<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
    <teiHeader xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
        
        <fileDesc>
            <titleStmt>
                <title type="main">Carakasaṃhitā</title>
                <title type="sub">A SARIT edition</title>
                <author>Caraka</author>
                <author>Agniveśa</author>
                <respStmt>
                    <persName>Tsutomu Yamashita</persName>
                    <persName>Yasutaka Muroya</persName>
                    <persName>Yukio Yamanaka</persName>
                    <persName>Madhu K. P.</persName>
                    <resp>Creation of machine-readable version.</resp>
                </respStmt>
                <respStmt>
                    <persName>Dominik Wujastyk</persName>
                    <resp>TEI encoding</resp>
                </respStmt>
            </titleStmt>
            <publicationStmt>
                <authority>Dominik Wujastyk</authority>
                <publisher>SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts</publisher>
                <idno xml:id="id-2014-06-24">[id-2014-06-24] 2014-06-24</idno>
                <availability status="restricted">
                    <p>Copyright Notice</p>
                    <p>Copyright 2014-2018 SARIT</p>
                    <p>
                        <ref target="http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/"
                            type="licence">Distributed by <ref
                                target="http://sarit.indology.info" type="url">SARIT</ref>
                            under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 Unported
                            License. </ref>
                    </p>
                    <p>Under this licence, you are free <list>
                            <item>to Share — to copy, distribute and transmit the
                                work</item>
                            <item>to Remix — to adapt the work </item>
                        </list></p>
                    <p>Under the following conditions:</p>
                    <p>
                        <list>
                            <item>Attribution — You must attribute the work in the manner
                                specified by the author or licensor (but not in any way
                                that suggests that they endorse you or your use of the
                                work).</item>
                            <item>Share Alike — If you alter, transform, or build upon
                                this work, you may distribute the resulting work only
                                under the same or similar license to this one.</item>
                        </list>
                    </p>
                    <p>More information and fuller details of this license are given on
                        the Creative Commons website.</p>
                    <p>SARIT assumes no responsibility for unauthorised use that infringes
                        the rights of any copyright owners, known or unknown.</p>
                </availability>
                <date>2011</date>
                <idno xml:id="id-2013-06-04">[id-2013-06-04] 2013-06-04</idno>
            </publicationStmt>
            <notesStmt>
                <note>E-text based on the 1941 edition of Yādavaśarman Trivikramātmaja
                    Ācārya, input by Tsutomu Yamashita, Yasutaka Muroya, Yukio Yamanaka,
                    and Madhu K. P., and made available at the Kyoto etext archive,
                    http://www.cc.kyoto-su.ac.jp/~yanom/sanskrit/ayurveda/ (consulted Nov
                    2012)</note>
            </notesStmt>
            <sourceDesc>
                <msDesc>

                    <msIdentifier>
                        <placeName>
                            <settlement>Mumbai</settlement>
                            <country>India</country>
                        </placeName>
                        <institution>Nirnayasagara Press</institution>
                        
                        <idno type="siglum">A1941</idno>
                    </msIdentifier>
                </msDesc>
                <bibl xml:id="cara-trikamji">
                    <title>Carakasaṃhitā, śrīcakrapāṇidattaviracitayā
                        āyurvedadīpikāvyākhyayā saṃvalitā = The Charakasaṃhitā of Agniveśa
                        revised by Charaka and Dṛiḍhabala With the Āyurveda-dīpikā
                        Commentary of Chakrapāṇidatta</title>
                    <editor>Yādavaśarman Trivikramātmaja Ācārya</editor>
                    <publisher>Śa. He. Gurjara at the Āyurvidyā Mudraṇālaya</publisher>
                    <pubPlace>Puṇyapattane</pubPlace>
                    <date>1981</date>
                    <note>3rd. ed. Nirnaya Sagar Press, Bombay, 1941, 4th. ed. Munshiram
                        Manoharlal, New Delhi, 1981. </note>
                    <note>
                        <code>@BOOK{cara-trikamji, title = {{Carakasaṃhitā,
                            śrīcakrapāṇidattaviracitayā āyurvedadīpikāvyākhyayā saṃvalitā
                            = The Charakasaṃhitā of Agniveśa revised by Charaka and
                            Dṛiḍhabala With the Āyurveda-dīpikā Commentary of
                            Chakrapāṇidatta}}, publisher = {Munshiram Manoharlal}, year =
                            {1981}, editor = {Yādavaśarma Trivikrama Ācārya}, address =
                            {New Delhi}, edition = {4}, annote = {First edition, Bombay:
                            Nirnaya Sagara Press, 1941}, timestamp = {2010.03.16},
                            xlanguage = {sanskrit} }</code>
                    </note>
                </bibl>

                <listWit>
                    <witness xml:id="Ācārya"> Nirṇayasāgara edition of 1941 </witness>
                    <witness xml:id="Wujastyk">Dominik Wujastyk</witness>
                </listWit>
            </sourceDesc>
        </fileDesc>
        <encodingDesc>
            <projectDesc>
                <p>
                    <name>SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts</name> is a library
                    of electronic editions of Indic texts marked up according to the
                    guidelines of the Text Encoding Initiative (TEI).</p>
            </projectDesc>
            <p>The published edition from which this e-text was transcribed is printed in
                the Devanāgarī script. The electronic text below is in a lossless
                transliteration using the Latin alphabet. The transliteration scheme used
                is the IAST (<ref
                    target="http://en.wikipedia.org/wiki/International_Alphabet_of_Sanskrit_Transliteration"
                    >The International Alphabet of Sanskrit Transliteration</ref>). IAST
                differs in small ways from ISO 15919, but is preferred by most working
                Sanskrit scholars. Conversion of this file to ISO 15919 can be achieved by
                performing the following replacements throughout the file: <code> ṛ -> r̥
                    and ṁ -> ṃ </code>
            </p>
            <p>Text division is as Devanāgarī ("ityevam" not "ity evam".) </p>
            <p>Initial vowel elision for avagraha is reversed and marked with a + sign:
                e.g., "prathamo 'adhyāyaḥ"</p>
            <p>Similarly, external sandhis are undone and marked: "yathā 'amarā"</p>
            <p>The ampersand (&amp;) was used by the inputters as an anchor to mark places
                in the e-text where the printed edition has a footnote, and again with the
                text of the related footnote being placed nearby in the e-text. I have
                regularized these footnotes in many, but not all, cases, changing them to
                    <gi>note</gi>s. The use of the ampersand may still be irregular in
                places, and needs to be checked against the edition, and some notes have
                been omitted and need to be added from the edition.</p>
            <p>The notes by Trivikramātmaja Ācārya are included in the e-text . using the
                    <gi>note</gi> element. </p>
            <p>A first cut has been made at distinguishing verse and prose. Prose passages
                are enclosed in the normal <gi>p</gi> tags. Verse passages are grouped
                within the line-group tag, <gi>lg</gi>, and individually tagged as verse
                lines, <gi>l</gi>.</p>
            <p>Inserted comments &lt;!-- subdivision --&gt; and &lt;!-- /subdivision
                --&gt; around passages where the text section is subdivided into a level
                below that of the surrounding text. These comment tags need to be replaced
                with something better, but we can't use <gi>div3</gi>, for example,
                because of the problem of TEI's policy on tessellation. See TEI Guidelines
                P5, section 4.3.2, et passim. Nor are these subdivisions floating text, or
                groups, or other obvious units. They could be marked with <gi>span</gi>s
                    (<egXML xmlns="http://www.tei-c.org/ns/Examples"><span spanTo="#xy"
                        type="interesting"/></egXML> ...<egXML
                    xmlns="http://www.tei-c.org/ns/Examples"><anchor xml:id="xy"
                /></egXML>) or <gi>milestone</gi>s, but these mechanisms seem clumsy. The
                question stands for now. </p>
        </encodingDesc>
        <revisionDesc>
            <listChange>
                <change when="2011-07-07" who="Dominik Wujastyk">
                    <list>
                        <item>Added TEI encoding.</item>
                        <item>Minor corrections to the Sanskrit text, as serendiptously
                            noticed during encoding, e.g., <list>
                                <item>Some "l"s where "p" expected (lra- for pra-)</item>
                                <item>Other minor omissions (e.g., "tatra ślokau").</item>
                            </list>
                        </item>
                    </list>
                </change>
                <change when="2013-04-16" who="Dominik Wujastyk">corrected a typo, aganat
                    - agamat</change>
                <change when="2013-06-04" who="Dominik Wujastyk">copied the verse
                    numbering from xml:id to explicit location in square brackets at the
                    start of each line.</change>
                <change when="2014-06-24" who="Dominik Wujastyk">Tiny sequential changes
                    to header to restore validity.</change>
                <change when="2014-06-26" who="Dominik Wujastyk">Updated the TEI header's
                    copyright statement.</change>
                <change when="2016-05-03" who="https://viaf.org/viaf/308710472/">Added @n,
                    @type and @subtype to div's</change>
                <change when="2016-05-03" who="https://viaf.org/viaf/308710472/">Wrapped
                    headings and colophons in head- and trailer-elements.</change>
                <change when="2016-05-03" who="https://viaf.org/viaf/308710472/">Wrapped
                    stanzas in lg's.</change>
                <change when="2016-05-03" who="https://viaf.org/viaf/308710472/">Replaced
                    l's containing text in prose with p's.</change>
                <change when="2016-05-03" who="https://viaf.org/viaf/308710472/">Added a
                    div for the missing chapter 7 to avoid confusions.</change>
                <change when="2016-07-12" who="https://viaf.org/viaf/308710472/">Wrapped
                    verse numbers in label-elements.</change>
                <change when="2016-10-24" who="Dominik Wujastyk">Corrected a typo at
                    1.7.54 (in accordance with the text of the Ācārya 1941
                    edition).</change>
                <change when="2017-03-23" who="Dominik Wujastyk">Corrected a typo at 3.1.3
                    (in accordance with the text of the Ācārya 1941 edition).</change>
                <change when="2021-08-16" who="Dominik Wujastyk">Added missing chapter,
                    Nidānasthāna 7, from the original Yano et. al. transcription of Ācārya
                    1941.</change>
                <change when="2021-12-10" who="Dominik Wujastyk">Updated the sub-numbering
                    in the Siddhisthāna (8.12.14) .</change>
            </listChange>
        </revisionDesc>
    </teiHeader>
    <text xml:id="carakasaṃhitā" xml:lang="sa-Latn-t-sa-Deva">
        <body xml:lang="sa-Latn-t-sa-Deva">
            <div n="1" type="level1">
                <head>sūtrasthānam /</head>
                <div n="1" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>prathamo 'adhyāyaḥ /</head>
                    <p xml:id="Ca.1.1.1ab">
                        <label>Ca.1.1.1ab </label>
                        athāto dīrghañjīvitīyam adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.1.2ab">
                        <label>Ca.1.1.2ab </label>
                        iti ha smāha bhagavān ātreyaḥ // </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.3ab">
                            <label>Ca.1.1.3ab </label>
                            dīrghaṃ jīvitam anvicchan bharadvāja upāgamat / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.3cd">
                            <label>Ca.1.1.3cd </label>
                            indram ugratapā buddhvā śaraṇyam amareśvaram // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.4ab">
                            <label>Ca.1.1.4ab </label>
                            brahmaṇā hi yathāproktam āyurvedaṃ prajāpatiḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.4cd">
                            <label>Ca.1.1.4cd </label>
                            jagrāha nikhilenādāv aśvinau tu punas tataḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.5ab">
                            <label>Ca.1.1.5ab </label>
                            aśvibhyāṃ bhagavāñ chakraḥ pratipede ha kevalam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.5cd">
                            <label>Ca.1.1.5cd </label>
                            ṛṣiprokto bharadvājas tasmāc chakram upāgamat // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.6ab">
                            <label>Ca.1.1.6ab </label>
                            vighnabhūtā yadā rogāḥ prādurbhūtāḥ śarīriṇām / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.6cd">
                            <label>Ca.1.1.6cd </label>
                            tapopavāsādhyayanabrahmacaryavratāyuṣām // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.7ab">
                            <label>Ca.1.1.7ab </label>
                            tadā bhūteṣv anukrośaṃ puraskṛtya maharṣayaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.7cd">
                            <label>Ca.1.1.7cd </label>
                            sametāḥ puṇyakarmāṇaḥ pārśve himavataḥ śubhe // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.8ab">
                            <label>Ca.1.1.8ab </label>
                            aṅgirā jamadagniś ca vasiṣṭhaḥ kaśyapo bhṛguḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.8cd">
                            <label>Ca.1.1.8cd </label>
                            ātreyo gautamaḥ sāṅkhyaḥ pulastyo nārado 'asitaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.9ab">
                            <label>Ca.1.1.9ab </label>
                            agastyo vāmadevaś ca mārkaṇḍeyāśvalāyanau / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.9cd">
                            <label>Ca.1.1.9cd </label>
                            pārikṣir bhikṣur ātreyo bharadvājaḥ kapiñjalaḥ<note>
                                kapiṣṭhalaḥ</note> // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.10ab">
                            <label>Ca.1.1.10ab </label>
                            viśvāmitrāśmarathyau ca bhārgavaś cyavano 'abhijit / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.10cd">
                            <label>Ca.1.1.10cd </label>
                            gārgyaḥ <note> -kauṇḍinyau-</note>śāṇḍilyakauṇḍilyauvārkṣir
                            devalagālavau // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.11ab">
                            <label>Ca.1.1.11ab </label>
                            sāṅkṛtyo baijavāpiś ca kuśiko bādarāyaṇaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.11cd">
                            <label>Ca.1.1.11cd </label>
                            baḍiśaḥ śaralomā ca kāpyakātyāyanāv ubhau // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.12ab">
                            <label>Ca.1.1.12ab </label>
                            kāṅkāyanaḥ kaikaśeyo dhaumyo mārīcakāśyapau / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.12cd">
                            <label>Ca.1.1.12cd </label>
                            śarkarākṣo hiraṇyākṣo lokākṣaḥ paiṅgir eva ca // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.13ab">
                            <label>Ca.1.1.13ab </label>
                            śaunakaḥ śākuneyaś ca maitreyo maimatāyaniḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.13cd">
                            <label>Ca.1.1.13cd </label>
                            vaikhānasā vālakhilyās tathā cānye maharṣayaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.14ab">
                            <label>Ca.1.1.14ab </label>
                            brahmajñānasya nidhayo <note> yamasya</note>damasya niyamasya
                            ca / </l>
                        <l/>
                        <l xml:id="Ca.1.1.14cd">
                            <label>Ca.1.1.14cd </label>
                            tapasas tejasā dīptā hūyamānā ivāgnayaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.15ab">
                            <label>Ca.1.1.15ab </label>
                            sukhopaviṣṭāste tatra puṇyāṃ cakruḥ kathāmimām / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.15cd">
                            <label>Ca.1.1.15cd </label>
                            dharmārthakāmamokṣāṇāmārogyaṃ mūlamuttamam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.16ab">
                            <label>Ca.1.1.16ab </label>
                            rogāstasyāpahartāraḥ śreyaso jīvitasya ca / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.16cd">
                            <label>Ca.1.1.16cd </label>
                            prādurbhūto manuṣyāṇāmantarāyo mahānayam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.17ab">
                            <label>Ca.1.1.17ab </label>
                            kaḥ syātteṣāṃ śamopāya ityuktvā dhyānamāsthitāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.17cd">
                            <label>Ca.1.1.17cd </label>
                            atha te śaraṇaṃ śakraṃ dadṛśurdhyānacakṣuṣā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.18ab">
                            <label>Ca.1.1.18ab </label>
                            sa vakṣyati śamopāyaṃ yathāvadamaraprabhuḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.18cd">
                            <label>Ca.1.1.18cd </label>
                            kaḥ sahasrākṣabhavanaṃ gacchet praṣṭuṃ śacīpatim // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.19ab">
                            <label>Ca.1.1.19ab </label>
                            ahamarthe niyujyeyamatreti prathamaṃ vacaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.19cd">
                            <label>Ca.1.1.19cd </label>
                            bharadvājo 'abravīttasmādṛṣibhiḥ sa niyojitaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.20ab">
                            <label>Ca.1.1.20ab </label>
                            sa śakrabhavanaṃ gatvā surarṣigaṇamadhyagam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.20cd">
                            <label>Ca.1.1.20cd </label>
                            dadarśa balahantāraṃ dīpyamānamivānalam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.21ab">
                            <label>Ca.1.1.21ab </label>
                            so 'abhigamya jayāśīrbhirabhinandya sureśvaram / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.21cd">
                            <label>Ca.1.1.21cd </label>
                            provāca vinayāddhīmānṛsīṇāṃ vākyamuttamam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.22ab">
                            <label>Ca.1.1.22ab </label>
                            vyādhayo hi samutpannāḥ sarvaprāṇibhayaṅkarāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.22cd">
                            <label>Ca.1.1.22cd </label>
                            tadbrūhi me śamopāyaṃ yathāvadamaraprabho // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.23ab">
                            <label>Ca.1.1.23ab </label>
                            tasmai provāca bhagavānāyurvedaṃ śatakratuḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.23cd">
                            <label>Ca.1.1.23cd </label>
                            padairalpairmatiṃ buddhvā vipulāṃ paramarṣaye // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.24ab">
                            <label>Ca.1.1.24ab </label>
                            hetuliṅgauṣadhajñānaṃ svasthāturaparāyaṇam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.24cd">
                            <label>Ca.1.1.24cd </label>
                            trisūtraṃ śāśvataṃ puṇyaṃ bubudhe yaṃ pitāmahaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.25ab">
                            <label>Ca.1.1.25ab </label>
                            so 'anantapāraṃ triskandhamāyurvedaṃ mahāmatiḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.25cd">
                            <label>Ca.1.1.25cd </label>
                            yathāvadacirāt sarvaṃ bubudhe tanmanā muniḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.26ab">
                            <label>Ca.1.1.26ab </label>
                            tenāyuramitam lebhe bharadvājaḥ sukhānivitam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.26cd">
                            <label>Ca.1.1.26cd </label>
                            ṛṣibhyo 'anadhikam tacca śaśaṃsānavaśeṣayan // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.27ab">
                            <label>Ca.1.1.27ab </label>
                            ṛṣayaśca bharadvājājjagṛhustaṃ prajāhitam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.27cd">
                            <label>Ca.1.1.27cd </label>
                            dīrghamāyuścikīrṣanto vedaṃ vardhanamāyuṣaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.28ab">
                            <label>Ca.1.1.28ab </label>
                            maharṣayaste daḍrśuryathāvajjñānacakṣuṣā / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.28cd">
                            <label>Ca.1.1.28cd </label>
                            sāmānyaṃ ca viśeṣaṃ ca guṇān dravyāṇi karma ca // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.29ab">
                            <label>Ca.1.1.29ab </label>
                            samavāyaṃ ca yajjñātvā tantroktaṃ vidhimāsthitāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.29cd">
                            <label>Ca.1.1.29cd </label>
                            lebhire paramaṃ śarma jīvitaṃ cāpyanitvaram // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.30ab">
                            <label>Ca.1.1.30ab </label>
                            atha maitrīparaḥ puṇyamāyurvedaṃ punarvasuḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.30cd">
                            <label>Ca.1.1.30cd </label>
                            śiṣyebhyo dattavān ṣaḍbhyaḥ sarvabhūtānukampayā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.31ab">
                            <label>Ca.1.1.31ab </label>
                            agniveśaśca <note> bheḍaśca</note>bhelaśca jatūkarṇaḥ
                            parāśaraḥ / </l>
                        <l/>
                        <l xml:id="Ca.1.1.31cd">
                            <label>Ca.1.1.31cd </label>
                            hārītaḥ kṣārapāṇiśca jagṛhustanmunervacaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.32ab">
                            <label>Ca.1.1.32ab </label>
                            buddherviśeṣastatrāsīnnopadeśāntaraṃ muneḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.32cd">
                            <label>Ca.1.1.32cd </label>
                            tantrasya kartā prathamamagniveśo yato 'abhavat // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.33ab">
                            <label>Ca.1.1.33ab </label>
                            atha bhelādayaścakruḥ svaṃ svaṃ tantraṃ kṛtāni ca / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.33cd">
                            <label>Ca.1.1.33cd </label>
                            śrāvayāmāsurātreyaṃ sarṣisaṅghaṃ sumedhasaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.34ab">
                            <label>Ca.1.1.34ab </label>
                            śrutvā sūtraṇamarthānāmṛṣayaḥ puṇyakarmaṇām / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.34cd">
                            <label>Ca.1.1.34cd </label>
                            yathāvatsūtritamiti prahṛṣṭāsta 'anumenire // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.35ab">
                            <label>Ca.1.1.35ab </label>
                            sarva evāstuvaṃstāṃśca sarvabhūtahitaiṣiṇaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.35cd">
                            <label>Ca.1.1.35cd </label>
                            sādhu bhūteṣvanukrośa ityuccairabruvan samam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.36ab">
                            <label>Ca.1.1.36ab </label>
                            taṃ puṇyaṃ śuśruvuḥ śabdaṃ divi devarṣayaḥ sthitāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.36cd">
                            <label>Ca.1.1.36cd </label>
                            sāmarāḥ paramarṣīṇaṃ śrutvā mumudire param // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.37ab">
                            <label>Ca.1.1.37ab </label>
                            aho sādhviti nirghoṣo lokāṃstrīnanvavādayat<note>
                                -nādayat</note> / </l>
                        <l/>
                        <l xml:id="Ca.1.1.37cd">
                            <label>Ca.1.1.37cd </label>
                            nabhasi snigdhagambhīro harṣādbhūtairudīritaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.38ab">
                            <label>Ca.1.1.38ab </label>
                            śivo vāyurvavau sarvā bhābhirunmīlitā diśaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.38cd">
                            <label>Ca.1.1.38cd </label>
                            nipetuḥ sajalāścaiva divyāḥ kusumavṛṣṭayaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.39ab">
                            <label>Ca.1.1.39ab </label>
                            athāgniveśapramukhān viviśurjñānadevatāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.39cd">
                            <label>Ca.1.1.39cd </label>
                            buddhiḥ siddhiḥ smṛtirmedhā dhṛtiḥ kīrtiḥ kṣamādayā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.40ab">
                            <label>Ca.1.1.40ab </label>
                            tāni cānumatānyeṣāṃ tantrāṇi paramarṣibhiḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.40cd">
                            <label>Ca.1.1.40cd </label>
                            <note> bhāvāya]</note>bhavāya bhūtasaṅghānāṃ pratiṣṭhāṃ bhuvi
                            lebhire // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.41ab">
                            <label>Ca.1.1.41ab </label>
                            hitāhitaṃ sukhaṃ dukhamāyustasya hitāhitam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.41cd">
                            <label>Ca.1.1.41cd </label>
                            mānaṃ ca tacca yatroktamāyurvedaḥ sa ucyate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.42ab">
                            <label>Ca.1.1.42ab </label>
                            śarīrendriyasattvātmasaṃyogo dhāri jīvitam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.42cd">
                            <label>Ca.1.1.42cd </label>
                            nityagaścānubandhaśca paryāyairāyurucyate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.43ab">
                            <label>Ca.1.1.43ab </label>
                            tasyāyuṣaḥ puṇyatamo vedo vedavidāṃ mataḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.43cd">
                            <label>Ca.1.1.43cd </label>
                            vakṣyate yanmanuṣyāṇāṃ lokayorubhayorhitam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.44ab">
                            <label>Ca.1.1.44ab </label>
                            sarvadā sarvabhāvānāṃ sāmānyaṃ vṛddhikāraṇam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.44cd">
                            <label>Ca.1.1.44cd </label>
                            hrāsaheturviśeṣaśca pravṛttirubhayasya tu // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.45ab">
                            <label>Ca.1.1.45ab </label>
                            sāmānyamekatvakaraṃ viśeṣastu pṛthaktvakṛt / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.45cd">
                            <label>Ca.1.1.45cd </label>
                            tulyārthatā hi sāmānyaṃ viśeṣastu viparyayaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.46ab">
                            <label>Ca.1.1.46ab </label>
                            sattvamātmā śarīraṃ ca trayametattridaṇḍavat / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.46cd">
                            <label>Ca.1.1.46cd </label>
                            lokastiṣṭhati saṃyogāttatra sarvaṃ pratiṣṭhitam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.47ab">
                            <label>Ca.1.1.47ab </label>
                            sa pumāṃścetanaṃ tacca taccādhikaraṇaṃ smṛtam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.47cd">
                            <label>Ca.1.1.47cd </label>
                            vedasyāsya tadarthaṃ hi vedo 'ayaṃ saṃprakāśitaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.48ab">
                            <label>Ca.1.1.48ab </label>
                            khādīnyātmā manaḥ kālo diśaśca dravyasaṃgrahaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.48cd">
                            <label>Ca.1.1.48cd </label>
                            sendriyaṃ cetanaṃ dravyaṃ nirindriyamacetanam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.49ab">
                            <label>Ca.1.1.49ab </label>
                            sārthā gurvādayo buddhiḥ prayatnāntāḥ parādayaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.49cd">
                            <label>Ca.1.1.49cd </label>
                            guṇāḥ proktāḥ prayatnādi karma ceṣṭitamucyate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.50ab">
                            <label>Ca.1.1.50ab </label>
                            samavāyo 'apṛthagbhāvo bhūmyādīnāṃ guṇairmataḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.50cd">
                            <label>Ca.1.1.50cd </label>
                            sa nityo yatra hi dravyaṃ na tatrāniyato guṇaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.51ab">
                            <label>Ca.1.1.51ab </label>
                            yatrāśritāḥ karmaguṇāḥ kāraṇaṃ samavāyi yat / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.51cd">
                            <label>Ca.1.1.51cd </label>
                            taddravyaṃ samavāyī tu niśceṣṭaḥ kāraṇaṃ guṇaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.52ab">
                            <label>Ca.1.1.52ab </label>
                            saṃyoge ca vibhāge ca kāraṇaṃ dravyamāśritam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.52cd">
                            <label>Ca.1.1.52cd </label>
                            kartavyasya kriyā karma karma nānyadapekṣate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.53ab">
                            <label>Ca.1.1.53ab </label>
                            ityuktaṃ kāraṇaṃ kāryaṃ dhātusāmyamihocyate / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.53cd">
                            <label>Ca.1.1.53cd </label>
                            dhātusāmyakriyā coktā tantrasyāsya prayojanam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.54ab">
                            <label>Ca.1.1.54ab </label>
                            kālabuddhīndriyārthānāṃ yogo mithyā na cāti ca / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.54cd">
                            <label>Ca.1.1.54cd </label>
                            dvayāśrayāṇāṃ vyādhīnāṃ trividho hetusaṃgrahaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.55ab">
                            <label>Ca.1.1.55ab </label>
                            śarīraṃ sattvasaṃjñaṃ ca vyādhīnāmāśrayo mataḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.55cd">
                            <label>Ca.1.1.55cd </label>
                            tathā sukhānāṃ yogastu sukhānāṃ kāraṇaṃ samaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.56ab">
                            <label>Ca.1.1.56ab </label>
                            nirvikāraḥ parastvātmā sattvabhūtaguṇendriyaiḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.56cd">
                            <label>Ca.1.1.56cd </label>
                            caitanye kāraṇaṃ nityo draṣṭā paśyati hi kriyāḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.57ab">
                            <label>Ca.1.1.57ab </label>
                            vāyuḥ pittaṃ kaphaścoktaḥ śārīro doṣasaṃgrahaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.57cd">
                            <label>Ca.1.1.57cd </label>
                            mānasaḥ punaruddiṣṭo rajaśca tama eva ca // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.58ab">
                            <label>Ca.1.1.58ab </label>
                            praśāmyatyauṣadhaiḥ pūrvo daivayuktivyapāśrayaiḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.58cd">
                            <label>Ca.1.1.58cd </label>
                            mānaso jñānavijñānadhairyasmṛtisamādhibhiḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.59ab">
                            <label>Ca.1.1.59ab </label>
                            rūkṣaḥ śīto laghuḥ sūkṣmaścalo 'atha viśadaḥ kharaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.59cd">
                            <label>Ca.1.1.59cd </label>
                            viparītaguṇairdravyairmārutaḥ saṃpraśāmyati // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.60ab">
                            <label>Ca.1.1.60ab </label>
                            sasnehamuṣṇaṃ tīkṣṇaṃ ca dravamamlaṃ saraṃ kaṭu / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.60cd">
                            <label>Ca.1.1.60cd </label>
                            viparītaguṇaiḥ pittaṃ dravyairāśu praśāmyati // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.61ab">
                            <label>Ca.1.1.61ab </label>
                            guruśītamṛdusnigdhamadhurasthirapicchilāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.61cd">
                            <label>Ca.1.1.61cd </label>
                            śleṣmaṇaḥ praśamaṃ yānti viparītaguṇairguṇāḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.62ab">
                            <label>Ca.1.1.62ab </label>
                            viparītaguṇairdeśamātrākālopapāditaiḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.62cd">
                            <label>Ca.1.1.62cd </label>
                            bheṣajairvinivartante vikārāḥ sādhyasaṃmatāḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.63ab">
                            <label>Ca.1.1.63ab </label>
                            sādhanaṃ na tvasādhyānāṃ vyādhīnāmupadiśyate / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.63cd">
                            <label>Ca.1.1.63cd </label>
                            bhūyaścāto yathādravyaṃ guṇakarmāṇi vakṣyate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.64ab">
                            <label>Ca.1.1.64ab </label>
                            rasanārtho rasastasya dravyamāpaḥ kṣitistathā / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.64cd">
                            <label>Ca.1.1.64cd </label>
                            nirvṛttau ca viśeṣe ca pratyayāḥ khādayastrayaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.65ab">
                            <label>Ca.1.1.65ab </label>
                            svāduramlo 'atha lavaṇaḥ kaṭukastikta eva ca / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.65cd">
                            <label>Ca.1.1.65cd </label>
                            kaṣāyaśceti ṣaṭko 'ayaṃ rasānāṃ saṃgrahaḥ smṛtaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.66ab">
                            <label>Ca.1.1.66ab </label>
                            svādvamlalavaṇā vāyuṃ kaṣāyasvādutiktakāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.66cd">
                            <label>Ca.1.1.66cd </label>
                            jayanti pittaṃ śleṣmāṇaṃ kaṣāyakaṭutiktakāḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.66.1ab">
                            <label>Ca.1.1.66.1ab </label>
                            kaṭvamlalavaṇāḥ pittaṃ svadvamlalavaṇāḥ kapham /)</l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.66.1cd">
                            <label>Ca.1.1.66.1cd </label>
                            (kaṭutiktakaṣāyāśca kopayanti samīraṇam //) </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.67ab">
                            <label>Ca.1.1.67ab </label>
                            kiṃciddoṣapraśamanaṃ kiṃciddhātupradūṣaṇam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.67cd">
                            <label>Ca.1.1.67cd </label>
                            svasthavṛttau mataṃ kiṃcittrividhaṃ dravyamucyate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.68ab">
                            <label>Ca.1.1.68ab </label>
                            tat punastrividhaṃ proktaṃ jaṅgamaudbhidapārthivam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.68cd">
                            <label>Ca.1.1.68cd </label>
                            madhūni gorasāḥ pittaṃ vasā majjā 'asṛgāmiṣam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.69ab">
                            <label>Ca.1.1.69ab </label>
                            viṇmūtracarmaretosthisnāyuśṛṅganakhāḥ khurāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.69cd">
                            <label>Ca.1.1.69cd </label>
                            jaṅgamebhyaḥ prayujyante keśā lomāni rocanāḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.70ab">
                            <label>Ca.1.1.70ab </label>
                            suvarṇaṃ samalāḥ pañca lohāḥ sasikatāḥ sudhā / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.70cd">
                            <label>Ca.1.1.70cd </label>
                            manaḥśilāle maṇayo lavaṇaṃ gairikāñjane // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.71ab">
                            <label>Ca.1.1.71ab </label>
                            bhaumamauṣadhamuddiṣṭamaudbhidaṃ tu caturvidham / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.71cd">
                            <label>Ca.1.1.71cd </label>
                            vanaspatistathā vīrudvānaspatyastathauṣadhiḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.72ab">
                            <label>Ca.1.1.72ab </label>
                            phalairvanaspatiḥ puṣpairvānaspatyaḥ phalairapi / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.72cd">
                            <label>Ca.1.1.72cd </label>
                            oṣadhyaḥ phalapākāntāḥ pratānairvīrudhaḥ smṛtāḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.73ab">
                            <label>Ca.1.1.73ab </label>
                            mūlatvaksāraniryāsanālasvarasapallavāḥ<note> -nāḍasva-</note>
                            / </l>
                        <l/>
                        <l xml:id="Ca.1.1.73cd">
                            <label>Ca.1.1.73cd </label>
                            kṣārāḥ kṣīraṃ phalaṃ puṣpaṃ bhasma tailāni kaṇṭakāḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.74ab">
                            <label>Ca.1.1.74ab </label>
                            patrāṇi śuṅgāḥ kandāśca prarohāścaudbhido gaṇaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.74cd">
                            <label>Ca.1.1.74cd </label>
                            mūlinyaḥ ṣoḍaśaikonā phalinyo viṃśatiḥ smṛtāḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.75ab">
                            <label>Ca.1.1.75ab </label>
                            mahāsnehāśca catvāraḥ pañcaiva lavaṇāni ca / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.75cd">
                            <label>Ca.1.1.75cd </label>
                            aṣṭau mūtrāṇi saṃkhyātānyaṣṭāveva payāṃsi ca // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.76ab">
                            <label>Ca.1.1.76ab </label>
                            śodhanārthāśca ṣaḍ vṛkṣāḥ punarvasunidarśitāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.76cd">
                            <label>Ca.1.1.76cd </label>
                            ya etān vetti saṃyoktuṃ vikāreṣu sa vedavit // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.77ab">
                            <label>Ca.1.1.77ab </label>
                            hastidantī haimavatī śyāmā trivṛdadhoguḍā / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.77cd">
                            <label>Ca.1.1.77cd </label>
                            saptalā śvetanāmā ca pratyakśreṇī gavākṣyapi // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.78ab">
                            <label>Ca.1.1.78ab </label>
                            jyotiṣmatī ca bimbī ca śaṇapuṣpī viṣāṇikā / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.78cd">
                            <label>Ca.1.1.78cd </label>
                            ajagandhā dravantī ca kṣīriṇī cātra ṣoḍaśī // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.79ab">
                            <label>Ca.1.1.79ab </label>
                            śaṇapuṣpī ca bimbī ca cchardane haimavatyapi / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.79cd">
                            <label>Ca.1.1.79cd </label>
                            śvetā jyotiṣmatī caiva yojyā śīrṣavirecane // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.80ab">
                            <label>Ca.1.1.80ab </label>
                            ekādaśāvaśiṣṭā yāḥ prayojyāstā virecane / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.80cd">
                            <label>Ca.1.1.80cd </label>
                            ityuktā nāmakarmabhyāṃ mūlinyaḥ phalinīḥ śṛṇu // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.81ab">
                            <label>Ca.1.1.81ab </label>
                            śaṅkhinyatha viḍaṅgāni trapuṣaṃ madanāni ca / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.81cd">
                            <label>Ca.1.1.81cd </label>
                            dhāmārgavamathekṣvāku jīmūtaṃ kṛtavedhanam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.81ef">
                            <label>Ca.1.1.81ef </label>
                            ānūpaṃ sthalajaṃ caiva klītakaṃ dvididhaṃ smṛtam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.82ab">
                            <label>Ca.1.1.82ab </label>
                            prakīryā codakīryā ca pratyakpuṣpā tathā 'abhayā / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.82cd">
                            <label>Ca.1.1.82cd </label>
                            antaḥkoṭarapuṣpī ca hastiparṇyāśca śāradam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.83ab">
                            <label>Ca.1.1.83ab </label>
                            kampillakāragvadhayoḥ phalaṃ yat kuṭajasya ca / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.83cd">
                            <label>Ca.1.1.83cd </label>
                            dhāmārgavamathekṣvāku jīmūtaṃ kṛtavedhanam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.84ab">
                            <label>Ca.1.1.84ab </label>
                            madanaṃ kuṭajaṃ caiva trapuṣaṃ hastiparṇinī / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.84cd">
                            <label>Ca.1.1.84cd </label>
                            etāni vamane caiva yojyānyāsthāpaneṣu ca // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.85ab">
                            <label>Ca.1.1.85ab </label>
                            nastaḥ pracchardane caiva pratyakpuṣpā vidhīyate / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.85cd">
                            <label>Ca.1.1.85cd </label>
                            daśa yānyavaśiṣṭāni tānyuktāni virecane // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.86ab">
                            <label>Ca.1.1.86ab </label>
                            nāmakarmabhiruktāni phalānyekonaviṃśatiḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.86cd">
                            <label>Ca.1.1.86cd </label>
                            sarpistailaṃ vasā majjā sneho diṣṭaścaturvidhaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.87ab">
                            <label>Ca.1.1.87ab </label>
                            pānābhyañjanabastyarthaṃ nasyārthaṃ caiva yogataḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.87cd">
                            <label>Ca.1.1.87cd </label>
                            snehanā jīvanā varṇyā balopacayavardhanāḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.88ab">
                            <label>Ca.1.1.88ab </label>
                            snehā hyete ca vihitā vātapittakaphāpahāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.88cd">
                            <label>Ca.1.1.88cd </label>
                            sauvarcalaṃ saindhavaṃ ca viḍamaudbhidameva ca // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.89ab">
                            <label>Ca.1.1.89ab </label>
                            sāmudreṇa sahaitāni pañca syurlavaṇāni ca / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.89cd">
                            <label>Ca.1.1.89cd </label>
                            snighdānyuṣṇāni tīkṣṇāni dīpanīyatamāni ca // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.90ab">
                            <label>Ca.1.1.90ab </label>
                            ālepanārthe yujyante snehasvedavidhau tathā / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.90cd">
                            <label>Ca.1.1.90cd </label>
                            adhobhāgordhvabhāgeṣu nirūheṣvanuvāsane // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.91ab">
                            <label>Ca.1.1.91ab </label>
                            abhyañjane bhojanārthe śirasaśca cirecane / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.91cd">
                            <label>Ca.1.1.91cd </label>
                            śastrakarmaṇi vartyarthamañjanotsādaneṣu ca // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.92ab">
                            <label>Ca.1.1.92ab </label>
                            ajīrṇānāhayorvāte gulme śūle tathodare / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.92cd">
                            <label>Ca.1.1.92cd </label>
                            uktāni &amp;lavaṇānyūrdhvaṃ mūtrāṇyaṣṭau nibodha me // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.93ab">
                            <label>Ca.1.1.93ab </label>
                            mukhyāni yāni diṣṭāni sarvāṇyātreyaśāsane / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.93cd">
                            <label>Ca.1.1.93cd </label>
                            avimūtramajāmūtraṃ gomūtraṃ māhiṣaṃ ca yat // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.94ab">
                            <label>Ca.1.1.94ab </label>
                            hastimūtramathoṣṭrasya hayasya ca kharasya ca / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.94cd">
                            <label>Ca.1.1.94cd </label>
                            uṣṇaṃ tīkṣṇamatho 'arūkṣaṃ kaṭukaṃ lavaṇānvitam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.95ab">
                            <label>Ca.1.1.95ab </label>
                            mūtramutsādane yuktaṃ yuktamālepaneṣu ca / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.95cd">
                            <label>Ca.1.1.95cd </label>
                            yuktamāsthāpane mūtraṃ yuktaṃ cāpi virecane // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.96ab">
                            <label>Ca.1.1.96ab </label>
                            svedeṣvapi ca tadyuktamānāheṣvagadeṣu ca / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.96cd">
                            <label>Ca.1.1.96cd </label>
                            udareṣvatha cārśaḥsu gulmikuṣṭhikilāsiṣu // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.97ab">
                            <label>Ca.1.1.97ab </label>
                            tadyuktamupanāheṣu pariṣeke tathaiva ca / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.97cd">
                            <label>Ca.1.1.97cd </label>
                            dīpanīyaṃ viṣaghnaṃ ca krimighnaṃ copadiśyate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.98ab">
                            <label>Ca.1.1.98ab </label>
                            pāṇḍurogopasṛṣtānāmuttamaṃ śarma cocyate / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.98cd">
                            <label>Ca.1.1.98cd </label>
                            śleṣmāṇaṃ śamayet pītaṃ mārutaṃ cānulomayet // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.99ab">
                            <label>Ca.1.1.99ab </label>
                            karṣet pittamadhobhāgamityasmin guṇasaṃgrahaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.99cd">
                            <label>Ca.1.1.99cd </label>
                            sāmānyena mayoktastu pṛthaktvena pravakṣyate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.100ab">
                            <label>Ca.1.1.100ab </label>
                            avimūtraṃ satiktaṃ syāt snigdhaṃ pittāvirodhi ca / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.100cd">
                            <label>Ca.1.1.100cd </label>
                            ājaṃ kaṣāyamadhuraṃ pathyaṃ doṣānnihanti ca // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.101ab">
                            <label>Ca.1.1.101ab </label>
                            gavyaṃ samadhuraṃ kiṃciddoṣaghnaṃ krimikuṣṭhanut / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.101cd">
                            <label>Ca.1.1.101cd </label>
                            kaṇḍūṃ ca śamayet pītaṃ samyagdoṣodare hitam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.102ab">
                            <label>Ca.1.1.102ab </label>
                            arśaḥśophodaraghnaṃ tu sakṣāraṃ māhiṣaṃ saram / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.102cd">
                            <label>Ca.1.1.102cd </label>
                            hāstikaṃ lavaṇaṃ mūtraṃ hitaṃ tu krimikuṣṭhinām // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.103ab">
                            <label>Ca.1.1.103ab </label>
                            praśastaṃ baddhaviṇmūtraviṣaśleṣmāmayārśasām / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.103cd">
                            <label>Ca.1.1.103cd </label>
                            satiktaṃ śvāsakāsaghnamarśoghnaṃ cauṣṭramucyate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.104ab">
                            <label>Ca.1.1.104ab </label>
                            vājināṃ tiktakaṭukaṃ kuṣṭhavraṇaviṣāpaham / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.104cd">
                            <label>Ca.1.1.104cd </label>
                            kharamūtramapasmāronmādagrahavināśanam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.105ab">
                            <label>Ca.1.1.105ab </label>
                            itīhoktāni mūtrāṇi yathāsāmarthyayogataḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.105cd">
                            <label>Ca.1.1.105cd </label>
                            ataḥ kṣīrāṇi vakṣyante karma caiṣāṃ guṇāśca ye // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.106ab">
                            <label>Ca.1.1.106ab </label>
                            avikṣīramajākṣīraṃ gokṣīraṃ māhiṣaṃ ca yat / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.106cd">
                            <label>Ca.1.1.106cd </label>
                            uṣṭrīṇāmatha nāgīnāṃ vaḍavāyāḥ striyāstathā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.107ab">
                            <label>Ca.1.1.107ab </label>
                            prāyaśo madhuraṃ snigdhaṃ śītaṃ stanyaṃ payo matam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.107cd">
                            <label>Ca.1.1.107cd </label>
                            prīṇanaṃ bṛṃhaṇaṃ vṛṣyaṃ medhyaṃ balyaṃ manaskaram // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.108ab">
                            <label>Ca.1.1.108ab </label>
                            jīvanīyaṃ śramaharaṃ śvāsakāsanibarhaṇam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.108cd">
                            <label>Ca.1.1.108cd </label>
                            hanti śoṇitapittaṃ ca sandhānaṃ vihatasya ca // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.109ab">
                            <label>Ca.1.1.109ab </label>
                            sarvaprāṇābhṛtāṃ sātmyaṃ śamanaṃ śodhanaṃ tathā / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.109cd">
                            <label>Ca.1.1.109cd </label>
                            tṛṣṇāghnaṃ dīpanīyaṃ ca śreṣṭhaṃ kṣīṇakṣateṣu ca // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.110ab">
                            <label>Ca.1.1.110ab </label>
                            pāṇḍuroge 'amlapitte ca śoṣe gulme tathodare / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.110cd">
                            <label>Ca.1.1.110cd </label>
                            atīsāre jvare dāhe śvayathau ca viśeṣataḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.111ab">
                            <label>Ca.1.1.111ab </label>
                            yoniśukrapradoṣeṣu mūtreṣvapracureṣu ca / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.111cd">
                            <label>Ca.1.1.111cd </label>
                            purīṣe grathite pathyaṃ vātapittavikāriṇām // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.112ab">
                            <label>Ca.1.1.112ab </label>
                            nasyālepāvagāheṣu vamanāsthāpaneṣu ca / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.112cd">
                            <label>Ca.1.1.112cd </label>
                            virecane snehane ca payaḥ sarvatra yujyate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.113ab">
                            <label>Ca.1.1.113ab </label>
                            yathākramaṃ kṣīraguṇānekaikasya pṛthak pṛthak / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.113cd">
                            <label>Ca.1.1.113cd </label>
                            annapānādike 'adhyāye bhūyo vakṣyāmyaśeṣataḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.114ab">
                            <label>Ca.1.1.114ab </label>
                            athāpare trayo vṛkṣāḥ pṛthagye phalamūlibhiḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.114cd">
                            <label>Ca.1.1.114cd </label>
                            snuhyarkāśmantakāsteṣāmidaṃ karma pṛthak pṛthak // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.115ab">
                            <label>Ca.1.1.115ab </label>
                            vamane 'aśmantakaṃ vidyāt snuhīkṣīraṃ virecane / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.115cd">
                            <label>Ca.1.1.115cd </label>
                            kṣīramarkasya vijñeyaṃ vamane savirecane // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.116ab">
                            <label>Ca.1.1.116ab </label>
                            imāṃstrīnaparān vṛkṣānāhuryeṣāṃ hitāstvacaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.116cd">
                            <label>Ca.1.1.116cd </label>
                            pūtīkaḥ kṛṣṇagandhā ca tilvakaśca tathā taruḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.117ab">
                            <label>Ca.1.1.117ab </label>
                            virecane prayoktavyaḥ pūtīkastilvakastathā / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.117cd">
                            <label>Ca.1.1.117cd </label>
                            kṛṣṇagandhā parīsarpe śotheṣvarśaḥṣu cocyate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.118ab">
                            <label>Ca.1.1.118ab </label>
                            dadruvidradhigaṇḍeṣu kuṣṭheṣvapyalajīṣu ca / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.118cd">
                            <label>Ca.1.1.118cd </label>
                            ṣaḍvṛkṣāñchodhanānetānapi vidyādvicakṣaṇaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.119ab">
                            <label>Ca.1.1.119ab </label>
                            ityuktāḥ phalamūlinyaḥ snehāśca lavaṇāni ca / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.119cd">
                            <label>Ca.1.1.119cd </label>
                            mūtraṃ kṣīrāṇi vṛkṣāśca ṣaḍ ye diṣṭapayastvacaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.120ab">
                            <label>Ca.1.1.120ab </label>
                            oṣadhīrnāmarūpābhyāṃ jānate hyajapā vane / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.120cd">
                            <label>Ca.1.1.120cd </label>
                            avipāścaiva gopāśca ye cānye vanavāsinaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.121ab">
                            <label>Ca.1.1.121ab </label>
                            na nāmajñānamātreṇa rūpajñānena vā punaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.121cd">
                            <label>Ca.1.1.121cd </label>
                            oṣadhīnāṃ parāṃ prāptiṃ kaścidveditumarhati // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.122ab">
                            <label>Ca.1.1.122ab </label>
                            yogavittvapyarūpajñastāsāṃ tattvaviducyate / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.122cd">
                            <label>Ca.1.1.122cd </label>
                            kiṃ punaryo vijānīyādoṣadhīḥ sarvathā bhiṣak // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.123ab">
                            <label>Ca.1.1.123ab </label>
                            yogamāsāṃ tu yo vidyāddeśakālopapāditam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.123cd">
                            <label>Ca.1.1.123cd </label>
                            puruṣaṃ puruṣaṃ vīkṣya sa jñeyo bhiṣaguttamaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.124ab">
                            <label>Ca.1.1.124ab </label>
                            yathā viṣaṃ yathā śastraṃ yathā 'agniraśaniryathā / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.124cd">
                            <label>Ca.1.1.124cd </label>
                            tathauṣadhamavijñātaṃ vijñātamamṛtaṃ yathā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.125ab">
                            <label>Ca.1.1.125ab </label>
                            auṣadhaṃ hyanabhijñātaṃ nāmarūpaguṇaistribhiḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.125cd">
                            <label>Ca.1.1.125cd </label>
                            vijñātaṃ cāpi duryuktamanarthāyopapadyate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.126ab">
                            <label>Ca.1.1.126ab </label>
                            yogādapi viṣaṃ tīkṣṇamuttamaṃ bheṣajaṃ bhavet / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.126cd">
                            <label>Ca.1.1.126cd </label>
                            bheṣajaṃ cāpi duryuktaṃ tīkṣṇaṃ saṃpadyate viṣam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.127ab">
                            <label>Ca.1.1.127ab </label>
                            tasmānna bhiṣajā yuktaṃ yuktibāhyena bheṣajam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.127cd">
                            <label>Ca.1.1.127cd </label>
                            dhīmatā kiṃcidādeyaṃ jīvitārogyakāṅkṣiṇā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.128ab">
                            <label>Ca.1.1.128ab </label>
                            kuryānnipatito mūrdhni saśeṣaṃ vāsavāśaniḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.128cd">
                            <label>Ca.1.1.128cd </label>
                            saśeṣamāturaṃ kuryānnatvajñamatamauṣadham // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.129ab">
                            <label>Ca.1.1.129ab </label>
                            duḥkhitāya śayānāya śraddadhānāya rogiṇe / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.129cd">
                            <label>Ca.1.1.129cd </label>
                            yo bheṣajamavijñāya prājñamānī prayacchati // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.130ab">
                            <label>Ca.1.1.130ab </label>
                            tyaktadharmasya pāpasya mṛtyubhūtasya durmateḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.130cd">
                            <label>Ca.1.1.130cd </label>
                            naro narakapātī syāttasya saṃbhāṣaṇādapi // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.131ab">
                            <label>Ca.1.1.131ab </label>
                            varamāśīviṣaviṣaṃ kvathitaṃ tāmrameva vā / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.131cd">
                            <label>Ca.1.1.131cd </label>
                            pītamatyagnisantaptā bhakṣitā vā 'apyayoguḍāḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.132ab">
                            <label>Ca.1.1.132ab </label>
                            natu śrutavatāṃ veśaṃ bibhratā śaraṇāgatāt / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.132cd">
                            <label>Ca.1.1.132cd </label>
                            gṛhītamannaṃ pānaṃ vā vittaṃ vā rogapīḍitāt // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.133ab">
                            <label>Ca.1.1.133ab </label>
                            bhiṣagbubhūṣurmatimānataḥ svaguṇasampadi / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.133cd">
                            <label>Ca.1.1.133cd </label>
                            paraṃ prayatnamātiṣṭhet prāṇadaḥ syādyathā nṛṇām // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.134ab">
                            <label>Ca.1.1.134ab </label>
                            tadeva yuktaṃ bhaiṣajyaṃ yadārogyāya kalpate / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.134cd">
                            <label>Ca.1.1.134cd </label>
                            sa caiva bhiṣajāṃ śreṣṭho rogebhyo yaḥ pramocayet // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.135ab">
                            <label>Ca.1.1.135ab </label>
                            samyakprayogaṃ sarveṣāṃ siddhirākhyāti karmaṇām / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.135cd">
                            <label>Ca.1.1.135cd </label>
                            siddhirākhyāti sarvaiśca guṇairyuktaṃ bhiṣaktamam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.136">
                            <label>Ca.1.1.136 </label>
                            tatra ślokāḥ</l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.136ab">
                            <label>Ca.1.1.136ab </label>
                            āyurvedāgamo heturāgamasya pravartanam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.136cd">
                            <label>Ca.1.1.136cd </label>
                            sūtraṇasyābhyanujñānamāyurvedasya nirṇayaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.137ab">
                            <label>Ca.1.1.137ab </label>
                            saṃpūrṇaṃ kāraṇaṃ kāryamāyurvedaprayojanam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.137cd">
                            <label>Ca.1.1.137cd </label>
                            hetavaścaiva doṣāśca bheṣajaṃ saṃgraheṇa ca // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.138ab">
                            <label>Ca.1.1.138ab </label>
                            rasāḥ sapratyayadravyāstrividho dravyasaṃgrahaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.138cd">
                            <label>Ca.1.1.138cd </label>
                            mūlinyaśca phalinyaśca snehāśca lavaṇāni ca // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.139ab">
                            <label>Ca.1.1.139ab </label>
                            mūtraṃ kṣīrāṇi vṛkṣāśca ṣaḍ ye kṣīratvagāśrayāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.139cd">
                            <label>Ca.1.1.139cd </label>
                            karmāṇi caiṣāṃ sarveṣāṃ yogāyogaguṇāguṇāḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.1.140ab">
                            <label>Ca.1.1.140ab </label>
                            vaidyāpavādo yatrasthāḥ sarve ca bhiṣajāṃ guṇāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.1.140cd">
                            <label>Ca.1.1.140cd </label>
                            sarvametat samākhyātaṃ pūrvādhyāye maharṣiṇā // </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte sūtrasthāne
                        dīrghañjīvitīyo nāma prathamo 'adhyāyaḥ /</trailer>
                </div>
                <div n="2" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>dvitīyo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.1.2.1">
                        <label>Ca.1.2.1 </label>
                        athāto 'apāmārgataṇḍulīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.1.2.2">
                        <label>Ca.1.2.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.2.3ab">
                            <label>Ca.1.2.3ab </label>
                            apāmārgasya bījāni pippalīrmaricāni ca/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.2.3cd">
                            <label>Ca.1.2.3cd </label>
                            viḍaṅgānyatha śigrūṇi sarṣapāṃstumburūṇi ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.2.4ab">
                            <label>Ca.1.2.4ab </label>
                            ajājīṃ <note> `cājamodāṃ ca' iti pā-</note>cājagandhāṃ ca
                            pīlūnyelāṃ hareṇukām/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.2.4cd">
                            <label>Ca.1.2.4cd </label>
                            pṛthvīkāṃ surasāṃ śvetāṃ kuṭherakaphaṇijjhakau// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.2.5ab">
                            <label>Ca.1.2.5ab </label>
                            śirīṣabījaṃ laśunaṃ haridre lavaṇadvayam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.2.5cd">
                            <label>Ca.1.2.5cd </label>
                            jyotiṣmatīṃ nāgaraṃ ca dadyācchīrṣavirecane// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.2.6ab">
                            <label>Ca.1.2.6ab </label>
                            gaurave śirasaḥ śūle pīnase 'ardhāvabhedake/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.2.6cd">
                            <label>Ca.1.2.6cd </label>
                            krimivyādhāvapasmāre ghrāṇanāśe pramohake// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.2.7ab">
                            <label>Ca.1.2.7ab </label>
                            madanaṃ madhukaṃ nimbaṃ jīmūtaṃ kṛtavedhanam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.2.7cd">
                            <label>Ca.1.2.7cd </label>
                            pippalīkuṭajekṣvākūṇyelāṃ dhāmārgavāṇi ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.2.8ab">
                            <label>Ca.1.2.8ab </label>
                            upasthite śleṣmapitte vyādhāvāmāśayāśraye/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.2.8cd">
                            <label>Ca.1.2.8cd </label>
                            vamanārthaṃ prayuñjīta bhiṣagdehamadūṣayan// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.2.9ab">
                            <label>Ca.1.2.9ab </label>
                            trivṛtāṃ triphalāṃ dantīṃ nīlinīṃ saptalāṃ vacām/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.2.9cd">
                            <label>Ca.1.2.9cd </label>
                            kampillakaṃ gavākṣīṃ ca kṣīriṇīmudakīryakām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.2.10ab">
                            <label>Ca.1.2.10ab </label>
                            pīlūnyāragvadhaṃ drākṣāṃ dravantīṃ niculāni ca/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.2.10cd">
                            <label>Ca.1.2.10cd </label>
                            pakvāśayagate doṣe virekārthaṃ prayojayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.2.11ab">
                            <label>Ca.1.2.11ab </label>
                            <note> `pāṭaliṃ' iti pā-</note>pāṭalāṃ cāgnimanthaṃ ca bilvaṃ
                            śyonākameva ca/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.2.11cd">
                            <label>Ca.1.2.11cd </label>
                            kāśmaryaṃ śālaparṇīṃ ca pṛśniparṇīṃ nidigdhikām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.2.12ab">
                            <label>Ca.1.2.12ab </label>
                            balāṃ śvadaṃṣṭrāṃ bṛhatīmeraṇḍaṃ sapunarnavam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.2.12cd">
                            <label>Ca.1.2.12cd </label>
                            yavān kulatthān kolāni guḍūcīṃ madanāni ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.2.13ab">
                            <label>Ca.1.2.13ab </label>
                            palāśaṃ kattṛṇaṃ caiva snehāṃśca lavaṇāni ca/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.2.13cd">
                            <label>Ca.1.2.13cd </label>
                            udāvarte vibandheṣu yuñjyādāsthāpaneṣu ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.2.14ab">
                            <label>Ca.1.2.14ab </label>
                            ata evauṣadhagaṇāt saṃkalpyamanuvāsanam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.2.14cd">
                            <label>Ca.1.2.14cd </label>
                            mārutaghnamiti proktaḥ saṃgrahaḥ pāñcakarmikaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.2.15ab">
                            <label>Ca.1.2.15ab </label>
                            tānyupasthitadoṣāṇāṃ snehasvedopapādanaiḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.2.15cd">
                            <label>Ca.1.2.15cd </label>
                            pañcakarmāṇi kurvīta mātrākālau vicārayan// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.2.16ab">
                            <label>Ca.1.2.16ab </label>
                            mātrākālāśrayā yuktiḥ, siddhiryuktau pratiṣṭhitā/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.2.16cd">
                            <label>Ca.1.2.16cd </label>
                            tiṣṭhatyupari yuktijño dravyajñānavatāṃ sadā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.2.17ab">
                            <label>Ca.1.2.17ab </label>
                            ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi yavāgūrvividhauṣadhāḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.2.17cd">
                            <label>Ca.1.2.17cd </label>
                            vividhānāṃ vikārāṇāṃ tatsādhyānāṃ nivṛttaye// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.2.18ab">
                            <label>Ca.1.2.18ab </label>
                            pippalīpippalīmūlacavyacitrakanāgaraiḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.2.18cd">
                            <label>Ca.1.2.18cd </label>
                            yavāgūrdīpanīyā syācchūlaghnī copasādhitā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.2.19ab">
                            <label>Ca.1.2.19ab </label>
                            dadhitthabilvacāṅgerītakradāḍimasādhitā/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.2.19cd">
                            <label>Ca.1.2.19cd </label>
                            pācanī grāhiṇī, peyā savāte pāñcamūlikī// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.2.20ab">
                            <label>Ca.1.2.20ab </label>
                            śālaparṇībalāvilvaiḥ pṛśniparṇyā ca sādhitā/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.2.20cd">
                            <label>Ca.1.2.20cd </label>
                            dāḍimāmlā hitā peyā pittaśleṣmātisāriṇām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.2.21ab">
                            <label>Ca.1.2.21ab </label>
                            payasyardhodake cchāge hrīverotpalanāgaraiḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.2.21cd">
                            <label>Ca.1.2.21cd </label>
                            peyā raktātisāraghnī pṛśniparṇyā ca sādhitā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.2.22ab">
                            <label>Ca.1.2.22ab </label>
                            dadyāt sātiviṣāṃ <note> `peyāmāme' iti pā-]</note>peyāṃ sāme
                            sāmlāṃ sanāgarām/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.2.22cd">
                            <label>Ca.1.2.22cd </label>
                            śvadaṃṣṭrākaṇṭakārībhyāṃ mūtrakṛcchre saphāṇitām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.2.23ab">
                            <label>Ca.1.2.23ab </label>
                            viḍaṅgapippalīmūlaśigrubhirmaricena ca/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.2.23cd">
                            <label>Ca.1.2.23cd </label>
                            takrasiddhā<note> `atra takraṃ jalasthāne bodhyaṃ' iti
                                gaṅgādharaḥ</note> yavāgūḥ syāt krimighnī sasuvarcikā//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.2.24ab">
                            <label>Ca.1.2.24ab </label>
                            mṛdvīkāsārivālajapippalīmadhunāgaraiḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.2.24cd">
                            <label>Ca.1.2.24cd </label>
                            pipāsāghnī, viṣaghnī ca somarājīvipācitā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.2.25ab">
                            <label>Ca.1.2.25ab </label>
                            siddhā varāhaniryūhe yavāgūrbṛṃhaṇī matā/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.2.25cd">
                            <label>Ca.1.2.25cd </label>
                            gavedhukānāṃ bhṛṣṭānāṃ karśanīyā samākṣikā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.2.26ab">
                            <label>Ca.1.2.26ab </label>
                            sarpiṣmatī bahutilā snehanī lavaṇānvitā/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.2.26cd">
                            <label>Ca.1.2.26cd </label>
                            kuśāmalakaniryūhe śyāmākānāṃ&amp; virukṣaṇī// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.2.27ab">
                            <label>Ca.1.2.27ab </label>
                            daśamūlīśṛtā kāsahikkāśvāsakaphāpahā/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.2.27cd">
                            <label>Ca.1.2.27cd </label>
                            yamake madirāsiddhā pakvāśayarujāpahā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.2.28ab">
                            <label>Ca.1.2.28ab </label>
                            śākairmāṃsaistilairmāṣaiḥ siddhā varco nirasyati/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.2.28cd">
                            <label>Ca.1.2.28cd </label>
                            jambvāmrāsthidadhitthāmlabilvaiḥ sāṅgrāhikī matā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.2.29ab">
                            <label>Ca.1.2.29ab </label>
                            kṣāracitrakahiṅgvamlavetasairbhedinī matā/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.2.29cd">
                            <label>Ca.1.2.29cd </label>
                            abhayāpippalīmūlaviśvairvātānulomanī<note> `-bilvai-' iti
                                pā-</note>// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.2.30ab">
                            <label>Ca.1.2.30ab </label>
                            takrasiddhā yavāgūḥ syādghṛtavyāpattināśinī/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.2.30cd">
                            <label>Ca.1.2.30cd </label>
                            tailavyāpadi śastā syāttakrapiṇyākasādhitā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.2.31ab">
                            <label>Ca.1.2.31ab </label>
                            gavyamāṃsarasaiḥ sāmlā viṣamajvaranāśinī/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.2.31cd">
                            <label>Ca.1.2.31cd </label>
                            kaṇṭhyā yavānāṃ yamake pippalyāmalakaiḥ śṛtā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.2.32ab">
                            <label>Ca.1.2.32ab </label>
                            tāmracūḍarase siddhā retomārgarujāpahā/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.2.32cd">
                            <label>Ca.1.2.32cd </label>
                            samāṣavidalā vṛṣyā ghṛtakṣīropasādhitā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.2.33ab">
                            <label>Ca.1.2.33ab </label>
                            upodikādadhibhyāṃ tu siddhā madavināśinī/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.2.33cd">
                            <label>Ca.1.2.33cd </label>
                            kṣudhaṃ hanyādapāmārgakṣīragodhārasaiḥ śṛtā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.2.34">
                            <label>Ca.1.2.34 </label>
                            tatra ślokaḥ ---</l>
                        <l xml:id="Ca.1.2.34ab">
                            <label>Ca.1.2.34ab </label>
                            aṣṭāviṃśatirityetā yavāgvaḥ parikīrtitāḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.2.34cd">
                            <label>Ca.1.2.34cd </label>
                            pañcakarmāṇi cāśritya prokto bhaiṣajyasaṃgrahaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.2.35ab">
                            <label>Ca.1.2.35ab </label>
                            pūrvaṃ mūlaphalajñānahetoruktaṃ yadauṣadham/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.2.35cd">
                            <label>Ca.1.2.35cd </label>
                            pañcakarmāśrayajñānahetostat kīrtitaṃ punaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.2.36ab">
                            <label>Ca.1.2.36ab </label>
                            smṛtimān hetuyuktijO jitātmā pratipattimān/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.2.36cd">
                            <label>Ca.1.2.36cd </label>
                            bhiṣagauṣadhasaṃyogaiścikitsāṃ kartumarhati// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte ślokasthāne
                        'apāmārgataṇḍulīyo nāma dvitīyo 'adhyāyaḥ//2//</trailer>
                </div>
                <div n="3" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>tṛtīyo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.1.3.1">
                        <label>Ca.1.3.1 </label>
                        athāta āragvadhīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.1.3.2">
                        <label>Ca.1.3.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.3.3ab">
                            <label>Ca.1.3.3ab </label>
                            āragvadhaḥ saiḍagajaḥ karañjo vāsā guḍūcī madanaṃ haridre/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.3.3cd">
                            <label>Ca.1.3.3cd </label>
                            śryāhvaḥ surāhvaḥ khadiro dhavaśca nimbo viḍaṅgaṃ
                            karavīrakatvak// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.3.4ab">
                            <label>Ca.1.3.4ab </label>
                            granthiśca bhaurjo laśunaḥ śirīṣaḥ salomaśo
                            guggulukṛṣṇagandhe/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.3.4cd">
                            <label>Ca.1.3.4cd </label>
                            phaṇijjhako vatsakasaptaparṇau pīlūni kuṣṭhaṃ
                            sumanaḥpravālāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.3.5ab">
                            <label>Ca.1.3.5ab </label>
                            vacā hareṇustrivṛtā nikumbho bhallātakaṃ gairikamañjanaṃ ca/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.3.5cd">
                            <label>Ca.1.3.5cd </label>
                            manaḥśilāle gṛhadhūma elā kāśīsalodhrārjunamustasarjāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.3.6ab">
                            <label>Ca.1.3.6ab </label>
                            ityardharūpairvihitāḥ ṣaḍete gopittapītāḥ punareva piṣṭāḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.3.6cd">
                            <label>Ca.1.3.6cd </label>
                            siddhāḥ paraṃ sarṣapatailayuktāścūrṇapradehā bhiṣajā
                            prayojyāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.3.7ab">
                            <label>Ca.1.3.7ab </label>
                            kuṣṭhāni kṛcchrāṇi navaṃ kilāsaṃ sureśaluptaṃ kiṭibhaṃ
                            sadadru/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.3.7cd">
                            <label>Ca.1.3.7cd </label>
                            bhagandarārśāṃsyapacīṃ sapāmāṃ hanyuḥ
                            prayuktāstvacirānnarāṇām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.3.8ab">
                            <label>Ca.1.3.8ab </label>
                            kuṣṭhaṃ haridre surasaṃ paṭolaṃ nimbāśvagandhe suradāruśigrū/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.3.8cd">
                            <label>Ca.1.3.8cd </label>
                            sasarṣapaṃ tumburudhānyavanyaṃ caṇḍāṃ ca cūrṇāni samāni
                            kuryāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.3.9ab">
                            <label>Ca.1.3.9ab </label>
                            taistakrapiṣṭaiḥ prathamaṃ śarīraṃ tailāktamudvartayituṃ
                            yateta/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.3.9cd">
                            <label>Ca.1.3.9cd </label>
                            tenāsyakaṇḍūḥ piḍakāḥ sakoṭhāḥ kuṣṭhāni śophāśca śamaṃ
                            vrajanti// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.3.10ab">
                            <label>Ca.1.3.10ab </label>
                            kuṣṭhāmṛtāsaṅgakaṭaṅkaṭerīkāsīsakampillakamustalodhrāḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.3.10cd">
                            <label>Ca.1.3.10cd </label>
                            saugandhikaṃ sarjaraso viḍaṅgaṃ manaḥśilāle karavīrakatvak//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.3.11ab">
                            <label>Ca.1.3.11ab </label>
                            tailāktagātrasya kṛtāni cūrṇānyetāni dadyādavacūrṇanārtham/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.3.11cd">
                            <label>Ca.1.3.11cd </label>
                            dadrūḥ sakaṇḍūḥ kiṭibhāni pāmā vicarcikā caiva tathaiti
                            śāntim// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.3.12ab">
                            <label>Ca.1.3.12ab </label>
                            manaḥśilāle maricāni tailamārkaṃ payaḥ kuṣṭhaharaḥ pradehaḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.3.12cd">
                            <label>Ca.1.3.12cd </label>
                            tutthaṃ viḍaṅgaṃ maricāni kuṣṭhaṃ lodhraṃ ca tadvat
                            samanaḥśilaṃ syāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.3.13ab">
                            <label>Ca.1.3.13ab </label>
                            rasāñjanaṃ saprapunāḍabījaṃ yuktaṃ kapitthasya rasena lepaḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.3.13cd">
                            <label>Ca.1.3.13cd </label>
                            karañjabījaiḍagajaṃ sakuṣṭhaṃ gomūtrapiṣṭaṃ ca paraḥ
                            pradehaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.3.14ab">
                            <label>Ca.1.3.14ab </label>
                            ubhe haridre kuṭajasya bījaṃ karañjabījaṃ sumanaḥpravālān/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.3.14cd">
                            <label>Ca.1.3.14cd </label>
                            tvacaṃ samadhyāṃ hayamārakasya lepaṃ tilakṣārayutaṃ
                            vidadhyāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.3.15ab">
                            <label>Ca.1.3.15ab </label>
                            manaḥśilā tvak kuṭajāt sakuṣṭhāt salomaśaḥ saiḍagajaḥ
                            karañjaḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.3.15cd">
                            <label>Ca.1.3.15cd </label>
                            granthiśca bhaurjaḥ karavīramūlaṃ cūrṇāni sādhyāni
                            tuṣodakena// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.3.16ab">
                            <label>Ca.1.3.16ab </label>
                            palāśanirdāharasena cāpi karṣoddhṛtānyāḍhakasaṃmitena/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.3.16cd">
                            <label>Ca.1.3.16cd </label>
                            darvīpralepaṃ pravadanti lepametaṃ paraṃ kuṣṭhanisūdanāya//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.3.17ab">
                            <label>Ca.1.3.17ab </label>
                            parṇāni piṣṭvā caturaṅgulasya takreṇa parṇānyatha kākamācyāḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.3.17cd">
                            <label>Ca.1.3.17cd </label>
                            tailāktagātrasya narasya
                            kuṣṭhānyudvartayedaśvahanacchadaiśca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.3.18ab">
                            <label>Ca.1.3.18ab </label>
                            kolaṃ kulatthāḥ suradārurāsnāmāṣātasītailaphāni kuṣṭham/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.3.18cd">
                            <label>Ca.1.3.18cd </label>
                            vacā śatāhvā yavacūrṇamamlamuṣṇāni vātāmayināṃ pradehaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.3.19ab">
                            <label>Ca.1.3.19ab </label>
                            ānūpamatsyāmiṣavesavārairuṣṇaiḥ pradehaḥ pavanāpahaḥ syāt/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.3.19cd">
                            <label>Ca.1.3.19cd </label>
                            snehaiścaturbhirdaśamūlamiśrairgandhauṣadhaiścānilahaḥ
                            pradehaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.3.20ab">
                            <label>Ca.1.3.20ab </label>
                            takreṇa yuktaṃ yavacūrṇamuṣṇaṃ sakṣāramartiṃ jaṭhare nihanyāt/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.3.20cd">
                            <label>Ca.1.3.20cd </label>
                            kuṣṭhaṃ śatāhvāṃ savacāṃ yavānāṃ cūrṇaṃ satailāmlamuśanti
                            vāte// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.3.21ab">
                            <label>Ca.1.3.21ab </label>
                            ubhe śatāhve madhukaṃ madhūkaṃ balāṃ priyālaṃ ca kaśerukaṃ ca/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.3.21cd">
                            <label>Ca.1.3.21cd </label>
                            ghṛtaṃ vidārīṃ ca sitopalāṃ ca kuryāt pradehaṃ pavane
                            sarakte// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.3.22ab">
                            <label>Ca.1.3.22ab </label>
                            rāsnā guḍūcī madhukaṃ bale dve sajīvakaṃ sarṣabhakaṃ payaśca/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.3.22cd">
                            <label>Ca.1.3.22cd </label>
                            ghṛtaṃ ca siddhaṃ madhuśeṣayuktaṃ raktānilārtiṃ praṇudet
                            pradehaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.3.23ab">
                            <label>Ca.1.3.23ab </label>
                            vāte sarakte saghṛtaṃ pradeho godhūmacūrṇaṃ chagalīpayaśca/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.3.23cd">
                            <label>Ca.1.3.23cd </label>
                            natotpalaṃ candanakuṣṭhayuktaṃ śirorujāyāṃ saghṛtaṃ pradehaḥ//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.3.24ab">
                            <label>Ca.1.3.24ab </label>
                            prapauṇḍarīkaṃ suradāru kuṣṭhaṃ yaṣṭyāhvamelā kamalotpale ca/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.3.24cd">
                            <label>Ca.1.3.24cd </label>
                            śirorujāyāṃ saghṛtaḥ pradeho lohairakāpadmakacorakaiśca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.3.25ab">
                            <label>Ca.1.3.25ab </label>
                            rāsnā haridre naladaṃ śatāhve dve devadārūṇi sitopalā ca/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.3.25cd">
                            <label>Ca.1.3.25cd </label>
                            jīvantimūlaṃ saghṛtaṃ satailamālepanaṃ pārśvarujāsu koṣṇam//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.3.26ab">
                            <label>Ca.1.3.26ab </label>
                            śaivālapadmotpalavetratuṅgaprapauṇḍarīkāṇyamṛṇālalodhram/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.3.26cd">
                            <label>Ca.1.3.26cd </label>
                            priyaṅgukāleyakacandanāni nirvāpaṇaḥ syāt saghṛtaḥ pradehaḥ//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.3.27ab">
                            <label>Ca.1.3.27ab </label>
                            sitālatāvetasapadmakāni yaṣṭyāhvamaindrī nalināni dūrvā/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.3.27cd">
                            <label>Ca.1.3.27cd </label>
                            yavāsamūlaṃ kuśakāśayośca nirvāpaṇaḥ syājjalamerakā ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.3.28ab">
                            <label>Ca.1.3.28ab </label>
                            śaileyamelāguruṇī sakuṣṭhe caṇḍā nataṃ tvak suradāru rāsnā/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.3.28cd">
                            <label>Ca.1.3.28cd </label>
                            śītaṃ nihanyādacirāt pradeho viṣaṃ śirīṣastu sasindhuvāraḥ//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.3.29ab">
                            <label>Ca.1.3.29ab </label>
                            śirīṣalāmajjakahemalodhraistvagdoṣasaṃsvedaharaḥ pragharṣaḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.3.29cd">
                            <label>Ca.1.3.29cd </label>
                            patrāmbulodhrābhayacandanāni śarīradaurgandhyaharaḥ pradehaḥ//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.3.30">
                            <label>Ca.1.3.30 </label>
                            tatra ślokaḥ ---</l>
                        <l xml:id="Ca.1.3.30ab">
                            <label>Ca.1.3.30ab </label>
                            ihātrijaḥ siddhatamānuvāca dvātriṃśataṃ siddhamaharṣipūjyaḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.3.30cd">
                            <label>Ca.1.3.30cd </label>
                            cūrṇapradehān vividhāmayaghnānāragvadhīye jagato hitārtham//
                        </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte ślokasthāne
                        āragvadhīyo nāma tṛtīyo 'adhyāyaḥ//3//</trailer>
                </div>
                <div n="4" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>caturtho 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.1.4.1">
                        <label>Ca.1.4.1 </label>
                        athātaḥ ṣaḍvirecanaśatāśritīyamadhyāyaṃ<note> `ṣaḍvirecanaśatīyaṃ'
                            iti pā-</note> vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.1.4.2">
                        <label>Ca.1.4.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.1.4.3">
                        <label>Ca.1.4.3 </label>
                        iha khalu ṣaḍ virecanaśatāni bhavanti, ṣaḍ virecanāśrayāḥ, pañca
                        kaṣāyayonayaḥ, pañcavidhaṃ kaṣāyakalpanaṃ, pañcāśanmahākaṣāyāḥ,
                        pañca kaṣāyaśatāni, iti saṃgrahaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.1.4.4">
                        <label>Ca.1.4.4 </label>
                        ṣaḍ virecanaśatāni, iti yaduktaṃ tadiha saṃgraheṇodāhṛtya
                        vistareṇa kalpopaniṣadi vyākhyāsyāmaḥ; (&amp;tatra)
                        trayastriṃśadyogaśataṃ praṇītaṃ phaleṣu,
                        ekonacatvāriṃśajjīmūtakeṣu yogāḥ, pañcacatvāriṃśadikṣvākuṣu,
                        dhāmārgavaḥ ṣaṣṭidhā bhavati yogayuktaḥ, kuṭajastvaṣṭādaśadhā
                        yogameti, kṛtavedhanaṃ ṣaṣṭidhā bhavati yogayuktaṃ,
                        śyāmātrivṛdyogaśataṃ praṇītaṃ daśāpare cātra bhavanti yogāḥ,
                        caturaṅgulo dvādaśadhā yogameti, lodhraṃ vidhau ṣoḍaśayogayuktaṃ,
                        mahāvṛkṣo bhavati viṃśatiyogayuktaḥ, ekonacatvāriṃśat
                        saptalāśaṅkhinyoryogāḥ, aṣṭacatvāriṃśaddantīdravantyoḥ, iti
                        ṣaḍvirecanaśatāni// </p>
                    <p xml:id="Ca.1.4.5">
                        <label>Ca.1.4.5 </label>
                        ṣaḍ virecanāśrayā iti kṣīramūlatvakpatrapuṣpaphalānīti// </p>
                    <p xml:id="Ca.1.4.6">
                        <label>Ca.1.4.6 </label>
                        pañca kaṣāyayonaya iti madhurakaṣāyo 'amlakaṣāyaḥ
                        kaṭukaṣāyastiktakaṣāyaḥ kaṣāyakaṣāyaśceti tantre saṃjñā// </p>
                    <p xml:id="Ca.1.4.7">
                        <label>Ca.1.4.7 </label>
                        pañcavidhaṃ kaṣāyakalpanamiti tadyathā --- svarasaḥ, kalkaḥ,
                        śṛtaḥ, śītaḥ, phāṇṭaḥ, kaṣāya iti/ </p>
                    <p>(&amp;yantraniṣpīḍitāddravyādrasaḥ svarasa ucyate/ </p>
                    <p>yaḥ piṇḍo rasapiṣṭānāṃ sa kalkaḥ parikīrtitaḥ// </p>
                    <p>vahnau tu kvathitaṃ dravyaṃ śṛtamāhuścikitsakāḥ/ </p>
                    <p>dravyādāpotthitāttoye pratapte niśi saṃsthitāt// </p>
                    <p>kaṣāyo yo 'abhiniryāti sa śītaḥ samudāhṛtaḥ/ </p>
                    <p>kṣiptvoṣṇatoye mṛditaṃ tat phāṇṭaṃ parikīrtitam//) teṣāṃ
                        yathāpūrvaṃ balādhikyam; ataḥ kaṣāyakalpanā
                        vyādhyāturabalāpekṣiṇī; na tvevaṃ khalu sarvāṇi sarvatropayogīni
                        bhavanti// </p>
                    <p xml:id="Ca.1.4.8">
                        <label>Ca.1.4.8 </label>
                        `pañcāśanmahākaṣāyā' iti yaduktaṃ tadanuvyākhyāsyāmaḥ; tadyathā
                        --- jīvanīyo bṛṃhaṇīyo lekhanīyo bhedanīyaḥ sandhānīyo dīpanīya
                        iti ṣaṭkaḥ kaṣāyavargaḥ; balyo varṇyaḥ kaṇṭhyo hṛdya iti catuṣkaḥ
                        kaṣāyavargaḥ; tṛptighno 'arśoghraḥ kuṣṭhaghnaḥ kaṇḍūghnaḥ
                        krimighno viṣaghna iti ṣaṭkaḥ kaṣāyavargaḥ; stanyajananaḥ
                        stanyaśodhanaḥ śukrajananaḥ śukraśodhana iti catuṣkaḥ
                        kaṣāyavargaḥ; snehopagaḥ svedopago vamanopago virecanopaga
                        āsthāpanopago 'anuvāsanopagaḥ śirovirecanopaga iti saptakaḥ
                        kaṣāyavargaḥ; chardinigrahaṇastṛṣṇānigrahaṇo hikkānigrahaṇa iti
                        trikaḥ kaṣāyavargaḥ; purīṣasaṃgrahaṇīyaḥ purīṣavirajanīyo
                        mūtrasaṃgrahaṇīyo mūtravirajanīyo mūtravirecanīya iti pañcakaḥ
                        kaṣāyavargaḥ; kāsaharaḥ śvāsaharaḥ śothaharo jvaraharaḥ śramahara
                        iti pañcakaḥ kaṣāyavargaḥ; dāhapraśamanaḥ śītapraśamana
                        udardapraśamano 'aṅgamardapraśamanaḥ śūlapraśamana iti pañcakaḥ
                        kaṣāyavargaḥ; śoṇitasthāpano vedanāsthāpanaḥ saṃjñāsthāpanaḥ
                        prajāsthāpano vayaḥsthāpana iti pañcakaḥ kaṣāyavargaḥ; iti
                        pañcāśanmahākaṣāyā mahatāṃ ca kaṣāyāṇāṃ lakṣaṇodāharaṇārthaṃ
                        vyākhyātā bhavanti/ </p>
                    <p>teṣāmekaikasmin mahākaṣāye daśa daśāvayavikān
                        kaṣāyānanuvyākhyāsyāmaḥ; tānyeva pañca kaṣāyaśatāni bhavanti// </p>
                    <!-- subdivison -->
                    <p xml:id="Ca.1.4.9">
                        <label>Ca.1.4.9 </label>
                        tadyathā --- jīvakarṣabhakau medā mahāmedā kākolī kṣīrakākolī
                        &amp;mudgaparṇīmāṣaparṇyau jīvantī madhukamiti daśemāni jīvanīyāni
                        bhavanti(1), kṣīriṇī
                        rājakṣavakāśvagandhākākolīkṣīrakākolīvāṭhyāyanībhadraudanībhāradvājīpayasyarṣyagandhā
                        iti daśemāni bṛṃhaṇīyāni bhavanti(2),
                        mustakuṣṭhaharidrādāruharidrāvacātiviṣākaṭurohiṇīcitrakacirabilvahaimavatya
                        iti daśemāni lekhanīyāni bhavanti(3),
                        &amp;suvahārkorubukāgnimukhīcitrācitrakacirabilvaśaṅkhinīśakulādanīsvarṇakṣīriṇya
                        iti daśemāni bhedanīyāni bhavanti(4),
                        madhukamadhuparṇīpṛśniparṇyambaṣṭhakīsamaṅgāmocarasadhātakīlodhrapriyaṅgukaṭphalānīti
                        daśemāni sandhānīyāni bhavanti(5),
                        pippalīpippalīmūlacavyacitrakaśṛṅgaverāmlavetasamaricājamodābhallātakāsthihiṅguniryāsā
                        iti daśemāni dīpanīyāni bhavanti(6), iti ṣaṭkaḥ kaṣāyavargaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.1.4.10">
                        <label>Ca.1.4.10 </label>
                        aindryṛṣabhyatirasarṣyaproktāpayasyāśvagandhāsthirārohiṇībalātibalā
                        iti daśemāni balyāni bhavanti(7),
                        candanatuṅgapadmakośīramadhukamañjiṣṭhāsārivāpayasyāsitālatā iti
                        daśemāni varṇyāni bhavanti(8),
                        sārivekṣumūlamadhukapippalīdrākṣāvidārīkaiṭaryahaṃsapādībṛhatīkaṇṭakārikā
                        iti daśemāni kaṇṭhyāni bhavanti(9),
                        āmrāmrātakalikucakaramardavṛkṣāmlāmlavetasakuvalabadaradāḍimamātuluṅgānīti
                        daśemāni hṛdyāni bhavanti(10), iti catuṣkaḥ kaṣāyavargaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.1.4.11">
                        <label>Ca.1.4.11 </label>
                        gāgaracavyacitrakaviḍaṅgamūrvāguḍūcīvacāmustapippalīpaṭolānīti
                        daśemāni tṛptighnāni bhavanti(11),
                        kuṭajabilvacitrakanāgarātiviṣābhayādhanvayāsakadāruharidrāvacācavyānīti
                        daśemānyarśoghnāni bhavanti(12),
                        khadirābhayāmalakaharidrāruṣkarasaptaparṇāragvadhakaravīraviḍaṅgajātīpravālā
                        iti daśemāni kuṣṭhaghnāni bhavanti(13),
                        candananaladakṛtamālanaktamālanimbakuṭajasarṣapamadhukadāruharidrāmustānīti
                        daśemāni kaṇḍūghnāni bhavanti(14),
                        akṣīvamaricagaṇḍīrakebukaviḍaṅganirguṇḍīkiṇihīśvadaṃṣṭrāvṛṣaparṇikākhuparṇikā
                        iti daśemāni krimighnāni bhavanti(15),
                        haridrāmañjiṣṭhāsuvahāsūkṣmailāpālindīcandanakatakaśirīṣasindhuvāraśleṣmātakā
                        iti daśemāni viṣaghnāni bhavanti(16), iti ṣaṭkaḥ kaṣāyavargaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.1.4.12">
                        <label>Ca.1.4.12 </label>
                        vīraṇaśāliṣaṣṭikekṣuvālikādarbhakuśakāśagundretkaṭakattṛṇamūlānīti
                        daśemāni stanyajananāni bhavanti(17),
                        pāṭhāmahauṣadhasuradārumustamūrvāguḍūcīvatsakaphalakirātatiktakakaṭurohiṇīsārivā
                        iti daśemāni stanyaśodhanāni bhavanti(18),
                        jīvakarṣabhakakākolīkṣīrakākolīmudgaparṇīmāṣaparṇīmedāvṛddharuhājaṭilākuliṅgā
                        iti daśemāni śukrajananāni bhavanti(19),
                        kuṣṭhailavālukakaṭphalasamudraphenakadambaniryāsekṣukāṇḍekṣvikṣurakavasukośīrāṇīti
                        daśemāni śukraśodhanāni bhavanti(20), iti catuṣkaḥ kaṣāyavargaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.1.4.13">
                        <label>Ca.1.4.13 </label>
                        mṛdvīkāmadhukamadhuparṇīmedāvidārīkākolīkṣīrakālolījīvakajīvantīśālaparṇya
                        iti daśemāni snehopagāni bhavanti(21),
                        śobhāñjanakairaṇḍārkavṛścīrapunarnavāyavatilakulatthamāṣabadarāṇīti
                        daśemāni svedopagāni bhavanti(22),
                        madhumadhukakovidārakarbudāranīpavidulabimbīśaṇapuṣpīsadāpuṣpāpratyakpuṣpā
                        iti daśemāni vamanopagāni bhavanti(23),
                        drākṣākāśmaryaparūṣakābhayāmalakabibhītakakuvalabadarakarkandhupīlūnīti
                        daśemāni virecanopagāni bhavanti(24),
                        trivṛdbilvapippalīkuṣṭhasarṣapavacāvatsakaphalaśatapuṣpāmadhukamadanaphalānīti
                        daśemānyāsthāpanopagāni bhavanti(25),
                        rāsnāsuradārubilvamadanaśatapuṣpāvṛścīrapunarnavāśvadaṃṣṭrāgnimanthaśyonākā
                        iti daśemānyanuvāsanopagāni bhavanti(26),
                        jyotiṣmatīkṣavakamaricapippalīviḍaṅgśigrusarṣapāpāmārgataṇḍulaśvetāmahāśvetā
                        iti daśemāni śirovirecanopagāni bhavanti(27), iti saptakaḥ
                        kaṣāyavargaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.1.4.14">
                        <label>Ca.1.4.14 </label>
                        jambvāmrapallavamātuluṅgāmlabadaradāḍimayavayaṣṭikośīramṛllājā iti
                        daśemāni chardinigrahaṇāni bhavanti(28),
                        nāgaradhanvayavāsakamustaparpaṭakacandanakirātatiktakaguḍūcīhrīveradhānyakapaṭolānīti
                        daśemāni tṛṣṇānigrahaṇāni bhavanti(29),
                        śaṭīpuṣkaramūlabadarabījakaṇṭakārikābṛhatīvṛkṣaruhābhayāpippalīdurālabhākulīraśṛṅgyā
                        iti daśemāni hikkānigrahaṇāni bhavanti(30), iti trikaḥ
                        kaṣāyavargaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.1.4.15">
                        <label>Ca.1.4.15 </label>
                        priyaṅgvanantāmrāsthikaṭvaṅgalodhramocarasasamaṅgādhātakīpuṣpapadmāpadmakeśarāṇīti
                        daśemāni purīṣasaṃgrahaṇīyāni bhavanti(31),
                        jambuśallakītvakkacchurāmadhūkaśālmalīśrīveṣṭakabhṛṣṭamṛtpayasyotpalatilakaṇā
                        iti daśemāni purīṣavirajanīyāni bhavanti(32),
                        jambvāmraplakṣavaṭakapītanoḍumbarāśvatthabhallātakāśmantakasomavalkā
                        iti daśemāni mūtrasaṃgrahaṇīyāni bhavanti(33),
                        padmotpalanalinakumudasaugandhikapuṇḍarīkaśatapatramadhukapriyaṅgudhātakīpuṣpāṇīti
                        daśemāni mūtravirajanīyāni bhavanti(34),
                        vṛkṣādanīśvadaṃṣṭrāvasukavaśirapāṣāṇabhedadarbhakuśakāśagundretkaṭamūlānīti
                        daśemāni mūtravirecanīyāni bhavanti(35), iti pañcakaḥ
                        kaṣāyavargaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.1.4.16">
                        <label>Ca.1.4.16 </label>
                        drākṣābhayāmalakapippalīdurālabhāśṛṅgīkaṇṭakārikāvṛścīrapunarnavātāmalakya
                        iti daśemāni kāsaharāṇi bhavanti(36),
                        śaṭīpuṣkaramūlāmlavetasailāhiṅgvagurusurasātāmalakījīvantīcaṇḍā
                        iti daśemāni śvāsaharāṇi bhavanti(37),
                        pāṭalāgnimanthaśyonākabilvakāśmaryakaṇṭakārikābṛhatīśālaparṇīpṛśniparṇīgokṣurakā
                        iti daśemāni śvayathuharāṇi bhavanti(38),
                        sārivāśarkarāpāṭhāmañjiṣṭhādrākṣāpīluparūṣakābhayāmalakabibhītakānīti
                        daśemāni jvaraharāṇi bhavanti(39),
                        drākṣākharjūrapriyālabadaradāḍimaphalguparuṣakekṣuyavaṣaṣṭikā iti
                        daśemāni śramaharāṇi bhavanti(40), iti pañcakaḥ kaṣāyavargaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.1.4.17">
                        <label>Ca.1.4.17 </label>
                        lājācandanakāśmaryaphalamadhūkaśarkarānīlotpalośīrasārivāguḍūcīhriberāṇīti
                        daśemāni dāhapraśamanāni bhavanti(41),
                        tagarāgurudhānyakaśṛṅgaverabhūtīkavacākaṇṭakāryagnimanthaśyonākapippalya
                        iti daśemāni śītapraśamanāni bhavanti(42),
                        tindukapriyālabadarakhadirakadarasaptaparṇāśvakarṇāśvakarṇārjunāsanārimedā
                        iti daśemānyudardapraśamanāni bhavanti(43),
                        vidārīgandhāpṛśniparṇībṛhatīkaṇṭakārikairaṇḍakākolīcandanośīrailāmadhukānīti
                        daśemānyaṅgamardapraśamanāni bhavanti(44),
                        pippalīpippalīmūlacavyacitrakaśṛṅgaveramaricājamodājagandhājājīgaṇḍīrāṇīti
                        daśemāni śūlapraśamanāni bhavanti(45), iti pañcakaḥ kaṣāyavargaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.1.4.18">
                        <label>Ca.1.4.18 </label>
                        madhumadhukarudhiramocarasamṛtkapālalodhragairikarpiyaṅguśarkarālājā
                        iti daśemāni śoṇitasthāpanāni bhavanti(46),
                        śālakaṭphalakadambapadmakatumbamocarasaśirīṣavañjulailavālukāśokā
                        iti daśemāni vedanāsthāpanāni bhavanti(47),
                        hiṅgukaiṭaryārimedāvacācorakavayasthāgolomījaṭilāpalaṅkaṣāśokarohiṇya
                        iti daśemāni saṃjñāsthāpanāni bhavanti(48),
                        aindrībrāhmīśatavīryasahasravīryā 'amoghā 'avyathāśivā
                        'ariṣṭāvāṭyapuṣpīviṣvaksenakāntā iti daśemāni prajāsthāpanāni
                        bhavanti(49), amṛtā
                        'abhayādhātrīmuktāśvetājīvantyatirasāmaṇḍūkaparṇīsthirāpunarnavā
                        iti daśemāni vayaḥsthāpanāni bhavanti(50), iti pañcakaḥ
                        kaṣāyavargaḥ// </p>
                    <!-- /subdivision -->
                    <p xml:id="Ca.1.4.19">
                        <label>Ca.1.4.19 </label>
                        iti pañcakaṣāyaśatānyabhisamasya pañcāśanmahākaṣāyā mahatāṃ ca
                        kaṣāyāṇāṃ lakṣaṇodāharaṇārthaṃ vyākhyātā bhavanti// </p>
                    <p xml:id="Ca.1.4.20">
                        <label>Ca.1.4.20 </label>
                        nahi vistarasya pramāṇamasti, na cāpyatisaṃkṣepo 'alpabuddhīnāṃ
                        sāmarthyāyopakalpate, tasmādanatisaṃkṣepeṇānativistareṇa
                        copadiṣṭāḥ/ </p>
                    <p>etāvanto hyalamalpabuddhīnāṃ vyavahārāya, buddhimatāṃ ca
                        svālakṣaṇyānumānayuktikuśalānāmanuktārthajñānāyeti// </p>
                    <p xml:id="Ca.1.4.21">
                        <label>Ca.1.4.21 </label>
                        evaṃvādinaṃ bhagavantamātreyamagniveśa uvāca --- naitāni bhagavan!
