-LNK INT-RESULT emperor-DEF:CL-GEN

311	tsi-le:-ŋuəȵi	χuɑn-tɕhiɑnmeʴ-tɑ	ɣʐə-s,
daughter-DEF:CL-TOP  Huang-Qianmen-DAT	marry-NOM

312	χuɑn-tɕhiɑnmeʴ-ŋuəȵi	ʐmətʂi	dzu-s,	ʐmətʂi-le:
Huang-Qianmen-TOP	emperor	sit-NOM	emperor-DEF:CL

313	tsi-le:-ŋuəȵi	χaiʂə
daughter-DEF:CL-TOP	†(still.is)

314	ɦɑ-thɑ	de-l-əs,	ɦɑ-kə	ŋuə-ku-tu.
INT-there	DIR-give-NOM	INT-thus	COP-NAR-LNK

Text 6: The Old Man of the Chen Family
0	tshəntɕɑ	qɑpə
Chen.family	old.man

1	qeʴ	ŋuə-tu,	tshəntɕɑ	qɑpə	ȵɑ
long.ago	COP-LNK	Chen.family	old.man	COM

2	e:	ŋuə-tu,	ɑ-sə-ʁɑ-ȵi	khuə	ɕe-k,
one:CL	COP-LNK	one-day-LOC-ADV	dog	release-go

3	ɦɑ-tu	khuə	ɕe-kəi-tu,118
INT-RESULT	dog	release-NAR-LNK

4	khuə	ɕe-kəi-tu,	ɑ-sə-mɑqɑ	khuə	tə-ɕi-ȵi
dog	release-NAR-LNK	one-day-each	dog	DIR-release-ADV

5	phɑntshə-ʁɑ	khuə	tə-ɕi-ȵi	stuɑhɑ	tɕhə-m,
traveling.expenses-LOC    dog	DIR-release-ADV   food	eat-NOM

6	ɦɑ-tu,	ɑ-s-ʁɑ-tu	hɑ-qə-kəi-tu,	iɣi
INT-RESULT	one-day-LOC-LNK	DIR-go-NAR-LNK	anything

7	de-me-zde-kəi,	ɦɑ-tu,	de-me-zde-kui-tu,
DIR-NEG-hit-NAR	INT-RESULT	DIR-NEG-hit-NAR-LNK

8	ʐo:pu-le:	ʂqəl-lɑ-ŋuəȵi	bəs-le:
cave-DEF:CL	below-LOC-TOP	snake-DEF:CL

9	u-tɕu-kəi-wɑ.	“hɑ,	pəs-ŋuəȵi	iɣi	lə
DIR-see-NAR-EMPH	EXCL	today-TOP	anything	also

10	de-me-zde.	ɦɑ-ke	kə-ʁza-ȵi,	ɦɑ-kə
DIR-NEG-hit	INT-thus	go-ought:1sg-ADV	INT-thus

11	xʂuɕtɕu-le:	kə-qəstɑ,	u-tɕu-jɑ-ȵi
empty.handed-DEF:CL	go-not.as.good.as	DIR-see-CSM:1sg-ADV

12	ɑ-phɑu	qhu-ʂɑ.”	jə-kəi.
one-shot	shoot-HORT	say-NAR

13	ɑ-phɑu	u-qhu-kəi-tu,	ɦɑ-tu	jɑutsan-le:
one-shot  DIR-shoot-NAR-LNK   INT-RESULT  man.eating.demon-DEF:CL

14	ŋuə-kəi,	jɑutsan-le:	ŋuə-kəi-tu.	ɦɑ-tu
COP-NAR    man.eating.demon-DEF:CL	COP-NAR-LNK	INT-RESULT

15	ɑ-phɑu	qhu-kəi-tu,	jɑutsan-le:-ŋuəȵi
one-shot	shoot-NAR-LNK	man.eating.demon-DEF:CL-TOP

16	gəz	nə-qəti-kui.	gəz	nə-qəti-kui-tu.	the:-ŋuəȵi
strangle(n.)  DIR-kill-NAR   strangle(n.)  DIR-kill-NAR-LNK   3sg-TOP

17	juɑnʁuɑi,	(pitɕ-ŋuəȵi	“ʐmətʂi”	ʂpi-ʂ	qə:ʴ-ŋuəȵi
emperor	now-TOP		emperor	call-LNK	before-TOP

18	“juɑnʁuɑi”	ʐmə,	ʐmətʂi	lɑχ-ʁɑ	“juɑnʁuɑi”
emperor	call	emperor	DEF:one:kind-LOC		emperor

19	ʂpu-ku-wɑ),	ɦɑ-tu,	jɑutsan-le:-ŋuəȵi
call-NAR-EMPH	INT-RESULT	man.eating.demon-DEF:CL-TOP

20	tə-pian-thɑ-ji	ŋuə-kui-wɑ.	...... ......  ʐmətʂi-le:-ŋuəȵi
DIR-change-AUX-CSM	COP-NAR-EMPH	...... ......	emperor-DEF:CL-TOP

21	“meʴʐ	kə	tɕhe,”	jə-ȵi	he-ɕi-kui.	...... ......	“ȵiχuɑ
seek	go	want	say-ADV	DIR-send-NAR ...... ...... why

22	ŋuə-ȵi	(hɑtu)	tə-ʑdʑi?”	ʂpɑqtɑ	ɦo-pů-kəi,	“ȵiɣi
COP-ADV	INT	DIR-sick	pretend	DIR-do-NAR	what

23	tə-ʑdʑi-n?”	jə-ȵi,	“ʑdʑi	ɦo-tʂhup-ȵi	ʑdʑi	u-xʂu
DIR-sick-2sg  say-ADV	sick	DIR-cure-ADV    sick	DIR-recover

24	mɑ-lə,	ɦɑ-tu,	ʑdʑi u-xʂu	mɑ-lə	kɑ-hɑn
NEG-able   INT-RESULT  sick  DIR-recover  NEG-able   INDEF:one-kind

25	ŋuə-tu,	ʔũ	ȵiɣi	ŋuə-s	ŋuə-ŋuɑ?”	ɦɑ-tu,
COP-LNK  2sg  what   COP-NOM    COP-Q	INT-RESULT

26	tə-keʴl-kə-kui,	ʐmətʂi-le:-wu,	ʐmətʂi-le:-wu
DIR-ask-go-NAR	emperor-DEF:CL-AGT	emperor-DEF:CL-AGT

27	tə-keʴl	kɑ-hɑn	ŋuə-kui-tu,	“ɦa,	qɑ	tshəntɕɑ
DIR-ask INDEF:one-kind COP-NAR-LNK	EXCL   1sg	Chen.family

28	qɑpə-tɕ	ʂpəl	ȵɑ	ɕtɕi:mi	sə-dza-tu,
old.man-GEN	kidney	COM	heart	DIR-eat:1sg-LNK

29	dʐə-wɑ,”	jə-kui.	ɦɑ-tu,	ʐmətʂi-le:-ŋuəȵi
able-EMPH	say-NAR	INT-RESULT	emperor-DEF:CL-TOP

30	gueʴ	he-ɕi-ȵi	tshəntɕɑ	qɑpə
army	DIR-send-ADV	Chen.family	old.man

31	meʴʐ	he-ɕi-kui-stũ.
seek	DIR-send-NAR-PART

32	he-ɕi-kui	jɑ-tu,	ɦɑ-tu,	tse:-ŋuəȵi
DIR-send	INT-LNK	INT-RESULT	this:CL-TOP

33	tshəntɕɑ	qɑpə	tɕəu-thɑ-tɕ,	tshəntɕɑ
Chen.family	old.man	save-AUX-GEN(goal)	Chen.family

34	qɑpə-tɕ	tʂi-ŋuəȵi	tshəntitɕhən,
old.man	male/son-TOP	Chen.Diqing

35	ɦɑ-tu	tshəntɕɑ	qɑpə-ŋuəȵi	suəsuɑ
INT-RESULT	Chen.family	old.man-TOP	divine(the.future)

36	ɣʐə-jy,	ɦɑlɑ	tə-suɑ-ȵi	dʐuků	de-le,
able-ASP	INT	DIR-divine-ADV	knowledge	DIR-exist

37	ɦɑ-kə	suəsuɑ  ɣʐə-ȵi	“qɑ	ɦɑ-kə	meʴʐ,	ɦɑtə-ŋuəȵi,
INT-thus divine	able-ADV	1sg  INT-thus  seek	INT-TOP

38	a,	qɑ-tʂi,	ʔũ-ŋuəȵi	dɑ-ɣzə-n,	qɑ-ŋuəȵi
EXCL	1sg-son	2sg-TOP	DIR-set.out-2sg	1sg-TOP

39	fɑntʂənʂə	ʐmətʂi	tsoqpi	jəpɑ-q-tɑ-ŋuəȵi
†(anyway.is)  emperor	this:family	hand-top-LOC-TOP

40	do-χlu	mɑ-lə-jya,	ɦɑ-thɑ-s-ʁɑ
DIR-escape	NEG-able-ASP:1sg	INT-that:one-day-LOC

