<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
  <teiHeader xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
    <fileDesc>
      <titleStmt>
        <title>Suśrutapāthaśuddhi of Candraṭa: Sūtrasthāna</title>
      </titleStmt>
      <publicationStmt>
        <p>Suśruta project, University of Alberta</p>
      </publicationStmt>

      <sourceDesc>
        <msDesc>
          <msIdentifier>
            <placeName>
              <settlement>London</settlement>
              <country>United Kingdom</country>
            </placeName>
            <institution>British Library</institution>
            <idno>IOLR Taylor 1842 (Eggeling 2646)</idno>
            <idno type="siglum">L</idno>
          </msIdentifier>

          <msContents>
            <summary>A manuscript identifying itself as Candraṭa's
                <title>Pāṭhaśuddhi</title> but which seems mainly to be Ḍalhaṇa's
              commentary, <title>Nibandhasaṅgraha</title>.</summary>
            <msItem defective="true" n="1">
              <!-- @defective: 'false' for complete, 'true' for incomplete -->
              <author role="author" xml:lang="sa">Suśruta</author>
              <title xml:lang="sa">Suśrutapāṭhaśuddhi</title>
              <author>Candraṭa</author>
              <title type="commentary" xml:lang="sa">Suśrutapāṭhaśuddhi</title>
              <author role="author" xml:lang="sa">Ḍalhaṇa</author>
              <title>Nibandhasaṅgraha</title>
              <!-- rubric, incipit, explicit, and finalRubric are given as examples -->
              <textLang mainLang="sa-Dev">[Sanskrit in Devanagari script.]</textLang>
              <!-- @mainLang can be "sa-Deva", "sa-Mlym", "sa-Telu", "sa-Newa", etc. See ISO 15924 for more details. -->
            </msItem>
          </msContents>

          <physDesc>
            <objectDesc form="folia">
              <!-- @form can be "pothi", "book", scroll", etc. -->
              <supportDesc material="paper"
                ><!-- @material can be "paper", "industrial paper", "handmade paper", "palm-leaf", "palmyra palm-leaf", "talipot palm-leaf", "birch bark", "vellum", etc. --><!-- the following <foliation> tags are examples --></supportDesc>
            </objectDesc>
            <scriptDesc>
              <scriptNote>Devanagari</scriptNote>
              <!--       <scriptNote xml:id="script-ba-va"><foreign xml:lang="sa"
                                    >ba</foreign> and <foreign xml:lang="sa">va</foreign>
                                not distinguished.</scriptNote>-->
            </scriptDesc>
          </physDesc>

          <history>
            <origin>
              <!-- calendar can be "Vikrama", "Śaka", etc. Dates can be approximate or exact. -->
              <origPlace xml:lang="en">unknown</origPlace>
            </origin>
            <provenance>[record of ownership]</provenance>
            <acquisition>[how it was acquired]</acquisition>
          </history>
        </msDesc>
      </sourceDesc>
    </fileDesc>
    <revisionDesc>
      <change when="2023-04-19" who="Dominik Wujastyk"> Started the file.</change>
      <change when="2024-02-04" who="Harshal Bhatt">Added 1.12</change>
      <change when="2024-06-30" who="Dominik Wujastyk">General edits, word-breaks and
        formatting.</change>



    </revisionDesc>
  </teiHeader>

  <text xml:lang="sa-Latn-t-sa-Deva">

    <body>
      <div n="1" type="sthāna">

        <div n="12" type="adhyāya">

          <!--          Marginal notes do not include the full commentary of Ḍalhaṇa. Those are loose sentences from Ḍalhaṇa's commentary. -->
          <head>Transcription of MS London BL IOLR Taylor 1842 (Eggeling 2646),
            supporting the <title>Suśrutapāṭhaśuddhi</title> of Candraṭa and
            the <title>Nibandhasaṅgraha</title> of Ḍalhaṇa</head>
          
          <head>Adhyāya 1.12</head>
          
       

          <milestone unit="folio" n="IOL San 2646 (Eggeling) - 139"/>

          <l xml:id="SPS.1.12.1">
            <label>Candraṭa on 1.12.1</label>
            <caesura/>
            <hi rend="bold"> || athāto 'gnikarmavidhim adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||</hi></l>

          <p xml:id="NS.1.12.1" style="stream1">
            <label>Ḍalhaṇa on 1.12.1</label>
            <caesura/>
             || agninā kṛtvā yat karma agneḥ saṃvadhi vā yat ka<lb n="2"/>rma tad
            agnikarma || tasya vidhivividhānaṃ || || tad yasminnadhyāye vidyate | taṃ
            vyākhyāsyāmaḥ || agnikarmī<lb n="3"/>yam ity anye paṭhaṃti ||
            agnikarmādhikṛtyakṛto 'gnikarmīya iti vyākhyānayaṃti ca ||</p>

          <l xml:id="SPS.1.12.2"/>

          <l xml:id="SPS.1.12.3">
            <label>Candraṭa on 1.12.3</label>
            <caesura/>
            <hi rend="bold">agnikarma<lb n="4"/>mahātmyam āha || kṣārād agnir garīyān
              kriyāsu vyākhyātaḥ ||</hi></l>