                        pañca kaṣāyaśatāni pūryante, tāni tāni hyevāṅgānyupaplavante&amp;
                        teṣu teṣu mahākaṣāyeṣvati// </p>
                    <p xml:id="Ca.1.4.22">
                        <label>Ca.1.4.22 </label>
                        tamuvāca bhagavānātreyaḥ --- naitadevaṃ buddhimatā
                        draṣṭavyamagniveśa/ </p>
                    <p>eko 'api hyanekāṃ saṃñjāṃ labhate kāryāntarāṇi kurvan, tadyathā ---
                        puruṣo bahūnāṃ karmaṇāṃ karaṇe samartho bhavati, sa yadyat karma
                        karoti tasya tasya karmaṇaḥ kartṛ-karaṇa-kāryasaṃprayuktaṃ
                        tattadgauṇaṃ nāmaviśeṣaṃ prāpnoti, tadvadauṣadhadravyamapi
                        draṣṭavyam/ </p>
                    <p>yadi caikameva kiṃciddravyamāsādayāmastathāguṇayuktaṃ yat
                        sarvakarmaṇāṃ karaṇe samarthaṃ syāt, kastato
                        'anyadicchedupadhārayitumupadeṣṭuṃ vā śiṣyebhya iti// </p>
                    <p xml:id="Ca.1.4.23">
                        <label>Ca.1.4.23 </label>
                        tatra ślokāḥ ---</p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.4.23ab">
                            <label>Ca.1.4.23ab </label>
                            yato yāvanti yairdravyairvirecanaśatāni ṣaṭ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.4.23cd">
                            <label>Ca.1.4.23cd </label>
                            uktāni saṃgraheṇeha tathaivaiṣāṃ ṣaḍāśrayāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.4.24ab">
                            <label>Ca.1.4.24ab </label>
                            rasā lavaṇavarjyāśca kaṣāya iti saṃjñitāḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.4.24cd">
                            <label>Ca.1.4.24cd </label>
                            &amp;tasmāt pañcavidhā yoniḥ kaṣāyāṇāmudāhṛtā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.4.25ab">
                            <label>Ca.1.4.25ab </label>
                            tathā kalpanamapyeṣāmuktaṃ pañcavidhaṃ punaḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.4.25cd">
                            <label>Ca.1.4.25cd </label>
                            mahatāṃ ca kaṣāyāṇāṃ pañcāśat parikīrtitā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.4.26ab">
                            <label>Ca.1.4.26ab </label>
                            pañca cāpi kaṣāyāṇāṃ śatānyuktāni bhāgaśaḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.4.26cd">
                            <label>Ca.1.4.26cd </label>
                            lakṣaṇārthaṃ, pramāṇaṃ hi vistarasya na vidyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.4.27ab">
                            <label>Ca.1.4.27ab </label>
                            na cālamatisaṃkṣepaḥ sāmarthyāyopakalpate/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.4.27cd">
                            <label>Ca.1.4.27cd </label>
                            alpabuddherayaṃ tasmānnātisaṃkṣepavistaraḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.4.28ab">
                            <label>Ca.1.4.28ab </label>
                            mandānāṃ vyavahārāya, budhānāṃ buddhivṛddhaye/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.4.28cd">
                            <label>Ca.1.4.28cd </label>
                            pañcāśatko hyayaṃ vargaḥ kaṣāyāṇāmudāhṛtaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.4.29ab">
                            <label>Ca.1.4.29ab </label>
                            teṣāṃ karmasu bāhyeṣu yogamābhyantareṣu ca/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.4.29cd">
                            <label>Ca.1.4.29cd </label>
                            saṃyogaṃ ca prayogaṃ ca yo veda sa bhiṣagvaraḥ// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte ślokasthāne
                        ṣaḍvirecanaśatāśritīyo nāma caturtho 'adhyāyaḥ//4//</trailer>
                    <trailer>iti bheṣajacatuṣkaḥ//1//</trailer>
                </div>
                <div n="5" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>pañcamo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.1.5.1">
                        <label>Ca.1.5.1 </label>
                        athāto mātrāśitīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.1.5.2">
                        <label>Ca.1.5.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.1.5.3">
                        <label>Ca.1.5.3 </label>
                        mātrāśī syāt/ </p>
                    <p>āhāramātrā punaragnibalāpekṣiṇī// </p>
                    <p xml:id="Ca.1.5.4">
                        <label>Ca.1.5.4 </label>
                        yāvaddhyasyāśanamaśitamanupahatya prakṛtiṃ yathākālaṃ jarāṃ
                        gacchati tāvadasya mātrāpramāṇaṃ veditavyaṃ bhavati// </p>
                    <p xml:id="Ca.1.5.5">
                        <label>Ca.1.5.5 </label>
                        tatra
                        śāliṣaṣṭikamudgalāvakapiñjalaiṇaśaśaśarabhaśambarādīnyāhāradravyāṇi
                        prakṛtilaghūnyapi mātrāpekṣīṇi bhavanti/ </p>
                    <p>tathā piṣṭekṣukṣīravikṛtilamāṣānūpaudakapiśitādīnyāhāradravyāṇi
                        prakṛtigurūṇyapi mātrāmevāpekṣante// </p>
                    <p xml:id="Ca.1.5.6">
                        <label>Ca.1.5.6 </label>
                        na caivamukte dravye gurulāghavamakāraṇaṃ manyeta, laghūni hi
                        dravyāṇi vāyvagniguṇabahulāni bhavanti;
                        pṛthvīsomaguṇabahulānītarāṇi, tasmāt svaguṇādapi
                        laghūnyagnisandhukṣaṇasvabhāvānyalpadoṣāṇi cocyante 'api
                        sauhityopayuktāni, gurūṇi
                        punarnāgnisandhukṣaṇasvabhāvānyasāmānyāt, ataścātimātraṃ doṣavanti
                        sauhityopayuktānyanyatra vyāyāmāgnibalāt; saiṣā
                        bhavatyagnibalāpekṣiṇī mātrā// </p>
                    <p xml:id="Ca.1.5.7">
                        <label>Ca.1.5.7 </label>
                        na ca nāpekṣate dravyaṃ; dravyāpekṣayā ca
                        tribhāgasauhityamardhasauhityaṃ vā gurūṇāmupadiśyate, laghūnāmapi
                        ca nātisauhityamagneryuktyartham// </p>
                    <p xml:id="Ca.1.5.8">
                        <label>Ca.1.5.8 </label>
                        mātrāvaddhyaśanamaśitamanupahatya prakṛtiṃ balavarṇasukhāyuṣā
                        yojayatyupayoktāramavaśyamiti// </p>
                    <p xml:id="Ca.1.5.9">
                        <label>Ca.1.5.9 </label>
                        bhavanti cātra ---</p>
                    <lg>
                        <l>guru piṣṭamayaṃ tasmāttaṇḍulān pṛthukānapi/ </l>
                        <l>na jātu bhuktavān khādenmātrāṃ khādedbubhukṣitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.10">
                            <label>Ca.1.5.10 </label>
                            vallūraṃ śuṣkaśākāni śālūkāni bisāni ca/ </l>
                        <l>nābhyasedgauravānmāṃsaṃ kṛśaṃ naivopayojayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.11">
                            <label>Ca.1.5.11 </label>
                            matsyān dadhi ca māṣāṃśca yavakāṃśca na śīlayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.12">
                            <label>Ca.1.5.12 </label>
                            piṣṭikāñchālimudgāṃśca saindhavāmalake yavān/ </l>
                        <l>āntarīkṣaṃ payaḥ sarpirjāṅgalaṃ madhu cābhyaset// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.13">
                            <label>Ca.1.5.13 </label>
                            tacca nityaṃ prayuñjīta svāsthyaṃ yenānuvartate/ </l>
                        <l>ajātānāṃ vikārāṇāmanutpattikaraṃ ca yat// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.14">
                            <label>Ca.1.5.14 </label>
                            ata ūrdhvaṃ śarīrasya kāryamakṣyañjanādikam/ </l>
                        <l>svasthavṛttimabhipretya guṇataḥ saṃpravakṣyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.15">
                            <label>Ca.1.5.15 </label>
                            sauvīramañjanaṃ nityaṃ hitamakṣṇoḥ prayojayet/ </l>
                        <l>pañcarātre 'aṣṭarātre vā srāvaṇārthe rasāñjanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.16">
                            <label>Ca.1.5.16 </label>
                            cakṣustejomayaṃ tasya viśeṣācchleṣmato bhayam/ </l>
                        <l>tataḥ śleṣmaharaṃ karma hitaṃ dṛṣṭeḥ prasādanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.17">
                            <label>Ca.1.5.17 </label>
                            divā tanna prayoktavyaṃ netrayostīkṣṇamañjanam/ </l>
                        <l>virekadurbalā dṛṣṭirādityaṃ prāpya sīdati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.18">
                            <label>Ca.1.5.18 </label>
                            tasmāt srāvyaṃ niśāyāṃ tu dhruvamañjanamiṣyate/ </l>
                        <l>yathā hi kanakādīnāṃ &amp;malināṃ vividhātmanām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.19">
                            <label>Ca.1.5.19 </label>
                            dhautānāṃ nirmalā śuddhistailacelakacādibhiḥ/ </l>
                        <l>evaṃ netreṣu martyānāmañjanāścyotanādibhiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.20">
                            <label>Ca.1.5.20 </label>
                            dṛṣṭirnirākulā bhāti nirmale nabhasīnduvat/ </l>
                        <l>hareṇukāṃ priyaṅguṃ ca pṛthvīkāṃ keśaraṃ nakham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.21">
                            <label>Ca.1.5.21 </label>
                            hrīveraṃ candanaṃ patraṃ tvagelośīrapadmakam/ </l>
                        <l>dhyāmakaṃ madhukaṃ māṃsī guggulvaguruśarkaram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.22">
                            <label>Ca.1.5.22 </label>
                            nyagrodhodumbarāśvatthaplakṣalodhratvacaḥ śubhāḥ/ </l>
                        <l>vanyaṃ sarjarasaṃ mustaṃ śaileyaṃ kamalotpale// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.23">
                            <label>Ca.1.5.23 </label>
                            śrīveṣṭakaṃ śallakīṃ ca śukaṣarhamathāpi ca/ </l>
                        <l>piṣṭvā limpecchareṣīkāṃ tāṃ vartiṃ yavasannibhām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.24">
                            <label>Ca.1.5.24 </label>
                            aṅguṣṭhasaṃmitāṃ kuryādaṣṭāṅgulasamāṃ bhiṣak/ </l>
                        <l>śuṣkāṃ nigarbhāṃ tāṃ vartiṃ dhūmanetrārpitāṃ naraḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.25">
                            <label>Ca.1.5.25 </label>
                            snehāktāmagnisaṃpluṣṭāṃ pibet prāyogikīṃ sukhām/ </l>
                        <l>vasāghṛtamadhūcchiṣṭairyuktiyuktairvarauṣadhaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.26">
                            <label>Ca.1.5.26 </label>
                            vartiṃ madhurakaiḥ kṛtvā snaihikīṃ dhūmamācaret/ </l>
                        <l>śvetā jyotiṣmatī caiva haritālaṃ manaḥśilā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.27">
                            <label>Ca.1.5.27 </label>
                            gandhāścāgurupatrādyā dhūmaṃ mūrdhavirecane&amp;/ </l>
                        <l>gauravaṃ śirasaḥ śūlaṃ pīnasārdhāvabhedakau// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.28">
                            <label>Ca.1.5.28 </label>
                            karṇākṣiśūlaṃ kāsaśca hikkāśvāsau galagrahaḥ/ </l>
                        <l>dantadaurbalyamāsrāvaḥ śrotraghrāṇākṣidoṣajaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.29">
                            <label>Ca.1.5.29 </label>
                            pūtirghrāṇāsyagandhaśca dantaśūlamarocakaḥ/ </l>
                        <l>hanumanyāgrahaḥ kaṇḍūḥ krimayaḥ pāṇḍutā mukhe// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.30">
                            <label>Ca.1.5.30 </label>
                            śleṣmapraseko vaisvaryaṃ galaśuṇḍyupajihvikā/ </l>
                        <l>&amp;khālityaṃ piñjaratvaṃ ca keśānāṃ patanaṃ tathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.31">
                            <label>Ca.1.5.31 </label>
                            kṣavathuścātitandrā ca buddhermoho 'atinidratā/ </l>
                        <l>dhūmapānāt praśāmyanti balaṃ bhavati cādhikam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.32">
                            <label>Ca.1.5.32 </label>
                            śiroruhakapālānāmindriyāṇāṃ svarasya ca/ </l>
                        <l>na ca vātakaphātmāno balino 'apyūrdhvajatrujāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.33">
                            <label>Ca.1.5.33 </label>
                            &amp;dhūmavaktrakapānasya vyādhayaḥ syuḥ śirogatāḥ/ </l>
                        <l>prayogapāne tasyāṣṭau kālāḥ saṃparikīrtitāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.34">
                            <label>Ca.1.5.34 </label>
                            vātaśleṣmasamutkleśaḥ kāleṣveṣu hi lakṣyate/ </l>
                        <l>snātvā bhuktvā samullikhya kṣutvā dantānnighṛṣya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.35">
                            <label>Ca.1.5.35 </label>
                            nāvanāñjananidrānte cātmavān dhūmapo bhavet/ </l>
                        <l>tathā vātakaphātmāno na bhavantyūrdhvajatrujāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.36">
                            <label>Ca.1.5.36 </label>
                            rogāstasya tu peyāḥ syurāpānāstristrayastrayaḥ/ </l>
                        <l>paraṃ dvikālapāyī syādahnaḥ kāleṣu buddhimān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.37">
                            <label>Ca.1.5.37 </label>
                            prayoge, snaihike tvekaṃ, vairecyaṃ tricatuḥ pibet/ </l>
                        <l>hṛtkaṇṭhendriyasaṃśuddhirlaghutvaṃ śirasaḥ śamaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.38">
                            <label>Ca.1.5.38 </label>
                            yatheritānāṃ doṣāṇāṃ samyakpītasya lakṣaṇam/ </l>
                        <l>bādhiryamāndhyamūkatvaṃ raktapittaṃ śirobhramam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.39">
                            <label>Ca.1.5.39 </label>
                            akāle cātipītaśca dhūmaḥ kuryādupadravān/ </l>
                        <l>tatraeṣṭaṃ sarpiṣaḥ pānaṃ nāvanāñjanatarpaṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.40">
                            <label>Ca.1.5.40 </label>
                            snaihikaṃ dhūmaje doṣe vāyuḥ pittānigo yadi/ </l>
                        <l>śītaṃ tu raktapitte syācchleṣmapitte virūkṣaṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.41">
                            <label>Ca.1.5.41 </label>
                            paraṃ tvataḥ pravakṣyāmi dhūmo yeṣāṃ vigarhitaḥ/ </l>
                        <l>na viriktaḥ pibeddhūmaṃ na kṛte bastikarmaṇi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.42">
                            <label>Ca.1.5.42 </label>
                            na raktī na viṣeṇārto na &amp;śocanna ca garbhiṇī/ </l>
                        <l>na śrame na made nāme na pitte na prajāgare// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.43">
                            <label>Ca.1.5.43 </label>
                            na mūrcchābhramatṛṣṇāsu na kṣīṇe nāpi ca kṣate/ </l>
                        <l>na &amp;madyadugdhe pītvā ca na snehaṃ na ca mākṣikam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.44">
                            <label>Ca.1.5.44 </label>
                            dhūmaṃ na bhuktvā &amp;dadhnā ca na rūkṣaḥ kruddha eva ca/ </l>
                        <l>na tāluśoṣe timire śirasyabhihite na ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.45">
                            <label>Ca.1.5.45 </label>
                            na śaṅkhake na rohiṇyāṃ na mehe na madātyaye/ </l>
                        <l>eṣu dhūmamakāleṣu mohāt pibati yo naraḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.46">
                            <label>Ca.1.5.46 </label>
                            rogāstasya pravardhante dāruṇā dhūmavibhramāt/ </l>
                        <l>dhūmayogyaḥ pibeddoṣe śiroghrāṇākṣisaṃśraye// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.47">
                            <label>Ca.1.5.47 </label>
                            ghrāṇenāsyena kaṇṭhasthe mukhena ghrāṇapo vamet/ </l>
                        <l>āsyena dhūmakavalān piban ghrāṇena nodvamet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.48">
                            <label>Ca.1.5.48 </label>
                            pratilomaṃ gato &amp;hyāśu dhūmo hiṃsyāddhi cakṣuṣī/ </l>
                        <l>ṛjvaṅgacakṣustaccetāḥ sūpaviṣṭastriparyayam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.49">
                            <label>Ca.1.5.49 </label>
                            pibecchidraṃ pidhāyaikaṃ nāsayā dhūmamātmavān/ </l>
                        <l>caturviṃśatikaṃ netraṃ &amp;svāṅgulībhirvirecane// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.50">
                            <label>Ca.1.5.50 </label>
                            dvātriṃśadaṅgulaṃ snehe prayoge 'adhyardhamiṣyate/ </l>
                        <l>&amp;ṛju trikoṣāphalitaṃ kolāsthyagrapramāṇitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.51">
                            <label>Ca.1.5.51 </label>
                            bastinetrasamadravyaṃ dhūmanetraṃ praśasyate/ </l>
                        <l>dūrādvinirgataḥ parvacchinno nāḍītanūkṛtaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.52">
                            <label>Ca.1.5.52 </label>
                            nendriyaṃ bādhate dhūmo mātrākālaniṣevitaḥ/ </l>
                        <l>yadā coraśca kaṇṭhaśca śiraśca laghutāṃ vrajet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.53">
                            <label>Ca.1.5.53 </label>
                            kaphaśca tanutāṃ prāptaḥ supītaṃ dhūmamādiśet/ </l>
                        <l>aviśuddhaḥ svaro yasya kaṇṭhaśca sakapho bhavet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.54">
                            <label>Ca.1.5.54 </label>
                            stimito mastakaścaivamapītaṃ dhūmamādiśet/ </l>
                        <l>tālu mūrdhā ca kaṇṭhaśca śuṣyate paritapyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.55">
                            <label>Ca.1.5.55 </label>
                            tṛṣyate muhyate jantū raktaṃ ca sravate 'adhikam/ </l>
                        <l>śiraśca bhramate 'atyarthaṃ mūrcchā cāsyopajāyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.56">
                            <label>Ca.1.5.56 </label>
                            indriyāṇyupatapyante dhūme 'atyarthaṃ niṣevite/ </l>
                        <l>&amp;varṣe varṣe 'aṇutailaṃ ca kāleṣu triṣu nā caret// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.57">
                            <label>Ca.1.5.57 </label>
                            prāvṛṭśaradvasanteṣu gatameghe nabhastale/ </l>
                        <l>nasyakarma yathākālaṃ yo yathoktaṃ niṣevate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.58">
                            <label>Ca.1.5.58 </label>
                            na tasya cakṣurna ghrāṇaṃ na śrotramupahanyate/ </l>
                        <l>na syuḥ śvetā na kapilāḥ keśāḥ śmaśrūṇi vā punaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.59">
                            <label>Ca.1.5.59 </label>
                            na ca keśāḥ &amp;pramucyante vardhante ca viśeṣataḥ/ </l>
                        <l>manyāstambhaḥ śiraḥśūlamarditaṃ hanusaṃgrahaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.60">
                            <label>Ca.1.5.60 </label>
                            pīnasārdhāvabhedau ca śiraḥkampaśca śāmyati/ </l>
                        <l>sirāḥ śiraḥkapālānāṃ sandhayaḥ snāyukaṇḍarāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.61">
                            <label>Ca.1.5.61 </label>
                            nāvanaprīṇitāścāsya labhante 'abhyadhikaṃ balam/ </l>
                        <l>mukhaṃ prasannopacitaṃ svaraḥ snigdhaḥ sthiro mahān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.62">
                            <label>Ca.1.5.62 </label>
                            sarvendriyāṇāṃ vaimalyaṃ balaṃ bhavati cādhikam/ </l>
                        <l>na cāsya rogāḥ sahasā prabhavantyūrdhvajatrujāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.63">
                            <label>Ca.1.5.63 </label>
                            jīryataścottamāṅgeṣu&amp; jarā na labhate balam/ </l>
                        <l>candanāguruṇī patraṃ dārvītvaṅmadhukaṃ balām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.64">
                            <label>Ca.1.5.64 </label>
                            prapauṇḍarīkaṃ sūkṣmailāṃ viḍaṅgaṃ bilvamutpalam/ </l>
                        <l>hrīberamabhayaṃ vanyaṃ tvaṅmustaṃ sārivāṃ sthirām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.65">
                            <label>Ca.1.5.65 </label>
                            jīvantīṃ pṛśniparṇīṃ ca suradāru&amp; śatāvarīm/ </l>
                        <l>hareṇuṃ bṛhatīṃ vyādhrīṃ surabhīṃ padmakeśaram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.66">
                            <label>Ca.1.5.66 </label>
                            vipācayecchataguṇe māhendre vimale 'ambhasi/ </l>
                        <l>tailāddaśaguṇaṃ śeṣaṃ kaṣāyamavatārayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.67">
                            <label>Ca.1.5.67 </label>
                            tena tailaṃ kaṣāyeṇa daśakṛtvo vipācayet/ </l>
                        <l>athāsya daśame pāke &amp;samāṃśaṃ chāgalaṃ payaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.68">
                            <label>Ca.1.5.68 </label>
                            dadyādeṣo 'aṇutailasya nāvanīyasya saṃvidhiḥ/ </l>
                        <l>asya mātrāṃ prayuñjīta tailasyārdhapalonmitām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.69">
                            <label>Ca.1.5.69 </label>
                            snigdhasvinnottamāṅgasya picunā nāvanaistribhiḥ/ </l>
                        <l>tryahāttryahācca saptāhametata karma samācaret// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.70">
                            <label>Ca.1.5.70 </label>
                            nivātoṣṇasamācārī&amp; hitāśī niyatendriyaḥ/ </l>
                        <l>tailametattridoṣaghnamindriyāṇāṃ balapradam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.71">
                            <label>Ca.1.5.71 </label>
                            prayuñjāno yathākālaṃ yathoktānaśnute guṇān/ </l>
                        <l>āpothitāgraṃ dvau kālau kaṣāyakaṭutiktakam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.72">
                            <label>Ca.1.5.72 </label>
                            bhakṣayeddantapavanaṃ dantamāṃsānyabādhayan/ </l>
                        <l>nihanti gandhaṃ vairasyaṃ jihvādantāsyajaṃ malam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.73">
                            <label>Ca.1.5.73 </label>
                            niṣkṛṣya rucimādhatte sadyo dantaviśodhanam/ </l>
                        <l>karañjakaravīrārkamālatīkakubhāsanāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.74">
                            <label>Ca.1.5.74 </label>
                            śasyante dantapavane ye cāpyevaṃvidhā drumāḥ/ </l>
                        <l>suvarṇarūpyatāmrāṇi trapurītimayāni ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.75">
                            <label>Ca.1.5.75 </label>
                            jihvānirlekhanāni syuratīkṣṇānyanṛjūni ca/ </l>
                        <l>jihvāmūlagataṃ yacca malamucchvāsarodhi ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.76">
                            <label>Ca.1.5.76 </label>
                            daurgandhyaṃ bhajate tena tasmājjihvāṃ vinirlikhet/ </l>
                        <l>dhāryāṇyāsyena vaiśadyarucisaugandhyamicchatā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.77">
                            <label>Ca.1.5.77 </label>
                            jātīkaṭukapūgānāṃ lavaṅgasya phalāni ca/ </l>
                        <l>kakkolasya phalaṃ patraṃ tāmbūlasya śubhaṃ tathā/ </l>
                        <l>tathā karpūraniryāsaḥ sūkṣmailāyāḥ phalāni ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.78">
                            <label>Ca.1.5.78 </label>
                            hanvorbalaṃ svarabalaṃ vadanopacayaḥ paraḥ/ </l>
                        <l>syāt paraṃ ca rasajñānamanne ca ruciruttamā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.79">
                            <label>Ca.1.5.79 </label>
                            na cāsya kaṇṭhaśoṣaḥ syānnauṣṭhayoḥ sphuṭanādbhayam/ </l>
                        <l>na ca dantāḥ kṣayaṃ yānti dṛḍhamūlā bhavanti ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.80">
                            <label>Ca.1.5.80 </label>
                            na śūlyante na cāmlena hṛṣyante bhakṣayanti ca/ </l>
                        <l>parānapi kharān bhakṣyāṃstailagaṇḍūṣadhāraṇāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.81">
                            <label>Ca.1.5.81 </label>
                            nityaṃ snehārdraśirasaḥ śiraḥśūlaṃ na jāyate/ </l>
                        <l>na khālityaṃ na pālityaṃ na keśāḥ prapatanti ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.82">
                            <label>Ca.1.5.82 </label>
                            balaṃ śiraḥkapālānāṃ viśeṣeṇābhivardhate/ </l>
                        <l>dṛḍhamūlāśca dīrghāśca kṛṣṇāḥ keśā bhavanti ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.83">
                            <label>Ca.1.5.83 </label>
                            indriyāṇi prasīdanti sutvagbhavati cānanam&amp;/ </l>
                        <l>nidrālābhaḥ sukhaṃ ca syānmūrdhni tailaniṣevaṇāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.84">
                            <label>Ca.1.5.84 </label>
                            na karṇarogā vātotthā na manyāhanusaṃgrahaḥ/ </l>
                        <l>noccaiḥ śrutirna vādhiryaṃ syānnityaṃ karṇatarpaṇāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.85">
                            <label>Ca.1.5.85 </label>
                            snehābhyaṅgādyathā kumbhaścarma snehavimardanāt/ </l>
                        <l>bhavatyupāṅgādakṣaśca dṛḍhaḥ kleśasaho yathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.86">
                            <label>Ca.1.5.86 </label>
                            tathā śarīramabhyaṅgāddṛḍhaṃ sutvak ca jāyate/ </l>
                        <l>praśāntamārutābādhaṃ kleśavyāyāmasaṃsaham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.87">
                            <label>Ca.1.5.87 </label>
                            sparśane 'abhyadhiko vāyuḥ sparśanaṃ ca tvagāśritam/ </l>
                        <l>tvacyaśca &amp;paramabhyaṅgastasmāttaṃ śīlayennaraḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.88">
                            <label>Ca.1.5.88 </label>
                            na cābhighātābhihataṃ gātramabhyaṅgasevinaḥ/ </l>
                        <l>vikāraṃ bhajate 'atyarthaṃ balakarmaṇi vā kvacit// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.89">
                            <label>Ca.1.5.89 </label>
                            susparśopacitāṅgaś ca balavān priyadarśanaḥ/ </l>
                        <l>bhavatyaṅganityatvānnaro 'alpajara eva ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.90">
                            <label>Ca.1.5.90 </label>
                            kharatvaṃ stabdhatā&amp; raukṣyaṃ śramaḥ suptiśca pādayoḥ/ </l>
                        <l>sadya evopaśāmyanti pādābhyaṅgaviṣevaṇāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.91">
                            <label>Ca.1.5.91 </label>
                            jāyate saukumāryaṃ ca balaṃ sthairyaṃ ca pādayoḥ/ </l>
                        <l>dṛṣṭiḥ prasādaṃ labhate mārutaścopaśāmyati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.92">
                            <label>Ca.1.5.92 </label>
                            na ca &amp;syādgṛdhrasīvātaḥ pādayoḥ sphuṭanaṃ na ca/ </l>
                        <l>na sirāsnāyusaṃkocaḥ pādābhyaṅgena pādayoḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.93">
                            <label>Ca.1.5.93 </label>
                            daurgandhyaṃ gauravaṃ tandrāṃ kaṇḍūṃ malamarocakam/ </l>
                        <l>svedabībhatsatāṃ hanti śarīraparimārjanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.94">
                            <label>Ca.1.5.94 </label>
                            pavitraṃ vṛṣyamāyuṣyaṃ &amp;śramasvedamalāpaham/ </l>
                        <l>śarīrabalasandhānaṃ snānamojaskaraṃ param// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.95">
                            <label>Ca.1.5.95 </label>
                            kāmyaṃ yaśasyamāyuṣyamalakṣmīghnaṃ praharṣaṇam/ </l>
                        <l>śrīmat pāriṣadaṃ śastaṃ nirmalāmbaradhāraṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.96">
                            <label>Ca.1.5.96 </label>
                            vṛṣyaṃ saugandhyamāyuṣayaṃ kāmyaṃ puṣṭibalapradam/ </l>
                        <l>saumanasyamalakṣmīghraṃ gandhamālyaniṣevaṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.97">
                            <label>Ca.1.5.97 </label>
                            dhanyaṃ maṅgalyamāyuṣyaṃ śrīmadvyasanasūdanam/ </l>
                        <l>harṣaṇaṃ kāmyamojasyaṃ ratnābharaṇadhāraṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.98">
                            <label>Ca.1.5.98 </label>
                            medhyaṃ pavitramāyuṣyamalakṣmīkalināśanam/ </l>
                        <l>pādayormalamārgāṇāṃ śaucādhānamabhīkṣṇaśaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.99">
                            <label>Ca.1.5.99 </label>
                            pauṣṭikaṃ vṛṣyamāyuṣyaṃ śuci rūpavirājanam/ </l>
                        <l>keśaśmaśrunakhādīnāṃ kalpanaṃ saṃprasādhanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.100">
                            <label>Ca.1.5.100 </label>
                            cakṣuṣyaṃ spraśanahitaṃ pādayorvyasanāpaham/ </l>
                        <l>balyaṃ parākramasukhaṃ vṛṣyaṃ pādatradhāraṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.101">
                            <label>Ca.1.5.101 </label>
                            &amp;īteḥ praśamanaṃ balyaṃ guptyāvaraṇaśaṅkaram/ </l>
                        <l>gharmānilarajombughnaṃ chatradhāraṇamucyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.102">
                            <label>Ca.1.5.102 </label>
                            skhalataḥ saṃpratiṣṭhānaṃ śatrūṇāṃ ca niṣūdanam/ </l>
                        <l>avaṣṭambhanamāyuṣyaṃ bhayaghnaṃ daṇḍadhāraṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.103">
                            <label>Ca.1.5.103 </label>
                            nagarī nagarasyeva rathasyeva rathī yathā/ </l>
                        <l>svaśarīrasya medhāvī kṛtyeṣvavahito bhavet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.104">
                            <label>Ca.1.5.104 </label>
                            bhavati cātra --- vṛttyupāyānniṣeveta ye syurdharmāvirodhinaḥ/ </l>
                        <l>śamamadhyayanaṃ caiva sukhamevaṃ samaśnute// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.105">
                            <label>Ca.1.5.105 </label>
                            tatra ślokāḥ --- mātrā dravyāṇi mātrāṃ saṃśritya gurulāghavam/ </l>
                        <l>dravyāṇāṃ garhito 'abhyāso yeṣāṃ, yeṣāṃ ca śasyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.106">
                            <label>Ca.1.5.106 </label>
                            añjanaṃ dhūmavartiśca trividhā vartikalpanā/ </l>
                        <l>dhūmapānaguṇāḥ kālāḥ pānamānaṃ ca yasya yat// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.107">
                            <label>Ca.1.5.107 </label>
                            vyāpatticihnaṃ bhaiṣajyaṃ dhūmo yeṣāṃ vigarhitaḥ/ </l>
                        <l>peyo yathā yanmayaṃ ca netraṃ yasya ca yadvidham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.108">
                            <label>Ca.1.5.108 </label>
                            nasyakarmaguṇā nastaḥkāryaṃ yacca yathā yadā/ </l>
                        <l>bhakṣayeddantapavanaṃ yathā yadyaṅguṇaṃ ca yat// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.109">
                            <label>Ca.1.5.109 </label>
                            yadarthaṃ yāni cāsyena dhāryāṇi kavalagrahe/ </l>
                        <l>tailasya ye guṇā &amp;diṣṭāḥ śirastailaguṇāśca ye// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.110">
                            <label>Ca.1.5.110 </label>
                            karṇataile tathā 'abhyaṅge pādābhyaṅge 'aṅgamārjane/ </l>
                        <l>snāne vāsasi śuddhe ca saugandhye ratnadhāraṇe// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.5.111">
                            <label>Ca.1.5.111 </label>
                            śauce saṃharaṇe lomnāṃ pādatracchatradhāraṇe/ </l>
                        <l>guṇā mātrāśitīye 'asmiṃstathoktā&amp; daṇḍadhāraṇe// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte ślokasthāne
                        mātrāśitīyo nāma pañcamo 'adhyāyaḥ samāptaḥ//5//</trailer>
                </div>
                <div n="6" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>ṣaṣṭho 'adhyāyaḥ /</head>
                    <p xml:id="Ca.1.6.1">
                        <label>Ca.1.6.1 </label>
                        athātastasyāśitīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.6.2">
                        <label>Ca.1.6.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.6.3ab">
                        <label>Ca.1.6.3ab </label>
                        tasyāśitādyādāhārādbalaṃ varṇaśca vardhate / </p>
                    <p xml:id="Ca.1.6.3cd">
                        <label>Ca.1.6.3cd </label>
                        yasyartusātmyaṃ viditaṃ ceṣṭāhāravyapāśrayam // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.6.4">
                        <label>Ca.1.6.4 </label>
                        iha khalu saṃvatsaraṃ ṣaḍaṅgamṛtuvibhāgena vidyāt / </p>
                    <p>tatrādityasyodagayanamādānaṃ ca trīnṛtūñchiśirādīn grīṣmāntān
                        vyavasyet varṣādīn punarhemantāntān dakṣiṇāyanaṃ visargaṃ ca // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.6.5">
                        <label>Ca.1.6.5 </label>
                        visarge punarvāyavo nātirūkṣāḥ pravānti itare punarādāne
                        somaścāvyāhatabalaḥ śiśirābhirbhābhirāpūrayañjagadāpyāyayati
                        śaśvat ato visargaḥ saumyaḥ / </p>
                    <p>ādānaṃ punarāgneyaṃ tāvetāvarkavāyū somaśca
                        kālasvabhāvamārgaparigṛhītāḥ
                        kālarturasadoṣadehabalanirvṛttipratyayabhūtāḥ samupadiśyante // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.6.6">
                        <label>Ca.1.6.6 </label>
                        tatra ravirbhābhirādadāno jagataḥ snehaṃ
                        vāyavastīvrarūkṣāścopaśoṣayantaḥ śiśiravasantagrīṣmeṣu yathākramaṃ
                        raukṣyamutpādayanto rūkṣān
                        rasāṃstiktakaṣāyakaṭukāṃścābhivardhayanto nṛṇāṃ daurbalyamāvahanti
                        // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.6.7">
                        <label>Ca.1.6.7 </label>
                        varṣāśaraddhemanteṣu tu dakṣiṇābhimukjhe 'arke
                        kālamārgameghavātavarṣābhihatapratāpe śaśini cāvyāhatabale
                        māhendrasalilapraśāntasantāpe jagati arūkṣā rasāḥ pravardhante
                        'amlalavaṇamadhurā yathākramaṃ tatra balamupacīyate nṛṇāmiti // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.6.8">
                        <label>Ca.1.6.8 </label>
                        bhavati cātra</p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.6.8ab">
                            <label>Ca.1.6.8ab </label>
                            ādāvante ca daurbalyaṃ visargādānayornṛṇām / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.6.8cd">
                            <label>Ca.1.6.8cd </label>
                            madhye madhyabalaṃ tvante śreṣṭhamagre ca nirdiśet // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.6.9ab">
                            <label>Ca.1.6.9ab </label>
                            śīte śītānilasparśasaṃrūddho balināṃ balī / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.6.9cd">
                            <label>Ca.1.6.9cd </label>
                            paktā bhavati hemante mātrādravyagurukṣamaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.6.10ab">
                            <label>Ca.1.6.10ab </label>
                            sa yadā nendhanaṃ yuktaṃ labhate dehajaṃ tadā / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.6.10cd">
                            <label>Ca.1.6.10cd </label>
                            rasaṃ hinastyato vāyuḥ śītaḥ śīte prakupyati // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.6.11ab">
                            <label>Ca.1.6.11ab </label>
                            tasmāttuṣārasamaye snigdhāmlalavaṇān rasān / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.6.11cd">
                            <label>Ca.1.6.11cd </label>
                            audakānūpamāṃsānāṃ medyānāmupayojayet // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.6.12ab">
                            <label>Ca.1.6.12ab </label>
                            bileśayānāṃ māṃsāni prasahānāṃ bhṛtāni ca / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.6.12cd">
                            <label>Ca.1.6.12cd </label>
                            bhakṣayenmadirāṃ śīdhuṃ madhu cānupibennaraḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.6.13ab">
                            <label>Ca.1.6.13ab </label>
                            gorasānikṣuvikṛtīrvasāṃ tailaṃ navaudanam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.6.13cd">
                            <label>Ca.1.6.13cd </label>
                            hemante 'abhyasyatastoyamuṣṇaṃ cāyurna hīyate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.6.14ab">
                            <label>Ca.1.6.14ab </label>
                            abhyaṅgotsādanaṃ mūrdhni tailaṃ jentākamātapam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.6.14cd">
                            <label>Ca.1.6.14cd </label>
                            bhajedbhūmigṛhaṃ coṣṇamuṣṇaṃ garbhagṛhaṃ tathā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.6.15ab">
                            <label>Ca.1.6.15ab </label>
                            śīteṣu saṃvṛtaṃ sevyaṃ yānaṃ śayanamāsanam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.6.15cd">
                            <label>Ca.1.6.15cd </label>
                            prāvārājinakauṣeyapraveṇīkuthakāstṛtam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.6.16ab">
                            <label>Ca.1.6.16ab </label>
                            gurūṣṇavāsā digdhāṅgo guruṇā 'aguruṇā sadā / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.6.16cd">
                            <label>Ca.1.6.16cd </label>
                            śayane pramadāṃ pīnāṃ viśālopacitastanīm // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.6.17ab">
                            <label>Ca.1.6.17ab </label>
                            āliṅgyāgurudigdhāṅgīṃ supyāt samadamanmathaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.6.17cd">
                            <label>Ca.1.6.17cd </label>
                            prakāmaṃ ca niṣeveta maithunaṃ śiśirāgame // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.6.18ab">
                            <label>Ca.1.6.18ab </label>
                            varjayedannapānāni vātalāni laghūni ca / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.6.18cd">
                            <label>Ca.1.6.18cd </label>
                            pravātaṃ pramitāhāramudamanthaṃ himāgame // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.6.19ab">
                            <label>Ca.1.6.19ab </label>
                            hemantaśiśirau tulyau śiśire 'alpaṃ viśeṣaṇam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.6.19cd">
                            <label>Ca.1.6.19cd </label>
                            raukṣyamādānajaṃ śītaṃ meghamārutavarṣajam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.6.20ab">
                            <label>Ca.1.6.20ab </label>
                            tasmāddhaimantikaḥ sarvaḥ śiśire vidhiriṣyate / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.6.20cd">
                            <label>Ca.1.6.20cd </label>
                            nivātamuṣṇaṃ tvadhikaṃ śiśire gṛhamāśrayet // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.6.21ab">
                            <label>Ca.1.6.21ab </label>
                            kaṭutiktakaṣāyāṇi vātalāni laghūni ca / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.6.21cd">
                            <label>Ca.1.6.21cd </label>
                            varajayedannapānāni śiśire śītalāni ca // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.6.22ab">
                            <label>Ca.1.6.22ab </label>
                            vasante nicitaḥ śleṣmā dinakṛdbhābhirīritaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.6.22cd">
                            <label>Ca.1.6.22cd </label>
                            kāyāgniṃ bādhate rogāṃstataḥ prakurute bahūn // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.6.23ab">
                            <label>Ca.1.6.23ab </label>
                            tasmādvasante karmāṇi vamanādīni kāreyet / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.6.23cd">
                            <label>Ca.1.6.23cd </label>
                            gurvamlasnigdhamadhuraṃ divāsvapnaṃ ca varjayet // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.6.24ab">
                            <label>Ca.1.6.24ab </label>
                            vyāyāmodvartanaṃ dhūmaṃ kavalagrahamañjanam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.6.24cd">
                            <label>Ca.1.6.24cd </label>
                            sukhāmbunā śaucāvidhiṃ śīlayet kusumāgame // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.6.25ab">
                            <label>Ca.1.6.25ab </label>
                            candanāgurudigdhāṅgo yavagodhūmabhojanaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.6.25cd">
                            <label>Ca.1.6.25cd </label>
                            śārabhaṃ śāśamaiṇeyaṃ māṃsaṃ lāvakapiñjalam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.6.26ab">
                            <label>Ca.1.6.26ab </label>
                            bhakṣayennirgadaṃ sīdhuṃ pibenmādhvīkameva vā / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.6.26cd">
                            <label>Ca.1.6.26cd </label>
                            vasante 'anubhavet strīṇāṃ kānanānāṃ ca yauvanam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.6.27ab">
                            <label>Ca.1.6.27ab </label>
                            mayūkhairjagataḥ snehaṃ grīṣme pepīyate raviḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.6.27cd">
                            <label>Ca.1.6.27cd </label>
                            svādu śītaṃ dravaṃ snigdhamannapānaṃ tadā hitam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.6.28ab">
                            <label>Ca.1.6.28ab </label>
                            śītaṃ saśarkaraṃ manthaṃ jāṅgalānmṛgapakṣiṇaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.6.28cd">
                            <label>Ca.1.6.28cd </label>
                            ghṛtaṃ payaḥ saśālyannaṃ bhajan grīṣme na sīdati // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.6.29ab">
                            <label>Ca.1.6.29ab </label>
                            madyamalpaṃ na vā peyamathavā subahūdakam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.6.29cd">
                            <label>Ca.1.6.29cd </label>
                            lavaṇāmlakatūṣṇāni vyāyāmaṃ ca vivarjayet // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.6.30ab">
                            <label>Ca.1.6.30ab </label>
                            divā śītagṛhe nidrāṃ niśi candrāṃśuśītalaiḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.6.30cd">
                            <label>Ca.1.6.30cd </label>
                            sevyamāno bhajedāsyāṃ muktāmaṇivibhūṣitaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.6.31ab">
                            <label>Ca.1.6.31ab </label>
                            vyajanaiḥ pāṇisaṃsparśaiścandanodakaśītalaiḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.6.31cd">
                            <label>Ca.1.6.31cd </label>
                            sevyamāno bhajedāsyāṃ muktāmaṇivibhūṣitaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.6.32ab">
                            <label>Ca.1.6.32ab </label>
                            kānanāni ca śītāni jalāni kusumāni ca / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.6.32cd">
                            <label>Ca.1.6.32cd </label>
                            grīṣmakāle niṣeveta maithunādvirato naraḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.6.33ab">
                            <label>Ca.1.6.33ab </label>
                            ādānadurbale dehe paktā bhavati durbalaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.6.33cd">
                            <label>Ca.1.6.33cd </label>
                            sa varṣāsvanilādīnāṃ dūṣaṇairbādhyate punaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.6.34ab">
                            <label>Ca.1.6.34ab </label>
                            bhūbāṣpānmeghanisyandāt pākādamlājjalasya ca / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.6.34cd">
                            <label>Ca.1.6.34cd </label>
                            varṣāsvagnibale kṣīṇe kupyanti pavanādayaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.6.35ab">
                            <label>Ca.1.6.35ab </label>
                            tasmāt sādhāraṇaḥ sarsvo vidhirvarṣāsu śasyate / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.6.35cd">
                            <label>Ca.1.6.35cd </label>
                            udamanthaṃ divāsvapnamavaśyāyaṃ nadījalam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.6.36ab">
                            <label>Ca.1.6.36ab </label>
                            vyāyāmamātapaṃ caiva vyavāyaṃ cātra varjayet / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.6.36cd">
                            <label>Ca.1.6.36cd </label>
                            pānabhojanasaṃskārān prāyaḥ kṣaudrānvitān bhajet // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.6.37ab">
                            <label>Ca.1.6.37ab </label>
                            vyaktāmlalavaṇasnehaṃ vātārṣākule 'ahani / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.6.37cd">
                            <label>Ca.1.6.37cd </label>
                            viśeṣaśīte bhoktavyaṃ varṣāsvanalaśāntaye // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.6.38ab">
                            <label>Ca.1.6.38ab </label>
                            agnisaṃrakṣaṇavatā yavagodhūmaśālayaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.6.38cd">
                            <label>Ca.1.6.38cd </label>
                            purāṇā jāṅgalaiarmāṃsairbhojyā yūṣaiśca saṃskṛtaiḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.6.39ab">
                            <label>Ca.1.6.39ab </label>
                            pibet kṣaudrānvitaṃ cālpaṃ mādhvīkāriṣṭamambu vā / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.6.39cd">
                            <label>Ca.1.6.39cd </label>
                            māhendraṃ taptaśītaṃ vā kaupaṃ sārasameva vā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.6.40ab">
                            <label>Ca.1.6.40ab </label>
                            pragharṣodvartanasnānagandhamālyaparo bhavet / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.6.40cd">
                            <label>Ca.1.6.40cd </label>
                            laguśuddhāmbaraḥ sthānaṃ bhajedakledi vārṣikam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.6.41ab">
                            <label>Ca.1.6.41ab </label>
                            varṣāśītocitāṅgānāṃ sahasaivārkaraśmibhiḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.6.41cd">
                            <label>Ca.1.6.41cd </label>
                            taptānāmācitaṃ pittaṃ prāyaḥ śaradi kupyati // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.6.42ab">
                            <label>Ca.1.6.42ab </label>
                            tatrānnapānaṃ madhuraṃ laghu śītaṃ satiktakam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.6.42cd">
                            <label>Ca.1.6.42cd </label>
                            pittapraśamanaṃ sevyaṃ mātrayā suprakāṅkṣitaiḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.6.43ab">
                            <label>Ca.1.6.43ab </label>
                            lāvān kapiñjalāneṇānurabhrāñchrabhān śaśān / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.6.43cd">
                            <label>Ca.1.6.43cd </label>
                            śālīn sayavagodhūmān sevyānāhurdhanātyaye // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.6.44ab">
                            <label>Ca.1.6.44ab </label>
                            tiktasya sarpiṣaḥ pānaṃ vireko raktamokṣaṇam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.6.44cd">
                            <label>Ca.1.6.44cd </label>
                            dhārādharātyaye kāryamātapasya ca varjanam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.6.45ab">
                            <label>Ca.1.6.45ab </label>
                            vasāṃ tailamavaśyāyamaudakānūpamāmiṣam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.6.45cd">
                            <label>Ca.1.6.45cd </label>
                            kṣāraṃ dadhi divāsvapnaṃ prāgvātaṃ cātra varjayet // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.6.46ab">
                            <label>Ca.1.6.46ab </label>
                            divā sūryāṃśusaṃtaptaṃ niśi candrāṃśuśītalam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.6.46cd">
                            <label>Ca.1.6.46cd </label>
                            kālena pakvaṃ nirdoṣamagastyenāviṣīkṛtam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.6.47ab">
                            <label>Ca.1.6.47ab </label>
                            haṃsodakamiti khyātaṃ śāradaṃ vimalaṃ śuci / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.6.47cd">
                            <label>Ca.1.6.47cd </label>
                            snānapānāvagāheṣu hitamambu yathā 'amṛtam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.6.48ab">
                            <label>Ca.1.6.48ab </label>
                            śāradāni ca mālyāni vāsāṃsi vimalāni ca / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.6.48cd">
                            <label>Ca.1.6.48cd </label>
                            śaratkāle praśasyante pradoṣe cenduraśmayaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.6.49ab">
                            <label>Ca.1.6.49ab </label>
                            ityuktamṛtusātmyaṃ yacceṣṭāhāravyapāśrayam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.6.49cd">
                            <label>Ca.1.6.49cd </label>
                            upaśete yadaucityādokaḥsātmyaṃ&amp;{ṅ.okasātmyaṃ} taducyate //
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.6.50ab">
                            <label>Ca.1.6.50ab </label>
                            deśānāmāmayānāṃ ca viparītaguṇaṃ guṇaiḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.6.50cd">
                            <label>Ca.1.6.50cd </label>
                            sātmyamicchanti sātmyajñāśeceṣṭitaṃ cādyameva ca // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.6.51">
                            <label>Ca.1.6.51 </label>
                            tatra ślokaḥ</l>
                        <l xml:id="Ca.1.6.51ab">
                            <label>Ca.1.6.51ab </label>
                            ṛtāvṛtau nṛbhiḥ sevyamasevyaṃ yacca kiṃcana / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.6.51cd">
                            <label>Ca.1.6.51cd </label>
                            tasyāśitīye nirdiṣṭaṃ hetumat sātmyameva ca // </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte ślokasthāne
                        tasyāśitīyo nāma ṣaṣṭho 'adhyāyaḥ //6//</trailer>
                </div>
                <div n="7" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>saptamo 'adhyāyaḥ /</head>
                    <p xml:id="Ca.1.7.1">
                        <label>Ca.1.7.1 </label>
                        athāto navegāndhāraṇīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.7.2">
                        <label>Ca.1.7.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ // </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.7.3ab">
                            <label>Ca.1.7.3ab </label>
                            na vegān dhārayeddhīmāñjātān mūtrapurīṣayoḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.7.3cd">
                            <label>Ca.1.7.3cd </label>
                            na retaso na vātasya na chardyāḥ kṣavathorna ca // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.7.4ab">
                            <label>Ca.1.7.4ab </label>
                            nodgārasya na jṛmbhāyā nā vegān kṣutpipāsayoḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.7.4cd">
                            <label>Ca.1.7.4cd </label>
                            nā bāṣpasya na nidrāyā niḥśvāsasya śrameṇa ca // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.7.5ab">
                            <label>Ca.1.7.5ab </label>
                            etān dhārayato jātān vegān rogā bhavanti ye / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.7.5cd">
                            <label>Ca.1.7.5cd </label>
                            pṛthakpṛthakcikitsārthaṃ tānme nigadataḥ śṛṇu // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.7.6ab">
                            <label>Ca.1.7.6ab </label>
                            bastimehanayoḥ śūlaṃ mūtrakṛcchraṃ śirorujā / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.7.6cd">
                            <label>Ca.1.7.6cd </label>
                            vināmo vaṃkṣaṇānāhaḥ syālliṅgaṃ mūtranigrahe // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.7.7ab">
                            <label>Ca.1.7.7ab </label>
                            svedāvagāhanābhyaṅgān sarpiṣaścāvapīḍakam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.7.7cd">
                            <label>Ca.1.7.7cd </label>
                            mūtre pratihate kuryāttrividhaṃ bastikarma ca // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.7.8ab">
                            <label>Ca.1.7.8ab </label>
                            pakvāśayaśiraḥśūlaṃ vātavarco 'apravartanam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.7.8cd">
                            <label>Ca.1.7.8cd </label>
                            piṇḍikodveṣṭanādhmānaṃ purīṣe syādvidhārite // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.7.9ab">
                            <label>Ca.1.7.9ab </label>
                            svedābhyaṅgāvagāhāśca vartayo bastikarma ca / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.7.9cd">
                            <label>Ca.1.7.9cd </label>
                            hitaṃ pratihate varcasyannapānaṃ pramāthi ca // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.7.10ab">
                            <label>Ca.1.7.10ab </label>
                            meḍhre vṛṣaṇayoḥ śūlamaṅgamardo hṛdi vyathā / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.7.10cd">
                            <label>Ca.1.7.10cd </label>
                            bhavet pratihate śukre vibaddhaṃ mūtrameva ca // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.7.11ab">
                            <label>Ca.1.7.11ab </label>
                            tatrābhyaṅgo 'avagāhaśca madirā caraṇāyudhāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.7.11cd">
                            <label>Ca.1.7.11cd </label>
                            śāliḥ payo nirūhaśca śastaṃ maithunameva ca // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.7.12ab">
                            <label>Ca.1.7.12ab </label>
                            saṅgo viṇmūtravātānāmādhmānaṃ vedanā klamaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.7.12cd">
                            <label>Ca.1.7.12cd </label>
                            jaṭhare vātājāścānye rogāḥ syurvātanigrahāt // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.7.13ab">
                            <label>Ca.1.7.13ab </label>
                            snehasvedavidhistatra vartayo bhojanāni ca / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.7.13cd">
                            <label>Ca.1.7.13cd </label>
                            pānāni bastayaścaiva śastaṃ vātānulomanam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.7.14ab">
                            <label>Ca.1.7.14ab </label>
                            kaṇḍūkoṭhārucivyaṅgaśothapāṇḍvāmayajvarāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.7.14cd">
                            <label>Ca.1.7.14cd </label>
                            kuṣṭhahṛllāsavīsarpāśchardinigrahajā gadāḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.7.15ab">
                            <label>Ca.1.7.15ab </label>
                            bhuktvā pracchardanaṃ dhūmo laṅghanaṃ raktamokṣaṇam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.7.15cd">
                            <label>Ca.1.7.15cd </label>
                            rūkṣānnapānaṃ vyāyāmo virekaścātra śasyate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.7.16ab">
                            <label>Ca.1.7.16ab </label>
                            manyāstambhaḥ śiraḥśūlamarditārdhāvabhedakau / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.7.16cd">
                            <label>Ca.1.7.16cd </label>
                            indriyāṇāṃ ca daurbalyaṃ kṣavathoḥ syādvidhāraṇāt // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.7.17ab">
                            <label>Ca.1.7.17ab </label>
                            tatrordhvajatruke 'abhyaṅgaḥ svedo dhūmaḥ sanāvanaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.7.17cd">
                            <label>Ca.1.7.17cd </label>
                            hitaṃ vātaghnamādhyaṃ ca ghṛtaṃ cauttarabhaktikam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.7.18ab">
                            <label>Ca.1.7.18ab </label>
                            hikkā śvāso 'aruciḥ kampo vibandho hṛdayorasoḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.7.18cd">
                            <label>Ca.1.7.18cd </label>
                            udgāranigrahāttatra hikkāyāstulyamauṣadham // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.7.19ab">
                            <label>Ca.1.7.19ab </label>
                            vināmākṣepasaṃkocāḥ suptiḥ kampaḥ pravepanam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.7.19cd">
                            <label>Ca.1.7.19cd </label>
                            jṛmbhāyā nigrahāttatra sarvaṃ vātaghnamauṣadham // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.7.20ab">
                            <label>Ca.1.7.20ab </label>
                            kārśaydaurbalyavaivarṇyamaṅamardo 'arucirbhramaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.7.20cd">
                            <label>Ca.1.7.20cd </label>
                            kṣudveganigrahāttatra snigdhoṣṇaṃ laghu bhojanam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.7.21ab">
                            <label>Ca.1.7.21ab </label>
                            kaṇṭhāsyaśoṣo bādhiryaṃ śramaḥ sādo hṛdi vyathā / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.7.21cd">
                            <label>Ca.1.7.21cd </label>
                            pipāsānigrahāttatra śītaṃ tarpaṇamiṣyate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.7.22ab">
                            <label>Ca.1.7.22ab </label>
                            pratiśyāyo 'akṣirogaśca hṛdrogaścārucirbhramaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.7.22cd">
                            <label>Ca.1.7.22cd </label>
                            baṣpanigrahaṇāttatra svapno madyaṃ priyāḥ kathāḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.7.23ab">
                            <label>Ca.1.7.23ab </label>
                            jṛmbhā 'aṅgamardastandrā ca śirorogo 'akṣigauravam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.7.23cd">
                            <label>Ca.1.7.23cd </label>
                            nidrāvidhāraṇāttatra svapnaḥ saṃvāhanāni ca // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.7.24ab">
                            <label>Ca.1.7.24ab </label>
                            gulmahṛrogasaṃmohāḥ śramaniḥśvāsadhāraṇāt / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.7.24cd">
                            <label>Ca.1.7.24cd </label>
                            jāyante tatra viśrāmo vātadhnyaśca kriyā hitāḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.7.25ab">
                            <label>Ca.1.7.25ab </label>
                            vegānigrahajā rogā ya ete parikīrtitāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.7.25cd">
                            <label>Ca.1.7.25cd </label>
                            icchaṃsteṣāmanutpattiṃ vegānetānna dhārayet // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.7.26ab">
                            <label>Ca.1.7.26ab </label>
                            imāṃstu dhārayedvegān hitārthī pretya ceha ca / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.7.26cd">
                            <label>Ca.1.7.26cd </label>
                            sāhasānāmaścastānāṃ manovākkāyakarmaṇām // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.7.27ab">
                            <label>Ca.1.7.27ab </label>
                            lobhaśokabhayakrodhamānavegān vidhārayet / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.7.27cd">
                            <label>Ca.1.7.27cd </label>
                            nairlajjyerṣyātirāgāṇāmabhidhyāyāśca buddhimān // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.7.28ab">
                            <label>Ca.1.7.28ab </label>
                            puruṣāssyātimātrasya sūcakasyānṛtasya ca / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.7.28cd">
                            <label>Ca.1.7.28cd </label>
                            vākyasyākālayuktasya dhārayedvegamutthitam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.7.29ab">
                            <label>Ca.1.7.29ab </label>
                            dehapravṛttiryā kācidvidyate parapīḍayā / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.7.29cd">
                            <label>Ca.1.7.29cd </label>
                            strībhogasteyahiṃsādyā tasyāvegānvidhārayet // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.7.30ab">
                            <label>Ca.1.7.30ab </label>
                            puṇyaśabdo vipāpatvānmanovākkāyakarmaṇām / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.7.30cd">
                            <label>Ca.1.7.30cd </label>
                            dharmārthakāmān puruṣaḥ sukhī bhuṅkte cinoti ca // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.7.31ab">
                            <label>Ca.1.7.31ab </label>
                            śarīraceṣṭā yā ceṣṭā sthairyārthā balavardhinī / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.7.31cd">
                            <label>Ca.1.7.31cd </label>
                            dehavyāyāmasaṃkhyātā mātrayā tāṃ samācaret // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.7.32ab">
                            <label>Ca.1.7.32ab </label>
                            lāghavaṃ karmasāmarthyaṃ sthairyaṃ duḥkhasahiṣṇutā / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.7.32cd">
                            <label>Ca.1.7.32cd </label>
                            doṣakṣayo 'agnivṛddhiśca vyāyāmādupajāyate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.7.33ab">
                            <label>Ca.1.7.33ab </label>
                            śramaḥ klamaḥ kṣayastṛṣṇā raktapittaṃ pratāmakaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.7.33cd">
                            <label>Ca.1.7.33cd </label>
                            ativyāyāmataḥ kāso jvaraśchardiśca jāyate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.7.33.1ab">
                            <label>Ca.1.7.33.1ab </label>
                            (svedāgamaḥ śvāsavṛddhirgātrāṇāṃ lāghavaṃ tathā /) </l>
                        <l xml:id="Ca.1.7.33.1cd">
                            <label>Ca.1.7.33.1cd </label>
                            (hṛdayādyuparodhaśca iti vyāyāmalakṣaṇam //) </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.7.34ab">
                            <label>Ca.1.7.34ab </label>
                            vyāyāmahāsyabhāṣyādhvagrāmyadharmaprajāgarān / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.7.34cd">
                            <label>Ca.1.7.34cd </label>
                            nocitānapi seveta buddhimānatimātrayā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.7.35ab">
                            <label>Ca.1.7.35ab </label>
                            etānevaṃvidhāṃścānyān yo 'atimātraṃ niṣevate / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.7.35cd">
                            <label>Ca.1.7.35cd </label>
                            gajaṃ siṃha ivākarṣan sahasā sa vinaśyate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.7.35.1ab">
                            <label>Ca.1.7.35.1ab </label>
                            (ativyavāyabhārādhvakarmabhiścātikarśitāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.7.35.1cd">
                            <label>Ca.1.7.35.1cd </label>
                            (krodhaśokabhayāyāsaiḥ krāntā ye cāpi mānavāḥ //)</l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.7.35.2ab">
                            <label>Ca.1.7.35.2ab </label>
                            (bālavṛddhapravātāśca ye coccairbahubhāṣakāḥ /)</l>
                        <l xml:id="Ca.1.7.35.2cd">
                            <label>Ca.1.7.35.2cd </label>
                            (te varjayeyurvyāyāmaṃ kṣudhitāstṛṣitāśca ye //) </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.7.36ab">
                            <label>Ca.1.7.36ab </label>
                            ucitādahitāddhīmān kramaśo viramennaraḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.7.36cd">
                            <label>Ca.1.7.36cd </label>
                            hitaṃ krameṇa seveta kramaścātropadiśyate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.7.37ab">
                            <label>Ca.1.7.37ab </label>
                            prakṣepāpacaye tābhyāṃ kramaḥ pādāṃśiko bhavet / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.7.37cd">
                            <label>Ca.1.7.37cd </label>
                            ekāntaraṃ tataścordhvaṃ dvyantaraṃ tryantaraṃ tathā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.7.38ab">
                            <label>Ca.1.7.38ab </label>
                            krameṇāpacitā doṣāḥ krameṇopacitā guṇāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.7.38cd">
                            <label>Ca.1.7.38cd </label>
                            santo yāntyapunarbhāvamaprakampyā bhavanti ca // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.7.39ab">
                            <label>Ca.1.7.39ab </label>
                            samapittānilakaphāḥ kecidgarbhādi mānavāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.7.39cd">
                            <label>Ca.1.7.39cd </label>
                            dṛśyante vātalāḥ kecitpittalāḥ śleṣmalāstathā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.7.40ab">
                            <label>Ca.1.7.40ab </label>
                            teṣāmanāturāḥ pūrve vātalādyāḥ sadāturāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.7.40cd">
                            <label>Ca.1.7.40cd </label>
                            doṣānuśayitā hyeṣāṃ dehaprakṛtirucyate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.7.41ab">
                            <label>Ca.1.7.41ab </label>
                            viparītaguṇasteṣāṃ svasthavṛttervidhirhitaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.7.41cd">
                            <label>Ca.1.7.41cd </label>
                            samasarvarasaṃ sātmyaṃ samadhāto praśasyate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.7.42ab">
                            <label>Ca.1.7.42ab </label>
                            dve adhaḥ sapta śirasi khāni svedamukhāni ca / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.7.42cd">
                            <label>Ca.1.7.42cd </label>
                            malāyanāni bādhyante duṣṭairmātrādhikairmalaiḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.7.43ab">
                            <label>Ca.1.7.43ab </label>
                            malabuddhiṃ gurutayā lāghavānmalasaṃkṣayam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.7.43cd">
                            <label>Ca.1.7.43cd </label>
                            malāyanānāṃ budhyeta saṅgotsargādatīva ca // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.7.44ab">
                            <label>Ca.1.7.44ab </label>
                            tān doṣaliṅgairādiśya vyādhīn sādhyānupācaret / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.7.44cd">
                            <label>Ca.1.7.44cd </label>
                            vyādhihetupratidvandhvairmātrākālau tvicārayan // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.7.45ab">
                            <label>Ca.1.7.45ab </label>
                            viṣamasvasthavṛttānāmete rogāstathā 'apare / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.7.45cd">
                            <label>Ca.1.7.45cd </label>
                            jāyante 'anāturāstasmāt svasthavṛttaparo bhavet // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.7.46ab">
                            <label>Ca.1.7.46ab </label>
                            mādhvaprathame māsi nabhasyaprathame punaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.7.46cd">
                            <label>Ca.1.7.46cd </label>
                            sahasyaprathame caiva hārayeddoṣasaṃcayam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.7.47ab">
                            <label>Ca.1.7.47ab </label>
                            snigdhasvinnaśarīrāṇāmūrdhvaṃ cādhaśca nityaśaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.7.47cd">
                            <label>Ca.1.7.47cd </label>
                            bastikarma tataḥ kuryānnasyakarma ca buddhimān // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.7.48ab">
                            <label>Ca.1.7.48ab </label>
                            yathākramaṃ yathāyogyamata ūrdhvaṃ prayojayet / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.7.48cd">
                            <label>Ca.1.7.48cd </label>
                            rasāyanāni siddhāni vṛṣyayogāsṃśca kālavit // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.7.49ab">
                            <label>Ca.1.7.49ab </label>
                            rogāstathā na jāyante prakṛtistheṣu dhātuṣu / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.7.49cd">
                            <label>Ca.1.7.49cd </label>
                            dhātavaścābhivardhante jarā māndyamupaiti ca // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.7.50ab">
                            <label>Ca.1.7.50ab </label>
                            vidhireṣa vikārāṇāmanutpattau nidarśitaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.7.50cd">
                            <label>Ca.1.7.50cd </label>
                            nijānāmitareṣāṃ tu pṛthagevopadekṣyate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.7.51ab">
                            <label>Ca.1.7.51ab </label>
                            ye bhūtaviṣavāyvagnisaṃprahārādisaṃbhavāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.7.51cd">
                            <label>Ca.1.7.51cd </label>
                            nṛṇāmāgantavo rogāḥ prajñā teṣvaparādhyati // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.7.52ab">
                            <label>Ca.1.7.52ab </label>
                            īrṣyāśokabhayakrodhamānadveṣādayaśca ye / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.7.52cd">
                            <label>Ca.1.7.52cd </label>
                            manovikārāste 'apyuktāḥ sarve prajñāparādhajāḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.7.53ab">
                            <label>Ca.1.7.53ab </label>
                            tyāgaḥ prajñāparādhānāmindriyopaśamaḥ smṛtiḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.7.53cd">
                            <label>Ca.1.7.53cd </label>
                            deśakālātmavijñānaṃ sadvṛttasyānuvartanam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.7.54ab">
                            <label>Ca.1.7.54ab </label>
                            āgantūnāmanutpattāveṣa mārgo nidarśitaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.7.54cd">
                            <label>Ca.1.7.54cd </label>
                            prājñaḥ prāgeva tat kuryāddhitaṃ vidyādyadātmanaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.7.55ab">
                            <label>Ca.1.7.55ab </label>
                            āptopadeśaprajñānaṃ pratipattiśca kāraṇam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.7.55cd">
                            <label>Ca.1.7.55cd </label>
                            vikārāṇāmanutpattāvutpannānāṃ ca śāntaye // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.7.56ab">
                            <label>Ca.1.7.56ab </label>
                            pāpavṛttavacaḥsattvāḥ sūcakāḥ kalahapriyāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.7.56cd">
                            <label>Ca.1.7.56cd </label>
                            marmopahāsino lubdhāḥ paravṛddhidviṣaḥ śaṭhāḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.7.57ab">
                            <label>Ca.1.7.57ab </label>
                            parāpavādaratayaścapalā ripusevinaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.7.57cd">
                            <label>Ca.1.7.57cd </label>
                            nirghṛṇāstyaktadharmāṇaḥ parivarjyā narādhamāḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.7.58ab">
                            <label>Ca.1.7.58ab </label>
                            buddhividyāvayaḥśīladhairyasmṛtisamādhibhiḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.7.58cd">
                            <label>Ca.1.7.58cd </label>
                            vṛddhopasevino vṛddhāḥ svabhāvajñā gatavyathāḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.7.59ab">
                            <label>Ca.1.7.59ab </label>
                            sumukhāḥ sarvabhūtānāṃ praśāntāḥ śaṃsitavratāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.7.59cd">
                            <label>Ca.1.7.59cd </label>
                            sevyāḥ sanmārgavaktāraḥ puṇyaśravaṇadarśanāḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.7.60ab">
                            <label>Ca.1.7.60ab </label>
                            āhārācāraceṣṭāsu sukhārthī pretya ceha ca / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.7.60cd">
                            <label>Ca.1.7.60cd </label>
                            paraṃ prayatnamātiṣṭhedbuddhimān hitasevane // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.7.61ab">
                            <label>Ca.1.7.61ab </label>
                            na naktaṃ dadhi bhuñjīta na cāpyaghṛtaśarkaram / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.7.61cd">
                            <label>Ca.1.7.61cd </label>
                            nāmudgayūṣaṃ nākṣaudraṃ noṣṇaṃ nāmalakairvinā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.7.62ab">
                            <label>Ca.1.7.62ab </label>
                            jvarāsṛkpittavīsarpakuṣṭhapāṇḍvāmayabhramān / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.7.62cd">
                            <label>Ca.1.7.62cd </label>
                            prāpnuyātkāmalāṃ cogrāṃ vidhiṃ hitvā dadhipriyaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.7.63">
                            <label>Ca.1.7.63 </label>
                            tatra ślokāḥ</l>
                        <l xml:id="Ca.1.7.63ab">
                            <label>Ca.1.7.63ab </label>
                            vegā vegasamutthāśca rogāsteṣāṃ ca bheṣajam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.7.63cd">
                            <label>Ca.1.7.63cd </label>
                            yeṣāṃ vegā vidhāryāśca yadarthaṃ yaddhitāhitam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.7.64ab">
                            <label>Ca.1.7.64ab </label>
                            ucite cāhite varjye sevye cānucite kramaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.7.64cd">
                            <label>Ca.1.7.64cd </label>
                            yathāprakṛti cāhāro malāyanagadauṣadham // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.7.65ab">
                            <label>Ca.1.7.65ab </label>
                            bhaviṣyatāmanutpattau rogāṇāmauṣadhaṃ ca yat / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.7.65cd">
                            <label>Ca.1.7.65cd </label>
                            varjyāḥ sevyāśca puruṣā dhīmatā+ātmasukhārthinā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.7.66ab">
                            <label>Ca.1.7.66ab </label>
                            vidhinā dadhi sevyaṃ ca yena yasmāttadatrijaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.7.66cd">
                            <label>Ca.1.7.66cd </label>
                            navegāndhāraṇe 'adhyāye sarvamevāvadanmuniḥ // </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte ślokasthāne
                        navegāndhāraṇīyo nāma saptamo 'adhyāyāḥ //</trailer>
                </div>
                <div n="8" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>aṣṭamo 'adhyāyaḥ /</head>
                    <p xml:id="Ca.1.8.1ab">
                        <label>Ca.1.8.1ab </label>
                        athāta indriyopakramaṇīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.8.2">
                        <label>Ca.1.8.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.8.3">
                        <label>Ca.1.8.3 </label>
                        iha khalu pañcendriyāṇi pañcendriyadravyāṇi pañcendriyādhiṣṭhānāni
                        pañcendriyārthāḥ pañcendriyabuddhayo bhavanti
                        ityuktamindriyādhikāre // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.8.4">
                        <label>Ca.1.8.4 </label>
                        atīndriyaṃ punarmanaḥ sattvasaṃjñakaḥ cetaḥ ityāhureke
                        tadarthātmasaṃpadāyattaceṣṭaṃ ceṣṭāpratyayabhūtamindriyāṇām // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.8.5">
                        <label>Ca.1.8.5 </label>
                        svārthendriyārthasaṅkalpavyabhicaraṇāccānekamekasmin puruṣe
                        sattvaṃ rajastamaḥsattvaguṇayogācca na cānekatvaṃ<note
                            resp="Michio Yano">na cānekaṃ hy</note> nahyekaṃ
                        hyekakālamanekeṣu pravartate tasmānnaikakālā sarvendriyapravṛttiḥ
                        // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.8.6">
                        <label>Ca.1.8.6 </label>
                        yadguṇaṃ cābhīkṣṇaṃ puruṣamanuvartate sattvaṃ
                        tatsattvamevopadiśanti munayo bāhulyānuśayāt // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.8.7">
                        <label>Ca.1.8.7 </label>
                        manaḥ puraḥsarāṇīndriyāṇyarthagrahaṇasamarthāni bavanti // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.8.8">
                        <label>Ca.1.8.8 </label>
                        tatra cakṣuḥ śrotraṃ ghrāṇaṃ rasanaṃ sparśanamiti pañcendriyāṇi // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.8.9">
                        <label>Ca.1.8.9 </label>
                        pañcendriyadravyāṇi khaṃ vāyurjyotirāpo bhūriti // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.8.10">
                        <label>Ca.1.8.10 </label>
                        pañcendriyādhiṣṭhānāni akṣiṇī karṇau nāsike jihvā tvak ceti // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.8.11">
                        <label>Ca.1.8.11 </label>
                        pañcendriyārthāḥ śabdasparśarūparasagandhāḥ // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.8.12">
                        <label>Ca.1.8.12 </label>
                        pañcendriyabuddhayaḥ cakṣurbuddhyādikāḥ tāḥ
                        punarindriyendriyārthasattvātmasannikarṣajāḥ kṣaṇikā
                        niścayātmikāśca ityetat pañcapañcakam // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.8.13">
                        <label>Ca.1.8.13 </label>
                        mano manortho buddhirātmā cetyadhyātmadravyaguṇasaṃgrahaḥ
                        śubhāśubhapravṛttinivṛttihetuśca dravyāśritaṃ ca karma yaducyate
                        kriyeti // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.8.14">
                        <label>Ca.1.8.14 </label>
                        tatrānumānagamyānāṃ pañcamahābhūtavikārasamudāyātmakānāmapi
                        satāmindriyāṇāṃ tejaścakṣuṣi khaṃ śrotre ghrāṇe kṣitiḥ āpo rasane
                        sparśane 'anilo viśeṣeṇopapadyate / </p>
                    <p>tatra yadyadātmakamindriyaṃ viśeṣāttattadātmakamevārthamanugṛhṇāti
                        tatsvabhāvādvibhutvācca // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.8.15">
                        <label>Ca.1.8.15 </label>
                        tadarthātiyogāyogamithyāyogāt samanaskamindriyaṃ
                        vikṛtimāpadyamānaṃ yathāsvaṃ buddhyupaghātāya saṃpadyate
                        sāmarthyayogāt punaḥ prakṛtimāpadyamānaṃ yathāsvaṃ
                        buddhimāpyāyayati // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.8.16">
                        <label>Ca.1.8.16 </label>
                        manasastu cintyamartham / </p>