41	bəs-le:	jopu-le:	ʂqə-lɑ
snake-DEF:CL	cliff-DEF:CL	below-LOC

42	u-tɕyɑ-pɑqtɑ	ɦɑtɑ	tse:-ŋuəȵi,	ɦɑ-tsoqpi-wu
DIR-see:1sg-LNK(after) INT	this:CL-TOP	INT-this:family-AGT

43	qɑ	meʴʐ-lə	tɕhe,	qɑ	ʂpəl	ȵɑ	ɕtɕi:mi
1sg	seek-come	want	1sg	kidney	COM	heart

44	sə-mə-dzə-s-te:-wu,	ɦɑtɑ	thɑ-hɑn	ŋuə-ʂ,
DIR-NEG-eat-NOM-DEF:CL-if	INT	that:one-kind	COP-LNK

45	ɦɑ-tsɑ-χui-ŋuəȵi,	tshəntitɕhin	ʔũ	du-ɸu
INT-this:one-time-TOP	Chen.Diqing	2sg	DIR-run.away

46	dʐə-tɕeʴwu	du-ɸu-n-pɑ,	qɑ-ŋuəȵi	tsoqpi
able-AMP119:all	DIR-run.away-2sg-DTV	1sg-TOP	this:family

47	jəpɑ-q	ɦɑ-mə-ʁə-ʂə	mɑ-l-jyɑ.”
hand-top	DIR-NEG-go-LNK	NEG-able-ASP:1sg

48	ikə	jə-ȵi	ɦɑlɑ	du-ɸu,	tʂi-le:-ŋuəȵi
thus	say-ADV	INT	DIR-run.away	son-DEF:CL-TOP

49	du-ɸu-ȵi	nai-e-tshin-ʁɑ	i-pə-kəi-wɑ,
run.away-ADV	other-one-village-LOC	DIR-arrive-NAR-EMPH

50	nai-e-tshin-ʁɑ	i-pə-kəi-tu,
other-one-village-LOC	DIR-arrive-NAR-LNK

51	ɦɑlɑ	dɑ-qɑ	dɑ-qɑ	dɑ-qɑ-tu,	ɦɑlə
INT	DIR-go	DIR-go	DIR-go-LNK	there

52	ŋuə-tu,	dɑ-qɑ-tu	ɦɑlɑ	die-ʂe-m-le:
COP-LNK	DIR-go-LNK	INT	DIR-die-NOM-DEF:CL

53	ʐi-kui,	wutɕupu-le:-ŋuəȵi	die-ʂe-kui,	wutɕupu-le:-ŋuəȵi
exist-NAR  husband-DEF:CL-TOP  DIR-die-NAR	husband-DEF:CL-TOP

54	die-ʂe-kui-tu,	ɦɑ-tu,	lokun	lokun
DIR-die-NAR-LNK	INT-RESULT	sworn.brother	sworn.brother

55	phənjəu ɦe-se	ŋuə.  tɕɑ-lɑ	tshɑ-lɑ-ʁɑ-ŋuəȵi
friend	DIR-make(friends)	COP where-LOC	village-LOC-LOC-TOP

56	“ɦɑ-tsəi	lokun	ɦe-seʴ-ʂ,
INT-this.manner	sworn.brother	DIR-make(friends):1pl-LNK

57	ɦɑ-tsəi	ɦe-seʴ.”	ɦɑ-tsəi-ŋuəȵi
INT-this.manner	DIR-make(friends):1pl	INT-this.manner-TOP

58	ɦe-se-kui-wɑ.	“ha,	tse:
DIR-make(friends)-NAR-EMPH	EXCL	this:CL

59	fɑntʂənʂə	thɑ-hɑn	shenʐə	bələ-s	ŋuə,”	ikə
†(anyway.is)   that:one-kind  birthday	make-NOM	COP	thus

60	jə-ȵi,	ɦɑ-ke:	tə-bəl-kui.	ɦɑ-tu	χu
say-ADV	INT-INDEF:CL	DIR-make-NAR	INT-RESULT	goods

61	ȵɑ	thɑ-hɑn	kuɑn-thɑ-m	əzzi	ʐi-kui.	ɦɑ-tu
COM   that:one-kind   manage-AUX-NOM    a.few  exist-NAR  INT-RESULT

62	thɑ-hɑn	afəʴali	mɑ-tʂhə-tɕ	lɑχuilai	χu.
that:one-kind †(least.amount) NEG-lack-GEN	†(take.back)	goods

63	ɦɑ-tu-ŋuəȵi,	“kuȵɑtsə	ȵɑ	stumpətʂe120-ŋuəȵi,   tsɑ
INT-RESULT-TOP	close.relatives COM  relatives-TOP	here

64	ɑ-lɑ	tɕhe,	ʔũ-ŋuəȵi	ɑ-ʂpɑ	kə	lə
DIR-come	want	2sg-TOP	one-place	go	also

65	ɦe-me-se,”	jə-kui.	ɦɑ-kə	jə-kui-tu,
DIR-NEG-allow	say-NAR	INT-thus	say-NAR-LNK

66	ɦɑlə	ə-lɑ-kəi-wɑ.	ə-lɑ-kəi-tu,
there	DIR-come-NAR-EMPH	DIR-come-NAR-LNK

67	χaiʂə	ɦɑlɑ-ŋuəȵi    ə-lɑ-kəi-tu,	tʂi-ŋuəȵi tshənpe-khunpe.
†(still.is)	there-TOP	DIR-come-LNK	son-TOP   smart-capable

68	ɦɑlɑ-ŋuəȵi	χaiʂə	tɑulə   tɕi	kuo jue	ʂəχəu
there-TOP	†(still.is arrive few  CL	month	time/when)

69	i-jə-ɕ	pe-tu,	χaiʂə	ɦɑ-tsɑ	ʐmətʂi
one-two-month	become-LNK	†(still.is)	INT-this	emperor

70	louqpi-wu	meʴʐə-kui-wɑ.	ʐmətʂi	tsoqpi-wu
DEF:one:family-AGT     seek-NAR-EMPH	emperor	this:family-AGT

71	meʴʐə-kui-tu,	“a!	qɑ-ŋuəȵi	mɑ-k
seek-NAR-LNK		EXCL	1sg-TOP	NEG-go

72	ɦe-me-se,	kɑ:,”	ɦɑlɑ
DIR-NEG-allow	go:PRS	INT

73	sətsim-le:-tɑ-ŋuəȵi,	“a!	qɑ	thɑ-hɑn
wife-DEF:CL-LOC-TOP	EXCL	1sg	that:one-kind

74	ŋuə-ʂ,	qɑ-ŋuəȵi    mɑ-k	ɦe-me-se-ʂ,	ɦɑ-tu-ŋuəȵi
COP-LNK  1sg-TOP	NEG-go  DIR-NEG-allow-LNK	INT-RESULT-TOP

75	tʂi	pe-tu	ŋuə-tu,	ɕtɕə-p	le-ȵi
son	become-LNK	COP-LNK	seven-years	exist-ADV

76	ləɣz	ɑ:-su-k-wɑ.	tsi	pe-tu,
book	DIR:INDTV-study-go-DTV	daughter	become-LNK

77	χaiʂə	iɣi	qɑ	meʴʐə-lə	me-tɕhi,
†(still.is)	anything	1sg	seek-come	NEG-want

78	nai	tʂi	pe-tu	ʂəʔəʴsui
other	son	become-LNK	†(twelve.years.old)

79	hani-p	le-ȵi	ɦɑ-tu	qɑ	tɑ:-meʴʐ-lə-wɑ,”
twelve-year   exist-LNK   INT-RESULT	1sg   INDTV-seek-come-DTV

80	jə-jy.	ŋuəȵi	sətsim-le:-tɑ-ŋuəȵi	ə-χte-jy,
say-ASP	TOP	wife-DEF:CL-LOC-TOP	DIR-exhort-ASP

81	ɦɑ-tu	“ʐmə-ŋuəȵi thɑnkhemu	ə-ʂpə-n-pɑ,”	jə-jy,
INT-RESULT	name-TOP	Thɑnkhemu	DIR-call-2sg-DTV    say-ASP

82	“thɑnkhemu-ŋuəȵi	ɦɑ-tsəi	ə-ʂpə-n-pɑ,	ɦɑ-tu
Thɑnkhemu-TOP	INT-this.manner   DIR-call-2sg-DTV  INT-RESULT

83	ləɣz	u-su-ȵi	ɕtɕə-p	le-ȵi,	kə-ŋuə-tu
book	DIR-study-ADV	seven-year exist-ADV	thus-COP-LNK

84	i-pə-l-ȵi	qɑ	ta:-meʴʐ-wɑ.”	ɦɑ-tu,
DIR-return-come-ADV	1sg	DIR:INDTV-seek-DTV	INT-RESULT

85	xsə	nai-e-fən-ʁɑ	χaiʂə	meʴʐə-lə-m-ŋuəȵi
new(again)	other-one-CL-LOC  †(still.is)	seek-come-NOM-TOP