          <p xml:id="NS.1.12.3" style="stream1">
            <label>Ḍalhaṇa on 1.12.3</label>
            <caesura/>
             kṣārād guroḥ sakāśād agnir garīyān<lb n="5"/> gurutaraḥ || kutaḥ | punaḥ
            kṣārād agnir garīyān ity āha || kriyāsu karmasu || na tu guṇeṣu || <unclear
              extent="1" unit="syllable"/>guṇeṣu<lb n="6"/> punas
            tridoṣaghnachedyabhedyalekhyakaraṇādiṣu kṣāra eva pradhānaḥ || etena sve sve
            kṛtye dvayor api<lb n="7"/>prādhānyam uktaṃ || yathā dṛḍhaprahāritvenārjunāt
            karṇaḥ karṇād dūrāpātitvenārjunaḥ pradhānam iti ||<lb n="8"/> vyākhyāta iti
            kathita ity arthaḥ || pratijñātasya garīyas tv asya sādhakaṃ hetum āha || ||
            tad dagdhānāṃ<lb n="9"/> rogāṇāṃm apunarbhavāt || tad dagdhām iti ||
            agnidagdhānām apunarbhāvād iti || apunarbhāvas tu sā<pb n="139v"/>dhyānāṃ
            samyag dagdhānāṃ || etad viparyayetv agnidagdhasyāpi punar udbhavaḥ || anyetv
            anyā samādadhati || a<lb n="2"/>rbudādayo 'gninā samūlam unmūlitā
            mithyāhārādibhiḥ || punardoṣaprakopāt tat sthāna evā<lb n="3"/>nye jāyamānās
            tadvad upālabhyaṃte || hetvaṃtaraṃ samuccinvan āha || bheṣajaśastrakṣārair
            aśakyānāṃ tatsā<lb n="4"/>dhyatvāc ca || tat sādhyatvād agnisādhyatvād ity
            arthaḥ || anye svedaśastrakṣārair iti paṭhaṃti || tatrāyam <lb n="4"/> a<lb
              n="5"/>rthaḥ || bhagaṃdaryarśasādayaḥ pūrvaṃ svidyaṃte || paścāt teṣu
            śastram avacāryate || athavā svedagrahaṇaṃ bheṣa<lb n="6"/>jopalakṣaṇaṃ ||
            bheṣajāśaktau <del>śaṃktau</del> śastrāvacāraṇaṃ ||
            śastrāśaktāvaśeṣavyādhiśamanāya kṣā<lb n="7"/>raḥ || kṣārāśakte 'vagāḍhamūle
            vyādhāv agnir iti || aganyavacāraṇopakaraṇāni nidarśayann āha || <lb n="8"
            /></p>

          <l xml:id="SPS.1.12.4">
            <label>Candraṭa on 1.12.4</label>
            <caesura/>
            <hi rend="bold"><unclear>athai</unclear>māni dahanopakaraṇāni || tad yathā ||
              pippalyajāśakṛdgodaṃtaśaraśalākā
                <unclear>jaṃ<del>ā</del>bavauṣṭve</unclear>ta<lb n="9"/>taralauhāḥ
              kṣaudraguḍasnehāś ca || </hi></l>

          <p xml:id="NS.1.12.4" style="stream1">
            <label>Ḍalhaṇa on 1.12.4</label>
            <caesura/>
             ajāśakṛchāgapurīṣaṃ || jāṃbavauṣṭhaṃ jaṃbūphalasadṛśamukhāgnā<pb n="140r"
            />kṛṣṇapāṣāṇaracitāvarttiḥ || itaralohāḥs tāmrarajatādayaḥ || teṣāṃ vikārā
            lauhāḥ || kṣaudraguḍasnehā<lb n="2"/>ś ceti || cakārāt
            sarjarasamadhūchiṭādayaḥ || agnyupakaraṇarāśitrayasya pratyekaṃ viṣayaṃ
              darśaya<lb n="3"/>nn āha || tatra
            pippalyajāśakṛdgodaṃtaśaraśalākāstvaggatānāṃ || tvaggatānām iti ||
              vātakapha<lb n="4"/>kṛtānāṃ suptyādi vikārāṇāṃ || jāṃ<add
              place="left-margin">ba</add>vauṣṭhetaralauhāmāṃsagatānāṃ || māṃsagatānāṃ
              vātakaphaja<lb n="5"/>vikārāṇāṃ || kṣaudraguḍasnehāḥ
            śirāsnāyusaṃdhyasthigatānāṃ || atrāpi vātakaphasaṃbhūtānā<lb n="6"/>m iti
            bodhavyaṃ || nanu kāśyapena muninā sirādiṣv agnikarma pratiṣiddhaṃ || tathā ca
            tad vacanaṃ || na<lb n="7"/>sirāsnāyusaṃdhyasthi<unclear extent="1"
              unit="syllable"/>marmasv api kathaṃcana || daṃśasyotkarttanaṃ kāryaṃ dāho vā
            bhiṣajāgninā i<lb n="8"/>ti || iha tu sirādiṣv api agnikarmoktaṃ || itthaṃ ca
            śāstrāṃtaravirodhaḥ || tanna || atrāpi sirā<lb n="9"/> snāyusaṃdhyasthichedād
            raktātipravṛttau vyāpatpratīkāyāgnikarmoktaṃ || na punaḥ sirādigataro<pb
              n="140v"/>gochedanāya || yato māṃsadāhād eva sirādirogo chedo jāyata eva ||
            tathā bhadraśaunakaḥ || tvaṅmāṃsa<lb n="2"/>saṃśrito vāyus tvagdāhenaiva
            śāmyati || māṃsadagdhena śāmyaṃti sirāsnāyvasthisaṃdhijā iti || ta<lb n="3"
            />sya kālaṃ sāpavādaṃ nirddiśann āha ||</p>


          <p xml:id="NS.1.12.5" style="stream1">
            <label>Ḍalhaṇa on 1.12.5</label>
            <caesura/>
             || tatrāgnikarma sarvarttuṣu kuryād iti utsargaḥ || anyatra śaradgrī<lb n="4"
            />ṣmābhyām ity apavādaḥ || śaradgrīṣmayor apy avasthāyāṃ pravṛttim āha ||</p>

          <l xml:id="SPS.1.12.5">
            <label>Candraṭa on 1.12.5</label>
            <caesura/>
            <hi rend="bold">tatrāpyātyayike 'gnikarmasā<lb n="5"/>dhye vyādhau
              tatpratyanīkaṃ vidhikṛtveti ||</hi></l>

          <p xml:id="NS.1.12.5a" style="stream1">
            <label>Ḍalhaṇa on 1.12.5a</label>
            <caesura/>
             ta<del>syāgnisamānasya</del>trāpīti || śaradgrīṣamyor apīti || ā<lb n="6"/>
            tyayike āśuprāṇavināśake || tatpratyanīkaṃ vi<del>ghiṃ</del>dhi kṛtveti ||
            tasyāgnisamānasya śaradgrī<lb n="7"/>ṣmābhidhānasya kratoḥ pratyanīkavidhi
            viparitavidhānaṃ śītāchādanabhojanapradehādikaṃkṛ<lb n="8"/>tvā agnikarma
            kuryād ity anuvarttate || atra pāṭhe || kecid vidhiśabdaṃ na paṭhaṃti ||
              sarvā'gnikarmāṃga<lb n="9"/>vidhim āha ||</p>

          <l xml:id="SPS.1.12.6">
            <label>Candraṭa on 1.12.6</label>
            <caesura/>
            <hi rend="bold">sarvavyādhiṣu ca pichalamannaṃ bhuktavataḥ ||</hi></l>