                    <p>tatra manaso manobuddheśca ta eva samānātihīnamithyāyogāḥ
                        prakṛtivikṛtihetavo bhavanti // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.8.17">
                        <label>Ca.1.8.17 </label>
                        tatrendriyāṇāṃ samanaskānāmanupataptānāmanupatāpāya prakṛtibhāve
                        prayatitavyamebhirhetubhiḥ tadyathā sātmayendriyārthasaṃyogena
                        buddhyā samyagavekṣyāvekṣya karmaṇāṃ samyak pratipādanena
                        deśakālātmaguṇaviparītopāsanena ceti / </p>
                    <p>tasmādātmahitaṃ cikīrṣatā sarveṇa sarvaṃ sarvadā smṛtimāsthāya
                        sadvṛttamanuṣṭheyam // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.8.18">
                        <label>Ca.1.8.18 </label>
                        taddhyanutiṣṭhan yugapat
                        saṃpādayatyarthadvayamārogyamindriyavijayaṃ ceti; tat
                        sadvṛttamakhilenopadekṣayāmo 'agniveśa&amp;! tadyathā ---
                        devagobrāhmaṇaguruvṛddhasiddhācāryānarcayet, agnimupacaret,
                        oṣadhīḥ praśastā dhārayet, dvau kālāvupasprśet,
                        malāyaneṣvabhīkṣṇaṃ pādayośca vaimalyamādadhyāt, triḥ pakṣasya
                        keśaśmaśrulomanakhān saṃhārayet, nityamanupahatavāsāḥ&amp;
                        &amp;sumanāḥ sugandhiḥ syāt, sādhuveśaḥ, prasiddhakeśaḥ&amp;,
                        mūrdhaśrotraghrāṇapādatailanityaḥ, dhūmapaḥ, pūrvābhibhāṣī,
                        sumukhaḥ, dargeṣvabhyupapattā, hotā, yaṣṭā, dātā, catuṣpathānāṃ
                        namaskartā, balīnāmupahartā, atithīnāṃ pūjakaḥ, pitṛbhyaḥ
                        piṇḍadaḥ, kāle hitamitamadhurārthavādī, vaśyātmā, dharmātmā,
                        hetāvīrṣyuḥ, phale nerṣyuḥ, niścintaḥ, nirbhīkaḥ, hrīmān, dhīmān,
                        mahotsāḥ, dakṣaḥ, kṣamāvān, dhārmikaḥ, āstikaḥ,
                        &amp;vinayabuddhividyābhijanavayovṛddhasiddhācāryāṇāmupāsitā,
                        chatrī daṇḍī &amp;maulī sopānatko &amp;yugamātradṛgvicaret,
                        maṅgalācāraśīlaḥ,
                        kucelāsthikaṇṭakāmedhyakeśatuṣotkarabhasmakapālasnānabalibhūmīnāṃ
                        parihartā, prāk śramād vyāyāmavarjī syāt, sarvaprāṇiṣu
                        bandhubhūtaḥ syāt, kruddhānāmanunetā, bhītānāmāśvāsayitā,
                        dīnānāmabhyupapattā, satyasaṃdhaḥ, sāmapradhānaḥ&amp;,
                        paraparuṣavacanasahiṣṇuḥ, amarṣaghnaḥ, praśamaguṇadarśī,
                        rāgadveṣahetūnāṃ hantā ca // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.8.19">
                        <label>Ca.1.8.19 </label>
                        nānṛtaṃ brūyāt, nānyasvamādadīta,
                        nānyastriyamabhilaṣennānyaśriyaṃ, na vairaṃ rocayet, na kuryāt
                        pāpaṃ, na pāpe 'api &amp;pāpī syāt, nānyadoṣān brūyāt,
                        nānyarahasyamāgamayen, nādhārmikairna narendradviṣṭaiḥ sahāsīta
                        nonmattairna patitairna bhrūṇahantṛbhirna kṣudrairna duṣṭaiḥ, na
                        duṣṭayānānyāroheta, na &amp;jānusamaṃ kaṭhinamāsanamadhyāsīta,
                        nānāstīrṇamanupahitamaviśālamasamaṃ vā śayanaṃ prapadyeta, na
                        giriviṣamamastakeṣvanucaret, na drumamārohet, na
                        jalogravegamavagāheta, na &amp;kulacchāyāmupāsīta,
                        nāgnyutpātamabhitaścaret, nocchairhaset, na śabdavantaṃ mārutaṃ
                        muñcet, nānāvṛtamukho&amp; jṛmbhāṃ kṣavathuṃ hāsyaṃ vā
                        pravartayet, na nāsikāṃ kuṣṇīyāt, na dantān vighaṭṭayet, na nakhān
                        vādayet, nāsthīnyabhihanyāt, na bhūmiṃ vilikhet, na chindyāttṛṇaṃ,
                        na loṣṭaṃ mṛdgīyāt, na viguṇamaṅgaiśceṣṭeta,
                        jyotīṃṣyaniṣṭamamedhyamaśastaṃ ca nābhivīkṣeta, na
                        huṃkuryācchavaṃ&amp;, na caityadhvajagurupūjyāśastacchāyāmākrāmet,
                        na
                        kṣapāsvamarasadanacaityacatvaracatyuṣpathopavanaśmaśānāghātanānyāseveta&amp;,
                        naikaḥ śūnyagṛhaṃ na cāṭavīmanupraviśet, na pāpavṛttān
                        strīmitrabhṛtyān bhajeta, nottamairvirudhyeta, nāvarānupāsīta, na
                        jihmaṃ rocayet, nānāryamāśrayet, na bhayamutpādayet, na
                        sāhasātisvapnaprajāgarasnānapānāśanānyāseveta, nordhvajānuściraṃ
                        tiṣṭhet, na vyālānupasarpenna daṃṣṭriṇo na viṣāṇinaḥ,
                        purovātātapāvaśyāyātipravātāñjahyāt, kaliṃ nārabheta,
                        nāsunibhṛto&amp; 'agnimupāsīta nocchiṣṭaḥ, nādhaḥ kṛtvā
                        pratāpayet, nāvigataklamo nānāplutavadano na nagna upaspṛśet, na
                        snānaśāṭyā spṛśeduttamāṅgaṃ, na keśāgrāṇyabhihanyāt, nopaspṛśya te
                        eva vāsasī bibhṛyāt, nāspṛṣṭvā ratnājyapūjyamaṅgalasumanaso
                        'abhiniṣkrāmet, na pūjyamaṅgalānyapasavyaṃ
                        gacchennetarāṇyanudakṣiṇam // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.8.20">
                        <label>Ca.1.8.20 </label>
                        nāratnapāṇirnāsnāto nopahatavāsā nājapitvā nāhutvā devatābhyo
                        nānirūpya pitṛbhyo nādattvā gurubhyo nātithibhyo nopāśritebhyo
                        nāpuṇyagandho nāmālī nāprakṣālitapāṇipādavadano nāśuddhamukho
                        nodaṅmukho na vimanā nābhaktāśiṣṭāśucikṣudhitaparicaro na
                        pātrīṣvamedhyāsu nādeśe nākāle nākīrṇe nādattvā 'agramagnaye
                        nāprokṣitaṃ prokṣaṇodakairna mantrairanabhimantritaṃ na kutsayanna
                        kutsitaṃ na pratikūlopahitamannamādadīta, na paryuṣitamanyatra
                        māṃsaharitakaśuṣkaśākaphalabhakṣyebhyaḥ, nāśeṣabhuk syādanyatra
                        dadhimadhulavaṇasaktusarpibhyaḥ, na naktaṃ dadhi bhuñjīta, na
                        saktūnekānaśnīyānna niśi na bhuktvā na bahūnna dvirnodakāntaritāt,
                        na chittvā dvijairbhakṣayet // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.8.21">
                        <label>Ca.1.8.21 </label>
                        nānṛjuḥ kṣuyānnādyānna śayīta, na vegito 'anyakāryaḥ syāt, na
                        vāyvagnisalilasomārkadvijagurupratimukhaṃ
                        &amp;niṣṭhīvikāvarcomūtrāṇyutsṛjet, na panthānamavamūtrayenna
                        janavati nānnakāle, na japahomādhyayanabalimaṅgalākriyāsu
                        śleṣmasiṅghāṇakaṃ muñcet // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.8.22">
                        <label>Ca.1.8.22 </label>
                        na striyamavajānīta, nātiviśrambhayet, na guhyamanuśrāvayet,
                        nādhikuryāt / </p>
                    <p>na rajasvalāṃ nāturāṃ nāmedhyāṃ nāśastāṃ nāniṣṭarūpācāropacārāṃ
                        nādakṣāṃ nādakṣiṇāṃ nākāmāṃ nānyakāmāṃ nānyastriyaṃ nānyayoniṃ
                        nāyonau na
                        caityacatvaracatuṣpathopavanaśmaśānāghātanasalilauṣadhidvijagurusurālayeṣu
                        na sandhyayornātithiṣu nāśucirnājagdhabheṣajo nāpraṇītasaṅkalpo
                        nānupasthitapraharṣo nābhuktavānnātyaśito na viṣamastho na
                        mūtroccārapīḍito na śramavyāyāmopavāsaklamābhihato nārahasi
                        vyavāyaṃ gacchet // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.8.23">
                        <label>Ca.1.8.23 </label>
                        na sato na gurūn parivadet
                        nāśucirabhicārakarmacaityapūjyapūjādhyayanamabhinirvartayet // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.8.24">
                        <label>Ca.1.8.24 </label>
                        na vidyutsvanārtavīṣu nābhyuditāsu dikṣu nāgnisaṃplave na
                        bhūmikampe na mahotsave nolkāpāte na mahāgrahopagamane na
                        naṣṭacandrāyāṃ tithau na sandhyayornāmukhādgurornāvapatitaṃ
                        nātimātraṃ na tāntaṃ na visvaraṃ nānavasthitapadaṃ nātidrutaṃ na
                        vilambitaṃ nātiklībaṃ nātyuccarinātinīcaiḥ
                        svarairadhyayanamabhyasyet // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.8.25">
                        <label>Ca.1.8.25 </label>
                        nātisamayaṃ jahyāt, na niyamaṃ bhindyāt, na naktaṃ nādeśe caret,
                        na sandhyāsvabhyavahārādhyayanastrīsvapnasevī syāt, na
                        bālavṛddhalubdhamūrkhakliṣṭaklībaiḥ saha sakhyaṃ kuryāt, na
                        madyadyūtaveśyāprasaṅgaruciḥ syāt, na guhyaṃ vivṛṇuyāt, na
                        kañcidavajānīyāt, nāhaṃmānī syānnādakṣo nādakṣiṇo nāsūyakaḥ, na
                        &amp;brāhmaṇān parivadet, na gavāṃ daṇḍamudyacchet, na vṛddhānna
                        gurūnna gaṇānna nṛpān vā 'adhikṣipet, na cātibrūyāt, na
                        bāndhavānuraktakṛcchradvitīyaguhyajñān bahiṣkuryāt // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.8.26">
                        <label>Ca.1.8.26 </label>
                        nādhīro nātyucchritasattvaḥ syāt, nābhṛtabhṛtyaḥ,
                        nāviśrabdhasvajanaḥ, naikaḥ sukhī, na duḥkhaśīlācāropacāraḥ, na
                        sarvaviśrambhī, na sarvābhiśaṅkī, na sarvakālavicārī // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.8.27">
                        <label>Ca.1.8.27 </label>
                        na kāryakālamatipātayet, nāparīkṣitamabhiniviśet, nendriyavaśagaḥ
                        syāt, na cañcalaṃ mano 'anubhrāmayet, na
                        buddhīndriyāṇāmatibhāramādadhyāt, na cātidīrghasūtrī syāt, na
                        krodhaharṣāvanuvidadhyāt, na śokamanuvaset, na siddhāvutsekaṃ&amp;
                        yacchennāsiddhau dainyaṃ, prakṛtimabhīkṣṇaṃ smaret,
                        hetuprabhāvaniścitaḥ syāddhetvārambhanityaśca, na kṛtamityāśvaset,
                        na vīryaṃ jahyāt, nāpavādamanusmaret // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.8.28">
                        <label>Ca.1.8.28 </label>
                        nāśuciruttamājyākṣatatilakuśasarṣapairagniṃ
                        juhuyādātmānamāśīrbhirāśāsānaḥ, agnirme
                        &amp;nāpagaccheccharīrādvāyurme prāṇānādadhātu viṣṇurme
                        balamādadhātu indro me vīryaṃ śivā māṃ praviśantvāpa
                        āpohiṣṭhetyapaḥ spṛśet, dviḥ parimṛjyoṣṭhau pādau cābhyukṣya
                        &amp;mūrdhani khāni copaspṛśedadbhirātmānaṃ hṛdayaṃ śiraśca // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.8.29">
                        <label>Ca.1.8.29 </label>
                        brahmacaryajñānadānamaitrīkāruṇyaharṣopekṣāpraśamaparaśca syāditi
                        // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.8.30">
                        <label>Ca.1.8.30 </label>
                        tatra ślokāḥ</p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.8.30ab">
                            <label>Ca.1.8.30ab </label>
                            pañcapañcakamuddiṣṭaṃ mano hetucatuṣṭayam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.8.30cd">
                            <label>Ca.1.8.30cd </label>
                            indriyopakrame 'adhyāye sadvṛttamakhilena ca // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.8.31ab">
                            <label>Ca.1.8.31ab </label>
                            svasthavṛttaṃ yathoddiṣṭaṃ yaḥ samyaganutiṣṭhati / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.8.31cd">
                            <label>Ca.1.8.31cd </label>
                            sa samāḥ śatamavyādhirāyuṣā na viyujyate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.8.32ab">
                            <label>Ca.1.8.32ab </label>
                            nṛlokamāpūrayate yaśasā sādhusaṃmataḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.8.32cd">
                            <label>Ca.1.8.32cd </label>
                            dharmārthāveti bhūtānāṃ bandhutāmupagacchati // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.8.33ab">
                            <label>Ca.1.8.33ab </label>
                            parān sukṛtino lokān puṇyakarmā prapadyate / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.8.33cd">
                            <label>Ca.1.8.33cd </label>
                            tasmādvṛttamanuṣṭheyamidaṃ sarveṇa sarvadā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.8.34ab">
                            <label>Ca.1.8.34ab </label>
                            yaccānyadapi kiṃcit syādanuktamiha pūjitam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.8.34cd">
                            <label>Ca.1.8.34cd </label>
                            vṛttaṃ tadapi cātreyaḥ sadaivābhyanumanyate // </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte ślokasthāne
                        indriyopakramaṇīyo nāmāṣṭamo 'adhyāyaḥ //8//</trailer>
                    <trailer>iti svasthacatuṣko dvitīyaḥ //2//</trailer>
                </div>
                <div n="9" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>navamo 'adhyāyaḥ /</head>
                    <p xml:id="Ca.1.9.1">
                        <label>Ca.1.9.1 </label>
                        athātaḥ khuḍḍākacatuṣpādamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.9.2">
                        <label>Ca.1.9.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ // </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.9.3ab">
                            <label>Ca.1.9.3ab </label>
                            bhiṣagdravyāṇyupasthātā rogī pādacatuṣṭayam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.9.3cd">
                            <label>Ca.1.9.3cd </label>
                            guṇavat kāraṇaṃ jñeyaṃ vikāravyupaśāntaye // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.9.4ab">
                            <label>Ca.1.9.4ab </label>
                            vikāro dhātuvaiṣamyaṃ sāmyaṃ prakṛtirucyate / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.9.4cd">
                            <label>Ca.1.9.4cd </label>
                            sukhasaṃjñakamārogyaṃ vikāro duḥkhameva ca // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.9.5ab">
                            <label>Ca.1.9.5ab </label>
                            caturṇāṃ bhiṣagādīnāṃ śastānāṃ dhātuvaikṛte / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.9.5cd">
                            <label>Ca.1.9.5cd </label>
                            pravṛttirdhātusāmyārthā cikitsetyabhidhīyate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.9.6ab">
                            <label>Ca.1.9.6ab </label>
                            śrute paryavadātatvaṃ bahuśo dṛṣṭakarmatā / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.9.6cd">
                            <label>Ca.1.9.6cd </label>
                            dākṣyaṃ śaucamiti jñeyaṃ vaidye guṇacatuṣṭayam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.9.7ab">
                            <label>Ca.1.9.7ab </label>
                            bahutā tatrayogyatvamanekavidhakalpanā / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.9.7cd">
                            <label>Ca.1.9.7cd </label>
                            saṃpacceti catuṣko 'ayaṃ dravyāṇāṃ guṇa ucyate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.9.8ab">
                            <label>Ca.1.9.8ab </label>
                            upacārajñatā dākṣyamanurāgaśca bhartari / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.9.8cd">
                            <label>Ca.1.9.8cd </label>
                            śaucaṃ ceti catuṣko 'ayaṃ guṇaḥ paricare jane // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.9.9ab">
                            <label>Ca.1.9.9ab </label>
                            smṛtirnirdeśakāritvamabhīrutvamathāpi ca / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.9.9cd">
                            <label>Ca.1.9.9cd </label>
                            jñāpakatvaṃ ca rogāṇāmāturasya guṇāḥ smṛtāḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.9.10ab">
                            <label>Ca.1.9.10ab </label>
                            kāraṇaṃ ṣoḍaśaguṇaṃ siddhau pādacatuṣṭayam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.9.10cd">
                            <label>Ca.1.9.10cd </label>
                            vijñātā śāsitā yoktā pradhānaṃ bhiṣagatra tu // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.9.11ab">
                            <label>Ca.1.9.11ab </label>
                            paktau hi kāraṇaṃ pakturyathā pātrendhanānalāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.9.11cd">
                            <label>Ca.1.9.11cd </label>
                            vijeturvijaye bhūmiścamūḥ praharaṇāni ca // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.9.12ab">
                            <label>Ca.1.9.12ab </label>
                            āturādyāstathā siddhau pādāḥ kāraṇasaṃjñitāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.9.12cd">
                            <label>Ca.1.9.12cd </label>
                            vaidyasyātaścikitsāyāṃ pradhānaṃ kāraṇaṃ bhiṣak // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.9.13ab">
                            <label>Ca.1.9.13ab </label>
                            mṛddaṇḍacakrasūtrādyāḥ kumbhakārādṛte yathā / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.9.13cd">
                            <label>Ca.1.9.13cd </label>
                            nāvahanti guṇaṃ vaidyādṛte pādatrayaṃ tathā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.9.14ab">
                            <label>Ca.1.9.14ab </label>
                            gandharvapuravannāśaṃ yadvikārāḥ sudāruṇāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.9.14cd">
                            <label>Ca.1.9.14cd </label>
                            yānti yaccetare vṛddhimāśūpāyapratīkṣiṇaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.9.15ab">
                            <label>Ca.1.9.15ab </label>
                            sati pādatraye jñājñau bhiṣajāvatra kāraṇam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.9.15cd">
                            <label>Ca.1.9.15cd </label>
                            varamātmā huto 'ajñena na cikitsā pravartitā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.9.16ab">
                            <label>Ca.1.9.16ab </label>
                            pāṇicārādyathā 'acakṣurajñānādbhītabhītavat / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.9.16cd">
                            <label>Ca.1.9.16cd </label>
                            naurmārutavaśevājño bhiṣak carati karmasu // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.9.17ab">
                            <label>Ca.1.9.17ab </label>
                            yadṛcchayā samāpannamuttārya niyatāyuṣam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.9.17cd">
                            <label>Ca.1.9.17cd </label>
                            bhiṣaṅmānī nihantyāśu śatānyaniyatāyuṣām // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.9.18ab">
                            <label>Ca.1.9.18ab </label>
                            tasmācchāstre 'arthavijñāne pravṛttau karmadarśane / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.9.18cd">
                            <label>Ca.1.9.18cd </label>
                            bhiṣak catuṣṭaye yuktaḥ prāṇābhisara ucyate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.9.19ab">
                            <label>Ca.1.9.19ab </label>
                            hetau liṅge praśamane rogāṇāmapunarbhave / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.9.19cd">
                            <label>Ca.1.9.19cd </label>
                            jñānaṃ caturvidhaṃ yasya sa rājārho bhiṣaktamaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.9.20ab">
                            <label>Ca.1.9.20ab </label>
                            śastraṃ śāstrāṇi salilaṃ guṇadoṣapravṛttaye / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.9.20cd">
                            <label>Ca.1.9.20cd </label>
                            pātrāpekṣīṇyataḥ prajñāṃ cikitsārthaṃ viśodhayet // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.9.21ab">
                            <label>Ca.1.9.21ab </label>
                            vidyā vitarko vijñānaṃ smṛtistatparatā kriyā / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.9.21cd">
                            <label>Ca.1.9.21cd </label>
                            yasyaite ṣaḍguṇāstasya na sādhyamativartate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.9.22ab">
                            <label>Ca.1.9.22ab </label>
                            vidyā matiḥ karmadṛṣṭirabhyāsaḥ siddhirāśrayaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.9.22cd">
                            <label>Ca.1.9.22cd </label>
                            vaidyaśabdābhiniṣpattāvalamekaikamapyataḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.9.23ab">
                            <label>Ca.1.9.23ab </label>
                            yasya tvete guṇāḥ sarve santi vidyādayaḥ śubhāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.9.23cd">
                            <label>Ca.1.9.23cd </label>
                            sa vaidyaśabdaṃ sadbhūtamarhan prāṇisukhapradaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.9.24ab">
                            <label>Ca.1.9.24ab </label>
                            śāstraṃ jyotiḥ prakāśārthaṃ darśanaṃ buddhirātmanaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.9.24cd">
                            <label>Ca.1.9.24cd </label>
                            tābhyāṃ bhiṣak suyuktābhyāṃ cikitsannāparādhyati // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.9.25ab">
                            <label>Ca.1.9.25ab </label>
                            cikitsite trayaḥ pādā yasmādvaidyavyapāśrayaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.9.25cd">
                            <label>Ca.1.9.25cd </label>
                            tasmāt prayatnamātiṣṭhedbhiṣak svaguṇasaṃpadi // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.9.26ab">
                            <label>Ca.1.9.26ab </label>
                            maitrī kāruṇyamārteṣu śakye prītirupekṣaṇam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.9.26cd">
                            <label>Ca.1.9.26cd </label>
                            prakṛtistheṣu bhūteṣu vaidyavṛttiścaturvidheti // </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.1.9.27">
                        <label>Ca.1.9.27 </label>
                        tatra ślokau</p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.9.27ab">
                            <label>Ca.1.9.27ab </label>
                            bhiṣagjitaṃ catuṣpādaṃ pādaḥ pādaścaturguṇāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.9.27cd">
                            <label>Ca.1.9.27cd </label>
                            bhiṣak pradhānaṃ pādebhyo yasmādvaidyastu yadguṇaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.9.28ab">
                            <label>Ca.1.9.28ab </label>
                            jñānāni buddhirbrāhmī ca bhiṣajāṃ yā caturvidhā / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.9.28cd">
                            <label>Ca.1.9.28cd </label>
                            sarvametaccatuṣpāde khuḍḍāke saṃprakāśitamiti // </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte ślokasthāne
                        khuḍḍākacatuṣpādo nāma navamo 'adhyāyaḥ //9//</trailer>
                </div>
                <div n="10" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>daśamo 'adhyāyaḥ /</head>
                    <p xml:id="Ca.1.10.1">
                        <label>Ca.1.10.1 </label>
                        athāto mahācatuṣpādamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.10.2">
                        <label>Ca.1.10.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.10.3">
                        <label>Ca.1.10.3 </label>
                        catuṣpādaṃ ṣoḍaśakalaṃ bheṣajamiti bheṣajo bhāṣante, yaduktaṃ
                        pūrvādhyāye ṣoḍaśaguṇamiti, tadbheṣajaṃ yuktiyuktamalamārogyāyeti
                        bhagavān punarvasurātreyaḥ // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.10.4">
                        <label>Ca.1.10.4 </label>
                        neti maitreyaḥ, kiṃ kāraṇaṃ dṛśyante hyāturāḥ
                        kecidupakaraṇavantaśca paricārakasaṃpannāścātmavantaśca kuśalaiśca
                        bhiṣagbhiranuṣṭhitāḥ&amp; samuttiṣṭhamānāḥ, tathāyuktāścāpare
                        mriyamāṇāḥ; tasmādbheṣajamakiṃcitkaraṃ bhavati, tadyathā ---
                        śvabhre sarasi ca prasiktamalpamudakaṃ, nadyāṃ vā syandamānāyāṃ
                        pāṃsudhāne vā pāṃsumuṣṭiḥ prakīrṇa iti; tathā 'apare dṛśyante
                        'anupakaraṇāścāparicārakāścānātmavantaścākuśalaiśca
                        bhiṣagbhiranuṣṭhitāḥ samuttiṣṭhamānāḥ, tathāyuktā mriyamāṇāścāpare
                        / </p>
                    <p>yataśca pratikurvan sidhyati, pratikurvan mriyate; apratikurvan
                        sidhyati, apratikurvan mriyate; tataścintyate
                        bheṣajamabheṣajenāviśiṣṭamiti&amp; // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.10.5">
                        <label>Ca.1.10.5 </label>
                        maitreya&amp;! mithyā cintyata ityātreyaḥ; kiṃ kāraṇaṃ, ye
                        hyāturāḥ ṣoḍaśaguṇasamuditenānena bheṣajenopapadyamānā mriyanta
                        ityuktaṃ tadanupapannaṃ, na hi bheṣajasādhyānāṃ vyādhīnāṃ
                        bheṣajamakāraṇaṃ bhavati; ye punarāturāḥ kevalādbheṣajādṛte
                        samuttiṣṭhante, na teṣāṃ saṃpūrṇabheṣajopapādanāya
                        &amp;samutthānaviśeṣo &amp;nāsti; yathā hi patitaṃ puruṣaṃ
                        samarathamutthānāyotthāpayan puruṣo balamasyopādadhyāt, sa
                        kṣiprataramaparikliṣṭa evottiṣṭhet, tadvat
                        saṃpūrṇabheṣajopalambhādāturāḥ; ye cāturāḥ kevalādbheṣajādapi
                        mriyante, na ca sarva eva te bheṣajopapannāḥ samutthiṣṭheran, nahi
                        sarve vyādhayo bhavantyupāyasādhyāḥ, na copāyasādhyānāṃ
                        vyādhīnāmanupāyena siddhirasti, na cāsādhyānāṃ vyādhīnāṃ
                        &amp;bheṣajasamudāyo 'ayamasti, na hyalaṃ jñānavān
                        bhiṣaṅmumūrṣumāturamutthāpayituṃ; parīkṣyakāriṇo hi kuśalā
                        bhavanti, yathā hi yogajño 'abhyāsanitya iṣvāso
                        dhanurādāyeṣumasyannātiviprakṛṣṭe mahati kāye nāparādhavān
                        bhavati, saṃpādayati ceṣṭakāryaṃ, tathā bhiṣak svaguṇasaṃpanna
                        upakaraṇavān vīkṣya karmārabhamāṇaḥ sādhyarogamanaparādhaḥ
                        saṃpādayatyevāturamārogyeṇa; tasmānna bheṣajamabheṣajenāviśiṣṭaṃ
                        bhavati // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.10.6">
                        <label>Ca.1.10.6 </label>
                        idaṃ ca&amp; naḥ pratyakṣaṃ---yadanātureṇa bheṣajenāturaṃ
                        cikitsāmaḥ&amp;, kṣāmamakṣāmeṇa, kṛśaṃ ca durbalamāpyāyayāmaḥ,
                        sthūlaṃ medasvinamapatarpayāmaḥ, śītenoṣṇābhibhūtamupacarāmaḥ,
                        śītābhibhūtamuṣṇena, nyūnān dhātūn pūrayāmaḥ, vyatiriktān
                        hrāsayāmaḥ, vyādhīn mūlaviparyayeṇopacarantaḥ samyak prakṛtau
                        sthāpayāmaḥ; teṣāṃ nastathā kurvatāmayaṃ bheṣajasamudāyaḥ
                        kāntatamo bhavati // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.10.7">
                        <label>Ca.1.10.7 </label>
                        bhavanti cātra</p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.10.7ab">
                            <label>Ca.1.10.7ab </label>
                            sādhyāsādhyavibhāgajño jñānapūrvaṃ cikitsakaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.10.7cd">
                            <label>Ca.1.10.7cd </label>
                            kāle cārabhate karma yattat sādhayati dhruvam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.10.8ab">
                            <label>Ca.1.10.8ab </label>
                            &amp;arthavidyāyaśohānimupakrośamasaṃgraham&amp; / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.10.8cd">
                            <label>Ca.1.10.8cd </label>
                            prāpnuyānniyataṃ vaidyo yo 'asādhyaṃ samupācaret // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.10.9ab">
                            <label>Ca.1.10.9ab </label>
                            sukhasādhyaṃ mataṃ sādhyaṃ kṛcchrasādhyamathāpi ca / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.10.9cd">
                            <label>Ca.1.10.9cd </label>
                            dvividhaṃ cāpyasādhyaṃ syādyāpyaṃ yaccānupakramam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.10.10ab">
                            <label>Ca.1.10.10ab </label>
                            sādhyānāṃ trividhaścālpamadhyamotkṛṣṭatāṃ prati / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.10.10cd">
                            <label>Ca.1.10.10cd </label>
                            vikalpo na tvasādhyānāṃ niyatānāṃ vikalpanā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.10.11ab">
                            <label>Ca.1.10.11ab </label>
                            hetavaḥ pūrvarūpāṇi rūpāṇyalpāni yasya ca / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.10.11cd">
                            <label>Ca.1.10.11cd </label>
                            na ca tulyaguṇo dūṣyo na doṣaḥ prakṛtirbhavet // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.10.12ab">
                            <label>Ca.1.10.12ab </label>
                            na ca kālaguṇastulyo na deśo durupakramaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.10.12cd">
                            <label>Ca.1.10.12cd </label>
                            gatirekā navatvaṃ ca rogasyopadravo na ca // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.10.13ab">
                            <label>Ca.1.10.13ab </label>
                            doṣaścaikaḥ samutpattau dehaḥ sarvauṣadhakṣamaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.10.13cd">
                            <label>Ca.1.10.13cd </label>
                            catuṣpādopapattiśca sukhasādhyasya lakṣaṇam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.10.14ab">
                            <label>Ca.1.10.14ab </label>
                            nimittapūrvarūpāṇāṃ rūpāṇāṃ madhyame bale / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.10.14cd">
                            <label>Ca.1.10.14cd </label>
                            kālaprakṛtidūṣyāṇāṃ sāmānye 'anyatamasya ca // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.10.15ab">
                            <label>Ca.1.10.15ab </label>
                            garbhiṇīvṛddhabālānāṃ nātyupadravapīḍitam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.10.15cd">
                            <label>Ca.1.10.15cd </label>
                            śastrakṣārāgnikṛtyānāmanavaṃ kṛcchradeśajam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.10.16ab">
                            <label>Ca.1.10.16ab </label>
                            vidyādekapathaṃ rogaṃ nātipūrṇacatuṣpadam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.10.16cd">
                            <label>Ca.1.10.16cd </label>
                            dvipathaṃ nātikālaṃ vā kṛcchrasādhyaṃ dvidoṣajam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.10.17ab">
                            <label>Ca.1.10.17ab </label>
                            śeṣatvādāyuṣo yāpyamasādhyaṃ pathyasevayā / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.10.17cd">
                            <label>Ca.1.10.17cd </label>
                            labdhālpasukhamalpena hetunā+āśupravartakam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.10.18ab">
                            <label>Ca.1.10.18ab </label>
                            gambhīraṃ bahudhātusthaṃ marmasandhisamāśritam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.10.18cd">
                            <label>Ca.1.10.18cd </label>
                            nityānuśāyinaṃ rogaṃ dīrghakālamavasthitam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.10.19ab">
                            <label>Ca.1.10.19ab </label>
                            vidyāddvidoṣajaṃ tadvat pratyākhyeyaṃ tridoṣajam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.10.19cd">
                            <label>Ca.1.10.19cd </label>
                            kriyāpathamatikrāntaṃ sarvamārgānusāriṇam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.10.20ab">
                            <label>Ca.1.10.20ab </label>
                            autsukyāratisaṃmohakaramindriyanāśanam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.10.20cd">
                            <label>Ca.1.10.20cd </label>
                            durbalasya susaṃvṛddhaṃ vyādhiṃ sāriṣṭameva ca // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.10.21ab">
                            <label>Ca.1.10.21ab </label>
                            bhiṣajā prāk parīkṣyaivaṃ vikārāṇāṃ svalakṣaṇam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.10.21cd">
                            <label>Ca.1.10.21cd </label>
                            paścātkarmasamārambhaḥ kāryaḥ sādhyeṣu dhīmatā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.10.22ab">
                            <label>Ca.1.10.22ab </label>
                            sādhyāsādhyavibhāgajño yaḥ samyakpratipattimān / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.10.22cd">
                            <label>Ca.1.10.22cd </label>
                            na sa maitreyatulyānāṃ mithyābuddhiṃ prakalpayet // </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.1.10.23">
                        <label>Ca.1.10.23 </label>
                        tatra ślokau</p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.10.23ab">
                            <label>Ca.1.10.23ab </label>
                            ihauṣadhaṃ pādaguṇāḥ prabhavo bheṣajāśrayaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.10.23cd">
                            <label>Ca.1.10.23cd </label>
                            ātreyamaitreyamatī matidvaividhyaniścayaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.10.24ab">
                            <label>Ca.1.10.24ab </label>
                            caturvidhavikalpāśca vyādhayaḥ svasvalakṣaṇāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.10.24cd">
                            <label>Ca.1.10.24cd </label>
                            uktā mahācatuṣpāde yeṣvāyattaṃ bhiṣagjitam // </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte ślokasthāne
                        mahācatuṣpādo nāma daśamo 'adhyāyaḥ //</trailer>
                </div>
                <div n="11" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>ekādaśa 'adhyāyaḥ</head>
                    <p xml:id="Ca.1.11.1">
                        <label>Ca.1.11.1 </label>
                        athātastisraiṣanīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ /</p>
                    <p xml:id="Ca.1.11.2">
                        <label>Ca.1.11.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.11.3">
                        <label>Ca.1.11.3 </label>
                        iha khalu puruṣeṇānupahatasattvabuddhipauruṣaparākrameṇa hitamiha
                        cāmuṣmiṃśca loke samanupaśyatā tisra eṣaṇāḥ paryeṣṭavyā bhavanti / </p>
                    <p>tadyathā---prāṇaiṣaṇāḥ, dhanaiṣaṇā, paralokaiṣaṇeti // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.11.4">
                        <label>Ca.1.11.4 </label>
                        āsāṃ tu khalveṣaṇānāṃ prāṇaiṣaṇāṃ tāvat pūrvataramāpadyeta / </p>
                    <p>kasmāt prāṇaparityāge hi sarvatyāgaḥ / </p>
                    <p>tasyānupālanaṃ---svasthasya svasthavṛttānuvṛttiḥ, āturasya
                        vikārapraśamane 'apramādaḥ, tadubhayametaduktaṃ vakṣyate ca;
                        tadyathoktamanauvartamānaḥ prāṇānupālanāddīrghamāyuravāpnotīti
                        prathamaiṣaṇā vyākhyātā bhavati // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.11.5">
                        <label>Ca.1.11.5 </label>
                        atha dvitīyāṃ dhanaiṣaṇāmāpadyeta, prāṇebhyo hyanantaraṃ dhanameva
                        paryeṣṭavyaṃ bhavati&amp;; na hyataḥ pāpāt pāpīyo 'asti
                        yadanupakaraṇasya dīrghamāyuḥ, tasmādupakaraṇāni paryeṣṭuṃ yateta
                        / </p>
                    <p>tatropakaraṇopāyānanuvyākhyāsyāmaḥ;
                        tadyathā---kṛṣipāśupālyavāṇijyarājopasevādīni, yāni cānyānyapi
                        satāmavigarhitāni karmāṇi vṛttipuṣṭikarāṇi vidyāttānyārabheta
                        kartuṃ; tathā kurvan dīghajīvitaṃ jīvatyanavāmataḥ puruṣo
                        &amp;bhavati / </p>
                    <p>iti dvitīyā dhanaiṣaṇā vyākhyātā bhavati // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.11.6">
                        <label>Ca.1.11.6 </label>
                        atha tṛtīyāṃ paralokaiṣaṇāmāpadyeta / </p>
                    <p>saṃśayaścātra kathaṃ bhaviṣyāma itaścyutā naveti; kutaḥ punaḥ
                        saṃśaya iti, ucyate---santi hyeke pratyakṣaparāḥ parokṣatvāt
                        punarbhavasya nāstikyamāśritāḥ, santi cāgamapratyayādeva
                        punarbhavamicchanti; śrutibhedācca--- `mātaraṃ pitaraṃ caike
                        manyante janmakāraṇam / </p>
                    <p>svabhāvaṃ paranirmāṇaṃ yadṛcchāṃ cāpare janāḥ // iti /' ataḥ
                        saṃśayaḥ---kiṃ nu khalvasti punarbhavo na veti // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.11.7">
                        <label>Ca.1.11.7 </label>
                        tatra buddhimānnāstikyabuddhiṃ jahyādviciktsāṃ ca / </p>
                    <p>kasmāt pratyakṣaṃ hyalpam; analpamapratyakṣamasti,
                        yadāgamānumānayuktibhirupalabhyate; yaireva tāvadindiryaiḥ
                        pratyakṣamupalabhyate, tānyeva santi cāpratyakṣāṇi // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.11.8">
                        <label>Ca.1.11.8 </label>
                        satāṃ ca rūpāṇāmatisannikarṣādativiprakarṣādāvaraṇāt
                        karaṇadaubalyānamanonavasthānāt
                        samānābhihārādabhibhavādatisaukṣmyācca pratyakṣānupalabdhiḥ;
                        tasmādaparīkṣitametaducyate pratyakṣamevāsti, nānyadastīti // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.11.9">
                        <label>Ca.1.11.9 </label>
                        śrutayaścaitā na kāraṇaṃ yuktivirodhāt / </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.11.9ab">
                            <label>Ca.1.11.9ab </label>
                            ātmā mātuḥ piturvā yaḥ so 'apatyaṃ yadi saṃcaret / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.11.9cd">
                            <label>Ca.1.11.9cd </label>
                            divvidhaṃ saṃcaredātmā sarvovā 'avayavena vā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.11.10ab">
                            <label>Ca.1.11.10ab </label>
                            sarvaścet saṃcarenmātuḥ piturvā maraṇaṃ bhavet / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.11.10cd">
                            <label>Ca.1.11.10cd </label>
                            nirantaraṃ nāvayavaḥ kaścitsūkṣmasya cātmanaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.11.11ab">
                            <label>Ca.1.11.11ab </label>
                            buddhirmanaśca nirṇīte yathaivātmā tathaiva te / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.11.11cd">
                            <label>Ca.1.11.11cd </label>
                            yeṣāṃ caiṣā matisteṣāṃ yonirnāsti caturvidhā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.11.12ab">
                            <label>Ca.1.11.12ab </label>
                            vidyāt svābhāvikaṃ ṣaṇṇāṃ dhātūṇāṃ yat svalakṣaṇam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.11.12cd">
                            <label>Ca.1.11.12cd </label>
                            saṃyoge ca viyoge ca teṣāṃ karmaiva kāraṇam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.11.13ab">
                            <label>Ca.1.11.13ab </label>
                            anādeścetanādhātorneṣyate paranirmitiḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.11.13cd">
                            <label>Ca.1.11.13cd </label>
                            para ātmā sa ceddheturiṣṭo 'astu paranirmitiḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.11.14ab">
                            <label>Ca.1.11.14ab </label>
                            na parīkṣā na parīkṣyaṃ na kartā kāraṇaṃ na ca / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.11.14cd">
                            <label>Ca.1.11.14cd </label>
                            na devā narṣayāḥ siddhāḥ karma karmaphalaṃ na ca // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.11.15ab">
                            <label>Ca.1.11.15ab </label>
                            nāstikasyāsti naivātmā yadṛcchopahatātmanaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.11.15cd">
                            <label>Ca.1.11.15cd </label>
                            pātakebhyaḥ paraṃ caitat pātakaṃ nāstikagrahaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.11.16ab">
                            <label>Ca.1.11.16ab </label>
                            tasmānmatiṃ vimucyaitāmamārgapraṣrtāṃ budhaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.11.16cd">
                            <label>Ca.1.11.16cd </label>
                            satāṃ buddhipradīpena paśyetsarvaṃ yathātatham // </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.1.11.17">
                        <label>Ca.1.11.17 </label>
                        dvividhameva khalu sarvaṃ saccāsacca tasya caturvidhā parīkṣā
                        āptopadeśaḥ pratyakṣam anumānaṃ yuktiścet // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.11.18">
                        <label>Ca.1.11.18 </label>
                        āptāstāvat</p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.11.18ab">
                            <label>Ca.1.11.18ab </label>
                            rajastamobhyāṃ nirmuktāstapojñānabalena ye / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.11.18cd">
                            <label>Ca.1.11.18cd </label>
                            yeṣāṃ vikālamamalaṃ jñānamavyāhataṃ sadā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.11.19ab">
                            <label>Ca.1.11.19ab </label>
                            āptāḥ śiṣṭā vibuddhāste teṣāṃ vākyamasaṃśayam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.11.19cd">
                            <label>Ca.1.11.19cd </label>
                            satyaṃ vakṣyanti te kasmādasatyaṃ nīrajastamāḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.11.20ab">
                            <label>Ca.1.11.20ab </label>
                            ātmendriyamanorthānāṃ sannikarṣāt pravartate / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.11.20cd">
                            <label>Ca.1.11.20cd </label>
                            vyaktā tadātve yā buddhiḥ pratyakṣaṃ sā nirucyate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.11.21ab">
                            <label>Ca.1.11.21ab </label>
                            pratyakṣapūrvaṃ tirividhaṃ trikālaṃ cānumīyate / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.11.21cd">
                            <label>Ca.1.11.21cd </label>
                            vahnirnigūḍho dhūmena maithunaṃ garbhadarśanāt // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.11.22ab">
                            <label>Ca.1.11.22ab </label>
                            evaṃ vyavasyantyatītaṃ bījāt phalamanāgatam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.11.22cd">
                            <label>Ca.1.11.22cd </label>
                            dṛṣṭvā bījāt phalaṃ jātamihaiva sadṛśaṃ budhāḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.11.23ab">
                            <label>Ca.1.11.23ab </label>
                            jalakarṣaṇabījartusaṃyogāt sasyasaṃbhavaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.11.23cd">
                            <label>Ca.1.11.23cd </label>
                            yuktiḥ ṣaḍdhātusaṃyogādgarbhāṇāṃ saṃbhavastathā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.11.24ab">
                            <label>Ca.1.11.24ab </label>
                            &amp;mathyamanthanamanthānāsaṃyhogādagnisaṃbhavaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.11.24cd">
                            <label>Ca.1.11.24cd </label>
                            yuktiyuktā catuṣpādasaṃpadvyādhinibarhaṇī // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.11.25ab">
                            <label>Ca.1.11.25ab </label>
                            buddhiḥ paśyati yā bhāvān bahukāraṇayogajān / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.11.25cd">
                            <label>Ca.1.11.25cd </label>
                            yuktistrikālā sā jñeyā trivargaḥ sādhyate yayā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.11.26ab">
                            <label>Ca.1.11.26ab </label>
                            eṣā parīkṣā nāstyanyā yayā sarvaṃ parīkṣyate / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.11.26cd">
                            <label>Ca.1.11.26cd </label>
                            parīkṣyaṃ sadasaccaivaṃ tayā cāsti punarbhavaḥ // </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.1.11.27">
                        <label>Ca.1.11.27 </label>
                        &amp;tatrāptāgamastāvadvedaḥ, yaścānyo 'api
                        kaścidvedārthādaviparītaḥ parīkṣakaiḥ praṇītaḥ śiṣṭānumato
                        lokānugrahapravṛttaḥ śāstravādaḥ, sa cā+āptāgamaḥ;
                        āptāgamādupalabhyatedānata
                        poyajñasatyāhiṃsābrahmacaryāṇyabhyudayaniḥśreyasakarāṇīti // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.11.28">
                        <label>Ca.1.11.28 </label>
                        na cānativṛttasattvadoṣāṇāmadoṣairapunarbhavo
                        dharmadvāreṣūpadiśyate // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.11.29">
                        <label>Ca.1.11.29 </label>
                        dharmadvārāvahitaiśca
                        vyapagatabhayarāgadveṣalobhamohamānairbrahmaparairāptaiḥ
                        karmavidbhiranupahatasattvabuddhipracāraiḥ pūrvaiḥ
                        pūrvataraimaharṣibhirdivyacakṣubhirdṛṣṭvopadiṣṭaḥ punarbhava iti
                        vyavasyedevam // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.11.30">
                        <label>Ca.1.11.30 </label>
                        pratyakṣamapi copalabhyate --- mātāpitrorvisadṛśānyapatyāni,
                        tulyasaṃbhavānāṃ varṇasvarākṛtisattvabuddhibhāgyaviśeṣāḥ,
                        pravarāvarakulajanma, dāsyaiśvaryaṃ, sukhāsukhamāyuḥ, āyuṣo
                        vaiṣamyam, iha akṛtasyāvāptiḥ, aśikṣitānāṃ ca
                        ruditastanapānahāsatrāsādīnāṃ pravṛttiḥ, lakṣaṇotpattiḥ,
                        &amp;karmasādṛśye phalaviśeṣaḥ, medhā kvacit kvacit karmaṇyamedhā,
                        jātismaraṇam --- ihāgamanamitaścyutānāmiti&amp;, samadarśane
                        priyāpriyatvam // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.11.31">
                        <label>Ca.1.11.31 </label>
                        ata evānumīyate --- yat --- svakṛtamaparīhāryamavināśi
                        paurvadehikaṃ daivasaṃjñakamānubandhikaṃ karma, tasyaitat phalam;
                        itaścānyadbhaviṣyatīti; phalādbījamanumīyate, phalaṃ ca bījāt // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.11.32">
                        <label>Ca.1.11.32 </label>
                        yuktiścaiṣā --- ṣaḍdhātusamudayādgarbhajanma, kartṛkaraṇasaṃyogāt
                        kriyā; kṛtasya karmaṇaḥ phalaṃ nākṛtasya, nāṅkṛrotpattirabījāt;
                        karmasadṛśaṃ phalaṃ, nānyasmādbījādanyasyotpattiḥ; iti yuktiḥ // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.11.33">
                        <label>Ca.1.11.33 </label>
                        evaṃ pramāṇaiścaturbhirupadiṣṭe punarbhave
                        dharmadvāreṣvavadhīyeta; tadyathā --- guruśuśrūṣāyāmadhyayane
                        vratacaryāyāṃ dārakriyāyāmapatyotpādane bhṛtyabharaṇe
                        'atithipūjāyāṃ dāne 'anabhidhyāyāṃ tapasyanasūyāyāṃ dehavāṅimānase
                        karmaṇyakliṣṭe dehendriyamanorthabuddhyātmaparīkṣāyāṃ
                        manaḥsamādhāviti; yāni cānyānayapyevaṃvidhāni karmāṇi
                        satāmavigarhitāni svargyāṇi vṛttipuṣṭikarāṇi vidyāttānyārabheta
                        kartuṃ; tathā kurvanniha caiva yaśo labhate pretya ca svargam / </p>
                    <p>iti tṛtīyā paralokaiṣaṇā vyākhyātā bhavati // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.11.34">
                        <label>Ca.1.11.34 </label>
                        atha khalu traya upastambhāḥ, trividhaṃ balaṃ, trīṇyāyatanāni,
                        trayo rogāḥ, trayo rogamārgāḥ, trividhā bhiṣajaḥ,
                        trividhamauṣadhamiti // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.11.35">
                        <label>Ca.1.11.35 </label>
                        traya upastambhā iti --- āhāraḥ, svapno, brahmacaryamiti;
                        ebhistribhiryuktiyuktairupastabdhamupastambhaiḥ śarīraṃ
                        balavarṇopacayopacitamanuvartate yāvadāyuḥsaṃskārāt
                        &amp;saṃskāramahitamanupasevamānasya, ya ihaivopadekṣyate // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.11.36">
                        <label>Ca.1.11.36 </label>
                        trividhaṃ balamiti --- sahajaṃ, kālajaṃ, yuktikṛtaṃ ca / </p>
                    <p>sahajaṃ yaccharīrasattvayoḥ prākṛtaṃ, kālakṛtamṛtuvibhāgajaṃ
                        vayaḥkṛtaṃ ca, yuktikṛtaṃ punastadyadāhāraceṣṭāyogajam // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.11.37">
                        <label>Ca.1.11.37 </label>
                        trīṇy āyatanānīti --- arthānāṃ karmaṇaḥ kālasya
                        cātiyogāyogamithyāyogāḥ / </p>
                    <p>tatrātiprabhāvatāṃ dṛśyānām atimātraṃ darśanam atiyogaḥ, sarvaśo
                        'adarśanam ayogaḥ,
                        &amp;atiśliṣṭa.ativiprakṛṣṭa.raudra.bhairava.adbhuta.dviṣṭa.bībhatsana.vikṛta.vitrāsana.ādirūpadarśanaṃ
                        mithyāyogaḥ; {ṃ.darśanam} tathā 'atimātrastanitapaṭahotkruṣṭādīnāṃ
                        śabdānām atimātraṃ śravaṇam atiyogaḥ, sarvaśo 'aśravaṇam ayogaḥ,
                        paruṣeṣṭavināśopaghātapradharṣaṇabhīṣaṇādiśabdaśravaṇaṃ
                        mithyāyogaḥ; {ṃ.śravaṇam} tathā 'atitīkṣṇogrābhiṣyandināṃ
                        gandhānām atimātraṃ ghrāṇamatiyogaḥ, sarvaśo 'aghrāṇamayogaḥ,
                        pūtidviṣṭāmedhyaklinnaviṣapavanakuṇapagandhādighrāṇaṃ mithyāyogaḥ;
                        {ṃ.ghrāṇam} tathā rasānām atyādānam atiyogaḥ, sarvaśo 'anādānam
                        ayogaḥ, mithyāyogo rāśivarjyoṣv
                        āhāravidhiviśeṣāyataneṣūpadekṣyate; {ṃ.ādānam} tathā
                        'atiśītoṣṇānāṃ spṛśyānāṃ snānābhyaṅgotsādanādīnāṃ cātyupasevanam
                        atiyogaḥ, sarvaśo 'anupasevanam ayogaḥ, snānādīnāṃ śītoṣṇādīnāṃ ca
                        spṛśyānām anānupūrvyopasevanaṃ
                        viṣamasthānābhighātāśucibhūtasaṃsparśādayaś ceti mithyāyogaḥ
                        {ṃ.upasevanam} // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.11.38">
                        <label>Ca.1.11.38 </label>
                        tatraikaṃ &amp;sparśanamindriyāṇāmindriyavyāpakaṃ, cetaḥsamavāyi,
                        sparśanavyāptervyāpakamapi ca cetaḥ; tasmāt sarvendriyāṇāṃ
                        vyāpakasparśakṛto yo bhāvaviśeṣaḥ, so 'ayamanupaśayāt
                        pañcavidhastrividhavikalpo bhavatyasātmyendriyārthasaṃyogaḥ;
                        sātmyārtho hyupaśayārthaḥ // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.11.39">
                        <label>Ca.1.11.39 </label>
                        karma vāṅmanaḥśarīrapravṛttiḥ / </p>
                    <p>tatra vāṅmanaḥśarīrātipravṛttiratiyogaḥ; sarvaśo 'apravṛttirayogaḥ;
                        vegadhāraṇodīraṇaviṣamaskhalanapatanāṅgapraṇidhānāṅgapradūṣaṇaprahāramardanaprāṇoparodhasaṃkleśanādiḥśarīro
                        mithyāyogaḥ,
                        sūcakānṛtākālakalahāpriyābaddhānupacāraparuṣavacanādirvāṅmithyāyogaḥ,
                        bhayaśokakrodhalobhamohamānerṣyāmithyādarśanādirmānaso mithyāyogaḥ
                        // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.11.40">
                        <label>Ca.1.11.40 </label>
                        saṃgraheṇa cātiyogāyogavarjaṃ karma
                        vāṅmanaḥśarīrajamahitamanupadiṣṭaṃ yattacca mithyāyogaṃ vidyāt // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.11.41">
                        <label>Ca.1.11.41 </label>
                        iti trividhavikalpaṃ trividhameva karma prajñāparādha iti
                        vyavasyet // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.11.42">
                        <label>Ca.1.11.42 </label>
                        śītoṣṇavarṣalakṣaṇāḥ punarhemantagrīṣmavarṣāḥ saṃvatsaraḥ, sa
                        kālaḥ / </p>
                    <p>tatrātimātrasvalakṣaṇaḥ kālaḥ kālātiyogaḥ, hīnasvalakṣaṇaḥ
                        {ā.kālaḥ}&amp;kālāyogaḥ, yathāsvalakṣaṇaviparītalakṣaṇastu
                        {ā.kālaḥ}&amp;kālamithyāyogaḥ / </p>
                    <p>kālaḥ punaḥ pariṇāma ucyate // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.11.43">
                        <label>Ca.1.11.43 </label>
                        ityasātmyendriyārthasaṃyogaḥ, prajñāparādhaḥ, pariṇāmaśceti
                        trayastrividhavikalpā hetavo vikārāṇāṃ; samayogayuktāstu
                        prakṛtihetavo bhavanti // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.11.44">
                        <label>Ca.1.11.44 </label>
                        sarveṣāmeva bhāvānāṃ bhāvābhāvau nāntareṇa
                        yogāyogātiyogamithyāyogān samupalabhyete; yathāsvayuktyapekṣiṇau
                        hi bhāvābhāvau // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.11.45">
                        <label>Ca.1.11.45 </label>
                        trayo rogā iti nijāgantumānasāḥ / </p>
                    <p>tatra nijaḥ śārīradoṣasamutthaḥ,
                        āganturbhūtaviṣavāyvagnisaṃprahārādisamutthaḥ, mānasaḥ
                        punariṣṭasya lābhāllābhācāniṣṭasyopajāyate // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.11.46">
                        <label>Ca.1.11.46 </label>
                        tatra buddhimatā mānasavyādhiparītenāpi satā buddhyā
                        hitāhitamavekṣyāvekṣya dharmārthakāmānāmahitānāmanupasevane
                        hitānāṃ copasevane prayatitavyaṃ, na hyantareṇa loke
                        trayametanmānāsaṃ kiṃcinniṣpadyate sukhaṃ vā duḥkhaṃ vā;
                        tasmādetaccānuṣṭheyaṃ --- &amp;tadvidyānāṃ copasevane
                        prayatitavyam, ātmadeśakulakālabalaśaktijñāne yathāvacceti // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.11.47">
                        <label>Ca.1.11.47 </label>
                        bhavati cātra</p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.11.47ab">
                            <label>Ca.1.11.47ab </label>
                            mānasaṃ prati bhaiṣajyaṃ trivargasyānvavekṣaṇam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.11.47cd">
                            <label>Ca.1.11.47cd </label>
                            tadvidyasevā vijñānamātmādīnāṃ ca sarvaśaḥ // </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.1.11.48">
                        <label>Ca.1.11.48 </label>
                        trayo rogamārgā iti --- śākhā, marmāsthisandhayaḥ, koṣṭhaśca / </p>
                    <p>tatra śākhā raktādayo dhātavastvak ca, sa bāhyo rogamārgāḥ; marmāṇi
                        punarbastihṛdayamūrdhādīni, asthisandhayo
                        'asthisaṃyogāstatropanibaddhāśca snāyukaṇḍarāḥ&amp;, sa madhyamo
                        rogamārgaḥ; koṣṭhaḥ punarucyate mahāsrotaḥ śarīramadhyaṃ
                        mahānimnamāmapakvāśayaśceti paryāyaśabdaistantre, sa rogamārga
                        ābhyantaraḥ // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.11.49">
                        <label>Ca.1.11.49 </label>
                        tatra, gaṇḍapiḍakālajyapacīcarmakīlādhimāṃsamaṣakakuṣṭhavyaṅgādayo
                        vikārā bahirmārgajāśca visarpaśvayathugulmārśovidradhyādayḥ
                        śākhānusāriṇo bhavanti rogāḥ;
                        pakṣavadhagrahāpatānakārditaśoṣarājayakṣmāsthisandhiśūlagudabhraṃśādayaḥ
                        śirohṛdbastirogādayaśca madhyamamārgānusāriṇo bhavanti rogāḥ;
                        jvarātīsāracchardyalasakavisūcikākāsaśvāsahikkānāhocaraplīhādayo
                        'antarmārgajāśca visarpaśvayathugulmārśovidradhyādayaḥ
                        koṣṭhānusārino bhavanti rogāḥ // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.11.50">
                        <label>Ca.1.11.50 </label>
                        trividhā bhiṣaja iti</p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.11.50ab">
                            <label>Ca.1.11.50ab </label>
                            bhiṣakchadmacarāḥ santi santyeke siddhasādhitāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.11.50cd">
                            <label>Ca.1.11.50cd </label>
                            santi vaidyaguṇairyuktāstrividhā bhiṣajo bhuvi // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.11.51ab">
                            <label>Ca.1.11.51ab </label>
                            vaidyabhāṇḍauṣadhaiḥ pustaiḥ pallavairavalokanaiḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.11.51cd">
                            <label>Ca.1.11.51cd </label>
                            labhante ye bhiṣakśabdamajñāste pratirūpakāḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.11.52ab">
                            <label>Ca.1.11.52ab </label>
                            śiṛyaśojñānasiddhānāṃ vyapadeśādatadvidhāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.11.52cd">
                            <label>Ca.1.11.52cd </label>
                            vaidyaśabdaṃ labahnte ye jñeyāste siddhasādhitāḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.11.53ab">
                            <label>Ca.1.11.53ab </label>
                            prayogajñānavijñānasiddhisiddhāḥ sukhapradāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.11.53cd">
                            <label>Ca.1.11.53cd </label>
                            jīvitābhisarāste syurvaidyatvaṃ teṣvavasthitamiti // </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.1.11.54">
                        <label>Ca.1.11.54 </label>
                        trividhamauṣadhamiti --- daivavyapāśrayaṃ, yuktivyapāśrayaṃ,
                        sattvāvajayaśca / </p>
                    <p>tatra daivavyapāśrayaṃ ---
                        mantrauṣadhimaṇimaṅgalabalyupahārahomaniyamaprāyaścittopavāsasvastyayanapraṇipātagamanādi,
                        yuktivyapāśrayaṃ --- punarāhārauṣadhadravyāṇāṃ yojanā,
                        sattvāvajayaḥ --- punarahitebhyo 'arthebhyo manonigrahaḥ // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.11.55">
                        <label>Ca.1.11.55 </label>
                        śarīradoṣaprakope khalu śarīramevāśritya
                        prāyaśastrividhamauṣadhamicchanti --- antaḥparimārjanaṃ,
                        bahiḥparimārjanaṃ, śastrapraṇidhānaṃ ceti / </p>
                    <p>tatrāntaḥparimārjanaṃ
                        yadantaḥśarīramanupraviśyauṣadhamāhārajātavyādhīn pramārṣṭi,
                        yatpunarbahiḥsparśamāśrityābhyaṅgasvedapradehapariṣekonmardanādyairāmayān
                        pramārṣṭi tadbahiḥparimārjanaṃ, śastrapraṇidhānaṃ
                        punaśchedanabhedanavyadhanadāraṇalekhanospāṭanapracchanasīvanaiṣaṇakṣārajalaukasaśceti
                        // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.11.56">
                        <label>Ca.1.11.56 </label>
                        bhavanti cātra</p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.11.56ab">
                            <label>Ca.1.11.56ab </label>
                            prājño roge samutpanne bāhyenābhyantareṇa vā / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.11.56cd">
                            <label>Ca.1.11.56cd </label>
                            karmaṇā labhate śarma śastropakramaṇena vā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.11.57ab">
                            <label>Ca.1.11.57ab </label>
                            bālastu khalu mohādvā pramādādvā na budhyate / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.11.57cd">
                            <label>Ca.1.11.57cd </label>
                            utpadyamānaṃ prathamaṃ rogaṃ śatrumivābudhaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.11.58ab">
                            <label>Ca.1.11.58ab </label>
                            aṇurhi prathamaṃ bhūtvā rogaḥ paścādvivardhate / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.11.58cd">
                            <label>Ca.1.11.58cd </label>
                            sa jātamūlo muṣṇāti balamāyuśca durmateḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.11.59ab">
                            <label>Ca.1.11.59ab </label>
                            na mūḍho labhate saṃjñāṃ tāvadyāvanna pīḍyate / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.11.59cd">
                            <label>Ca.1.11.59cd </label>
                            pīḍitastu matiṃ paścāt kurute vyādhinigrahe // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.11.60ab">
                            <label>Ca.1.11.60ab </label>
                            atha putrāṃśca dārāṃśca jñātīṃścāhūya bhāṣate / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.11.60cd">
                            <label>Ca.1.11.60cd </label>
                            sarvasvenāpi me kaścidbhiṣagānīyatāmiti // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.11.61ab">
                            <label>Ca.1.11.61ab </label>
                            tathāvidhaṃ ca kaḥ śakto durbalaṃ vyādhipīḍitam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.11.61cd">
                            <label>Ca.1.11.61cd </label>
                            kṛśaṃ kṣīṇendriyaṃ dīnaṃ paritrātuṃ gatāyuṣam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.11.62ab">
                            <label>Ca.1.11.62ab </label>
                            sa trātāramanāsādya bālastyajati jīvitam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.11.62cd">
                            <label>Ca.1.11.62cd </label>
                            godhā lāṅgūlabaddhevākṛṣyamāṇā balīyasā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.11.63ab">
                            <label>Ca.1.11.63ab </label>
                            tasmāt prāgeva rogebhyo rogeṣu taruṇeṣu vā / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.11.63cd">
                            <label>Ca.1.11.63cd </label>
                            bheṣajaiḥ pratikurvīta ya icchet sukhamātmanaḥ // </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.1.11.64">
                        <label>Ca.1.11.64 </label>
                        tatra ślokau</p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.11.64ab">
                            <label>Ca.1.11.64ab </label>
                            eṣaṇāḥ samupastambhā balaṃ kāraṇamāmayāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.11.64cd">
                            <label>Ca.1.11.64cd </label>
                            tisraiṣaṇīye mārgāśca bhiṣajo bheṣajāni ca // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.11.65ab">
                            <label>Ca.1.11.65ab </label>
                            tritvenāṣtau samuddiṣṭāḥ kṛṣṇātreyeṇa dhīmatā / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.11.65cd">
                            <label>Ca.1.11.65cd </label>
                            bhāvā bhāveṣvasaktena yeṣu sarvaṃ pratiṣṭhitam // </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte ślokasthāne
                        tisraiṣaṇīyo nāmaikādaśo 'adhyāyaḥ //</trailer>
                </div>
                <div n="12" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>dvādaśo 'adhyāyaḥ /</head>
                    <p xml:id="Ca.1.12.1">
                        <label>Ca.1.12.1 </label>
                        athāto vātakalākalīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.12.2">
                        <label>Ca.1.12.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.12.3">
                        <label>Ca.1.12.3 </label>
                        vātakalākalājñānamadhikṛtya parasparamatāni jijñāsamānāḥ
                        samupaviśya maharṣayaḥ papracchuranyo 'anyaṃ kiṃguṇo vāyuḥ,
                        kimasya prakopaṇam, upaśamanāni vā 'asya kāni, kathaṃ
                        cainamasaṅghātavanatamanavasthitamanāsadya prakopaṇapraśamanāni
                        prakopayanti praśamayanti vā, kāni cāsya kupitākupitasya
                        śarīrāśarīracarasya śarīreṣu carataḥ karmāṇi bahiḥśarīrebhyo veti
                        // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.12.4">
                        <label>Ca.1.12.4 </label>
                        atrovāca kuśaḥ sāṅkṛtyāyanaḥ rūkṣalaghuśītadāruṇakharaviśadāḥ
                        ṣaḍime vātaguṇā bhavanti // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.12.5">
                        <label>Ca.1.12.5 </label>
                        tacchrutvā vākyaṃ kumāraśirā bharadvāja uvāca evametadyathā
                        bhagavānāha, eta eva vātaguṇā bhavanti, sa
                        tvevaṃguṇairevaṃdravyairevaṃprabhāvaiśca
                        karmabhirabhyasyamānairvāyuḥ prakopamāpadyate, samānaguṇābhyāso hi
                        dhātūnāṃ vṛddhikāraṇamiti // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.12.6">
                        <label>Ca.1.12.6 </label>
                        tacchrutvā vākyaṃ kāṅkāyano bāhlīkabhiṣaguvāca evametadyathā
                        bhagavānāha, etānyeva vātaprakopaṇāni bhavanti ato viparītāni
                        vātasya praśamanāni bhavanti, prakopaṇaviparyayo hi dhātūnāṃ
                        praśamakāraṇamiti // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.12.7">
                        <label>Ca.1.12.7 </label>
                        tacchrutvā vākyaṃ baḍiśo dhāmārgava uvāca evametadyathā
                        bhagavānāha, etānyeva vātaprakopapraśamanāni bhavanti / </p>
                    <p>yathā hyenamasaṅghātamanavasthitamanāsādya prakopaṇapraśamanāni
                        prakopayanti praśamayanti vā, tathā 'anuvyākhyāsyāmaḥ
                        vātaprakopaṇāni khalu rūkṣalaghuśītadāruṇakharaviśadaśuṣirakarāṇi
                        śarīrāṇāṃ, tathāvidheṣu śarīreṣu vāyurāśrayaṃ gatvā+āpyāyamānaḥ
                        prakopamāpadyate; vātapraśamanāni punaḥ
                        snighdagurūṣṇaślakṣṇamṛdupicchilaghanakarāṇi śarīrāṇāṃ
                        tathāvidheṣu śarīreṣu vāyurasajyamānaścaran praśāntimāpadyate // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.12.8">
                        <label>Ca.1.12.8 </label>
                        tacchrutvā baḍiśavacanamavitathamṛṣigaṇairanumatamuvāca vāryovido
                        rājarṣiḥ evameta sasrvamanapavādaṃ yathā bhagavānāha / </p>
                    <p>yāni tu khalu vāyoḥ kupitākupitasya śarīrāśarīracarasya śarīreṣu
                        carataḥ karmāṇi bahiḥśarīrebhyo vā bhavanti, teṣāmavayavān
                        pratyakṣānumānopadeśaiḥ sādhayitvā namaskṛtya vāyave yathāśakti
                        pravakṣyāmaḥ vāyustantrayantradharaḥ, prāṇodānasamānavyānāpānātmā,
                        pravartakaśceṣṭānāmuccāvacānāṃ, niyantā praṇetā ca manasaḥ,
                        sarvendriyāṇāmudyojakaḥ, sarvendriyārthānāmabhivoḍhā,
                        sarvaśarīradhātuvyūhakaraḥ, sandhānakaraḥ śarīrasya, pravartako
                        vācaḥ, prakṛtiḥ sparśaśabdayoḥ, śrotrasparśanayormūlaṃ,
                        harṣotsāhayoryoniḥ, samīraṇo 'agneḥ, doṣasaṃśoṣaṇaḥ&amp;, kṣeptā
                        bahirmalānāṃ, sthūlāṇusrotasāṃ bhettā, kartā garbhākṛtīnām, āyuṣo
                        'anuvrṛttipratyayabhūto bhavatyakupitaḥ / </p>
                    <p>kupitastu khalu śarīre śarīraṃ nānāvidhairvikārairupatapati
                        balavarṇasukhāyuṣāmupaghātāya&amp;, mano vyāharṣayati&amp;,
                        sarvendriyāṇyupahanti, vinihanti garbhān vikṛtimāpādayatyatikālaṃ
                        vā dhārayati, bhayaśokamohadainyātipralāpāñjanayati,
                        prāṇāṃścoparuṇaddhi / </p>
                    <p>prakṛtibhūtasya khalvasya loke carataḥ karmāṇīmāni bhavanti;
                        tadyathā dharaṇīdhāraṇaṃ, jvalanojjvālanam,
                        ādityacanddranakṣatragrahagaṇānāṃ santānagatividhānaṃ, sṛṣṭiśca
                        meghānām, apāṃ visargaḥ, pravartanaṃ srotasāṃ, puṣpaphalānāṃ
                        cābhinirvartanam, udbhedanaṃ caudbhidānām, ṛtūnāṃ pravibhāgaḥ,
                        vibhāgo dhātūnāṃ, dhātumānasaṃsthānavyaktiḥ, bījābhisaṃskāraḥ,
                        śasyābhivardhanamavikledopaśoṣaṇe&amp;, avaikārikavikāraśceti / </p>
                    <p>prakupitasya svalvasya lokeṣu carataḥ karmāṇīmāni bhavanti;
                        tadyathā śikhariśikharāvamathanam, unmathanamanokahānām, utpīḍanaṃ
                        sāgarāṇām, udvartanaṃ sarasāṃ, pratisaraṇamāpagānām, ākampanaṃ ca
                        bhūmeḥ, ādhamanamambudānāṃ&amp;,
                        nīhāranirhrrādapāṃśusikatāmatsyabhekoragakṣārarudhirāśmāśanivisargaḥ,
                        vyāpādanaṃ ca ṣaṇṇāmṛtūnāṃ, śasyānāmasaṅghātaḥ, bhūtānāṃ
                        copasargaḥ, bhāvānāṃ cābhāvakaraṇaṃ, caturyugāntakarāṇāṃ
                        meghasūryānalānilānāṃ visargaḥ; sa hi bhagavān
                        prabhavaścāvyayaśca, bhūtānāṃ bhāvābhāvakaraḥ,
                        sukhāsukhayorvidhātā, mṛtyuḥ, yamaḥ, niyantā, prajāpatiḥ, aditiḥ,
                        viśvakarmā, viśvarūpaḥ, sarvagaḥ, sarvatantrāṇāṃ vidhātā,
                        bhāvānāmaṇuḥ, vibhuḥ, viṣṇuḥ krāntā, lokānāṃ vāyureva bhagavāniti
                        // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.12.9">
                        <label>Ca.1.12.9 </label>
                        tacchrutvā vāryovidavaco marīcaruvāca yadyapyevametat,
                        kimarthasyāsya vacane vijñāne vā &amp;sāmarthyamasti
                        bhiṣagvidyāyāṃ; bhiṣagvidyāmadhikṛtyeyaṃ kathā &amp;pravṛtteti // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.12.10">
                        <label>Ca.1.12.10 </label>
                        vāryovida uvāca bhiṣak
                        pavanamatibalamatiparuṣamatiśīghrakāriṇamātyayikaṃ
                        cennānuniśamyet, asahasā prakupitamatiprayataḥ kathamagre
                        'abhirakṣitumabhidhāsyati prāgevainamatyayabhayāt; vāyoryathārthā
                        stutirapi bhavatyārogyāya balavarṇavivṛddhaye
                        varcasvitvāyopacayāya jñānopapattaye paramāyuḥprakarṣāya ceti // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.12.11">
                        <label>Ca.1.12.11 </label>
                        marīcirūvāca agnireva śarīre pittāntargataḥ kupitākupitaḥ
                        śubhāśubhāni karoti; tadyathā paktimapaktiṃ darśanamadarśanaṃ
                        mātrāmātratvamūṣmaṇaḥ prakṛtivikṛtivikṛtivarṇau śauryaṃ bhayaṃ
                        krodhaṃ harṣaṃ mohaṃ prasādamityevamādīni cāparāṇi dvandvānīti // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.12.12">
                        <label>Ca.1.12.12 </label>
                        tacchrutvā marīcivacaḥ kāpya uvāca soma eva śarīre śleṣmāntargataḥ
                        kupitākupitaḥ śubhāśubhāni karoti; tadyathā daṛḍhyaṃ
                        śaithilyamupacayaṃ kārśyamutsāhamālasyaṃ vṛṣatāṃ klībatāṃ
                        jñānamajñanaṃ buddhiṃ mohamevamādīni cāparāṇi dvandvānīti // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.12.13">
                        <label>Ca.1.12.13 </label>
                        tacchrutvā kāpyavaco bhagavān punarvasurātreya uvāca sarva eva
                        bhavantaḥ samyagāhuranyatraikāntikavacanāt; sarva eva khalu
                        vātapittaśleṣmāṇaḥ prakṛtibhūtāḥ puruṣamavyāpannendriyaṃ
                        balavarṇasukhopapannamāyuṣā mahatopapādayanti samyagevācaritā
                        dharmārthakāmā iva niḥśreyasena mahatā puruṣamiha cāmuṣmiśca loke;
                        vikṛtāstvenaṃ mahatā viparyayeṇopapādayanti ṛtavastraya eva
                        vikṛtimāpannā lokamaśubhenopaghātakāla iti // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.12.14">
                        <label>Ca.1.12.14 </label>
                        tadṛṣayaḥ sarva evānumenire vacanamātreyasya bhagavato
                        'abhinananduśceti // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.12.15">
                        <label>Ca.1.12.15 </label>
                        bhavati cātra</p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.12.15ab">
                            <label>Ca.1.12.15ab </label>
                            tadātreyavacaḥ śrutvā sarva evānumenire / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.12.15cd">
                            <label>Ca.1.12.15cd </label>
                            kṛṣayo 'abhinananduśca yathendravacanaṃ surāḥ // </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.1.12.16">
                        <label>Ca.1.12.16 </label>
                        tatra ślokau</p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.12.16ab">
                            <label>Ca.1.12.16ab </label>
                            guṇāḥ ṣaḍ dvividho heturvividhaṃ karma yat punaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.12.16cd">
                            <label>Ca.1.12.16cd </label>
                            vāyoścaturvidhaṃ karma pṛthak ca kaphapittayoḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.12.17ab">
                            <label>Ca.1.12.17ab </label>
                            maharṣīṇāṃ matiryā yā punarvasumatiśca yā / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.12.17cd">
                            <label>Ca.1.12.17cd </label>
                            kalākalīye vātasya tat sarvaṃ saṃprakāśitam // </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte ślokasthāne
                        vātakalākalīyo nāma dvādaśo 'adhyāyaḥ samāptaḥ //12//</trailer>
                    <trailer>iti nirdeśacatuṣkaḥ //3//</trailer>
                </div>
                <div n="13" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>trayodaśo 'adhyāyaḥ /</head>
                    <p xml:id="Ca.1.13.1">
                        <label>Ca.1.13.1 </label>
                        athātaḥ snehādhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.13.2">
                        <label>Ca.1.13.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ // </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.3ab">
                            <label>Ca.1.13.3ab </label>
                            sāṃkhyaiḥ saṃkhyātasaṃkhyeyaiḥ sahāsīnaṃ punarvasum/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.13.3cd">
                            <label>Ca.1.13.3cd </label>
                            jagaddhitārthaṃ papraccha vahniveśaḥ svasaṃśayam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.4">
                            <label>Ca.1.13.4 </label>
                            kiṃyonayaḥ kati snehāḥ ke ca snehaguṇāḥ pṛthak/ </l>
                        <l>kālānupāne ke kasya kati kāśca vicāraṇāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.5">
                            <label>Ca.1.13.5 </label>
                            kati mātrāḥ kathaṃmānāḥ kā ca keṣūpadiśyate/ </l>
                        <l>kaśca kebhyo hitaḥ snehaḥ prakarṣaḥ snehane ca kaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.6">
                            <label>Ca.1.13.6 </label>
                            snehyāḥ ke ke na ca snigdhāsnigdhātisnigdhalakṣaṇam/ </l>
                        <l>kiṃ pānāt prathamaṃ pīte jīrṇe kiṃca hitāhitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.7">
                            <label>Ca.1.13.7 </label>
                            ke mṛdukrūrakoṣṭhāḥ kā vyāpadaḥ siddhayaśca kāḥ/ </l>
                        <l>acche saṃśodhane caiva snehe kā vṛttiriṣyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.8">
                            <label>Ca.1.13.8 </label>
                            vicāraṇāḥ keṣu yojyā vidhinā kena tat prabho!/ </l>
                        <l>snehasyāmitavijñāna jñānamicchāmi veditum// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.9">
                            <label>Ca.1.13.9 </label>
                            atha tatsaṃśayacchettā pratyuvāca punarvasuḥ/ </l>
                        <l>snehānāṃ dvividhā saumya yoniḥ sthāvarajaṅgamā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.10">
                            <label>Ca.1.13.10 </label>
                            tilaḥ priyālābhiṣukau
                            bibhītakaścitrābhayairaṇḍamadhūkasarṣapāḥ/ </l>
                        <l>kusumbhabilvārukamūlakātasīnikocakākṣoḍakarañjaśigrukāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.11">
                            <label>Ca.1.13.11 </label>
                            snehāśayāḥ sthāvarasaṃjñitāstathā syurjaṅgamā matsyamṛgāḥ
                            sapakṣiṇaḥ/ </l>
                        <l>teṣāṃ dadhikṣīraghṛtāmiṣaṃ vasā sneheṣu majjā ca
                            tathopadiśyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.12">
                            <label>Ca.1.13.12 </label>
                            sarveṣāṃ tailajātānāṃ tilatailaṃ viśiṣyate/ </l>
                        <l>balārthe snehane cāgryamairaṇḍaṃ tu virecane// </l>
                        <l>(kaṭūṣṇaṃ tailamairaṇḍaṃ vātaśleṣmaharaṃ guru/ </l>
                        <l>kaṣāyasvādutiktaiśca yojitaṃ pittahantrapi//1//) </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.13">
                            <label>Ca.1.13.13 </label>
                            sarpistailaṃ vasā majjā sarvasnehottamā matāḥ/ </l>
                        <l>eṣu caivottamaṃ sarpiḥ saṃskārasyānuvartanāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.14">
                            <label>Ca.1.13.14 </label>
                            ghṛtaṃ pittānilaharaṃ rasaśukraujasāṃ hitam/ </l>
                        <l>nirvāpaṇaṃ mṛdukaraṃ svaravarṇaprasādanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.15">
                            <label>Ca.1.13.15 </label>
                            mārutaghnaṃ na ca śleṣmavardhanaṃ balavardhanam/ </l>
                        <l>tvacyamuṣṇaṃ sthirakaraṃ tailaṃ yoniviśodhanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.16">
                            <label>Ca.1.13.16 </label>
                            viddhabhagnāhatabhraṣṭayonikarṇaśiroruji/ </l>
                        <l>pauruṣopacaye snehe vyāyāme ceṣyate vasā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.17">
                            <label>Ca.1.13.17 </label>
                            balaśukrarasaśleṣmamedomajjavivardhanaḥ/ </l>
                        <l>majjā viśeṣato 'asthnāṃ ca balakṛt snehane hitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.18">
                            <label>Ca.1.13.18 </label>
                            sarpiḥ śaradi pātavyaṃ vasā majjā ca mādhave/ </l>
                        <l>tailaṃ prāvṛṣi nātyuṣṇaśīte snehaṃ pibennaraḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.19">
                            <label>Ca.1.13.19 </label>
                            vātapittādhiko rātrāvuṣṇe cāpi pibennaraḥ/ </l>
                        <l>śleṣmādhiko divā śīte pibeccāmalabhāskare// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.20">
                            <label>Ca.1.13.20 </label>
                            atyuṣṇe vā divā pīto vātapittādhikena va/ </l>
                        <l>mūrcchāṃ pipāsāmunmādaṃ kāmalāṃ vā samīrayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.21">
                            <label>Ca.1.13.21 </label>
                            śīte rātrau piban snehaṃ naraḥ śleṣmādhiko 'api vā/ </l>
                        <l>ānāhamaruciṃ śūlaṃ pāṇḍutāṃ vā samṛcchati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.22">
                            <label>Ca.1.13.22 </label>
                            jalamuṣṇaṃ ghṛte peyaṃ yūṣastaile 'anu śasyate/ </l>
                        <l>vasāmajjñostu maṇḍaḥ syāt sarveṣūṣṇamathāmbu vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.23">
                            <label>Ca.1.13.23 </label>
                            odanaśca vilepī ca raso māṃsaṃ payo dadhi/ </l>
                        <l>yavāgūḥ sūpaśākau ca yūṣaḥ kāmbalikaḥ khaḍaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.24">
                            <label>Ca.1.13.24 </label>
                            saktavastilapiṣṭaṃ ca madyaṃ lehāstathaiva ca/ </l>
                        <l>bhakṣyamabhyañjanaṃ bastistathā cottarabastayaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.25">
                            <label>Ca.1.13.25 </label>
                            gaṇḍūṣaḥ karṇatailaṃ ca nastaḥkarṇākṣitarpaṇam/ </l>
                        <l>caturviṃśatirityetāḥ snehasya pravicāraṇāḥ&amp;// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.26">
                            <label>Ca.1.13.26 </label>
                            acchapeyastu yaḥ sneho na tāmāhurvicāraṇām/ </l>
                        <l>snehasya sa bhiṣagdṛṣṭaḥ&amp; kalpaḥ prāthamakalpikaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.27">
                            <label>Ca.1.13.27 </label>
                            rasaiścopahitaḥ snehaḥ samāsavyāsayogibhiḥ/ </l>
                        <l>ṣaḍbhistriṣaṣṭidhā saṃkhyāṃ prāpnotyekaśca kevalaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.28">
                            <label>Ca.1.13.28 </label>
                            evametāścatuḥṣaṣṭiḥ snehānāṃ pravicāraṇā&amp;/ </l>
                        <l>okartuvyādhipuruṣān prayojyā jānatā bhavet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.29">
                            <label>Ca.1.13.29 </label>
                            ahorātramahaḥ kṛtsnamardhāhaṃ ca pratīkṣate/ </l>
                        <l>pradhānā madhyamā hrasvā snehamātrā jarāṃ prati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.30">
                            <label>Ca.1.13.30 </label>
                            iti tisraḥ samuddiṣṭā mātrāḥ snehasya mānataḥ/ </l>