86	steke-lɑ	ə-dzɑ-lu-kui.
behind-LOC	DIR-chase-come-NAR

87	ə-dzɑ-lu-kui-tu,	χaiʂə	du-ɸu-ȵi
DIR-chase-come-NAR-LNK	†(still.is)  DIR-run.away-ADV

88	kə-jə-kəi-tu,	nai-ɑ-ʂpɑq-tɑ,	χaiʂə
go-REP-NAR-LNK	other-one-place-LOC	†(still.is)

89	ŋuəȵi	wutɕupu	die-ʂe-m-le:-tɑ,	wutɕupu
TOP	husband	DIR-die-NOM-DEF:CL-LOC	husband

90	die-ʂe-m-le:-tɑ	χaiʂə	ɦɑ-ke:
DIR-die-NOM-DEF:CL-LOC	†(still.is)	INT-INDEF:CL

91	pe-ȵi,	qe:ʴ	ʂpaʂpa	ɦɑ-ke:
become-ADV	before	same.way	INT-INDEF:CL

92	tu-tsu-jə-kəi.	ɦɑ-ke:	tu-tsu-jə-kəi-tu,
DIR-meet-REP-NAR	INT-INDEF:CL	DIR-meet-REP-NAR-LNK

93	ɦɑ-ŋuəȵi	χu-pɑn-thɑ-luo,	ɦɑ-lɑ-hɑn-ŋuəȵi,
INT-TOP	goods-manage-AUX-perhaps	INT-DEF:one-kind-TOP

94	χaiʂə	thu	ə-mə-lɑ-ʐ	mo-ʁu-jə-kui.
†(still.is)	there	DIR-NEG-come-CAUS	NEG-willing-REP-NAR

95	ɦɑ-thə	ə-lɑ-kəi-tu,	xsə	meʴʐə-lə-m
INT-there	DIR-come-NAR-LNK	new(again)  seek-come-NOM

96	i-pə-l-jə-kui	“tʂi	pe-tu,	qɑ	meʴʐ-lə
DIR-arrive-come-REP-NAR	son	become-LNK	1sg	seek-come

97	tɕhe-wɑ,	tsi	pe-tu,	meʴʐ-lə
want-DTV	daughter	become-LNK	seek-come

98	me-tɕhe-wɑ,	tʂi	pe-tu,	ɦɑlɑ	ɕtɕə-p
NEG-want-DTV	son	become-LNK	INT	seven.years

99	le-ȵi	ləɣz	ɑ:-su-ku,	hodʑy-p
exist-ADV	book	DIR:INDTV-study-go:EMPH	ten-year

100	le-ȵi	qɑ	ta:-meʴʐ-lə-wɑ,”	ɦɑ-kə
exist-ADV	1sg	DIR:INDTV-seek-come-DTV	INT-thus

101	jə-kui-tu.
say-NAR-LNK

102	ɦɑ-tu	thɑnkhemu	ȵɑ	likhemu	jə-ze	wu	tʂi
INT-RESULT  Thɑnkhemu   COM	Likhemu	two-CL  all	son

103	pe-kui,	ɦɑ-tu,	ɑ-s-ʁɑ-ŋuəȵi	dɑ-ɣz-ȵi
become-NAR     INT-RESULT	one-day-LOC-TOP	DIR-set.out-ADV

104	χaiʂə,	ɦɑ-thɑ	“ep-te:	meʴʐ kɑ:,”
†(still.is)	INT-there	father-DEF:CL	seek  go:PRS:1sg

105	jə-χuɑ,	“ep-te:	meʴʐ	kɑ:,”
say-because	father-DEF:CL   seek	go:PRS:1sg

106	jə-χuɑ	ŋuəȵi	dɑ-qɑ	dɑ-qɑ-kəi-tu,
say-because	TOP	DIR-go	DIR-go-NAR-LNK

107	bɑ-la:-ʁɑ	e-tʂepe-kəi.	ɦɑ-tu 
flat.area.on.side.of.hill-DEF:CL-LOC    DIR-encounter-NAR  INT-RESULT

108	tshəntitɕhin-ŋuəȵi	ep	ŋuə-w,	ep-le:	meʴʐə-k
Chen.Diqing-TOP	father	COP-VIS	father-DEF:CL	seek-go

109	dɑ-qə-kəi-tu,	ɦɑlɑ	gue:ʴ-tɑ-ŋuəȵi	e-tʂepe-kəi.
DIR-go-NAR-LNK	INT	road-LOC-TOP	DIR-encounter-NAR

110	thɑnkhemu-ŋuəȵi	tə-keʴl-kəi.	thɑnkhemu
Thɑnkhemu-TOP	DIR-ask-NAR	Thɑnkhemu

111	tə-keʴl-kəi-tu,	“ʔũ	tɕɑ	kɑ:-n-ɑ?”	jə-kui,	“ʔũ
DIR-ask-NAR-LNK	2sg	where	go:PRS-2sg-Q	say-NAR	2sg

112	tɕɑ	kɑ:-n-ɑ?”	jə-kui-tu.	“ha,	qɑ	ep
where	go:PRS--2sg-Q	say-NAR-LNK	EXCL   1sg	father

113	meʴʐ	kɑ:”	jə-kui.	“ʔũ	ep	ȵiɣi	ʐmə-wɑ?”
seek	go:PRS:1sg	say-NAR	2sg	father what	call-Q

114	jə-tu,	“qɑ-ep	tshəntitɕhin	ŋuə-ŋuɑ,”121	jə-ji.
say-LNK	1sg-father	Chen.Diqing  COP-VIS:1sg	say-CSM

115	thɑnkhemu	ɦɑ-tsə	“ep	lə	tshəntitɕhin	ŋuə,
Thɑnkhemu	INT-this		father	also	Chen.Diqing	COP

116	ʔũ	qɑ	mɑ-sun-ʂə,”	ikə	jə-kui,	“qɑ
2sg	1sg	NEG-consider-LNK	thus	say-NAR	1sg

117	mɑ-sun-ʂə”	jə-kui-tu,	nə-quɑq-tɕə-i.	hai
NEG-consider-LNK	say-NAR-LNK	DIR-fight-3pl-HS	EXCL

118	ne-quɑq-kei-tu,	thɑnkhemu-ŋuəȵi	“a,	ʔũ	ȵɑ	qɑ
DIR-fight-NAR-LNK	Thɑnkhemu-TOP	EXCL   2sg	COM	1sg

119	quəquɑ	ma-qaʴ,	ʔũ	ȵɑ	qɑ	quəquɑ	ma-qaʴ,
fight	NEG-ought:1pl	2sg	COM	1sg	fight	NEG-ought:1pl

120	ə-zə	ə-ʑdʑ-ʂɑ,”	jə-kui.	ɑ-zə	ə-ʑdʑ-tu,	ɦɑlɑ
one-CL	DIR-rest-HORT	say-NAR	one-CL	DIR-rest-LNK	INT

121	ɑ-zə	ə-ʑdʑ-ȵiantɕi, thɑnkhemu-jə	ba-kəi-ʂə,	ɦɑlɑ
one-CL	DIR-rest-after	Thɑnkhemu-†(TOP)   big-NAR-LNK	INT

122	tə-keʴl-kui,	likhemu	tə-keʴl-kui-tu,	ɦɑlɑ
DIR-ask-NAR	Likhemu	DIR-ask-NAR-LNK	INT

123	likhemu-ŋuəȵi	“ȵi:tsəi	ŋuə-ʐɑ:?”	jə-kui-ʂə.
Likhemu-TOP	WH.kind	COP-CAUS:PRS:1pl	say-NAR-LNK

124	thɑnkhemu-ŋuəȵi, “ʔũ	ȵɑ	qɑ	jə-ze	wu   tsəi-ŋuəȵi
Thɑnkhemu-TOP	2sg   COM	1sg	two-CL  all  this.manner-TOP

125	thɑ-hɑn	ep	meʴʐe:ʴ,	ep-te:	kənti	e:
that:one-kind	father	seek:1pl	father-DEF:CL	jointly	one:CL

126	ŋuə-k-ɑ:ʴ-tɕi?	ta,	iɕtɕi-ŋuəȵi	kə-ʂɑ,”
COP-INF-PRS:1pl-Q	INT	together-TOP	go-HORT

127	jə-kui.	ɦɑ-thu-ŋuəȵi,	quəquɑ
say-NAR	INT-there-TOP	fight

128	a-χə-ȵi	dɑ-qə-kəi-hɑ.
DIR-stop-LNK	DIR-go-NAR-PART

129	dɑ-qɑ	dɑ-qɑ	dɑ-qə-tu,	ɦɑlɑ
DIR-go	DIR-go	DIR-go-LNK	INT

130	xsə-tɕi-la:-ʁɑ	ə-wəi-jə-kəi	ha,
god-house(temple)-DEF:CL-LOC   DIR-stay/live-REP-NAR	INT