          <p xml:id="NS.1.12.6" style="stream1">
            <label>Ḍalhaṇa on 1.12.6</label>
            <caesura/>
             tatrāpy agnikarma kuryād iti pratyekaṃ saṃba<pb n="141r"/>dhyate ||
            pichalamantraṃ pichalavīryamantraṃ || śītamṛdupichalānāṃ vīryāṇāṃ
            pittaghnatvāt || tatra pradeśeṣu bho<lb n="2"/>janasya pratiṣedham āha ||
            mūḍhagarbhāśmarībhagaṃdarodarārśomukharogeṣv abhuktavataḥ || kecid atra
              mūḍha<lb n="3"/>garbhāśmarītyādi pāṭhaṃ na paṭhaṃti || agnikarmaṇyekīyakaṃ
            mataṃ darśayann āha || ||</p>

          <l xml:id="SPS.1.12.7">
            <label>Candraṭa on 1.12.7</label>
            <caesura/>
            <hi rend="bold">tatra dvidham agni<lb n="4"/>karmāhureke tvagdagdhaṃ
              māṃsadagdhaṃ ca || iha tu sirāsnāyusaṃdhyasthiṣva<lb n="5"/>pi na
              pratiṣiddho 'gniḥ ||</hi></l>

          <p xml:id="NS.1.12.7" style="stream1">
            <label>Ḍalhaṇa on 1.12.7</label>
            <caesura/>
             sirādiṣv apy agnikarma karttavyam ity arthaḥ | pūrvaṃ vyākhyātaḥ || sirādiṣv
            api a<lb n="6"/>gni karmavidhirātyayike vyādhāveva || nānyatretyeke vyākhyā
            vyākhyānayaṃti || tvag ādiṣu karmaṇi<lb n="7"/>kṛte prativiṣayaṃ bhedalakṣaṇaṃ
            darśayan āha ||</p>

          <l xml:id="SPS.1.12.8">
            <label>Candraṭa on 1.12.8</label>
            <caesura/>
            <hi rend="bold">tatra śabdaprādurbhāvā durgandhatā tvagsaṃkocaś ca tva<lb
                n="8"/>gdagdhe || kapotavarṇatā alpaśvayathuvedanatā śuṣkasaṃkucitavraṇatā
              māṃsadagdhe || kṛṣṇo<lb n="9"/>nnatavraṇatā snāvasaṃnirodhaś ca
              śirāsnāyudagdhe || rukṣāruṇatā karkkaśasthiravraṇatā ca saṃdhya<pb n="141v"
              />sthidagdhe || </hi></l>

          <p xml:id="NS.1.12.8" style="stream1">
            <label>Ḍalhaṇa on 1.12.8</label>
            <caesura/>
             sthiravraṇatā kaṭhiṇatā ||
            rogabhedā<del>i</del>charī<del>ṃ</del>rāvayavaviśeṣeṣv agnyavacāraṇaṃ
            darśayann āha<lb n="2"/>||</p>

          <l xml:id="SPS.1.12.9">
            <label>Candraṭa on 1.12.9</label>
            <caesura/>
            <hi rend="bold">tatra śirorogādhi akṣimaṃthayo
                bhrūlalāṭaśaṃkhaprade<del>ṣe</del>śeṣu dahet ||</hi></l>

          <p xml:id="NS.1.12.9" style="stream1">
            <label>Ḍalhaṇa on 1.12.9</label>
            <caesura/>
             adhiemaṃtho 'kṣirogobhi<lb n="3"/>syaṃdapūrvakaḥ || bhrūvau akṣikūṭopari
            romarājī || śaṃkhau bhrūkarṇayor madhyaṃ vatmadeśe yathā agnya<lb n="4"
            />vacāraṇaṃ || tathā darśayann āha || vartmarogeṣv ārdranaktakapratichannāṃ
            dṛṣṭiṃ kṛtvā varmaromakupān<lb n="5"/> dahed ity anuvarttate ||
            vartmanetrāchādanaṃ || ārdranaktaka ārdrakapaṭaḥ || śeṣaviṣayam avasthābhe<lb
              n="6"/>dena darśayann āha ||</p>

          <l xml:id="SPS.1.12.10">
            <label>Candraṭa on 1.12.10</label>
            <caesura/>
            <hi rend="bold"
              >tvagmāṃsaśirāsnāyusaṃdhyasthisthitetyugrarujivāyāvuchritakaṭhinasuptamāṃse
                vra<lb n="7"/><del>dra</del>ṇe graṃthyarśorbudabhagaṃdarā
              pacīślīpadacarmakīlatilakālakāṃtravṛddhisaṃdhisirāchedanādiṣu
                nāḍa<del>i</del>ī<lb n="8"/>śoṇitātipra<add place="left-margin"
              >vṛ</add>ttiṣu cāgnikarma kuryāt ||</hi></l>

          <p xml:id="NS.1.12.10" style="stream1">
            <label>Ḍalhaṇa on 1.12.10</label>
            <caesura/>
             aty ugrarujivāyāv ity ugraśūle vāyau || uchritakaṭhina<lb n="9"/>suptamāṃse
            vraṇa iti || uchritamutsedhavat || suptasumacetanaṃ || nāḍīti vraṇaviśeṣaḥ ||
              praṇidhānā<pb n="142r"/>kāraviśeṣam āha ||</p>

          <l xml:id="SPS.1.12.11">
            <label>Candraṭa on 1.12.11</label>
            <caesura/>
            <hi rend="bold">tatra valayabiṃduvilekhāpratisāraṇānīti dahanaviśeṣāḥ
            ||</hi></l>

          <p xml:id="NS.1.12.11" style="stream1">
            <label>Ḍalhaṇa on 1.12.11</label>
            <caesura/>
             vyādhimūle valaya<lb n="2"/>m iva valayaṃ || śalākāgranirmito biṃdur iva
            biṃduḥ || tīryagṛjuvakrā vividhā lekhā vilekhā || ta<lb n="3"
            />ptaśalākāprabhṛtibhir avagharṣaṇaṃ pratisāraṇaṃ || viśeṣā iti ||
            āśrayavyādhivaśenākṛtibhedāḥ || <lb n="4"/>tatra
            valayetyādi<del>nā</del>gadyasyādau kecid rogākṛtiṃm avekṣyeti paṭhaṃti || sa
            ca nibaṃdhakārair na paṭhitaḥ <lb n="5"/> || kutaḥ ||
            tasyārthasyāgrimaślekenaivoktatvāt || valayādi dahanaviśeṣeṇāraṃbhahetuṃ
              parihāryā<lb n="6"/>ṇi ca darśayitum āha ||</p>