                        <l>tāsāṃ prayogān vakṣyāmi puruṣaṃ puruṣaṃ prati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.31">
                            <label>Ca.1.13.31 </label>
                            prabhūtasnehanityā ye kṣutpipāsāsahā narāḥ/ </l>
                        <l>pāvakaścottamabalo yeṣāṃ ye cottamā bale// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.32">
                            <label>Ca.1.13.32 </label>
                            gulminaḥ sarpadaṣṭāśca visarpopahatāśca ye/ </l>
                        <l>unmattāḥ kṛcchramūtrāśca gāḍhavarcasa eva ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.33">
                            <label>Ca.1.13.33 </label>
                            pibeyuruttamāṃ mātrāṃ tasyāḥ pāne guṇāñchṛṇu/ </l>
                        <l>vikārāñchamayatyeṣā śīghraṃ samyakprayojitā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.34">
                            <label>Ca.1.13.34 </label>
                            doṣānukarṣiṇī mātrā sarvamārgānusāriṇī/ </l>
                        <l>balyā punarnavakarī śarīrendriyacetasām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.35">
                            <label>Ca.1.13.35 </label>
                            aruṣkasphoṭapiḍakākaṇḍūpamābhirarditāḥ/ </l>
                        <l>kuṣṭhinaśca pramīḍhāśca vātaśoṇitikāśca ye// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.36">
                            <label>Ca.1.13.36 </label>
                            nātibahvāśinaścaiva mṛdukoṣṭhāstathaiva ca/ </l>
                        <l>pibeyurmadhyamāṃ mātrāṃ madhyamāścāpi ye bale// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.37">
                            <label>Ca.1.13.37 </label>
                            mātraiṣā mandavibhraṃśā na cātibalahāriṇī/ </l>
                        <l>sukhena ca snehayati śodhanārthe ca yujyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.38">
                            <label>Ca.1.13.38 </label>
                            ye tu vṛddhāśca bālāśca sukumārāḥ sukhocitāḥ/ </l>
                        <l>riktakoṣṭhatvamahitaṃ yeṣāṃ mandāgnayaśca ye// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.39">
                            <label>Ca.1.13.39 </label>
                            jvarātīsārakāsāśca yeṣāṃ cirasamutthitāḥ/ </l>
                        <l>snehamātrāṃ pibeyuste hrasvāṃ ye cāvarā bale// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.40">
                            <label>Ca.1.13.40 </label>
                            parihāre sukhā caiṣā mātrā snehanabṛṃhaṇī/ </l>
                        <l>vṛṣyā balyā nirābādhā ciraṃ cāpyanuvartate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.41">
                            <label>Ca.1.13.41 </label>
                            vātapittaprakṛtayo vātapittavikāriṇaḥ/ </l>
                        <l>cakṣuḥkāmāḥ kṣatāḥ kṣīṇā vṛddhā bālāstathā 'abalāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.42">
                            <label>Ca.1.13.42 </label>
                            āyuḥprakarṣakāmāśca balavarṇasvarārthinaḥ/ </l>
                        <l>puṣṭikāmāḥ prajākāmāḥ saukumāryārthinaśca ye// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.43">
                            <label>Ca.1.13.43 </label>
                            dīptyojaḥsmṛtimedhāgnibuddhīndriyabalārthinaḥ/ </l>
                        <l>pibeyuḥ sarpirārtāśca dāhaśastraviṣāgnibhiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.44">
                            <label>Ca.1.13.44 </label>
                            pravṛddhaśleṣmamedaskāścalasthūlagalodarāḥ/ </l>
                        <l>vātavyādhibhirāviṣṭā vātaprakṛtayaśca ye// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.45">
                            <label>Ca.1.13.45 </label>
                            balaṃ tanutvaṃ laghutāṃ dṛḍhatāṃ sthiragātratām&amp;/ </l>
                        <l>snigdhaślakṣṇatanutvaktāṃ ye ca kāṅkṣanti dehinaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.46">
                            <label>Ca.1.13.46 </label>
                            kṛmikoṣṭhāḥ krūrakoṣṭhāstathā nāḍībhirarditāḥ/ </l>
                        <l>pibeyuḥ śītale kāle tailaṃ tailocitāśca ye// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.47">
                            <label>Ca.1.13.47 </label>
                            vātātapasahā ye ca rūkṣā bhārādhvakarśitāḥ/ </l>
                        <l>saṃśuṣkaretorudhirā niṣpītakaphamedasaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.48">
                            <label>Ca.1.13.48 </label>
                            asthisandhisirāsnāyumarmakoṣṭhamahārujaḥ/ </l>
                        <l>balavānmāruto yeṣāṃ khāni cāvṛtya tiṣṭhati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.49">
                            <label>Ca.1.13.49 </label>
                            mahaccāgnibalaṃ yeṣāṃ vasāsātmyāśca ye narāḥ/ </l>
                        <l>teṣāṃ snehayitavyānāṃ vasāpānaṃ vidhīyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.50">
                            <label>Ca.1.13.50 </label>
                            dīptāgnayaḥ kleśasahā ghasmarāḥ snehasevinaḥ/ </l>
                        <l>vātārtāḥ krūrakoṣṭhāśca snehyā majjānamāpnuyuḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.51">
                            <label>Ca.1.13.51 </label>
                            yebhyo yebhyo hito yo yaḥ snehaḥ sa parikīrtitaḥ/ </l>
                        <l>snehanasya prakarṣau tu saptarātratrirātrakau// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.52">
                            <label>Ca.1.13.52 </label>
                            svedyāḥ śodhayitavyāśca rūkṣā vātavikāriṇaḥ/ </l>
                        <l>vyāyāmamadyastrīnityāḥ snehyāḥ syurye ca cintakāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.53">
                            <label>Ca.1.13.53 </label>
                            saṃśodhanādṛte yeṣāṃ rūkṣaṇaṃ saṃpravakṣyate/ </l>
                        <l>na teṣāṃ snehanaṃ śastamutsannakaphamedasām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.54">
                            <label>Ca.1.13.54 </label>
                            abhiṣyaṇṇānanagudā nityamandāgnayaśca ye/ </l>
                        <l>tṛṣṇāmūrcchāparītāśca garbhiṇyastāluśoṣiṇaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.55">
                            <label>Ca.1.13.55 </label>
                            annadviṣaśchardayanto jaṭharāmagarārditāḥ/ </l>
                        <l>durbalāśca pratāntāśca snehaglānā madāturāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.56">
                            <label>Ca.1.13.56 </label>
                            na snehyā vartamāneṣu na nastobastikarmasu/ </l>
                        <l>snehapānāt prajāyante teṣāṃ rogāḥ sudāruṇāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.57">
                            <label>Ca.1.13.57 </label>
                            purīṣaṃ grathitaṃ rūkṣaṃ vāyurapraguṇo mṛduḥ/ </l>
                        <l>paktā kharatvaṃ raukṣyaṃ ca gātrasyāsnigdhalakṣaṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.58">
                            <label>Ca.1.13.58 </label>
                            vātānulomyaṃ dīpto 'agnirvarcaḥ snigdhamasaṃhatam/ </l>
                        <l>mārdavaṃ snigdhatā cāṅge snigdhānāmupajāyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.59">
                            <label>Ca.1.13.59 </label>
                            pāṇḍutā &amp;gauravaṃ jāḍyaṃ purīṣasyāvipakvatā/ </l>
                        <l>tandrīrarucirutkeśaḥ syādatisnigdhalakṣaṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.60">
                            <label>Ca.1.13.60 </label>
                            dravoṣṇamanabhiṣyandi bhojyamannaṃ pramāṇataḥ/ </l>
                        <l>nātisnigdhamasaṃkīrṇaṃ śvaḥ snehaṃ pātumicchatā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.61">
                            <label>Ca.1.13.61 </label>
                            pibet saṃśamanaṃ snehamannakāle prakāṃkṣitaḥ/ </l>
                        <l>śuddhyarthaṃ punarāhāre naiśe jīrṇe pibennaraḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.62">
                            <label>Ca.1.13.62 </label>
                            uṣṇodakopacārī syādbrahmacārī kṣapāśayaḥ&amp;/ </l>
                        <l>śakṛnmūtrānilodgārānudīrṇāṃśca &amp;na dhārayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.63">
                            <label>Ca.1.13.63 </label>
                            vyāyāmamuccairvacanaṃ krodhaśokau himātapau/ </l>
                        <l>varjayedapravātaṃ ca seveta śayanāsanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.64">
                            <label>Ca.1.13.64 </label>
                            snehaṃ&amp; pītvā naraḥ snehaṃ pratibhuñjāna eva ca/ </l>
                        <l>snehamithyopacārāddhi jāyante dāruṇā gadāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.65">
                            <label>Ca.1.13.65 </label>
                            mṛdukoṣṭhastrirātreṇa snihyatyacchopasevayā/ </l>
                        <l>snihyati krūrakroṣṭhastu saptarātreṇa mānavaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.66">
                            <label>Ca.1.13.66 </label>
                            guḍamikṣurasaṃ mastu kṣīramulloḍitaṃ dadhi/ </l>
                        <l>pāyasaṃ kṛśarāṃ sarpiḥ kāśmaryatriphalārasam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.67">
                            <label>Ca.1.13.67 </label>
                            drākṣārasaṃ pīlurasaṃ jalamuṣṇamathāpi vā/ </l>
                        <l>madyaṃ vā taruṇaṃ pītvā mṛdukoṣṭho viricyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.68">
                            <label>Ca.1.13.68 </label>
                            virecayanti naitāni krūrakoṣṭhaṃ kadācana/ </l>
                        <l>bhavati krūrakoṣṭhasya grahaṇyatyulbaṇānilā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.69">
                            <label>Ca.1.13.69 </label>
                            udīrṇapittā 'alpakaphā grahaṇī mandamārutā/ </l>
                        <l>mṛdukoṣṭhasya tasmāt sa suvirecyo naraḥ smṛtaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.70">
                            <label>Ca.1.13.70 </label>
                            udīrṇapittā grahaṇī yasya cāgnibalaṃ mahat/ </l>
                        <l>bhasmībhavati tasyāśu snehaḥ pīto 'agnitejasā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.71">
                            <label>Ca.1.13.71 </label>
                            sa jagdhvā snehamātrāṃ tāmojaḥ prakṣārayan balī/ </l>
                        <l>snehāgniruttamāṃ tṛṣṇāṃ sopasargāmudīrayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.72">
                            <label>Ca.1.13.72 </label>
                            nālaṃ snehasamṛddhasya śamāyānnaṃ sugurvapi/ </l>
                        <l>sa cet suśītaṃ salilaṃ nāsādayati dahyate/ </l>
                        <l>yathaivāśīviṣaḥ kakṣamadhyagaḥ svaviṣāgninā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.73">
                            <label>Ca.1.13.73 </label>
                            ajīrṇe yadi tu snehe tṛṣṇā syācchardayedbhiṣak/ </l>
                        <l>śītodakaṃ punaḥ pītvā bhuktvā rūkṣānnamullikhet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.74">
                            <label>Ca.1.13.74 </label>
                            na sarpiḥ kevalaṃ pitte sāme viśeṣataḥ/ </l>
                        <l>sarvaṃ &amp;hyanurajeddehaṃ hantvā saṃjñāṃ ca mārayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.75">
                            <label>Ca.1.13.75 </label>
                            &amp;tandrā sotkleśa ānāho jvaraḥ stambho visaṃjñatā/ </l>
                        <l>kuṣṭhāni kaṇḍūḥ pāṇḍutvaṃ śophārśāṃsyarucistṛṣā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.76">
                            <label>Ca.1.13.76 </label>
                            jaṭharaṃ grahaṇīdoṣāḥ staimityaṃ vākyanigrahaḥ/ </l>
                        <l>śūlamāmapradoṣāśca jāyante snehavibhramāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.77">
                            <label>Ca.1.13.77 </label>
                            tatrapyullekhanaṃ śastaṃ svedaḥ kālapratīkṣaṇam/ </l>
                        <l>prati prati vyādhibalaṃ buddhvā sraṃsanameva ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.78">
                            <label>Ca.1.13.78 </label>
                            takrāriṣṭaprayogaśca rūkṣapānānnasevanam/ </l>
                        <l>mūtrāṇāṃ triphalāyāśca snehavyāpattibheṣajam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.79">
                            <label>Ca.1.13.79 </label>
                            akāle cāhitaścaiva mātrayā na ca yojitaḥ/ </l>
                        <l>sneho mithyopacārācca vyāpadyetātisevitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.80">
                            <label>Ca.1.13.80 </label>
                            snehāt praskandanaṃ jantustrirātroparataḥ pibet/ </l>
                        <l>snehavaddravamuṣṇaṃ ca tryahaṃ bhuktvā rasaudanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.81">
                            <label>Ca.1.13.81 </label>
                            ekāhoparatastadvadbhuktvā pracchardanaṃ pibet/ </l>
                        <l>syāttvasaṃśodhanārthīye vṛttiḥ snehe viriktavat// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.82">
                            <label>Ca.1.13.82 </label>
                            snehadviṣaḥ snehavityā mṛdukoṣṭhāśca ye narāḥ/ </l>
                        <l>kleśāsahā madyanityāsteṣāmiṣṭā vicāraṇā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.83">
                            <label>Ca.1.13.83 </label>
                            lāvataittiramāyūrahāṃsavārāhakaukkuṭāḥ/ </l>
                        <l>gavyājairabhramātsyāśca rasāḥ syuḥ snehane hitāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.84">
                            <label>Ca.1.13.84 </label>
                            yavakolakulatthāśca snehāḥ saguḍaśarkarāḥ/ </l>
                        <l>dāḍimaṃ dadhi savyoṣaṃ rasasaṃyogasaṃgrahaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.85">
                            <label>Ca.1.13.85 </label>
                            snehayanti tilāḥ pūrvaṃ jagdhāḥ sasnehaphāṇitāḥ/ </l>
                        <l>kṛśarāścabahusnehāstilakāmbalikāstathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.86">
                            <label>Ca.1.13.86 </label>
                            phāṇitaṃ śṛṅgaveraṃ ca tailaṃ ca surayā saha/ </l>
                        <l>pibedrūkṣo bhṛtairmāṃsairjīrṇe 'aśnīyācca bhojanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.87">
                            <label>Ca.1.13.87 </label>
                            tailaṃ surāyā maṇḍena vasāṃ majjānameva vā/ </l>
                        <l>piban saphāṇitaṃ kṣīraṃ naraḥ snihyati vātikaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.88">
                            <label>Ca.1.13.88 </label>
                            dhāroṣṇaṃ snehasaṃyuktaṃ pītvā saśarkaraṃ payaḥ/ </l>
                        <l>naraḥ snihyati pītvā vā saraṃ dadhnaḥ saphāṇitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.89">
                            <label>Ca.1.13.89 </label>
                            pāñcaprasṛtikī peyā pāyaso māṣamiśrakaḥ/ </l>
                        <l>kṣīrasiddho bahusnehaḥ snehayedacirānnaram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.90">
                            <label>Ca.1.13.90 </label>
                            sarpistailavasāmajjātaṇḍulaprasṛtaiḥ śṛ(kṛ)tā/ </l>
                        <l>pāñcaprasṛtikī peyā peyā snehanamicchatā// </l>
                        <l>(śaukaro vā rasaḥ snigdhaḥ sarpirlavaṇasaṃyutaḥ/ </l>
                        <l>pīto dvirvāsare yatnāt snehayedacirānnaram//1//) </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.91">
                            <label>Ca.1.13.91 </label>
                            grāmyānūpaudakaṃ māṃsaṃ guḍaṃ dadhi payastilān/ </l>
                        <l>kuṣṭhī śothī pramehī ca snehane na prayojayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.92">
                            <label>Ca.1.13.92 </label>
                            snehairyathārhaṃ tān siddhaiḥ snehayedavikāribhiḥ/ </l>
                        <l>pippalībhirharītakyā siddhaistriphalayā 'api vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.93">
                            <label>Ca.1.13.93 </label>
                            drākṣāmalakayūṣābhyāṃ dadhnā cāmlena sādhayet/ </l>
                        <l>vyoṣagarbhaṃ bhiṣak snehaṃ pītvā snihyati taṃ naraḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.94">
                            <label>Ca.1.13.94 </label>
                            yavakolakulatthānāṃ rasāḥ kṣāraḥ surā dadhi/ </l>
                        <l>kṣīrasarpiśca tat siddhaṃ snehanīyaṃ ghṛtottamam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.95">
                            <label>Ca.1.13.95 </label>
                            tailamajjavasāsarpirbadaratriphalārasaiḥ/ </l>
                        <l>yoniśukrapradoṣeṣu sādhayitvā prayojayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.96">
                            <label>Ca.1.13.96 </label>
                            &amp;gṛhṇātyambu yathā vastraṃ prasravatyadhikaṃ yathā/ </l>
                        <l>yathāgni jīryati snehastathā sravati cādhikaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.97">
                            <label>Ca.1.13.97 </label>
                            yathā vā++ākledya mṛtpiṇḍamāsiktaṃ tvarayā jalam/ </l>
                        <l>sravati sraṃsate snehastathā tvaritasevitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.98">
                            <label>Ca.1.13.98 </label>
                            lavaṇopahitāḥ snehāḥ snehayantyacirānnaram/ </l>
                        <l>taddhyabhiṣyandyarūkṣaṃ ca sūkṣmamuṣṇaṃ vyavāyi ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.99">
                            <label>Ca.1.13.99 </label>
                            snehamagre prayuñjīta tataḥ svedamanantaram/ </l>
                        <l>snehasvedopapannasya saṃśodhanamathetarat&amp;// </l>
                    </lg>
                    <p>tatra ślokaḥ---</p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.13.100">
                            <label>Ca.1.13.100 </label>
                            snehāḥ snehavidhiḥ kṛtsnavyāpatsiddhiḥ sabheṣajā/ </l>
                        <l>&amp;yathāpraśnaṃ bhagavatā vyāhṛtaṃ cāndrabhāginā// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte ślokasthāne
                        snehādhyāyo nāma trayodaśo 'adhyāyaḥ//13//</trailer>
                </div>
                <div n="14" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>caturdaśa 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.1.14.1">
                        <label>Ca.1.14.1 </label>
                        athātaḥ svedādhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.1.14.2">
                        <label>Ca.1.14.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.14.3">
                            <label>Ca.1.14.3 </label>
                            ataḥ svedāḥ pravakṣyante yairyathāvatprayojitaiḥ/ </l>
                        <l>svedasādhyāḥ praśāmyanti gadā vātakaphātmakāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.14.4">
                            <label>Ca.1.14.4 </label>
                            snehapūrvaṃ prayuktena svedenāvajite 'anile/ </l>
                        <l>purīṣamūtraretāṃsi na sajjanti kathaṃcana// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.14.5">
                            <label>Ca.1.14.5 </label>
                            śuṣkāṇyapi hi kāṣṭhāni snehasvedopapādanaiḥ/ </l>
                        <l>namayanti yathānyāyaṃ kiṃ punarjīvato narān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.14.6">
                            <label>Ca.1.14.6 </label>
                            rogartuvyādhitāpekṣo nātyuṣṇo 'atimṛdurna ca/ </l>
                        <l>dravyavān kalpito deśe svedaḥ kāryakaro mataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.14.7">
                            <label>Ca.1.14.7 </label>
                            vyādhau śīte śarīre ca mahān svedo mahābale/ </l>
                        <l>durbale durbalaḥ svedo madhyame madhyamo hitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.14.8">
                            <label>Ca.1.14.8 </label>
                            vātaśleṣmaṇi vāte vā kaphe vā sveda iṣyate/ </l>
                        <l>snigdharūkṣastathā snigdho rūkṣaścāpyupakalpitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.14.9">
                            <label>Ca.1.14.9 </label>
                            āmāśayagate vāte kaphe pakvāśayāśrite/ </l>
                        <l>rūkṣapūrvo hitaḥ svedaḥ snehapūrvastathaiva ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.14.10">
                            <label>Ca.1.14.10 </label>
                            vṛṣaṇau hṛdayaṃ dṛṣṭī svedayenmṛdu naiva vā/ </l>
                        <l>madhyamaṃ vaṃkṣaṇau śeṣamaṅgāvayavamiṣṭataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.14.11">
                            <label>Ca.1.14.11 </label>
                            suśuddhairnaktakaiḥ piṇḍyā godhūmānāmathāpi vā/ </l>
                        <l>padmotpalapalāśairvā svedyaḥ saṃvṛtya cakṣuṣī// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.14.12">
                            <label>Ca.1.14.12 </label>
                            muktāvalībhiḥ śītābhiḥ śītalairbhājanairapi/ </l>
                        <l>jalārdrairjalajairhastaiḥ svidyato hṛdayaṃ spṛśet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.14.13">
                            <label>Ca.1.14.13 </label>
                            śītaśūlavyuparame stambhagauravanigrahe/ </l>
                        <l>saṃjāte mārdave svede svedanādviratirmatā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.14.14">
                            <label>Ca.1.14.14 </label>
                            pittaprakopo mūrcchā ca śarīrasadanaṃ tṛṣā/ </l>
                        <l>dāhaḥ svarāṅgadaurbalyamatisvinnasya lakṣaṇam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.14.15">
                            <label>Ca.1.14.15 </label>
                            uktastasyāśitīye yo graiṣmikaḥ sarvaśo vidhiḥ/ </l>
                        <l>so 'atisvinnasya kartavyo madhuraḥ snigdhaśītalaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.14.16">
                            <label>Ca.1.14.16 </label>
                            kaṣāyamadyanityānāṃ garbhiṇyā raktapittinām/ </l>
                        <l>pittināṃ sātisārāṇāṃ rūkṣāṇāṃ madhumehinām/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.14.17">
                            <label>Ca.1.14.17 </label>
                            vidagdhabhraṣṭabradhnānāṃ viṣamadyavikāriṇām/ </l>
                        <l>śrāntānāṃ naṣṭasaṃjñānāṃ sthūlānāṃ pittamehinām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.14.18">
                            <label>Ca.1.14.18 </label>
                            tṛṣyatāṃ &amp;kṣudhitānāṃ ca kruddhānāṃ śocatāmapi/ </l>
                        <l>kāmalyudariṇāṃ caiva kṣatānāmāḍyarogiṇām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.14.19">
                            <label>Ca.1.14.19 </label>
                            durbalātiviśuṣkāṇāmupakṣīṇaujasāṃ tathā/ </l>
                        <l>bhiṣak taimirikāṇāṃ ca na svedamavatārayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.14.20">
                            <label>Ca.1.14.20 </label>
                            pratiśyāye ca kāse ca hikkāśvāseṣvalāghave/ </l>
                        <l>karṇamanyāśiraḥśūle svarabhede galagrahe// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.14.21">
                            <label>Ca.1.14.21 </label>
                            arditaikāṅgasarvāṅgapakṣāghāte vināmake/ </l>
                        <l>koṣṭhānāhavibandheṣu mūtrāghāte&amp; vijṛmbhake// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.14.22">
                            <label>Ca.1.14.22 </label>
                            pārśvapṛṣṭhakaṭīkukṣisaṃgrahe gṛdhrasīṣu ca/ </l>
                        <l>mūtrakṛcchre mahattve ca muṣkayoraṅgamardake// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.14.23">
                            <label>Ca.1.14.23 </label>
                            pādajānūrujaṅghārtisaṃgrahe śvayathāvapi/ </l>
                        <l>khallīṣvāmeṣu śīte ca vepathau vātakaṇṭake// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.14.24">
                            <label>Ca.1.14.24 </label>
                            saṃkocāyāmaśūleṣu stambhagauravasuptiṣu&amp;/ </l>
                        <l>sarvāṅgeṣu vikāreṣu svedanaṃ hitamucyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.14.25">
                            <label>Ca.1.14.25 </label>
                            tilamāṣakulatthāmlaghṛtatailāmiṣaudanaiḥ/ </l>
                        <l>pāyasaiḥ kṛśarairmāṃsaiḥ piṇḍasvedaṃ prayojayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.14.26">
                            <label>Ca.1.14.26 </label>
                            gokharoṣṭravarāhāśvaśakṛdbhiḥ satuṣairyavaiḥ/ </l>
                        <l>sikatāpāṃśupāṣāṇakarīṣāyasapūṭakaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.14.27">
                            <label>Ca.1.14.27 </label>
                            ślaiṣmikān svedayet pūrvairvātikān samupācaret/ </l>
                        <l>dravyāṇyetāni śasyante yathāsvaṃ prastareṣvapi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.14.28">
                            <label>Ca.1.14.28 </label>
                            bhūgṛheṣu ca jentākeṣūṣṇagarbhagṛheṣu ca/ </l>
                        <l>vidhūmāṅgāratapteṣu svabhyaktaḥ svidyate sukham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.14.29">
                            <label>Ca.1.14.29 </label>
                            grāmyānūpaudakaṃ māṃsaṃ payo bastaśirastathā/ </l>
                        <l>&amp;varāhamadhyapittāsṛk snehavattilataṇḍulāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.14.30">
                            <label>Ca.1.14.30 </label>
                            ityetāni samutkvāthya nāḍīsvedaṃ prayojayet/ </l>
                        <l>&amp;deśakālavibhāgajño yuktyapekṣo bhiṣaktamaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.14.31">
                            <label>Ca.1.14.31 </label>
                            vāruṇāmṛtakairaṇḍaśigrumūlakasarṣapaiḥ/ </l>
                        <l>vāsāvaṃśakarañjārkapatrairaśmantakasya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.14.32">
                            <label>Ca.1.14.32 </label>
                            śobhāñjanakasaireyamālatīsurasārjakaiḥ&amp;/ </l>
                        <l>patrairutkvāthya salilaṃ nāḍīsvedaṃ prayojayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.14.33">
                            <label>Ca.1.14.33 </label>
                            bhūtīkapañcamūlābhyāṃ surayā dadhimastunā/ </l>
                        <l>mūtrairamlaiśca sasnehairnāḍīsvedaṃ prayojayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.14.34">
                            <label>Ca.1.14.34 </label>
                            eta eva ca niryūhāḥ prayojyā jalakoṣṭhake/ </l>
                        <l>svedanārthaṃ ghṛtakṣīratailakoṣṭhāṃśca kārayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.14.35">
                            <label>Ca.1.14.35 </label>
                            godhūmaśakalaiścūrṇairyavānāmamlasaṃyutaiḥ/ </l>
                        <l>sasnehakiṇvalavaṇairupanāhaḥ praśasyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.14.36">
                            <label>Ca.1.14.36 </label>
                            gandhaiḥ surāyāḥ kiṇvena jīvantyā śatapuṣpayā/ </l>
                        <l>umayā kuṣṭhatailābhyāṃ yuktayā copanāhayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.14.37">
                            <label>Ca.1.14.37 </label>
                            carmabhiścopanaddhavyaḥ salomabhirapūtibhiḥ/ </l>
                        <l>uṣṇavīryairalābhe tu kauśeyāvikaśāṭakaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.14.38">
                            <label>Ca.1.14.38 </label>
                            rātrau baddhaṃ divā muñcenmuñcedrātrau divā kṛtam/ </l>
                        <l>bidāhaparihārārthaṃ, syāt prakarṣastu śītale// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.14.39">
                            <label>Ca.1.14.39 </label>
                            saṅkaraḥ prastaro nāḍī pariṣeko 'avagāhanam/ </l>
                        <l>jentāko 'aśmaghanaḥ karṣūḥ kuṭī bhūḥ kumbhikaiva ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.14.40">
                            <label>Ca.1.14.40 </label>
                            kūpo holāka ityete svedayanti trayodaśa/ </l>
                        <l>tān yathāvat pravakṣyāmi sarvānevānupūrvaśaḥ// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.1.14.41">
                        <label>Ca.1.14.41 </label>
                        tatra vastrāntaritairavastrāntaritairvā
                        piṇḍairyathoktairupasvedanaṃ saṅkarasveda iti vidyāt// </p>
                    <p xml:id="Ca.1.14.42">
                        <label>Ca.1.14.42 </label>
                        śūkaśamīdhānyapulākānāṃ veśavārapāyasakṛśarotkārikādīnāṃ vā
                        prastare
                        kauśeyāvikottarapracchadepañcāṅgulorubūkārkapatrapracchade vā
                        svabhyaktasarvagātrasya śayānasyopasvedanaṃ&amp; prastarasveda iti
                        vidyāt// </p>
                    <p xml:id="Ca.1.14.43">
                        <label>Ca.1.14.43 </label>
                        svedanadravyāṇāṃ punarmūlaphalapatraśuṅgādīnāṃ
                        mṛgaśakunapiśitaśiraspadādīnāmuṣṇasvabhāvānāṃ vā
                        yathārhamamlalavaṇasnehopasaṃhitānāṃ mūtrakṣīrādīnāṃ vā kumbhyāṃ
                        bāṣpamanudvamantyāmutkvathitānāṃ nāḍyā
                        śareṣīkāvaṃśadalakarañjārkapatrānyatamakṛtayā
                        gajāgrahastasaṃsthānanā vyāmadīrghayā vyāmārdhadīrghayā vā
                        vyāmacaturbhāgāṣṭabhāgamūlāgrapariṇṇāhasrotasā sarvato
                        vātaharapatrasaṃvṛtacchidrayā dvistrirvā vināmitayā
                        vātaharasiddhasnehābhyaktagātro bāṣpamupaharet; bāṣpo
                        hyanṛjugāmī&amp; vihatacaṇḍavegastvacamavidahan sukhaṃ svedayatīti
                        nāḍīsvedaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.1.14.44">
                        <label>Ca.1.14.44 </label>
                        vātikottaravātikānāṃ punarmūlādīnāmutkvāthaiḥ sukhoṣṇaiḥ
                        kumbhīrvarṣaṇikāḥ&amp; pranāḍīrvā pūrayitvā
                        yathārhasiddhasnehābhyaktagātraṃ vastrāvacchannaṃ pariṣecayediti
                        pariṣekaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.1.14.45">
                        <label>Ca.1.14.45 </label>
                        vātaharotkvāthakṣīratailaghṛtapiśitarasoṣṇasalilakoṣṭhakāvagāhastu
                        yathokta evāvagāhaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.1.14.46">
                        <label>Ca.1.14.46 </label>
                        atha jentākaṃ cikīrṣurbhūmiṃ parīkṣeta --- tatra pūrvasyāṃ
                        diśyuttarasyāṃ vā guṇavati praśaste bhūmibhāge kṛṣṇamadhuramṛttike
                        suvarṇamṛttike vā parīvāpapuṣkariṇyādīnāṃ jalāśayānāmanyatamasya
                        kūle dakṣiṇe paścime vā sūpatīrthe samasuvibhaktabhūmibhāge
                        saptāṣṭau vā 'aratnīrupakramyodakāt prāṅmukhamudaṅmukhaṃ vā
                        'abhimukhatīrthaṃ kūṭāgāraṃ kārayet, utsedhavistārataḥ
                        paramaratnīḥ ṣoḍaśa, samantāt suvṛttaṃ
                        mṛtkarmasaṃpannamanekavātāyanam; asya kṛṭāgārasḥyāntaḥ samantato
                        bhittimaratnivistārotsedhāṃ piṇḍikāṃ kārayedākapāṭāt, madhye cāsya
                        kūṭāgārasya catuṣkiṣkumātraṃ puruṣapramāṇaṃ mṛnmayaṃ
                        kandusaṃsthānaṃ bahusūkṣmacchidramaṅgārakoṣṭhakastambhaṃ
                        sapidhānaṃ kārayet; taṃ ca khādirāṇāmāśvakarṇādīnāṃ vā kāṣṭhānāṃ
                        pūrayitvā pradīpayet; sa yadā jānīyāt sādhu dagdhāni kāṣṭhāni
                        gatadhūmānyavataptaṃ ca kevalamagninā tadagnigṛhaṃ svedayogyena
                        coṣmaṇā yuktamiti, tatrainaṃ puruṣaṃ vātaharābhyaktagātraṃ
                        vastrāvacchannaṃ praveśayaṃścainamanuśiṣyāt --- śaumya! praviśa
                        kalyāṇāyārogyāya ceti, praviśya caināṃ piṇḍikāmadhiruhya
                        pārśvāparapārśvābhyāṃ yathāsukhaṃ śayīthāḥ, na ca tvayā
                        svedamūrcchāparītenāpi satā piṇḍikaiṣā vimoktavyā++āprāṇocchvāsāt,
                        bhraśyamāno hyataḥ piṇḍivakāvakāśāddvāramanadhigacchan
                        svedamūrcchāparītatayā sadyaḥ prāṇāñjahyāḥ, tasmāt piṇḍikāmenāṃ na
                        kathaṃ cana muñcethāḥ; tvaṃ yadā jānīyāḥ ---
                        vigatābhiṣyandamātmānaṃ samyakprasrutasvedapicchaṃ
                        sarvasrotovimuktaṃ
                        laghūbhūtamapagatavibandhastambhasuptivedanāgauravamiti, tatastāṃ
                        piṇḍikāmanusaran dvāraṃ prapadyethāḥ, niṣkramya ca na sahasā
                        cakṣuṣoḥ paripālanārthaṃ śītodakamupaspṛśethāḥ,
                        apagatasantāpaklamastu muhūrtāt sukhoṣṇena vāriṇā yathānyāyaṃ
                        pariṣikto 'aśnīyāḥ; iti jentākasvedaḥ// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.14.47">
                            <label>Ca.1.14.47 </label>
                            śayānasya pramāṇena ghanāmaśmamayīṃ śilām/ </l>
                        <l>tāpayitvā mārutaghnairdārubhiḥ saṃpradīpitaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.14.48">
                            <label>Ca.1.14.48 </label>
                            vyapojjhya sarvānaṅgārān prokṣya caivoṣṇavāriṇā/ </l>
                        <l>tāṃ śilāmatha kurvīta kauṣeyāvikasaṃstarām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.14.49">
                            <label>Ca.1.14.49 </label>
                            tasyāṃ svabhyaktasarvāṅgaḥ svapan svidyati nā sukham/ </l>
                        <l>&amp;kauravājinakauṣeyaprāvārādyaiḥ susaṃvṛtaḥ&amp;// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.14.50">
                            <label>Ca.1.14.50 </label>
                            ityukto 'aśmaghanasvedaḥ, karṣūsvedaḥ pravakṣyate/ </l>
                        <l>khānayecchayanasyādhaḥ karṣūṃ sthānavibhāgavit// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.14.51">
                            <label>Ca.1.14.51 </label>
                            dīptairadhūmairaṅgāraistāṃ karṣūṃ pūrayettataḥ/ </l>
                        <l>tasyāmupari śayyāyāṃ svapan svidyati nā sukham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.14.52">
                            <label>Ca.1.14.52 </label>
                            anatyutsedhavistārāṃ vṛttākārāmalocanām/ </l>
                        <l>ghanabhittiṃ kuṭīṃ kṛtvā kuṣṭhādyaiḥ saṃpralepayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.14.53">
                            <label>Ca.1.14.53 </label>
                            kuṭīmadhye bhiṣak śayyāṃ svāstīrṇāmupakalpayet/ </l>
                        <l>prāvārājinakauśeyakuthakambalagolakaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.14.54">
                            <label>Ca.1.14.54 </label>
                            hasantikābhiraṅgārapūrṇābhistāṃ ca sarvaśaḥ/ </l>
                        <l>parivāryāntarārohedabhyaktaḥ svidyate sukham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.14.55">
                            <label>Ca.1.14.55 </label>
                            ya evāśmaghanasvedavidhirbhūmau sa eva tu/ </l>
                        <l>praśastāyāṃ nivātāyāṃ samāyāmupadiśyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.14.56">
                            <label>Ca.1.14.56 </label>
                            kumbhīṃ vātaharakvāthapūrṇāṃ bhūmau nikhānayet/ </l>
                        <l>ardhabhāgaṃ tribhāgaṃ vā śayanaṃ tatra copari// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.14.57">
                            <label>Ca.1.14.57 </label>
                            sthāpayedāsanaṃ vā 'api nātisāndraparicchadam/ </l>
                        <l>atha kumbhyāṃ susantaptān prakṣipedayaso guḍān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.14.58">
                            <label>Ca.1.14.58 </label>
                            pāṣāṇān voṣmaṇā tena tatsthaḥ svidyati nā sukham/ </l>
                        <l>susaṃvṛtāṅgaḥ svabhyaktaḥ snehairanilanāśanaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.14.59">
                            <label>Ca.1.14.59 </label>
                            kūpaṃ śayanavistāraṃ dviguṇaṃ cāpi vedhataḥ/ </l>
                        <l>deśe nivāte śaste ca kuryādantaḥsumārjitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.14.60">
                            <label>Ca.1.14.60 </label>
                            hastyaśvagokharoṣṭrāṇāṃ karīṣairdagdhapūrite/ </l>
                        <l>svavacchannaḥ susaṃstīrṇe 'abhyaktaḥ svidyati nā sukham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.14.61">
                            <label>Ca.1.14.61 </label>
                            dhītīkāṃ&amp; tu karīṣāṇāṃ yathoktānāṃ pradīpayet/ </l>
                        <l>śayanāntaḥpramāṇena śayyāmupari tatra ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.14.62">
                            <label>Ca.1.14.62 </label>
                            sudagdhāyāṃ vidhūmāyāṃ yathoktāmupakalpayet/ </l>
                        <l>svavacchannaḥ svapaṃstatrābhyaktaḥ svidyati nā sukham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.14.63">
                            <label>Ca.1.14.63 </label>
                            holākasveda ityeṣa sukhaḥ prokto maharṣiṇā/ </l>
                        <l>iti trayodaśavidhaḥ svedo 'agniguṇasaṃśrayaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.14.64">
                            <label>Ca.1.14.64 </label>
                            vyāyāma uṣṇasadanaṃ guruprāvaraṇaṃ kṣudhā/ </l>
                        <l>bahupānaṃ bhayakrodhāvupanāhāhavātapāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.14.65">
                            <label>Ca.1.14.65 </label>
                            svedayanti daśaitāni naramagniguṇādṛte/ </l>
                        <l>ityukto dvividhaḥ svedaḥ saṃyukto 'agniguṇairna ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.14.66">
                            <label>Ca.1.14.66 </label>
                            ekāṅgasarvāṅgataḥ snigdho rūkṣastathaiva ca/ </l>
                        <l>ityetattrividhaṃ dvandvaṃ svedamuddiśya kīrtitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.14.67">
                            <label>Ca.1.14.67 </label>
                            snigdhaḥ svedairupakramyaḥ svinnaḥ pathyāśano bhavet/ </l>
                        <l>tadahaḥ svinnagātrastu vyāyāmaṃ varjayennaraḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.14.68">
                            <label>Ca.1.14.68 </label>
                            tatra ślokāḥ --- svedo yathā kāryakaro hito yebhyaśca
                            yadvidhaḥ/ </l>
                        <l>yatra deśe yathā yogyo deśo rakṣyaśca yo yathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.14.69">
                            <label>Ca.1.14.69 </label>
                            svinnātisvinnarūpāṇi tathā 'atisvinnabheṣajam/ </l>
                        <l>asvedyāḥ svedayogyāśca svedadravyāṇi kalpanā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.14.70">
                            <label>Ca.1.14.70 </label>
                            trayodaśavidhaḥ svedo vinā daśavidho 'agninā/ </l>
                        <l>saṃgraheṇa ca ṣaṭ svedāḥ svedādhyāye nidarśitāḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.14.71">
                            <label>Ca.1.14.71 </label>
                            svedādhikāre &amp;yadvācyamuktametanmaharṣiṇā/ </l>
                        <l>śiṣyaistu pratipattavyamupadeṣṭā punarvasuḥ// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte ślokasthāne
                        svedādhyāyo nāma caturdaśo 'adhyāyaḥ//14//</trailer>
                </div>
                <div n="15" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>pañcadaśo 'adhyāyaḥ</head>
                    <p xml:id="Ca.1.15.1">
                        <label>Ca.1.15.1 </label>
                        athāta upakalpanīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.15.2">
                        <label>Ca.1.15.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.15.3">
                        <label>Ca.1.15.3 </label>
                        iha khalu rājānāṃ ājamātramanyaṃ vā vipuladravyaṃ vamanaṃ
                        virecanaṃ vā pāyayitukāmena bhiṣajā prāgevaiṣadhapānāt saṃbhārā
                        upakalpanīyā bhavanti samyakcaiva hi gacchatyauṣadhe
                        pratibhogārthāḥ, na hi sannikṛṣṭe kāle prādurbhūtāyāmāpadi sataypi
                        krayākraye sukaramāṃśu saṃbharaṇamauṣadhānāṃ yathāvaditi // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.15.4">
                        <label>Ca.1.15.4 </label>
                        evaṃvādinaṃ bhagavantamātreyamagniveśa uvāca nanu bhagavan ādāveva
                        jñānavatā tathā pratividhātavyaṃ yathā prativihite
                        sidhyedevauṣadhamekāntena samyakprayoganimittā hi sarvakarmaṇāṃ
                        siddhiriṣṭā vyāpaccāsamyakprayogānimittā atha samyagasamyak ca
                        samārabdhaṃ karma siddhyaṃti vyāpadyate vā 'aniyamena tulyaṃ
                        bhavati jñānamajñaneneti // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.15.5">
                        <label>Ca.1.15.5 </label>
                        tamuvāca bhagavānātreyaḥ śakyaṃ tathā
                        pratividhātumasmābhirasmadvidharivā 'apyagniveśa yathā prativihite
                        sidhyedevauṣadhamekāntena tacca prayogasauṣṭhavamupadeṣṭuṃ
                        yathāvat nahi kaścidasti ya etadevamupadiṣṭamupadhārayitumutsaheta
                        upadhārya vā tathā pratipattuṃ prayoktuṃ vā; sūkṣmāṇi hi
                        doṣabheṣajadeśakālabalaśarīrāhārasātmyasattvaprakṛtivayasāmavasthānatarāṇi
                        yānyanucintyamānāni vimalavipulabuddherapi buddhimākulīkuryuḥ kiṃ
                        punaralpabuddheḥ tasmādubhayametadyathāvadupadekṣyāmaḥ
                        samyakprayogaṃ cauṣadhānāṃ vyāpannānāṃ ca vyāpatsādhanāni
                        siddhiṣūttarakālam // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.15.6">
                        <label>Ca.1.15.6 </label>
                        idānīṃ tāvat saṃbhārān vividhānapi samāsenopadekṣyāmaḥ tadyathā
                        dṛḍhaṃ nivātaṃ pravātaikaeśaṃ sukhapravicāramanupatyakaṃ
                        dhūmātapajalarajasāmanabhigamanīyamaniṣṭhānāṃ ca
                        śabdasparśarasarūpagandhānāṃ
                        sodapānodūkhalamusalavarcaḥssthānasnānabhūmimahānasaṃ
                        vāstuvidyākuśalaḥ praśastaṃ gṛhameva tāvat pūrvamupakalpayet // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.15.7">
                        <label>Ca.1.15.7 </label>
                        tataḥ śīlaśaucācārānurāgadākṣyaprādakṣiṇyopapannānupacārakuśalān
                        sarvakarmasu paryavadātān
                        sūpaudanapācakasnāpakasaṃvāhakotthāpakasaṃveśakauṣadhāpeṣakāṃśca
                        paricārakān sarvakarmasvapratikūlān tathā
                        gītavāditrollāpakaślokagāthākhyāyiketihāsapurāṇakuśalānabhiprāyajñānanumatāṃśca
                        deśakālavidaḥ pāriṣadyāṃśca tathā
                        lāvakapiñjalaśaśahariṇaiṇakālapucchakamṛgamātṛkorabhrān gāṃ
                        dogdhrīṃ śīlavatīmanāturāṃ jīvadvatsāṃ
                        suprativihitatṛṇaśaraṇapānīyāṃ,
                        pātryācamanīyodakoṣṭhamaṇikaghaṭapiṭharaparyogakumbhīkumbhakuṇḍaśarāvadarvīkaṭodañcanaparipacanamanthānacarmacelasūtrakārpāsorṇādīni
                        ca śayanāsanādīni copanyastabhṛṅgārapratigrāaṇi
                        suprayuktāstaraṇottarapracchadopadhānāni sopāśrayāṇi
                        saṃveśanopaveśanasnehasvedābhyaṅgapradehapariṣekānulepanavamanavirecanāsthāpanānuvāsanaśirovirecanamūtroccārakarmaṇāmupacārasukhāni
                        suprakṣālitopadhānāśca suślakṣṇasvaramadhyamā dṛṣadaḥ, śastrāṇi
                        copakaraṇārthāni dhūmanetraṃ ca bastinetraṃ cottarabastikaṃca
                        kuśahastakaṃ ca tulāṃ ca mānabhāṇḍaṃ ca
                        ghṛtatailavasāmajjakṣaudraphāṇitalavaṇendhanodakamadhusīdhusurāsauvīrakatuṣodakamaireyamedakadadhidadhimaṇḍodasviddhānyāmlamūtrāṇi
                        ca tathā
                        śāliṣaṣṭikamudgamāṣayavatilakulatthabadaramṛdvīkākāśmaryaparūṣakābhayāmalakabibhītakāni
                        nānāvidhāni ca snehasvedopakaraṇāni dravyāṇi
                        tathaivordhvaharānulomikobhayabhāñji
                        saṃgrahanīyadīpanīyapācanīyopaśamanīyavātaharādisamākhyātāni
                        cauṣadhāni; yaccānyadapi kiñcidvyāpadaḥ parisaṃkhyāya
                        pratīkārārthamupakaraṇaṃ vidyāt yaccā pratibhogārthaṃ
                        tattadupakalpayet // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.15.8">
                        <label>Ca.1.15.8 </label>
                        tatastaṃ puruṣaṃ yathoktābhyāṃ snehasvedābhyāṃ yathārhamupapādayet
                        taṃ cedasminnantare mānasaḥ śarīro vā vyādhiḥ kaścittīvrataraḥ
                        sahasā 'abhyāgacchettameya tāvadasyopāvartayituṃ yateta
                        tatastamupāvartya tāvantamevainaṃ kālaṃ tathāvidhenaiva
                        karmaṇopācaret // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.15.9">
                        <label>Ca.1.15.9 </label>
                        tatastaṃ puruṣaṃ snehasvedopapannamanupahatamanasamabhisamīkṣya
                        sukhoṣitaṃ suprajīrṇabhaktaṃ śiraḥsnātamanuliptagātraṃ
                        sragviṇamanupahatavastrasaṃvītaṃ
                        devatāgnidvijaguruvṛddhavaidyānarcitavantamiṣṭe
                        nakṣatratithikaraṇamuhūrte kārayitvā brāhmaṇān svastivācanaṃ
                        prayuktābhirāśīrbhirabhimantritāṃ
                        madhumadhukasaindhavaphāṇitopahitāṃ madanaphalakaṣāyamātrāṃ
                        pāyayet // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.15.10">
                        <label>Ca.1.15.10 </label>
                        madanaphalakaṣāyamātrāpramāṇaṃ tu khalu
                        sarvasaṃśodhanamātrāpramāṇāni ca pratipuruṣamapekṣitavyāni
                        bhavanti yāvaddhi yasya saṃśodhanaṃ pītaṃ
                        vaikārikadoṣaharaṇāyopapadyate na cātiyogāyogāya tāvadasya
                        mātrāpramāṇaṃ veditavyaṃ bhavati // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.15.11">
                        <label>Ca.1.15.11 </label>
                        pītavantaṃ tu khalvenaṃ muhūrtamanukāṃkṣeta tasya yadā jānīyāt
                        svedaprādurbhāveṇa doṣaṃ pravilayanamāpadyamānaṃ lomaharṣeṇa ca
                        sthānebhyaḥ pracalitaṃ kukṣisamādhmāpanena ca kukṣimanugataṃ
                        hṛllāsāsyasravaṇābhyāmapi cordhvamukhībhūtām athāsmai
                        jānusamamasaṃabādhaṃ suprayuktāstaraṇottarapracchadopadhānaṃ
                        sopāśrayamāsanamupaveṣṭuṃ prayacchet pratigrahāṃścopacārayet
                        lālāṭapratigrahe pārśvopagrahaṇe nābhiprapīḍane pṛṣṭhonmardane
                        cānapatrapaṇīyāḥ suhṛdo 'anumatāḥ prayateran // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.15.12">
                        <label>Ca.1.15.12 </label>
                        athainamanuśiṣyāt vivṛtoṣṭhatālukaṇṭho nātimahatā vyāyāmena
                        vegānudīrṇānudīrayan kiñcidavanamya
                        grīvāmūrdhvaśarīramupavegamapravṛttān pravartayan
                        suparilikhitanakhābhyāmaṅgulibhyāmutpalakumudasaugandhikanālairvā
                        kaṇṭhamabhispṛśan sukhaṃ pravartayasveti sa tathāvidhaṃ kuryāt
                        tato 'asya vegān pratigrahagatānavekṣetāvahitaḥ
                        vegaviśeṣadarśanāddhi kuśalo yogāyogātiyogaviśeṣānupalabheta
                        vegaviśeṣānupalabheta vegaviśeṣadarśī punaḥ kṛtyaṃ
                        yathārhamavabudhyeta lakṣaṇena tasmādvegānavekṣetāvahitaḥ // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.15.13">
                        <label>Ca.1.15.13 </label>
                        tatrāmūnyayogayogātiyogaviśeṣajñānāni bhavanti tadyathā apravṛttiḥ
                        kutaścit kevalasya vā 'apyauṣadhasya vibhraṃśo vibandho
                        vegānāmayogalakṣaṇāni bhavanti kāle pravṛttiranatimahatī vyathā
                        yathākramaṃ doṣaharaṇaṃ svayaṃ cāvasthānamiti yogalakṣaṇāni
                        bhavanti yogena tu doṣapramāṇaviśeṣeṇa tīkṣṇamṛdumadhyavibhāgo
                        jñeyaḥ yogādhikyena tu
                        phenilaraktācandrikopagamanamityatiyogalakṣaṇāni bhavanti / </p>
                    <p>tatrātiyogāyoganimittānimānupadravān vidyāt ādhmānaṃ parikartikā
                        parisrāvo hṛdayogasaraṇamaṅgagraho jīvādānaṃ vibhraṃśaḥ stambhaḥ
                        klamaścetyupadravāḥ // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.15.14">
                        <label>Ca.1.15.14 </label>
                        yogena tu khalvenaṃ charditavantamabhisamīkṣya
                        suprakṣālitapāṇipādāsyaṃ muhūrtamāśvāsya
                        snaihikavairecanikopaśamanīyānāṃ dhūmānāmanyatamaṃ sāmarthyataḥ
                        pāyayitvā punarevodakamupasparśayet // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.15.15">
                        <label>Ca.1.15.15 </label>
                        upaspṛṣṭodakaṃ cainaṃ nivātamāgāramanupraveśya saṃveśya cānuśiṣyāt
                        uccairbhāsyamatyāśanamatisthānamaticaṅgkramaṇaṃ
                        krodhaśokahimātapāvaśyāyātipravātān yānayānaṃ
                        grāmyadharmamasvapanaṃ niśi divā svapnaṃ
                        viruddhājīrṇāsātmyākālapramitātihīnaguruviṣamabhojanavegasandhāraṇodīraṇamiti
                        bhāvānetānmanasā 'apyasevamānaḥ sarvamaho gamayasvetei / </p>
                    <p>sa tathā kuryāt // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.15.16">
                        <label>Ca.1.15.16 </label>
                        athainaṃ sāyāhne pare vā 'ahni sukhodakapariṣiktaṃ purāṇānāṃ
                        lohitaśālitaṇḍulānāṃ svavaklinnāṃ maṇḍapūrvāṃ sukhoṣṇāṃ yavāgūṃ
                        pāyayedagnibalamabhisamīkṣya evaṃ dvitīye tṛtīye cānnakāle
                        caturthe tvannakāle tathāvidhānāmeva śālitaṇḍulānāmutsvinnāṃ
                        vilepīmuṣṇodakadvitīyāmasnehalavaṇāmalpasnehalavaṇāṃ vā bhojayet
                        evaṃ pañcame ṣaṣṭhe cānnakāle saptame tvannakāle tathāvidhānāmeva
                        śālīnāṃ dviprasṛtaṃ susvinnamodanamuṣṇodakānupānaṃ tanunā
                        tanusnehalavaṇopapannena mudgayūṣeṇa bhojayet, evamaṣṭame navame
                        cānnakāle daśame tvannakāle lāvakapiñjalādīnāmanyatamasya
                        māṃsarasenaudakalāvaṇikena nātisāravatā bhojayedusṇodakānupānam
                        evamekādaśe dvādaśe cānnakāle ata ūrdhvamannaguṇān
                        krameṇopabhuñjānaḥ saptarātreṇa prakṛtibhojanamāgacchet // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.15.17">
                        <label>Ca.1.15.17 </label>
                        athainaṃ punareva
                        snehasvedābhyāmupapādyānupahatmanasamabhisamīkṣya sukhoṣitaṃ
                        suprajīrṇabhaktaṃ kṛtahomabalimaṅgalajapaprāyaścittamiṣṭe
                        tithinakṣatrakaraṇamuhūrte brāhmaṇān svasti vācayitvā
                        trivṛtkalkamakṣamātraṃ yathārhāloḍanaprativinītaṃ pāyayet
                        prasamīkṣya
                        doṣabheṣajadeśakālabalaśarīrāhārasātmyasattvaprakṛtivayasāmavasthāntarāṇi
                        vikārāṃśca samyak viriktaṃ cainaṃ vamanoktena dhūmavarjena
                        vidhinopapādayedābalavarṇaprakṛtilābhāt, balavarṇopapannaṃ
                        cainamanupahatamanasamabhisamīkṣya sukhoṣitaṃ suprajīrṇabhaktaṃ
                        śiraḥsnātamanuliptagātraṃ
                        sragviṇamanupahatavasgrasaṃvītamanurūpālaṅkārālaṅkṛtaṃ suhṛdyāṃ
                        darśayitvā jñātīnāṃ darśayet athainaṃ kāmeṣvavasṛjet // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.15.18">
                        <label>Ca.1.15.18 </label>
                        bhavanti cātra</p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.15.18ab">
                            <label>Ca.1.15.18ab </label>
                            anena vidhinā rājā rājamātro 'athavā punaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.15.18cd">
                            <label>Ca.1.15.18cd </label>
                            yasya vā vipulaṃ dravyaṃ sa saṃśodhanamarhati // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.15.19ab">
                            <label>Ca.1.15.19ab </label>
                            daridrastvāpadaṃ prāpya prāptakālaṃ viśodhanam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.15.19cd">
                            <label>Ca.1.15.19cd </label>
                            pibet kāmamasaṃbhṛtya saṃbhārānapi durlabhān // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.15.20ab">
                            <label>Ca.1.15.20ab </label>
                            na hi sarvamanuṣyāṇāṃ santi sarve paricchadāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.15.20cd">
                            <label>Ca.1.15.20cd </label>
                            na ca rogā na bādhante daridrānapi dāruṇāḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.15.21ab">
                            <label>Ca.1.15.21ab </label>
                            yadyacchakyaṃ manuṣyeṇa kartumauṣadhamāpadi / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.15.21cd">
                            <label>Ca.1.15.21cd </label>
                            tattat sevyaṃ yathāśakti vasanānyaśanāni ca // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.15.22ab">
                            <label>Ca.1.15.22ab </label>
                            malāpahaṃ rogaharaṃ balavarṇaprasādanam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.15.22cd">
                            <label>Ca.1.15.22cd </label>
                            pītvā saṃśodhanaṃ samyagāyuṣā yujyate ciram // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.15.23">
                            <label>Ca.1.15.23 </label>
                            tatra ślokāḥ</l>
                        <l xml:id="Ca.1.15.23ab">
                            <label>Ca.1.15.23ab </label>
                            īśvarāṇāṃ vasumatāṃ vamanaṃ savirecanam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.15.23cd">
                            <label>Ca.1.15.23cd </label>
                            saṃbhārā ye yadarthaṃ ca samānīya prayojayet // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.15.24ab">
                            <label>Ca.1.15.24ab </label>
                            yathā prayojyā mātrā yā yadayogasya lakṣaṇam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.15.24cd">
                            <label>Ca.1.15.24cd </label>
                            yogātiyogayoryacca doṣā ye cāpyupadravāḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.15.25ab">
                            <label>Ca.1.15.25ab </label>
                            yadasevyaṃ viśuddhena yaśca saṃsarjanakramaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.15.25cd">
                            <label>Ca.1.15.25cd </label>
                            tat sarvaṃ kalpanādhyāye vyājahāra punarvasuḥ // </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte ślokasthāne
                        upakalpanīyo nāma pañcadaśo 'adhyāyaḥ //</trailer>
                </div>
                <div n="16" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>ṣoḍaśo 'adhyāyaḥ</head>
                    <p xml:id="Ca.1.16.1">
                        <label>Ca.1.16.1 </label>
                        athātaścikitsāprābhṛtīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.16.2">
                        <label>Ca.1.16.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ // </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.16.3ab">
                            <label>Ca.1.16.3ab </label>
                            cikisāprābhṛto dhīmān śāstravān karmatatparaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.16.3cd">
                            <label>Ca.1.16.3cd </label>
                            naraṃ virecayati yaṃ sa yogāt sukhamaśnute // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.16.4ab">
                            <label>Ca.1.16.4ab </label>
                            yaṃ vaidyamānī tvavudho virecayati mānavam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.16.4cd">
                            <label>Ca.1.16.4cd </label>
                            so 'atiyogādayogācca mānavo duḥkhamaśnute // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.16.5ab">
                            <label>Ca.1.16.5ab </label>
                            daurbalyaṃ lāghavaṃ glānirvyādhīnāmaṇutā ruciḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.16.5cd">
                            <label>Ca.1.16.5cd </label>
                            hṛdvarṇaśuddhiḥ kṣuttṛṣṇā kāle vegapravartanam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.16.6ab">
                            <label>Ca.1.16.6ab </label>
                            buddhīndriyamanaḥśuddhirmārutasyānulomatā / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.16.6cd">
                            <label>Ca.1.16.6cd </label>
                            samyagviriktaliṅgāni kāyāgneścānuvartanam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.16.7ab">
                            <label>Ca.1.16.7ab </label>
                            ṣṭhīvanaṃ hṛdayāśuddhirutkleśaḥ śleṣmapittayoḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.16.7cd">
                            <label>Ca.1.16.7cd </label>
                            ādhmānamaruciśchirdiradaurbalyamalāghavam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.16.8ab">
                            <label>Ca.1.16.8ab </label>
                            jaṅghorusadanaṃ tandrā staimityaṃ pīnasāgamaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.16.8cd">
                            <label>Ca.1.16.8cd </label>
                            lakṣaṇānyaviriktānāṃ mārutasya ca nigrahaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.16.9ab">
                            <label>Ca.1.16.9ab </label>
                            viṭpittakaphavātānāmāgatānāṃ yathākramam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.16.9cd">
                            <label>Ca.1.16.9cd </label>
                            paraṃ sravati yadraktaṃ medomāṃsodakopamam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.16.10ab">
                            <label>Ca.1.16.10ab </label>
                            niḥśleṣmapittamudakaṃ śoṇitaṃ kṛṣṇameva vā / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.16.10cd">
                            <label>Ca.1.16.10cd </label>
                            tṛṣyato mārutārtasya so 'atiyogaḥ pramuhyataḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.16.11ab">
                            <label>Ca.1.16.11ab </label>
                            vamane 'atikṛte liṅgānyetānyeva bhavanti hi / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.16.11cd">
                            <label>Ca.1.16.11cd </label>
                            ūrdhvagā vātarogāśca vāggrahaścādhiko bhavet // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.16.12ab">
                            <label>Ca.1.16.12ab </label>
                            cikitsāprābhṛtaṃ tasmādupeyāccharaṇaṃ naraḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.16.12cd">
                            <label>Ca.1.16.12cd </label>
                            yuñjyād ya enamatyantamāyuṣā ca sukhena ca // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.16.13ab">
                            <label>Ca.1.16.13ab </label>
                            avipāko 'aruciḥ sthaulyaṃ pāṇḍutā gauravaṃ klamaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.16.13cd">
                            <label>Ca.1.16.13cd </label>
                            piḍakākoṭhakaṇḍūnāṃ saṃbhavo 'aratireva ca // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.16.14ab">
                            <label>Ca.1.16.14ab </label>
                            ālasyaśramadaurbalyaṃ daurgandhyamavasādakaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.16.14cd">
                            <label>Ca.1.16.14cd </label>
                            śleṣmapittasamutkleśo nidrānāśo 'atinidratā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.16.15ab">
                            <label>Ca.1.16.15ab </label>
                            tandrā klaibyamabuddhitvamaśastasvapnadarśanam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.16.15cd">
                            <label>Ca.1.16.15cd </label>
                            balavarṇapraṇāśaśca tṛṣyato bṛṃhaṇairapi // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.16.16ab">
                            <label>Ca.1.16.16ab </label>
                            bahudoṣasya liṅgāni tasmai saṃśodhanaṃ hitam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.16.16cd">
                            <label>Ca.1.16.16cd </label>
                            ūrdhvaṃ caivānulomaṃ ca yathādoṣaṃ yathābalam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.16.17ab">
                            <label>Ca.1.16.17ab </label>
                            evaṃ viśuddhakoṣṭhasya kāyāgnirabhivardhate / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.16.17cd">
                            <label>Ca.1.16.17cd </label>
                            vyādhayaścopaśāmyanti prakṛtiścānuvartate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.16.18ab">
                            <label>Ca.1.16.18ab </label>
                            indriyāṇi manobuddhirvarṇaścāsya prasīdati / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.16.18cd">
                            <label>Ca.1.16.18cd </label>
                            balaṃ puṣṭirapatyaṃ ca vṛṣatā cāsya jāyate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.16.19ab">
                            <label>Ca.1.16.19ab </label>
                            jarāṃ kṛcchreṇa labhate ciraṃ jīvatyanāmayaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.16.19cd">
                            <label>Ca.1.16.19cd </label>
                            tasmāt saṃśodhanaṃ kāle yuktiyuktaṃ pibennaraḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.16.20ab">
                            <label>Ca.1.16.20ab </label>
                            doṣāḥ kadācit kupyanti jitā laṅghanapācanaiḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.16.20cd">
                            <label>Ca.1.16.20cd </label>
                            jitāḥ saṃśodhanairye tu na teṣāṃ punarudbhavaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.16.21ab">
                            <label>Ca.1.16.21ab </label>
                            doṣāṇāṃ ca drumāṇāṃ ca mūle 'anupahate sati / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.16.21cd">
                            <label>Ca.1.16.21cd </label>
                            rogāṇāṃ prasavānāṃ gatānāmāgatirdhruvā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.16.22ab">
                            <label>Ca.1.16.22ab </label>
                            bheṣajakṣapitte pathyamāhāraireva bṛṃhaṇam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.16.22cd">
                            <label>Ca.1.16.22cd </label>
                            ghṛtamāṃsarasakṣīrahṛdyayūṣopasaṃhitaiḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.16.23ab">
                            <label>Ca.1.16.23ab </label>
                            abhyaṅgotsādanaiḥ snānairnirūhaiḥ sānuvāsanaiḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.16.23cd">
                            <label>Ca.1.16.23cd </label>
                            tathā sa labhate śarma yujyate cāyuṣā ciram // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.16.24ab">
                            <label>Ca.1.16.24ab </label>
                            atiyogānubaddhānāṃ sarpiḥpānaṃ praśasyate / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.16.24cd">
                            <label>Ca.1.16.24cd </label>
                            tailaṃ madhurakaiḥ siddhamathavā 'apyanuvāsanam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.16.25ab">
                            <label>Ca.1.16.25ab </label>
                            yasya tvayogastaṃ snigdhaṃ punaḥ saṃśodhayennaram / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.16.25cd">
                            <label>Ca.1.16.25cd </label>
                            mātrākālabalāpekṣī smaran pūrvamanukramam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.16.26ab">
                            <label>Ca.1.16.26ab </label>
                            snehane svedane śuddhau rogāḥ saṃsarjane ca ye / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.16.26cd">
                            <label>Ca.1.16.26cd </label>
                            jāyante 'amārgavihite teṣāṃ siddhiṣu sādhanam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.16.27ab">
                            <label>Ca.1.16.27ab </label>
                            jāyante hetuvaiṣamyādviṣamā dehadhātavaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.16.27cd">
                            <label>Ca.1.16.27cd </label>
                            hetusāmyāt samāsteṣāṃ svabhāvoparamaḥ sadā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.16.28ab">
                            <label>Ca.1.16.28ab </label>
                            pravṛttiheturbhāvānāṃ na nirodhe 'asti kāraṇam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.16.28cd">
                            <label>Ca.1.16.28cd </label>
                            kecittatrāpi manyante hetuṃ hetoravartanam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.16.29ab">
                            <label>Ca.1.16.29ab </label>
                            evamuktārthamācāryamagniveśo 'abhyabhāṣata / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.16.29cd">
                            <label>Ca.1.16.29cd </label>
                            svabhāvoparame karma cikitsārpābhṛtasya kim // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.16.30ab">
                            <label>Ca.1.16.30ab </label>
                            bheṣajairviṣamān dhātūn kān samīkurute bhiṣak / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.16.30cd">
                            <label>Ca.1.16.30cd </label>
                            kā vā cikitsā bhagavan kimarthaṃ vā prayujyate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.16.31ab">
                            <label>Ca.1.16.31ab </label>
                            ticchiṣyavacanaṃ śrutvā vyājahāra punarvasuḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.16.31cd">
                            <label>Ca.1.16.31cd </label>
                            śrūyatāmatra yā somya yuktirdṛṣṭā maharṣibhiḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.16.32ab">
                            <label>Ca.1.16.32ab </label>
                            na nāśakāraṇābhāvādbhāvānāṃ nāśakāraṇam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.16.32cd">
                            <label>Ca.1.16.32cd </label>
                            jñāyate nityagasyeva kālasyātyayakāraṇam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.16.33ab">
                            <label>Ca.1.16.33ab </label>
                            śīghragatvādyathā bhūtastathā bhāvo vipadyate / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.16.33cd">
                            <label>Ca.1.16.33cd </label>
                            nirodhe kāraṇaṃ tasya nāsti naivānyathākriyā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.16.34ab">
                            <label>Ca.1.16.34ab </label>
                            yābhiḥ kriyābhirjāyante śarīre dhātavaḥ samāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.16.34cd">
                            <label>Ca.1.16.34cd </label>
                            sā cikitsā vikārāṇāṃ karma tadbhiṣajāṃ smṛtam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.16.35ab">
                            <label>Ca.1.16.35ab </label>
                            kathaṃ śarīre dhātūnāṃ vaiṣamyaṃ na bhavediti / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.16.35cd">
                            <label>Ca.1.16.35cd </label>
                            samānāṃ cānubandhaḥ syādityarthaṃ kriyate kriyā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.16.36ab">
                            <label>Ca.1.16.36ab </label>
                            tyāgādviṣamahetūnāṃ samānāṃ copasevanāt / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.16.36cd">
                            <label>Ca.1.16.36cd </label>
                            viṣamā nānubadhnanti jāyante dhātavaḥ samāḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.16.37ab">
                            <label>Ca.1.16.37ab </label>
                            samaistu hetubhiryasmāddhātun saṃjanayet samān / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.16.37cd">
                            <label>Ca.1.16.37cd </label>
                            cikitsāprābhṛtastasmāddātā dehasukhāyuṣām // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.16.38ab">
                            <label>Ca.1.16.38ab </label>
                            dharmasyārthasya kāmasya nṛlokasyobhayasya ca / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.16.38cd">
                            <label>Ca.1.16.38cd </label>
                            dātā saṃpadyate vaidyo dānāddehasukhāyuṣām // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.16.39">
                            <label>Ca.1.16.39 </label>
                            tatra ślokāḥ</l>
                        <l xml:id="Ca.1.16.39ab">
                            <label>Ca.1.16.39ab </label>
                            cikitsāprābhṛtaguṇo doṣo yaścetarāśrayaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.16.39cd">
                            <label>Ca.1.16.39cd </label>
                            yogāyogātiyogānāṃ lakṣaṇaṃ śuddhisaṃśrayam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.16.40ab">
                            <label>Ca.1.16.40ab </label>
                            bahudoṣasya liṅgāni saṃśodhanaguṇāśca ye / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.16.40cd">
                            <label>Ca.1.16.40cd </label>
                            cikitsāsūtramātraṃ ca siddhivyāpatisaṃśrayam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.16.41ab">
                            <label>Ca.1.16.41ab </label>
                            yā ca yuktiścikitsāyāṃ yaṃ cārthaṃ kurute bhiṣak / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.16.41cd">
                            <label>Ca.1.16.41cd </label>
                            cikitsāprābhṛte 'adhyāye tat sarvamavadanmuniḥ // </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte ślokasthāne
                        cikitsāprābhṛtīyo nāma ṣoḍaśo dhyāyaḥ //</trailer>
                    <trailer>samāptaḥ kalpanācatuṣkaḥ//4//</trailer>
                </div>
                <div n="17" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>saptadaśo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.1.17.1">
                        <label>Ca.1.17.1 </label>
                        athātaḥ kiyantaḥśirasīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.17.2">
                        <label>Ca.1.17.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ // </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.3ab">
                            <label>Ca.1.17.3ab </label>
                            kiyantaḥ śirasi proktā rogā hṛdi ca dehinām / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.3cd">
                            <label>Ca.1.17.3cd </label>
                            kati cāpyanilādīnāṃ rogā mānavikalpajāḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.4ab">
                            <label>Ca.1.17.4ab </label>
                            kṣayāḥ kati samākhyātāḥ piḍakāḥ kati cānaga / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.4cd">
                            <label>Ca.1.17.4cd </label>
                            gatiḥ katividhā coktā doṣāṇāṃ doṣasūdana // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.5ab">
                            <label>Ca.1.17.5ab </label>
                            hutāśaveśasya vacastacchrutvā gururabravīt / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.5cd">
                            <label>Ca.1.17.5cd </label>
                            pṛṣṭavānasi yat saumya tanme śṛṇu savistaram // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.6ab">
                            <label>Ca.1.17.6ab </label>
                            ḍrṣṭāḥ pañca śirorogāḥ pañcaiva hṛdayāmayāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.6cd">
                            <label>Ca.1.17.6cd </label>
                            vyādhīnāṃ dvyadhikā ṣaṣṭirdoṣamānavikalpajā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.7ab">
                            <label>Ca.1.17.7ab </label>
                            daśāṣṭau ca kṣayāḥ sapta piḍakā mādhumehikāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.7cd">
                            <label>Ca.1.17.7cd </label>
                            doṣāṇāṃ trividhā coktā gatirvistarataḥ śṛṇu // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.8ab">
                            <label>Ca.1.17.8ab </label>
                            saṃdhāraṇāddivāsvapnādrātrau jāgaraṇānmadāt / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.8cd">
                            <label>Ca.1.17.8cd </label>
                            uccairbhāṣyādavaśyāyāt prāgvātādatimaithunāt // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.9ab">
                            <label>Ca.1.17.9ab </label>
                            gandhādasātmyādāghrātādrajodhūmahimātapāt / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.9cd">
                            <label>Ca.1.17.9cd </label>
                            gurvamlaharitādānādati śītāmbusevanāt // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.10ab">
                            <label>Ca.1.17.10ab </label>
                            śiro 'abhighātādduṣṭāmādrodanādvāṣpanigrahāt / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.10cd">
                            <label>Ca.1.17.10cd </label>
                            meghāgamānmanastāpāddeśakālaviparyayāt // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.11ab">
                            <label>Ca.1.17.11ab </label>
                            vātādayaḥ prakupyanti śirasyasraṃ ca duṣyati / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.11cd">
                            <label>Ca.1.17.11cd </label>
                            tataḥ śirasi jāyante rogā vividhalakṣaṇāḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.12ab">
                            <label>Ca.1.17.12ab </label>
                            prāṇāḥ prāṇabhṛtāṃ yatra śritāḥ sarvendriyāṇi ca / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.12cd">
                            <label>Ca.1.17.12cd </label>
                            yaduttamāṅgamaṅgānāṃ śirastadabhidhīyate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.13ab">
                            <label>Ca.1.17.13ab </label>
                            ardhāvabhedako vā syāt sarvaṃ vā rujyate śiraḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.13cd">
                            <label>Ca.1.17.13cd </label>
                            pratiśyāmukhanāsākṣikarṇarogaśirobhramāḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.14ab">
                            <label>Ca.1.17.14ab </label>
                            arditaṃ śirasaḥ kampo galamanyāhanugrahaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.14cd">
                            <label>Ca.1.17.14cd </label>
                            vividhāścāpare rogā vātādikrimisaṃbhavāḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.15ab">
                            <label>Ca.1.17.15ab </label>
                            pṛthagdiṣṭāstu ye pañca saṃgrahe paramarṣibhiḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.15cd">
                            <label>Ca.1.17.15cd </label>
                            śirogadāṃstāṅchṛṇu me yathāsvairhetulakṣaṇaiḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.16ab">
                            <label>Ca.1.17.16ab </label>
                            uccairbhāṣyātibhāṣyābhyāṃ tīkṣṇapānāt prajāgarāt / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.16cd">
                            <label>Ca.1.17.16cd </label>
                            śītamārutasaṃsparśādvyavāyādveganigrahāt // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.17ab">
                            <label>Ca.1.17.17ab </label>
                            upavāsādabhīghātādvirekādvamanādati / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.17cd">
                            <label>Ca.1.17.17cd </label>
                            bāṣpaśokabhayatrāsādbhāramārgātikarśanāt // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.18ab">
                            <label>Ca.1.17.18ab </label>
                            śirogatāḥ sirā vṛddho vāyurāviśya kupyati / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.18cd">
                            <label>Ca.1.17.18cd </label>
                            tataḥ śūlaṃ mahattasya vātāt samupajāyate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.19ab">
                            <label>Ca.1.17.19ab </label>
                            nistudyete bhṛśaṃ śaṅkhau ghāṭā saṃbhidyate tathā / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.19cd">
                            <label>Ca.1.17.19cd </label>
                            sabhrūmadhyaṃ lalāṭaṃ ca tapatīvātivedanam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.20ab">
                            <label>Ca.1.17.20ab </label>
                            vadhyete svanataḥ śrotre niṣkṛṣyete ivākṣiṇī / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.20cd">
                            <label>Ca.1.17.20cd </label>
                            ghūrṇatīva śiraḥ sarvaṃ saṃdhibhya iva mucyate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.21ab">
                            <label>Ca.1.17.21ab </label>
                            sphuratyati sirājālaṃ stabhyate ca śirodharā / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.21cd">
                            <label>Ca.1.17.21cd </label>
                            snigdhoṣṇamupaśete ca śiroroge 'anilātmake // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.22ab">
                            <label>Ca.1.17.22ab </label>
                            kaṭvamlalavaṇakṣāramadyakrodhātapānalaiḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.22cd">
                            <label>Ca.1.17.22cd </label>
                            pittaṃ śirasi saṃduṣṭaṃ śirorogāya kalpate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.23ab">
                            <label>Ca.1.17.23ab </label>
                            dahyate rujyate tena śiraḥ śītaṃ suṣūyate / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.23cd">
                            <label>Ca.1.17.23cd </label>
                            dahyate cakṣuṣī tṛṣṇā bhramaḥ svedaśca jāyate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.24ab">
                            <label>Ca.1.17.24ab </label>
                            āsyāsukhaiḥ svapnasukhairgurusnigdhātibhojanaiḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.24cd">
                            <label>Ca.1.17.24cd </label>
                            ślṣmā śirasi saṃduṣṭaḥ śirorogāya kalpate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.25ab">
                            <label>Ca.1.17.25ab </label>
                            śiro mandarūjaṃ tena suptaṃ stimitabhārikam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.25cd">
                            <label>Ca.1.17.25cd </label>
                            bhavatyutpadyate tandrā tathā+ālasyamarocakaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.26ab">
                            <label>Ca.1.17.26ab </label>
                            vātācchūlaṃ bhramaḥ kampaḥ pittāddāho madastṛṣā / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.26cd">
                            <label>Ca.1.17.26cd </label>
                            kaphādgurutvaṃ tandrā ca śiroroge tridoṣaje // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.27ab">
                            <label>Ca.1.17.27ab </label>
                            tilakṣīraguḍājīrṇapūtisaṅkīrṇabhojanāt / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.27cd">
                            <label>Ca.1.17.27cd </label>
                            kledo 'asṛkkaphamāṃsānāṃ doṣalasyopajāyate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.28ab">
                            <label>Ca.1.17.28ab </label>
                            tataḥ śirasi saṃkledāt krimayaḥ pāpakarmaṇaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.28cd">
                            <label>Ca.1.17.28cd </label>
                            janayanti śirorogaṃ jāta bībhatsalakṣaṇam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.29ab">
                            <label>Ca.1.17.29ab </label>
                            vyadhacchedarujākaṇḍūśophadaurgatyaduḥkhitam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.29cd">
                            <label>Ca.1.17.29cd </label>
                            krimirogāturaṃ vidyāt krimīṇāṃ darśanena ca // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.30ab">
                            <label>Ca.1.17.30ab </label>
                            śokopavāsavyāyāmarūkṣaśuṣkālpabhojanaiḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.30cd">
                            <label>Ca.1.17.30cd </label>
                            vāyurāviśya hṛdayaṃ janayatyuttamāṃ rujam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.31ab">
                            <label>Ca.1.17.31ab </label>
                            vepathurveṣṭanaṃ stambhaḥ pramohaḥ śūnyatā daraḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.31cd">
                            <label>Ca.1.17.31cd </label>
                            hṛdi vātāture rūpaṃ jīrṇe cātyarthavedanā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.32ab">
                            <label>Ca.1.17.32ab </label>