131	ə-wəi-jə-kəi-tu,	ɦɑ-tu	“the: maha-ŋuəȵi tshəntɕɑ
DIR-stay/live-REP-NAR-LNK    INT-RESULT	3sg  night-TOP	Chen.family

132	qɑpɑ	ȵɑ	tshəntitɕhin-tɕə	kuɑntɑusəje,	ɦɑlɑ-ŋuəȵi
old.man	COM	Chen.Diqing-GEN	sword.and.bow  INT-TOP

133	ɦɑlɑ	xsə-tɕi	pienɑ	tə-ʂuə-jə,	ɦɑ-kə
INT	god-house	beside	DIR-hide-REP	that.manner

134	səɸů-le:-pienɑ	tə-ʂuə-jə	ke:	u-ʐmu-ɑ-wɑ,”
tree-DEF:CL-beside   DIR-hide-REP    INDEF:CL	DIR-dream-1sg-EMPH

135	jə-ji.	“ha,	ʔũ,	qɑ-tutʂ
say-HS	EXCL	2sg	1sg-younger.brother

136	ȵi:-ke:	u-ʐmu-n-ɑ?”	jə-i-tu,	“a,	qɑ	lə
WH-INDEF:CL	DIR-dream-2sg-Q   say-HS-LNK	EXCL	1sg	also

137	ɦɑ-kə	u-ʐmu-ɑ.	a,	ta,	ʔũ	ȵɑ	qɑ	a-qəs
INT-thus	DIR-dream-1sg	EXCL	INT	2sg	COM	1sg  one-form

138	we-k-ɑ:ʴ-tɕi?	kuɑntɑusəje	ɦɑ-tsəi-ke:
exist-INF-PRS:1pl-Q	sword.and.bow	INT-this.manner-INDEF:CL

139	u-ʐmu-ɑ-ʂə,	tshən-ŋuəȵi  ɦɑ-thɑ	xsə-tɕi-le:-pienɑ-ŋuəȵi
DIR-dream-1sg-LNK  Chen-TOP	INT-there   god-house-DEF:CL-beside-TOP

140	ʐoʁu-pienɑ-lɑ	wətshəi-le:-tɑ	ɦɑ-l-ȵi
courtyard-beside-LOC	wild.prickly.ash-DEF:CL-LOC	DIR-look-ADV

141	ɦɑ-ke-ze	ʐi-jə	kə	u-ʐmu-ɑ-wɑ,”
INT-INDEF-CL	exist-REP	thus	DIR-dream-1sg-EMPH

142	jə-ji.	ɦɑ-tu	dɑ-qə-kəi-tu,
say-CSM	INT-RESULT	DIR-go-NAR-LNK

143	ʁɑtɕhi	ɦɑlɑ	gue:ʴ-le:-pienɑ-ŋuəȵi
really	INT	road-DEF:CL-beside-TOP

144	səɸ-lə-jin-tʂɑ	we-s-tɑ-ŋuəȵi	ɦɑlɑ
tree-DEF-few-CL	exist-NOM-LOC-TOP	INT

145	tsə-le:	lu-ji,	tsə	ɦe-ɕpi-kei,
water(river)-DEF:CL	come(flow)-HS	water	DIR-thirsty-NAR

146	a-i	dɑ-qə-kəi-tu,	ɦɑ	tsə	ɦe-ɕpi-kəi-tu,
one-time	DIR-go-NAR-LNK	INT	water	DIR-thirsty-NAR-LNK

147	ɦɑlɑ	χqɑtsəimi-le:	ɦɑ-lə-kui.
INT	spring.water-DEF:CL	DIR-come-NAR

148	ɦɑ-tu-ŋuəȵi,	thɑnkhemu-ŋuəȵi	tsə
INT-RESULT-TOP	Thɑnkhemu-TOP	water

149	tə-meʴʐ-kəi-tu,	ɦɑlɑ	tsə	dɑ-tɕ-kəi,
DIR-seek-NAR-LNK	there	water	DIR-find-NAR

150	tsə	dɑ-tɕ-kəi-tu,	“likhemu,	ʔũ-ŋuəȵi	tɕhə
water	DIR-find-NAR-LNK	Likhemu	2sg-TOP	drink

151	ə-χə-n,	qɑ	tuwɑ-le:-ŋuəȵi	qe:ʴ
DIR-stop-2sg	1sg	older.brother-DEF:CL-TOP	before

152	sə-tɕ-lɑ,	ɦɑ-tu	sə-tɕh-ȵi	qɑ
DIR-drink-INDTV:1sg   INT-RESULT	DIR-drink-ADV	1sg

153	die-me-ʂa-tu,	ɦɑlə-ŋuəȵi,	ʔũ	lə
DIR-NEG-die:1sg-LNK	INT-TOP	2sg	also

154	ə-tɕhə-n-pɑ.	nai	qɑ	die-ʂa-tu,
DIR-drink-2sg-DTV	other	1sg	DIR-die:1sg-LNK

155	ʔũ	tɕɑ-tɕhi-n-pɑ,”	jə-kui-tɕu.	ɦɑ-kə
2sg	NEG.IMP-drink-2sg-DVT	say-NAR-PART	INT-thus

156	jə-kui-tu,	thɑ-χui-tu,	thɑnkhemu	sə-tɕ-kəi,
say-NAR-LNK  that:one-time-LNK	Thɑnkhemu	DIR-drink-NAR

157	sə-tɕ-kəi-tu	ɦɑlɑ	ʐɑwɑ-ʂəpan-le:
DIR-drink-NAR-LNK	INT	stone-†stone.slab-DEF:CL

158	ɦa-que-ji-le:	tu-tsu-kəi,
DIR-cover-CSM-DEF:CL	DIR-encouter-NAR

159	ɦɑ-tu	e:!	tshəntɕɑ	qɑpɑ	ȵɑ	tshəntitɕhin
INT-RESULT EXCL Chen.family  old.man	COM  Chen.Diqing

160	kuɑntɑusəje	ɦɑlɑ	ɦe-le-ȵi	ʂə-ʐə-kui
sword.and.bow	INT	DIR-pack-ADV	exist-CAUS-NAR

161	ha,	pɑnɑ	quəqua-s	pɑnɑ,
INT	thing	fight-NOM	thing

162	kɑntɕhi,	ɦɑ-thɑ	ʂə-ʐə-kui-tu,
club	INT-there	exist-CAUS-NAR-LNK

163	thɑ-hɑn,	ɦɑ-lɑ-χui-tu,	thɑnkhemu-ŋuəȵi	tsə
that:one-kind INT-DEF:one-time-LNK Thɑnkhemu-TOP	water

164	o-qu	sə-tɕ-kəi,	ɦɑlɑ  ʂəpɑn-le:	ɕa-la:
one-mouthful DIR-drink-NAR  INT	stone.slab-DEF:CL   small-DEF:CL

165	tə-qe-kəi-tu.	ɕa-la:-ji	tə-tsi	mɑ-lə-kəi,
DIR-lift-NAR-LNK    small-DEF:CL-EXC	DIR-lift	NEG-able-NAR

166	ɦɑ-tu	“likhemu lə	ə-tɕhə-n	qɑ-tutʂu	ə-tɕhə-n,”
INT-RESULT	Likhemu also  DIR-drink-2sg 1sg-little.brother DIR-drink-2sg

167	jə-kui-ʂə,	sə-tɕ-tu,	ɦɑ-lɑ-χui-tu,
say-NAR-LNK	DIR-drink-LNK	INT-DEF:one-time-LNK

168	jə-ze	wu	u-χsu,	u-χsu-ȵi	ɑ-thɑn
two-CL	all	DIR-jump	DIR-jump-ADV	one-trip

169	tə-tsi-kəi-tu,	ɦɑlɑ	ɕa-la:-ji
DIR-lift-NAR-LNK	INT	small-DEF:CL-EXC

170	tə-me-qe-kəi,	ha,	a-thən	sə-tɕi-tɕ-ʂɑ,	ɑ-thən
DIR-NEG-lift-NAR  EXCL one-time	DIR-CON-drink-LNK	one-time

171	sə-tɕi-tɕ-kəi,	ɦɑ-lɑ-χui-tu,	sə-tɕ,	ʂəpɑn
DIR-CON-drink-NAR	INT-DEF:one-time-LNK	DIR-drink  stone.slab

172	tə-qe-ȵiɑufu,	ɦɑ-thɑ	tshəntɕɑ	qɑpə	ȵɑ
DIR-turn.over-LNK(as.soon.as) INT-there Chen.family  old.man COM

173	tshəntitɕhin-wu	pɑnə	tə-ʂuə-jə,	ɦɑ	kuɑntɑusəje
Chen.Diqing-AGT	thing	DIR-hide-CSM	INT	sword.and.bow

174	ɦɑ-lɑ-hɑn	ɦɑlɑ	i-le-ȵi	ʂə-kui,	ɦɑ-tu
INT-DEF:one-kind  there  DIR-pack-ADV	exist-NAR	INT-RESULT