          <l xml:id="SPS.1.12.12">
            <label>Candraṭa on 1.12.12</label>
            <caesura/>
            <hi rend="bold">bhavati cātra ||</hi></l>

          <l xml:id="SPS.1.12.12ab">
            <label>Candraṭa on 1.12.12ab</label>
            <caesura/>
            <hi rend="bold">rogasya saṃsthānam avekṣya samyak narmasya marmāṇi valāva<lb
                n="7"/>laṃ ca ||
              <caesura/>
               vyādhiṃ tathārttuṃ ca samyak tatodhyavasyed bhiṣagnikarmaḥ ||</hi></l>

          <p xml:id="NS.1.12.12" style="stream1">
            <label>Ḍalhaṇa on 1.12.12</label>
            <caesura/>
             rogasya graṃthyādeḥ saṃsthānam āyatādyā<lb n="8"/>kāraṃ || etena
            valayādyāraṃbhahetuḥ kathitaḥ || parihāryāṇi ca kathayann āha || narasya
            marmāṇītyādi || va<lb n="9"/>lāvalam iti || āturasyeti śeṣaḥ || valavati āture
            karmādhikāraḥ || abalavati parihāraḥ || vyādhiṃ<pb n="142v"/> vātakaphātmakaṃ
            tatra agnikarmādhikāraḥ || parihāras tu raktapittādau || ṛtum iti || hemaṃtādi
              pravṛtti<lb n="2"/>viṣayaṃ || apravṛttis tu śaradgrīṣmayoḥ || avekṣya samyag
            iti || atra ekasminn eva śloke ekārthaśabda<lb n="3"/>dvayakaraṇaṃ
            pravṛttinivṛttir ubhayor apy avekṣaṇe yatnaḥ | kārya iti pratipādanārthaṃ ||
              adhyavasyet<lb n="4"/> kuryād ity arthaḥ || prathamasya avekṣyetyetasya
              sthāne<del>sya</del> viditveti kecit paṭhaṃti || viditvā jñātvā || i<lb
              n="5"/>dānīṃ samya<unclear>gdha</unclear>gdagdhaṃ cikitsann āha ||</p>

          <l xml:id="SPS.1.12.13">
            <label>Candraṭa on 1.12.13</label>
            <caesura/>
            <hi rend="bold">tatra samyag dagdhe madhyusarppibhyāṃm abhyaṃgaḥ ||</hi></l>

          <p xml:id="NS.1.12.13" style="stream1">
            <label>Ḍalhaṇa on 1.12.13</label>
            <caesura/>
             agnikarmadūṣitara<lb n="6"/>ktapittayoḥ prāsādāya vedanopaśamāya ca ||
            agninivṛttiviṣayaṃ darśayann āha ||</p>

          <l xml:id="SPS.1.12.14">
            <label>Candraṭa on 1.12.14</label>
            <caesura/>
            <hi rend="bold">athemān agninā pa<lb n="7"/>riharet || pittaprakṛtimaṃtaḥ
              śoṇitaṃ bhinnakoṣṭham anuddhṛtaśalyaṃ bālaṃ vṛddhaṃ bhīrum anekavraṇa<lb
                n="8"/> pīḍitam asvedyāṃś ceti ||</hi></l>

          <p xml:id="NS.1.12.14" style="stream1">
            <label>Ḍalhaṇa on 1.12.14</label>
            <caesura/>
             aṃtaḥśoṇitaṃ bhinnakoṣṭham iti || itthaṃbhūtasya puruṣasya śoṇitanirodhena<lb
              n="9"/>dāhapākādi saṃbhavāt || anekavraṇapīḍitam ity asya sthāne kecit
              anekavyādhiparipīḍita<pb n="143r"/>m iti paṭhaṃti || asvedyāḥ
            pāṃḍurmehīraktapittatṛṣārtta ity ādayaḥ || valayādiprakārāt prakārāṃtareṇa<lb
              n="2"/> agnidagdhalakṣaṇaṃ vaktum āha ||</p>

          <l xml:id="SPS.1.12.15">
            <label>Candraṭa on 1.12.15</label>
            <caesura/>
            <hi rend="bold">ata ūrdhvam itarathādagdhaṃ vakṣyāmaḥ || || tatra snigdhaṃ
              rukṣaṃ vāśrity a dra<lb n="3"/>vyam agni dahaṃti || agnisaṃtapto hi snehaḥ
              sūkṣmasirānusāritvāt tvagādīn anupraviśya āśu dahati ||<lb n="4"/>tasmāt
              snehadagdhedhikārujo bhavataṃti || </hi></l>

          <p xml:id="NS.1.12.15" style="stream1">
            <label>Ḍalhaṇa on 1.12.15</label>
            <caesura/>
             itathādagdham iti || prakārāṃtareṇa vaidyād ṛte pramād dagdhaṃ ||<lb n="5"
            />tatra snigdhaṃ rūkṣyaṃ cāśrity a dravyam agni dahatīti || dravyaṃ dagdhaṃ
            sarppirādi || rukṣyaṃ dravyaṃ kāṣṭhapāṣā<lb n="6"/>ṇa<del>ādi</del>loṣṭhādi ||
            tatra agnidagdhaṃ vaidyadoṣāt pramādād vā caturvidhaṃ darśayann āha ||</p>

          <l xml:id="SPS.1.12.16">
            <label>Candraṭa on 1.12.16</label>
            <caesura/>
            <hi rend="bold">tatra pluṣṭaṃ durddagdhaṃ<lb n="7"/> samyag dagaddham
              atidagdhaṃ ceti caturvidham agnidagdhaṃ ||</hi></l>