                            uṣṇāmlalavaṇakṣārakaṭukājīrṇabhojanaiḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.32cd">
                            <label>Ca.1.17.32cd </label>
                            madyakrodhātapaiścāśu hṛdi pittaṃ prakupyati // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.33ab">
                            <label>Ca.1.17.33ab </label>
                            hṛddāhastiktatā vaktre tiktāmlodgiraṇaṃ klamaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.33cd">
                            <label>Ca.1.17.33cd </label>
                            tṛṣṇā mūrcchā bhramaḥ svedaḥ pittahṛdrogakāraṇam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.34ab">
                            <label>Ca.1.17.34ab </label>
                            atyādānaṃ gurusnigdhamacintanamaceṣṭanam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.34cd">
                            <label>Ca.1.17.34cd </label>
                            nidrāsukhaṃ cābhyadhikaṃ kaphahṛdrogakāraṇam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.35ab">
                            <label>Ca.1.17.35ab </label>
                            hṛdayaṃ kaphahdroge suptaṃ stimitabhārikam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.35cd">
                            <label>Ca.1.17.35cd </label>
                            tandrāruciparītasya bhavatyaśmāvṛtaṃ yathā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.36ab">
                            <label>Ca.1.17.36ab </label>
                            hetulakṣaṇasaṃsargāducyate sānnipātikaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.36">
                            <label>Ca.1.17.36 </label>
                            (hṛdrogaḥ kaṣṭadaḥkaṣṭasādhya ukto maharṣibhiḥ //)</l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.36cd">
                            <label>Ca.1.17.36cd </label>
                            tridoṣaje tu hṛdroge yo durātmā niṣevate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.37ab">
                            <label>Ca.1.17.37ab </label>
                            tilakṣīraguḍādīni granthistasyopajāyate / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.37cd">
                            <label>Ca.1.17.37cd </label>
                            marmaikadeśe saṃkledaṃ rasaścāsyopagacchati // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.38ab">
                            <label>Ca.1.17.38ab </label>
                            saṃkledāt krimayaścāsya bhavantyupahatātmanaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.38cd">
                            <label>Ca.1.17.38cd </label>
                            marmaikadeśe te jātāḥ sarpanto bhakṣayanti ca // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.39ab">
                            <label>Ca.1.17.39ab </label>
                            tudyamānaṃ sa hṛdayaṃ sūcībhiriva manyate / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.39cd">
                            <label>Ca.1.17.39cd </label>
                            chidyamānaṃ yathā śastrairjātakaṇḍūṃ mahārujam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.40ab">
                            <label>Ca.1.17.40ab </label>
                            hṛdrogaṃ krimijaṃ tvetairliṅgairbuddhvā sudāruṇam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.40cd">
                            <label>Ca.1.17.40cd </label>
                            tvareta jetuṃ taṃ vidvān vikāraṃ śīghrakāriṇam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.41ab">
                            <label>Ca.1.17.41ab </label>
                            dvyulbaṇaikolbaṇaiḥ ṣaṭ syurhīnamadhyādhikaiśca ṣaṭ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.41cd">
                            <label>Ca.1.17.41cd </label>
                            samaiścaiko vikārāste sannipātāstrayodaśa // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.42ab">
                            <label>Ca.1.17.42ab </label>
                            saṃsarge nava ṣaṭ tebhya ekavṛddhyā samaistrayaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.42cd">
                            <label>Ca.1.17.42cd </label>
                            pṛthak trayaśca tairvṛddhairvyādhayaḥ pañcaviṃśatiḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.43ab">
                            <label>Ca.1.17.43ab </label>
                            yathā vṛddhaistathā kṣīṇairdoṣaiḥ syuḥ pañcaviṃśatiḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.43cd">
                            <label>Ca.1.17.43cd </label>
                            vṛddhikṣayakṛtaścānyo vikalpa upadekṣyate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.44ab">
                            <label>Ca.1.17.44ab </label>
                            vṛddhirekasya samatā caikasyaikasya saṃkṣayaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.44cd">
                            <label>Ca.1.17.44cd </label>
                            dvandvavṛddhiḥ kṣayaścaikasyaikavṛddhirdvayoḥ kṣayaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.45ab">
                            <label>Ca.1.17.45ab </label>
                            prakṛtisthaṃ yadā pittaṃ mārutaḥ śleṣmaṇaḥ kṣaye / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.45cd">
                            <label>Ca.1.17.45cd </label>
                            sthānādādāya gātreṣu yatra yatra visarpati // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.46ab">
                            <label>Ca.1.17.46ab </label>
                            tadā bhedaśca dāhaśca tatra tatrānavasthitaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.46cd">
                            <label>Ca.1.17.46cd </label>
                            gātradeśe bhavatyasya śramo daurbalyameva ca // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.47ab">
                            <label>Ca.1.17.47ab </label>
                            prakṛtisthaṃ kaphaṃ vāyuḥ kṣīṇe pitte yadā balī / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.47cd">
                            <label>Ca.1.17.47cd </label>
                            karṣet kuryāttadā śūlaṃ saśaityastambhagauravam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.48ab">
                            <label>Ca.1.17.48ab </label>
                            yada 'anilaṃ prakṛtigaṃ pittaṃ kaphaparikṣaye / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.48cd">
                            <label>Ca.1.17.48cd </label>
                            saṃruṇaddhi tadā dāhā śūlaṃ cāsyopajāyate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.49ab">
                            <label>Ca.1.17.49ab </label>
                            śleṣmāṇaṃ hi samaṃ pittaṃ yadā vātaparikṣaye / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.49cd">
                            <label>Ca.1.17.49cd </label>
                            sannirundhyāttadā kuryāt satandrāgauravaṃ jvaram // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.50ab">
                            <label>Ca.1.17.50ab </label>
                            pravṛddho hi yadā śleṣmā pitte kṣīṇe samīraṇam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.50cd">
                            <label>Ca.1.17.50cd </label>
                            rundhyāttadā prakurvīta śītakaṃ gauravaṃ rujam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.51ab">
                            <label>Ca.1.17.51ab </label>
                            samīraṇe parikṣīṇe kaphaḥ pittaṃ samatvagam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.51cd">
                            <label>Ca.1.17.51cd </label>
                            kurvīta sannirundhāno mṛdvagnitvaṃ śirograham // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.52ab">
                            <label>Ca.1.17.52ab </label>
                            nidrāṃ tandrām pralāpaṃ ca hṛdrogaṃ gātragauravam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.52cd">
                            <label>Ca.1.17.52cd </label>
                            nakhādīnāṃ ca pītatvaṃ ṣṭhīvanaṃ kaphapittayoḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.53ab">
                            <label>Ca.1.17.53ab </label>
                            hīnavātasya tu śleṣmā pittena sahitaścaran / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.53cd">
                            <label>Ca.1.17.53cd </label>
                            karotyarocakāpākau sadanaṃ gauravaṃ tathā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.54ab">
                            <label>Ca.1.17.54ab </label>
                            hṛllāsamāsyasravaṇaṃ pāṇḍutāṃ dūyanaṃ madam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.54cd">
                            <label>Ca.1.17.54cd </label>
                            virekasya ca vaiṣamyaṃ vaiṣamyamanalasya ca // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.55ab">
                            <label>Ca.1.17.55ab </label>
                            hīnapittasya tu śleṣmā mārutenopasaṃhitaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.55cd">
                            <label>Ca.1.17.55cd </label>
                            stambhaṃ śaityaṃ ca todaṃ ca janayatyanavasthitam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.56ab">
                            <label>Ca.1.17.56ab </label>
                            gauravaṃ mṛdutāmagnerbhaktāśraddhāṃ pravepanam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.56cd">
                            <label>Ca.1.17.56cd </label>
                            nakhādīnāṃ ca śuklatvaṃ gātrapāruṣyameva ca // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.57ab">
                            <label>Ca.1.17.57ab </label>
                            mārutastu kaphe hīne pittaṃ ca kupitaṃ dvayam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.57cd">
                            <label>Ca.1.17.57cd </label>
                            karoti yāni liṅgāni śṛṇu tāni samāsataḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.58ab">
                            <label>Ca.1.17.58ab </label>
                            bhramamudveṣṭanaṃ todaṃ dāhaṃ sphuṭanavepane / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.58cd">
                            <label>Ca.1.17.58cd </label>
                            aṅgamardaṃ parīśoṣaṃ dūyanaṃ dhūpanaṃ tathā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.59ab">
                            <label>Ca.1.17.59ab </label>
                            vātapittakṣaye śleṣmā srotāṃsyapidadhadbhṛśam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.59cd">
                            <label>Ca.1.17.59cd </label>
                            ceṣṭāpraṇāśaṃ mūrcchāṃ ca vāksaṅgaṃ ca karoti hi // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.60ab">
                            <label>Ca.1.17.60ab </label>
                            vātaśleṣmakṣaye pittaṃ dehaujaḥ sraṃsayaccaret / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.60cd">
                            <label>Ca.1.17.60cd </label>
                            glānimindriyadaurbalyaṃ tṛṣṇāṃ mūrcchāṃ kriyākṣayam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.61ab">
                            <label>Ca.1.17.61ab </label>
                            pittaśelṣmakṣaye vāyurmarmāṇyatinipīḍayan / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.61cd">
                            <label>Ca.1.17.61cd </label>
                            praṇāśayati saṃjñāṃ ca vepayatyathavā naram // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.62ab">
                            <label>Ca.1.17.62ab </label>
                            doṣāḥ pravṛddhāḥ svaṃ liṅgaṃ darśayanti yathābalam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.62cd">
                            <label>Ca.1.17.62cd </label>
                            kṣīṇā jahati liṅgaṃ svaṃ samāḥ svaṃ karma kurvate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.63ab">
                            <label>Ca.1.17.63ab </label>
                            vātādīnāṃ rasādīnāṃ malānāmojasastathā / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.63cd">
                            <label>Ca.1.17.63cd </label>
                            kṣayāstatrānilādīnāmuktaṃ saṃkṣīṇalakṣaṇam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.64ab">
                            <label>Ca.1.17.64ab </label>
                            ghaṭṭate sahate śabdaṃ noccairdravati śūlyate / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.64cd">
                            <label>Ca.1.17.64cd </label>
                            hṛdayaṃ tāmyati svalpaceṣṭasyāpi rasakṣaye // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.65ab">
                            <label>Ca.1.17.65ab </label>
                            puruṣā sphuṭitā mlānā tvagrūkṣā raktasaṃkṣaye / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.65cd">
                            <label>Ca.1.17.65cd </label>
                            māṃsakṣaye viśeṣeṇa sphiggrīvodaraśuṣkatā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.66ab">
                            <label>Ca.1.17.66ab </label>
                            sandhīnāṃ sphuṭanaṃ glānirakṣṇorāyāsa eva ca / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.66cd">
                            <label>Ca.1.17.66cd </label>
                            lakṣaṇaṃ medasi kṣīṇe tanutvaṃ codarasya ca // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.67ab">
                            <label>Ca.1.17.67ab </label>
                            keśalomanakhaśmaśrudvijaprapatanaṃ śramaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.67cd">
                            <label>Ca.1.17.67cd </label>
                            jñeyamasthikṣaye liṅgaṃ sandhiśaithilyameva ca // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.68ab">
                            <label>Ca.1.17.68ab </label>
                            śīryanta iva cāsthīni durbalāni laghūni ca / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.68cd">
                            <label>Ca.1.17.68cd </label>
                            pratataṃ vātarogīṇi kṣīṇe majjani dehinām // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.69ab">
                            <label>Ca.1.17.69ab </label>
                            daurbalyaṃ mukhaśoṣaśca pāṇḍutvaṃ sadanaṃ śramaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.69cd">
                            <label>Ca.1.17.69cd </label>
                            klaibyaṃ śukrāvisargaśca kṣīṇaśukrasya lakṣaṇam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.70ab">
                            <label>Ca.1.17.70ab </label>
                            kṣīṇe śakṛti cāntrāṇi pīḍayanniva mārutah / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.70cd">
                            <label>Ca.1.17.70cd </label>
                            rūkṣasyonnamayan kukṣīṃ tiryagūrdhvaṃ ca gacchati // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.71ab">
                            <label>Ca.1.17.71ab </label>
                            mūtrakṣaye mūtrakṛchraṃ mūtravaivarṇyameva ca / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.71cd">
                            <label>Ca.1.17.71cd </label>
                            pīāsā bādhate cāsya mukhaṃ ca pariśuṣyati // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.72ab">
                            <label>Ca.1.17.72ab </label>
                            malāyanāni cānyāni śūnyāni ca laghūni ca / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.72cd">
                            <label>Ca.1.17.72cd </label>
                            viśuṣkāṇi ca lakṣyante yathāsvaṃ malasaṃkṣaye // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.73ab">
                            <label>Ca.1.17.73ab </label>
                            bibheti durbalo 'abhīkṣṇaṃ dhyāyati vyathitendriyaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.73cd">
                            <label>Ca.1.17.73cd </label>
                            duśchāyo durmanā rūkṣaḥ kṣāmaścaivaujasaḥ kṣaye // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.74ab">
                            <label>Ca.1.17.74ab </label>
                            hṛdi tiṣṭhati yacchuddhaṃ raktamīṣatsapītakam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.74cd">
                            <label>Ca.1.17.74cd </label>
                            ojaḥ śarīre saṃkhyātaṃ tannāśānnā vinaśyati // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.75ab">
                            <label>Ca.1.17.75ab </label>
                            prathamaṃ jāyate hyojaḥ śarīre 'asmiñcharīriṇām / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.75cd">
                            <label>Ca.1.17.75cd </label>
                            sarpirvarṇaṃ madhurasaṃ lājagandhi prajāyate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.75.1ab">
                            <label>Ca.1.17.75.1ab </label>
                            (bhramaraiḥ phalapuṣpebhyo yathā sdaṃbhiryate madhu /) </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.75.1cd">
                            <label>Ca.1.17.75.1cd </label>
                            (tadvadojaḥ svakarmabhyo guṇaiḥ saṃbhriyate nṛṇām //) </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.76ab">
                            <label>Ca.1.17.76ab </label>
                            vyāyāmo 'anaśanaṃ cintā rūkṣālpapramitāśanam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.76cd">
                            <label>Ca.1.17.76cd </label>
                            vātātapau bhayaṃ śoko rūkṣapānaṃ prajāgaraḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.77ab">
                            <label>Ca.1.17.77ab </label>
                            kaphaśoṇitaśukrāṇāṃ malānāṃ cātivartanam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.77cd">
                            <label>Ca.1.17.77cd </label>
                            kālo bhūtopaghātaśca jñātavyāḥ kṣayahetavaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.78ab">
                            <label>Ca.1.17.78ab </label>
                            gurusnigdhāmlalavaṇānyatimātraṃ samaśnatām / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.78cd">
                            <label>Ca.1.17.78cd </label>
                            navamannaṃ ca pānaṃ ca nidrāmāsyāsukhāni ca // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.79ab">
                            <label>Ca.1.17.79ab </label>
                            tyaktavyāyāmacintānāṃ saṃśodhanamakurvatām/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.79cd">
                            <label>Ca.1.17.79cd </label>
                            śleṣmā pittaṃ ca medaśca māṃsaṃ cātipravardhate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.80ab">
                            <label>Ca.1.17.80ab </label>
                            &amp;tairāvṛtagatirvāyuroja ādāya gacchati/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.80cd">
                            <label>Ca.1.17.80cd </label>
                            yadā bastiṃ tadā kṛcchro madhumehaḥ pravartate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.81ab">
                            <label>Ca.1.17.81ab </label>
                            sa mārutasya pittasya kaphasya ca muhurmuhuḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.81cd">
                            <label>Ca.1.17.81cd </label>
                            darśayatyākṛtiṃ gatvā kṣayamāpyāyate punaḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.82ab">
                            <label>Ca.1.17.82ab </label>
                            upekṣayā 'asya &amp;jāyante piḍakāḥ sapta dāruṇāḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.82cd">
                            <label>Ca.1.17.82cd </label>
                            māṃsaleṣvavakāśeṣu marmasvapi ca saṃdhiṣu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.83ab">
                            <label>Ca.1.17.83ab </label>
                            śarāvikā kacchapikā jālinī sarṣapī tathā/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.83cd">
                            <label>Ca.1.17.83cd </label>
                            alajī vinatākhyā ca vidradhī ceti saptamī// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.84ab">
                            <label>Ca.1.17.84ab </label>
                            antonnatā madhyanimnā śyāvā kledaruganvitā/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.84cd">
                            <label>Ca.1.17.84cd </label>
                            śarāvikā syāt piḍakā śarāvākṛtisaṃsthitā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.85ab">
                            <label>Ca.1.17.85ab </label>
                            avagāḍhārtinistodā mahāvāstuparigrahā/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.85cd">
                            <label>Ca.1.17.85cd </label>
                            ślakṣṇā kacchapapṛṣṭhābhā piḍakā kacchapī matā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.86ab">
                            <label>Ca.1.17.86ab </label>
                            stabdhā sirājālavatī snigdhāsrāvā mahāśayā/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.86cd">
                            <label>Ca.1.17.86cd </label>
                            rujānistodabahulā sūkṣmacchidrā ca jālinī// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.87ab">
                            <label>Ca.1.17.87ab </label>
                            piḍakā nātimahatīkṣiprapākā mahārujā/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.87cd">
                            <label>Ca.1.17.87cd </label>
                            sarṣapī sarṣapābhābhiḥ piḍakābhiścitā bhavet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.88ab">
                            <label>Ca.1.17.88ab </label>
                            dahati tvacamutthāne tṛṣṇāmohajvarapradā/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.88cd">
                            <label>Ca.1.17.88cd </label>
                            visarpatyaniśaṃ duḥkhāddahatyagnirivālajī// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.89ab">
                            <label>Ca.1.17.89ab </label>
                            avagāḍharujākledā pṛṣṭhe vā 'apyudare 'api vā/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.89cd">
                            <label>Ca.1.17.89cd </label>
                            mahatī vinatā nīlā piḍakā vinatā matā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.90ab">
                            <label>Ca.1.17.90ab </label>
                            vidradhiṃ dvividhāmāhurbāhyāmābhyantarīṃ tathā/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.90cd">
                            <label>Ca.1.17.90cd </label>
                            bāhyā tvaksnāyumāṃsotthā kaṇḍarābhā mahārujā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.91ab">
                            <label>Ca.1.17.91ab </label>
                            śītakānnavidāhyuṣṇarūkṣaśuṣkātibhojanāt/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.91cd">
                            <label>Ca.1.17.91cd </label>
                            viruddhājīrṇasaṃkliṣṭaviṣamāsātmyabhojanāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.92ab">
                            <label>Ca.1.17.92ab </label>
                            vyāpannabahumadyatvādvegasaṃdhāraṇācchramāt/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.92cd">
                            <label>Ca.1.17.92cd </label>
                            jihmavyāyāmaśayanādatibhārādhvamaithunāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.93ab">
                            <label>Ca.1.17.93ab </label>
                            antaḥśarīre māṃsāsṛgāviśanti&amp; yadā malāḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.93cd">
                            <label>Ca.1.17.93cd </label>
                            tadā saṃjāyate granthirgambhīrasthaḥ sudāruṇaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.94ab">
                            <label>Ca.1.17.94ab </label>
                            hṛdaye klomni yakṛti plīhni kukṣau ca vṛkkayoḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.94cd">
                            <label>Ca.1.17.94cd </label>
                            nābhyāṃ vaṃkṣaṇayorvā 'api bastau vā tīvravedanaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.95ab">
                            <label>Ca.1.17.95ab </label>
                            duṣṭaraktātimātratvāt sa vai śīghraṃ vidahyate/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.95cd">
                            <label>Ca.1.17.95cd </label>
                            tataḥ śīghravidāhitvādvidradhītyabhidhīyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.96ab">
                            <label>Ca.1.17.96ab </label>
                            vyadhacchedabhramānāhaśabdasphuraṇasarpaṇaiḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.96cd">
                            <label>Ca.1.17.96cd </label>
                            vātikīṃ, paittikīṃ tṛṣṇādāhamohamadajvaraiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.97ab">
                            <label>Ca.1.17.97ab </label>
                            jṛmbhotkleśārucistambhaśītakaiḥ ślaiṣmikīṃ viduḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.97cd">
                            <label>Ca.1.17.97cd </label>
                            sarvāsu &amp;ca mahacchūlaṃ vidradhīṣūpajāyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.98ab">
                            <label>Ca.1.17.98ab </label>
                            &amp;śastrāstrairbhidyata iva colmukairiva dahyate/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.98cd">
                            <label>Ca.1.17.98cd </label>
                            vidradhī vyamlatā yātā vṛścikairiva daśyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.99ab">
                            <label>Ca.1.17.99ab </label>
                            tanu rūkṣāruṇaṃ śyāvaṃ phenilaṃ vātavidradhī/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.99cd">
                            <label>Ca.1.17.99cd </label>
                            tilamāṣakulatthodasannibhaṃ pittavidradhī// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.100ab">
                            <label>Ca.1.17.100ab </label>
                            ślaiṣmikī sravati śvetaṃ picchilaṃ bahalaṃ bahu/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.100cd">
                            <label>Ca.1.17.100cd </label>
                            lakṣaṇaṃ sarvamevaitadbhajate sānnipātikī// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.1.17.101">
                        <label>Ca.1.17.101 </label>
                        athāsāṃ vidradhīnāṃ sādhyāsādhyatvaviśeṣajñānārthaṃ sthānakṛtaṃ
                        liṅgaviśeṣamupadekṣyāmaḥ --- tatra pradhānamarmajāyāṃ vidradhyāṃ
                        hṛdghaṭṭanatamakapramohakāsaśvāsāḥ, klomajāyāṃ
                        pipāsāmukhaśoṣagalagrahāḥ, yakṛjjāyāṃ śvāsaḥ,
                        plīhajāyāmucchvāsoparodhaḥ, kukṣijāyāṃ kukṣipārśvāntarāṃsaśūlaṃ,
                        vṛkkajāyāṃ pṛṣṭhakaṭigrahaḥ, nābhijāyāṃ hikkā, vaṃkṣaṇajāyāṃ
                        sakthisādaḥ, bastijāyāṃ &amp;kṛcchrapūtimūtravarcastvaṃ ceti// </p>
                    <p xml:id="Ca.1.17.102">
                        <label>Ca.1.17.102 </label>
                        pakvaprabhinnāsūrdhvajāsu mukhāt srāvaḥ sravati, adhojāsu gudāt,
                        ubhayatastu nābhijāsu// </p>
                    <p xml:id="Ca.1.17.103">
                        <label>Ca.1.17.103 </label>
                        āsāṃ hṛnnābhibastijāḥ paripakvāḥ sānnipātikī ca maraṇāya; śeṣāḥ
                        punaḥ kuśalamāśupratikāriṇaṃ cikitsakamāsādyopaśāmyanti/ </p>
                    <p>tasmādacirotthitāṃ vidradhīṃ śastrasarpavidyudagnitulyāṃ
                        snehavirecanairāśvevopakramet sarvaśo gulmavacceti// </p>
                    <p xml:id="Ca.1.17.104">
                        <label>Ca.1.17.104 </label>
                        bhavanti cātra</p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.104ab">
                            <label>Ca.1.17.104ab </label>
                            vinā pramehamapyetā jāyante duṣṭamedasaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.104cd">
                            <label>Ca.1.17.104cd </label>
                            tāvaccaitā na lakṣyante yāvadvāstuparigrahaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.105ab">
                            <label>Ca.1.17.105ab </label>
                            śarāvikā kacchapikā jālinī ceti duḥsahāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.105cd">
                            <label>Ca.1.17.105cd </label>
                            jāyante tā hyatibalāḥ prabhūtaśleṣmamedasaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.106ab">
                            <label>Ca.1.17.106ab </label>
                            sarṣapī cālajī caiva vinatā vidradhī ca yāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.106cd">
                            <label>Ca.1.17.106cd </label>
                            sādhyāḥ pittolbaṇāstāstu saṃbhavantyalpamedasaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.107ab">
                            <label>Ca.1.17.107ab </label>
                            marmasvaṃse gude pāṇyoḥ stane sandhiṣu pādayoḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.107cd">
                            <label>Ca.1.17.107cd </label>
                            jāyante yasya piḍakāḥ a pramehī na jīvati // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.108ab">
                            <label>Ca.1.17.108ab </label>
                            tathā 'anyāḥ piḍakāḥ santi raktapītāsitāruṇāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.108cd">
                            <label>Ca.1.17.108cd </label>
                            pāṇḍurāḥ pāṇḍuvarṇāśca bhasmābhā mecakaprabhāḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.109ab">
                            <label>Ca.1.17.109ab </label>
                            mṛdvyaśca kaṭhināścānyāḥ sthūlāḥ sūkṣmāstathā 'aparāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.109cd">
                            <label>Ca.1.17.109cd </label>
                            mandavegā mahāvegāḥ svalpaśūlā mahārujaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.110ab">
                            <label>Ca.1.17.110ab </label>
                            tā buddhvā mārutādīnāṃ yathāsvairhetulakṣaṇaiḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.110cd">
                            <label>Ca.1.17.110cd </label>
                            brūyādupacareccāśu prāgupadravadarśanāt // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.111ab">
                            <label>Ca.1.17.111ab </label>
                            tṛṭśvāsamāṃsasaṃkothamohahikkāmadajvarāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.111cd">
                            <label>Ca.1.17.111cd </label>
                            vīsarpamarmasaṃrodhāḥ piḍakānāmupadravāḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.112ab">
                            <label>Ca.1.17.112ab </label>
                            kṣayaḥ sthānaṃ ca vṛddhiśca doṣāṇāṃ trividhā gatiḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.112cd">
                            <label>Ca.1.17.112cd </label>
                            ūrdhvaṃ cādhaśca tiryakca vijñeyā trividhā 'aparā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.113ab">
                            <label>Ca.1.17.113ab </label>
                            trividhā cāparā koṣṭhaśākhāmarmāsthisandhiṣu / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.113cd">
                            <label>Ca.1.17.113cd </label>
                            ityuktā vidhibhedena doṣāṇāṃ trividhā gatiḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.114ab">
                            <label>Ca.1.17.114ab </label>
                            cayaprakopapraśamāḥ pittādīnāṃ yathākramam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.114cd">
                            <label>Ca.1.17.114cd </label>
                            bhavantyekaikaśaḥṣaṭsu kāleṣvabhrāgamādiṣu // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.115ab">
                            <label>Ca.1.17.115ab </label>
                            gatiḥ kālakṛtā caiṣā cayādyā punarucyate / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.115cd">
                            <label>Ca.1.17.115cd </label>
                            gatiśca dvividhā dṛṣṭā prākṛtī vaikṛtī ca yā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.116ab">
                            <label>Ca.1.17.116ab </label>
                            pittādevoṣmaṇaḥ paktirnarāṇāmupajāyate / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.116cd">
                            <label>Ca.1.17.116cd </label>
                            tacca pittaṃ prakupitaṃ vikārān kurute bahūn // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.117ab">
                            <label>Ca.1.17.117ab </label>
                            prākṛtastu balaṃ śleṣmā vikṛto mala ucyate / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.117cd">
                            <label>Ca.1.17.117cd </label>
                            sa caivaujaḥ smṛtaḥ kāye sa ca pāpmopadiśyate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.118ab">
                            <label>Ca.1.17.118ab </label>
                            sarvā hi ceṣṭā vātena sa prāṇaḥ prāṇināṃ smṛtaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.118cd">
                            <label>Ca.1.17.118cd </label>
                            tenaiva rogā jāyante tena caivoparudhyate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.119ab">
                            <label>Ca.1.17.119ab </label>
                            nityaṃ sannihitāmitraṃ samīkṣyātmānamātmavān / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.119cd">
                            <label>Ca.1.17.119cd </label>
                            nityaṃ yuktaḥ paricaredicchannāyuranitvaram // </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.1.17.120">
                        <label>Ca.1.17.120 </label>
                        tatra ślokau</p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.120ab">
                            <label>Ca.1.17.120ab </label>
                            śirorogāḥ sahṛdrogā rogā mānavikalpajāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.120cd">
                            <label>Ca.1.17.120cd </label>
                            kṣayāḥ sapiḍakāścoktā doṣāṇāṃ gatireva ca // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.17.121ab">
                            <label>Ca.1.17.121ab </label>
                            kiyantaḥśirasīye 'asminnadhyāye tattvadarśinā / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.17.121cd">
                            <label>Ca.1.17.121cd </label>
                            jñānārthaṃ bhiṣajā prajānāṃ ca hitaiṣiṇā // </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte ślokasthāne
                        kiyantaḥśirasīyo nāma saptadaśo 'adhyāyaḥ //</trailer>
                </div>
                <div n="18" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>aṣṭādaśo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.1.18.1">
                        <label>Ca.1.18.1 </label>
                        athātastriśothīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.18.2">
                        <label>Ca.1.18.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.18.3">
                        <label>Ca.1.18.3 </label>
                        trayaḥ śothā bhavanti vātapittaśleṣmanimittāḥ te punardvividhā
                        nijāgantubhedena // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.18.4">
                        <label>Ca.1.18.4 </label>
                        tatrāgantavaśchedanabhedanakṣaṇanabhañjanapicchanotpeṣaṇaprahāravadhabandhanaveṣṭanavyadhanapīḍanādibhirvā
                        bhallātakapuṣpaphalarasātmaguptāśūkakrimiśūkāhitapatralatāgulmasaṃsparśanairvā
                        svedanaparisarpaṇāvamūtraṇairvā viṣiṇāṃ
                        saviṣaprāṇisaṃṣṭrādantaviṣāṇanakhanipātairvā
                        sāgaraviṣavātahimadahanasaṃsparśanairvā śothāḥ samupajāyante // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.18.5">
                        <label>Ca.1.18.5 </label>
                        te punaryathāsvaṃ hetuvyañjnairādāvupalabhyante
                        nijavyañjanaikadeśaviparītaiḥ
                        bandhamantrāgadapralepapratāpanirvāpaṇādibhiścopakramairupakramyamāṇāḥ
                        praśāntimāpadyante // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.18.6">
                        <label>Ca.1.18.6 </label>
                        nijāḥ punaḥ
                        snehasvedavamanavirecanāsthāpanānuvāsanaśirovirecanānāmayathāvatprayogānmithyāsaṃsarjanādvā
                        chardyalasakavisūcikāśvāsakāsātisāraśoṣapāṇḍurogodarajvarapradarabhagandarārśovikārātikarśanairvā
                        kuṣṭhakaṇḍūpiḍakādibhirvā
                        chardikṣavathūdgāraśukravātamūtrapurīṣavegadhāraṇairvā
                        karmarogopavāsādhvakarśitasya vā sahasā
                        'atigurvamlalavaṇapiṣṭānnaphalaśākarāgadadhiharitakamadyamandakavirūḍhanavaśūkaśamīdhānyānūpaudakapiśitopayogānmṛtpaṇkaloṣṭabhakṣaṇāllavaṇātibhakṣaṇādgarbhasāpīḍanādāmagarbhaprapatanāt
                        prajātānāṃ ca mithyopacārādudīrṇadoṣatvācca śophāḥ prādurbhavanti
                        ityuktaḥ sāmānyo hetuḥ // </p>
                    <!-- subdivision  -->
                    <p xml:id="Ca.1.18.7.-1">
                        <label>Ca.1.18.7.-1 </label>
                        ayaṃ tvatra viśeṣaḥ
                        'asītarūkṣalaghuviśadaśramopavāsātikarśanakṣapaṇādibhirvāyuḥ
                        prakupitastvaṅmāṃsaśoṇitādīnyabhibhūya śophaṃ janayati sa
                        kṣiprotthānapraśamo bhavati tathā śyāmāruṇavarṇaḥ prakṛtivaṛno vā
                        calaḥ spandanaḥ kharaparuṣabhinnatvagromā chidyata iva bhidyata
                        iva pīḍyata iva sūcībhiriva tudyata iva pipīlikābhiriva saṃsṛpyate
                        sarṣapakalkāvalipta iva cimicimāyate saṃkucyata āyamyata iveti
                        vātaśothaḥ ; </p>
                    <p xml:id="Ca.1.18.7-2">
                        <label>Ca.1.18.7-2 </label>
                        uṣṇatīkṣṇakaṭukakṣāralavaṇāmlājīrṇabhojanairagnyātapapratāpaiśca
                        pittaṃ prakupitaṃ tvaṅmāṃsaśoṇitānyabhihbūya śothaṃ janayati sa
                        kṣiprotthānapraśamo bhavati kṛṣṇapītanīlatāmrāvabhāsa uṣṇo ṃrduḥ
                        kapilatāmraromā uṣyate dūyate dhūpyate ūṣmāyate svidyate klidyate
                        na ca sparśamuṣṇaṃ ca suṣūyata iti pittaśothaḥ ;</p>
                    <p xml:id="Ca.1.18.7-3">
                        <label>Ca.1.18.7-3 </label>
                        gurumadhuraśītasnigdhairatisvapnāvyāyāmādibhiśca śleṣmā
                        prakupitastvaṅmāṃsaśoṇitādīnyabhibhūya śothaṃ janayati sa
                        kṛcchrotthānapraśamo bhavati pāṇḍuśvetāvabhāso guruḥ snigdhaḥ
                        ślakṣṇaḥ sthiraḥ styānaḥ śuklāgraromā sparśoṣṇasahaśceti
                        śleṣmaśothaḥ;</p>
                    <!-- /subdivision -->
                    <p xml:id="Ca.1.18.7">
                        <label>Ca.1.18.7 </label>
                        yathāsvakāraṇākṛtisaṃsargāddvidoṣajāstrayaḥ śothā bhavanti
                        yathāsvakāraṇākṛtisannipātāt sānnipātika ekaḥ; &amp;evaṃ
                        saptavidho bhedaḥ // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.18.8">
                        <label>Ca.1.18.8 </label>
                        &amp;prakṛtibhistābhistābhirbhidymāno dvividhastrividhaścaturvidhā
                        saptavidho 'aṣṭavidhaśca śotha upalabhyate &amp;punaścaika
                        evotsedhasāmānyāt // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.18.9">
                        <label>Ca.1.18.9 </label>
                        bhavanti cātra</p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.18.9ab">
                            <label>Ca.1.18.9ab </label>
                            śūyante yasya gātrāṇi svapantīva rujanti ca / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.18.9cd">
                            <label>Ca.1.18.9cd </label>
                            pīḍitānyunnamāntyāśu vātaśothā tamādiśet // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.18.10ab">
                            <label>Ca.1.18.10ab </label>
                            yaścāpyaruṇavarṇābhaḥ śotho naktaṃ praṇaśyati / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.18.10cd">
                            <label>Ca.1.18.10cd </label>
                            snehoṣṇamardanābhyāṃ ca praṇaśyet sa ca vātikaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.18.11ab">
                            <label>Ca.1.18.11ab </label>
                            yaḥ pipāsājvarārtasya dūyate 'atha vidahyate / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.18.11cd">
                            <label>Ca.1.18.11cd </label>
                            svidyati klidyate gandhī sa paittaḥ śvayatuḥ smṛtaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.18.12ab">
                            <label>Ca.1.18.12ab </label>
                            yaḥ pītanetravaktratvak pūrvaṃ madhyāt praśūyate / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.18.12cd">
                            <label>Ca.1.18.12cd </label>
                            tanutvak cātisārī ca pitaśothaḥ sa ucyate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.18.13ab">
                            <label>Ca.1.18.13ab </label>
                            śītaḥ saktagatiryastu kaṇdūmān pāṇḍureva ca / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.18.13cd">
                            <label>Ca.1.18.13cd </label>
                            nipīḍito nonnamati śvayatuḥ sa kaphātmaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.18.14ab">
                            <label>Ca.1.18.14ab </label>
                            yasya śastrakuśacchinnācchoṇitaṃ na pravatate / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.18.14cd">
                            <label>Ca.1.18.14cd </label>
                            kṛcchreṇa picchā sravati sa cāpi kaphasaṃbhavaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.18.15ab">
                            <label>Ca.1.18.15ab </label>
                            nidānākṛtismāsargācchvayathuḥ syāddvidoṣajaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.18.15cd">
                            <label>Ca.1.18.15cd </label>
                            sarvākṛtiḥ sannipātācchotho vyāmiśrahetujaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.18.16ab">
                            <label>Ca.1.18.16ab </label>
                            ystu pādābhinirvṛttaḥ śothaḥ sarvāṅgago bhavaet / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.18.16cd">
                            <label>Ca.1.18.16cd </label>
                            jantoḥ sa ca sukaṣṭaḥ syāt prasṛtaḥ strīmukhācca yaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.18.17ab">
                            <label>Ca.1.18.17ab </label>
                            yaścāpi guhyaprabhavaḥ striyā vā puruṣasya vā / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.18.17cd">
                            <label>Ca.1.18.17cd </label>
                            sa ca kaṣṭatamo jñeyo yasya ca syurupadravāḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.18.18ab">
                            <label>Ca.1.18.18ab </label>
                            chardiḥ śvāso 'arucistṛṣṇā jvaro 'atīsāra eva ca / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.18.18cd">
                            <label>Ca.1.18.18cd </label>
                            saptako 'ayaṃ sadaurbalyaḥ śophopadaravasaṃgrahaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.18.19ab">
                            <label>Ca.1.18.19ab </label>
                            yasya śleṣmā prakupito jihvāmūle 'avatiṣṭhate / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.18.19cd">
                            <label>Ca.1.18.19cd </label>
                            āśu saṃjanayecchothā jāyate 'asyopajihvikā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.18.20ab">
                            <label>Ca.1.18.20ab </label>
                            yasya śleṣmā prakupitaḥ kākale vyavatiṣṭhate / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.18.20cd">
                            <label>Ca.1.18.20cd </label>
                            āśu saṃjanayecchophaṃ karoti galaśuṇḍikām // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.18.21ab">
                            <label>Ca.1.18.21ab </label>
                            yasya śleṣmā prakupito galabāhye 'avatiṣṭhate / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.18.21cd">
                            <label>Ca.1.18.21cd </label>
                            śanaiḥ saṃjanayecchophaṃ galagaṇḍo 'asya jāyate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.18.22ab">
                            <label>Ca.1.18.22ab </label>
                            yasya śleṣmā prakupitastiṣṭhatyantargale sthiraḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.18.22cd">
                            <label>Ca.1.18.22cd </label>
                            āśu saṃjanayechophaṃ jāyate 'asya galagrahaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.18.23ab">
                            <label>Ca.1.18.23ab </label>
                            yasay pittaṃ prakupitā saraktaṃ tvaci sarpapi / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.18.23cd">
                            <label>Ca.1.18.23cd </label>
                            śophaṃ sarāgām janayedvisarpastasya jāyate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.18.24ab">
                            <label>Ca.1.18.24ab </label>
                            yasya pittaṃ prakupitaṃ tvaci rakte 'avatiṣṭhate / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.18.24cd">
                            <label>Ca.1.18.24cd </label>
                            śothaṃ sarāgaṃ janayet piḍakā tasya jāyate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.18.25ab">
                            <label>Ca.1.18.25ab </label>
                            yasya prakupitaṃ pittaṃ śoṇitaṃ prāpya śuṣyati / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.18.25cd">
                            <label>Ca.1.18.25cd </label>
                            tilakā piplavo vyaṅgā nīlikā tasya jāyate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.18.26ab">
                            <label>Ca.1.18.26ab </label>
                            yasya pittaṃ prakupitā śaṅkhayoravatiṣṭhate / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.18.26cd">
                            <label>Ca.1.18.26cd </label>
                            śvaythuḥ śaṅkhako nāma dāruṇastasya jāyate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.18.27ab">
                            <label>Ca.1.18.27ab </label>
                            yasya pittaṃ prakupitaṃ karṇamūle 'avatiṣṭhate / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.18.27cd">
                            <label>Ca.1.18.27cd </label>
                            jvarānte durjayo 'antāya śothastasyopajāyate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.18.28ab">
                            <label>Ca.1.18.28ab </label>
                            vātaḥ plīhānamuddhūya kupito yasya tiṣṭhati / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.18.28cd">
                            <label>Ca.1.18.28cd </label>
                            śaniḥ paritudana pārśvaṃ plīhā tasyābhivardhate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.18.29ab">
                            <label>Ca.1.18.29ab </label>
                            yasya vāyuḥ prakupito gulmasthāne 'avatiṣṭhate / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.18.29cd">
                            <label>Ca.1.18.29cd </label>
                            śophaṃ saśūlaṃ janayan gulmastasyopajāyate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.18.30ab">
                            <label>Ca.1.18.30ab </label>
                            yasya vāyuḥ prakupitaḥ śophaśūlakaraścaran / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.18.30cd">
                            <label>Ca.1.18.30cd </label>
                            vaṅkṣaṇādvṛṣaṇau yāti vṛddhistasyopajāyate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.18.31ab">
                            <label>Ca.1.18.31ab </label>
                            yasya vātaḥ prakupitastvaṅmāṃsāntaramāśritaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.18.31cd">
                            <label>Ca.1.18.31cd </label>
                            śothaṃ saṃjanayet kukṣāvduaraṃ tasya jāyate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.18.32ab">
                            <label>Ca.1.18.32ab </label>
                            yasya vātaḥ prakupitaḥ kukṣimāśritya tiṣṭhati / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.18.32cd">
                            <label>Ca.1.18.32cd </label>
                            nādho vrajati nāpyūrdhvamānāhastasya jāyae // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.18.33ab">
                            <label>Ca.1.18.33ab </label>
                            rogāścotsedhasāmānyadadhimāṃsārbudādayaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.18.33cd">
                            <label>Ca.1.18.33cd </label>
                            viśiṣṭā nāmarūpābhyāṃ nirdeśyāḥ śothasaṃgrahe // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.18.34ab">
                            <label>Ca.1.18.34ab </label>
                            vātapittakaphā yasya yugapat kupitāstrayaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.18.34cd">
                            <label>Ca.1.18.34cd </label>
                            jihvāmūle 'avatiṣṭhante vidahantaḥ samucchiritāḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.18.35ab">
                            <label>Ca.1.18.35ab </label>
                            janayanti bhṛśaṃ śothaṃ vedanāśca pṛthagvidhāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.18.35cd">
                            <label>Ca.1.18.35cd </label>
                            taṃ śīghrakāriṇaṃ rogaṃ rohiṇīti vinirdiśet // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.18.36ab">
                            <label>Ca.1.18.36ab </label>
                            trirātraṃ paramaṃ tasya jantorbhavati jīvitam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.18.36cd">
                            <label>Ca.1.18.36cd </label>
                            kuśalena tvanukrāntaḥ kṣipraṃ saṃpadyate sukhī // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.18.37ab">
                            <label>Ca.1.18.37ab </label>
                            santi hyevaṃvidhā rogāḥ sādhyā dāruṇasaṃmatāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.18.37cd">
                            <label>Ca.1.18.37cd </label>
                            ye hanyuranupakrāntā mithyācāreṇa vā vā punaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.18.38ab">
                            <label>Ca.1.18.38ab </label>
                            sādhyāścāpyapare santi vyādhayo mṛdusaṃmatāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.18.38cd">
                            <label>Ca.1.18.38cd </label>
                            yatnāyatnakṛtaṃ yeṣu karma sidhyatyasaṃśayam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.18.39ab">
                            <label>Ca.1.18.39ab </label>
                            asādhyāścāpare santi vyādhayo yāpyasaṃjñitāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.18.39cd">
                            <label>Ca.1.18.39cd </label>
                            susādhvapi kṛtaṃ yeṣu karma yātrākaraṃ bhavet // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.18.40ab">
                            <label>Ca.1.18.40ab </label>
                            santi cāpyapare rogā yeṣ karema na sidhyati / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.18.40cd">
                            <label>Ca.1.18.40cd </label>
                            api yatnakṛtaṃ vālairna tān vidvānupācaret // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.18.41ab">
                            <label>Ca.1.18.41ab </label>
                            sādhyāścaivāpyasādhyāśca vyādhayo dvividhāḥ smṛtāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.18.41cd">
                            <label>Ca.1.18.41cd </label>
                            mṛdudāruṇabhedena te bhavanti caturvidhāḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.18.42ab">
                            <label>Ca.1.18.42ab </label>
                            ta evāparisaṃkhyeyā bhidyamānā bhavanti hi / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.18.42cd">
                            <label>Ca.1.18.42cd </label>
                            rujāvarṇasamutthānasthānasaṃsthānanāmabhiḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.18.43ab">
                            <label>Ca.1.18.43ab </label>
                            vyavasthākaraṇaṃ teṣāṃ yathāsthūleṣu saṃgrahaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.18.43cd">
                            <label>Ca.1.18.43cd </label>
                            tathā prakṛtisāmānyaṃ vikāreṣūpadiśyate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.18.44ab">
                            <label>Ca.1.18.44ab </label>
                            vikāranāmākuśalo na jihrīyāt kadācana / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.18.44cd">
                            <label>Ca.1.18.44cd </label>
                            na hi sarvavikārāṇāṃ nāmato 'asti dhruvā sthitiḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.18.45ab">
                            <label>Ca.1.18.45ab </label>
                            sa eva kupito doṣaḥ samutthānaviśeṣataḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.18.45cd">
                            <label>Ca.1.18.45cd </label>
                            sthānāntaragataścaiva janayatyāmayān bahūn // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.18.46ab">
                            <label>Ca.1.18.46ab </label>
                            tasmādvikāraprakṛtīradhiṣṭhānāntarāṇi ca / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.18.46cd">
                            <label>Ca.1.18.46cd </label>
                            samutthānaviśeṣāṃśca buddhvā karma samācaret // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.18.47ab">
                            <label>Ca.1.18.47ab </label>
                            yo hyetastritayaṃ jñātvā karmāṇyārabhate bhiṣak / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.18.47cd">
                            <label>Ca.1.18.47cd </label>
                            jñānapūrvaṃ yathānyāyaṃ sa karmasu na muhyati // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.18.48ab">
                            <label>Ca.1.18.48ab </label>
                            nityāḥ prāṇabhṛtāṃ dehe vātapittakaphāstrayaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.18.48cd">
                            <label>Ca.1.18.48cd </label>
                            vikṛtāḥ prakṛtisthā vā tān bubhutseta paṇḍitaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.18.49ab">
                            <label>Ca.1.18.49ab </label>
                            utsāhocchvāsaniḥśvāsaceṣṭā dhātugatiḥ samā / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.18.49cd">
                            <label>Ca.1.18.49cd </label>
                            samo mokṣo gatimatāṃ vāyoḥ karmāvikārajam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.18.50ab">
                            <label>Ca.1.18.50ab </label>
                            darśanaṃ paktirūṣmā ca kṣuttṛṣṇā dehamārdavam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.18.50cd">
                            <label>Ca.1.18.50cd </label>
                            prabhā prasādo medhā ca pittakarmāvikārajam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.18.51ab">
                            <label>Ca.1.18.51ab </label>
                            sneho bandhaḥ sthiratvaṃ ca gaurvaṃ vṛṣatā balam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.18.51cd">
                            <label>Ca.1.18.51cd </label>
                            kṣamā dhṛtiralobhaśca kaphakarmāvikārajam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.18.52ab">
                            <label>Ca.1.18.52ab </label>
                            vāte pitte kaphe caiva kṣīṇe lakṣaṇamucyate / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.18.52cd">
                            <label>Ca.1.18.52cd </label>
                            karmaṇaḥ prākṛtāddhānirvṛddhirvā 'api virodhinām // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.18.53ab">
                            <label>Ca.1.18.53ab </label>
                            doṣaprakṛtivaiśeṣyaṃ niyataṃ vṛddhilakṣaṇam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.18.53cd">
                            <label>Ca.1.18.53cd </label>
                            doṣāṇāṃ prakṛtirhānirvṛddhiścaivaṃ pakrīkṣyate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.18.54">
                            <label>Ca.1.18.54 </label>
                            tatra ślokāḥ</l>
                        <l xml:id="Ca.1.18.54ab">
                            <label>Ca.1.18.54ab </label>
                            saṃkhyāṃ nimittaṃ rūpāṇi śothānāṃ sādhyatāṃ na ca / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.18.54cd">
                            <label>Ca.1.18.54cd </label>
                            teṣāṃ teṣāṃ vikārāṇāṃ śothāṃstāṃstāṃśca pūrvajān // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.18.55ab">
                            <label>Ca.1.18.55ab </label>
                            vidhibhedaṃ vikārāṇāṃ trividhā bodhyasaṃgraham / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.18.55cd">
                            <label>Ca.1.18.55cd </label>
                            prākṛtaṃ karma doṣāṇāṃ lakṣaṇaṃ hānivṛddhiṣu // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.18.56ab">
                            <label>Ca.1.18.56ab </label>
                            vītamoharajodoṣalobhamānamadaspṛhaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.18.56cd">
                            <label>Ca.1.18.56cd </label>
                            vyākhyātavāṃstriśothīye rogādhyāye punarvasuḥ // </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte ślokasthāne
                        triśothīyo nāmāṣṭādaśo 'adhyāyaḥ //</trailer>
                </div>
                <div n="19" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>ūnaviṃśo 'adhyāyaḥ/</head>

                    <p xml:id="Ca.1.19.1">
                        <label>Ca.1.19.1 </label>
                        athāto 'aṣṭodarīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ // </p>

                    <p xml:id="Ca.1.19.2">
                        <label>Ca.1.19.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ // </p>

                    <p xml:id="Ca.1.19.3">
                        <label>Ca.1.19.3 </label>
                        iha khalv aṣṭāv udarāṇi, aṣṭau mūtrāghātaḥ, aṣṭau kṣīradoṣāḥ,
                        aṣṭau retodoṣāḥ; sapta kuṣṭhāni, sapta piḍakāḥ, sapta visarpāḥ;
                        ṣaḍatīsārāḥ, ṣaḍudāvartāḥ, pañca gulmāḥ, pañca plīhadoṣāḥ, pañca
                        kāsāḥ, pañca śvāsāḥ, pañca hikkāḥ, pañca tṛṣṇāḥ, pañca chardayaḥ,
                        pañca bhaktasyānaśanasthānāni, pañca śirorogāḥ, pañca hṛdrogāḥ,
                        pañca pāṇḍurogāḥ, pañconmādāḥ; catvāro 'apasmārāḥ, catvāro
                        'akṣirogāḥ, catvāraḥ karṇarogāḥ, catvāraḥ pratiśyāyāḥ, catvāro
                        mukharogāḥ, catvāro grahaṇīdoṣāḥ, catvāro madāḥ, catvāro
                        mūrcchāyāḥ, catvāraḥ śoṣāḥ, catvāri klaibyāni; trayaḥ śophāḥ,
                        trīṇi kilāsāni, trividhaṃ lohitapittaṃ; dvau jvarau, dvau vraṇau,
                        dvāvāyāmau, dve gṛdhrasyau, dve kāmale, dvididhamāmaṃ, dvividhaṃ
                        vātaraktaṃ, dvividhāny arśāṃsi; eka ūrustambhaḥ, ekaḥ saṃnyāsaḥ,
                        eko mahāgadaḥ; viṃśatiḥ krimijātayaḥ, viṃśatiḥ pramehāḥ, viṃśatir
                        yonivyāpadaḥ; ity aṣṭacatvāriṃśad rogādhikaraṇāny asmin saṃgrahe
                        samuddiṣṭāni // </p>
                    <!-- subdivision -->
                    <p xml:id="Ca.1.19.4-1">
                        <label>Ca.1.19.4-1 </label>
                        etāni yathoddeśamabhinirdekṣyāmaḥ--- aṣṭāvudarāṇīti
                        vātapittakaphasannipātaplīhabaddhacchidradakodarāṇi, aṣṭau
                        mūtrāghātā iti vātapittakaphasannipātāśmarīśarkarāśukraśoṇitajāḥ,
                        aṣṭau kṣīradoṣā iti vaivarṇyaṃ vaigandhyaṃ vairasyaṃ paicchilyaṃ
                        phenasaṅghāto raukṣyaṃ gauravamatisnehaśca, aṣṭau retodoṣā iti
                        tanu śuṣkaṃ phenilamaśvetaṃ
                        pūtyatipicchalamanyadhātūpahitamavasādi ca (1);</p>
                    <p xml:id="Ca.1.19.4-2">
                        <label>Ca.1.19.4-2 </label>
                        sapta kuṣṭhānīti
                        kapālodumbaramaṇḍalarṣyajihvapuṇḍarīkasidhmakākaṇāni, sapta piḍakā
                        iti śarāvikā kacchapikā jālinī sarṣapyalajī vinatā vidradhī ca,
                        sapta visarpā iti vātapittakaphāgnikardamakagranthisannipātākhyāḥ
                        (2);</p>
                    <p xml:id="Ca.1.19.4-3">
                        <label>Ca.1.19.4-3 </label>
                        ṣaḍatīsārā iti vātapittakaphasannipātabhayaśokajāḥ, ṣaḍudāvartā
                        iti vātamūtrapurīṣaśukracchardikṣavathujāḥ (3);</p>
                    <p xml:id="Ca.1.19.4-4">
                        <label>Ca.1.19.4-4 </label>
                        pañca gulmā iti vātapittakaphasannipātaśoṇitajāḥ, pañca plīhadoṣā
                        iti gulmairvyākhyātāḥ, pañca kāsā iti vātapittakaphakṣatakṣayajāḥ,
                        pañca śvāsā iti mahordhvacchinnatamakakṣudrāḥ, pañca hikkā iti
                        mahatī gambhīrā vyapetā kṣudrā 'annajā ca, pañca tṛṣṇā iti
                        vātapittāmakṣayopasargātmikāḥ, pañca chardaya iti
                        dviṣṭārthasaṃyogajā vātapittakaphasannipātodrekotthāśca&amp;,
                        pañca bhaktasyānaśanasthānānīti vātapittakaphasannipātadveṣāḥ,
                        pañca śirorogā iti pūrvoddeśamabhisamasya
                        vātapittakaphasannipātakrimijāḥ, pañca hṛdrogā iti
                        śirorogairvyākhyātāḥ, pañca pāṇḍurogā iti
                        vātapittakaphasannipātamṛdbhakṣaṇajāḥ, pañconmādā iti
                        vātapittakaphasannipātāgantunimittāḥ (4);</p>
                    <p xml:id="Ca.1.19.4-5">
                        <label>Ca.1.19.4-5 </label>
                        catvāro 'apasmārā iti vātapittakaphasannipātanimittāḥ, catvāro
                        'akṣirogāścatvāraḥ karṇarogāścatvāraḥ pratiśyāyāścatvāro
                        mukharogāścatvāro grahaṇīdoṣāścatvāro madāścatvāro mūrcchāyā
                        ityapasmārairvyākhyātāḥ, catvāraḥ śoṣā iti
                        sāhasasandhāraṇakṣayaviṣamāśanajāḥ, catvāri klaibyānīti
                        bījopaghātāddhvajabhaṅgājjarāyāḥ śukrakṣayācca (5);</p>
                    <p xml:id="Ca.1.19.4-6">
                        <label>Ca.1.19.4-6 </label>
                        trayaḥ śothā iti vātapittaśleṣmanimittāḥ, trīṇi kilāsānīti
                        raktatāmraśuklāni, trividhaṃ lohitapittamiti
                        ūrdhvabhāgamadhobhāgamubhayabhāgaṃ ca (6);</p>
                    <p xml:id="Ca.1.19.4-7">
                        <label>Ca.1.19.4-7 </label>
                        dvau jvarāviti uṣṇābhiprāyaḥ śītasamutthaśca
                        śītābhiprāyaścoṣṇasamutthaḥ, dvau vraṇāviti nijaścāgantujaśca,
                        dvāvāyāmāviti bāhyaścābhyantaraśca, dve gṛdhrasyāviti
                        vātādvātakaphācca, dve kāmale iti koṣṭhāśrayā śākhāśrayā ca,
                        dvividhamāmamiti alasako visūcikā ca, dvividhaṃ vātaraktamiti
                        gambhīramuttānaṃ ca, dvividhānyarśāṃsīti śuṣkāṇyārdrāṇi ca
                        (7);</p>
                    <p xml:id="Ca.1.19.4-8">
                        <label>Ca.1.19.4-8 </label>
                        eka ūrustambha ityāmatridoṣasamutthaḥ, ekaḥ saṃnyāsa iti
                        tridoṣātmako manaḥśarīrādhiṣṭhānaḥ, eko mahāgada iti
                        atattvābhiniveśaḥ (8);</p>
                    <p xml:id="Ca.1.19.4-9">
                        <label>Ca.1.19.4-9 </label>
                        viṃśatiḥ kramijātaya iti yūkā pipīlikāśceti dvividhā bahirmalajāḥ,
                        keśādā lomādā lomadvīpāḥ saurasā audumbarā jantumātaraśceti ṣaṭ
                        śoṇitajāḥ, antrādā udarāveṣṭā hṛdayādāścuravo darbhapuṣpāḥ
                        saugandhikā mahāgudāśceti sapta kaphajāḥ, kakerukā makerukā
                        lelihāḥ saśūlakāḥ sausurādāśceti pañca purīṣajāḥ; viṃśatiḥ pramehā
                        ityudakamehaścekṣubālikārasamehaśca sāndramehaśca
                        sāndraprasādamehaśca śuklamehaśca śukramehaśca śītamehaśca
                        śanairmehaśca sikatāmehaśca lālāmehaśceti daśa śleṣmanimittāḥ,
                        kṣāramehaśca kālamehaśca nīlamehaśca lohitamehaśca
                        mañjiṣṭhāmehaśca haridrāmehaśca hastimehaśca madhumehaśceti
                        catvāro vātanimittāḥ, iti viṃśatiḥ pramehāḥ; viṃśatir yonivyāpada
                        iti vātikī paittikī śleṣmikī sānnipātikī ceti catasro doṣajāḥ,
                        doṣadūṣyasaṃsargaprakṛtinirdeśairavaśiṣṭāḥ ṣoḍaśa nirdiśyante,
                        tadyathā --- raktayoniścārajaskā cācaraṇā cāticaraṇā ca prākcaraṇā
                        copaplutā ca pariplutā codāvartinī ca karṇinī ca putraghnī
                        cāntarmukhī ca sūcīmukhī ca śuṣkā ca vāminī ca ṣaṇḍhayoniś ca
                        mahāyoniśceti viṃśatir yonivyāpado bhavanti (9);</p>
                    <p xml:id="Ca.1.19.4">
                        <label>Ca.1.19.4 </label>
                        kevalaścāyamuddeśo yathoddeśamabhinirdiṣṭo bhavati// </p>
                    <!-- /subdivision -->
                    <p xml:id="Ca.1.19.5">
                        <label>Ca.1.19.5 </label>
                        sarva eva nijā vikārā nānyatra vātapittakaphebhyo nirvartante
                        yathāhi śakuniḥ sarvā divasamapi paripatan svāṃ chāyāṃ nātivartate
                        tathā svadhātuvaiṣamyanimittāḥ sarve vikārā
                        vātapittakaphānnātiartante / </p>
                    <p>vātapittaśleṣmaṇāṃ punaḥ sthānasaṃsthānaprakṛtiviśeṣānabhisamīkṣya
                        tadātmakānapi ca sarvavikārāṃstānevopadiśanti buddhimantaḥ // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.19.6">
                        <label>Ca.1.19.6 </label>
                        bhavataścātra</p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.19.6ab">
                            <label>Ca.1.19.6ab </label>
                            svadhātuvaiṣamyanimittajā ye vikārasaṃghā bahavaḥ śarīre / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.19.6cd">
                            <label>Ca.1.19.6cd </label>
                            na te pṛthak pittakaphānilebhya āgantavastveva tato viśiṣṭāḥ
                            // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.19.7ab">
                            <label>Ca.1.19.7ab </label>
                            āganturanveti nijaṃ vikāraṃ nijastathā+āgantumapi pravṛddhaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.19.7cd">
                            <label>Ca.1.19.7cd </label>
                            tatrānubandhaṃ prakṛtiṃ ca samyag jñātvā tataḥ karma
                            samārabheta // </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.1.19.8">
                        <label>Ca.1.19.8 </label>
                        tatra ślokau</p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.19.8ab">
                            <label>Ca.1.19.8ab </label>
                            viṃśakāścaikakāścaiva trikāścoktāstrayastrayaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.19.8cd">
                            <label>Ca.1.19.8cd </label>
                            dvikāścāṣṭau catuṣkāśca daśa dvādaśa pañcakāḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.19.9ab">
                            <label>Ca.1.19.9ab </label>
                            catvāraścāṣṭakā vargāḥ ṣaṭkau dvau saptakāstrayaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.19.9cd">
                            <label>Ca.1.19.9cd </label>
                            aṣṭodarīye rogāṇāṃ rogādhyāye prakāśitāḥ // </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte ślokasthāne
                        'aṣṭodarīyo nāmonaviṃśo 'adhyāyaḥ //</trailer>
                </div>
                <div n="20" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>viṃśo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.1.20.1">
                        <label>Ca.1.20.1 </label>
                        athāto mahārogādhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.20.2">
                        <label>Ca.1.20.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.20.3">
                        <label>Ca.1.20.3 </label>
                        catvāro rogā bhavanti āgantuvātapittaśleṣamnimittāḥ teṣāṃ
                        caturṇāmapi rogāṇāṃ rogatvamekavidhaṃ bhavati ruksāmānyāt dvividhā
                        punaḥ prakṛtireṣām āgantunijavibhāgāt dvividhaṃ caiṣāmadhiṣṭhānaṃ
                        manaḥśarīraviśeṣāt vikārāḥ punaraparisaṃkhyeyāḥ
                        prakṛtyadhiṣṭhānaliṅgāyatanavikalpaviśeṣāparisaṃkhyeyatvāt // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.20.4">
                        <label>Ca.1.20.4 </label>
                        mukhāni tu
                        khalvāgantornakhadaśanapatanābhicārābhiśāpābhiṣaṅgābhighātavyadhabandhanaveṣṭanapīḍanarajjudahanaśastrāśanibhūtopasargādīni
                        nijasya tu mukhaṃ vātapittaśleṣmaṇāṃ vaiṣamyam // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.20.5">
                        <label>Ca.1.20.5 </label>
                        dvayostu khalvāgantunijayoḥ preraṇamasātmyendriyārthasaṃyogaḥ
                        prajñāparādhaḥ pariṇāmaśceti // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.20.6">
                        <label>Ca.1.20.6 </label>
                        sarve 'api tu khalvete 'abhipravṛddhāścatvāro rogāḥ
                        parasparamanubadhnanti na cānyonyena saha sandehamāpadyante // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.20.7">
                        <label>Ca.1.20.7 </label>
                        āganturhi vyathāpūrvaṃ samutpanno jaghanyaṃ vātapittaśleṣmaṇāṃ
                        vaiṣamyamāpādayati nije tu vātapittaśleṣmāṇaḥ pūrvaṃ
                        vaiṣamyamāpadyante jaghanyaṃ vyathāmabhinirvartayanti // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.20.8">
                        <label>Ca.1.20.8 </label>
                        teṣāṃ trayāṇāmapi doṣāṇāṃ śarīre sthānavibhāga upadekṣyate
                        tadyathā bastiḥ purīṣādhānaṃ kaṭiḥ sakthinī pādāvasthīni
                        pakvāśayaśca vātasthānāni tatrāpi pakvāśayo viśeṣeṇa vātasthānaṃ
                        svedo raso lasīkā rudhiramāmāśayaśca pittasthānāni tatrāpyāmāśayo
                        viśeṣeṇa pittasthānam uraḥ śiro grīvā parvāṇyāmāśayo medaśca
                        śleṣmasthānāni tatrāpyuro viśeṣeṇa śleṣmasthānam // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.20.9">
                        <label>Ca.1.20.9 </label>
                        sarvaśarīracarāstu vātapittaśleṣmāṇaḥ sarvasmiñcharīre
                        kupitākupitāḥ śubhāśubhāni kurvanti prakṛtibhūtāḥ
                        śubhānyupacayabalavarṇaprasādādīni aśubhāni punarvikṛtimāpannā
                        vikārasaṃjñakāni // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.20.10">
                        <label>Ca.1.20.10 </label>
                        tatra vikārāḥ sāmānyajā nānātmajāśca / </p>
                    <p>tatra sāmānyajāḥ pūrvamaṣṭodarīye vyākhyātāḥ nānātmajāṃstvihādhyāye
                        'anuvyākhyāsyāmaḥ / </p>
                    <p>tadyathā aśītirvātravikārāḥ catvāriṃśat pittavikārāḥ viṃśatiḥ
                        śleṣmavikārāḥ // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.20.11">
                        <label>Ca.1.20.11 </label>
                        tatrādau vātavikārānanuvyākhyāsyāmaḥ / </p>
                    <p>tadyathā nakhabhedaśca, vipādikā ca, pādaśūlaṃ ca, pādabhraṃśaśca,
                        pādasuptatā ca, vātakhuḍḍatā ca, gulphagrahaśca, piṇḍikodveṣṭanaṃ
                        ca, gṛdhrasī ca, jānubhedaśca, jānuviśleṣaśca, ūrustambhaśca,
                        ūrusādaśca, pāṅgulyaṃ ca, gudabhrāṃśaśca, gudārtiśca,
                        &amp;vṛṣaṇākṣepaśca, śephastambhaśca, vaṅkṣaṇānāhaśca,
                        śroṇibhedaśca, viḍbhedaśca, udāvartaśca, khañjatvaṃ ca,
                        &amp;kubjatvaṃ ca, vāmanatvaṃ ca, trikagrahaśca, pṛṣṭhagrahaśca,
                        pārśvāvamardaśca, udarāveṣṭaśca, hṛnmohaśca, hṛddravaśca,
                        &amp;vakṣaudgharṣaśca, vakṣauparodhaśca, vakṣastodaśca,
                        bāhuśoṣaśca, grīvāstambhaśca, manyāstambhaśca, kaṇṭhoddhvaṃsaśca,
                        &amp;hanubhedaśca, oṣṭhabhedaśca, &amp;akṣibhedaśca,
                        dantabhedaśca, dantaśaithilyaṃ ca, mūkatvaṃ ca&amp;, vāksaṅgaśca,
                        kaṣāyāsyatā ca, mukhaśoṣaśca, arasajñatā ca, ghrāṇanāśaśca,
                        karṇaśūlaṃ ca, aśabdaśravaṇaṃ ca, uccaiḥśrutiśca&amp;, bādhiryaṃ
                        ca, vartmastambhaśca, vartmasaṅkocaśca, timiraṃ ca, akṣiśūlaṃ ca,
                        akṣivyudāsaśca, bhrūvyudāsaśca, śaṅkhabhedaśca, lalāṭabhedaśca,
                        śiroruk ca keśabhūmisphuṭanaṃ ca, arditaṃ ca, ekāṅgarogaśca,
                        sarvāṅgarogaśca, &amp;pakṣavadhaśca, ākṣepakaśca, daṇḍakaśca,
                        &amp;tamaśca, bhramaśca, vepathuśca, jṛmbhā ca, &amp;hikkā ca,
                        viṣādaśca, atipralāpaśca, raukṣyaṃ ca, pāruṣyaṃ ca,
                        śyāvāruṇāvabhāsatā ca, asvapnaśca, anavasthitacittatvaṃ ca;
                        ityaśītirvātavikārā vātavikārāṇāmaparisaṃkhyeyānāmāviṣkṛtatamā
                        vyākhyātāḥ // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.20.12">
                        <label>Ca.1.20.12 </label>
                        sarveṣvapi khalveteṣu vātavikāreṣūkteṣvanyeṣu cānukteṣu
                        vāyoridamātmarūpamapariṇāmi karmaṇaśca svalakṣaṇaṃ yadupalabhya
                        tadavayavaṃ vā vimuktasandehā vātavikāramevādhyavasyanti kuśalāḥ;
                        tadyathā --- raukṣyaṃ śaityaṃ lāghavaṃ vaiśadyaṃ
                        gatiramūrtatvamanavasthitatvaṃ ceti vāyorātmarūpāṇi;
                        &amp;evaṃvidhatvācca vāyoḥ karmaṇaḥ svalakṣaṇamidamasya bhavati
                        taṃ taṃ śarīrāvayavamāviśataḥ&amp;; tadyathā ---
                        sraṃsabhraṃsavyāsasaṅgabhedasādaharṣatarṣakampavartacālatodavyathāceṣṭādīni,
                        tathā
                        kharaparuṣaviśadasuṣirāruṇavareṇakaṣāyavirasamukhatvaśoṣaśūlasuptisaṅkocanastambhanakhañjatādīni
                        ca vāyoḥ karmāṇi; tairanvitaṃ vātavikāramevādhyavasyet // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.20.13">
                        <label>Ca.1.20.13 </label>
                        taṃ madhurāmlalavaṇasnigdhoṣṇairupakramairupakrameta,
                        snehasvedāsthāpanānuvāsananastaḥkarmabhojanābhyaṇgotsādanapariṣekādibhirvātaharairmātrāṃ
                        kālaṃ ca pramāṇīkṛtya tatrāsthāpanānuvāsanaṃ tu khalu
                        sarvatropakramebhyo vāte pradhānatamaṃ manyante bhiṣajaḥ,
                        taddhyādita eva pakvāśayamanupraviśya kevalaṃ vaikārikaṃ vātamūlaṃ
                        chinatti; tatrāvajite 'api vāte śarīrāntargatā vātavikārāḥ
                        praśāntimāpadyante, yathā vanaspatermūle chinne
                        skandhaśākhāprarohakusumaphalapalāśāīnāṃ niyato vināśastadvat // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.20.14">
                        <label>Ca.1.20.14 </label>
                        pittavikārāṃścatvāriṃśatamata ūrdhvamanuvyākhyāsyāmaḥ --- oṣaśca,
                        ploṣaśca, dāhaśca, davathuśca, dhūmakaśca, amlakaśca, vidāhaśca,
                        antardāhaśca, aṃsadāhaśca&amp;, ūṣmādhikyaṃ ca, atisvedaśca
                        (aṅgasvedaśca), aṅgagandhaśca, aṅgāvadaraṇaṃ&amp; ca,
                        śoṇitakledaśca, māṃsakledaśca, tvagdāhaśca, (&amp;māṃsadāhaśca),
                        tvagavadaraṇaṃ ca, carmadalanaṃ&amp; ca, raktakoṭhaśca,
                        raktavisphoṭaśca, raktapittaṃ ca, raktamaṇḍalāni ca, haritatvaṃ
                        ca, hāridratvaṃ ca, nīlikā ca, kakṣā(kṣyā)ca, kāmalā ca,
                        tiktāsyatā ca, lohitagandhāsyatā ca, pūtimukhatā ca, tṛṣṇādhikyaṃ
                        ca, atṛptiśca, āsyavipākaśca, galapākaśca, akṣipākaśca,
                        gudapākaśca, meḍhrapākaśca, jīvādānaṃ ca&amp;, tamaḥpraveśaśca,
                        haritahāridranetramūtravarcastvaṃ ca; iti catvāriṃśatpittavikārāḥ
                        pittavikārāṇāmaprisaṃkhyeyānāmāviṣkṛtatamā vyākhyātāḥ // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.20.15">
                        <label>Ca.1.20.15 </label>
                        sarveṣvapi khalveteṣu pittavikāreṣūkteṣvanyeṣu cānukteṣu
                        pitasyedamātmarūpamapariṇāmi karmaṇaśca svalakṣaṇaṃ, yadupalabhya
                        tadavayavaṃ vā vimuktasaṃdehāḥ pittavikāramevādhyavasyanti
                        kuśalāḥ; tadyathā --- auṣṇyaṃ taikṣṇyaṃ dravatvamanatisneho
                        varṇaśca śuklāruṇavarjo gandhaśca visro rasau ca kaṭukāmlau
                        saratvaṃ ca pittasyātmarūpāṇi; evaṃvidhatvācca pittasya karmaṇaḥ
                        svalakṣaṇamidamasya bhavati taṃ taṃ śarīrāvayavamāviśataḥ;
                        tadyathā --- dāhauṣṇyapākasvedakledakothakaṇḍūsravarāgā yathāsvaṃ
                        ca gandhavarṇarasābhinirvartanaṃ pittasya karmāṇi tairanvitaṃ
                        pittavikāramevādhyavasyet // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.20.16">
                        <label>Ca.1.20.16 </label>
                        taṃ madhuratiktakaṣāyaśītairupakramairupakrameta
                        snehavirekapradehapariṣekābhyaṅgādibhiḥ pittaharairmātrāṃ kālaṃ ca
                        pramāṇīkṛtya; virecanaṃ tu sarvopakramebhyaḥ pitte pradhānatamaṃ
                        manyante bhiṣajaḥ; taddhyādita evāmāśayamanupraviśya kevalaṃ
                        vaikārikaṃ pittamūlamapakarśati, tatrāvajite pitte 'api
                        śarīrāntargatāḥ pittavikārāḥ praśāntimāpadyante, yathā 'agnau
                        vyapoḍhe kevalamagnigṛhaṃ śītībhavati tadvat // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.20.17">
                        <label>Ca.1.20.17 </label>
                        śleṣmavikārāṃśca viṃśatimata ūrdhvaṃ vyākhyāsyāmaḥ; tadyathā ---
                        tṛptiśca, tandrā ca, nidrādhikyaṃ ca, staimityaṃ ca, gurugātratā
                        ca, ālasyaṃ ca, mukhamādhuryaṃ ca, mukhasrāvaśca, śleṣmodgiraṇaṃ
                        ca, malasyādhikyaṃ ca, &amp;balāsakaśca, apaktiśca,
                        hṛdayopalepaśca, kaṇṭhopalepaśca, dhamanīprati(vi)cayaśca,
                        galagaṇḍaśca, atisthaulyaṃ ca, śītāgnitā ca, udardaśca,
                        śvetāvabhāsatā ca, śvetamūtranetravarcastvaṃ ca; iti viṃśatiḥ
                        śelṣmavikārāḥ śleṣmavikārāṇāmaparisaṃkhyeyānāmāviṣkṛtatamā
                        vyākhyātā bhavanti // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.20.18">
                        <label>Ca.1.20.18 </label>
                        sarveṣvapi khalveteṣu śleṣmavikāreṣūkteṣvanyeṣu cānukteṣu śleṣmaṇa
                        idamātmarūpamapariṇāmi karmaṇaśca svalakṣaṇaṃ yadupalabhya
                        tadavayavaṃ vā vimuktasaṃdehāḥ śleṣmavikāramevādhyavasyanti
                        kuśalāḥ; tadyathā ---
                        snehaśaityaśauklyagauravamādhuryashtairyapaicchilyamārtsnyāni
                        śleṣmaṇa ātmarūpāṇi; evaṃvidhatvācca&amp; śleṣmaṇaḥ karṃaṇaḥ
                        svalakṣaṇamidamasya bhavati taṃ taṃ śarīrāvayavamāviśataḥ;
                        tadyathā ---
                        śvaityaśaityakaṇḍūsthairyagauravasnehasuptikledopadehabandhamādhurayacirakāritvāni
                        śleṣmaṇaḥ karmāṇiḥ; tairanvitaṃ śleṣmavikāramevādhyavasyet // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.20.19">
                        <label>Ca.1.20.19 </label>
                        taṃ kaṭukatiktakaṣāyatīkṣnoṣṇarūksāirupakramairupakrameta
                        svedavamanaśirovirecanavyāyāmādibhiḥ śleṣmaharairmātrāṃ kālaṃ ca
                        pramāṇīkṛtya; vamanaṃ tu sarvopakramebhyaḥ śleṣmaṇi pradhānatamaṃ
                        manyante bhiṣajaḥ, taddhyādita evāmāśayamanupraviśyorogatā kevalaṃ
                        vaikārikaṃ śleṣmamūlamūrdhvamutkṣipati, tatrāvajite śleṣmaṇyapi
                        śarīrāntargatāḥ śleṣmavikārāḥ praśāntimāpadyante, yathā bhinne
                        kedārasetau śāliyavaṣaṣṭikādīnyanabhiṣyandyamānānyambhasā
                        praśoṣamāpadyane tadvaditi // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.20.20">
                        <label>Ca.1.20.20 </label>
                        bhavanti cātra</p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.20.20ab">
                            <label>Ca.1.20.20ab </label>
                            rogamādau parīkṣeta tato 'anantaramauṣadham / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.20.20cd">
                            <label>Ca.1.20.20cd </label>
                            tataḥ karma bhiṣak paścājjñānapūrvaṃ samācaret // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.20.21ab">
                            <label>Ca.1.20.21ab </label>
                            yastu rogamavijñāya karmāṇyārabhate bhiṣak / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.20.21cd">
                            <label>Ca.1.20.21cd </label>
                            apyauṣadhavidhānajñastasya siddhiryadṛcchayā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.20.22ab">
                            <label>Ca.1.20.22ab </label>
                            yastu rogaviśeṣajñaḥ sarvabhaiṣajyakovidaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.20.22cd">
                            <label>Ca.1.20.22cd </label>
                            deśakālapramāṇajñastasya siddhirasaṃśayam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.20.23">
                            <label>Ca.1.20.23 </label>
                            tatra ślokāḥ</l>
                        <l xml:id="Ca.1.20.23ab">
                            <label>Ca.1.20.23ab </label>