175	tə-xtʂe-kəi,	tə-xtʂe-ȵi	he-tɕy-ȵi
DIR-take.out-NAR	DIR-take.out-ADV	DIR-carry-ADV

176	dɑ-qə-kəi.	a-i	dɑ-qə-kəi-tu,	ɦɑlɑ
DIR-go-NAR	one-time	DIR-go-NAR-LNK	INT

177	gue:ʴ-guχu-lɑ	xsə-tɕi-le:-ʁɑ
road-upper.part-LOC	god-house-DEF:CL-LOC

178	sin-le:-tɑ	ɦɑ-l-ȵi	ʐi-kui-wɑ,
lion-DEF:CL-LOC	DIR-look-ADV	exist-NAR-EMPH

179	ɦɑlə	ʐi-kui-tu,	“ha	qɑ	tshəntitɕhin
there	exist-NAR-LNK	INT	1sg	Chen.Diqing

180	ȵɑ	tshəntɕɑ	qɑpə-tɕ	ɦɑ	sin	ŋuə-n-ʂɑ
COM	Chen.family	old.man-GEN	INT	lion	COP-2sg-LNK

181 qap	ɦa-ʁu-n,122	sin	mɑ-ŋuə-n-ʂɑ,	tu
head	DIR-throw-2sg	lion	NEG-COP-2sg-LNK	RESULT

182	qap	ɦa-tɕi-ʁu-n,	tɕile	dzɑ:-n-ʂɑ,
head	DIR-NEG.IMP-throw-2sg	1pl	eat:PRS-2sg-LNK

183	ə-zə-n,	nai	tɕile-tɕ	sin	ŋuə-n-tu,
DIR-eat-2sg	other	1pl-GEN	lion	COP-2sg-LNK

184	ɦɑlɑ	qap	ɦɑ-ʁu-n,”	jə-kui.	ɦɑlɑ	ŋuə-ȵi,
there	head	DIR-throw-2sg	say-NAR	there	COP-ADV

185	qap	ɦa-ʁu-kui,	qap	ɦa-ʁu-kui-tu,	ɦɑlə
head	DIR-throw-NAR	head	DIR-throw-NAR-LNK	there

186	ŋuə-tu,	kuɑntɑusəje	sin	tə-qətʂi-ȵi
COP-LNK	sword.and.bow	lion	DIR-ride-ADV

187	dɑ-qə-kəi-wɑ.	sin	tə-qətʂi-ȵi
DIR-go-NAR-EMPH	lion	DIR-ride-ADV

188	dɑ-qə-kəi-tu,	ɦɑ-tu	jautsan
DIR-go-NAR-LNK	INT-RESULT	man.eating.demon

189	pe-m	ɦɑ-tu	ʐmətʂi-le:-tɕə,
become-NOM	INT-RESULT	emperor-DEF:CL-GEN

190	ɦɑ-tse:-ŋuəȵi,	ɦɑtɑ	thɑnkhemu	ȵɑ	likhemu,
INT-this:CL-TOP	INT	Thɑnkhemu	COM	Likhemu

191	the-wu	tshəntɕɑ	qɑpə,	tshəntitɕhin-ŋuəȵi,
that-ABL	Chen.family	old.man	Chen.Diqing-TOP

192	tshəntɕɑ	qɑpə-ŋuəȵi	qe:ʴ	jitɕin	jautsan
Chen.family	old.man-TOP	before	†(already) man.eating.demon

193	dʑemi	pe-m-le:-wu	ʂpəl	ȵɑ	ɕtɕi:mi
Dʑemi	become-NOM-DEF:CL-AGT	kidney	COM	heart

194	ha-xtʂe-ȵi	jitɕin	the-xʂepi-ʁɑ	ə-ʁɑ-s-tɑ
DIR-take.out-ADV	†(already)   that-side-LOC	DIR-go-NOM-LOC

195	ɦɑlɑ    tə-pian-thɑ-kəi,	thɑ	tə-piɑn-thɑ-ȵiɑntɕi,
INT	DIR-change-AUX-NAR	there	DIR-change-AUX-after

196	gɑntsə	χuɑ-m	ɦɑlɑ	ʐi-kəi.
saddle	sell-NOM	there	exist-NAR

197	gɑntsə	χuɑ-m	thɑ	ʐi-kəi-tu,	ɦɑlɑ
saddle	sell-NOM	there	exist-NAR-LNK	INT

198	thɑnkhemu	ȵɑ	likhemu-ŋuəȵi	ɦɑ-thɑ	meʴʐ-kə
Thɑnkhemu	COM	Likhemu-TOP	INT-there	seek-go

199	hɑ-qɑ.	tshəntitɕhin	meʴʐ-kə	hɑ-qə-kə-wɑ.
DIR-go	Chen.Diqing	seek-go	DIR-go-INF-EMPH

200	tɕhəntitɕhin	meʴʐ	hɑ-qɑ-tu,	ɦɑlɑ	tshəntɕɑ
Chen.Diqing	seek	DIR-go-LNK	INT	Chen.family

201	qɑpə-ŋuəȵi	ɦɑlɑ	tə-piɑn-thɑ,	tə-piɑn-thɑ-tu,
old.man-TOP	there	DIR-change-AUX	DIR-change-AUX-LNK

202	ɦɑlɑ	gɑntsə-ŋuəȵi	ɦɑlɑ	sin	le-tue-tɑ	ɦɑ-ʂə-tɕ,
INT	saddle-TOP	INT	lion	DEF-pair-LOC	DIR-put-GEN

203	ɦo-ʂu	kə	ɦɑ-thə	tə-bəl-ȵiɑntɕi
DIR-wash.clean	thus	INT-there	DIR-make-after

204	gɑntsə	χuɑ-m	ɦɑlə	ə-tɕ-kəi,	ɦɑ-tu
saddle	sell-NOM	there	DIR-stop-NAR	INT-RESULT

205	thɑnkhemu	ȵɑ	likhemu	i-pə-k-tu,	ɦɑlɑ  ʁo-men
Thɑnkhemu  COM	Likhemu	DIR-arrive-go-LNK	INT	city-gate

206	ɦo-tsu-ji-la:-ʁɑ	ɦɑlɑ, “ʔile tɕɑ:	ka:-i-wɑ?”
DIR-stand.up-CSM-DEF:CL-LOC    there	2pl where:LOC go:PRS-2pl-Q

207	jə-tu,	“tɕile	tshəntitɕhin	meʴʐ	leʴ-wɑ,”
say-LNK	1pl	Chen.Diqing	seek	come:1pl-EMPH

208	jə-kui.	“a,	gantsə	pɑ:-ji-ŋuɑ?”	jə-kui-tu.
say-NAR	EXCL	saddle	buy:PRS-2pl-Q	say-NAR-LNK

209	“a,	tɕile	sin-la:-ʁɑ	χoʂu-ʂə
EXCL	1pl	lion-DEF:CL-LOC	fit-LNK

210	ɦɑ-ʂ-ʂɑ.	nai	mo-χoʂu-tu	mɑ-pəʴ-wɑ,”
DIR-put-HORT	other	NEG-fit-LNK	NEG-buy:1pl-EMPH

211	jə-ji.	ɦɑ-tu	ɦɑ-ʂ-kəi,	ɦɑ-ʂ-kəi-tu,	qhuɑt
say-HS	INT-RESULT    DIR-put-NAR  DIR-put-NAR-LNK   as.it.happens

212	tə-ʂ-ȵike	tu	te-qe	me-tɕhi,	ɦɑ-tsəi
DIR-grow-after	RESULT	DIR-reveal NEG-want INT-this.manner

213	tə-ʂ-ȵike	ɦɑ-kə	pe-kui,	ɦɑ-tu	thɑnkhemu  ȵɑ
DIR-grow-after  INT-thus  become-NAR  INT-RESULT  Thɑnkhemu COM

214	likhemu-ŋuəȵi	sin	tə-qtʂi-ȵi	kuɑntɑusəje
Likhemu-TOP	lion	DIR-ride-ADV	sword.and.bow

215	he-tɕy-ȵi	ə-qɑ-kəi.
DIR-carry-ADV	DIR-go-NAR

216	ə-qɑ-tu,	ɦɑ-tu	jɑutsan	dʑemi
DIR-go-LNK	INT-RESULT	man.eating.demon	Dʑemi

217	wutɕupu-ŋuəȵi	ɦɑlɑ	titɑu	tə-xkue-ȵi
husband-TOP	INT	†tunnel	DIR-dig-ADV

218	ɦɑ-tsəi	ə-ʂ-jy-kui-wɑ,	ɦɑ-tu
INT-this.manner	DIR-put-ASP-NAR-EMPH	INT-RESULT

219	tshəntitɕhin-tɕə	gueʴ-ȵɑ	nə-quɑ-kui-ʂ,
Chen.Diqing-GEN	army-COM	DIR-fight-NAR-LNK