          <p xml:id="NS.1.12.16" style="stream1">
            <label>Ḍalhaṇa on 1.12.16</label>
            <caesura/>
             pluṣṭadurddagdhayor hīnadagdhatvepi prathakkaraṇaṃ la<lb n="8"
            />kṣaṇacikitsābhedāt || tatra pluṣṭam ity ādi gaṇanayaiva catuḥsaṃkhyā ladhbā
            || punaś caturvidham i<lb n="9"/>tikaraṇaṃ pluṣṭadurddagdhabhyāṃ bhedābhyāṃ
            hīnadagdhasya tripakāradāhaśaṃkānirāsārthaṃ || eṣāṃ lakṣa<pb n="143v"/> ṇam
            āha || tatra yad vivarṇaṃ pluṣyate 'timātraṃ <unclear>tadapluṣṭaṃ</unclear>
            tatra teṣu madhye vivarṇaṃ prākṛtavarṇād anyavarṇaṃ<lb n="2"/> pluṣyate
            atimātraṃ atyarthaṃ da<del>tpra</del>tyate || na sphoṭotpattiḥ syāt || anye tu
            || atra pluṣṭam atimātraṃ vi<lb n="3"/>varṇaṃ yat pluṣyāt iti paṭhaṃti
            vyākhyānayaṃti || atimātraṃ vivarṇaṃ yat pluṣyata iti || agnitāpeno<lb n="4"
            />cchinna iva bhavati || vivarṇam atra pāṃḍuvarṇaṃ || yatrottiṣṭhaṃti sphoṭās
            tīvrāś coṣadāharāgapākaveda<lb n="5"/> nāś cirāc copaśāmyaṃti ||
            taddurddagdhaṃ || coṣa ākṛṣyata iva vedanāviśeṣaḥ || dāho bhasmasāt bhava<lb
              n="6"/>tīva || rāgo raktatā vedanā tuṣādayaḥ || samyag dagdham anavagāḍhaṃ
            tālavarṇaṃ susaṃsthitaṃ || pūrvalakṣa<lb n="7"/>ṇayuktaṃ ca || anavagāḍham
            atidagdhaṃ lakṣaṇarahitaṃ | tālavarṇaṃ pakvatālaphalavarṇam ity arthaḥ ||<lb
              n="8"/> pakvatālavarṇam ity eke paṭhaṃti || apare tu tālapakvaphalavarṇaṃ ||
            susaṃsthitaṃ atyunnatāvana<lb n="9"/>tādidoṣavarjitaṃ || pūrvalakṣaṇayuktaṃ
            ceti || tvaṅmāṃsasirāsnāyusaṃdhyasthidāhaliṃgayuktaṃ ||<pb n="144r"/>
            atidagdhe māṃsāvalaṃbanaṃ gātraviśleṣaḥ sirāsnāyusaṃdhyasthivyāpādānam
            atimātraṃ jvaradāhapipā<lb n="2"/> sāmūrchāś copadravā bhavaṃti || vraṇaś ca
            asya cireṇa rohati || ruḍhaś ca vivarṇo bhavati || gātraviśleṣā<lb n="3"/>
            viṣaṭanaṃ || vyāpādanaṃ hiṃsanaṃ || atimātraśabdo jvarādibhiḥ saha pratyekaṃ
            saṃbadhyate || mūrchāś ceti<lb n="4"/> || cakārāt
              vakṣamāṇāparāgnipluṣṭapratapanādikarmaprasādhaka<del>rma</del>m iti jñeyaṃ
            || idānīṃ sarvā<lb n="5"/>gnidagdheṣu cikitsārthaṃ viśiṣṭadūṣyadoṣayo dṛṣṭiṃ
            darśayann āha ||</p>

          <l xml:id="SPS.1.12.17">
            <label>Candraṭa on 1.12.17</label>
            <caesura/>
            <hi rend="bold">bhavati cātra ||</hi></l>

          <l xml:id="SPS.1.12.17a">
            <label>Candraṭa on 1.12.17a</label>
            <caesura/>
            <hi rend="bold">agninā kopi<lb n="6"/>taṃ raktaṃ bhṛśaṃ jaṃtoḥ prakupyati ||
              <caesura/>
               tatas tenaiva vegena pittam asyābhyudīryate ||</hi></l>

          <p xml:id="NS.1.12.17a" style="stream1">
            <label>Ḍalhaṇa on 1.12.17a</label>
            <caesura/>
             tatas tadanaṃtaraṃ || tenai<lb n="7"/>vāgninā raktena cyetyarthaḥ || kutaḥ
            punaḥ prādhānyenāgni <del>nā</del>dagdhepi pittam evodīryate || ity āha ||</p>

          <l xml:id="SPS.1.12.18">
            <label>Candraṭa on 1.12.18</label>
            <caesura/>
            <hi rend="bold">tu<lb n="8"/>lyavīrye ubhe hyete rasato dravyatas tathā ||
              <caesura/>
               tenāsya vedanā tīvrā prakṛtyā ca vidahyate ||</hi></l>

          <l xml:id="SPS.1.12.19ab">
            <label>Candraṭa on 1.12.19ab</label>
            <caesura/>
            <hi rend="bold">sphoṭāḥ śīghraṃ<lb n="9"/> prajāyaṃte jvaras tṛṣā ca bādhate
              ||</hi></l>

          <p xml:id="NS.1.12.17ab-19ab" style="stream1">
            <label>Ḍalhaṇa on 1.12.17ab-19ab</label>
            <caesura/>
             hi yasmāt kāraṇāt | ete dve 'pi agnipitte | tulyavīrye uṣṇavī<pb n="144v"
            />vīrye | rasāt dve 'pi kaṭuke || dravyato dravyād api tulye || tathāhi |
            sadṛśa evādhāro vahneeḥ pittasyā<lb n="2"/>pi || dravyaṃ cātra rasādyādhāra
            ucyate || tataḥ kāraṇāt tenāt tenāgninā asya pittasya kopitasya vedanā<lb
              n="3"/>dāhādikā bhavaṃtīti vākyaśeṣaḥ || prakṛtyā ca vidahyata iti ||
            prakṛtyā svabhāvena vidahyate vidāham upayāti || tābhyām eva raktapittābhyāṃ
            sphoṭā jvarādayaś ca || śīghraṃ prajāyaṃta iti || anye ubhe i<lb n="5"/>
            tyatra raktapitte iti vyākhyānayaṃti || uṣṇavīryatvaṃ ca | madhurarasasyāpi
            raktapittasya yāṃtrikekṣura<lb n="6"/>savidvidāhitvāt || dravyata iti || ete
            dve api raktapitte dravyād api tulye tulye || dravyaśabdenātra he<lb n="7"
            />tvād hārau kathyete tad yathā || taktapittayor dvayor api tejo hetu ||
            ādhāraś ca dvayor api teja eveti ||</p>