                            saṃgrahaḥ prakṛtirdeśo vikāramukhamīraṇam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.20.23cd">
                            <label>Ca.1.20.23cd </label>
                            asandeho 'anubandhaṃśca rogāṇāṃ saṃprakāśitaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.20.24ab">
                            <label>Ca.1.20.24ab </label>
                            doṣasthānāni rogāṇāṃ gaṇā nānātmajāśca ye / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.20.24cd">
                            <label>Ca.1.20.24cd </label>
                            rūpaṃ pṛthak ca doṣāṇāṃ karma cāpariṇāmi yat // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.20.25ab">
                            <label>Ca.1.20.25ab </label>
                            pṛthaktvena ca doṣāṇāṃ nirdiṣṭāḥ samupakramāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.20.25cd">
                            <label>Ca.1.20.25cd </label>
                            samyaṅmahati rogāṇāmadhyāye tattvadarśinā // </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte ślokasthāne
                        mahārogādhyāyo nāma viṃśo 'adhyāyaḥ //</trailer>
                    <trailer>samāpto rogacatuṣkaḥ //</trailer>
                </div>
                <div n="21" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>ekaviṃśo 'adhyāyaḥ</head>
                    <p xml:id="Ca.1.21.1">
                        <label>Ca.1.21.1 </label>
                        athāto 'aṣṭauninditīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.21.2">
                        <label>Ca.1.21.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.21.3">
                        <label>Ca.1.21.3 </label>
                        iha khalu śarīramadhikṛtyāṣṭau puruṣā ninditā bhavanti; tadyathā
                        --- atidīrghaśca, atihrasvaśca, atilomā ca, alomā ca&amp;,
                        atikṛṣṇaśca, atigauraśca, atisthūlaśca, atikṛśaśceti // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.21.4">
                        <label>Ca.1.21.4 </label>
                        tatrātisthūlakṛśayorbhūya evāpare ninditaviśeṣā bhavanti / </p>
                    <p>atisthūlasya tāvadāyuṣo hrāso &amp;javoparodhaḥ kṛcchravyavāyatā
                        daurbalyaṃ daurgandhyaṃ svedābādhaḥ kṣudatimātraṃ
                        pipāsātiyogāśceti bhavantyaṣṭau doṣāḥ / </p>
                    <p>tadatisthaulyamatisaṃpūraṇādgurumadhuraśītasngidhopayogādavyāyāmādavyavāyāddivāsvapnāddharṣanityatvādacintanādbījasvabhāvāccopajāyate
                        / </p>
                    <p>tasya hyatimātramedasvino&amp; meda evopacīyate na tathetare
                        dhātavaḥ, tasmādasyāyuṣo hrāsaḥ; śaithilyāt saukumāryādgurutvācca
                        medaso &amp;javoparodhaḥ, śukrābahutvānmedasā++āvṛtamārgatvācca
                        kṛcchravyavāyatā, daurbalyamasamatvāddhātūnāṃ, daurgandhyaṃ
                        medodoṣānmedasaḥ svabhāvāt svedanatvācca, medasaḥ
                        śleṣmasaṃsargādviṣyanditvādbahutvādgurutvādvyāyāmāsahatvācca
                        svedābādhaḥ, tīkṣṇāgnitvāt prabhūtakoṣṭhavāyutvācca kṣudatimātraṃ
                        pipāsātiyogaśceti // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.21.5">
                        <label>Ca.1.21.5 </label>
                        bhavanti cātra</p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.21.5ab">
                            <label>Ca.1.21.5ab </label>
                            medasā+āvṛtamārgatvādvāyuḥ koṣṭhe viśeṣataḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.21.5cd">
                            <label>Ca.1.21.5cd </label>
                            caran saṃdhukṣayatyagnimāhāraṃ śoṣayatyapi // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.21.6ab">
                            <label>Ca.1.21.6ab </label>
                            tasmāt sa śīghraṃ jarayatyāhāraṃ cātikāṅkṣati / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.21.6cd">
                            <label>Ca.1.21.6cd </label>
                            vikārāṃścāśnute ghorān kāṃścitkālavyatikramāt // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.21.7ab">
                            <label>Ca.1.21.7ab </label>
                            etāvupadravakarau viśeṣādagnimārutau / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.21.7cd">
                            <label>Ca.1.21.7cd </label>
                            etau hi dahataḥ sthūlā vanadāvo vanā yathā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.21.8ab">
                            <label>Ca.1.21.8ab </label>
                            medasytīva saṃvṛddhe sahasaivānilādayaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.21.8cd">
                            <label>Ca.1.21.8cd </label>
                            vikārān dāruṇān kṛtvā nāśayantyāśu jīvitam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.21.9ab">
                            <label>Ca.1.21.9ab </label>
                            medomāṃsātivṛddhatvāccalasphigudarastanaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.21.9cd">
                            <label>Ca.1.21.9cd </label>
                            ayathopacayotsāho naro 'atisthūla ucyate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.21.10ab">
                            <label>Ca.1.21.10ab </label>
                            iti medasvino doṣā hetavo rūpameva ca / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.21.10cd">
                            <label>Ca.1.21.10cd </label>
                            nirdiṣṭaṃ vakṣyate vācyamatikārśye tvataḥ param // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.21.11ab">
                            <label>Ca.1.21.11ab </label>
                            sevā rūkṣānnapānānām laṅghanaṃ pramityāśanam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.21.11cd">
                            <label>Ca.1.21.11cd </label>
                            kriyātiyogaḥ śokaśca veganidrāvinigrahaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.21.12ab">
                            <label>Ca.1.21.12ab </label>
                            rūkṣasyodvartanaṃ snānasyābhyāsaḥ prakṛtirjarā / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.21.12cd">
                            <label>Ca.1.21.12cd </label>
                            vikārānuśayaḥ krodhaḥ kruvantyatikṛśaṃ naram // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.21.13ab">
                            <label>Ca.1.21.13ab </label>
                            vyāyāmamatisauhityaṃ kṣutpipāsāmayauṣadham / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.21.13cd">
                            <label>Ca.1.21.13cd </label>
                            kṛśo na sahate tadvadatiśītoṣṇamaithunam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.21.14ab">
                            <label>Ca.1.21.14ab </label>
                            plīhā kāsaḥ kṣayaḥ śvāso gulmo 'arśāṃsyudarāṇi ca / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.21.14cd">
                            <label>Ca.1.21.14cd </label>
                            kṛśaṃ prāyo 'abhidhāvanti rogāśca grahaṇīgatāḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.21.15ab">
                            <label>Ca.1.21.15ab </label>
                            śuṣkasphigudaragrīvo dhamanījālasantataḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.21.15cd">
                            <label>Ca.1.21.15cd </label>
                            tvagasthiśeṣo 'atikṛśaḥ sthūlaparvā naro mataḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.21.16ab">
                            <label>Ca.1.21.16ab </label>
                            satataṃ vyādhitāvetāvatisthūlakṛśau narau / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.21.16cd">
                            <label>Ca.1.21.16cd </label>
                            satataṃ copacaryau hi karśanairbṛṃhaṇairapi // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.21.17ab">
                            <label>Ca.1.21.17ab </label>
                            sthaulyakārśye varaṃ kārśyaṃ samopakaraṇau hi tau / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.21.17cd">
                            <label>Ca.1.21.17cd </label>
                            yadyubhau vyādhirāgacchet sthūlamevātipīḍayet // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.21.18ab">
                            <label>Ca.1.21.18ab </label>
                            samamāṃsapramāṇastu samasāhanano naraḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.21.18cd">
                            <label>Ca.1.21.18cd </label>
                            dṛḍhendriyo vikārāṇāṃ na balenābhibhūyate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.21.19ab">
                            <label>Ca.1.21.19ab </label>
                            kṣutpipāsātapasaḥ śītavyāyāmasaṃsahaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.21.19cd">
                            <label>Ca.1.21.19cd </label>
                            samapaktā samajaraḥ samamāṃsacayo mataḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.21.20ab">
                            <label>Ca.1.21.20ab </label>
                            guru cātarpaṇaṃ ceṣṭaṃ sthūlānāṃ karśanaṃ prati / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.21.20cd">
                            <label>Ca.1.21.20cd </label>
                            kṛśānāṃ bṛṃhaṇārthaṃ ca laghu saṃtarpaṇaṃ ca yat // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.21.21ab">
                            <label>Ca.1.21.21ab </label>
                            vātaghnānyannapānāni śleṣmamedoharāṇi ca / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.21.21cd">
                            <label>Ca.1.21.21cd </label>
                            rūkṣoṣṇā vastayastīkṣṇā rūkṣāṇyudvartanāni ca // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.21.22ab">
                            <label>Ca.1.21.22ab </label>
                            guḍūcībhadramustānāṃ prayogastraiphalastathā / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.21.22cd">
                            <label>Ca.1.21.22cd </label>
                            takrāriṣṭaprayogāśca prayogo mākṣikasya ca // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.21.23ab">
                            <label>Ca.1.21.23ab </label>
                            viḍaṅgaṃ nāgaraṃ kṣāraḥ kālaloharajo madhu / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.21.23cd">
                            <label>Ca.1.21.23cd </label>
                            yavāmalakacūrṇaṃ ca prayogaḥ kṣaudrasaṃyutaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.21.24ab">
                            <label>Ca.1.21.24ab </label>
                            bilvādipañcamūlasya prayogaḥ kṣaudrasaṃyutaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.21.24cd">
                            <label>Ca.1.21.24cd </label>
                            śilājatuprayogaśca ṣagnimantharasaḥ paraḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.21.25ab">
                            <label>Ca.1.21.25ab </label>
                            praśātikā priyaṅguśca śyāmākā yavakā yavāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.21.25cd">
                            <label>Ca.1.21.25cd </label>
                            jūrṇāhvāḥ kodravā mudgāḥ kulatthāścakramudgakāḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.21.26ab">
                            <label>Ca.1.21.26ab </label>
                            jāḍhakīnāṃ ca bījāni paṭolāmalakaiḥ saha / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.21.26cd">
                            <label>Ca.1.21.26cd </label>
                            bhojanārthaṃ prayojyāni pānām cānu madhūdakam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.21.27ab">
                            <label>Ca.1.21.27ab </label>
                            ariṣṭāṃścānupānārthe medomāṃsakaphāpahān / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.21.27cd">
                            <label>Ca.1.21.27cd </label>
                            atisthaulyavināśāya saṃvibhajya prayojayet // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.21.28ab">
                            <label>Ca.1.21.28ab </label>
                            prajāgaraṃ vyavāyaṃ ca vyāyāmaṃ cintanāni ca / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.21.28cd">
                            <label>Ca.1.21.28cd </label>
                            sthaulyamicchan parityaktuṃ krameṇābhipravardhayet // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.21.29ab">
                            <label>Ca.1.21.29ab </label>
                            svapno harṣaḥ sukhā śayyā manaso nirvṛtiḥ śamaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.21.29cd">
                            <label>Ca.1.21.29cd </label>
                            cintāvyavāyavyāyāmavirāmaḥ priyadarśanam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.21.30ab">
                            <label>Ca.1.21.30ab </label>
                            navānnāni navam madyaṃ grāmyānūpaudakā rasāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.21.30cd">
                            <label>Ca.1.21.30cd </label>
                            saṃskṛtāni ca māṃsāni dadhi sarpiḥ payāṃsai ca // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.21.31ab">
                            <label>Ca.1.21.31ab </label>
                            ikṣavaḥ śālayo māṣā godhūmā guḍavaikṛtam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.21.31cd">
                            <label>Ca.1.21.31cd </label>
                            bastayaḥ snigdhamadhurāstailābhyaṅgaśca sarvadā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.21.32ab">
                            <label>Ca.1.21.32ab </label>
                            snigdhamudvartanaṃ snānaṃ gandhamālyaniṣevaṇam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.21.32cd">
                            <label>Ca.1.21.32cd </label>
                            śuklaṃ vāso yathākālaṃ doṣāṇāmavasecanam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.21.33ab">
                            <label>Ca.1.21.33ab </label>
                            rasāyanānāṃ vṛṣyāṇāṃ yogānāmupasevanam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.21.33cd">
                            <label>Ca.1.21.33cd </label>
                            hatvā 'atikārśyamādhatte nṛṇāmupacayaṃ param // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.21.34ab">
                            <label>Ca.1.21.34ab </label>
                            acintanācca kaṛyāṇāṃ dhruvaṃ saṃtarpaṇena ca / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.21.34cd">
                            <label>Ca.1.21.34cd </label>
                            svapnaprasaṅgācca naro varāha iva puṣyati // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.21.35ab">
                            <label>Ca.1.21.35ab </label>
                            yadā tu manasi klānte karmātmānaḥ klamānvitāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.21.35cd">
                            <label>Ca.1.21.35cd </label>
                            viṣayebhyo nivartante tadā svapiti mānavaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.21.36ab">
                            <label>Ca.1.21.36ab </label>
                            nidrāyattam sukhaṃ duḥkhaṃ puṣṭiḥ kārśyaṃ balābalam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.21.36cd">
                            <label>Ca.1.21.36cd </label>
                            vṛṣatā klībatā jñānamajñānaṃ jīvitaṃ na ca // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.21.37ab">
                            <label>Ca.1.21.37ab </label>
                            akāle 'atiprasaṅgācca na ca nidrā niṣevitā / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.21.37cd">
                            <label>Ca.1.21.37cd </label>
                            sukhāyuṣī parākuryāt kālarātririvāparā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.21.38ab">
                            <label>Ca.1.21.38ab </label>
                            saiva yuktā punaryuṅkte nidrā dehaṃ sukhāyuṣā / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.21.38cd">
                            <label>Ca.1.21.38cd </label>
                            puruṣaṃ yoginaṃ siddhyā satyā buddhirivāgatā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.21.39ab">
                            <label>Ca.1.21.39ab </label>
                            gītādhyayanamadyastrīkarmabhārādhvakarśitāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.21.39cd">
                            <label>Ca.1.21.39cd </label>
                            ajīrṇinaḥ kṣatāḥ kṣīṇā vṛddhā bālāstathā 'abalāḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.21.40ab">
                            <label>Ca.1.21.40ab </label>
                            tṛṣṇātīsāraśūlārtāḥ śvāsino hikkinaḥ kṛśāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.21.40cd">
                            <label>Ca.1.21.40cd </label>
                            patitābhihatonmattāḥ klāntā yānaprajāgaraiḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.21.41ab">
                            <label>Ca.1.21.41ab </label>
                            krodhaśokabhayaklāntā divāsvapnocitāśca ye / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.21.41cd">
                            <label>Ca.1.21.41cd </label>
                            sarva ete divāsvapnā severan sārvakālikam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.21.42ab">
                            <label>Ca.1.21.42ab </label>
                            dhātusāmyaṃ tathā hyeṣāṃ balaṃ cāpyupajāyate / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.21.42cd">
                            <label>Ca.1.21.42cd </label>
                            śleṣmā puṣṇāti cāṅgāni sthairyaṃ bhavati cāyuṣaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.21.43ab">
                            <label>Ca.1.21.43ab </label>
                            grīṣme tvādānarūkṣāṇāṃ vardhamāne ca mārute / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.21.43cd">
                            <label>Ca.1.21.43cd </label>
                            rātrīṇāṃ cātisaṃkṣipādivāsvapnaḥ praśasyate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.21.44ab">
                            <label>Ca.1.21.44ab </label>
                            grīṣmavarjyeṣu kāleṣu divāsvapnāt prakupyataḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.21.44cd">
                            <label>Ca.1.21.44cd </label>
                            śleṣmapitte divāsvapnastasmātteṣu na śasyate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.21.45ab">
                            <label>Ca.1.21.45ab </label>
                            medasvinaḥ snehanityāḥ śleṣmalāḥ śleṣmarogiṇaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.21.45cd">
                            <label>Ca.1.21.45cd </label>
                            dūṣīviṣārtāśc adivā na śayīran kadācana // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.21.46ab">
                            <label>Ca.1.21.46ab </label>
                            halīmakaḥ śiraḥśūlaṃ staimityaṃ gurugātratā / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.21.46cd">
                            <label>Ca.1.21.46cd </label>
                            aṅgamardo 'agnināśaśca pralepo hṛdayasya ca // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.21.47ab">
                            <label>Ca.1.21.47ab </label>
                            śophārocakahṛllāsapīnasārdhāvabhedakāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.21.47cd">
                            <label>Ca.1.21.47cd </label>
                            koṭhāruḥpiḍakāḥ kaṇḍūstandrā kāso galāmayāḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.21.48ab">
                            <label>Ca.1.21.48ab </label>
                            smṛtibuddhipramohaśca saṃrodhaḥ srotasāṃ jvaraḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.21.48cd">
                            <label>Ca.1.21.48cd </label>
                            indriyāṇāmasāmarthyaṃ viṣavegapravartanam&amp;{ā.dha} // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.21.49ab">
                            <label>Ca.1.21.49ab </label>
                            bhavennṛṇāṃ divāsvapnasyāhitasya niṣevaṇāt / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.21.49cd">
                            <label>Ca.1.21.49cd </label>
                            tasmāddhitāhitaṃ svapnaṃ buddhvā svapyāt sukhaṃ budhaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.21.50ab">
                            <label>Ca.1.21.50ab </label>
                            rātrau jāgarāṇaṃ rūkṣaṃ snigdhaṃ prasvapanaṃ divā / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.21.50cd">
                            <label>Ca.1.21.50cd </label>
                            arūkṣamanabhiṣyandi tvāsīnapracalāyitam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.21.51ab">
                            <label>Ca.1.21.51ab </label>
                            dehavṛttau yathā+āhārastathā svapnaḥ sukho mataḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.21.51cd">
                            <label>Ca.1.21.51cd </label>
                            svapnāhārasmutthe da sthaulyakārśye viśeṣataḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.21.52ab">
                            <label>Ca.1.21.52ab </label>
                            abhyaṅgotsādanaṃ snānaṃ grāmyānūpaudakā rasāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.21.52cd">
                            <label>Ca.1.21.52cd </label>
                            śālyannaṃ sadadhi kṣīraṃ sneho madyaṃ manaḥsukham // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.21.53ab">
                            <label>Ca.1.21.53ab </label>
                            manaso 'anuguṇā gandhāḥ śabdāḥ saṃvāhanāni ca / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.21.53cd">
                            <label>Ca.1.21.53cd </label>
                            cakṣuṣostarpaṇaṃ lepaḥ śiraso vadanasya ca // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.21.54ab">
                            <label>Ca.1.21.54ab </label>
                            svāstīrṇā śayanaṃ veśma sukhaṃ kālastathocitaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.21.54cd">
                            <label>Ca.1.21.54cd </label>
                            ānayantyacirānnidrāṃ pranaṣṭa yā nimittataḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.21.55ab">
                            <label>Ca.1.21.55ab </label>
                            kāyasya śirasaścaiva virekaśchardanaṃ bhayam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.21.55cd">
                            <label>Ca.1.21.55cd </label>
                            cintā krodhastathā dhūmo vyāyāmo raktamokṣaṇam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.21.56ab">
                            <label>Ca.1.21.56ab </label>
                            upavāso 'asukhā śayyā sattvaudāryaṃ tamojayaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.21.56cd">
                            <label>Ca.1.21.56cd </label>
                            nidrāprasaṅgamahitaṃ vārayanti samutthitam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.21.57ab">
                            <label>Ca.1.21.57ab </label>
                            eta eva ca vijñeyā nidrānāśasya hetavaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.21.57cd">
                            <label>Ca.1.21.57cd </label>
                            kāryaṃ kālo vikāraśca prakṛtirvāyureva ca // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.21.58ab">
                            <label>Ca.1.21.58ab </label>
                            tamobhavā śleṣmasamudbhavā ca manaḥśarīraśramasaṃbhavā ca / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.21.58cd">
                            <label>Ca.1.21.58cd </label>
                            āgantukīvyādhyanuvartinī ca rātrisvabhāvaprabhavā ca nidrā
                            //</l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.21.59ab">
                            <label>Ca.1.21.59ab </label>
                            rātrisvabhāvaprabhavā matā yā tāṃ bhūtadhātrīṃ pravadanti
                            tajjñāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.21.59cd">
                            <label>Ca.1.21.59cd </label>
                            tamobhavāmāhuraghasya mūlaṃ śeṣāḥ punarvyādhiṣu nirdiśanti //
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.21.60">
                            <label>Ca.1.21.60 </label>
                            tatra ślokāḥ</l>
                        <l xml:id="Ca.1.21.60ab">
                            <label>Ca.1.21.60ab </label>
                            ninditāḥ puruṣāsteṣāṃ yau viśeṣeṇa ninditau / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.21.60cd">
                            <label>Ca.1.21.60cd </label>
                            nindite kāraṇaṃ doṣāstayorninditabheṣajam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.21.61ab">
                            <label>Ca.1.21.61ab </label>
                            yebhyo yadā hitā nidrā yebhyaścāpyahitā yadā / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.21.61cd">
                            <label>Ca.1.21.61cd </label>
                            atinidrāyānidrāya bheṣajaṃ yadbhavā ca sā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.21.62ab">
                            <label>Ca.1.21.62ab </label>
                            yā yā yathāprabhāvā ca nidra tat sarvamatrijaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.21.62cd">
                            <label>Ca.1.21.62cd </label>
                            aṣtāuninditasaṃkhyāte vyājahāara punarvasuḥ // </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte ślokasthāne
                        'aṣṭauninditīyo nāmaikaviṃśatitamo 'adhyāyaḥ //</trailer>
                </div>
                <div n="22" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>dvāviṃśo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.1.22.1">
                        <label>Ca.1.22.1 </label>
                        athāto laṅghanabṛṃhaṇīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ&amp;// </p>
                    <p xml:id="Ca.1.22.2">
                        <label>Ca.1.22.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.22.3">
                            <label>Ca.1.22.3 </label>
                            tapaḥsvādhyāyaniratānātreyaḥ śiṣyasattamān/ </l>
                        <l>ṣaḍagniveśapramukhānuktavān paricodayam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.22.4">
                            <label>Ca.1.22.4 </label>
                            laṅghanaṃ&amp; bṛṃhaṇaṃ kāle rūkṣaṇaṃ snehanaṃ tathā/ </l>
                        <l>svedanaṃ stambhanaṃ caiva jānīte yaḥ sa vai bhiṣak// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.22.5">
                            <label>Ca.1.22.5 </label>
                            tamuktavantamātreyamagniveśa uvāca ha// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.22.6">
                            <label>Ca.1.22.6 </label>
                            bhagavaṃllaṅghanaṃ &amp;kiṃsvillaṅghanīyāśca kīdṛśāḥ/ </l>
                        <l>bṛṃhaṇaṃ bṛṃhaṇīyāśca rūkṣaṇīyāśca rūkṣaṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.22.7">
                            <label>Ca.1.22.7 </label>
                            ke snehāḥ&amp; snehanīyāśca svedāḥ svedyāśca ke matāḥ/ </l>
                        <l>stambhanaṃ stambhanīyāśca vaktumarhasi tadguro!// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.22.8">
                            <label>Ca.1.22.8 </label>
                            laṅghanaprabhṛtīnāṃ ca ṣaṇṇāmeṣāṃ samāsataḥ/ </l>
                        <l>&amp;kṛtākṛtātivṛttānāṃ lakṣaṇaṃ vaktumarhasi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.22.9">
                            <label>Ca.1.22.9 </label>
                            tadagniveśasya vaco niśamya gururabravīt/ </l>
                        <l>yat kiñcillāghavakaraṃ dehe tallaṅghanaṃ smṛtam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.22.10">
                            <label>Ca.1.22.10 </label>
                            bṛhattvaṃ yaccharīrasya janayettacca bṛṃhaṇam/ </l>
                        <l>raukṣyaṃ kharatvaṃ vaiśadyaṃ yat kuryāttaddhi rūkṣaṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.22.11">
                            <label>Ca.1.22.11 </label>
                            snehanaṃ &amp;snehaviṣyandamārdavakledakārakam/ </l>
                        <l>stambhagauravaśītaghnaṃ svedanaṃ svedakārakam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.22.12">
                            <label>Ca.1.22.12 </label>
                            stambhanaṃ stambhayati yadgatimantaṃ calaṃ dhruvam/ </l>
                        <l>laghūṣṇatīkṣṇaviśadaṃ rūkṣaṃ sūkṣmaṃ kharaṃ saram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.22.13">
                            <label>Ca.1.22.13 </label>
                            kaṭhinaṃ caiva yaddravyaṃ prāyastallaṅghanaṃ smṛtam/ </l>
                        <l>guru śītaṃ mṛdu snigdhaṃ bahalaṃ sthūlapicchilam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.22.14">
                            <label>Ca.1.22.14 </label>
                            prāyo mandaṃ sthiraṃ ślakṣṇaṃ dravyaṃ bṛṃhaṇamucyate/ </l>
                        <l>rūkṣaṃ laghu kharaṃ tīkṣṇamuṣṇaṃ sthiramapicchilam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.22.15">
                            <label>Ca.1.22.15 </label>
                            prāyaśaḥ kaṭhinaṃ caiva yaddravyaṃ taddhi rūkṣaṇam/ </l>
                        <l>dravaṃ sūkṣmaṃ saraṃ snigdhaṃ picchilaṃ guru śītalam/ </l>
                        <l>prāyo mandaṃ mṛdu ca yaddravyaṃ tatsnehanaṃ matam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.22.16">
                            <label>Ca.1.22.16 </label>
                            uṣṇaṃ tīkṣṇaṃ saraṃ snigdhaṃ rūkṣaṃ sūkṣmaṃ dravaṃ sthiram/ </l>
                        <l>dravyaṃ guru ca yat prāyastaddhi svedanamucyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.22.17">
                            <label>Ca.1.22.17 </label>
                            śītaṃ mandaṃ mṛdu ślakṣṇaṃ rūkṣaṃ sūkṣmaṃ dravaṃ sthiram/ </l>
                        <l>yaddravyaṃ laghu coddiṣṭaṃ prāyastat stambhanaṃ smṛtam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.22.18">
                            <label>Ca.1.22.18 </label>
                            catuṣprakārā saṃśuddhiḥ pipāsā mārutātapau/ </l>
                        <l>pācanānyupavāsaśca vyāyāmaśceti laṅghanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.22.19">
                            <label>Ca.1.22.19 </label>
                            prabhūtaśleṣmapittāsramalāḥ saṃsṛṣṭamārutāḥ/ </l>
                        <l>bṛhaccharīrā balino laṅghanīyā viśuddhibhiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.22.20">
                            <label>Ca.1.22.20 </label>
                            yeṣāṃ madhyabalā rogāḥ kaphapittasamutthitāḥ/ </l>
                        <l>vamyatīsārahṛdrogavisūcyalasakajvarāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.22.21">
                            <label>Ca.1.22.21 </label>
                            vibandhagauravodgārahṛllāsārocakādayaḥ/ </l>
                        <l>pācanaistān bhiṣak prājñaḥ prāyeṇādāvupācaret// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.22.22">
                            <label>Ca.1.22.22 </label>
                            eta eva yathoddiṣṭā yeṣāmalpabalā gadāḥ/ </l>
                        <l>pipāsānigrahaisteṣāmupavāsaiśca tāñjayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.22.23">
                            <label>Ca.1.22.23 </label>
                            &amp;rogāñjayenmadhyabalān vyāyāmātapamārutaiḥ/ </l>
                        <l>balināṃ kiṃ punaryeṣāṃ &amp;rogāṇāmavaraṃ balam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.22.24">
                            <label>Ca.1.22.24 </label>
                            tvagdoṣiṇāṃ pramīḍhānāṃ&amp; snigdhābhiṣyandibṛṃhiṇām/ </l>
                        <l>śiśire laṅghanaṃ śastamapi vātavikāriṇām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.22.25">
                            <label>Ca.1.22.25 </label>
                            adigdhaviddhamakliṣṭaṃ vayasthaṃ sātmyacāriṇām/ </l>
                        <l>mṛgamatsyavihaṅgānāṃ māṃsaṃ bṛṃhaṇamucyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.22.26">
                            <label>Ca.1.22.26 </label>
                            kṣīṇāḥ kṣatāḥ kṛśā vṛddhā durbalā nityamadhvagāḥ/ </l>
                        <l>strīmadyanityā grīṣme ca bṛṃhaṇīyā narāḥ smṛtāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.22.27">
                            <label>Ca.1.22.27 </label>
                            śoṣārśograhaṇīdoṣairvyādhibhiḥ karśitāśca ye/ </l>
                        <l>teṣāṃ kravyādamāṃsānāṃ bṛṃhaṇā laghavo rasāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.22.28">
                            <label>Ca.1.22.28 </label>
                            snānamutsādanaṃ svapno madhurāḥ snehabastayaḥ/ </l>
                        <l>śarkarākṣīrasarpīṃṣi sarveṣāṃ buddhi bṛṃhaṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.22.29">
                            <label>Ca.1.22.29 </label>
                            kaṭutiktakaṣāyāṇāṃ sevanaṃ strīṣvasaṃyamaḥ/ </l>
                        <l>khalipiṇyākatakrāṇāṃ madhvādīnāṃ ca rūkṣaṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.22.30">
                            <label>Ca.1.22.30 </label>
                            abhiṣyaṇṇā mahādoṣā marmasthā vyādhayaśca ye/ </l>
                        <l>ūrustambhaprabhṛtayo rūkṣaṇīyā nidarśitāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.22.31">
                            <label>Ca.1.22.31 </label>
                            snehāḥ snehayitavyāśca svedāḥ svedyāśca ye narāḥ/ </l>
                        <l>snehādhyāye mayoktāste svedākhye ca savistaram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.22.32">
                            <label>Ca.1.22.32 </label>
                            dravaṃ tanvasaraṃ yāvacchītīkaraṇamauṣadham/ </l>
                        <l>svādu tiktaṃ kaṣāyaṃ ca stambhanaṃ sarvameva tat// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.22.33">
                            <label>Ca.1.22.33 </label>
                            pittakṣārāgnidagdhā ye vamyatīsārapīḍitāḥ/ </l>
                        <l>viṣasvedātiyogārtāḥ &amp;stambhanīyā nidarśitāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.22.34">
                            <label>Ca.1.22.34 </label>
                            vātamūtrapurīṣāṇāṃ visarge gātralāghave/ </l>
                        <l>hṛdayodgārakaṇṭhāsyaśuddhau tandrāklame gate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.22.35">
                            <label>Ca.1.22.35 </label>
                            svede jāte rucau caiva kṣutpipāsāsahodaye/ </l>
                        <l>kṛtaṃ laṅghanamādeśyaṃ nirvyathe cāntarātmani// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.22.36">
                            <label>Ca.1.22.36 </label>
                            parvabhedo 'aṅgamardaśca kāsaḥ śoṣo mukhasya ca/ </l>
                        <l>kṣutpraṇāśo 'arucistṛṣṇā daurbalyaṃ śrotranetrayoḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.22.37">
                            <label>Ca.1.22.37 </label>
                            manasaḥ saṃbhramo 'abhīkṣṇamūrdhvavātastamo hṛdi/ </l>
                        <l>dehāgnibalanāśaśca laṅghane 'atikṛte bhavet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.22.38">
                            <label>Ca.1.22.38 </label>
                            balaṃ puṣṭyupalambhaśca kārśyadoṣavivarjanam/ </l>
                        <l>lakṣaṇaṃ bṛṃhite sthaulyamati cātyarthabṛṃhite// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.22.39">
                            <label>Ca.1.22.39 </label>
                            kṛtātikṛtaliṅgaṃ yallaṅghite &amp;taddhi rūkṣite/ </l>
                        <l>stambhitaḥ syādbale labdhe yathoktaiścāmayairjitaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.22.40">
                            <label>Ca.1.22.40 </label>
                            śyāvatā stabdhagātratvamudvego hanusaṃgrahaḥ/ </l>
                        <l>hṛdvarconigrahaśca syādatistambhitalakṣaṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.22.41">
                            <label>Ca.1.22.41 </label>
                            lakṣaṇaṃ cākṛtānāṃ syāt ṣaṇṇāmeṣāṃ samāsataḥ/ </l>
                        <l>tadauṣadhānāṃ &amp;dhātūnāmaśamo vṛddhireva ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.22.42">
                            <label>Ca.1.22.42 </label>
                            iti ṣaṭ sarvarogāṇāṃ proktāḥ samyagupakramāḥ/ </l>
                        <l>sādhyānāṃ sādhane siddhā mātrākālānurodhinaḥ// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.1.22.43">
                        <label>Ca.1.22.43 </label>
                        bhavati cātra ---</p>
                    <lg>
                        <l> doṣāṇāṃ bahusaṃsargāt saṅkīryante hyupakramāḥ/ </l>
                        <l>ṣaṭtvaṃ tu nātivartante tritvaṃ vātādayo yathā// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.1.22.44">
                        <label>Ca.1.22.44 </label>
                        tatra ślokāḥ ---</p>
                    <lg>
                        <l> ityasmiṃlaṅghanādhyāye vyākhyātāḥ ṣaḍupakramāḥ/ </l>
                        <l>yathāpraśnaṃ bhagavatā cikitsā yaiḥ pravartate// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte ślokasthāne
                        laṅghanabṛṃhaṇīyo nāma dvāviṃśo 'adhyāyaḥ//22//</trailer>
                </div>
                <div n="23" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>trayoviṃśo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.1.23.1">
                        <label>Ca.1.23.1 </label>
                        athātaḥ saṃtarpaṇīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.1.23.2">
                        <label>Ca.1.23.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.23.3">
                            <label>Ca.1.23.3 </label>
                            saṃtarpayati yaḥ snigdhairmadhurairgurupicchilaiḥ/ </l>
                        <l>navānnairnavamadyaiśca māṃsaiścānūpavārijaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.23.4">
                            <label>Ca.1.23.4 </label>
                            gorasairgauḍikaiścānnaiḥ&amp; paiṣṭikaiścātimātraśaḥ/ </l>
                        <l>ceṣṭādveṣī divāsvapnaśayyāsanasukhe rataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.23.5">
                            <label>Ca.1.23.5 </label>
                            rogāstasyopajāyante saṃtarpaṇanimittajāḥ/ </l>
                        <l>pramehapiḍakākoṭhakaṇḍūpāṇḍvāmayajvarāḥ&amp;// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.23.6">
                            <label>Ca.1.23.6 </label>
                            kuṣṭhānyāmapradoṣāśca mūtrakṛcchramarocakaḥ/ </l>
                        <l>tandrā klaibyamatisthaulyamālasyaṃ gurugātratā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.23.7">
                            <label>Ca.1.23.7 </label>
                            indriyasrotasāṃ lepo buddhermohaḥ pramīlakaḥ/ </l>
                        <l>śophāścaivaṃvidhāścānye śīghramapratikurvataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.23.8">
                            <label>Ca.1.23.8 </label>
                            śastamullekhanaṃ tatra vireko raktamokṣaṇam/ </l>
                        <l>vyāyāmaścopavāsaśca dhūmāśca svedanāni ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.23.9">
                            <label>Ca.1.23.9 </label>
                            sakṣaudraścābhayāprāśaḥ prāyo rūkṣānnasevanam/ </l>
                        <l>cūrṇapradehā ye coktāḥ kaṇḍūkoṭhavināśanāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.23.10">
                            <label>Ca.1.23.10 </label>
                            triphalāragvadhaṃ pāṭhāṃ saptaparṇaṃ savatsakam/ </l>
                        <l>mustaṃ samadanaṃ nimbaṃ jalenotkvathitaṃ pibet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.23.11">
                            <label>Ca.1.23.11 </label>
                            tena mehādayo yānti nāśamabhyasyato dhruvam/ </l>
                        <l>mātrākālaprayuktena saṃtarpaṇasamutthitāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.23.12">
                            <label>Ca.1.23.12 </label>
                            mustamāragvadhaḥ pāṭhā triphalā devadāru ca/ </l>
                        <l>śvadaṃṣṭrā khadiro nimbo haridre tvakca vatsakāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.23.13">
                            <label>Ca.1.23.13 </label>
                            rasameṣāṃ yathādoṣaṃ prātaḥ prātaḥ pibannaraḥ/ </l>
                        <l>saṃtarpaṇakṛtaiḥ sarvairvyādhibhiḥ saṃpramucyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.23.14">
                            <label>Ca.1.23.14 </label>
                            ebhiścodvartanodgharṣasnānayogopayojitaiḥ/ </l>
                        <l>tvagdoṣāḥ praśamaṃ yānti tathā snehopasaṃhitaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.23.15">
                            <label>Ca.1.23.15 </label>
                            kuṣṭhaṃ gomedako hiṅgu krauñcāsthi tryūṣaṇaṃ vacā/ </l>
                        <l>vṛṣakaile śvadaṃṣṭrā ca kharāhvā cāśmabhedakaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.23.16">
                            <label>Ca.1.23.16 </label>
                            takreṇa dadhimaṇḍena badarāmlarasena vā/ </l>
                        <l>mūtrakṛcchraṃ pramehaṃ ca pītametadvyapohati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.23.17">
                            <label>Ca.1.23.17 </label>
                            takrābhayāprayogaiśca triphalāyāstathaiva ca/ </l>
                        <l>ariṣṭānāṃ prayogaiśca yānti mehādayaḥ śamam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.23.18">
                            <label>Ca.1.23.18 </label>
                            tryūṣaṇaṃ triphalā kṣaudraṃ krimighnamajamodakaḥ/ </l>
                        <l>mantho 'ayaṃ saktavastailaṃ hito lohodakāplutaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.23.19">
                            <label>Ca.1.23.19 </label>
                            &amp;vyoṣaṃ viḍaṅgaṃ śigrūṇi triphalāṃ kaṭurohiṇīm/ </l>
                        <l>bṛhatyau dve haridre dve pāṭhāmativiṣāṃ sthirām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.23.20">
                            <label>Ca.1.23.20 </label>
                            hiṅgu kebukamūlāni yavānīdhānyacitrakān/ </l>
                        <l>sauvarcalamajājīṃ ca hapuṣāṃ ceti cūrṇayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.23.21">
                            <label>Ca.1.23.21 </label>
                            cūrṇatailaghṛtakṣaudrabhāgāḥ syurmānataḥ samāḥ/ </l>
                        <l>saktūnāṃ ṣoḍaśaguṇo bhāgaḥ saṃtarpaṇaṃ pibet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.23.22">
                            <label>Ca.1.23.22 </label>
                            prayogādasya śāmyanti rogāḥ saṃtarpaṇotthitāḥ/ </l>
                        <l>pramehā mūḍhavātāśca kuṣṭhānyarśāṃsi kāmalāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.23.23">
                            <label>Ca.1.23.23 </label>
                            plīhā pāṇḍvāmayaḥ śopho mūtrakṛcchramarocakaḥ/ </l>
                        <l>hṛdrogo rājayakṣmā ca kāsaḥ śvāso galagrahaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.23.24">
                            <label>Ca.1.23.24 </label>
                            krimayo grahaṇīdoṣāḥ śvaitryaṃ sthaulyamatīva ca/ </l>
                        <l>narāṇāṃ dīpyate cāgniḥ smṛtirbuddhiśca vardhate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.23.25">
                            <label>Ca.1.23.25 </label>
                            vyāyāmanityo jīrṇaśī yavagodhūmabhojanaḥ/ </l>
                        <l>saṃtarpaṇakṛtairdoṣaiḥ &amp;sthaulyaṃ muktvā vimucyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.23.26">
                            <label>Ca.1.23.26 </label>
                            uktaṃ saṃtarpaṇotthānāmapatarpaṇamauṣadham/ </l>
                        <l>vakṣyante sauṣadhāścordhvamapatarpaṇajā gadāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.23.27">
                            <label>Ca.1.23.27 </label>
                            dehāgnibalavarṇaujaḥśukramāṃsaparikṣayaḥ/ </l>
                        <l>jvaraḥ kāsānubandhaśca pārśvaśūlamarocakaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.23.28">
                            <label>Ca.1.23.28 </label>
                            śrotradaurbalyamunmādaḥ pralāpo hṛdayavyathā/ </l>
                        <l>viṇmūtrasaṃgrahaḥ śūlaṃ jaṅghorutrikasaṃśrayam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.23.29">
                            <label>Ca.1.23.29 </label>
                            parvāsthisandhimedaśca ye cānye vātajā gadāḥ/ </l>
                        <l>ūrdhvavātādayaḥ sarve jāyante te 'apatarpaṇāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.23.30">
                            <label>Ca.1.23.30 </label>
                            teṣāṃ saṃtarpaṇaṃ tajjñaiḥ punarākhyātamauṣadham/ </l>
                        <l>yattadātve samarthaṃ syādabhyāse vā tadiṣyate&amp;// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.23.31">
                            <label>Ca.1.23.31 </label>
                            sadyaḥkṣīṇo hi sadyo vai tarpaṇenopacīyate/ </l>
                        <l>narte saṃtarpaṇābhyāsāccirakṣīṇastu puṣyati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.23.32">
                            <label>Ca.1.23.32 </label>
                            dehāgnidoṣabhaiṣajyamātrākālānuvartinā/ </l>
                        <l>kāryamatvaramāṇena bheṣajaṃ ciradurbale// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.23.33">
                            <label>Ca.1.23.33 </label>
                            hitā māṃsarasāstasmai payāṃsi ca ghṛtāni ca/ </l>
                        <l>snānāni bastayo 'abhyaṅgāstarpaṇāśca ye// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.23.34">
                            <label>Ca.1.23.34 </label>
                            jvarakāsaprasaktānāṃ kṛśānāṃ mūtrakṛcchriṇām/ </l>
                        <l>tṛṣyatāmūrdhvavātānāṃ vakṣyante tarpaṇā hitāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.23.35">
                            <label>Ca.1.23.35 </label>
                            śarkarāpippalītailaghṛtakṣaudraiḥ samāṃśakaiḥ/ </l>
                        <l>saktudviguṇito vṛṣyasteṣāṃ manthaḥ praśasyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.23.36">
                            <label>Ca.1.23.36 </label>
                            saktavo madirā kṣaudraṃ śarkarā ceti tarpaṇam/ </l>
                        <l>pibenmārutaviṇmūtrakaphapittānulomanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.23.37">
                            <label>Ca.1.23.37 </label>
                            phaṇitaṃ saktavaḥ sarpirdadhimaṇḍo 'amlakāñjikam/ </l>
                        <l>tarpaṇaṃ mūtrakṛcchraghnamudāvartaharaṃ pibet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.23.38">
                            <label>Ca.1.23.38 </label>
                            manthaḥ kharjūramṛdvīkāvṛkṣāmlāmlīkadāḍimaiḥ/ </l>
                        <l>parūṣakaiḥ sāmalakairyukto madyavikāranut// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.23.39">
                            <label>Ca.1.23.39 </label>
                            svāduramlo jalakṛtaḥ sasneho rūkṣa eva vā/ </l>
                        <l>sadyaḥ saṃtarpaṇo manthaḥ sthairyavarṇabalapradaḥ// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.1.23.40">
                        <label>Ca.1.23.40 </label>
                        tatra ślokaḥ--- </p>
                    <lg>
                        <l> saṃtarpaṇotthā ye rogā rogā ye cāpatarpaṇāt/ </l>
                        <l>saṃtarpaṇīye te 'adhyāye sauṣadhāḥ parikīrtitāḥ// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte ślokasthāne
                        saṃtarpaṇīyo nāma trayoviṃśo 'adhyāyaḥ//23//</trailer>
                </div>
                <div n="24" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>caturviṃśo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.1.24.1">
                        <label>Ca.1.24.1 </label>
                        athāto vidhiśoṇitīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ&amp;// </p>
                    <p xml:id="Ca.1.24.2">
                        <label>Ca.1.24.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.24.3">
                            <label>Ca.1.24.3 </label>
                            vidhinā śoṇitaṃ jātaṃ śuddhaṃ bhavati dehinām/ </l>
                        <l>deśakālaukasātmyānāṃ vidhiryaḥ saṃprakāśitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.24.4">
                            <label>Ca.1.24.4 </label>
                            tadviśuddhaṃ hi rudhiraṃ balavarṇasukhāyuṣā/ </l>
                        <l>yunakti prāṇinaḥ śoṇitaṃ hyanuvartate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.24.5">
                            <label>Ca.1.24.5 </label>
                            praduṣṭabahutīkṣṇoṣṇairmadyairanyaiśca tadvidhraiḥ/ </l>
                        <l>tathā 'atilavaṇakṣārairamlaiḥ kaṭubhireva ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.24.6">
                            <label>Ca.1.24.6 </label>
                            kulatthamāṣaniṣpāvatilatailaniṣevaṇaiḥ/ </l>
                        <l>piṇḍālumūlakādīnāṃ haritānāṃ ca sarvaśaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.24.7">
                            <label>Ca.1.24.7 </label>
                            jalajānūpabailānāṃ prasahānāṃ ca sevanāt/ </l>
                        <l>dadhyamlamastusuktānāṃ surāsauvīrakasya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.24.8">
                            <label>Ca.1.24.8 </label>
                            viruddhānāmupaklinnapūtīnāṃ bhakṣaṇena ca/ </l>
                        <l>bhuktvā divā prasvapatāṃ dravasnigdhagurūṇi ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.24.9">
                            <label>Ca.1.24.9 </label>
                            atyādānāṃ tathā krodhaṃ bhajatāṃ cātapānalau/ </l>
                        <l>chardivegapratīghātāt kāle cānavasecanāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.24.10">
                            <label>Ca.1.24.10 </label>
                            śramābhighātasaṃtāpairajīrṇādhyaśanaistathā/ </l>
                        <l>śaratkālasvabhāvācca śoṇitaṃ saṃpraduṣyati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.24.11">
                            <label>Ca.1.24.11 </label>
                            tataḥ śoṇitajā rogāḥ prajāyante pṛthagvidhāḥ/ </l>
                        <l>mukhapāko+&amp;akṣirāgaśca pūtighrāṇāsyagandhitā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.24.12">
                            <label>Ca.1.24.12 </label>
                            gulmopakuśavīsarparaktapittapramīlakāḥ/ </l>
                        <l>vidradhī raktamehaśca pradaro vātaśoṇitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.24.13">
                            <label>Ca.1.24.13 </label>
                            vaivarṇyamagnisādaśca pipāsā gurugātratā/ </l>
                        <l>saṃtāpaścātidaurbalyamaruciḥ śirasaśca ruk// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.24.14">
                            <label>Ca.1.24.14 </label>
                            vidāhaścānnapānasya tiktāmlodgiraṇaṃ klamaḥ/ </l>
                        <l>krodhapracuratā buddheḥ saṃmoho lavaṇāsyatā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.24.15">
                            <label>Ca.1.24.15 </label>
                            svedaḥ śarīradaurgandhyaṃ madaḥ kampaḥ svarakṣayaḥ/ </l>
                        <l>tandrānidrātiyogaśca tamasaścātidarśanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.24.16">
                            <label>Ca.1.24.16 </label>
                            kaṇḍvaruḥkoṭhapiḍakākuṣṭhacarmadalādayaḥ/ </l>
                        <l>vikārāḥ sarva evaite vijñeyāḥ śoṇitāśrayāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.24.17">
                            <label>Ca.1.24.17 </label>
                            śītoṣṇasnigdharūkṣādyairupakrāntāśca ye gadāḥ/ </l>
                        <l>samyak sādhyā na sidhyanti raktajāṃstān vibhāvayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.24.18">
                            <label>Ca.1.24.18 </label>
                            kuryācchoṇitarogeṣu raktapittaharīṃ kriyām/ </l>
                        <l>virekamupavāsaṃ ca srāvaṇaṃ śoṇitasya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.24.19">
                            <label>Ca.1.24.19 </label>
                            baladoṣapramāṇādvā viśuddhyā rudhirasya vā/ </l>
                        <l>rudhiraṃ srāvayejjantorāśayaṃ&amp; prasamīkṣya vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.24.20">
                            <label>Ca.1.24.20 </label>
                            aruṇābhaṃ bhavedvātādviśadaṃ phenilaṃ tanu/ </l>
                        <l>pittāt pītāsitaṃ raktaṃ styāyatyauṣṇyāccireṇa ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.24.21">
                            <label>Ca.1.24.21 </label>
                            īṣatpāṇḍu kaphādduṣṭaṃ picchilaṃ tantumadghanam/ </l>
                        <l>saṃsṛṣṭaliṅgaṃ&amp; saṃsargāttriliṅgaṃ sānnipātikam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.24.22">
                            <label>Ca.1.24.22 </label>
                            tapanīyendragopābhaṃ padmālaktakasannibham/ </l>
                        <l>guñjāphalasavarṇaṃ ca viśuddhaṃ viddhi śoṇitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.24.23">
                            <label>Ca.1.24.23 </label>
                            nātyuṣṇaśītaṃ laghu dīpanīyaṃ rakte 'apanīte hitamannapānam/ </l>
                        <l>tadā śarīraṃ hyanavastitāsṛgagnirviśeṣeṇa ca rakṣitavyaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.24.24">
                            <label>Ca.1.24.24 </label>
                            prasannavarṇendriyamindriyārthānicchantamavyāhatapaktṛvegam/ </l>
                        <l>sukhānvitaṃ tuṣṭibalopapannaṃ (puṣṭi-) viśuddharaktaṃ puruṣaṃ
                            vandanti// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.24.25">
                            <label>Ca.1.24.25 </label>
                            yadā tu raktavāhīni rasasaṃjñāvahāni ca/ </l>
                        <l>pṛthak pṛthak samastā vā srotāṃsi kupitā malāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.24.26">
                            <label>Ca.1.24.26 </label>
                            malināhāraśīlasya rajomohāvṛtātmanaḥ/ </l>
                        <l>pratihatyāvatiṣṭhante jāyante vyādhayastadā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.24.27">
                            <label>Ca.1.24.27 </label>
                            madamūrcchāyasaṃnyāsāsteṣāṃ vidyādvicakṣaṇaḥ/ </l>
                        <l>yathottaraṃ balādhikyaṃ hetuliṅgopaśāntiṣu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.24.28">
                            <label>Ca.1.24.28 </label>
                            durbalaṃ cetasaḥ sthānaṃ yadā vāyuḥ prapadyate/ </l>
                        <l>mano vikṣobhayañjantoḥ saṃjñāṃ saṃmohayettadā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.24.29">
                            <label>Ca.1.24.29 </label>
                            pittamevaṃ kaphaścaivaṃ mano vikṣobhayannṛṇām/ </l>
                        <l>saṃjñāṃ nayatyākulatāṃ viśeṣaścātra vakṣyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.24.30">
                            <label>Ca.1.24.30 </label>
                            saktānalpadrutābhāṣaṃ calaskhalitaceṣṭitam&amp;/ </l>
                        <l>vidyādvātamadāviṣṭaṃ rūkṣaśyāvāruṇākṛtim/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.24.31">
                            <label>Ca.1.24.31 </label>
                            sakrodhaparuṣābhāṣaṃ saṃprahārakalipriyam/ </l>
                        <l>vidyāt pittamadāviṣṭaṃ raktapītāsitākṛtim// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.24.32">
                            <label>Ca.1.24.32 </label>
                            svalpāsaṃbaddhavacanaṃ tandrālasyasamanvitam/ </l>
                        <l>vidyāt kaphamadāviṣṭaṃ pāṇḍuṃ pradhyānatatparam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.24.33">
                            <label>Ca.1.24.33 </label>
                            sarvāṇyetāni rūpāṇi sannipātakṛte made/ </l>
                        <l>jāyate śāmyati kṣipraṃ mado madyamadākṛtiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.24.34">
                            <label>Ca.1.24.34 </label>
                            yaśca madyakṛtaḥ prokto viṣajo raudhiraśca yaḥ/ </l>
                        <l>sarva ete madā narte vātapittakaphatrayāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.24.35">
                            <label>Ca.1.24.35 </label>
                            nīlaṃ vā yadi vā kṛṣṇamākāśamathavā 'aruṇam/ </l>
                        <l>paśyaṃstamaḥ praviśati śīghraṃ ca pratibudhyate&amp;// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.24.36">
                            <label>Ca.1.24.36 </label>
                            vepathuścāṅgamardaśca prapīḍā hṛdayasya ca/ </l>
                        <l>kārśyaṃ śyāvāruṇā cchāyā mūrcchāye vātasaṃbhave// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.24.37">
                            <label>Ca.1.24.37 </label>
                            raktaṃ haritavarṇaṃ vā viyat pītamathāpi vā/ </l>
                        <l>paśyaṃstamaḥ praviśati sasvedaḥ pratibudhyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.24.38">
                            <label>Ca.1.24.38 </label>
                            sapipāsaḥ sasaṃtāpo raktapītākulekṣaṇaḥ/ </l>
                        <l>saṃbhinnavarcāḥ pītābho mūrcchāye pittasaṃbhave// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.24.39">
                            <label>Ca.1.24.39 </label>
                            meghasaṅkāśamākāśamāvṛtaṃ vā tamoghanaiḥ/ </l>
                        <l>paśyaṃstamaḥ praviśati cirācca pratibudhyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.24.40">
                            <label>Ca.1.24.40 </label>
                            gurubhiḥ prāvṛtairaṅgairyathaivārdreṇa carmaṇā/ </l>
                        <l>saprasekaḥ sahṛllāso mūrcchāye kaphasaṃbhave// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.24.41">
                            <label>Ca.1.24.41 </label>
                            sarvākṛtiḥ sannipātādapasmāra ivāgataḥ/ </l>
                        <l>sa jantuṃ pātayatyāśu vinā bībhatsaceṣṭitaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.24.42">
                            <label>Ca.1.24.42 </label>
                            doṣeṣu madamūrcchāyāḥ kṛtavegeṣu&amp; dehinām/ </l>
                        <l>svayamevopaśāmyanti saṃnyāso nauṣadhairvinā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.24.43">
                            <label>Ca.1.24.43 </label>
                            vāgdehamanasāṃ ceṣṭāmākṣipyātibalā malāḥ/ </l>
                        <l>saṃnyasyantyabalaṃ jantuṃ prāṇāyatanasaṃśritāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.24.44">
                            <label>Ca.1.24.44 </label>
                            sa nā saṃnyāsasaṃnyastaḥ kāṣṭhībhūto mṛtopamaḥ/ </l>
                        <l>prāṇairviyujyate śīghraṃ muktvā sadyaḥphalāḥ kriyāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.24.45">
                            <label>Ca.1.24.45 </label>
                            durge 'ambhasi yathā majjadbhājanaṃ tvarayā budhaḥ/ </l>
                        <l>gṛhṇīyāttalamaprāptaṃ tathā saṃnyāsapīḍitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.24.46">
                            <label>Ca.1.24.46 </label>
                            añjanānyavapīḍāśca dhūmāḥ pradhamanāni ca/ </l>
                        <l>sūcībhistodanaṃ śastaṃ dāhaḥ pīḍā nakhāntare// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.24.47">
                            <label>Ca.1.24.47 </label>
                            luñcanaṃ keśalomnāṃ ca dantairdaśanameva ca/ </l>
                        <l>ātmaguptāvagharṣaśca hitaṃ tasyāvabodhane// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.24.48">
                            <label>Ca.1.24.48 </label>
                            saṃmūrcchitāni tīkṣṇāni madyāni vividhāni ca/ </l>
                        <l>prabhūtakaṭuyuktāni&amp; tasyāsye gālayenmuhuḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.24.49">
                            <label>Ca.1.24.49 </label>
                            mātuluṅgarasaṃ tadvanmahauṣadhasamāyutam/ </l>
                        <l>tadvatsauvarcalaṃ dadyādyuktaṃ madyāmlakāñjikaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.24.50">
                            <label>Ca.1.24.50 </label>
                            hiṅgūṣaṇasamāyuktaṃ yāvat saṃjñāprabodhanam/ </l>
                        <l>prabuddhasaṃjñamannaiśca laghubhistamupācaret// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.24.51">
                            <label>Ca.1.24.51 </label>
                            vismāpanaiḥ smāraṇaiśca priyaśrutibhireva ca/ </l>
                        <l>paḍubhirgītavāditraśabdaiścitraiśca darśanaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.24.52">
                            <label>Ca.1.24.52 </label>
                            sraṃsanollekhanairdhūmairañjanaiḥ kavalagrahaiḥ/ </l>
                        <l>śoṇitasyāvasekaiśca vyāyāmodgharṣṇaistathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.24.53">
                            <label>Ca.1.24.53 </label>
                            prabuddhasaṃjñaṃ matimānanubandhamupakramet/ </l>
                        <l>&amp;tasya saṃrakṣitavyaṃ hi manaḥ pralayahetutaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.24.54">
                            <label>Ca.1.24.54 </label>
                            snehasvedopapannānāṃ yathādoṣaṃ yathābalam/ </l>
                        <l>pañca karmāṇi kurvīta mūrcchāyeṣu madeṣu ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.24.55">
                            <label>Ca.1.24.55 </label>
                            aṣṭāviṃśatyauṣadhasya tathā tiktasya sarpiṣaḥ/ </l>
                        <l>prayogaḥ śasyate tadvanmahataḥ ṣaṭpalasya vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.24.56">
                            <label>Ca.1.24.56 </label>
                            triphalāyāḥ prayogo vā saghṛtakṣaudraśarkaraḥ/ </l>
                        <l>śilājatuprayogo vā prayogaḥ payaso 'api vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.24.57">
                            <label>Ca.1.24.57 </label>
                            pippalīnāṃ prayogo vā payasā citrakasya vā/ </l>
                        <l>rasāyanānāṃ kaumbhasya sarpiṣo vā praśasyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.24.58">
                            <label>Ca.1.24.58 </label>
                            raktāvasekācchāstrāṇāṃ satāṃ sattvavatāmapi/ </l>
                        <l>sevanānmadamūrcchāyāḥ praśamyanti śarīriṇām// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.1.24.59">
                        <label>Ca.1.24.59 </label>
                        tatra ślokau---</p>
                    <lg>
                        <l>viśuddhaṃ cāviśuddhaṃ ca śoṇitaṃ tasya hetavaḥ/ </l>
                        <l>raktapradoṣajā rogāsteṣu rogeṣu cauṣadham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.24.60">
                            <label>Ca.1.24.60 </label>
                            madamūrcchāyasaṃnyāsahetulakṣaṇabheṣajam/ </l>
                        <l>vidhiśoṇitake 'adhyāye sarvametat prakāśitam// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte ślokasthāne
                        vidhiśoṇitīyo nāma caturviṃśo 'adhyāyaḥ//24//</trailer>
                    <trailer>samāpto yojanācatuṣkaḥ//6//</trailer>
                </div>
                <div n="25" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>pañcaviṃśo 'adhyāyaḥ</head>
                    <p xml:id="Ca.1.25.1">
                        <label>Ca.1.25.1 </label>
                        athāto yajjaḥpuruṣīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.25.2">
                        <label>Ca.1.25.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ // </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.25.3ab">
                            <label>Ca.1.25.3ab </label>
                            purā pratyakṣadharmāṇāṃ bhagavantaṃ punaravasum / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.25.3cd">
                            <label>Ca.1.25.3cd </label>
                            sametānāṃ maharṣīṇāṃ prādurāsīdiyaṃ kathā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.25.4ab">
                            <label>Ca.1.25.4ab </label>
                            ātmendriyamanorthānāṃ yo 'ayaṃ puruṣasaṃjñakaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.25.4cd">
                            <label>Ca.1.25.4cd </label>
                            rāśirasyāmayānāṃ ca prāgutpattivinścaye // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.25.5ab">
                            <label>Ca.1.25.5ab </label>
                            tadantaraṃ kāśipatirvāmako vākyamarthavit / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.25.5cd">
                            <label>Ca.1.25.5cd </label>
                            vyājahārarṣisamitimupasṛtyābhivādya ca // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.25.6ab">
                            <label>Ca.1.25.6ab </label>
                            kinnu bhoḥ puruṣo yajjastajjāstasyāmayāḥ smṛtāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.25.6cd">
                            <label>Ca.1.25.6cd </label>
                            na vetyukte narendreṇa provācarṣīn punarvasuḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.25.7ab">
                            <label>Ca.1.25.7ab </label>
                            sarva evāmitajñānavijñānacchinnasaṃśayāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.25.7cd">
                            <label>Ca.1.25.7cd </label>
                            bhavantacchettumarhanti kāśirājasya saṃśayam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.25.8ab">
                            <label>Ca.1.25.8ab </label>
                            pārīkṣistatparīkṣyāgre maudgalyo vākyamabravīt / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.25.8cd">
                            <label>Ca.1.25.8cd </label>
                            ātmajaḥ puruṣo rogāścātmajāḥ kāraṇaṃ hi saḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.25.9ab">
                            <label>Ca.1.25.9ab </label>
                            sa cinotyupabhuṅkte ca karma karmaphalāni ca / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.25.9cd">
                            <label>Ca.1.25.9cd </label>
                            nahyṛte cetanādhātoḥ pravṛttiḥ sukhaduḥkhayoḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.25.10ab">
                            <label>Ca.1.25.10ab </label>
                            śaralomā tu netyāha na hyātmā+ātmānamātmanā / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.25.10cd">
                            <label>Ca.1.25.10cd </label>
                            yojayedvyādhibhirduḥkhairduḥkhadveṣī kadācana // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.25.11ab">
                            <label>Ca.1.25.11ab </label>
                            rajastamobhyāṃ tu manaḥ parītaṃ sattvasaṃjñakam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.25.11cd">
                            <label>Ca.1.25.11cd </label>
                            śarīrasya samutpattau vikārāṇāṃ ca kāraṇam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.25.12ab">
                            <label>Ca.1.25.12ab </label>
                            vāryovidastu netyāha na hyekaṃ kāraṇaṃ manaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.25.12cd">
                            <label>Ca.1.25.12cd </label>
                            narte śarīrācchārīrarogā na manasaḥ sthitiḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.25.13ab">
                            <label>Ca.1.25.13ab </label>
                            rasajāni tu bhūtāni vyādhayaśca pṛthagvidhāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.25.13cd">
                            <label>Ca.1.25.13cd </label>
                            āpo hi rasavatyastāḥ smṛtā nirvṛittihetavaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.25.14ab">
                            <label>Ca.1.25.14ab </label>
                            hiraṇyākṣastu netyāha na hyātmā rasajaḥ smṛtaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.25.14cd">
                            <label>Ca.1.25.14cd </label>
                            nātīndriyaṃ manaḥ santi rogāḥ śabdādijāstathā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.25.15ab">
                            <label>Ca.1.25.15ab </label>
                            ṣaṭdhātujastu puruṣo rogāḥ ṣaṭdhātujāstathā / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.25.15cd">
                            <label>Ca.1.25.15cd </label>
                            rāśiḥ ṣaḍdhātujo hyeṣa sāṃkhyairādyaiḥ prakīrtitaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.25.16ab">
                            <label>Ca.1.25.16ab </label>
                            tathā bruvāṇaṃ kuśikamāha tanneti kauṣikaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.25.16cd">
                            <label>Ca.1.25.16cd </label>
                            kasamānmātāpitṛbhyāṃ hi vinā ṣaḍdhātujo bhavet // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.25.17ab">
                            <label>Ca.1.25.17ab </label>
                            puruṣaḥ puruṣādgaurgoraśvādaśvaḥ prajāyate / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.25.17cd">
                            <label>Ca.1.25.17cd </label>
                            pitryā mehādayaścoktā rogāstāvatra kāraṇam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.25.18ab">
                            <label>Ca.1.25.18ab </label>
                            bhadrakāpyastu netyāha nahyandho 'andhāt prajāyate / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.25.18cd">
                            <label>Ca.1.25.18cd </label>
                            mātāpitrorapi ca te prāgutpattirna yujyate / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.25.19ab">
                            <label>Ca.1.25.19ab </label>
                            karmajastu mato jantuḥ karmajāstasya cāmayāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.25.19cd">
                            <label>Ca.1.25.19cd </label>
                            nahṛte karmaṇo janma rogāṇāṃ puruṣasya vā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.25.20ab">
                            <label>Ca.1.25.20ab </label>
                            bharadvājastu netyāha kartā pūrvaṃ hi karmaṇaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.25.20cd">
                            <label>Ca.1.25.20cd </label>
                            dṛṣtaṃ na cākṛtaṃ karma yasya syāt puruṣaḥ phalam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.25.21ab">
                            <label>Ca.1.25.21ab </label>
                            bhāvahetuḥ svabhāvastu vyādhīnāṃ puruṣasya ca / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.25.21cd">
                            <label>Ca.1.25.21cd </label>
                            kharadravacaloṣṇatvaṃ tejontānām yathaiva hi // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.25.22ab">
                            <label>Ca.1.25.22ab </label>
                            kāṅkāyanastu netyāha na hyārambhaphalaṃ bhavet / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.25.22cd">
                            <label>Ca.1.25.22cd </label>
                            bhavet svabhāvādbhāvānāmasiddhiḥ siddhireva cā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.25.23ab">
                            <label>Ca.1.25.23ab </label>
                            sraṣṭā tvamitasaṅkalpo brahmāpatyaṃ prajāpatiḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.25.23cd">
                            <label>Ca.1.25.23cd </label>
                            cetanācetanasyāsya jagataḥ sukhaduḥkhayoḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.25.24ab">
                            <label>Ca.1.25.24ab </label>
                            tanneti bhikṣurātreyo na hyapatyaṃ prajāpatiḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.25.24cd">
                            <label>Ca.1.25.24cd </label>
                            prajāhitaiṣī satataṃ duḥkhairyuṅjyādasādhuvat // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.25.25ab">
                            <label>Ca.1.25.25ab </label>
                            kālajastveva puruṣaḥ kālajāstasya cāmayāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.25.25cd">
                            <label>Ca.1.25.25cd </label>
                            jagat kālavaśaṃ sarvaṃ kālaḥ sarvatra kāraṇam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.25.26ab">
                            <label>Ca.1.25.26ab </label>
                            tatharsīṇāṃ vivadatāmuvācedaṃ punarvasuḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.25.26cd">
                            <label>Ca.1.25.26cd </label>
                            maivaṃ vocata tattvaṃ hi duṣprāpaṃ pakṣasaṃśrayāt // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.25.27ab">
                            <label>Ca.1.25.27ab </label>
                            vādān saprativādān hi vadanto niścitāniva / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.25.27cd">
                            <label>Ca.1.25.27cd </label>
                            pakṣāntaṃ naiva gacchanti tilapīḍakavadgatau // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.25.28ab">
                            <label>Ca.1.25.28ab </label>
                            muktvaivaṃ vādasaṅghaṭṭamadhyātmamanucintyatām / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.25.28cd">
                            <label>Ca.1.25.28cd </label>
                            nāvidhūte tamaḥskandhe jñeye jñānaṃ pravartate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.25.29ab">
                            <label>Ca.1.25.29ab </label>
                            yeṣāmeva hi bhāvānāṃ saṃpat saṃjanayennaram / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.25.29cd">
                            <label>Ca.1.25.29cd </label>
                            teṣāmeva vipadvyādhīnvividhānsamudīrayet // </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.1.25.30">
                        <label>Ca.1.25.30 </label>
                        athātreyasya bhavagato vacanamanuniśamya punareva vāmakaḥ
                        kāśipatiruvāca bhagavantamātreyaṃ bhagavan saṃpannimittajasya
                        puruṣasya vipannimittajānāṃ ca rogāṇaṃ kimabhivṛddhikāraṇamiti // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.25.31">
                        <label>Ca.1.25.31 </label>
                        tamuvāca bhagavānātreyaḥ hitāhāropayoga eka eva puruṣavṛddhikaro
                        bhavati ahitāhāropayogaḥ punarvyādhinimittamiti // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.25.32">
                        <label>Ca.1.25.32 </label>
                        evaṃvādinaṃ bhagavantamātreyamagniveśa uvāca kathamiha bhagavan
                        hitāhiānāmāhārajātānāṃ lakṣaṇamanapavādamabhijānīmahe
                        hitasamākhyātānāmāhārajātānāmahitasamākhyātānāṃ ca
                        mātrākālakriyābhūmidehadoṣapuruṣāvasthāntareṣu
                        viparītakāritvamupalabhāmaha iti // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.25.33">
                        <label>Ca.1.25.33 </label>
                        tamuvāca bhagavānātreyaḥ yadāhārajātamagniveśa samāṃścaiva
                        śarīradhātūn prakṛtau sthāpayati viṣamāṃśca samīkarotītyetaddhitaṃ
                        viddhi viparītaṃ tvahitamiti ityetaddhitāhitalakṣaṇamanapavādaṃ
                        bhavati // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.25.34">
                        <label>Ca.1.25.34 </label>
                        evaṃvādinaṃ ca bhagavantamātreyamagniveśa uvāca bhagava na
                        tvetadevamupadiṣṭaṃ bhūyiṣṭhakalpāḥ sarvabhiṣajo vijñāsyanti // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.25.35">
                        <label>Ca.1.25.35 </label>
                        tamuvāca bhagavānātreyaḥ yeṣāṃ hi viditamāhāratattvamagniveśa
                        guṇato dravyataḥ karmtaḥ sarvāvayavaśaśca mātrādayo bhāvāḥ ta
                        etadevamupadiṣṭaṃ vijñātumutsahante / </p>
                    <p>yathā tu khalvetadupadiṣṭaṃ bhūyiṣṭhakalpāḥ sarvabhiṣajo
                        vijñāsyanti tathaitadupadekṣyāmo mātrādīn bhāvānanudāharantaḥ
                        teṣāṃ hi bahuvidhavikalpā bhavanti / </p>
                    <p>āhāravidhiviśeṣāṃstu khalu lakṣaṇataścāvayavataścānuvyākhyāsyāmaḥ
                        // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.25.36">
                        <label>Ca.1.25.36 </label>
                        tadyathā āhāratvamāhārasyaikavidhamarthābhedāt sa punardviyoniḥ
                        sthāvarajaṅgamātmakatvāt dvividhaprabhāvaḥ hitāhitodarkaviśeṣāt
                        caturvidhopayogaḥ pānāśanabhakṣyalehyopayogāt ṣaḍāsvādaḥ
                        rasabhedataḥ ṣaḍvidhatvāt viṃśatiguṇaḥ
                        gurulaghuṣītoṣṇasnigdharūkṣamandatīkṣṇasthirasaramṛdukaṭhinaviśadapicchilaślakṣṇakharasūkṣmasthūlasāndradravānugamāt
                        aparisaṃkhyeyavikalpaḥ dravyasaṃyogakaraṇabāhulyāt // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.25.37">
                        <label>Ca.1.25.37 </label>
                        tasya khalu ye ye vikārāvayavā bhūyiṣṭhamupayujyante
                        bhūyiṣṭhakalpānāṃ ca manuṣyāṇāṃ prakṛtyaiva hitatamāścāhitatamāśca
                        tāṃstān yathāvadupadekṣyāmaḥ // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.25.38">
                        <label>Ca.1.25.38 </label>
                        tadyathā lohitaśālayaḥ śūkadhānyānāṃ pathyatamatve śreṣṭhatamā
                        bhavanti mudgāḥ śamīdhānyānām āntarikṣamudakānāṃ saindhavaṃ
                        lavaṇānāṃ jīvantīśākaṃ śākānām aiṇeyaṃ mṛgamāṃsānāṃ lāvaḥ pakṣiṇāṃ
                        godhā bileśayānāṃ rohito matsyānāṃ gavyaṃ sarpiḥ arpiṣāṃ gokṣīraṃ
                        kṣīrāṇāṃ tilatailaṃ sthāvarajātānāṃ snehānāṃ varāhavasā
                        ānūpamṛgavasānāṃ culukīvasā matsyavasānāṃ pākahaṃsavasā
                        jalacaravihaṅgavasānāṃ kukkuṭavasā viṣkiraśakunivasānāṃ ajamedaḥ
                        śākhādamedasāṃ śṛṅgaveraṃ kandānāṃ mṛdvīkā phalānāṃ
                        śarkarekṣuvikārāṇām, iti prakṛtyaiva hitatamānāmāhāravikārāṃ
                        prādhānyato dravyāṇi vyākhyātāni bhavanti // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.25.39">
                        <label>Ca.1.25.39 </label>
                        ahitatamānapyupadekṣyāmaḥ yavakāḥ śūkadhānyānāmapathyatamatvena
                        prakṛṣṭatamā bhavanti māṣāḥ śamīdhānyānāṃ varṣānādeyamudakānām
                        ūṣaraṃ lavaṇānāṃ sarṣapaśākaṃ śākānāṃ gomāṃsaṃ mṛgamāṃsānāṃ
                        kāṇakapotaḥ pakṣiṇāṃ bheko bileśayānāṃ cilicimo matsyānām avikaṃ
                        sarpiḥ sarpiṣām avikṣīraṃ kṣīrāṇāṃ kuskumbhasnehaḥ
                        sthāvarasnehānāṃ mahiṣavasā ānūpamṛgavasānāṃ kumbhīravasā
                        matsyavasānāṃ kākamadguvasā jalacaravihaṅgavasānāṃ caṭakavasā
                        viṣkiraśakunivasānāṃ hastimedaḥ śākhādamedasāṃ nikucaṃ phalānām
                        ālukaṃ kandānāṃ phāṇitamikṣuvikārāṇām iti
                        prakṛtayivāhitatamānāmāhāravikārāṇāṃ prakṛṣṭatamāni dravyāṇi
                        vyākhyātāni bhavanti; (iti) hitāhitāvayavo vyākhyāta
                        āhāravikārāṇām // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.25.40">
                        <label>Ca.1.25.40 </label>
                        ato bhūyaḥ karmauṣadhānāṃ ca prādhānyataḥ sānubandhāni
                        dravyāṇyanuvyākhyāsyāmaḥ / </p>
                    <p>tadyathā annaṃ vṛttikarāṇāṃ śreṣṭham udakamāśvāsakarāṇāṃ (&amp;surā
                        śramaharāṇāṃ) kṣīraṃ jīvanīyānāṃ māṃsaṃ bṛṃhaṇīyānāṃ
                        rasastarpaṇīyānāṃ lavaṇamannadravyarūcikarāṇām amlaṃ hṛdyānāṃ
                        kukkuṭo balyānāṃ nakrareto vṛṣyāṇāṃ madhu śleṣmapittapraśamanānāṃ
                        sarpirvātapittapraśamanānāṃ tailaṃ vātaśleṣmapraśamanānāṃ vamanaṃ
                        śleṣmaharāṇāṃ virecanaṃ pittaharāṇāṃ bastirvātaharāṇāṃ svedo
                        mārdavakarāṇāṃ vyāyāmaḥ sthairyakarāṇāṃ kṣāraḥ puṃstvopaghātināṃ
                        (&amp;tindukamanannadravyarucikarāṇām) āmaṃ kapitthamukaṇṭhyānām,
                        āvikaṃ sarpirahṛdyānām ajākṣīraṃ
                        śoṣaghnastanyasātmyaraktasāṃgrāhikaraktapittaprapraśamanānām
                        avikṣīraṃ śleṣmapittajananānāṃ mahiṣīkṣīraṃ svapnajananānāṃ
                        mandakaṃ dadhyabhiṣyandakarāṇāṃ gavedhukānnaṃ karśanīyānām
                        uddālakānnaṃ virūkṣaṇīyānām ikṣurmūtrajananānāṃ yavāḥ
                        purūṣajananānāṃ jāmbavaṃ vātajananānāṃ śaṣkulyaḥ
                        śleṣmapittajananānāṃ kulatthā amlapittajananānāṃ māṣāḥ
                        śleṣmapittajananānāṃ madanaphalaṃ vamanāsthāpanānuvāsanopayogināṃ
                        trivṛt sukhvirecanānāṃ caturaṅgulo mṛduvirecanānāṃ
                        snukpayastīkṣṇāvirecananāṃ, pratyakpuṣpā śirovirecanānāṃ viḍaṅgaṃ
                        krimighnānāṃ śiṛṣo viṣaghnānāṃ khadiraḥ kuṣṭhaghnānāṃ rāsnā
                        vātaharāṇām āmalakaṃ vayaḥsthāpanānāṃ harītakī pathyānām
                        eraṇḍamūlaṃ vṛṣyavātaharāṇāṃ pippalīmūlaṃ
                        dīpanīyapācanīyagudaśothārśaḥśūlaharāṇāṃ puṣkaramūlaṃ
                        hikkāśvāsakāsapārśvaśūlaharāṇāṃ mustaṃ
                        sāṃgrāhikadīpanīyapācanīyānām udīcyaṃ
                        nirvāapaṇadīpanīyapācanīyacchardyatīsāraharāṇāṃ kaṭvaṅgaṃ
                        sāṃgrāhikaraktapittapraśamanānām amṛtā
                        sāṃgrāhikavātaharadīpanīyaśleṣamśoṇitavibandhapraśamanānāṃ,
                        ativiṣā dīpanīyapācanīyasāṃgrāhikasarvadoṣaharāṇām
                        utpalakumudapadmakiñjalkaḥ sāṃgrāhikaraktapittapraśamanānāṃ
                        durālabhā pittaśleṣmapraśamanānāṃ gandhapriyaṅguḥ
                        śoṇitapittātiyogapraśamanānāṃ kuṭajatvak
                        śleṣmapittaraktasāṃgrāhikopaśoṣaṇānāṃ kāśmaryaphalaṃ
                        raktasāṃgrāhikaraktapittapraśamanānāṃ pṛśniparṇī
                        sāṃgrāhikavātaharadīpanīyavṛṣyāṇāṃ vidārigandhā