220	tʂi	thɑnkhemu	ȵɑ	likhemu
male/son	Thɑnkhemu	COM	Likhemu

221	tshəntitɕhin	ȵi:-epə-tɕ	gueʴ-ȵɑ
Chen.Diqing	3sgREFL-father-GEN	army-COM

222	nə-quɑ-kəi-wɑ,	ɦɑ-tu	nə-quɑ-ȵi
DIR-fight-NAR-EMPH	INT-RESULT	DIR-ʴght-ADV

223	ɦɑlɑ	ŋuə-tu,	steke	ȵi:-epə-te:-tɕ
there	COP-LNK	behind	3sgREFL-father-DEF:CL-GEN

224	gueʴ-ŋuəȵi	nə-qəti	dɑ-s.
army-TOP	DIR-beat.to.death	DIR-finish

225	nə-qəti	dɑ-s-tu,	ɦɑlɑ	jɑutsan
DIR-beat.to.death DIR-finish-LNK	there	man.eating.demon

226	dʑemi	ɦɑ-tsoqpi-tɕ	ʐmətʂi	ɦɑ-tse:-wu
Dʑemi	INT-this:family-GEN	emperor	INT-this:CL-AGT

227	tɑitɑulɑ,	tə-ts̥əqɑ-ku,	ɦɑ-tu	tshəntitɕhin	lə
†(catch)	DIR-catch-NAR	INT-RESULT	Chen.Diqing	also

228	nə-χʂ-ku.	nə-χʂ-ȵi	ɦɑ-the-wu,	thɑnkhemu
DIR-tie.up-NAR	DIR-tie.up-ADV	INT-that-ABL	Thɑnkhemu

229	ȵɑ	likhemu-ŋuəȵi	titɑu-ʁɑ	a-ʁů-ȵi
COM	Likhemu-TOP	tunnel-LOC	DIR-throw-ADV

230	ȵisues	me-le:-tɕ-ŋuəȵi	sipe	dɑ-ɕtɕ-jə,
nearly.dead	NEG-exist-GEN-TOP	medicine	DIR-feed-CSM

231	sipe	dɑ-ɕtɕ-jə-ku-tu,	ɦɑ-tu medicine
DIR-feed-CSM-NAR-LNK	INT-RESULT

232	nə-χʂ-ȵi	χaiʂə	ȵi:-ep-te:-ȵɑ	ɦɑlɑ
DIR-tie.up-ADV	†(still.is)	3sgREFL-father-DEF:CL-COM	INT

233	ɑŋ̥u̥ə	nə-χʂ-ȵi	i-ɕi-ku.	ɦɑ-tu	ep-te:-ŋuəȵi
together  DIR-tie.up-ADV   DIR-put-NAR  INT-RESULT  father-DEF:CL-TOP

234	ɦɑlɑ	keʴl-jy,	ʂku-ʐ	pu-jy,123	ɦɑ-tsəi
there	ask-ASP	orangutan-talk	do-ASP	INT-this.manner

235	ʂku-ʐ	ɦo-pu-ȵi,	“hüa,	qɑ	ɦɑlə	ə-χte
orangutan-talk	DIR-do-ADV	EXCL	1sg	there	DIR-exhort

236	lɑ-hɑn	tʂi	pe-kɑ:-ji,”	ikə-jə-ȵi	ɦɑ-kə
DEF:one-kind male/son become-INF:PRS-CSM thus-say-ADV INT-thus

237	ə-χte-ku,	ɦɑ-tu	thɑnkhemu	ȵɑ	likhemu-ŋuəȵi
DIR-exhort-NAR    INT-RESULT	Thɑnkhemu	COM	Likhemu-TOP

238	χaiʂəχuijələjitian,	ɦɑ-tsəi-ȵi	ɕtɕů
†(also.recalled.a.little)	INT-this.manner-ADV	thought(n.)

239	zə-lɑ-ȵi,	a,	ep-te:-wu	ɦɑ-tsəi
DIR-come-ADV	EXCL	father-DEF:CL-AGT	INT-this.manner

240	ɦe-dʑi-kui,	ʂku-ʐ	ɦe-dʑi-ȵi	“tʂi
DIR-say-NAR	orangutan-talk	DIR-say-ADV	male/son

241	pe-kɑ:-ji,	tʂi	pe-tu	ɕtɕə-p	le-ȵi
become-INF:PRS-CSM male/son become-LNK	seven-year	exist-ADV

242	ləɣz	ɑ:-su-wɑ,	the-wu	hatʂi-p
book	DIR:INDTV-study-DTV	that-ABL	eleven-year

243	le-ȵi	qɑ	ta:-meʴʐ-wɑ,	nai
exist-ADV	1sg	DIR:INDTV-seek-DVT	other

244	steke-le:-ŋuəȵi	likhemu	ə-ʂp-ȵi,	likhemu-ŋuəȵi
behind-DEF:CL-TOP	Likhemu	DIR-call-ADV	Likhemu-TOP

245	hotɕu-p	le-ȵi	qɑ	ta:-meʴʐ-lə-wɑ,
ten-year	exist-ADV	1sg	DIR:INDTV-seek-come-DTV

246	tʂi	pe-tu,”	ɦɑ-kə	jə-kui-wɑ,
male/son	become-LNK	INT-thus	say-NAR-EMPH

247	ɦɑ-tu	ʂku-ʐ	pə-kəi.	ɦɑ-tu
INT-RESULT  orangutan-talk	do-NAR	INT-RESULT

248	ep-te:-ŋuəȵi	ɦɑ-kə	jə-kui-tɕu.	thɑnkhemu-ŋuəȵi,
father-DEF:CL-TOP  INT-thus	say-NAR-PART	Thɑnkhemu-TOP

249	“ʔũ	ȵɑ	qɑ	ȵiɣi	bəl-lə
2sg	COM	1sg	what	do-come

250	hɑ-ləʴ,	qɑ-tutʂ,”	jə-kui,	ɦɑ-tu
DIR-come:1pl	1sg-younger.brother	say-NAR	INT-RESULT

251	ɦɑ-kə	jə-kui-tu.	“a	ʔũ	ȵɑ	qɑ	ep
INT-thus	say-NAR-LNK	EXCL	2sg	COM   1sg	father

252	meʴʐ	ləʴ-ȵi,”	jə-kui,	“ep	meʴʐ	ləʴ,”
seek	come:1p-ADV    say-NAR	father	seek	come:1pl

253	likhemu-ŋuəȵi    kə-jə-kui.	ɦɑ-lɑ-χui-tu,	ep-te:-tu,
Likhemu-TOP	thus-say-NAR   INT-DEF:one-time-LNK   father-DEF:CL-LNK

254	e!	ɦɑ-ʂəȵi-kə-tɕi-jə,	“ta,	qɑ	ʔile	ep
EXCL	DIR-discuss-go-3pl-HS	INT	1sg	2pl	father

255	ŋuə-k-ɑ,”	ikə	jə-kui.
COP-INF-1sg	thus	say-NAR

256	ɦɑ-kə	jə-kui-tu,	ɦɑ-ʂəȵi,
INT-thus	say-NAR-LNK	DIR-discuss

257	ɦɑ-ʂəȵi	kɑ-hɑn	ŋuə-tu,	meʴʂ-tɑ-s-ʁɑ-ŋuəȵi
DIR-discuss	INDEF:one-kind   COP-LNK	next-DEF:one-day-LOC-TOP

258	qəti-s,	ɦɑtɑ	tshəntitɕhin
beat.to.death-NOM	INT	Chen.Diqing

259	ȵɑ	thɑnkhemu,	likhemu	tsəzzi-ŋuəȵi
COM	Thɑnkhemu	Likhemu	these.people-TOP

260	ɦɑlɑ	jɑutsan	dʑemi	wutɕupu-le:-ŋuəȵi,
there	man.eating.demon	Dʑemi	husband-DEF:CL-TOP

261	χaiʂə	ʐmətʂi-le:	ŋuə-kəi-ȵi,
†(still.is)	emperor-DEF:CL	COP-NAR-ADV

262	χaiʂə	qəti-s	ə-ʂ-jy,
†(still.is)	beat.to.death-NOM	DIR-release-ASP

263	jautsan	dʑemi	tse:-wu
man.eating.demon	Dʑemi	this:CL-AGT

264	χaiʂə	lɑupeɕi	lə	qusu	ə-tʂən-thɑ,
†(still.is)	†ordinary.citizens	also	very.many	DIR-kill-AUX

265	gueʴ	ȵɑ	thɑ-hɑn,	tshenʂə	qusu
army	COM	that:one-kind	dispute	very.many

266	tə-qɑ-ʐ-kui-wɑ.	ɦɑ-tu	qusu
DIR-go-CAUS-NAR-EMPH	INT-RESULT	very.many

267	tə-qɑ-ʐ-ȵi	ɦɑ-kɑ-hɑn	ŋuə-kui-tu.
DIR-go-CAUS-ADV	INT-INDEF:one-kind COP-NAR-LNK

268	ɦɑ-tu	tshəntitɕhin-ŋuəȵi	ɦɑ-tu	tijikuojautɕhiu,
INT-RESULT     Chen.Diqing-TOP	INT-RESULT	†(first.demand)