          <l xml:id="SPS.1.12.19cd">
            <label>Candraṭa on 1.12.19cd</label>
            <caesura/>
            <hi rend="bold">da<lb n="8"/>gdhasyopaśamārthāya cikitsā saṃprakṣyate ||
              <caesura/>
               pluṣṭasyāgnipratapanaṃ kāryam uṣṇa tathauṣadhaṃ ||</hi></l>

          <p xml:id="NS.1.12.19cd" style="stream1">
            <label>Ḍalhaṇa on 1.12.19cd</label>
            <caesura/>
             agni<lb n="9"/>pratapanaṃ svedanaṃ || uṣṇam auṣadham iti ||
            ālepanānnapānādikaṃ || kutaḥ kāraṇāt atra śarīram u<pb n="145r"/>pacaryate
            nāgnikopitaṃ raktapittam ity āha ||</p>

          <l xml:id="SPS.1.12.20cd">
            <label>Candraṭa on 1.12.20cd</label>
            <caesura/>
            <hi rend="bold">śarīre svinnabhūyiṣṭhe svinnaṃ bhavati śoṇitaṃ |</hi></l>

          <p xml:id="NS.1.12.20cd" style="stream1">
            <label>Ḍalhaṇa on 1.12.20cd</label>
            <caesura/>
             svinnabhūyi<lb n="2"/>ṣṭhe atyarthaṃ svinne || svalpam api raktaṃ yadi
            asvinnaṃ bhavati || tadā raktapittopaśamanena śītopacāreṇa<lb n="3"/>duḥkham
            utpādayatīti darśayann āha || </p>

          <l xml:id="SPS.1.12.21">
            <label>Candraṭa on 1.12.21</label>
            <caesura/>
            <hi rend="bold">prakṛtyā hyudakaṃ śītaṃ skaṃdayatyatiśoṇitaṃ ||
              <caesura/>
               tasmāt sukhaya<lb n="4"/>ti hyuṣṇaṃ ma tu śītaṃ kathaṃcana ||1||</hi></l>

          <p xml:id="NS.1.12.21" style="stream1">
            <label>Ḍalhaṇa on 1.12.21</label>
            <caesura/>
             skaṃdayatyatiśoṇitam iti | raktam atyarthaṃ styānatāṃ nayatītyarthaḥ ||<lb
              n="5"/> styānena raktena ca || ruddhamārgo vāyurūṣmāpyanirgachan pluṣṭe
            śūlaśopharāgādikāṃ vedanāṃ karoti ||<lb n="6"/> ataḥ śītā kriyā na sukhaṃ
            karoti || uṣṇakriyā punā raktavilāyanakarī bhavati || ataḥ rūṣmaniḥ<lb n="7"
            />saraṇavātānulomahetuḥ sā ati sukhayati || durddagdhakriyāṃ nirddiśann āha
            ||</p>

          <l xml:id="SPS.1.12.22">
            <label>Candraṭa on 1.12.22</label>
            <caesura/>
            <hi rend="bold">śītām uṣṇāṃ ca durdda<lb n="8"/>gdhe kriyāṃ kuryāt bhiṣak
              punaḥ || ghṛtālepanasekāṃs tu śītām evāsya kārayet ||
              <caesura/>
               ghṛtālepana<cb/>sekāṃs tu śītānevāsya kārayet ||</hi></l>

          <p xml:id="NS.1.12.22" style="stream1">
            <label>Ḍalhaṇa on 1.12.22</label>
            <caesura/>
             durddagdhe 'vagā<lb n="9"/>ḍhamūladagdhabhāgasya svinnaraktasya
            nirvāpaṇārthaṃ śitāṃ kriyāṃ kuryāt || anavagāḍhamūladagdhabhā<pb n="145v"
            />gasyāsvinnaraktasya vilāpanārtham uṣṇāṃ kriyāṃ kuryāt || anye tu śītāṃ
            dāhātiśaye || śītā<add place="right-margin">ti</add>śaye tūṣṇā<lb n="2"/>m iti
            || punaḥ kiṃ kuryād ity āha || ghṛtālepanā<del>i</del>dīn śītān eva kārayed
            iti || evaṃ sukhī bhavati || vraṇa<lb n="3"/>rohaṇaṃ ca || samyag dagdhe
            cikitsām āha || || </p>

          <l xml:id="SPS.1.12.23">
            <label>Candraṭa on 1.12.23</label>
            <caesura/>
            <hi rend="bold">samyak dagdhe tugākṣīrīplakṣacaṃdanagairikaiḥ ||
              <caesura/>
               sāmṛtaiḥ<lb n="4"/> sarpiṣā snigdhair ālepaṃ kārayed bhiṣak ||</hi></l>

          <l xml:id="SPS.1.12.24">
            <label>Candraṭa on 1.12.24</label>
            <caesura/>
            <hi rend="bold">grāmyānūpaudakaiś cainaṃ piṣṭair māsaiḥ
              pralepa<del>la</del>yet ||
              <caesura/>
               pittavidra<lb n="5"/>dhivac cainaṃ saṃtatoṣmāṇam ācaret ||</hi></l>

          <p xml:id="NS.1.12.23-24" style="stream1">
            <label>Ḍalhaṇa on 1.12.23-24</label>
            <caesura/>
             tugākṣīrī vaṃśarocanā | anye tu vaṃśarocanānukāri pārthivaṃ<lb n="6"/>
            dravyaṃ || plakṣaḥ parppaṭī || caṃdanaṃ raktacaṃdanaṃ || sāmṛtair iti ||
            guḍūcīsahitaiḥ || etais tugākṣīryādidravyai<lb n="7"
            />ghratasni<del>i</del>gdhīkṛtaiḥ pittapratyanīkam aviśoṣiṇaṃ lepaṃ samyak
            dagdhe kārayed ity arthaḥ || vātaśāṃtyarthaṃ prale<lb n="8"/>pam āha ||
            grāmyetyādi || gramyā aśvādayaḥ || ānūpā varāhamahiṣādayaḥ || audakāāḥ
            kūrmādayaḥ || pittavi<lb n="9"/>dradhivac cainaṃ saṃtatoṣmāṇam ācaret iti ||
            enaṃ samyag dagdhaṃ || saṃtatoṣmāṇaṃ balavattaroṣmāṇaṃ || ati<pb n="146r"
            />dagdhe cikitsām āha || ||</p>