                        vṛsyasarvadoṣaharāṇāṃ balā sāṃgrāhikabalyavātaharāṇāṃ gokṣurako
                        mūtrakṛcchrānilaharāṇāṃ
                        hiṅguniryāsaśchedanīyadīpanīyānulomikavātakaphapraśamanānām,
                        amlavetaso bhedanīyadīpanīyānulomikavātaśleṣmaharāṇāṃ yāvaśūkaḥ
                        sraṃsanīyapācanīyārśoghnānāṃ takrābhyāso
                        grahaṇīdoṣaśophārśoghṛtavyāpatpraśamanānāṃ kravyānmāṃsarasābhyāso
                        grahaṇīdoṣaśoṣārśoghnānāṃ kṣīraghṛtābhyāso rasāyanānāṃ
                        samaghṛtasaktuprāśābhyāso vṛsyodāvartaharānāṃ tailagaṇḍūṣābhyāso
                        dantabalarucikarāṇāṃ candanaṃ durgandhaharadāhanirvāpaṇalepanānāṃ
                        rāsnāguruṇī śītāpanayanapralepanānāṃ lāmajjakośīraṃ
                        dāhatvagdoṣasvedāpanayanapralepanānāṃ kuṣṭhaṃ
                        vātaharābhyaṅgopanāhopayogināṃ, madhukaṃ
                        cakṣuṣyavṛsyakeśyakaṇṭhyavarṇyavirajanīyaropaṇīyānāṃ vāyuḥ
                        prāṇasaṃjñāpradānahetūnām
                        agnirāmastambhaśītaśūodvepanapraśamanānāṃ jalaṃ stambhanīyānāṃ
                        mṛdbhṛṣṭaloṣṭrinirvāpitamudakaṃ tṛṣṇācchardyatiyogapraśamanānām
                        atimātrāśanamāmapradoṣahetūnāṃ yathāgnyabhyavahāro
                        'agnisandhukṣaṇānāṃ yathāsātmyaṃ ceṣṭābhyavahārau sevyānāṃ
                        kālabhojanamārogyakarāṇāṃ tṛptirāhāraguṇānāṃ
                        vegasandhāraṇamanārogyakarāṇāṃ madyaṃ saumanasyajananānām
                        madyākṣepo dhīghṛtismṛtiharāṇāṃ gurubhojanaṃ durvipākakarāṇām,
                        ekāśanabhojanaṃ sukhapariṇāmakarāṇāṃ strīṣvatiprasaṅgaḥ
                        śoṣakarāṇāṃ śukraveganigrahaḥ ṣāṇḍyakarāṇāṃ
                        parāghātanamannāśraddhājananānām anaśanamāyuṣo hrāsakarāṇāṃ
                        pramitāśanaṃ karśanīyānām ajīrṇādhyaśanaṃ grahaṇīdūṣaṇānāṃ
                        viṣamāśanamagnivaiṣamyakarāṇāṃ viruddhavīryāśanaṃ
                        ninditavyādhikarāṇāṃ praśamaḥ prathyānāṃ āyāsaḥ sarvāpathyānāṃ
                        mithyāyogo vyādhikarāṇāṃ rajasvalābhigamanamalakṣmīmukhānāṃ
                        brahmacaryamāyuṣyāṇāṃ paradārābhigamanamanāyuṣyāṇāṃ saṅkalpo
                        vṛṣyāṇāṃ daumanasyamavrṣyāṇām ayathābalamārambhaḥ prāṇoparodhināṃ,
                        viṣādo rogavardhanānāṃ snānaṃ śramaharāṇāṃ harṣaḥ prīṇanānāṃ śokaḥ
                        śoṣaṇānāṃ nivṛttiḥ puṣṭikarāṇāṃ puṣṭiḥ svapnakarāṇām
                        atisvapnastandrākarāṇāṃ sarvarasābhyāso balakarāṇām ekarasābhyāso
                        daurbalyakarāṇāṃ garbhaśalyamāhāryāṇām ajīrṇamuddhāryāṇāṃ bālo
                        mṛdubheṣajīyānāṃ vṛddho yāpyānāṃ garbhinī
                        tīkṣṇauṣadhavyavāyavyāyāmavarjanīyānāṃ saumanasyaṃ
                        garbhadhāraṇānāṃ sannipāto duścikitsyānām āmo viṣamacikitsyānāṃ
                        jvaro rogāṇāṃ kuṣṭhaṃ dīrgharogāṇāṃ rājayakṣmā rogasamūhānāṃ
                        prameho 'anuṣaṅgiṇāṃ jalaukaso 'anuśastrāṇāṃ bastistantrāṇāṃ,
                        himavānauṣadhibhūmīnāṃ soma oṣadhīnāṃ marubhūmirārogyadeśānām
                        anūpo 'ahitadeśānām nirdeśakāritvamāturaguṇānāṃ bhiṣak
                        cikitsāṅgānāṃ nāstiko varjyānāṃ laulyaṃ kleśakarāṇām
                        anirdeśakāritvamariṣṭānāṃ anirvedo vārtalakṣaṇānāṃ vaidyasamūho
                        niḥśaṃśayakarāṇāṃ yogo vaidyaguṇānāṃ vaidyasamūho
                        vijñānamauṣadhīnāṃ śāstrasahitastarkaḥ sādhanānāṃ saṃpratipattiḥ
                        kālajñānaprayojanānām avyavasāyaḥ kālātipattihetūnāṃ dṛṣṭakarmatā
                        niḥsaṃśayakarāṇām asamarthatā bhayakarāṇāṃ tadvidyasaṃbhāṣā
                        buddhivardhanānām, ācāryaḥ śāstrādhigamahetūnām āyurvedo 'amṛtānāṃ
                        sadvacanamanuṣṭheyānām asadgrahaṇaṃ sarvāhitānāṃ sarvasannyāsaḥ
                        sukhānāmiti // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.25.41">
                        <label>Ca.1.25.41 </label>
                        bhavanti cātra</p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.25.41ab">
                            <label>Ca.1.25.41ab </label>
                            agryāṇāṃ śatamuddiṣṭaṃ yaddvipañcāśaduttaram / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.25.41cd">
                            <label>Ca.1.25.41cd </label>
                            alametadvikārāṇāṃ vighātāyopadiśyate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.25.42ab">
                            <label>Ca.1.25.42ab </label>
                            samānakāriṇo ye 'arthāsteṣāṃ śreṣṭhasya lakṣaṇam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.25.42cd">
                            <label>Ca.1.25.42cd </label>
                            jyāyastvaṃ kāryakartṛtve varatvaṃ cāpyudāhṛtam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.25.43ab">
                            <label>Ca.1.25.43ab </label>
                            vātapittakaphānāṃ ca yadyat praśamane hitam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.25.43cd">
                            <label>Ca.1.25.43cd </label>
                            prādhānyataśca nirdiṣṭaṃ yadvyādhiharamuttamam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.25.44ab">
                            <label>Ca.1.25.44ab </label>
                            etanniśamya nipuṇaṃ cikitsāṃ saṃprayojayet / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.25.44cd">
                            <label>Ca.1.25.44cd </label>
                            evaṃ kurvan sadā vaidyo dharmakāmau samaśnute // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.25.45ab">
                            <label>Ca.1.25.45ab </label>
                            pathyaṃ patho 'anapetaṃ yadyaccoktaṃ manasaḥ priyam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.25.45cd">
                            <label>Ca.1.25.45cd </label>
                            yaccāpriyamapathyaṃ ca niyataṃ tanna lakṣayet // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.25.46ab">
                            <label>Ca.1.25.46ab </label>
                            mātrākālakriyābhūmidehadoṣaguṇāntaram / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.25.46cd">
                            <label>Ca.1.25.46cd </label>
                            prāpya tattaddhi dṛśyante te te bhāvāstathā tathā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.25.47ab">
                            <label>Ca.1.25.47ab </label>
                            tasmāt svabhāvo nirdiṣṭastathā mātrādirāśrayaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.25.47cd">
                            <label>Ca.1.25.47cd </label>
                            tadapekṣyobhayaṃ karma prayojyaṃ siddhimicchatā // </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.1.25.48">
                        <label>Ca.1.25.48 </label>
                        tadātreyasya bhagavato vacanamanuniśamya punarapi
                        bhagavantamātreyamagniveśa uvāca yathoddeśamabhinirdiṣṭaḥ kevalo
                        'ayamartho bhagavatā śurtaścāsmābhiḥ / </p>
                    <p>āsavadravyāṇāmidānīmanapavādaṃ lakṣaṇamanatisaṃkṣepeṇopadiśyamānaṃ
                        śuśrūṣāmaha iti // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.25.49">
                        <label>Ca.1.25.49 </label>
                        tamuvāca bhagavānātreyaḥ dhānyaphalamūlasārapuṣpakāṇdāpatratvaco
                        bhavantyāsavayonayo 'agniveśa saṃgraheṇāṣṭau śarkarānavamīkāḥ / </p>
                    <p>tāsveva dravyasaṃyogakaraṇato 'aparisaṃkhyeyāsu
                        yathāpathyatamānāmāsavāanāṃ caturaśīrtiṃ nibodha / </p>
                    <p>tadyathā surāsauvīratuṣodakamaireyamedakadhānyāmlāḥ ṣaḍ dhānyāsavā
                        bhavanti,
                        mṛdvīkākharjūrakāśmaryadhanvanarājādanatṛṇaśūnyaparūṣakābhayāmalakamṛgaliṇḍikājāmbavakapitthakuvalabadarakarkandhūpīlupriyālapanasanyagrodhāśvatthaplakṣakapītanodumbarājamodaśṛṅgāṭakaśaṅkhinīphalāsavāḥ
                        ṣaḍviṃśatirbhavanti,
                        vidārigandhāśvagandhākṛṣṇagandhāśatāvarīśyāmātrivṛddantīdravantībilvorubūkacitrakamūlairekādaśa
                        mūlāsavā bhavanti,
                        śālapriyakāśvakarṇacandanasyandanakhadirakadarasaptaparṇārjunāsanārimedatindukakiṇihīśamīśuktiśiṃśapāśirīṣavañjaladhanvanamadhūkaiḥ
                        sārāsavā viṃśatirbhavanti,
                        padmotpalanalikumudasaugandhikapuṇḍaiṛkaśatapatramadhūkapriyaṅgudhātakīpuṣpairdaśa
                        puṣpāsavā bhavanti, ikṣukāṇḍekṣvikṣuvālikāpuṇḍrakacaturthāḥ
                        kāṇḍāsavā bhavanti, paṭolatāḍakapatrāsavau dvau bhavataḥ,
                        tilvakalodhrailavālukakramukacaturthāstvagāsavā bhavanti,
                        śarkarāśava eka eveti / </p>
                    <p>evameṣāmāsavānāṃ caturaśītiḥ
                        paraspareṇāsaṃsṛṣṭānāmāsavadravyāṇāmupanirdiṣṭā bhavati / </p>
                    <p>eṣāmāsavānāmāsutatvādāsavasaṃjñā / </p>
                    <p>dravyasaṃyogavibhāgavistārastveṣāṃ bahuvidhakalpaḥ saṃskāraśca / </p>
                    <p>yathāsvaṃ saṃyogasaṃskārasaṃskṛtā hyāsavāḥ svaṃ karma kurvanti / </p>
                    <p>saṃyogasaṃskrāradeśakālamātrādayaśca bhāvāsteṣāṃ teṣāmāsavānāṃ te
                        te samupadiśyante tattatkāryamabhisamīkṣyeti // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.25.50">
                        <label>Ca.1.25.50 </label>
                        bhavati cātra</p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.25.50ab">
                            <label>Ca.1.25.50ab </label>
                            manaḥśarīrāgnibalapradānāmasvapnaśokārucināśanānām / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.25.50cd">
                            <label>Ca.1.25.50cd </label>
                            saṃharṣaṇānāṃ pravarāsavānāmaśītiruktā caturuttaraiṣā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.25.51">
                            <label>Ca.1.25.51 </label>
                            tatra ślokaḥ</l>
                        <l xml:id="Ca.1.25.51ab">
                            <label>Ca.1.25.51ab </label>
                            śarīrarogaprakṛtau matāni tattvena cāhāraviniścayaṃ ca / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.25.51cd">
                            <label>Ca.1.25.51cd </label>
                            uvāca yajjaḥpuruṣādike 'asmin munistathā 'agryāṇi varāsavāṃśca
                            // </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte ślokasthāne
                        yajjaḥpuruṣīyo nāma pañcaviṃśo 'adhyāyaḥ //</trailer>
                </div>
                <div n="26" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>ṣaḍviṃśo 'adhyāyaḥ</head>
                    <p xml:id="Ca.1.26.1">
                        <label>Ca.1.26.1 </label>
                        athāta ātreyabhadrakāpyīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.26.2">
                        <label>Ca.1.26.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ // </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.3ab">
                            <label>Ca.1.26.3ab </label>
                            ātreyo bhadrakāpyaśca śākunteyastathaiva ca / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.3cd">
                            <label>Ca.1.26.3cd </label>
                            pūrṇākṣaścaiva maudgalyo hiraṇyākṣaśca kauśikaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.4ab">
                            <label>Ca.1.26.4ab </label>
                            yaḥ kumāraśirā nāma bharadvājaḥ sa cānaghaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.4cd">
                            <label>Ca.1.26.4cd </label>
                            śrīmān vāryovidaścaiva rājā matimatāṃ varaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.5ab">
                            <label>Ca.1.26.5ab </label>
                            nimiśca rājā vaideho baḍiśaśca mahāmatiḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.5cd">
                            <label>Ca.1.26.5cd </label>
                            kāṅkāyanaśca bāhlīko bāhlīkabhiṣajāṃ varaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.6ab">
                            <label>Ca.1.26.6ab </label>
                            ete śrutavayovṛddhā jitātmāno maharṣayaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.6cd">
                            <label>Ca.1.26.6cd </label>
                            vane caitrarathe ramye samīyurvijihīrṣavaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.7ab">
                            <label>Ca.1.26.7ab </label>
                            teṣāṃ tatropaviṣṭānāmiyamarthavatī kathā / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.7cd">
                            <label>Ca.1.26.7cd </label>
                            babhūvārthavidāṃ samyagrasāhāraviniścaye // </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.1.26.8">
                        <label>Ca.1.26.8 </label>
                        eka eva rasa ityuvāca bhadrakāpyaḥ yaṃ
                        pañcānāmindriyārthānāmanyatamaṃ jihvāvaiṣayikaṃ bhāvamācakṣate
                        kuśalāḥ sa punarudakādananya iti / </p>
                    <p>dvau rasāviti śākunteyo brāhmaṇaḥ chedanīya upaśamanīyaśceti / </p>
                    <p>trayo rasā iti pūrṇākṣo maudgalyaḥ chedanīyopaśamanīyasādhāraṇā iti
                        / </p>
                    <p>catvāro rasā iti hiraṇyākṣaḥ kauśikaḥ svādurhitaśca
                        svādurahitaścāsvādurhitaścāsvādurahitaśceti / </p>
                    <p>pañca rasā iti kumāraśirā bharadvājaḥ
                        bhaumaudakāgneyavāyavyāntarikṣāḥ /ṣaḍrasā iti vāryovido rājarṣiḥ
                        gurulaghuśītoṣṇasnigdharūkṣāḥ / </p>
                    <p>sapta rasā iti nimirvaidehaḥ madhurāmlalavaṇakaṭutiktakaṣāyakṣārāḥ
                        / </p>
                    <p>aṣṭau rasā iti baḍiśo dhāmārgavaḥ
                        madhurāmlalavaṇakaṭutiktakaṣāyakṣārāvyaktāḥ / </p>
                    <p>aparisaṃkhyeyā rasā iti kāṅkāyano bāhlīkabhiṣak
                        āśrayaguṇakarmasaṃsvādaviśeṣāṇāmaparisaṃkhyeyatvāt // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.26.9">
                        <label>Ca.1.26.9 </label>
                        ṣaḍeva rasā ityuvāca bhagavānātreyaḥ punarvasuḥ
                        madhurāmlalavaṇakaṭutiktakaṣāyāḥ / </p>
                    <p>teṣāṃ ṣaṇṇāṃ rasānāṃ yonirudakaṃ chedanopaśamane dve karmaṇī
                        tayormiśrībhāvāt sādhāraṇatvaṃ svādvasvādutā bhaktiḥ hitāhitau
                        prabhāvau pañcamahābhūtavikārāstvāśrayāḥ
                        prakṛtivikṛtivicāradeśakālavaśāḥ teṣvāśrayeṣu dravyasaṃjñakeṣu
                        guṇā gurulaghuśītoṣṇasnigdharūkṣādyāḥ kṣaraṇāt kṣāraḥ nāsau rasaḥ
                        dravyaṃ tadanekarasasamutpannamanekarasaṃ
                        kaṭukalavaṇabhūyiṣṭhamanekendriyārthasamanvitaṃ
                        karaṇābhinirvṛttam; &amp;avyaktībhāvastu khalu rasānāṃ prakṛtau
                        bhavatyanurase 'anurasasamanvite vā dravye aparisaṃkhyeyatvaṃ
                        punasteṣāmāśrayādīnāṃ bhāvānāṃ viśeṣāparisaṃkhyeyeatvānna yuktam
                        ekaiko 'api hyeṣāmāśrayādīnāṃ bhāvānāṃ veśeṣānāśrayate
                        viśeṣāparisaṃkhyeyatvāt na ca tasmādanyatvamupapadyate
                        parasparasaṃsṛṣṭabhūyiṣṭhatvānna
                        caiṣāmabhinirvṛtterguṇaprakṛtīnāmaparisaṃkhyeyatvaṃ bhavati
                        tasmānna saṃsṛṣṭānāṃ rasānāṃ karmopadiśanti buddhimantaḥ / </p>
                    <p>taccaiva kāraṇamapekṣamāṇāḥ ṣaṣṇāṃ rasānāṃ paraspareṇāsaṃsṛṣṭānāṃ
                        lakṣaṇapṛthaktvamupadekṣyāmaḥ // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.26.10">
                        <label>Ca.1.26.10 </label>
                        agre tu tāvaddravyabhedamabhipretya kiṃcidabhidhāsyāmaḥ / </p>
                    <p>sarvā dravyaṃ pāñcabhautikamasminnarthe taccetanāvadacenaṃ ca tasya
                        guṇāḥ śabdādayo gurvādayaśca dravyāntāḥ karma pañcavidhamuktaṃ
                        vamanādi // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.26.11">
                        <label>Ca.1.26.11 </label>
                        tatra dravyāṇi
                        gurukharakaṭhinamandasthiraviśadasāndrasthūlagandhaguṇabahulāni
                        pārthivāni tānyupacayasaṅghātagauravasthairyakarāṇi
                        dravasnighdaśītamandamṛdupicchilarasaguṇabahulānyāpyāni
                        tānyupakledasgnehabandhaviṣyandamārdaprahlādakarāṇi
                        uṣṇatīkṣṇasūkṣmalaghurūkṣaviśadarūpaguṇabahulānyāgneyāni tāni
                        dāhapākaprabhāprakāśavarṇakarāṇi
                        laghuśītarūkṣakharaviśadasūkṣmasparśaguṇabahulāni vāyavyāni tāni
                        raukṣyaglānivicāravaiśadyalāghavakarāṇi
                        mṛdulaghusūkṣmaślakṣṇaśabdaguṇabahulānyākāśātmakāni tāni
                        mārdavasauṣiryalāghavakarāṇi // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.26.12">
                        <label>Ca.1.26.12 </label>
                        anenopadeśena nānauṣadhibhūtaṃ jagati kiṃciddravyamupalabhyate tāṃ
                        tāṃ yuktimarthaṃ ca taṃ tamabhipretya // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.26.13">
                        <label>Ca.1.26.13 </label>
                        na tu kevalaṃ guṇaprabhāvādeva dravyāṇi kārmukāṇi bhavanti
                        dravyāṇi hi dravyaprabhāvādguṇaprabhāvāddravyaguṇaprabhāvācca
                        tasmiṃstasmin kāle tattadadhikaraṇamāsādya ṭaṃ tāṃ ca yuktimarthaṃ
                        ca taṃ tamabhipretya yat kurvanti tat karma yena kuvanti tadvīryaṃ
                        yatra kurvanti tadadhikaraṇaṃ yadā kurvanti sa kālaḥ yathā
                        kurvanti sa upāyaḥ yat sādhayanti tat phalam // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.26.14">
                        <label>Ca.1.26.14 </label>
                        bhedaścaiṣāṃ triṣaṣṭividhavikalpo dravyadeśakālaprabhāvādbhavati
                        tamupadekṣyāmaḥ // </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.15ab">
                            <label>Ca.1.26.15ab </label>
                            svāduramlādibhiryogaṃ śeṣairamlādayaḥ pṛthak / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.15cd">
                            <label>Ca.1.26.15cd </label>
                            yānti pañcadaśaitāni dravyāṇi dvirasāni tu // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.16ab">
                            <label>Ca.1.26.16ab </label>
                            pṛthagamlādiyuktasya yogaḥ śeṣaiḥ pṛthagbhavet / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.16cd">
                            <label>Ca.1.26.16cd </label>
                            madhurasya tathā 'amlasya lavaṇasya kaṭostathā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.17ab">
                            <label>Ca.1.26.17ab </label>
                            trirasāni yathāsṃkhyaṃ dravyāṇyuktāni viṃśatiḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.17cd">
                            <label>Ca.1.26.17cd </label>
                            vakṣyante tu catuṣkeṇa dravyāṇi daśa pañca ca // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.18ab">
                            <label>Ca.1.26.18ab </label>
                            svādvamlau sahitau yogaṃ lavaṇādyaiḥ pṛthaggattau / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.18cd">
                            <label>Ca.1.26.18cd </label>
                            yogaṃ śeṣaiḥ pṛthagyātaścatuṣkarasaṃkhyayā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.19ab">
                            <label>Ca.1.26.19ab </label>
                            sahitau svādulavaṇau tadvat kaṭvādibhiḥ pṛthak / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.19cd">
                            <label>Ca.1.26.19cd </label>
                            yuktau śeṣaiḥ pṛthagyogaṃ yātaḥ svādūṣaṇau tathā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.20ab">
                            <label>Ca.1.26.20ab </label>
                            kaṭvādyairamlalavaṇau saṃyuktau sahitau pṛthak / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.20cd">
                            <label>Ca.1.26.20cd </label>
                            yātaḥ śeṣaiḥ pṛthagyogaṃ śeṣairamlakaṭū tathā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.21ab">
                            <label>Ca.1.26.21ab </label>
                            yujyate tu kaṣāyeṇa satiktau lavaṇoṣaṇau / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.21cd">
                            <label>Ca.1.26.21cd </label>
                            ṣaṭ tu pañcarasāny āhur ekaikasyāpavarjanāt // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.22ab">
                            <label>Ca.1.26.22ab </label>
                            ṣaṭ caivaikarasāni syurekaṃ ṣaḍrasameva tu / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.22cd">
                            <label>Ca.1.26.22cd </label>
                            iti triṣaṣṭirdravyāṇāṃ nirdiṣṭā rasasaṃkhyayā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.23ab">
                            <label>Ca.1.26.23ab </label>
                            triṣaṣṭiḥ syāttvasaṃkhyeyā rasānurasakalpanāt / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.23cd">
                            <label>Ca.1.26.23cd </label>
                            rasāstaratamābhyāṃ tāṃ saṃkhyāmatipatanti hi // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.24ab">
                            <label>Ca.1.26.24ab </label>
                            saṃyogāḥ saptapañcāśat kalpanā tu triṣaṣṭidhā / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.24cd">
                            <label>Ca.1.26.24cd </label>
                            rasānāṃ tatra yogyatvāt kalpitā rasacintakaiḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.25ab">
                            <label>Ca.1.26.25ab </label>
                            kvacideko rasaḥ kalpyaḥ saṃyuktāśca rasāḥ kvacit / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.25cd">
                            <label>Ca.1.26.25cd </label>
                            doṣaiṣadhādīn saṃcintya bhiṣajā siddhimicchatā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.26ab">
                            <label>Ca.1.26.26ab </label>
                            dravyāṇi dvirasādīni saṃyuktāṃśca rasān budhāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.26cd">
                            <label>Ca.1.26.26cd </label>
                            rasānekaikaśo vā 'api kalpayanti gadān prati // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.27ab">
                            <label>Ca.1.26.27ab </label>
                            yaḥ syādrasavikalpajñaḥ syācca doṣavikalpavit / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.27cd">
                            <label>Ca.1.26.27cd </label>
                            na sa muhyedvikārāṇāṃ hetuliṅgopaśāntiṣu // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.28ab">
                            <label>Ca.1.26.28ab </label>
                            vyaktaḥ śuṣkasya cādau ca raso dravyasya lakṣyate / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.28cd">
                            <label>Ca.1.26.28cd </label>
                            viparyayeṇānuraso rso nāsti hi saptamaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.29ab">
                            <label>Ca.1.26.29ab </label>
                            parāparatve yuktiśca saṃkhyā saṃyoga eva ca / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.29cd">
                            <label>Ca.1.26.29cd </label>
                            vibhāgaśca pṛthaktvaṃ ca parimāṇamathāpi ca // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.30ab">
                            <label>Ca.1.26.30ab </label>
                            saṃskāro 'abhyāsa ityete guṇā jñeyāḥ parādayaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.30cd">
                            <label>Ca.1.26.30cd </label>
                            siddhyupāyāścikitsāyā lakṣaṇaistān pracakṣmahe // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.31ab">
                            <label>Ca.1.26.31ab </label>
                            deśakālavayomānapākavīryarasādiṣu / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.31cd">
                            <label>Ca.1.26.31cd </label>
                            parāparatve yuktiśca yojanā yā tu yujyate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.32ab">
                            <label>Ca.1.26.32ab </label>
                            saṃkhyā syādgaṇitaṃ yogaḥ saha saṃyoga ucyate / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.32cd">
                            <label>Ca.1.26.32cd </label>
                            dravyāṇāṃ dvandvasarvaikakarmajo 'anitya eva ca // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.33ab">
                            <label>Ca.1.26.33ab </label>
                            vibhāgastu vibhaktiḥ syādviyogo bhāgaśo grahaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.33cd">
                            <label>Ca.1.26.33cd </label>
                            pṛthaktvaṃ syādasaṃyogo vailakṣaṇyamanekatā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.34ab">
                            <label>Ca.1.26.34ab </label>
                            parimāṇaṃ punarmānaṃ saṃskāraḥ karaṇaṃ matam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.34cd">
                            <label>Ca.1.26.34cd </label>
                            bhāvābhyasanamabhyāsaḥ śīlanaṃ satatakriyā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.35ab">
                            <label>Ca.1.26.35ab </label>
                            iti svalakṣaṇairuktā guṇāḥ sarve parādayaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.35cd">
                            <label>Ca.1.26.35cd </label>
                            cikitsā yairaviditairna yathāvat pravartate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.36ab">
                            <label>Ca.1.26.36ab </label>
                            guṇā guṇāśrayā noktāstasmādrasaguṇān bhiṣak / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.36cd">
                            <label>Ca.1.26.36cd </label>
                            vidyāddravyaguṇān karturabhiprāyāḥ pṛthagvidhāḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.37ab">
                            <label>Ca.1.26.37ab </label>
                            ataśca prakṛtaṃ buddhvā deśakālāntarāṇi ca / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.37cd">
                            <label>Ca.1.26.37cd </label>
                            tantrakarturabiprāyānupāyāṃścārthamādiśet // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.38ab">
                            <label>Ca.1.26.38ab </label>
                            ṣaḍvibhaktīḥ pravakṣyāmi rasānāmata uttaram / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.38cd">
                            <label>Ca.1.26.38cd </label>
                            ṣaṭ pañcabhūtaprabhavāḥ saṃkhyātāśca yathā rasāḥ // </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.1.26.39">
                        <label>Ca.1.26.39 </label>
                        saumyāḥ khalvāpo 'antarikṣaprabhavāḥ prakṛtiśītā
                        laghvyāścāvyaktarasāśca tāstvantarikṣādbhraśyamānā bhraṣṭāśca
                        pañcamahābhūtaguṇasamanvitā jaṅgamasthāvarāṇāṃ bhūtānāṃ
                        mūrtīrabhiprīṇayanti tāsu mūrtiṣu ṣādabhimūrcchanti rasāḥ // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.26.40">
                        <label>Ca.1.26.40 </label>
                        teṣāṃ ṣaṇṇāṃ rasānāṃ somaguṇātirekānmadhuro rasaḥ
                        pṛthivyagnibhūyiṣṭhatvādamlaḥ salilāgnibhūyiṣṭhatvāllavaṇaḥ
                        vāyvagunibhūyiṣṭhatvāt kaṭukaḥ vāyvākāśātiriktatvāttiktaḥ
                        pavanapṛthivīvyatirekāt kaṣāya iti / </p>
                    <p>evameṣāṃ rasānāṃ ṣaṭtvamupapannaṃ nyūnātirekaviśeṣānmahābhūyānāṃ
                        bhūyānāmiva sthāvarajaṅgamānāṃ nānāvarṇākṛtiviśeṣāḥ ṣaḍṛtukatvācca
                        kālasyopapanno mahābhūtānāṃ nyūnātirekaviśeṣaḥ // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.26.41">
                        <label>Ca.1.26.41 </label>
                        tatrāgnimārutātmakā rasāḥ prāyeṇordhvabhājaḥ
                        lāghavādutplavanatvācca vāyorūrdhvajvalanatvācca vahneḥ
                        salilapṛthivyātmakāstu prāyeṇādhobhājaḥ pṛthivyā
                        gurutvānnimnagatvāccodakasya vyāmiśrātmakāḥ punarubhayatobhājaḥ // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.26.42">
                        <label>Ca.1.26.42 </label>
                        teṣāṃ ṣaṇṇā rasānāmekaikasya yathādravyaṃ
                        guṇakarmāṇyanuvyākhyāsyāmaḥ // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.26.43.1">
                        <label>Ca.1.26.43.1 </label>
                        tatra madhuro rasaḥ
                        śarīrasātmyādrasarudhiramāṃsamedosthimajjaujaḥśukrābhivardhana
                        āyuṣyaḥ ṣaḍindriyaprasādano balavarṇakaraḥ
                        pittaviṣamārutaghnastṛṣṇādāhapraśamanastvacyaḥ keśyaḥ kaṇṭhyo
                        balyaḥ prīṇano jīvanastarpaṇo bṛṃhaṇaḥ sthairyakaraḥ
                        kṣīṇakṣatasandhānakaro ghrāṇamukhakaṇṭauṣṭhajihvāprahlādano
                        dāhamūrcchāpraśamanaḥ ṣaṭpadapipīlikānāmiṣṭatamaḥ snigdhaḥ śīto
                        guruśca / </p>
                    <p>sa evaṃguṇo 'apyeka evātyarthamupayujyamānaḥ sthaulyaṃ
                        mārdavamālasyamatisvapnaṃ
                        gauravamanannābhilāṣamagnerdaurbalyamāsyakaṇṭhayormāṃsābhivṛddhiṃ
                        śvāsakāsapratiśyāyālasakaśītajvarānāhāsyamādhuryavamathusaṃjñāsvarapraṇāśagalagaṇḍagaṇdamālāślīpadagalaśophabastidhamanīgalopalepākṣyāmayābhiṣyandānityevaṃprabhṛtīn
                        kaphajān vikārānupajanayati ;</p>
                    <p xml:id="Ca.1.26.43.2">
                        <label>Ca.1.26.43.2 </label>
                        amlo raso bhaktaṃ rocayati bhaktaṃ rocayati agniṃ dīpayati dehaṃ
                        bṛṃhayati ūrjayati mano bodhayati indriyāṇi dṛḍhīkaroti balaṃ
                        vardhayati vātamanulomayati hṛdayaṃ tarpayati āsyamāsrāvayati
                        bhukamapakarṣayati kledayati jarayati prīṇayati laghuruṣṇaḥ
                        snigdhaśca / </p>
                    <p>sa evaṃguṇo 'apyeka evātyarthamupayujyamāno dantān harṣayati
                        tarṣayati saṃmīlayatyakṣiṇī saṃvejayati lomāni kaphaṃ vilāpayati
                        pittamabhivardhayati raktaṃ dūṣayati māṃsaṃ vidahati kāyaṃ
                        śithilīkaroti kṣīṇakṣatakṛśadurbalānāṃ śvayathumāpādayati api ca
                        kṣatābhihatadaṣṭadagdhabagnaśūnapracyutāvamūtritaparisarpitamarditacchinnabhinnaviśliṣṭodviddhotpiṣṭādīni
                        pācayatyāgneyasvabhāvāt paridahati kaṇṭhamuro hṛdayaṃ ca ;</p>
                    <p xml:id="Ca.1.26.43.3">
                        <label>Ca.1.26.43.3 </label>
                        lavaṇo rasaḥ pācanaḥ kledano dīpanaścyāvanaśchedano
                        bhedanastīkṣṇaḥ saro dikāsyadhaḥsraṃsyavakāśakaro vātaharaḥ
                        stambhabandhasaṅghātavidhamanaḥ sarvarasapratyanīkabhūtaḥ
                        āsyamāsrāvayati kaphaṃ viṣyandayati mārgān viśodhayati
                        sarvaśarīrāvayavān mṛdūkaroti rocayatyāhāram āhārayogī nātyarthaṃ
                        guruḥ snigdha uṣṇaśca / </p>
                    <p>sa evaṃguṇo 'apyeka evātyarthamupayujyamānaḥ pittaṃ kopayati raktaṃ
                        vardhayati tarṣayati mūrcchayati tāpayati dārayati kuṣṇāti māṃsāni
                        pragālayati kuṣṭhāni viṣaṃ vardhayati śophān sphoṭayati
                        dantāṃścyāvayati puṃstvamupahanti indriyāṇyuparūṇaddhi
                        valipalitakhālityamāpādayati api ca
                        lohitapittāmlapittavīsarpavātaraktavicarcikendraluptaprabhṛtīnvikārānupajanayati
                        ;</p>
                    <p xml:id="Ca.1.26.43.4">
                        <label>Ca.1.26.43.4 </label>
                        kaṭuko raso vaktraṃ śodhayati agniṃ dīpayati bhūktaṃ śoṣayati
                        ghrāṇamāsrāvayati cakṣurvirecayati sphuṭīkarotīndriyāṇi
                        alasakaśvayathūpacayodardābhiṣyandasnehasvedakledamalānupahanti
                        rocayatyaśanaṃ paṇḍūrvināśayati vraṇānavasādayati krimīn hinasti
                        māṃsaṃ vilikhati śoṇitasaṅghātaṃ bhinatti bandhāṃśchinatti mārgān
                        vivṛṇoti śleṣmāṇaṃ śamayati laghuruṣṇo rūkṣaśca / </p>
                    <p>sa evaṃguṇo 'apyeka evātyarthamupayujyamāno vipākaprabhāvāt
                        pūṃstvamupahanti rasavīryaprabhāvānmohayanti glāpayati sādayati
                        karśayati mūrcchayati namayati tamayati bhramayati kaṇṭhaṃ
                        paricahati śarīratāpamupajanayati balaṃ kṣiṇoti tṛṣṇāṃ janayati
                        api ca
                        vāyvagniguṇabāhulyādbhramadavathukampatodabhedaiścaraṇabhujapārśvapṛṣṭhaprabhṛtiṣu
                        mārutajān vikārānupajanayati ;</p>
                    <p xml:id="Ca.1.26.43.5">
                        <label>Ca.1.26.43.5 </label>
                        tikto rasaḥ svayamarociṣṇurapyarocakaghno viṣaghnaḥ krimighno
                        mūrcchādāhakaṇḍūkuṣṭhatṛṣṇāpraśamanastvaṅmāṃsayoḥ sthirīkaraṇo
                        jvaraghno dīpanaḥ pācanaḥ stanyaśodhano lekhanaḥ
                        kledamedovasāmajjalasīkāpūyasvedamṛtrapurīṣapittaśleṣmopaśoṣaṇo
                        rūkṣaḥ śīto laghuśca / </p>
                    <p>sa evaṃguṇo 'apyeka evātyarthamupayujyamāno
                        raukṣyātkharaviṣadasvabhāvācca
                        rasarudhiramāṃsamedosthimajjaśukrāṇyucchoṣayati srotasāṃ
                        kharatvamupapādayati balamādatte karśayati glapayati mohayati
                        bhramayati vadanamupaśoṣayati aparāṃśca vātavikārānupajanayati
                        ;</p>
                    <p xml:id="Ca.1.26.43.6">
                        <label>Ca.1.26.43.6 </label>
                        kaṣāyo rasaḥ saṃśamanaḥ saṃgrāhī sandhānakaraḥ pīḍano ropaṇaḥ
                        śoṣaṇaḥ stambhanaḥ śleṣmaraktapittapraśamanaḥ
                        śarīrakledasyopayoktā rūkṣaḥ śīto 'alaghuśca / </p>
                    <p>sa evaṃguṇo 'apyeka evātyarthamupayujyamāna āsyaṃ śoṣayati hṛdyaṃ
                        pīḍayti udaramādhmāpayati vācaṃ nigṛhṇāti srotāṃsyavabadhnāti
                        śyāvatvamāpādayati puṃstvamupahanti viṣṭabhya jarāṃ gacchati
                        vātamūtrapurīṣaretāṃsyavagṛhṇāti karśayati glapayati tarṣayati
                        stambhayati kharaviśadarūkṣatvāt
                        pakṣavadhagrahāpatānakārditaprabhṛtīṃśca vātavikārānupajanayati // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.26.44">
                        <label>Ca.1.26.44 </label>
                        ityevamete ṣaḍrasāḥ pṛthaktvenaikatvena vā mātraśaḥ
                        samyagupayujyamānā upakārāya bhavantyadhyātmalokasya apakārakarāḥ
                        punarato 'anyathā bhavantyupayujyamānāḥ tān vidvānupakārārthameva
                        mātraśaḥ samyagupayojayediti // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.26.45">
                        <label>Ca.1.26.45 </label>
                        bhavanti cātra</p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.45ab">
                            <label>Ca.1.26.45ab </label>
                            śītaṃ vīryeṇa yaddravyaṃ madhuraṃ rasapākayoḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.45cd">
                            <label>Ca.1.26.45cd </label>
                            tayoramlaṃ yaduṣṇaṃ ca yaddravyaṃ kaṭukaṃ tayoḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.46ab">
                            <label>Ca.1.26.46ab </label>
                            teṣāṃ rasopadeśena nirdeśyo guṇasaṃgrahaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.46cd">
                            <label>Ca.1.26.46cd </label>
                            vīryato 'aviparītānāṃ pākataścopadekṣyate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.47ab">
                            <label>Ca.1.26.47ab </label>
                            yathā payo yathā sarpiryathā vā cavyacitrakau / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.47cd">
                            <label>Ca.1.26.47cd </label>
                            evamādīni cānyāni nirdiśedrasato bhiṣak // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.48ab">
                            <label>Ca.1.26.48ab </label>
                            madhuram kiṃciduṣṇaṃ syāt kaṣāyaṃ tiktameva ca / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.48cd">
                            <label>Ca.1.26.48cd </label>
                            yathā mahatpañcamūlaṃ yathā 'abjānūpamāmiṣam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.49ab">
                            <label>Ca.1.26.49ab </label>
                            lavaṇaṃ saindhavaṃ noṣṇamamlamāmalakaṃ tathā / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.49cd">
                            <label>Ca.1.26.49cd </label>
                            arkāguruguḍūcīnāṃ tiktānāmuṣṇamucyate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.50ab">
                            <label>Ca.1.26.50ab </label>
                            kiṃcidamlaṃ hi saṃgrāhi kiṃcidamlaṃ bhinatti ca / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.50cd">
                            <label>Ca.1.26.50cd </label>
                            yathā kapitthaṃ saṃgrāhi bhedi cāmalakaṃ tathā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.51ab">
                            <label>Ca.1.26.51ab </label>
                            pippalī nāgaraṃ vṛṣyaṃ kaṭu cāvṛṣyamucyate / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.51cd">
                            <label>Ca.1.26.51cd </label>
                            kaṣāyaḥ stambhanaḥ śītaḥ so 'abhayāyāmato 'anyathā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.52ab">
                            <label>Ca.1.26.52ab </label>
                            tasmādrasopadeśena na sarvaṃ dravyāmādiśet / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.52cd">
                            <label>Ca.1.26.52cd </label>
                            dṛṣtaṃ tulyarase 'apyevaṃ dravye dravye guṇāntaram // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.53ab">
                            <label>Ca.1.26.53ab </label>
                            raukṣyāt kaṣāyo rūkṣāṇāmuttamo madhyamaḥ kaṭuḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.53cd">
                            <label>Ca.1.26.53cd </label>
                            tikto 'avarastathoṣṇānāmuṣṇatvāllavaṇaḥ paraḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.54ab">
                            <label>Ca.1.26.54ab </label>
                            madhyo 'amlaḥ kaṭukaścāntyaḥ snigdhānāṃ madhuraḥ paraḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.54cd">
                            <label>Ca.1.26.54cd </label>
                            madhyo 'amlo lavaṇaścāntyo rasaḥ snehānnirūcyate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.55ab">
                            <label>Ca.1.26.55ab </label>
                            madhyotkṛṣṭāvarāḥ śaityāt kaṣāyasvādutiktakāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.55cd">
                            <label>Ca.1.26.55cd </label>
                            svadurgurutvādadhikaḥ kaṣāyāllavaṇo 'avaraḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.56ab">
                            <label>Ca.1.26.56ab </label>
                            amlāt kaṭustatastikto laghutvāduttamottamaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.56cd">
                            <label>Ca.1.26.56cd </label>
                            kecillaghūnāmavaramicchanti lavaṇaṃ rasam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.57ab">
                            <label>Ca.1.26.57ab </label>
                            gaurave lāghave caiva so 'avarastyūbhayorapi / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.57cd">
                            <label>Ca.1.26.57cd </label>
                            paraṃ cāto vipākānāṃ lakṣaṇaṃ saṃpravakṣyate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.58ab">
                            <label>Ca.1.26.58ab </label>
                            kaṭutiktakaṣāyāṇaṃ vipākaḥ prāyaśaḥ kaṭuḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.58cd">
                            <label>Ca.1.26.58cd </label>
                            amlo 'amlaṃ pacyate svādurmadhuram lavaṇastathā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.59ab">
                            <label>Ca.1.26.59ab </label>
                            madhuro lavaṇāmlau ca snigdhabhāvāttrayo rasāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.59cd">
                            <label>Ca.1.26.59cd </label>
                            vātamūtrapurīṣāṇāṃ prāyo mokṣe sukhā matāḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.60ab">
                            <label>Ca.1.26.60ab </label>
                            kaṭutiktakaṣāyāstu rūkṣabhāvāttrayo rasāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.60cd">
                            <label>Ca.1.26.60cd </label>
                            duḥkhāya mokṣe dṛśyante vātaviṇmūtraretasām // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.61ab">
                            <label>Ca.1.26.61ab </label>
                            śukrahā baddhaviṇmūtro vipāko vātalaḥ kaṭuḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.61cd">
                            <label>Ca.1.26.61cd </label>
                            madhuraḥ sṛṣṭaviṇmūtro vipākaḥ kaphaśukralaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.62ab">
                            <label>Ca.1.26.62ab </label>
                            pittakṛt sṛṣṭaviṇmūtraḥ pāko 'amlaḥ śukranāśanaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.62cd">
                            <label>Ca.1.26.62cd </label>
                            teṣāṃ guruḥ syānmadhuraḥ kaṭukāmlāvato 'anyathā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.63ab">
                            <label>Ca.1.26.63ab </label>
                            vipākalakṣaṇasyālpamadhyabhūyiṣṭhatāṃ prati / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.63cd">
                            <label>Ca.1.26.63cd </label>
                            dravyāṇāṃ guṇavaiśeṣyāttatra tatropalakṣayet // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.64ab">
                            <label>Ca.1.26.64ab </label>
                            mṛdutīkṣṇagurulaghusnigdharūkṣoṣṇaśītalam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.64cd">
                            <label>Ca.1.26.64cd </label>
                            vīryamaṣṭavidhaṃ kecit keciddvividhamāsthitāḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.65ab">
                            <label>Ca.1.26.65ab </label>
                            śītoṣṇamiti vīryaṃ tu kriyate yena yā kriyā / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.65cd">
                            <label>Ca.1.26.65cd </label>
                            nāvīryaṃ kurute kiṃcit sarvā vīryakṛtā kriyā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.66ab">
                            <label>Ca.1.26.66ab </label>
                            raso nipāte dravyāṇāṃ vipākaḥ karmaniṣṭhayā / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.66cd">
                            <label>Ca.1.26.66cd </label>
                            vīryaṃ yāvadadhīvāsānnipātāccopalabhyate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.67ab">
                            <label>Ca.1.26.67ab </label>
                            rasavīryavipākānāṃ sāmānyaṃ yatra lakṣyate / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.67cd">
                            <label>Ca.1.26.67cd </label>
                            viśeṣaḥ karmaṇāṃ caiva prabhāvastasya sa smṛtaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.68ab">
                            <label>Ca.1.26.68ab </label>
                            kaṭukaḥ kaṭukaḥ pāke vīryoṣṇaścitrako mataḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.68cd">
                            <label>Ca.1.26.68cd </label>
                            tadvaddantī prabhāvāttu virecayati mānavam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.69ab">
                            <label>Ca.1.26.69ab </label>
                            viṣaṃ viṣaghnamuktaṃ yat prabhāvastatra kāraṇam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.69cd">
                            <label>Ca.1.26.69cd </label>
                            ūrdhvānulomikaṃ yacca tat prabhāvaprabhāvitam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.70ab">
                            <label>Ca.1.26.70ab </label>
                            maṇīnāṃ dhāraṇīyānāṃ karma yadvividhātmakam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.70cd">
                            <label>Ca.1.26.70cd </label>
                            tat prabhāvākṛtaṃ teṣāṃ prabhāvo 'acintya ucyate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.71ab">
                            <label>Ca.1.26.71ab </label>
                            samyagvipākavīryāṇi prabhāvaścāpyudāhṛtaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.71cd">
                            <label>Ca.1.26.71cd </label>
                            kiṃcidrasena kurute karma vīryeṇa cāparam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.72ab">
                            <label>Ca.1.26.72ab </label>
                            dravyaṃ guṇena pākena prabhāveṇa ca kiṃcana / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.72cd">
                            <label>Ca.1.26.72cd </label>
                            rasaṃ vipākastau vīryaṃ prabhāvastānapohati // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.73ab">
                            <label>Ca.1.26.73ab </label>
                            balasāmye rasādīnāmiti naisargikaṃ balam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.73cd">
                            <label>Ca.1.26.73cd </label>
                            ṣaṇṇāṃ rasānāṃ vijñānamupadekṣyāmyataḥ param // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.74ab">
                            <label>Ca.1.26.74ab </label>
                            snehanaprīṇanāhlādamārdavairupalabhyate / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.74cd">
                            <label>Ca.1.26.74cd </label>
                            mukhastho madhuraścāsyaṃ vyāpnuva&amp;llimpatīva ca // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.75ab">
                            <label>Ca.1.26.75ab </label>
                            dantaharṣānmukhāsrāvāt svedanānmukhabodhanāt / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.75cd">
                            <label>Ca.1.26.75cd </label>
                            vidāhāccāsyakaṇṭhasya prāśyaivāmlaṃ rasaṃ vadet // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.76ab">
                            <label>Ca.1.26.76ab </label>
                            pralīyan kledaviṣyandamārdavaṃ kurute mukhe / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.76cd">
                            <label>Ca.1.26.76cd </label>
                            yaḥ śīghraṃ lavaṇo jñeyaḥ sa vidāhānmukhasya ca // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.77ab">
                            <label>Ca.1.26.77ab </label>
                            saṃvejayedyo rasānāṃ nipāte tudatīva ca / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.77cd">
                            <label>Ca.1.26.77cd </label>
                            vidahanmukhanāsākṣi saṃsrāvī sa kaṭuḥ smṛtaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.78ab">
                            <label>Ca.1.26.78ab </label>
                            pratihanti nipāte yo rasanaṃ svadate na ca / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.78cd">
                            <label>Ca.1.26.78cd </label>
                            sa tikto mukhavaiśadyaśoṣaprahlādakārakaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.79ab">
                            <label>Ca.1.26.79ab </label>
                            vaiśadyastambhajāḍyairyo rasanaṃ yojayedrasaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.79cd">
                            <label>Ca.1.26.79cd </label>
                            badhnātīva ca yaḥ kaṇṭhaṃ kaṣāyaḥ sa vikāsyapi // </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.1.26.80">
                        <label>Ca.1.26.80 </label>
                        evamuktavantaṃ bhagavantamātreyamagniveśa uvāca bhagavan
                        śrutametadavitathamarthasaṃpadyuktaṃ bhagavato
                        yathāvaddravyaguṇakarmādhikāre vacaḥ paraṃ tvāhāravikārāṇāṃ
                        vairodhikānāṃ lakṣaṇamanatisaṃkṣepeṇopadiśyamānaṃ śuśrūṣāmaha iti
                        // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.26.81">
                        <label>Ca.1.26.81 </label>
                        tamuvāca bhagavānātreyaḥ dehadhātupratyanīkabhūtāni dravyāṇi
                        dehadhātubhirvirodhamāpadyante parasparaguṇaviruddhāni kānicit
                        kānicit saṃyogāt saṃskārādaparāṇi deśakālamātrādibhiścāparāṇi
                        tathā svabhāvādaparāṇi // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.26.82">
                        <label>Ca.1.26.82 </label>
                        tatra yānyāhāramadhikṛtya bhūyiṣṭhamupayujyante teṣāmekadeśaṃ
                        vairodhikamadhikṛtyopadekṣyāmaḥ na matsyān payasā sahābhyavaharet
                        ubhayaṃ hyetanmadhuraṃ madhuravipākaṃ mahābhiṣyandi
                        śītoṣṇatvādviruddhavīryā viruddhavīryatvācchoṇitapradūṣaṇāya
                        mahābhiṣyanditvānmārgoparodhāya ca // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.26.83">
                        <label>Ca.1.26.83 </label>
                        tanniśamyātreyavacanamanu bhadrakāpyo 'agniveśamuvāca sarvāneva
                        matsyān payasā sahābhyavaharedanyatraikasmāccilicimāt sa punaḥ
                        śakalī lohitanayanaḥ sarvato lohitarājī rohitākāraḥ prāyo bhūmau
                        carati taṃ cet payasā sahābhyavaharenniḥsaṃśayaṃ śoṇitajānāṃ
                        vibandhajānāṃ ca vyādhīnāmanyatamamathavā maraṇaṃ prāpnuyāditi // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.26.84">
                        <label>Ca.1.26.84 </label>
                        neti bhagavānātreyaḥ sarvāneva matsyānn apayasā
                        sahābhyavaharedviśeṣatastu cilicimaṃ sa hi mahābhiṣyanditvāt
                        sthūlalakṣaṇatarānetān vyādhīnupajanayatyāmaviṣamudīrayati ca / </p>
                    <p>grāmyānūpaudakapiśitāni ca
                        madhutilaguḍapayomāṣamūlakaṣisairvirūḍhadhānyairvā naikadhyamadyāt
                        tanmūlaṃ hi bādhiryāndhyavepathujāḍyakalamūkatāmaiṇmiṇyamathavā
                        maraṇamāpnoti / </p>
                    <p>na pauṣkaraṃ rohiṇīkaṃ śākaṃ kapotān vā
                        sarṣapatailabhraṣṭānmadhupayobhyāṃ sahābhyavaharet tanmūlaṃ hi
                        &amp;śoṇitābhiṣyandadhamanīpravicayāpasmāraśaṅkhakagalagaṇḍarohiṇīnāmanyatamaṃ
                        prāpnotyathavā maraṇamiti / </p>
                    <p>na mūlakalaśunakṛṣṇagandhārjakasumukhasurasādīni bhakṣayitvā payaḥ
                        sevyaṃ kuṣṭhābādhabhayāt / </p>
                    <p>na jātukaśākaṃ na nikucaṃ pakvaṃ madhupayobhyāṃ sahopayojyam
                        etaddhi maraṇāyāthavā balavarṇatejovīryoparodhāyālaghuvyādhaye
                        ṣāṇḍhyāya ceti / </p>
                    <p>tadeva nikucaṃ pakvaṃ na māṣasūpaguḍasarpirbhiḥ sahopayojyaṃ
                        vairodhikatvāt
                        /tathā+āmrāmrātakamātuluṅganikucakaramardamocadantaśaṭhabadarakośāmrabhavyajāmbavakapitthatintiḍīkapārāvatākṣoḍapanasanālikeradāḍimāmalakānyevaṃprakārāṇi
                        cānyāni dravyāṇi sarvaṃ cāmlaṃ dravamadravaṃ ca payasā saha
                        viruddham / </p>
                    <p>tathā kaṅguvanakamakuṣṭhakakulatthamāṣaniṣyāvāḥ payasā saha
                        viruddhāḥ / </p>
                    <p>padmottarikāśākaṃ śārkaro maireyo madhu ca sahopayuktaṃ viruddhaṃ
                        vātaṃ cātikopayati / </p>
                    <p>hāridrakaḥ sarṣapatailabhṛṣṭo viruddhaḥ pittaṃ cātikopayati / </p>
                    <p>pāyaso manthānupāno viruddhaḥ śleṣmāṇaṃ cātikopayati / </p>
                    <p>upodikā tilakalkasiddhā heturatīsārasya / </p>
                    <p>balākā vāruṇyā saha kulmāṣairapi viruddhā saiva
                        śūkaravasāparibhṛṣṭā sadyo vyāpādayati / </p>
                    <p>mayūramāṃsameraṇḍasīsakāvasaktameraṇdāgnipluṣṭameraṇḍatailayuktaṃ
                        sadyo vyāpādayati / </p>
                    <p>hāridrakamāṃsaṃ hāridrasīsakāvasaktaṃ hāridrāgnipluṣṭaṃ sadyo
                        vyāpādayati tadeva bhasmapāṃśuparidhvastaṃ sakṣaudraṃ sadyo
                        maraṇāya / </p>
                    <p>matsyanistālanasiddhāḥ pippalyastathā kākamācī madhu ca maraṇāya / </p>
                    <p>madhu coṣṇamuṣṇārtasya ca madhu maraṇāya / </p>
                    <p>madhusarpiṣī samadhṛte madhu vāri cāntarikṣaṃ samadhṛtaṃ madhu
                        puṣkarabījaṃ madhu pītvoṣṇodakaṃ bhallātakoṣṇodakaṃ takrasiddhaḥ
                        kampillakaḥ paryuṣitā kākamācī aṅgāraśūlyo bhāsaśceti viruddhāni / </p>
                    <p>ityetadyathāpraśnamabhinirdiṣtāṃ bhavatīti // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.26.85">
                        <label>Ca.1.26.85 </label>
                        bhavanti cātra</p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.85ab">
                            <label>Ca.1.26.85ab </label>
                            yat kiñciddoṣamāsrāvya na nirharati kāyataḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.85cd">
                            <label>Ca.1.26.85cd </label>
                            āhārajātaṃ tat sarvamahitāyopapadyate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.86ab">
                            <label>Ca.1.26.86ab </label>
                            yaccāpi deśakālāgnimātrāsātmyānilādibhiḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.86cd">
                            <label>Ca.1.26.86cd </label>
                            saṃskārato vīryataśca koṣṭhāvasthākramairapi // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.87ab">
                            <label>Ca.1.26.87ab </label>
                            parihāropacārābhyāṃ pākāt saṃyogato 'api ca / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.87cd">
                            <label>Ca.1.26.87cd </label>
                            viruddhaṃ tacca na hitaṃ hṛtsaṃpadvidhibhiśca yat // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.88ab">
                            <label>Ca.1.26.88ab </label>
                            viruddhaṃ deśatastāvadrūkṣatīkṣaṇādi dhanvani / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.88cd">
                            <label>Ca.1.26.88cd </label>
                            ānūpe snigdhaśītādi bheṣajaṃ yanniṣevyate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.89ab">
                            <label>Ca.1.26.89ab </label>
                            kālato 'api viruddhaṃ yacchītarūkṣādisevanam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.89cd">
                            <label>Ca.1.26.89cd </label>
                            śīte kāle tathoṣṇe ca kaṭukoṣṇādisevanam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.90ab">
                            <label>Ca.1.26.90ab </label>
                            viruddhamanale tadvadannapānaṃ caturvidhe / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.90cd">
                            <label>Ca.1.26.90cd </label>
                            madhusarpiḥ samadhṛtaṃ mātrayā tadvirudhyate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.91ab">
                            <label>Ca.1.26.91ab </label>
                            kaṭukoṣṇādisātmyasya svāduśītādisevanam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.91cd">
                            <label>Ca.1.26.91cd </label>
                            yattat sātmyaviruddhaṃ tu viruddhaṃ tvanilādibhiḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.92ab">
                            <label>Ca.1.26.92ab </label>
                            yā samānaguṇābhyāsaviruddhānnauṣadhikriyā / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.92cd">
                            <label>Ca.1.26.92cd </label>
                            saṃskārato viruddhaṃ tadyadbhojyaṃ viṣavadbhavet // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.93ab">
                            <label>Ca.1.26.93ab </label>
                            eraṇḍasīsakāsaktaṃ śikhimāṃsaṃ yathaiva hi / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.93cd">
                            <label>Ca.1.26.93cd </label>
                            viruddhaṃ vīryato jñeyaṃ vīryataḥ śītalātmakam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.94ab">
                            <label>Ca.1.26.94ab </label>
                            tat saṃyojyoṣṇavīryeṇa dravyeṇa saha sevyate / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.94cd">
                            <label>Ca.1.26.94cd </label>
                            krūrakoṣṭhasya cātyalpaṃ mandavīryamabhedanam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.95ab">
                            <label>Ca.1.26.95ab </label>
                            mṛdukoṣṭhasya guru ca bhedanīyaṃ tathā bahu / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.95cd">
                            <label>Ca.1.26.95cd </label>
                            etat koṣṭhaviruddhaṃ tu viruddhaṃ syādavasthayā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.96ab">
                            <label>Ca.1.26.96ab </label>
                            śramavyavāyavyāyāmasaktasyānilakopanam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.96cd">
                            <label>Ca.1.26.96cd </label>
                            nidrālasasyālasasya bhojanaṃ śleṣmakopanam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.97ab">
                            <label>Ca.1.26.97ab </label>
                            yaccānutsṛjya viṇmūtraṃ bhuṅkte yaścābubhukṣitaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.97cd">
                            <label>Ca.1.26.97cd </label>
                            tacca kramaviruddhaṃ syādyaccātikṣudvaśānugaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.98ab">
                            <label>Ca.1.26.98ab </label>
                            parihāraviruddhaṃ tu varāhādīnniṣevya yat / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.98cd">
                            <label>Ca.1.26.98cd </label>
                            sevetoṣṇaṃ ghṛtādīṃśca pītvā śītaṃ niṣevate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.99ab">
                            <label>Ca.1.26.99ab </label>
                            viruddhaṃ pākataścāpi duṣṭadurdārusādhitam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.99cd">
                            <label>Ca.1.26.99cd </label>
                            apakvataṇḍulātyarthapakvadagdhā ca yadbhavet / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.99ef">
                            <label>Ca.1.26.99ef </label>
                            saṃyogato viruddhaṃ tadyathā 'amlaṃ payasā saha // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.100ab">
                            <label>Ca.1.26.100ab </label>
                            amanorucitaṃ yacca hṛdviruddhaṃ taducyate / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.100cd">
                            <label>Ca.1.26.100cd </label>
                            saṃpadviruddhaṃ tadvidyādasaṃjātarasaṃ tu yat // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.101ab">
                            <label>Ca.1.26.101ab </label>
                            atikrāntarasaṃ vā 'api vipannarasameva vā / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.101cd">
                            <label>Ca.1.26.101cd </label>
                            jñeyaṃ vidhiviruddhaṃ tu bhujyate nibhṛte na yat / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.101ef">
                            <label>Ca.1.26.101ef </label>
                            tadevaṃvidhamannaṃ syādviruddhamupayojitam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.102ab">
                            <label>Ca.1.26.102ab </label>
                            ṣāṇḍhyāndhyavīsarpadakodarāṇāṃ visphoṭakonmādabhagandarāṇām / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.102cd">
                            <label>Ca.1.26.102cd </label>
                            mūrcchāmadādhmānagalagrahāṇāṃ pāṇḍvāmayasyāmaviṣasya caiva //
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.103ab">
                            <label>Ca.1.26.103ab </label>
                            kilāsakuṣṭhagrahaṇīgadānāṃ śothāmlapittajvarapīnasānām / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.103cd">
                            <label>Ca.1.26.103cd </label>
                            santānadoṣasya tathaiva mṛtyorviruddhamannaṃ pravadanti hetum
                            // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.104">
                            <label>Ca.1.26.104 </label>
                            eṣāṃ khalvapareṣāṃ ca vairodhikanimittānāṃ vyādhīnāmime bhāvāḥ
                            pratikārā bhavanti / </l>
                        <l>tadyathā vamanaṃ virecanaṃ ca tadvirodhināṃ ca dravyāṇāṃ
                            saṃśamanārthamupayogaḥ tathāvidhaiśca dravyaiḥ
                            pūrvamabhisaṃskāraḥ śarīrasyeti // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.105">
                            <label>Ca.1.26.105 </label>
                            bhavataścātra</l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.105ab">
                            <label>Ca.1.26.105ab </label>
                            viruddhāśanajān rogān pratihanti vivecanam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.105cd">
                            <label>Ca.1.26.105cd </label>
                            vamanaṃ śamanaṃ caiva pūrvaṃ vā hitasevanam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.106ab">
                            <label>Ca.1.26.106ab </label>
                            sātmyato 'alpatayā vā 'api dīptāgnestaruṇasya ca / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.106cd">
                            <label>Ca.1.26.106cd </label>
                            snigdhavyāyāmabalināṃ viruddhaṃ vitathaṃ bhavet // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.107">
                            <label>Ca.1.26.107 </label>
                            tatra ślokāḥ</l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.107ab">
                            <label>Ca.1.26.107ab </label>
                            matirāsīnmaharṣīṇāṃ yā yā rasaviniścaye / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.107cd">
                            <label>Ca.1.26.107cd </label>
                            dravyāṇi guṇakramabhyāṃ dravyasaṃkhyā rasāśrayā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.108ab">
                            <label>Ca.1.26.108ab </label>
                            kāraṇaṃ rasasaṃkhyāyā rasānurasalakṣaṇam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.108cd">
                            <label>Ca.1.26.108cd </label>
                            parādīnāṃ guṇānāṃ ca lakṣaṇāni pṛthakpṛthak // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.109ab">
                            <label>Ca.1.26.109ab </label>
                            pañcātmakānāṃ ṣaṭtvaṃ ca rasānāṃ yena hetunā / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.109cd">
                            <label>Ca.1.26.109cd </label>
                            ūrdhvānulomabhājaśca yadguṇātiśayādrasāḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.110ab">
                            <label>Ca.1.26.110ab </label>
                            ṣaṇṇāṃ rasānāṃ ṣaṭtve ca savibhaktā vibhaktayaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.110cd">
                            <label>Ca.1.26.110cd </label>
                            uddeśaścāpavādaśca dravyāṇāṃ guṇakarmaṇi // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.111ab">
                            <label>Ca.1.26.111ab </label>
                            pravarāvaramadhyatvaṃ rasānām gaurvādiṣu / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.111cd">
                            <label>Ca.1.26.111cd </label>
                            pākaprabhāvayorliṅgaṃ vīryasaṃkhyāviniścayaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.112ab">
                            <label>Ca.1.26.112ab </label>
                            ṣaṇṇāmāsvādyamānānāṃ rasānāṃ yat svalakṣaṇam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.112cd">
                            <label>Ca.1.26.112cd </label>
                            yadyadvirudhyate yasmādyena yatkāri caiva yat // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.26.113ab">
                            <label>Ca.1.26.113ab </label>
                            vairodhikanimittānāṃ vyāhīnāmauṣadhaṃ ca yat / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.26.113cd">
                            <label>Ca.1.26.113cd </label>
                            ātreyabhadrakāpyīye tat sarvamavadanmuniḥ // </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte ślokasthāne
                        ātreyabhadrakāpyīyo nāma ṣaḍviṃśo 'adhyāyaḥ //</trailer>
                </div>
                <div n="27" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>saptaviṃśo 'adhyāyaḥ</head>
                    <p xml:id="Ca.1.27.1">
                        <label>Ca.1.27.1 </label>
                        athāto 'annapānavidhimadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.27.2">
                        <label>Ca.1.27.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.27.3">
                        <label>Ca.1.27.3 </label>
                        iṣṭavarṇagandharasasparśaṃ vidhivihitamannapānaṃ prāṇināṃ
                        prāṇisaṃjñakānāṃ prāṇamācakṣate kuśalāḥ pratyakṣaphaladarśanāt
                        tadindhanā hyantaragneḥ sthitiḥ tat sattvamūrjyati
                        taccharīradhātuvyūhabalavarṇendriyaprasādakaraṃ
                        yathoktamupasevyamānaṃ viparītamahitāya saṃpadyate // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.27.4">
                        <label>Ca.1.27.4 </label>
                        tasmāddhitāhitāvabodhanārthamannapānavidhimakhilenopadekṣyāmo&amp;
                        'agniveśa!/ </p>
                    <p>tat svabhāvādudaktaṃ kledayati, lavaṇaṃ viṣyandayati, kṣāraḥ
                        pācayati, madhu saṃdadhāti, sarpiḥ snehayati, kṣīraṃ jīvayati,
                        māṃsaṃ bṛṃhayati, rasaḥ prīṇayati, surā jarjarīkaroti,
                        śīdhuravadhamati, drākṣāsavo dīpayati, phāṇitamācinoti, dadhi
                        śophaṃ janayati, piṇyākaśākaṃ glapayati, prabhūtāntarmalo
                        māṣasūpaḥ, dṛṣṭiśukraghnaḥ kṣāraḥ, prāyaḥ pittalamamlamanyatra
                        dāḍimāmalakāt, prāyaḥ śleṣmalaṃ madhuramanyatra madhunaḥ purāṇācca
                        śāliṣaṣṭikayavagodhūmāt, prāyastikaṃ vātalamavṛṣyaṃ cānyatra
                        vegāgrāmṛtāpaṭolapatrāt, prāyaḥ kaṭukaṃ vātalamavṛṣyaṃ cānyatra
                        pippalīviśvabheṣajāt// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.5">
                            <label>Ca.1.27.5 </label>
                            paramato &amp;vargasaṃgraheṇāhāradravyāṇyanuvyākhyāsyāmaḥ//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.6">
                            <label>Ca.1.27.6 </label>
                            śūkadhānyaśamīdhānyamāṃsaśākaphalāśrayān/ </l>
                        <l>vargān haritamadyāmbugorasekṣuvikārikān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.7">
                            <label>Ca.1.27.7 </label>
                            daśa dvau cāparau vargau kṛtānnāhārayoginām/ </l>
                        <l>rasavīryavipākaiśca prabhāvaiśca pracakṣmahe// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.8">
                            <label>Ca.1.27.8 </label>
                            atha śūkadhānyavargaḥ--- raktaśālirmahāśāliḥ kalamaḥ
                            śakunāhṛtaḥ&amp;/ </l>
                        <l>&amp;tūrṇako dīrghaśūkaśca gauraḥ pāṇḍukalāṅgulau// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.9">
                            <label>Ca.1.27.9 </label>
                            sugandhako lohavālaḥ sārivākhyaḥ pramodakaḥ/ </l>
                        <l>pataṅgastapanīyaśca ye cānye śālayaḥ śubhāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.10">
                            <label>Ca.1.27.10 </label>
                            śītā rase vipāke ca madhurāścālpamārutāḥ/ </l>
                        <l>baddhālpavarcasaḥ snigdhā bṛṃhaṇāḥ śukramūtralāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.11">
                            <label>Ca.1.27.11 </label>
                            raktaśālirvarasteṣāṃ &amp;tṛṣṇāghnastrimalāpahaḥ/ </l>
                        <l>mahāṃstasyānu kalamastasyāpyanu tataḥ pare// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.12">
                            <label>Ca.1.27.12 </label>
                            yavakā hāyanāḥ pāṃsuvāpyanaiṣadhakādayaḥ&amp;/ </l>
                        <l>śālīnāṃ śālayaḥ kurvantyanukāraṃ guṇāguṇaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.13">
                            <label>Ca.1.27.13 </label>
                            śītaḥ snigdho 'aguruḥ svādustridoṣaghnaḥ sthirātmakaḥ/ </l>
                        <l>ṣaṣṭikaḥ pravaro gauraḥ kṛṣṇagaurastato 'anu ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.14">
                            <label>Ca.1.27.14 </label>
                            varakoddālakau cīnaśāradojjvaladardurāḥ/ </l>
                        <l>&amp;gandhanāḥ kuruvindāśca ṣaṣṭikālpāntarā guṇaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.15">
                            <label>Ca.1.27.15 </label>
                            madhuraścāmlapākaśca vrīhiḥ pittakaro guruḥ/ </l>
                        <l>bahumūtrapurīṣoṣmā tridoṣastveva pāṭalaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.16">
                            <label>Ca.1.27.16 </label>
                            sakoradūṣaḥ śyāmākaḥ kaṣāyamadhuro laghuḥ/ </l>
                        <l>vātalaḥ kaphapittaghnaḥ śītaḥ saṃgrāhiśoṣaṇaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.17">
                            <label>Ca.1.27.17 </label>
                            hastiśyāmākanīvāratoyaparṇīgavedhukāḥ/ </l>
                        <l>praśāntikāmbhaḥśyāmākalauhityāṇupriyaṅgavaḥ&amp;// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.18">
                            <label>Ca.1.27.18 </label>
                            mukundo kṣiṇṭigarmūṭī&amp; varukā varakāstathā/ </l>
                        <l>śibirotkaṭajūrṇāhvāḥ śyāmākasadṛśā guṇaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.19">
                            <label>Ca.1.27.19 </label>
                            rūkṣaḥ śīto 'aguruḥ svādurbahuvātaśakṛdyavaḥ/ </l>
                        <l>sthairyakṛt &amp;sakaṣāyaśca balyaḥ śleṣmavikāranut// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.20">
                            <label>Ca.1.27.20 </label>
                            rūkṣaḥ kaṣāyanuraso madhuraḥ kaphapittahā/ </l>
                        <l>medaḥkrimiviṣaghnaśca balyo veṇuyavo mataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.21">
                            <label>Ca.1.27.21 </label>
                            sandhānakṛdvātaharo godhūmaḥ svāduśītalaḥ/ </l>
                        <l>jīvano bṛṃhaṇo vṛṣyaḥ snigdhaḥ sthairyakaro guruḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.22">
                            <label>Ca.1.27.22 </label>
                            nāndīmukhī madhūlī ca madhurasnigdhaśītale/ </l>
                        <l>ityayaṃ śūkadhānyānāṃ pūrvo vargaḥ samāpyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.23">
                            <label>Ca.1.27.23 </label>
                            atha śamīdhānyavargaḥ--- kaṣāyamadhuro rūkṣaḥ śītaḥ pāke
                            kaṭurlaghuḥ/ </l>
                        <l>&amp;viśadaḥ śleṣmapittaghno mudgaḥ sūpyottamo mataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.24">
                            <label>Ca.1.27.24 </label>
                            vṛṣyaḥ paraṃ vātaharaḥ snigdhoṣṇo madhuro guruḥ/ </l>
                        <l>balyo bahumalaḥ puṃstvaṃ māṣaḥ śīghraṃ dadāti ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.25">
                            <label>Ca.1.27.25 </label>
                            rājamāṣaḥ&amp; saro rucyaḥ kaphaśukrāmlapittanut/ </l>
                        <l>tatsvādurvātalo rūkṣaḥ kaṣāyo viśado guruḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.26">
                            <label>Ca.1.27.26 </label>
                            uṣṇāḥ kaṣāyāḥ pāke 'amlāḥ kaphaśukrānilāpahāḥ/ </l>
                        <l>kulatthā grāhiṇaḥ kāsahikkāśvāsārśasāṃ hitāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.27">
                            <label>Ca.1.27.27 </label>
                            madhurā madhurāḥ pāke grāhiṇo rūkṣaśītalāḥ/ </l>
                        <l>makuṣṭhakāḥ praśasyante raktapittajvarādiṣu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.28">
                            <label>Ca.1.27.28 </label>
                            caṇakāścamasūrāśca khaṇḍikāḥ sahareṇavaḥ/ </l>
                        <l>laghavaḥ śītamadhurāḥ sakaṣāyā virūkṣaṇāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.29">
                            <label>Ca.1.27.29 </label>
                            pittaśleṣmaṇi śasyante sūpeṣvālepaneṣu ca/ </l>
                        <l>teṣāṃ masūraḥ saṃgrāhī kalāyo vātalaḥ param// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.30">
                            <label>Ca.1.27.30 </label>
                            snigdhoṣṇo madhurastiktaḥ kaṣāyaḥ kaṭukastilaḥ/ </l>
                        <l>tvacyaḥ keśyaśca balyaśca vātaghnaḥ kaphapittakṛt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.31">
                            <label>Ca.1.27.31 </label>
                            madhurāḥ śītalā gurvyo balaghnyo rūkṣaṇātmikāḥ/ </l>
                        <l>sasnehā balibhirbhojyā vividhāḥ śimbijātayaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.32">
                            <label>Ca.1.27.32 </label>
                            śimbī rūkṣā kaṣāyā ca koṣṭhe vātaprakopinī/ </l>
                        <l>na ca vṛṣyā na cakṣuṣyā viṣṭabhya ca vipacyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.33">
                            <label>Ca.1.27.33 </label>
                            āḍhakī kaphapittaghnī vātalā, kaphavātanut/ </l>
                        <l>avalgujaḥ saiḍagajo, niṣpāvā vātapittalāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.34">
                            <label>Ca.1.27.34 </label>
                            kākāṇḍomā(lā)tmaguptānāṃ māṣavat phalamādiśet/ </l>
                        <l>dvitīyo 'ayaṃ śamīdhānyavargaḥ prokto maharṣiṇā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.35">
                            <label>Ca.1.27.35 </label>
                            atha māṃsavargaḥ---
                            gokharāśvataroṣṭrāśvadvīpisiṃharkṣavānarāḥ/ </l>
                        <l>vṛko vyāghrastarakṣuśca babhrumārjāramūṣikāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.36">
                            <label>Ca.1.27.36 </label>
                            lopāko jambukaḥ śyeno vāntādaścāṣavāyasau/ </l>
                        <l>śaśaghnī madhuhā bhāso gṛdhrolūkakuliṅgakāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.37">
                            <label>Ca.1.27.37 </label>
                            dhūmikā kuraraśceti prasahā mṛgapakṣiṇaḥ/ </l>
                        <l>śvetaḥ śyāmaścitrapṛṣṭhaḥ kālakaḥ kākulīmṛgaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.38">
                            <label>Ca.1.27.38 </label>
                            kūrcikā cillaṭo bheko godhā śallakagaṇḍakau/ </l>
                        <l>kadalī nakulaḥ śvāviditi bhūmiśayāḥ smṛtāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.39">
                            <label>Ca.1.27.39 </label>
                            sṛmaraścamaraḥ khaṅgo mahiṣo gavayo gajaḥ/ </l>
                        <l>nyaṅkurvarāhaścānūpā mṛgāḥ sarve rurustathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.40">
                            <label>Ca.1.27.40 </label>
                            kūrmaḥ karkaṭako matsyaḥ śiśumārastimiṅgilaḥ/ </l>
                        <l>śuktiśaṅkhodrakummīraculukīmakarādayaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.41">
                            <label>Ca.1.27.41 </label>
                            iti vāriśayāḥ proktā, vakṣyante vāricāriṇaḥ/ </l>
                        <l>haṃsaḥ krauñco balākā ca bakaḥ kāraṇḍavaḥ plavaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.42">
                            <label>Ca.1.27.42 </label>
                            śarāriḥ puṣkarāhvaśca keśarī maṇituṇḍakaḥ&amp;/ </l>
                        <l>mṛṇālakaṇṭho madguśca kādambaḥ kākatuṇḍakaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.43">
                            <label>Ca.1.27.43 </label>
                            utkrośaḥ puṇḍarīkākṣo megharāvo 'ambukukkuṭī/ </l>
                        <l>ārā nandīmukhī vāṭī sumukhāḥ sahacāriṇaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.44">
                            <label>Ca.1.27.44 </label>
                            rohiṇī kāmakālī ca sāraso raktaśīrṣakaḥ// </l>
                        <l>cakravākastathā 'anye ca khagāḥ santyambucāriṇaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.45">
                            <label>Ca.1.27.45 </label>
                            pṛṣataḥ śarabho rāmaḥ śvadaṃṣṭro mṛgamātṛkā/ </l>
                        <l>śaśoraṇau kuraṅgaśca gokarṇaḥ koṭṭakārakaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.46">
                            <label>Ca.1.27.46 </label>
                            cāruṣko hariṇaiṇau ca śambaraḥ kālapucchakaḥ/ </l>
                        <l>ṛṣyaśca varapotaśca vijñeyā jāṅgalā mṛgāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.47">
                            <label>Ca.1.27.47 </label>
                            lāvo vartīrakaścaiva vārtīkaḥ sakapiñjalaḥ/ </l>
                        <l>cakoraścopacakraśca kukkubho raktavartmakaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.48">
                            <label>Ca.1.27.48 </label>
                            lāvādyā viṣkirāstvete vakṣyante vartakādayaḥ/ </l>
                        <l>vartako vartikā caiva barhī tittirikukkuṭau// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.49">
                            <label>Ca.1.27.49 </label>
                            kaṅkaśārapadendrābhagonardagirivartakāḥ/ </l>
                        <l>krakaro 'avakaraścaiva &amp;vāraḍaśceti viṣkirāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.50">
                            <label>Ca.1.27.50 </label>
                            śatapatro bhṛṅgarājaḥ koyaṣṭirjīvajīvakaḥ/ </l>
                        <l>kairātaḥ kokilo 'atyūho gopāputraḥ priyātmajaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.51">
                            <label>Ca.1.27.51 </label>
                            laṭṭā laṭṭa(ṭū)ṣako babhrurvaṭahā ḍiṇḍimānakaḥ/ </l>
                        <l>jaṭī &amp;dundubhipākkāralohapṛṣṭhakuliṅgakāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.52">
                            <label>Ca.1.27.52 </label>
                            kapotaśukaśāraṅgāściraṭīkaṅkuyaṣṭikāḥ/ </l>
                        <l>sārikā kalaviṅkaśca caṭako 'aṅgāracūḍakaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.53">
                            <label>Ca.1.27.53 </label>
                            pārāvataḥ pāṇḍa(na)vikaḥ ityuktāḥ pratudā dvijāḥ/ </l>
                        <l>prasahya bhakṣayantīti prasahāstena saṃjñitāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.54">
                            <label>Ca.1.27.54 </label>
                            bhūśayā bilavāsitvādānūpānūpasaṃśrayāt&amp;/ </l>
                        <l>jale nivāsājjalajā jalecaryājjalecarāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.55">
                            <label>Ca.1.27.55 </label>
                            sthalajā jāṅgalāḥ proktā mṛgā jāṅgalacāriṇaḥ/ </l>
                        <l>vikīrya viṣkirāśceti pratudya pratudāḥ smṛtāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.56">
                            <label>Ca.1.27.56 </label>
                            yoniraṣṭavidhā tveṣā māṃsānāṃ parikīrtitā/ </l>
                        <l>prasahā bhūśayānūpavārijā vāricāriṇaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.57">
                            <label>Ca.1.27.57 </label>
                            gurūṣṇasnigdhamadhurā balopacayavardhanāḥ/ </l>
                        <l>vṛṣyāḥ paraṃ vātaharāḥ kaphapittavivardhanāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.58">
                            <label>Ca.1.27.58 </label>
                            hitā vyāyāmanityebhyo narā dīptāgnayaśca ye/ </l>
                        <l>prasahānāṃ viśeṣeṇa māṃsaṃ māṃsāśināṃ bhiṣak// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.59">
                            <label>Ca.1.27.59 </label>
                            jīrṇārśograhaṇīdoṣaśoṣārtānāṃ prayojayet/ </l>
                        <l>lāvādyo vaiṣkiro vargaḥ pratudā jāṅgalā mṛgāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.60">
                            <label>Ca.1.27.60 </label>
                            laghavaḥ śītamadhurāḥ sakaṣāyā hitā nṛṇām/ </l>
                        <l>pittottare vātamadhye sannipāte kaphānuge// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.61">
                            <label>Ca.1.27.61 </label>
                            viṣkirā vartakādyāstu prasahālpāntarā guṇaiḥ/ </l>
                        <l>&amp;nātiśītagurusnigdhaṃ māṃsamājamadoṣalam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.62">
                            <label>Ca.1.27.62 </label>
                            śarīradhātusāmānyādanabhiṣyandi bṛṃhaṇam/ </l>
                        <l>māṃsaṃ madhuraśītatvādguru bṛṃhaṇamāvikam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.63">
                            <label>Ca.1.27.63 </label>
                            &amp;yonāvajāvike miśragocaratvādaniścite/ </l>