269	“soqho-ŋuəȵi	tɕile	ʂe	ʁze-jy,	ɦɑlɑ-ŋuəȵi,
tomorrow-TOP	1pl	die	must-ASP	that-TOP

270	ʔũ-sətsim-le:-ŋuəȵi	tɕile χaiʂə	tɕɑ:	mi-le:
2sg-wife-DEF:CL-TOP	1pl	†(still.is)  where:LOC   person-DEF:CL

271	ŋuə,	ɑ-ʂə	u-tɕu	tɕhe,	quɑha-χupi	lə
COP	one-time	DIR-see	want	face-appearance	also

272	u-mu-tɕu-le,	tɕile	qəti	ɦe-me-se.”
DIR-NEG-see-because	1pl	kill	DIR-NEG-allow

273	ʐmətʂi-le:-tɑ-ŋuəȵi	ɦɑ-kə	jɑutɕhiu-tu-pu-k-kui-stu.
emperor-DEF:CL-DAT-TOP   INT-thus	demand-DIR-do-go-NAR-PART

274	ɦɑ-tu	wutʂhu-pu-m-le-ɣlə-tɑ,	ɦɑ-kə
INT-RESULT    help-do-NOM-DEF-pl-LOC	INT-thus

275	jə-kui-tu,	ɦɑ-kə	jə-kui-tu,
say-NAR-LNK	INT-thus	say-NAR-LNK

276	“mi	χaiʂə	u-tɕu	ɦe-se-wɑ,”		jə-kui,
person	†(still.is)	DIR-see	DIR-allow-EMPH	say-NAR

277	“khuoji	təp-ȵi	ʂe-ʁze-jə-u-ȵi
†(is.possible)   tomorrow-ADV	die-must-CSM-VIS-ADV

278	ɑ-ʂ	u-tɕu	ŋuə	lə	khuoji,”
one-time	DIR-see	COP	also	†(is.possible)

279	jə-kui-ʂə.	ɦɑ-tu	ʐmətʂi-le:-ŋuəȵi	sətsim-le:
say-NAR-LNK	INT-RESULT	emperor-DEF:CL-TOP	wife-DEF:CL

280	ɦɑ-thɑ	meʴʂ-tɑ-s-ʁɑ	ʐmu	tsu-s-tɑ-ŋuəȵi
INT-there	next-DEF:one-day-LOC    meeting	hold-NOM-LOC-TOP

281	sətsim-le:	tʂhetsə-quə-tɑ-ŋuəȵi	he-tɕhi-kəi,
wife-DEF:CL	cart-top-LOC-TOP	DIR-bring-NAR

282	ɦɑ-thɑ-ŋuəȵi,	tshəntitɕhin-ŋuəȵi,	“a!	otsůquɑ-ȵi-ŋuəȵi
INT-there-TOP	Chen.Diqing-TOP	EXCL	morning-ADV-TOP

283	tɕile-tɕ	jɑutɕhiu	tɕiuʂə,	ȵiuχuɑn-ŋuəȵi	ɑ-tɕ,
1pl-GEN	demand	†(that.is)	bezoar-TOP	one-catty

284	the-wu,	kɑnthɑn	mudʑu-ŋuəȵi	ɑ-w	phə
that-ABL	†charcoal	charcoal-TOP	one-pile	blow(burn)

285	tɕhe-wɑ,	tɕile	tu-jů-ȵi	ʐa:,	ʔile-wu	tɕile
want-DTV	1pl	DIR-stand-ADV	exist:PRS	2pl-AGT	1pl

286	tɕhɑnpi-pɑ:-j-jə-ʂ	qətia:-i	ji,	ɦɑ-thu-ŋuəȵi,
†shoot-do:PRS-2pl-say-LNK	kill:PRS-2pl	say	INT-there-TOP

287	tɕile	putu-lɑ-ŋuəȵi	kɑnthɑn	ɑ-w	phə
1pl	front-LOC-TOP	charcoal	one-pile	blow(burn)

288	tɕhe-wɑ,”  jə-kui-tɕu.	ɦɑ-tu	χaiʂə	“khuoji
want-DTV   say-NAR-PART   INT-RESULT	†(still.is)  †(is.possible)

289	ɦe-se,”	jə-kui-ʂə,	ʐmətʂi-le:-ŋuəȵi	kə-jə-kui.
DIR-allow    say-NAR-LNK	emperor-DEF:CL-TOP thus-say-NAR

290	ɦɑ-tu	ȵiuχuɑn i-se-kui,	ɦɑ-tu	ʐmu	tsu
INT-RESULT  bezoar	DIR-burn-NAR  INT-RESULT  meeting  hold

291	χaiʂə	ŋuəȵi	mi	jautsan	dʑemi-le:
†(still.is)	TOP	person	man.eating.demon	Dʑemi-DEF:CL

292	lə	hɑ-l-kəi,	ʐmətʂi	lə	hɑ-l-kəi,
also	DIR-come-NAR	emperor	also	DIR-come-NAR

293	ʐmu-tsu	thontʂə-tu-pů-ȵi	ɦɑtɑ
meeting-hold	†notify-DIR-do-ADV	INT

294	hɑ-lə-kui,	hɑ-lə-kui-tu	ɦɑlɑ
DIR-come-NAR	DIR-come-NAR-LNK	INT

295	thɑ-s-ʁɑ-tu,	ɦɑ-thizzi-ŋuəȵi	tɕhanpi-pu-tɕ,	ɦɑlɑ
that:one-day-LOC-LNK   INT-3dl-TOP	†shoot-do-GEN	INT

296	qəti   qəʑdʑi-jə-kui.	ɦɑ-tu	qəti   qəʑdʑi-jə-kui-tu,
kill	prepare-CSM-NAR	INT-RESULT   kill	prepare-CSM-NAR-LNK

297	χaiʂə	thɑ-hɑn	ŋuə-ku-wɑ,	ɦɑ-tu-ŋuəȵi,	ɦɑ-thɑ
†(still.is)  that:one-kind  COP-NAR-EMPH   INT-RESULT-TOP   INT-there

298	tʂhetsə-məq	iɕtɕi	sə-l-ȵi	ʐmətʂi-le:	ȵɑ
cart-top	together	DIR-look-ADV	emperor-DEF:CL	COM

299	ʐmətʂi	sətsim	jautsan	dʑemi,	ɦɑ-thɑ
emperor	wife	man.eating.demon	Dʑemi	INT-there

300	sə-l-ȵi	ʐi-tu.	ɦɑlɑ	tshəntitɕhin-wu
DIR-look-LNK	exist-LNK	INT	Chen.Diqing-AGT

301	ȵiuχuɑn-le-ste,	kɑnthɑn-məq-tɑ	ȵiuχuɑn-le-ste
bezoar-DEF-CL	charcoal-top-LOC	bezoar-DEF-CL

302	ʂə-ku-tu,	ɦɑlɑ	ɦɑ-tsu	ʐmitʂi
put/place-NAR-LNK	INT	INT-here	emperor

303	sətsim-le:	jautsan	ŋuə-ku-ʂ.
wife-DEF:CL	man.eating.demon	COP-NAR-LNK

304	jautsan-le:-ŋuəȵi	dzə	ɦɑ-lə-kəi-stun.
man.eating.demon-DEF:CL-TOP	big.teeth	DIR-come-NAR-PART

305	“ha,	pəs-ŋuəȵi	ʐmətʂi	sətsim-le:
EXCL	today-TOP	emperor	wife-DEF:CL

306	tɕiutɕin	ʂə	mi-le:	ŋuə-ŋuɑ?
†(actually	COP)	person-DEF:CL	COP-Q

307	jɑutsan	ŋuə,	ʔile	ɑ-ʂ	i-tse-i-wɑ,
man.eating.demon	COP	2pl	one-time	DIR-look-2pl-DTV

308	ɦɑ-tse:-wu	lɑupeɕin	ȵɑ	gueʴ	ȵɑ	thɑ-hɑn
INT-this:CL-AGT  †ordinary.citizens  COM  soldier  COM   that:one-kind

309	qusu	sunʂə tə-qɑ-ʐə-ʂ,	ɦɑ-tse:-ŋuəȵi	ʔileile
very.many  loss	DIR-go-CAUS-LNK	INT-this:CL-TOP	2plREFL

310	i-tse-i-wɑ,”	jə-kui-stu.	ɦɑ-kə	jə-kui-tu,
DIR-look-2pl-DTV	say-NAR-PART	INT-thus	say-NAR-LNK

311	“a!	ʁɑt	ŋuə”	jə-ȵi,	“ʁɑt	ŋuə”	jə-j.
EXCL	truly	COP	say-ADV	truly	COP	say-CSM

312	ɦɑ-the-wu,	“ʐmətʂi	nə-q̥əti,	ɦɑ	ʐmətʂi	taipu,
INT-that-ABL	emperor	DIR-kill	INT	emperor	†capture