          <l xml:id="SPS.1.12.25">
            <label>Candraṭa on 1.12.25</label>
            <caesura/>
            <hi rend="bold">atidagdhe viśīrṇāni māṃsānudhṛtya śītalāṃ ||
              <caesura/>
               kriyāṃ kuryād bhiṣak paś cā<lb n="2"
              />śāli<unclear>da</unclear>tuṃdulakaṃḍanaiḥ ||</hi></l>

          <l xml:id="SPS.1.12.26">
            <label>Candraṭa on 1.12.26</label>
            <caesura/>
            <hi rend="bold">tiṃdukītvakkapālair vā ghṛtamiśraiḥ pralepayet ||
              <caesura/>
               vraṇaṃ gaḍūcīpatrair vā chādayed atha<lb n="3"/>vaidakaiḥ ||</hi></l>

          <l xml:id="SPS.1.12.27ab">
            <label>Candraṭa on 1.12.27ab</label>
            <caesura/>
            <hi rend="bold">kriyāṃ ca kuryād akhilāṃ bhiṣak pittavisarppavat ||</hi></l>

          <p xml:id="NS.1.12.25-27ab" style="stream1">
            <label>Ḍalhaṇa on 1.12.25-27ab</label>
            <caesura/>
             viśīṇāni avalaṃbitāni | paś cā<lb n="4"/> chālitaṃdulakaṃḍanair iti ||
            śālitaṃdulakaṃḍanodbhavaiḥ guṃḍanaiḥ || ka<unclear>rṇair</unclear> ity arthaḥ
            || karṇaiś ca cūrṇaprayoga<lb n="5"/>kāle avacūrṇayed ity adhyāhāraḥ ||
            tiṃdukītvakkapālair ceti tiṃdukī valkalakarpparaiḥ || tiṃdukītva<lb n="6"
            />cātiṃdukīvalkalena | kapālai mṛtkarparair ity anye || tiṃdukītvakkaṣāyair
            veti kecit paṭhaṃti || tiṃdukyā<lb n="7"/> yā tvak | tayā pralepayet ||
            kaṣāyāḥ kaṣāyavṛkṣāś ca ye tair apītyarthaḥ || anye tu kaṣāyaśabdena cū<lb
              n="8"/>ṇam āhuḥ || tatra tiṃdukīvalkalacūṇair ity arthaḥ || audakaiḥ
            padmotpalādipatraiḥ || pittaraktopadrutaṃ<lb n="9"/> vraṇaṃ || gaḍūcyādi
            patrachādanenoṣmāṇaṃ tyaktvā sukhaṃ saṃrohati || sarveṣv agnidagdheṣu
            ropaṇārthaṃ ciki<pb n="146v"/> tsāṃ darśaryann āha || ||</p>

          <l xml:id="SPS.1.12.27cd">
            <label>Candraṭa on 1.12.27cd</label>
            <caesura/>
            <hi rend="bold">madhuchiṣṭaṃ samadhukaṃ rodhraṃ sarjarasaṃ tathā ||</hi></l>

          <l xml:id="SPS.1.12.28">
            <label>Candraṭa on 1.12.28</label>
            <caesura/>
             maṃjiṣṭhāṃ caṃdanaṃ mūrvāṃ piṣṭvā sarpir vi<lb n="2"/>pācayet ||
            <caesura/>
             sarveṣām agnidagdhānām etad ropaṇam uttamaṃ || ||</l>

          <p xml:id="NS.1.12.27cd-28ab" style="stream1">
            <label>Ḍalhaṇa on 1.12.27cd-28ab</label>
            <caesura/>
             idaṃ ca samānyaṃ ropaṇaṃ ghṛtaṃ kecit paṭhaṃti<lb n="3"/> nanu nivaṃdhakārā
            iti || sopayogitvān mayāpi likhitaṃ || snehadagdhe cikitsām āha || ||</p>

          <l xml:id="SPS.1.12.29ab">
            <label>Candraṭa on 1.12.29ab</label>
            <caesura/>
            <hi rend="bold">snehada<lb n="4"/>gdhe kriyāṃ rūkṣāṃ viśeṣeṇāvacārayet
            ||</hi></l>

          <p xml:id="NS.1.12.29ab" style="stream1">
            <label>Ḍalhaṇa on 1.12.29ab</label>
            <caesura/>
             rūkṣadagdhe punar uktām api snigdhāṃ kriyām avacāraye<lb n="5"/>t || idānīṃ
            kaṃṭhanāsādiṣu karmaṇi kṛte dhumopaghātalakṣaṇaṃ cikitsāṃ darśayann āha ||
            ||</p>

          <l xml:id="SPS.1.12.29cd">
            <label>Candraṭa on 1.12.29cd</label>
            <caesura/>
            <hi>ata<lb n="6"/> urddhvaṃ pravakṣyāmi dhūmopahatalakṣaṇaṃ ||</hi></l>

          <l xml:id="SPS.1.12.30">
            <label>Candraṭa on 1.12.30</label>
            <caesura/>
            <hi rend="bold">śvasiti kṣauti cātyarthaṃm apy ādhamatikāśata ||
              <caesura/>
               cakṣuṣoḥ<lb n="7"/> paridāhaś ca rāgaś caivopajāyate ||</hi></l>

          <l xml:id="SPS.1.12.31">
            <label>Candraṭa on 1.12.31</label>
            <caesura/>
            <hi rend="bold">sadhūmakaṃ niḥśvasati ghreyam anyan na vetti ca ||
              <caesura/>
               tathaiva ca rasān<lb n="8"/>sarvān śrutiś cāsyopahanyate ||</hi></l>

          <l xml:id="SPS.1.12.32">
            <label>Candraṭa on 1.12.32</label>
            <caesura/>
            <hi rend="bold">tṛṣṇā dāhajvarayutaḥ sīdaty atha ca mūrchati || ||
              <caesura/>
               dhūmopahata i<lb n="9"/>ty eṣa ||</hi></l>