313	tə-ts̥əqɑ,	ɦɑlə  ɦe-me-se,	ʁɑtɕhi	ŋuə,	kə
DIR-capture	INT	DIR-NEG-allow	truly	COP	thus

314	ɦɑ-kə	thɑuluɑn	ɦɑ-qə-ȵi,”	jə-kui-stun.
INT-thus	†discuss	DIR-go-ADV	say-NAR-PART

315	ɦɑlə	ke-ŋuə-kui-tu,	ɦɑ-lɑ-χui-tu
INT	thus-COP-NAR-LNK	INT-DEF:one-time-LNK

316	tɕiu	tshəntitɕhin	ȵɑ	thɑnkhemu,	likhemu	ɦɑtə	tɕiu
†(then)	Chen.Diqing   COM	Thɑnkhemu	Likhemu INT	†(then)

317	tsoqpi	ȵɑ	phinfanlɑ,	ɦɑ	ʐə
this:family	COM	†(redressed)	INT	affair

318	ɦɑ-qə-ʐə-k-wɑ,	ʐə	ɦɑ-qə-ʐ-ȵi
DIR-go-CAUS-INF-EMPH	affair	DIR-go-CAUS-ADV

319	ɦɑ-ke	ŋuə-tu,	χaiʂə	ɦɑlɑ
INT-thus	COP-LNK	†(still.is)	INT

320	tɕiu	akha,	tɕiu-lɑ	lu-k.	tɕəu-lɑ
†(then)	slow	home-LOC	come-INF	home-LOC

321	lu-kə:-tu,	χaiʂə	meʴχ,	sətsim	lɑ-hɑn,
come-INF-LNK	†(still.is)	pitiful	wife	DEF:one-kind

322	thɑnkhemu	ȵɑ	likhemu-tɕ	mɑ:	ȵɑ
Thɑnkhemu	COM	Likhemu-GEN	mama	COM

323	lɑ-hɑn	meʴʐ	kə-tɕi,	meʴʐ
DEF:one-kind	seek	go-3pl	seek

324	kə-tu,	χaiʂə,	ɦɑlɑ	tə-meʴʐ-ȵi	dʐu-ŋuəȵi
go-LNK	†(still.is)	there	DIR-seek-ADV	guest-TOP

325	xsə-s	dɑ-ɕtɕ-k-wɑ,	tə-meʴʐ-ȵi,	dʐu	xsə-s
three-day  DIR-host/feed-INF-EMPH  DIR-seek-ADV guest	three-day

326	dɑ-ɕtɕə-kə:-tu,	χaiʂə	dɑ-ɕtɕ-kə-ȵi,
DIR-host/feed-go-LNK	†(still.is)	DIR-host/feed-go-LNK

327	xsə-s	dɑ-ɕtɕ-ȵi	xsə-s-ʁɑ	tɕiu
three-day	DIR-host/feed-ADV	three-day-LOC	†(then)

328	i-me-tɕi-pə-l,	ɦɑtə	ɣʐə-s-tɑ-s-ʁɑ
DIR-NEG-CON-arrive-come	INT	four-day-DEF:one-day-LOC

329	dɑ-tɕ-kə-tu,	ɦɑlɑ	tsi
DIR-find-go-LNK	there	woman

330	su-ɣdu:-lɑ	ʐə-m	ɦɑ,-kəzzi	pe-kui,
DIR-left.over-LOC	exist-NOM	INT-INDEF:two:CL	become-NAR

331	ɦɑ-tu	ɦɑ-ke	pe-kui-tu,	a!	ɦɑlɑ
INT-RESULT  INT-thus	become-NAR-LNK	EXCL	INT

332	sə-xʂə-s-tɑ	ʐə-m	ɦɑlɑ
DIR-be.last-NOM-LOC	exist-NOM	INT

333	tsəzzi-ŋuəȵi	thɑnkhemu	ȵɑ	likhemu-tɕ	mɑ:
this:two:CL-TOP	Thɑnkhemu	COM	Likhemu-GEN	mama

334	ləzzi-ŋuəȵi	do-qu-kəi,	“ha!,	tɕile
DEF:two:CL-TOP	DIR-afraid-NAR	EXCL	1pl

335	tsoqpi,	tɕile-ɑpə	lə	tse-ze
this:family	1pl-grandfather	also	this-CL

336	jɑpəq-tɑ	die-ʂe-jy,	ɦa!	ʔile
hand-LOC	DIR-die-ASP:EVID       EXCL	1pl

337	ep-te:	lə	tsoqpi	ȵɑ	quəquɑ-s-tɑ-ŋuəȵi
father-DEF:CL	also	this:family	COM	fight-NOM-LOC-TOP

338	die-ʂe-jə-ka:-ji,	me-ʐi-jy,	qɑ-tʂi-ȵɑ
DIR-die-REP-INF:PRS-CSM	NEG-exist-ASP:EVID	1sg-son-COM

339	thɑ-hɑn	ho-jy-ȵi,	tɕɑl	kə mɑ-n-jy-ɑ,
that:one-kind  DIR-set.out-ADV  where:LOC  go NEG-know-ASP-1sg

340	χaiʂə	tɕile	tsoqpi	jəpɑ-q	ʂe	ʁza:”
†(still.is)	1pl	this:family	hand-top	die	must

341	tɕɑu-ʐbə-kə-ȵi,	ɦɑ-ke	ʐbotɕu-kəi,
think.to.oneself-INF-ADV	INT-thus	think-NAR

342	ɕtɕi:miq-tɑ-ŋuəȵi,	ɕtɕi:miq-tɑ	ɦɑ-ke	ʐbotɕu
heart-LOC-TOP	heart-LOC	INT-thus	think

343	kɑ-hɑn	ŋuə-kəi-tu,	ɦɑlɑ	ɣʐə-s-tɑ-s-ʁɑ
INDEF:one-kind	COP-NAR-LNK	INT	four-day-DEF:one-day-LOC

344	zə-lɑ-tu,	“sə-xʂə-s-tɑ	ɦɑlɑ	ŋuə-tu,	tsɑ
DIR-come-LNK	DIR-be.last-NOM-LOC	INT	COP-LNK	here

345	ɑ-ʂ	u-lu	tɕhe-wɑ,”
one-time	DIR-come	want-EMPH

346	jə-tu,	ʁu	nə-quɑ-kəi-wɑ,
say-LNK	mountain	DIR-overturn-NAR-EMPH

347	ʁu	nə-qhuɑ-ȵi	ɦɑ-kɑ-hɑn
mountain	DIR-overturn-ADV	INT-INDEF:one-kind

348	ŋuə-jə-tu,	hai!	me-tɕhi	ɦɑ-thɑ
COP-HS-LNK	EXCL	NEG-want	INT-there

349	wutʂhu-ɦo-pu,	thɑnkhemu	ȵɑ	likhemu-tɕ
help-DIR-do	Thɑnkhemu	COM	Likhemu-GEN

350	ʂɑʂəu	he-ɕi-ȵi,	wutʂhu-pu-m-le-ɣle
†assassin	DIR-send-ADV	helper-do-NOM-DEF-pl

351	he-ɕi-ȵi	ŋuə-tu,	ɦɑlɑ	“tsɑ
DIR-send-ADV	COP-LNK	INT	here

352	u-lu	tɕhe,	sə-xʂə-s-tɑ	ʐə-m
DIR-come	want	DIR-last-NOM-LOC	exist-NOM

353	ləzzi-ŋuəȵi	tsɑ	ɑ-ʂ	i-le
DEF:two:CL-TOP	here	one-while	DIR-bring

354	tɕhe-wɑ,”	jə-kui-wɑ,	ɦɑ-tu	i-tɕhi-kəi,
want-DTV	say-NAR-EMPH	INT-RESULT	DIR-bring-NAR

355	i-tɕhi-kəi-tu,	ɦɑlɑ	kəntɑu	ɦɑlɑ
DIR-bring-NAR-LNK	INT	immediately	INT

356	fusɑn-tu-pu-ȵi	fɑ	tə-l̥əlɑ-kəi-wɑ,
help.up124-DIR-do-ADV	clothing	DIR-change-NAR-EMPH

357	fɑ	tə-l̥əlɑ-ȵiɑu	kəntɑu
clothing	DIR-change-LNK	immediately

358	ŋuə-ȵi	ɦɑ-tsəizzi-ŋuəȵi	ɦɑlɑ	mɑ:	ȵɑ
COP-ADV	INT-this:two:CL-TOP	INT	mama	COM

359	ɦɑ-lɑ-hɑn,	thɑnkhemu	ȵɑ	likhemu	mɑ:
INT-DEF:one-kind	Thɑnkhemu	COM	Likhemu	mama

360	lɑ-hɑn-ŋuəȵi	fɑ	tə-l̥əlɑ-ȵiɑufu
DEF:one-kind-TOP	clothing	DIR-change-LNK(as.soon.as)

361	kəntɑu	χaiʂə	ɦɑ-kə	tə-bəl-kui-wɑ.
immediately	†(still.is)	INT-thus	DIR-do-NAR-EMPH