          <p xml:id="NS.1.12.29cd-32" style="stream1">
            <label>Ḍalhaṇa on 1.12.29cd-32</label>
            <caesura/>
             śvasiti śvāsaṃ karoti || kṣauti cātyartham iti || atiśayena chikkati ||
              ādhamati<pb n="147ab"/> ādhmānayukto bhavati || rāgaḥ pītalohitatā akṣṇoḥ |
            ghreyam anyan na vetti veti || nāsāgatado<lb n="2"/>ṣeṇa dhūmād anyat ghreyaṃ
            na vetti || ghreyaṃ tāvan na vetti || anyat spṛśyaṃ dṛśyaṃ ca na vetti ity
            anye || rasā<lb n="3"/>n sarvān ity atra na vettīti saṃbadhyate || śrutiś ca
            asyopahanyata iti || na śṛṇotītyarthaḥ || śro<lb n="4"/>tragatadoṣeṇa ||
            tṛṣṇādāhajvarayuta iti || sparśadoṣeṇa || sīdati kriyāsvasamartho
              bhavatītya<lb n="5"/>rthaḥ || ||</p>

          <l xml:id="SPS.1.12.32d">
            <label>Candraṭa on 1.12.32d</label>
            <caesura/>
            <hi rend="bold">śṛṇu tasya cikitsitaṃ |</hi></l>

          <l xml:id="SPS.1.12.33">
            <label>Candraṭa on 1.12.33</label>
            <caesura/>
            <hi rend="bold">sarpir ikṣurasaṃ drākṣāṃ payo vā śarkkarāṃbu vā ||
              <caesura/>
               madhurāmlau rasau<lb n="6"/> vāpi vamanāya<del>ā</del> pradāpayet
            ||</hi></l>

          <l xml:id="SPS.1.12.34">
            <label>Candraṭa on 1.12.34</label>
            <caesura/>
            <hi rend="bold">vamataḥ koṣṭhaśuddhiḥ syāt dhūmagaṃdhiś ca na śyati ||
              <caesura/>
               vidhinānena<lb n="7"/> śāmyaṃti sadanakṣavathujvarāḥ ||</hi></l>

          <l xml:id="SPS.1.12.35">
            <label>Candraṭa on 1.12.35</label>
            <caesura/>
            <hi rend="bold">dāhamūrchātṛḍādhmānasvāsākāsāś ca dāruṇāḥ ||
              <caesura/>
               madhurair lava<lb n="8"/>ṇāmlaiś ca kaṭukaiḥ kvalagrahaiḥ ||</hi></l>

          <l xml:id="SPS.1.12.36">
            <label>Candraṭa on 1.12.36</label>
            <caesura/>
            <hi rend="bold">samyag gṛhṇātīṃdriyārthān manaś cāsya prasīdati ||
              <caesura/>
               śirau<lb n="9"/>virecanaṃ cāsmai dadyād yogena śāstravit ||</hi></l>

          <l xml:id="SPS.1.12.37">
            <label>Candraṭa on 1.12.37</label>
            <caesura/>
            <hi rend="bold">dṛṣṭi viśudhyate cāsya śirogrīvaṃ ca dehinaḥ a<pb n="147v"/>
              vidāhalaghusnigdham āhāraṃ cāsya kalpayet ||</hi></l>

          <p xml:id="NS.1.12.33-37" style="stream1">
            <label>Ḍalhaṇa on 1.12.33-37</label>
            <caesura/>
             sarppir ikṣurasam ity eko yogaḥ || drākṣāṃ payo veti dvi<lb n="2"/> tīyaḥ ||
            śarkkarāṃbu veti tṛtīyaḥ || madhurāmlau rasau vāpīti caturthaḥ || sadanam
            aṃgaglāniḥ || yogena<lb n="3"/> mātrayā || idānīṃ dagdhacikitsāprasaṃge na
            dagdhasadṛśasya cikitsāṃ darśayann āha || ||</p>

          <l xml:id="SPS.1.12.38ab">
            <label>Candraṭa on 1.12.38ab</label>
            <caesura/>
            <hi rend="bold">uṣṇa vā<lb n="4"/>tātapair dagdhe śītaḥ kāryo vidhiḥ sadā
              ||</hi></l>

          <p xml:id="NS.1.12.38ab" style="stream1">
            <label>Ḍalhaṇa on 1.12.38ab</label>
            <caesura/>
             uṣṇavāto graiṣmikaḥ śārado vā || uṣṇavātenātapena<lb n="5"/> ca dagdha
              i<del>i</del>va dagdhaḥ || uṣṇavātātapābhyām iti dvicane prāpte bahuvacanam
              anuktoṣṇaprāpaṇā<lb n="6"/> rthaṃ || sadā sthāne kecit vraṇe iti || paṭhaṃti
            vyākhyānayaṃti casusrutapathasuddhi-01 || vraṇe iti tvag ādi vraṇavastu<lb
              n="7"/> || ||</p>

          <l xml:id="SPS.1.12.38cd">
            <label>Candraṭa on 1.12.38cd</label>
            <caesura/>
            <hi rend="bold">śītavarṣānilairdagdhe snigdham uṣṇaś ca śasyate ||</hi></l>

          <p xml:id="NS.1.12.38cd" style="stream1">
            <label>Ḍalhaṇa on 1.12.38cd</label>
            <caesura/>
             śītaṃ himaṃ himadagdhas tuṣāradagdha iti<lb n="8"/>lokoktyā | himadagdhepi
            dāhasādṛśyam asti || varṣānila iti || vṛṣṭisaṃyukto vāyuḥ || tatrāpi ba<lb
              n="9"/>huvacanam anuktaśīta prāpaṇārthaṃ || dagdhasthāne kecit hata iti
            paṭhaṃti || || </p>

          <l xml:id="SPS.1.12.39ab">
            <label>Candraṭa on 1.12.39ab</label>
            <caesura/>
             tathāpi tejasā da<pb n="148r"/>gdhe sidhir nāsti kathaṃcaneti ||</l>

          <p xml:id="NS.1.12.39ab" style="stream1">
            <label>Ḍalhaṇa on 1.12.39ab</label>
            <caesura/>
             atitejasā vajrāgninā || tathātitejasā dagdho na dhyati kathaṃcane<lb n="2"
            />ti yat kṛtaṃ || tat kiṃcid dagdhepi jīvati pratikārayet ||
            snehābhyaṃgaparīṣekaiḥ pradehaiś ca tathā <lb n="3"/>bhiṣag iti paṭhaṃti | taṃ
            ca nibaṃdhakārā na paṭhaṃti || ||</p>

          <l xml:id="SPS.1.12.39cd"/>

          <p ana="trailer"><hi rend="bold">iti sūtrasthānanibaṃdhasaṃgrahe dvādaśo '<lb
                n="4"/>dhyāyaḥ || ||12||</hi></p>

        </div>
      </div>

    </body>
  </text>
</TEI>