                        <l>sāmānyenopadiṣṭānāṃ māṃsānāṃ svaguṇaiḥ pṛthak// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.64">
                            <label>Ca.1.27.64 </label>
                            keṣāṃcidguṇavaiśeṣyādviśeṣa upadekṣyate/ </l>
                        <l>darśanaśrotramedhāgnivayovarṇasvarāyuṣām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.65">
                            <label>Ca.1.27.65 </label>
                            barhī hitatamo balyo vātaghno māṃsaśukralaḥ/ </l>
                        <l>gurūṣṇasnigdhamadhurāḥ svaravarṇabalapradāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.66">
                            <label>Ca.1.27.66 </label>
                            bṛṃhaṇāḥ śukralāścoktā haṃsā mārutanāśanāḥ/ </l>
                        <l>snigdhāścoṣṇāśca vṛṣyāśca bṛṃhaṇāḥ svarabodhanāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.67">
                            <label>Ca.1.27.67 </label>
                            balyāḥ paraṃ vātaharāḥ svedanāścaraṇāyudhāḥ/ </l>
                        <l>gurūṣṇo madhuro nātidhanvānūpaniṣevaṇāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.68">
                            <label>Ca.1.27.68 </label>
                            tittiriḥ saṃjayecchīghraṃ trīn doṣānanilolbaṇān/ </l>
                        <l>pittaśleṣmavikāreṣu sarakteṣu kapiñjalāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.69">
                            <label>Ca.1.27.69 </label>
                            mandavāteṣu śasyante śaityamādhuryalāghavāt/ </l>
                        <l>lāvāḥ kaṣāyamadhurā laghavo 'agnivivardhanāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.70">
                            <label>Ca.1.27.70 </label>
                            sannipātapraśamanāḥ kaṭukāśca vipākataḥ/ </l>
                        <l>godhā vipāke madhurā kaṣāyakaṭukā rase// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.71">
                            <label>Ca.1.27.71 </label>
                            vātapittapraśamanī bṛṃhaṇī balavardhanī/ </l>
                        <l>śallako madhurāmlaśca vipāke kaṭukaḥ smṛtaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.72">
                            <label>Ca.1.27.72 </label>
                            vātapittakaphaghnaśca kāsaśvāsaharastathā/ </l>
                        <l>kaṣāyaviśadāḥ śītā raktapittanibarhaṇāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.73">
                            <label>Ca.1.27.73 </label>
                            vipāke madhurāścaiva kapotā gṛhavāsinaḥ/ </l>
                        <l>tebhyo laghutarāḥ kiṃcit kapotā vanavāsinaḥ&amp;// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.74">
                            <label>Ca.1.27.74 </label>
                            śītāḥ saṃgrāhiṇaścaiva svalpamūtrakarāśca te/ </l>
                        <l>śukamāṃsaṃ kaṣāyāmlaṃ vipāke rūkṣaśītalam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.75">
                            <label>Ca.1.27.75 </label>
                            śoṣakāsakṣayahitaṃ saṃgrāhi laghu dīpanam/ </l>
                        <l>caṭakā madhurāḥ snigdhā balaśukravivardhanāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.76">
                            <label>Ca.1.27.76 </label>
                            sannipātapraśamanāḥ śamanā mārutasya ca/ </l>
                        <l>kaṣāyo viśado rūkṣaḥ śītaḥ pāke kaṭurlaghuḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.77">
                            <label>Ca.1.27.77 </label>
                            śaśaḥ svāduḥ praśastaśca saṃnipāte 'anilāvare/ </l>
                        <l>madhurā madhurāḥ pāke tridoṣaśamanāḥ śivāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.78">
                            <label>Ca.1.27.78 </label>
                            laghavo baddhaviṇmūtrāḥ śītāścaiṇāḥ prakīrtitāḥ/ </l>
                        <l>snehanaṃ bṛṃhaṇaṃ vṛṣyaṃ śramaghnamanilāpaham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.79">
                            <label>Ca.1.27.79 </label>
                            varāhapiśitaṃ balyaṃ rocanaṃ svedanaṃ guru/ </l>
                        <l>gavyaṃ kevalavāteṣu pīnase viṣamajvare// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.80">
                            <label>Ca.1.27.80 </label>
                            śuṣkakāsaśramātyagnimāṃsakṣayahitaṃ ca tat/ </l>
                        <l>snigdhoṣṇaṃ madhuraṃ vṛṣyaṃ māhiṣaṃ guru tarpaṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.81">
                            <label>Ca.1.27.81 </label>
                            dārḍhyaṃ bṛhattvamutsāhaṃ svapnaṃ ca janayatyapi/ </l>
                        <l>gurūṣṇā madhurā balyā bṛṃhaṇāḥ pavanāpahāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.82">
                            <label>Ca.1.27.82 </label>
                            matsyāḥ snigdhāśca vṛṣyāśca bahudoṣāḥ prakīrtitāḥ/ </l>
                        <l>śaivālaśaṣpabhojitvātsvapnasya ca vivarjanāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.83">
                            <label>Ca.1.27.83 </label>
                            rohito dīpanīyaśca laghupāko mahābalaḥ/ </l>
                        <l>varṇyo vātaharo vṛṣyaścakṣuṣyo balavardhanaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.84">
                            <label>Ca.1.27.84 </label>
                            medhāsmṛtikaraḥ pathyaḥ śoṣaghnaḥ kūrma ucyate/ </l>
                        <l>khaḍgamāṃsamabhiṣyandi balakṛnmadhuraṃ smṛtam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.85">
                            <label>Ca.1.27.85 </label>
                            snehanaṃ bṛṃhaṇaṃ varṇyaṃ śramaghnamanilāpaham/ </l>
                        <l>dhārtarāṣṭracakorāṇāṃ dakṣāṇāṃ śikhināmapi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.86">
                            <label>Ca.1.27.86 </label>
                            caṭakānāṃ ca yāni syuraṇḍāni ca hitāni ca/ </l>
                        <l>kṣīṇaretaḥsu kāseṣu hṛdrogeṣu kṣateṣu ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.87">
                            <label>Ca.1.27.87 </label>
                            madhurāṇyavidāhīni sadyobalakarāṇi ca/ </l>
                        <l>śarīrabṛṃhaṇe nānyat khādyaṃ māṃsādviśiṣyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.88">
                            <label>Ca.1.27.88 </label>
                            iti vargastṛtīyo 'ayaṃ māṃsānāṃ parikīrtitaḥ/ </l>
                        <l>atha śākavargaḥ--- pāṭāśuṣāśaṭīśākaṃ vāstukaṃ suniṣaṇṇakam//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.89">
                            <label>Ca.1.27.89 </label>
                            vidyādgrāhi tridoṣaghnaṃ bhinnavarcastu vāstukam/ </l>
                        <l>tridoṣaśamanī vṛṣyā kākamācī rasāyanī// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.90">
                            <label>Ca.1.27.90 </label>
                            nātyuṣṇaśītavīryā ca bhedinī kuṣṭhanāśinī/ </l>
                        <l>rājakṣavakaśākaṃ tu tridoṣaśamanaṃ laghu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.91">
                            <label>Ca.1.27.91 </label>
                            grāhi śastaṃ viśeṣeṇa grahaṇyarśovikāriṇām/ </l>
                        <l>kālaśākaṃ tu kaṭukaṃ dīpanaṃ garaśophajit// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.92">
                            <label>Ca.1.27.92 </label>
                            laghūṣṇaṃ vātalaṃ rūkṣaṃ &amp;kālāyaṃ śākamucyate/ </l>
                        <l>dīpanī coṣṇavīryā ca grāhiṇī kaphamārute// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.93">
                            <label>Ca.1.27.93 </label>
                            praśasyate 'amlacāṅgerī grahaṇyarśohitā ca sā/ </l>
                        <l>madhurā madhurā pāke bhedinī śleṣmavardhanī// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.94">
                            <label>Ca.1.27.94 </label>
                            vṛṣyā snigdhā ca śītā ca madaghnī cāpyupodikā/ </l>
                        <l>rūkṣo madaviṣaghnaśca praśasto raktapittinām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.95">
                            <label>Ca.1.27.95 </label>
                            madhuro madhuraḥ pāke śītalastaṇḍulīyakaḥ/ </l>
                        <l>maṇḍūkaparṇī vetrāgraṃ kucelā vanatiktakam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.96">
                            <label>Ca.1.27.96 </label>
                            karkoṭakāvalgujakau paṭolaṃ śakulādanī/ </l>
                        <l>vṛṣapuṣpāṇi śārṅgeṣṭā kembūkaṃ sakaṭhillakam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.97">
                            <label>Ca.1.27.97 </label>
                            nāḍī kalāyaṃ gojihvā vārtākaṃ tilaparṇikā/ </l>
                        <l>kaulakaṃ kārkaśaṃ naimbaṃ śākaṃ pārpaṭakaṃ ca yat// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.98">
                            <label>Ca.1.27.98 </label>
                            kaphapittaharaṃ tiktaṃ śītaṃ kaṭu vipacyate/ </l>
                        <l>sarvāṇi sūpyaśākāni phañjī cillī kutumbakaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.99">
                            <label>Ca.1.27.99 </label>
                            ālukāni ca sarvāṇi sapatrāṇi kuṭiñjaram&amp;/ </l>
                        <l>śaṇaśālmalipuṣpāṇi karbudāraḥ suvarcalā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.100">
                            <label>Ca.1.27.100 </label>
                            niṣpāvaḥ kovidāraśca patturaścuccuparṇikā/ </l>
                        <l>kumārajīvo loṭṭākaḥ pālaṅkyā māriṣastathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.101">
                            <label>Ca.1.27.101 </label>
                            kalambanālikāsūryaḥ kusumbhavṛkadhūmakau/ </l>
                        <l>lakṣmaṇā ca prapunnāḍo nalinīkā kuṭherakaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.102">
                            <label>Ca.1.27.102 </label>
                            loṇikā yavaśākaṃ ca kuṣmāṇḍakamavalgujam/ </l>
                        <l>yātukaḥ śālakalyāṇī triparṇī pīluparṇikā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.103">
                            <label>Ca.1.27.103 </label>
                            śākaṃ guru ca rūkṣaṃ ca prāyo viṣṭabhya jīryati/ </l>
                        <l>madhuraṃ śītavīryaṃ ca purīṣasya ca bhedanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.104">
                            <label>Ca.1.27.104 </label>
                            svinnaṃ niṣpīḍitarasaṃ snehāḍhyaṃ tat praśasyate/ </l>
                        <l>śaṇasya kovidārasya karbudārasya śālmaleḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.105">
                            <label>Ca.1.27.105 </label>
                            puṣpaṃ grāhi praśastaṃ ca raktapitte viśeṣataḥ/ </l>
                        <l>nyagrodhodumbarāśvatthaplakṣapadmādipallavāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.106">
                            <label>Ca.1.27.106 </label>
                            kaṣāyāḥ stambhanāḥ śītā hitāḥ pittātisāriṇām/ </l>
                        <l>vāyuṃ vatsādanī hanyāt kaphaṃ gaṇḍīracitrakau// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.107">
                            <label>Ca.1.27.107 </label>
                            śreyasī bilvaparṇī ca bilvapatraṃ tu vātanut/ </l>
                        <l>bhaṇḍī śatāvarīśākaṃ balā jīvantikaṃ ca yat// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.108">
                            <label>Ca.1.27.108 </label>
                            parvaṇyāḥ parvapuṣpyāśca vātapittaharaṃ smṛtam/ </l>
                        <l>laghu bhinnaśakṛttiktaṃ lāṅgalakyurubūkayoḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.109">
                            <label>Ca.1.27.109 </label>
                            tilavetasaśākaṃ ca śākaṃ pañcāṅgulasya ca/ </l>
                        <l>vātalaṃ kaṭutiktāmlamadhomārgapravartanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.110">
                            <label>Ca.1.27.110 </label>
                            rūkṣāmlamuṣṇaṃ kausumbhaṃ kaphaghnaṃ pittavardhanam/ </l>
                        <l>trapusairvārukaṃ svādu guru viṣṭambhi śītalam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.111">
                            <label>Ca.1.27.111 </label>
                            mukhapriyaṃ ca rūkṣaṃ ca mūtralaṃ trapusaṃ tvati/ </l>
                        <l>ervārukaṃ ca saṃpakvaṃ dāhatṛṣṇāklamārtinut// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.112">
                            <label>Ca.1.27.112 </label>
                            varcobhedīnyalābūni&amp; rūkṣaśītagurūṇi ca/ </l>
                        <l>cirbhaṭairvāruke tadvadvarcobhedahite tu te// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.113">
                            <label>Ca.1.27.113 </label>
                            &amp;sakṣāraṃ pakvakūṣmāṇḍaṃ madhurāmlaṃ tathā laghu/ </l>
                        <l>sṛṣṭamūtrapurīṣaṃ ca sarvadoṣanibarhaṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.114">
                            <label>Ca.1.27.114 </label>
                            kelūṭaṃ ca kadambaṃ ca nadīmāṣakamaindukam/ </l>
                        <l>viśadaṃ guru śītaṃ ca samabhiṣyandi cocyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.115">
                            <label>Ca.1.27.115 </label>
                            utpalāni kaṣāyāṇi raktapittaharāṇi ca/ </l>
                        <l>tathā tālapralambaṃ syāduraḥkṣatarujāpaham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.116">
                            <label>Ca.1.27.116 </label>
                            kharjūraṃ tālaśasyaṃ ca raktapittakṣayāpaham/ </l>
                        <l>tarūṭabisaśālūkakrauñcādanakaśerukam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.117">
                            <label>Ca.1.27.117 </label>
                            śṛṅgāṭakāṅkaloḍyaṃ ca guru viṣṭambhi śītalam/ </l>
                        <l>kumudotpalanālāstu sapuṣpāḥ saphalāḥ smṛtāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.118">
                            <label>Ca.1.27.118 </label>
                            śītāḥ svādukaṣāyāstu kaphamārutakopanāḥ/ </l>
                        <l>kaṣāyamīṣadviṣṭambhi raktapittaharaṃ smṛtam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.119">
                            <label>Ca.1.27.119 </label>
                            pauṣkaraṃ tu bhavedvījaṃ madhuraṃ rasapākayoḥ/ </l>
                        <l>balyaḥ śīto guruḥ snigdhastarpaṇo bṛṃhaṇātmakaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.120">
                            <label>Ca.1.27.120 </label>
                            vātapittaharaḥ svādurvṛṣyo muñcātakaḥ param/ </l>
                        <l>jīvano bṛṃhaṇo vṛṣyaḥ kaṇṭhyaḥ śasto rasāyane// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.121">
                            <label>Ca.1.27.121 </label>
                            vidārikando balyaśca mūtralaḥ svāduśītalaḥ/ </l>
                        <l>amlikāyāḥ smṛtaḥ kando grahaṇyarśohito laghuḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.122">
                            <label>Ca.1.27.122 </label>
                            nātyuṣṇaḥ kaphavātaghno grāhī śasto madātyaye/ </l>
                        <l>tridoṣaṃ baddhaviṇmūtraṃ sārṣapaṃ śākamucyate// </l>
                        <l>(&amp;tadvat syādraktanālasya rūkṣamamlaṃ viśeṣataḥ/) </l>
                        <l xml:id="Ca.1.27.123">
                            <label>Ca.1.27.123 </label>
                            tadvat piṇḍālukaṃ vidyāt kandatvācca mukhapriyam/ </l>
                        <l>sarpacchatrakavarjyāstu bahvayo 'anyāśchatrajātayaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.124">
                            <label>Ca.1.27.124 </label>
                            śītāḥ pīnasakartryaśca madhurā gurvya eva ca/ </l>
                        <l>caturthaḥ śākavargo 'ayaṃ patrakandaphalāśrayaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.125">
                            <label>Ca.1.27.125 </label>
                            atha phalavargaḥ--- tṛṣṇādāhajvaraśvāsaraktapittakṣatakṣayān/ </l>
                        <l>vātapittamudāvartaṃ svarabhedaṃ madātyayam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.126">
                            <label>Ca.1.27.126 </label>
                            tiktāsyatāmāsyaśoṣaṃ kāsaṃ cāśu vyapohati/ </l>
                        <l>mṛdvīkā bṛṃhaṇī vṛṣyā madhurā snigdhaśītalā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.127">
                            <label>Ca.1.27.127 </label>
                            madhuraṃ bṛṃhaṇaṃ vṛṣyaṃ kharjūraṃ guru śītalam/ </l>
                        <l>kṣaye 'abhighāte dāhe ca vātapitte ca taddhitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.128">
                            <label>Ca.1.27.128 </label>
                            tarpaṇaṃ bṛṃhaṇaṃ phalgu guru viṣṭambhi śītalam/ </l>
                        <l>parūṣakaṃ madhūkaṃ ca vātapitte ca śasyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.129">
                            <label>Ca.1.27.129 </label>
                            madhuraṃ bṛṃhaṇaṃ balyamāmrātaṃ tarpaṇaṃ guru/ </l>
                        <l>sasnehaṃ śleṣmalaṃ śītaṃ vṛṣyaṃ viṣṭabhya jīryati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.130">
                            <label>Ca.1.27.130 </label>
                            tālaśasyāni siddhāni nārikelaphalāni ca/ </l>
                        <l>bṛṃhaṇasnigdhaśītāni balyāni madhurāṇi ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.131">
                            <label>Ca.1.27.131 </label>
                            madhurāmlakaṣāyaṃ ca viṣṭambhi guru śītalam/ </l>
                        <l>pittaśleṣmakaraṃ bhavyaṃ grāhi vaktraviśodhanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.132">
                            <label>Ca.1.27.132 </label>
                            amlaṃ parūṣakaṃ drākṣā badarāṇyārukāṇi ca/ </l>
                        <l>pittaśleṣmaprakopīṇi karkandhunikucānyapi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.133">
                            <label>Ca.1.27.133 </label>
                            nātyuṣṇaṃ guru saṃpakvaṃ svāduprāyaṃ mukhapriyam/ </l>
                        <l>bṛṃhaṇaṃ jīryati kṣipraṃ nātidoṣalamārukam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.134">
                            <label>Ca.1.27.134 </label>
                            dvividhaṃ śītamuṣṇaṃ ca madhuraṃ cāmlameva ca/ </l>
                        <l>guru pārāvataṃ jñeyamarucyatyagnināśanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.135">
                            <label>Ca.1.27.135 </label>
                            bhavyādalpāntaraguṇaṃ kāśmaryaphalamucyate/ </l>
                        <l>tathaivālpāntaraguṇaṃ tūdamamlaṃ parūṣakāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.136">
                            <label>Ca.1.27.136 </label>
                            kaṣāyamadhuraṃ ṭaṅkaṃ vātalaṃ guru śītalam/ </l>
                        <l>kapitthamāmaṃ kaṇṭhaghnaṃ viṣaghnaṃ grāhi vātalam&amp;// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.137">
                            <label>Ca.1.27.137 </label>
                            madhurāmlakaṣāyatvāt saugandhyācca rucipradam/ </l>
                        <l>&amp;paripakvaṃ ca doṣaghnaṃ viṣaghnaṃ grāhi guruvapi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.138">
                            <label>Ca.1.27.138 </label>
                            bilvaṃ tu durjaraṃ pakvaṃ doṣalaṃ pūtimārutam/ </l>
                        <l>snigdhoṣṇatīkṣṇaṃ tadvālaṃ dīpanaṃ kaphavātajit// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.139">
                            <label>Ca.1.27.139 </label>
                            raktapittakaraṃ bālamāpūrṇaṃ pittavardhanam/ </l>
                        <l>pakvamāmraṃ jayedvāyuṃ māṃsaśukrabalapradam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.140">
                            <label>Ca.1.27.140 </label>
                            kaṣāyamadhuraprāyaṃ guru viṣṭambhi śītalam/ </l>
                        <l>jāmbaraṃ kaphapittaghnaṃ grāhi vātakaraṃ param// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.141">
                            <label>Ca.1.27.141 </label>
                            badaraṃ madhuraṃ snigdhaṃ bhedanaṃ vātapittajit/ </l>
                        <l>tacchuṣkaṃ kaphavātaghnaṃ pitte na ca virudhyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.142">
                            <label>Ca.1.27.142 </label>
                            kaṣāyamadhuraṃ śītaṃ grāhi simbi(ñci)tikāphalam/ </l>
                        <l>gāṅgerukī karīraṃ ca bimbī todanadhanvanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.143">
                            <label>Ca.1.27.143 </label>
                            madhuraṃ sakaṣāyaṃ ca śītaṃ pittakaphāpaham/ </l>
                        <l>saṃpakvaṃ panasaṃ mocaṃ rājādanaphalāni ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.144">
                            <label>Ca.1.27.144 </label>
                            svādūni sakaṣāyāṇi snigdhaśītagurūṇi ca/ </l>
                        <l>kaṣāyaviśadatvācca saugandhyācca rucipradam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.145">
                            <label>Ca.1.27.145 </label>
                            avadaṃśakṣamaṃ hṛdyaṃ vātalaṃ lavalīphalam/ </l>
                        <l>nīpaṃ &amp;śatāhvakaṃ pīlu tṛṇaśūnyaṃ vikaṅkatam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.146">
                            <label>Ca.1.27.146 </label>
                            prācīnāmalakaṃ caiva doṣaghnaṃ garahāri ca/ </l>
                        <l>aiṅgudaṃ tiktamadhuraṃ snigdhoṣṇaṃ kaphavātajit// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.147">
                            <label>Ca.1.27.147 </label>
                            tindukaṃ kaphapittaghnaṃ kaṣāyaṃ madhuraṃ laghu/ </l>
                        <l>vidyādāmalake sarvān rasāṃllavaṇavarjitān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.148">
                            <label>Ca.1.27.148 </label>
                            rūkṣaṃ svādu kaṣāyāmlaṃ kaphapittaharaṃ param/ </l>
                        <l>rasāsṛṅgāṃsamedojāndoṣān hanti bibhītakam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.149">
                            <label>Ca.1.27.149 </label>
                            svarabhedakaphotkledapittarogavināśanam/ </l>
                        <l>amlaṃ kaṣāyamadhuraṃ vātaghnaṃ grāhi dīpanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.150">
                            <label>Ca.1.27.150 </label>
                            snigdhoṣṇaṃ dāḍimaṃ hṛdyaṃ kaphapittāvirodhi ca/ </l>
                        <l>rūkṣāmlaṃ dāḍimaṃ yattu tat pittānilakopanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.151">
                            <label>Ca.1.27.151 </label>
                            madhuraṃ pittanutteṣāṃ pūrvaṃ dāḍimamuttamam/ </l>
                        <l>bṛkṣāmlaṃ grāhi rūkṣoṣṇaṃ vātaśleṣmaṇi śasyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.152">
                            <label>Ca.1.27.152 </label>
                            amlikāyāḥ phalaṃ pakvaṃ tasmādalpāntaraṃ guṇaiḥ/ </l>
                        <l>guṇaistaireva saṃyuktaṃ bhedanaṃ tvamlavetasam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.153">
                            <label>Ca.1.27.153 </label>
                            śūle 'arucau vibandhe ca mande 'agnau &amp;madyaviplave/ </l>
                        <l>hikkāśvāse ca kāse ca vamyāṃ varcogadeṣu ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.154">
                            <label>Ca.1.27.154 </label>
                            vātaśleṣmasamuttheṣu sarveṣvevopadiśyate/ </l>
                        <l>kesaraṃ mātuluṅgasya laghu śeṣamato 'anyathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.155">
                            <label>Ca.1.27.155 </label>
                            rocano dīpano hṛdyaḥ sugandhistvagvivarjitaḥ/ </l>
                        <l>karcūraḥ kaphavātaghnaḥ śvāsahikkārśasāṃ hitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.156">
                            <label>Ca.1.27.156 </label>
                            madhuraṃ kiṃcidamlaṃ ca hṛdyaṃ bhaktaprarocanam/ </l>
                        <l>durjaraṃ vātaśamanaṃ nāgaraṅgaphalaṃ &amp;guru// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.157">
                            <label>Ca.1.27.157 </label>
                            vātamābhiṣukākṣoṭamukūlakanikocakāḥ/ </l>
                        <l>gurūṣṇasnigdhamadhurāḥ sorumāṇā balapradāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.158">
                            <label>Ca.1.27.158 </label>
                            vātaghnā bṛṃhaṇā vṛṣyāḥ kaphapittābhivardhanāḥ/ </l>
                        <l>priyālameṣāṃ sadṛśaṃ vidyādauṣṇyaṃ vinā guṇaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.159">
                            <label>Ca.1.27.159 </label>
                            śleṣmalaṃ madhuraṃ śītaṃ śleṣmātakaphalaṃ guru/ </l>
                        <l>śleṣmalaṃ guru viṣṭmbhi cāṅkoṭaphalamagnijit// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.160">
                            <label>Ca.1.27.160 </label>
                            gurūṣṇaṃ madhuraṃ rūkṣaṃ keśaghnaṃ ca śamīphalam/ </l>
                        <l>viṣṭambhayati kārañjaṃ vātaśleṣmāvirodhi ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.161">
                            <label>Ca.1.27.161 </label>
                            āmrātakaṃ dantaśaṭhamamlaṃ sakaramardakam/ </l>
                        <l>raktapittakaraṃ vidyādairāvatakameva ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.162">
                            <label>Ca.1.27.162 </label>
                            vātaghnaṃ dīpanaṃ caiva vārtākaṃ kaṭu tiktakam/ </l>
                        <l>vātalaṃ kaphapittaghnaṃ vidyāt parpaṭakīphalam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.163">
                            <label>Ca.1.27.163 </label>
                            pittaśleṣmaghnamamlaṃ ca vātalaṃ cākṣikīphalam/ </l>
                        <l>madhurāṇyamlapākīni pittaśleṣmaharāṇi ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.164">
                            <label>Ca.1.27.164 </label>
                            aśvatthodumbaraplakṣanyagrodhānāṃ phalāni ca/ </l>
                        <l>kaṣāyamadhurāmlāni vātalāni gurūṇi ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.165">
                            <label>Ca.1.27.165 </label>
                            bhallātakāsthyagnisamaṃ tanmāṃsaṃ svādu śītalam/ </l>
                        <l>pañcamaḥ phalavargo 'ayamuktaḥ prāyopayogikaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.166">
                            <label>Ca.1.27.166 </label>
                            atha haritavargaḥ--- rocanaṃ dīpanaṃ vṛṣyamārdrakaṃ
                            viśvabheṣajam/ </l>
                        <l>vātaśleṣmavibandheṣu rasastasyopadiśyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.167">
                            <label>Ca.1.27.167 </label>
                            rocano dīpanastīkṣṇaḥ sugandhirmukhaśodhanaḥ/ </l>
                        <l>jambīraḥ kaphavātaghnaḥ krimighno bhaktapācanaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.168">
                            <label>Ca.1.27.168 </label>
                            bālaṃ doṣaharaṃ, vṛddhaṃ tridoṣaṃ, mārutāpaham/ </l>
                        <l>snigdhasiddhaṃ, viśuṣkaṃ tu mūlakaṃ kaphavātajit// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.169">
                            <label>Ca.1.27.169 </label>
                            hikkākāsaviṣaśvāsapārśvaśūlavināśanaḥ/ </l>
                        <l>pittakṛt kaphavātaghnaḥ surasaḥ pūtigandhahā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.170">
                            <label>Ca.1.27.170 </label>
                            yavānī cārjakaścaiva śigruśāleyamṛṣṭakam/ </l>
                        <l>hṛdyānyāmvādanīyāni pittamutkleśayanti ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.171">
                            <label>Ca.1.27.171 </label>
                            gaṇḍīro jalapippalyastumbaruḥ śṛṅgaverikā/ </l>
                        <l>tīkṣṇoṣṇakaṭurūkṣāṇi kaphavātaharāṇi ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.172">
                            <label>Ca.1.27.172 </label>
                            puṃstvaghnaḥ kaṭurūkṣoṣṇo bhūstṛṇo vaktraśodhanaḥ/ </l>
                        <l>kharāhvā kaphavātaghnī bastirogarujāpahā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.173">
                            <label>Ca.1.27.173 </label>
                            dhānyakaṃ cājagandhā ca sumukhaśceti rocanāḥ/ </l>
                        <l>sugandhā nātikaṭukā doṣānutkleśayanti ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.174">
                            <label>Ca.1.27.174 </label>
                            grāhī gṛñjanakastīkṣṇo vātaśleṣmārśasāṃ hitaḥ/ </l>
                        <l>svedane 'abhyavahāre ca yojayettamapittinām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.175">
                            <label>Ca.1.27.175 </label>
                            śleṣmalo mārutaghnaśca palāṇḍurna ca pittanut&amp;/ </l>
                        <l>āhārayogī balyaśca gururvṛṣyo 'atha rocanaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.176">
                            <label>Ca.1.27.176 </label>
                            krimikuṣṭhakilāsaghno vātaghno gulmanāśanaḥ/ </l>
                        <l>snigdhaścoṣṇaśca vṛṣyaśca laśunaḥ kaṭuko guruḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.177">
                            <label>Ca.1.27.177 </label>
                            śuṣkāṇi kaphavātaghnānyetānyeṣāṃ phalāni ca/ </l>
                        <l>haritānāmayaṃ caiṣa ṣaṣṭho vargaḥ samāpyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.178">
                            <label>Ca.1.27.178 </label>
                            atha madyavargaḥ--- prakṛtyā madyamamloṣṇamamlaṃ coktaṃ
                            vipākataḥ/ </l>
                        <l>sarvaṃ sāmānyatastasya viśeṣa upadekṣyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.179">
                            <label>Ca.1.27.179 </label>
                            kṛśānāṃ saktamūtrāṇāṃ grahaṇyarśovikāriṇām/ </l>
                        <l>surā praśastā vātaghnī stanyaraktakṣayeṣu ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.180">
                            <label>Ca.1.27.180 </label>
                            hikkāśvāsapratiśyāyakāsavarcograhārucau/ </l>
                        <l>vamyānāhavibandheṣu vātaghnī madirā hitā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.181">
                            <label>Ca.1.27.181 </label>
                            śūlapravāhikāṭopakaphavātārśasāṃ hitaḥ/ </l>
                        <l>jagalo grāhirūkṣoṣṇaḥ śophaghno bhaktapācanaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.182">
                            <label>Ca.1.27.182 </label>
                            śoṣārśograhaṇīdoṣapāṇḍurogārucijvarān/ </l>
                        <l>hantyariṣṭaḥ kaphakṛtān rogānrocanadīpanaḥ&amp;// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.183">
                            <label>Ca.1.27.183 </label>
                            mukhapriyaḥ sukhamadaḥ sugandhirbastiroganut&amp;/ </l>
                        <l>jaraṇīyaḥ pariṇato hṛdyo varṇyaśca śārkaraḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.184">
                            <label>Ca.1.27.184 </label>
                            rocano dīpano hṛdyaḥ śoṣaśophārśasāṃ hitaḥ/ </l>
                        <l>snehaśleṣmavikāraghno varṇyaḥ pakvaraso mataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.185">
                            <label>Ca.1.27.185 </label>
                            jaraṇīyo vibandhaghnaḥ svaravarṇaviśodhanaḥ/ </l>
                        <l>lekhanaḥ śītarasiko hitaḥ śophodarārśasām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.186">
                            <label>Ca.1.27.186 </label>
                            sṛṣṭabhinnaśakṛdvāto gauḍastarpaṇadīpanaḥ/ </l>
                        <l>pāṇḍurogavraṇahitā dīpanī cākṣikī matā&amp;// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.187">
                            <label>Ca.1.27.187 </label>
                            surāsavastīvramado vātaghno vadanapriyaḥ/ </l>
                        <l>chedī madhvāsavastīkṣṇo maireyo madhuro guruḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.188">
                            <label>Ca.1.27.188 </label>
                            dhātakyā 'abhiṣuto hṛdyo&amp; rūkṣo rocanadīpanaḥ/ </l>
                        <l>&amp;mādhvīkavanna cātyuṣṇo mṛdvīkekṣurasāsavaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.189">
                            <label>Ca.1.27.189 </label>
                            rocanaṃ dīpanaṃ hṛdyaṃ balyaṃ pittāvirodhi ca/ </l>
                        <l>vibandhaghnaṃ kaphaghnaṃ ca madhu laghvalpamārutam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.190">
                            <label>Ca.1.27.190 </label>
                            surā samaṇḍā rūkṣoṣṇā yavānāṃ vātapittalā/ </l>
                        <l>gurvī jīryati viṣṭabhya śleṣmalā tu madhūlikā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.191">
                            <label>Ca.1.27.191 </label>
                            dīpanaṃ jaraṇīyaṃ ca hṛtpāṇḍukrimiroganut/ </l>
                        <l>grahaṇyarśohitaṃ bhedi sauvīrakatuṣodakam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.192">
                            <label>Ca.1.27.192 </label>
                            dāhajvarāpahaṃ sparśāt pānādvātakaphāpaham/ </l>
                        <l>vibandhaghnamavasraṃsi dīpanaṃ cāmlakāñjikam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.193">
                            <label>Ca.1.27.193 </label>
                            prāyaśo 'abhinavaṃ madyaṃ gurudoṣasamīraṇam/ </l>
                        <l>srotasāṃ śodhanaṃ jīrṇaṃ dīpanaṃ laghu rocanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.194">
                            <label>Ca.1.27.194 </label>
                            harṣaṇaṃ prīṇanaṃ madyaṃ bhayaśokaśramāpaham/ </l>
                        <l>prāgalbhyavīryapratibhātuṣṭipuṣṭibalarpadam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.195">
                            <label>Ca.1.27.195 </label>
                            sāttvikairvidhivadyuktyā pītaṃ syādamṛtaṃ yathā/ </l>
                        <l>vargo 'ayaṃ saptamo madyamadhikṛtya prakīrtitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.196">
                            <label>Ca.1.27.196 </label>
                            atha jalavargaḥ--- jalamekavidhaṃ sarvaṃ patatyaindraṃ
                            nabhastalāt/ </l>
                        <l>&amp;tat patat patitaṃ caiva deśakālāvapekṣate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.197">
                            <label>Ca.1.27.197 </label>
                            khāt&amp; patat somavāyvarkaiḥ spṛṣṭaṃ kālānuvartibhiḥ/ </l>
                        <l>śotoṣṇasnigdharūkṣādyairyathāsannaṃ mahīguṇaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.198">
                            <label>Ca.1.27.198 </label>
                            śītaṃ śuci śivaṃ mṛṣṭaṃ vimalaṃ laghu ṣaḍguṇam/ </l>
                        <l>prakṛtyā divyamudakaṃ, bhraṣṭaṃ pātramapekṣate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.199">
                            <label>Ca.1.27.199 </label>
                            śvete kaṣāyaṃ bhavati pāṇḍare syāttu tiktakam/ </l>
                        <l>kapile kṣārasaṃsṛṣṭamūṣare lavaṇānvitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.200">
                            <label>Ca.1.27.200 </label>
                            kaṭu parvatavistāre&amp; madhuraṃ kṛṣṇamṛttike/ </l>
                        <l>etat ṣāḍguṇyamākhyātaṃ mahīsthasya jalasya hi/ </l>
                        <l>tathā 'avyaktarasaṃ vidyādaindraṃ kāraṃ himaṃ ca yat// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.201">
                            <label>Ca.1.27.201 </label>
                            yadantarīkṣāt patatīndrasṛṣṭaṃ coktaiśca pātraiḥ parigṛhyate
                            'ambhaḥ/ </l>
                        <l>tadaindramityeva vadanti dhīrā narendrapeyaṃ &amp;salilaṃ
                            pradhānam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.202">
                            <label>Ca.1.27.202 </label>
                            īṣatkaṣāyamadhuraṃ susūkṣmaṃ viśadaṃ laghu/ </l>
                        <l>arūkṣamanabhiṣyandi sarvaṃ pānīyamuttamam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.203">
                            <label>Ca.1.27.203 </label>
                            gurvabhiṣyandi pānīyaṃ vārṣikaṃ madhuraṃ navam/ </l>
                        <l>tanu ladhvanabhiṣyandi prāyaḥ śaradi varṣati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.204">
                            <label>Ca.1.27.204 </label>
                            tattu ye sukumārāḥ syuḥ snigdhabhūyiṣṭhabhojanāḥ/ </l>
                        <l>teṣāṃ bhojye ca bhakṣye ca lehye peye ca śasyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.205">
                            <label>Ca.1.27.205 </label>
                            hemante salilaṃ snigdhaṃ vṛṣyaṃ balahitaṃ guru/ </l>
                        <l>kiṃcittato laghutaraṃ śiśire kaphavātajit// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.206">
                            <label>Ca.1.27.206 </label>
                            kaṣāyamadhuraṃ rūkṣaṃ vidyādvāsantikaṃ jalam/ </l>
                        <l>graiṣmikaṃ tvanabhiṣyandi jalamityeva niścayaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.207">
                            <label>Ca.1.27.207 </label>
                            vibhrānteṣu tu kāleṣu yat prayacchanti toyadāḥ/ </l>
                        <l>salilaṃ tattu doṣāya yujyate nātra saṃśayaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.208">
                            <label>Ca.1.27.208 </label>
                            rājabhī rājamātraiśca sukumāraiśca mānavaiḥ/ </l>
                        <l>sugṛhītāḥ śaradyāpaḥ prayoktavyā viśeṣataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.209">
                            <label>Ca.1.27.209 </label>
                            nadyaḥ pāṣāṇavicchinnavikṣubdhābhihatodakāḥ&amp;/ </l>
                        <l>himavatprabhavāḥ pathyāḥ puṇyā devarṣisevitāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.210">
                            <label>Ca.1.27.210 </label>
                            nadyaḥ pāṣāṇasikatāvāhinyo vimalodakāḥ/ </l>
                        <l>malayaprabhavā yāśca jalaṃ tāsvamṛtopamam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.211">
                            <label>Ca.1.27.211 </label>
                            paścimābhimukhā yāśca pathyāstā nirmalodakāḥ/ </l>
                        <l>prāyo mṛduvahā gurvyo yāśca pūrvasamudragāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.212">
                            <label>Ca.1.27.212 </label>
                            pāriyātrabhavā yāśca vindhyasahyabhavāśca yāḥ/ </l>
                        <l>śirohṛdrogakuṣṭhānāṃ tā hetuḥ ślīpadasya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.213">
                            <label>Ca.1.27.213 </label>
                            vasudhākīṭasarpākhumalasaṃdūṣitodakāḥ/ </l>
                        <l>varṣājalavahā nadyaḥ sarvadoṣasamīraṇāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.214">
                            <label>Ca.1.27.214 </label>
                            vāpīkūpataḍāgotsasaraḥprasravaṇādiṣu/ </l>
                        <l>ānūpaśailadhanvānāṃ guṇadoṣairvibhāvayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.215">
                            <label>Ca.1.27.215 </label>
                            picchilaṃ krimilaṃ klinnaṃ parṇaśaivālakardamaiḥ/ </l>
                        <l>vivarṇaṃ virasaṃ sāndraṃ durgandhaṃ na hitaṃ jalam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.216">
                            <label>Ca.1.27.216 </label>
                            visraṃ tridoṣaṃ lavaṇamambu yadvaruṇālayam/ </l>
                        <l>ityambuvargaḥ prokto 'ayamaṣṭamaḥ suviniścitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.217">
                            <label>Ca.1.27.217 </label>
                            atha gorasavargaḥ--- svādu śītaṃ mṛdu snigdhaṃ bahalaṃ
                            ślakṣṇapicchilam/ </l>
                        <l>guru mandaṃ prasannaṃ ca gavyaṃ daśaguṇaṃ payaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.218">
                            <label>Ca.1.27.218 </label>
                            tadevaṃguṇamevaujaḥ sāmānyādabhivardhayet/ </l>
                        <l>pravaraṃ jīvanīyānāṃ kṣīramuktaṃ rasāyanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.219">
                            <label>Ca.1.27.219 </label>
                            mahiṣīṇāṃ gurutaraṃ gavyācchītataraṃ payaḥ/ </l>
                        <l>snehānyūnamanidrāya hitamatyagnaye ca tat// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.220">
                            <label>Ca.1.27.220 </label>
                            rūkṣoṣṇaṃ kṣīramuṣṭrīṇāmīṣatsalavaṇaṃ laghu/ </l>
                        <l>śastaṃ vātakaphānāhakrimiśophodarārśasām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.221">
                            <label>Ca.1.27.221 </label>
                            balyaṃ sthairyakaraṃ sarvamuṣṇaṃ caikaśaphaṃ payaḥ/ </l>
                        <l>sāmlaṃ salavaṇaṃ rūkṣaṃ śākhāvātaharaṃ laghu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.222">
                            <label>Ca.1.27.222 </label>
                            chāgaṃ kaṣāyamadhuraṃ śītaṃ grāhi payo laghu/ </l>
                        <l>raktapittātisāraghnaṃ kṣayakāsajvarāpaham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.223">
                            <label>Ca.1.27.223 </label>
                            hikkāśvāsakaraṃ tūṣṇaṃ pittaśleṣmalamāvikam/ </l>
                        <l>hastinīnāṃ payo balyaṃ guru sthairyakaraṃ param// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.224">
                            <label>Ca.1.27.224 </label>
                            jīvanaṃ bṛṃhaṇaṃ sātmyaṃ snehanaṃ mānuṣaṃ payaḥ/ </l>
                        <l>nāvanaṃ raktapitte ca tarpaṇaṃ cākṣiśūlinām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.225">
                            <label>Ca.1.27.225 </label>
                            rocanaṃ dīpanaṃ vṛṣyaṃ snehanaṃ balavardhanam/ </l>
                        <l>pāke 'amlamuṣṇaṃ vātaghnaṃ maṅgalyaṃ bṛṃhaṇaṃ dadhi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.226">
                            <label>Ca.1.27.226 </label>
                            pīnase cātisāre ca śītake viṣamajvare/ </l>
                        <l>arucau mūtrakṛcchre ca kārśye ca dadhi śasyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.227">
                            <label>Ca.1.27.227 </label>
                            śaradgrīṣmavasanteṣu prāyaśo dadhi garhitam/ </l>
                        <l>raktapittakaphottheṣu vikāreṣvahitaṃ ca tat// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.228">
                            <label>Ca.1.27.228 </label>
                            &amp;tridoṣaṃ mandakaṃ, jātaṃ vātaghnaṃ dadhi, śukralaḥ/ </l>
                        <l>saraḥ, śleṣmānilaghnastu maṇḍaḥ srotoviśodhanaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.229">
                            <label>Ca.1.27.229 </label>
                            śophārśograhaṇīdoṣamūtragrahodarārucau/ </l>
                        <l>snehavyāpadi pāṇḍutve takraṃ dadyādgareṣu ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.230">
                            <label>Ca.1.27.230 </label>
                            saṃgrāhi dīpanaṃ hṛdyaṃ navanītaṃ navoddhṛtam/ </l>
                        <l>grahaṇyarśovikāraghnamarditārucināśanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.231">
                            <label>Ca.1.27.231 </label>
                            smṛtibuddhyagniśukraujaḥkaphamedovivardhanam/ </l>
                        <l>vātapittaviṣonmādaśoṣālakṣmījvarāpaham&amp;// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.232">
                            <label>Ca.1.27.232 </label>
                            sarvasnehottamaṃ śītaṃ madhuraṃ rasapākayoḥ/ </l>
                        <l>sahasravīryaṃ vidhibhirghṛtaṃ karmasahasrakṛt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.233">
                            <label>Ca.1.27.233 </label>
                            madāpasmāramūrcchsāyaśoṣonmādagarajvarān/ </l>
                        <l>yonikarṇaśiraḥśūlaṃ ghṛtaṃ jīrṇamapohati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.234">
                            <label>Ca.1.27.234 </label>
                            sarpīṃṣyajāvimahiṣīkṣīravat svāni nirdiśet/ </l>
                        <l>pīyūṣo moraṭaṃ caiva kilāṭā vividhāśca ye// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.235">
                            <label>Ca.1.27.235 </label>
                            dīpatāgnīnāmanidrāṇāṃ sarva eva sukhapradāḥ/ </l>
                        <l>guravastarpaṇā vṛṣyā bṛṃhaṇāḥ pavanāpahāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.236">
                            <label>Ca.1.27.236 </label>
                            viśadā guravo rūkṣā grāhiṇastakrapiṇḍakāḥ/ </l>
                        <l>gorasānāmayaṃ vargo navamaḥ parikīrtitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.237">
                            <label>Ca.1.27.237 </label>
                            athokṣuvargaḥ--- vṛṣyaḥ śītaḥ saraḥ snigdho bṛṃhaṇo madhuro
                            rasaḥ/ </l>
                        <l>śleṣmalo bhakṣitasyekṣoryāntrikastu&amp; vidahyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.238">
                            <label>Ca.1.27.238 </label>
                            śaityāt prasādānmadhuryāt pauṇḍrakādvaṃśako varaḥ/ </l>
                        <l>prabhūtakrimimajjāsṛṅnodomāṃsakaro guḍaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.239">
                            <label>Ca.1.27.239 </label>
                            kṣudro guḍaścaturbhāgatribhāgārdhāvaśeṣitaḥ/ </l>
                        <l>raso gururyathāpūrvaṃ dhautaḥ svalpamalo guḍaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.240">
                            <label>Ca.1.27.240 </label>
                            tato matsyaṇḍikākhaṇḍaśarkarā vimalāḥ param/ </l>
                        <l>yathā yathaiṣāṃ vaimalyaṃ bhavecchaityaṃ tathā tathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.241">
                            <label>Ca.1.27.241 </label>
                            vṛṣyā kṣīṇakṣatahitā sasnehā guḍaśarkarā/ </l>
                        <l>kaṣāyamadhurā śītā satiktā yāsaśarkarā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.242">
                            <label>Ca.1.27.242 </label>
                            rūkṣā vamyatisāraghnī cchedanī madhuśarkarā/ </l>
                        <l>tṛṣṇāsṛkpittadāheṣu praśastāḥ sarvaśarkarāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.243">
                            <label>Ca.1.27.243 </label>
                            mākṣikaṃ bhrāmaraṃ kṣaudraṃ paittikaṃ madhujātayaḥ/ </l>
                        <l>mākṣikaṃ pravaraṃ teṣāṃ viśeṣādbhrāmaraṃ guru// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.244">
                            <label>Ca.1.27.244 </label>
                            mākṣikaṃ tailavarṇaṃ syādghṛtavarṇaṃ tu pauttikam/ </l>
                        <l>kṣaudraṃ kapilavarṇaṃ syācchvetaṃ bhrāmaramucyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.245">
                            <label>Ca.1.27.245 </label>
                            vātalaṃ guru śītaṃ ca raktapittakaphāpaham/ </l>
                        <l>sandhātṛ cchedanaṃ rūkṣaṃ kaṣāyaṃ madhuraṃ madhu&amp;// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.246">
                            <label>Ca.1.27.246 </label>
                            hanyānmadhūṣṇamuṣṇārtamathavā saviṣānvayāt/ </l>
                        <l>gururūkṣakaṣāyatvācchaityāccalpaṃ hitaṃ madhu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.247">
                            <label>Ca.1.27.247 </label>
                            nātaḥ kaṣṭatamaṃ kiṃcinmadhvāmāttaddhi mānavam/ </l>
                        <l>upakramavirochitvāt sadyo hanyādyathā viṣam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.248">
                            <label>Ca.1.27.248 </label>
                            āme soṣṇā kriyā kāryā sā madhvāme virudhyate/ </l>
                        <l>madhvāmaṃ dāruṇaṃ tasmāt sadyo hanyādyathā viṣam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.249">
                            <label>Ca.1.27.249 </label>
                            nānādravyātmakatvācca yogavāhi paraṃ madhu/(=Sū.sū.45.142cd)
                            itīkṣuvikṛtiprāyo vargo 'ayaṃ daśamo mataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.250">
                            <label>Ca.1.27.250 </label>
                            atha kṛtānnavargaḥ---
                            kṣuttṛṣṇāglānidaurbalyakukṣirogajvarāpahā/ </l>
                        <l>svedāgnijananī peyā vātavarconulomanī// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.251">
                            <label>Ca.1.27.251 </label>
                            tarpaṇī grāhiṇī ladhvī hṛdyā cāpi vilepikā/ </l>
                        <l>maṇḍastu dīpayatyagniṃ vātaṃ cāpyanulomayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.252">
                            <label>Ca.1.27.252 </label>
                            mṛdūkaroti srotāṃsi svedaṃ saṃjanayatyapi/ </l>
                        <l>laṅghitānāṃ viriktānāṃ jīrṇe snehe ca tṛṣyatām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.253">
                            <label>Ca.1.27.253 </label>
                            dīpanatvāllaghutvācca maṇḍaḥ syāt prāṇadhāraṇaḥ/ </l>
                        <l>lājapeyā śramaghnī tu kṣāmakaṇṭhasya dehinaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.254">
                            <label>Ca.1.27.254 </label>
                            tṛṣṇātīsāraśamano dhātusāmyakaraḥ śivaḥ/ </l>
                        <l>lājamaṇḍo 'agnijanano &amp;dāhamūrcchānivāraṇaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.255">
                            <label>Ca.1.27.255 </label>
                            mandāgniviṣamāgnīnāṃ bālasthavirayoṣitām/ </l>
                        <l>deyaśca sukumārāṇāṃ lājamaṇḍaḥ susaṃskṛtaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.256">
                            <label>Ca.1.27.256 </label>
                            kṣutpipāsāpahaḥ pathyaḥ śuddhānāṃ ca malāpahaḥ/ </l>
                        <l>śṛtaḥ pippaliśuṇṭhībhyāṃ &amp;yukto lājāmladāḍimaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.257">
                            <label>Ca.1.27.257 </label>
                            kaṣāyamadhurāḥ śītā laghavo lājasaktavaḥ/ </l>
                        <l>sudhautaḥ prasrutaḥ svinnaḥ saṃtaptaścaudano laghuḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.258">
                            <label>Ca.1.27.258 </label>
                            bhṛṣṭataṇḍulamicchanti garaśleṣmāmayeṣvapi/ </l>
                        <l>adhauto 'aprasruto 'asvinnaḥ śītaścāpyodano guruḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.259">
                            <label>Ca.1.27.259 </label>
                            māṃsaśākavasātailaghṛtamajjaphalaudanāḥ/ </l>
                        <l>balyāḥ saṃtarpaṇā hṛdyā guravo bṛṃhayanti ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.260">
                            <label>Ca.1.27.260 </label>
                            tadvanmāṣatilakṣīramudgasaṃyogasādhitāḥ/ </l>
                        <l>kulmāṣā guravo rūkṣā vātalā bhinnavarcasaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.261">
                            <label>Ca.1.27.261 </label>
                            svinnabhakṣyāstu ye kecit saupyagaudhūmayāvikāḥ/ </l>
                        <l>bhiṣak teṣāṃ yathādravyamādiśedgurulāghavam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.262">
                            <label>Ca.1.27.262 </label>
                            akṛtaṃ kṛtayūṣaṃ ca tanuṃ sāṃskārikaṃ rasam/ </l>
                        <l>sūpamamlamanamlaṃ ca guruṃ vidyādyathottaram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.263">
                            <label>Ca.1.27.263 </label>
                            saktavo vātalā rūkṣā bahuvarconulominaḥ/ </l>
                        <l>tarpayanti naraṃ sadyaḥ pītāḥ sadyobalāśca te// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.264">
                            <label>Ca.1.27.264 </label>
                            madhurā laghavaḥ śītāḥ saktavaḥ śālisaṃbhavāḥ/ </l>
                        <l>grāhiṇo raktapittaghnāstṛṣṇācchardijvarāpahāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.265">
                            <label>Ca.1.27.265 </label>
                            hanyādvyādhīn yavāpūpo yāvako vāḍya eva ca/ </l>
                        <l>udāvartapratiśyāyakāsamehagalagrahān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.266">
                            <label>Ca.1.27.266 </label>
                            dhānāsaṃjñāstu ye bhakṣyāḥ prāyaste lekhanātmakāḥ/ </l>
                        <l>śuṣkatvāttarpaṇāścaiva viṣṭambhitvācca durjarāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.267">
                            <label>Ca.1.27.267 </label>
                            virūḍhadhānā śaṣkulyo madhukroḍāḥ sapiṇḍakāḥ/ </l>
                        <l>pūpāḥ pūpalikādyāśca guruvaḥ paiṣṭikāḥ param// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.268">
                            <label>Ca.1.27.268 </label>
                            phalamāṃsavasāśākapalalakṣaudrasaṃskṛtāḥ/ </l>
                        <l>bhakṣyā vṛṣyāśca balyāśca guravo bṛṃhaṇātmakāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.269">
                            <label>Ca.1.27.269 </label>
                            veśavāro guruḥ snigdho balopacayavardhanaḥ/ </l>
                        <l>guravastarpaṇā vṛṣyāḥ kṣīrekṣurasapūpakāḥ&amp;// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.270">
                            <label>Ca.1.27.270 </label>
                            saguḍāḥ satilāścaiva sakṣīrakṣaudraśarkarāḥ/ </l>
                        <l>bhakṣyā vṛṣyāśca balyāśca paraṃ tu guravaḥ smṛtāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.271">
                            <label>Ca.1.27.271 </label>
                            sasnehāḥ snehasiddhāśca bhakṣyā vividhalakṣaṇāḥ/ </l>
                        <l>guravastarpaṇā vṛṣyā hṛdyā gaudhūmikā matāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.272">
                            <label>Ca.1.27.272 </label>
                            saṃskārāllaghavaḥ santi bhakṣyā gaudhūmapaiṣṭikāḥ/ </l>
                        <l>dhānāparpaṭapūpādyāstān buddhvā nirdiśettathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.273">
                            <label>Ca.1.27.273 </label>
                            pṛthukā guravo &amp;bhṛṣṭān bhakṣayedalpaśastu tān/ </l>
                        <l>yāvā viṣṭabhya jīryanti sarasā bhinnavarcasaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.274">
                            <label>Ca.1.27.274 </label>
                            sūpyānnavikṛtā bhakṣyā vātalā rūkṣaśītalāḥ/ </l>
                        <l>sakaṭusnehalavaṇānalpaśo bhakṣayettu tān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.275">
                            <label>Ca.1.27.275 </label>
                            mṛdupākāśca ye bhakṣyāḥ sthūlāśca kaṭhināśca ye/ </l>
                        <l>guravaste vyatikrāntapākāḥ puṣṭibalapradāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.276">
                            <label>Ca.1.27.276 </label>
                            dravyasaṃyogasaṃskāraṃ dravyamānaṃ pṛthak tathā/ </l>
                        <l>bhakṣyāṇāmādiśedbuddhvā yathāsvaṃ gurulāghavam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.277">
                            <label>Ca.1.27.277 </label>
                            (&amp;nānādravyaiḥ samāyuktaḥ pakvāmaklinnabharjitaiḥ/ </l>
                        <l>vimardako gururhṛdyo vṛṣyo balavatāṃ hitaḥ//) </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.278">
                            <label>Ca.1.27.278 </label>
                            rasālā bṛṃhaṇī vṛṣyā snigdhā balyā rucipradā/ </l>
                        <l>snehanaṃ tarpaṇaṃ hṛdyaṃ vātaghnaṃ saguḍaṃ dadhi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.279">
                            <label>Ca.1.27.279 </label>
                            drākṣākharjūrakolānāṃ guru viṣṭambhi pānakam/ </l>
                        <l>parūṣakāṇāṃ kṣaudrasya yaccekṣuvikṛtiṃ prati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.280">
                            <label>Ca.1.27.280 </label>
                            teṣāṃ kaṭvamlasaṃyogān&amp; pānakānāṃ pṛthak pṛthak/ </l>
                        <l>dravyaṃ mānaṃ ca vijñāya guṇakarmāṇi cādiśet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.281">
                            <label>Ca.1.27.281 </label>
                            kaṭvamlasvādulavaṇā laghavo rāgaṣāḍavāḥ/ </l>
                        <l>mukhapriyāśca hṛdyāśca dīpanā bhaktarocanāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.282">
                            <label>Ca.1.27.282 </label>
                            āmrāmlakalehāśca bṛṃhaṇā balavardhanāḥ/ </l>
                        <l>rocanāstarpaṇāścoktāḥ snehamādhuryagauravāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.283">
                            <label>Ca.1.27.283 </label>
                            buddhvā saṃyogasaṃskāraṃ dravyamānaṃ ca tacchritam/ </l>
                        <l>guṇakarmāṇi lehānāṃ teṣāṃ teṣāṃ tathā vadet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.284">
                            <label>Ca.1.27.284 </label>
                            raktapittakaphotkledi śuktaṃ vātānulomanam/ </l>
                        <l>kandamūlaphalādyaṃ ca tadvadvidyāttadāsutam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.285">
                            <label>Ca.1.27.285 </label>
                            śiṇḍākī cāsutaṃ cānyat kālāmlaṃ rocanaṃ laghu/ </l>
                        <l>vidyādvargaṃ kṛtānnānāmekādaśatamaṃ bhiṣak// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.286">
                            <label>Ca.1.27.286 </label>
                            &amp;kaṣāyānurasaṃ svādu sūkṣmamuṣṇaṃ vyavāyi ca/ </l>
                        <l>pittalaṃ baddhaviṇmūtraṃ na ca śleṣmābhivardhanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.287">
                            <label>Ca.1.27.287 </label>
                            vātaghneṣūttamaṃ balyaṃ medhāgnivardhanam/ </l>
                        <l>tailaṃ saṃyogasaṃskārāt sarvarogāpahaṃ matam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.288">
                            <label>Ca.1.27.288 </label>
                            tailaprayogādajarā nirvikārā jitaśramāḥ/ </l>
                        <l>āsannatibalāḥ saṃkhye daityādhipatayaḥ purā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.289">
                            <label>Ca.1.27.289 </label>
                            airaṇḍatailaṃ madhuraṃ guru śleṣmābhivardhanam/ </l>
                        <l>vātāsṛgagulmahṛdrogajīrṇajvaraharaṃ param// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.290">
                            <label>Ca.1.27.290 </label>
                            kaṭūṣṇaṃ sārṣapaṃ tailaṃ raktapittapradūṣaṇam/ </l>
                        <l>kaphaśukrānilaharaṃ kaṇḍūkoṭhavināśanam&amp;// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.291">
                            <label>Ca.1.27.291 </label>
                            priyālatailaṃ madhuraṃ guru śleṣmābhivardhanam/ </l>
                        <l>hitamicchanti nātyauṣṇyātsaṃyoge vātapittayoḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.292">
                            <label>Ca.1.27.292 </label>
                            ātasyaṃ madhurāmlaṃ tu vipāke kaṭukaṃ tathā/ </l>
                        <l>uṣṇavīryaṃ hitaṃ vāte raktapittaprakopaṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.293">
                            <label>Ca.1.27.293 </label>
                            kusumbhatailamuṣṇaṃ ca vipāke kaṭukaṃ guru/ </l>
                        <l>vidāhi ca ciśeṣeṇa sarvadoṣaprakopaṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.294">
                            <label>Ca.1.27.294 </label>
                            phalānāṃ yāni cānyāni &amp;tailānyāhārasaṃvidhau/ </l>
                        <l>yujyante guṇakarmabhyāṃ tāni brūyādathāphalam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.295">
                            <label>Ca.1.27.295 </label>
                            madhuro bṛṃhaṇo vṛṣyo balyo majjā tathā vasā/ </l>
                        <l>yathāsattvaṃ tu śaityoṣṇe vasāmajjñorvinirdiśet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.296">
                            <label>Ca.1.27.296 </label>
                            sasnehaṃ dīpanaṃ vṛṣyamuṣṇaṃ vātakaphāpaham/ </l>
                        <l>vipāke madhuraṃ hṛdyaṃ rocanaṃ viśvabheṣajam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.297">
                            <label>Ca.1.27.297 </label>
                            śleṣmalā madhurā cārdrā gurvī snigdhā ca pippalī/ </l>
                        <l>sā śuṣkā kaphavātaghnī kaṭūṣṇā vṛṣyasaṃmatā&amp;// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.298">
                            <label>Ca.1.27.298 </label>
                            nātyarthamuṣṇaṃ maricamavṛṣyaṃ laghu rocanam/ </l>
                        <l>cheditvācchoṣaṇatvācca dīpanaṃ kaphavātajit&amp;// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.299">
                            <label>Ca.1.27.299 </label>
                            vātaśleṣmavibandhaghnaṃ kaṭūṣṇaṃ dīpanaṃ laghu/ </l>
                        <l>hiṅgu śūlapraśamanaṃ vidyāt pācanarocanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.300">
                            <label>Ca.1.27.300 </label>
                            rocanaṃ dīpanaṃ vṛṣyaṃ cakṣuṣyamavidāhi ca/ </l>
                        <l>triḍoṣaghnaṃ &amp;samadhuraṃ saindhavaṃ lavaṇottamam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.301">
                            <label>Ca.1.27.301 </label>
                            saukṣmyādauṣṇyāllaghutvācca saugandhyācca rucipradam/ </l>
                        <l>sauvarcalaṃ vibandhaghnaṃ hṛdyamudgāraśodhi ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.302">
                            <label>Ca.1.27.302 </label>
                            taikṣṇyādauṣṇyādvyavāyitvāddīpanaṃ śūlanāśanam/ </l>
                        <l>ūrdhvaṃ cādhaśca vātānāmānulomyakaraṃ biḍam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.303">
                            <label>Ca.1.27.303 </label>
                            satiktakaṭu sakṣāraṃ tīkṣṇamutkledi caudbhidam/ </l>
                        <l>na kālalavaṇe gandhaḥ sauvarcalaguṇāśca te// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.304">
                            <label>Ca.1.27.304 </label>
                            sāmudrakaṃ samadhuraṃ, satiktaṃ kaṭu pāṃśujam/ </l>
                        <l>rocanaṃ lavaṇaṃ sarvaṃ pāki sraṃsyanilāpaham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.305">
                            <label>Ca.1.27.305 </label>
                            hṛtpāṇḍugrahaṇīrogaplīhānāhagalagrahān/ </l>
                        <l>kāsaṃ kaphajamarśāṃsi yāvaśūko vyapohati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.306">
                            <label>Ca.1.27.306 </label>
                            tīkṣṇoṣṇo laghurūkṣaśca kledī &amp;paktā vidāraṇaḥ/ </l>
                        <l>dāhano dīpanaśchettā sarvaḥ &amp;kṣāro 'agnisannibhaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.307">
                            <label>Ca.1.27.307 </label>
                            kāravī kuñcikā 'ajājī yavānī dhānyatumburu/ </l>
                        <l>rocanaṃ dīpanaṃ vātakaphadaurgandhyanāśanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.308">
                            <label>Ca.1.27.308 </label>
                            āhārayogināṃ bhaktiniścayo na tu vidyate/ </l>
                        <l>&amp;samāpto dvādaśaścāyaṃ varga āhārayoginām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.309">
                            <label>Ca.1.27.309 </label>
                            śūladhānyaṃ śamīdhānyaṃ samātītaṃ praśasyate/ </l>
                        <l>purāṇaṃ prāyaśo rūkṣaṃ prāyeṇābhinavaṃ &amp;guru// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.310">
                            <label>Ca.1.27.310 </label>
                            yadyadāgacchati&amp; kṣipraṃ tattallaghutaraṃ smṛtam/ </l>
                        <l>nistuṣaṃ yuktibhṛṣṭaṃ ca sūpyaṃ laghu vipacayate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.311">
                            <label>Ca.1.27.311 </label>
                            mṛtaṃ kṛśaṃ cātimedyaṃ vṛddhaṃ bālaṃ viṣairhatam/ </l>
                        <l>agocarabhṛtaṃ vyālasūditaṃ māṃsamutsṛjet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.312">
                            <label>Ca.1.27.312 </label>
                            ato 'anyathā hitaṃ māṃsaṃ bṛṃhaṇaṃ balavardhanam/ </l>
                        <l>prīṇanaḥ sarvabhūtānāṃ hṛdyo māṃsarasaḥ param// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.313">
                            <label>Ca.1.27.313 </label>
                            śuṣyatāṃ vyādhimuktānāṃ kṛśānāṃ kṣīṇaretasām/ </l>
                        <l>balavarṇārthināṃ caiva rasaṃ vidyādyathāmṛtam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.314">
                            <label>Ca.1.27.314 </label>
                            sarvarogapraśamanaṃ yathāsvaṃ vihitaṃ rasam/ </l>
                        <l>vidyāt svaryaṃ balakaraṃ vayobuddhīndriyāyuṣām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.315">
                            <label>Ca.1.27.315 </label>
                            vyāyāmanityāḥ strīnityā madyanityāśca ye narāḥ/ </l>
                        <l>nityaṃ māṃsarasāhārā nāturāḥ syurna durbalāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.316">
                            <label>Ca.1.27.316 </label>
                            krimivātātapahataṃ śuṣkaṃ jīrṇamanārtavam/ </l>
                        <l>śākaṃ niḥsnehasiddhaṃ ca varjyaṃ yaccāparisrutam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.317">
                            <label>Ca.1.27.317 </label>
                            purāṇamāmaṃ saṃkliṣṭaṃ krimivyālahimātapaiḥ/ </l>
                        <l>adeśakālajaṃ klinnaṃ yatsyātphalamasādhu tat// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.318">
                            <label>Ca.1.27.318 </label>
                            &amp;haritānāṃ yathāśākaṃ nirdeśaḥ sādhanādṛte/ </l>
                        <l>madyāmbugorasādīnāṃ sve sve varge viniścayaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.319">
                            <label>Ca.1.27.319 </label>
                            &amp;yadāhāraguṇaiḥ pānaṃ viparītaṃ tadiṣyate/ </l>
                        <l>annānupānaṃ dhātūnāṃ dṛṣṭaṃ yanna virodhi ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.320">
                            <label>Ca.1.27.320 </label>
                            āsavānāṃ samuddiṣṭāmaśītiṃ caturuttarām/ </l>
                        <l>jalaṃ peyamapeyaṃ ca parīkṣyānupibeddhitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.321">
                            <label>Ca.1.27.321 </label>
                            &amp;snigdhoṣṇaṃ mārute śastaṃ pitte madhuraśītalam/ </l>
                        <l>kaphe 'anupānaṃ rūkṣoṣṇaṃ kṣaye māṃsarasaḥ param// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.322">
                            <label>Ca.1.27.322 </label>
                            upavāsādhvabhāṣyastrīmārutātapakarmabhiḥ/ </l>
                        <l>klāntānāmanupānārthaṃ payaḥ pathyaṃ yathā 'amṛtam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.323">
                            <label>Ca.1.27.323 </label>
                            surā kṛśānāṃ puṣṭyarthamanupānaṃ vidhīyate/ </l>
                        <l>kārśyārthaṃ sthūladehānāmanu śastaṃ madhūdakam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.324">
                            <label>Ca.1.27.324 </label>
                            alpāgnīnāmanidrāṇāṃ tandrāśokabhayaklamaiḥ/ </l>
                        <l>madyamāṃsocitānāṃ ca madyamevānuśasyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.325">
                            <label>Ca.1.27.325 </label>
                            &amp;athānupānakarmaguṇān pravakṣyāmaḥ anupānaṃ tarpayati,
                            prīṇayati, ūrjayati, bṛṃhayati, paryāptimabhinirvartayati,
                            bhuktamavasādayati, annasaṅghātaṃ bhinatti, mārdavamāpādayati,
                            kledayati, jarayati, sukhapariṇāmitāmāśuvyavāyitāṃ
                            cāhārasyopajanayatīti // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.326">
                            <label>Ca.1.27.326 </label>
                            bhavati cātra</l>
                        <l xml:id="Ca.1.27.326ab">
                            <label>Ca.1.27.326ab </label>
                            anupānaṃ hitaṃ yuktaṃ tarpayatyāśu mānavam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.27.326cd">
                            <label>Ca.1.27.326cd </label>
                            sukhaṃ pacati cāhāramāyuṣe ca balāya ca // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.327ab">
                            <label>Ca.1.27.327ab </label>
                            nordhvāṅgamārutāviṣṭa na hikkāśvāsakāsinaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.27.327cd">
                            <label>Ca.1.27.327cd </label>
                            na gītabhāṣyāadhyayanaprasaktā norasi kṣatāḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.328ab">
                            <label>Ca.1.27.328ab </label>
                            pibeyurudakaṃ bhuktvā taddhi kaṇṭorasi sthitam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.27.328cd">
                            <label>Ca.1.27.328cd </label>
                            snehamāhārajaṃ hatvā bhūyo doṣāya kalpate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.329ab">
                            <label>Ca.1.27.329ab </label>
                            annapānaikadeśo 'ayamuktaḥ prāyopayogikaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.27.329cd">
                            <label>Ca.1.27.329cd </label>
                            dravyāṇi na hi nirdeṣṭuṃ śakyaṃ kātsnryena nāmabhiḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.330ab">
                            <label>Ca.1.27.330ab </label>
                            yathā nānauṣadhaṃ kiṃciddeśajānāṃ vaco yathā / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.27.330cd">
                            <label>Ca.1.27.330cd </label>
                            dravyaṃ tattattathā vācyamanuktamiha yadbhavet // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.331ab">
                            <label>Ca.1.27.331ab </label>
                            caraḥ śarīrāvayavāḥ svabhāvo dhātavaḥ kriyā / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.27.331cd">
                            <label>Ca.1.27.331cd </label>
                            liṅgaḥ pramāṇaṃ saṃskāro mātra cāsmin parīkṣyate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.332ab">
                            <label>Ca.1.27.332ab </label>
                            caro 'anūpajalākāśadhanvādyo bhakṣyasaṃvidhiḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.27.332cd">
                            <label>Ca.1.27.332cd </label>
                            jalajānūpajāścaiva jalānūpacarāśca ye // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.333ab">
                            <label>Ca.1.27.333ab </label>
                            gurubhakṣyāśca ye sattvāḥ sarve te guravaḥ smṛtāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.27.333cd">
                            <label>Ca.1.27.333cd </label>
                            laghubhakṣyāstu laghavo dhanvajā dhanvacāriṇaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.334ab">
                            <label>Ca.1.27.334ab </label>
                            śarīrāvayavāḥ sakthiśiraḥskandhādayastathā / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.27.334cd">
                            <label>Ca.1.27.334cd </label>
                            sakthimāṃsādguruḥ skandhastataḥ kroḍastataḥ śiraḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.335ab">
                            <label>Ca.1.27.335ab </label>
                            vṛṣaṇau carma meḍhraṃ ca śroṇī vṛkkau yakṛdgudam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.27.335cd">
                            <label>Ca.1.27.335cd </label>
                            māṃsādgurutaraṃ vidyādyathāsvaṃ madhyamasthi ca // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.336ab">
                            <label>Ca.1.27.336ab </label>
                            svabhāvāllaghavo mugāstathā lāvakapiñjalāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.27.336cd">
                            <label>Ca.1.27.336cd </label>
                            svabhāvādguravo māṣā varāhamahiṣāstathā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.337ab">
                            <label>Ca.1.27.337ab </label>
                            dhātūnāṃ śoṇitādīnāṃ guruṃ vidyādyathottaram / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.27.337cd">
                            <label>Ca.1.27.337cd </label>
                            alasebhyo viśiṣyante prāṇino ye bahukriyāḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.338ab">
                            <label>Ca.1.27.338ab </label>
                            gauravaṃ liṅgasāmānye puṃsāṃ strīṇāṃ tu lāghavam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.27.338cd">
                            <label>Ca.1.27.338cd </label>
                            mahāpramāṇā guravaḥ svajātau laghavo 'anyathā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.339ab">
                            <label>Ca.1.27.339ab </label>
                            gurūṇāṃ lāghavaṃ vidyāt saṃskrārāt saviparyayam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.27.339cd">
                            <label>Ca.1.27.339cd </label>
                            vrīherlājā yathā ca syuḥ saktūnāṃ siddhapiṇḍikāḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.340ab">
                            <label>Ca.1.27.340ab </label>
                            alpādāne gurūṇāṃ ca laghūnāṃ cātisevane / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.27.340cd">
                            <label>Ca.1.27.340cd </label>
                            mātrā kāraṇamuddiṣṭaṃ dravyāṇāṃ gurulāghave // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.341ab">
                            <label>Ca.1.27.341ab </label>
                            gurūṇāmalpamādeyaṃ laghūnāṃ tṛptiriṣyate / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.27.341cd">
                            <label>Ca.1.27.341cd </label>
                            mātrāṃ dravyāṇyapekṣante mātrā cāgnimapekṣate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.342ab">
                            <label>Ca.1.27.342ab </label>
                            balamārogyamāyuśca prāṇāścāgnau pratiṣṭhitāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.27.342cd">
                            <label>Ca.1.27.342cd </label>
                            annapānendhanaiścāgnirjvalati vyeti cānyathā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.343ab">
                            <label>Ca.1.27.343ab </label>
                            gurulāghavacinteyaṃ prāyeṇālapavbalān prati / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.27.343cd">
                            <label>Ca.1.27.343cd </label>
                            mandakriyānanārogyān sukumārānsukhocitān // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.344ab">
                            <label>Ca.1.27.344ab </label>
                            dīptāgnayaḥ kharāhārāḥ karmanityā mahodarāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.27.344cd">
                            <label>Ca.1.27.344cd </label>
                            ye narāḥ prati tāṃścintyaṃ nāvaśyaṃ gurulāghavam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.345ab">
                            <label>Ca.1.27.345ab </label>
                            hitābhirjuhuyānnityamantaragniṃ samāhitaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.27.345cd">
                            <label>Ca.1.27.345cd </label>
                            annapānasamidbhirnā mātrākālau vicārayan // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.346ab">
                            <label>Ca.1.27.346ab </label>
                            āhitāgniḥ sadā pathyānyantaragnau juhoti yaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.27.346cd">
                            <label>Ca.1.27.346cd </label>
                            divase divase brahma japatyatha dadāti ca // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.347ab">
                            <label>Ca.1.27.347ab </label>
                            naraṃ niḥśreyase yuktaṃ sātmyajñaṃ pānabhojane / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.27.347cd">
                            <label>Ca.1.27.347cd </label>
                            bhajante nāmayāḥ kecidbhāvino 'apyantarādṛte // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.348ab">
                            <label>Ca.1.27.348ab </label>
                            ṣaḍtriṃśataṃ sahasrāṇi rātrīṇāṃ hitabhojanaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.27.348cd">
                            <label>Ca.1.27.348cd </label>
                            jīvatyanāturo janturjitātmā saṃmataḥ satām // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.349ab">
                            <label>Ca.1.27.349ab </label>
                            prāṇāḥ prāṇabhṛtāmannamannaṃ loko 'abhidhāvati / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.27.349cd">
                            <label>Ca.1.27.349cd </label>
                            varṇaḥ prasādaḥ sausvaryaṃ jīvitaṃ pratibhā sukham // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.350ab">
                            <label>Ca.1.27.350ab </label>
                            tuṣṭiḥ puṣṭirbalaṃ medhā sarvamanne pratiṣṭhitam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.27.350cd">
                            <label>Ca.1.27.350cd </label>
                            laukikaṃ karma yadvṛttau svargatau yaca vaidikam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.351ab">
                            <label>Ca.1.27.351ab </label>
                            karmāpavarge yaccoktaṃ taccāpyanne pratiṣṭhitam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.27.351">
                            <label>Ca.1.27.351 </label>
                            tatra ślokaḥ</l>
                        <l xml:id="Ca.1.27.351cd">
                            <label>Ca.1.27.351cd </label>
                            annapānaguṇāḥ sāgryā vargā dvādaśa niścitāḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.27.352ab">
                            <label>Ca.1.27.352ab </label>
                            saguṇānyanupāanāni gurulāghavasaṃgrahaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.27.352cd">
                            <label>Ca.1.27.352cd </label>
                            annapānavidhāvuktaṃ tat parīkṣyaṃ viśeṣataḥ // </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte ślokasthāne
                        'annapānavidhirnāma saptaviṃśo 'adhyāyaḥ //</trailer>
                </div>
                <div n="28" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>aṣṭāviṃśo 'adhyāyaḥ</head>
                    <p xml:id="Ca.1.28.1">
                        <label>Ca.1.28.1 </label>
                        athāto vividhāśitapītīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.2">
                        <label>Ca.1.28.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.3">
                        <label>Ca.1.28.3 </label>
                        vividhamaśitaṃ pītaṃ līḍhaṃ khāditaṃ
                        jantorhitamantaragnisandhukṣitabalena yathāsvenoṣmaṇā
                        samyagvipacyamānaṃ
                        kālavadanavasthitasarvadhātupakamanupahatasarvadhātūṇsmamārutasrotaḥ
                        kevalaṃ śrīramupacayabalavarṇasukhāyuṣā yojayati
                        śarīradhātūnūrjayati ca / </p>
                    <p>dhātavo hi dhātvāhārāḥ prakṛtimanuvartante // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.4">
                        <label>Ca.1.28.4 </label>
                        tatrāhāraprasādākhyo rasaḥ kiṭṭaṃ ca malākhyamabhinirvartate / </p>
                    <p>kiṭṭāt svedamūtrapurīṣavātapittaśleṣmāṇaḥ
                        karṇākṣināsikāsyalomakūpaprajananamalāḥ
                        keśaśmaśrulomanakhādayaścāvayavāḥ puṣyanti / </p>
                    <p>puṣyanti tvāhārarasādrasarudhiramāṃsamedosthimajjaśukraujāṃsi
                        pañcendriyadravyāṇi dhātuprasādasaṃjñakāni
                        śarīrasandhibandhapicchādayaścāvayavāḥ / </p>
                    <p>te sarva eva dhātavo malākhyāḥ prasādākhyāśca rasamalābhyāṃ
                        puṣyantaḥ svaṃ mānamanuvartante yathāvayaḥśarīram / </p>
                    <p>evaṃ rasamalau svapramāṇāvasthitāvāśrayasya
                        samadhātordhātusāmyamanuvartayataḥ / </p>
                    <p>nimittatastu kṣīṇavṛddhānāṃ prasādākhyānāṃ dhātūnāṃ
                        vṛddhikṣayābhyāmāhāramūlābhyāṃ rasaḥ sāmyamutpādayatyārogyāya
                        kiṭṭaṃ ca malānāmevameva / </p>
                    <p>svamānātiriktāḥ punarutasargiṇaḥ śītoṣṇaparyāyaguṇaiścopacaryamāṇā
                        malāḥ śarīradhātusāmyakarāḥ samupalabhyante // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.5">
                        <label>Ca.1.28.5 </label>
                        teṣāṃ tu malaprasādākhyānāṃ dhātūnāṃ srotāṃsyayanamukhāni / </p>
                    <p>tāni yathāvibhāgena yathāsvaṃ dhātūnāpūrayanti / </p>
                    <p>evamidaṃ śarīramaśitapītalīḍhakhāditaprabhavam / </p>
                    <p>aśitapītalīḍhakhāditaprabhavāścāsmiñ śarīre vyādhayo bhavanti / </p>
                    <p>hitāhitopayogaviśeṣāstvatra śubhāśubhaviśeṣakarā bhavantīti // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.6">
                        <label>Ca.1.28.6 </label>
                        evaṃvādinaṃ bhagavantamātreyamagniveśa uvāca dṛśyante hi bhagavan
                        hitasamākhyātamapyāhāramupayuñjānā vyādhimantaścāgadāśca
                        tathaivāhitasamākhyātam evaṃ dṛṣṭe kathaṃ
                        hitāhitopayogaviśeṣātmakaṃ śubhāśubhaviśeṣamupalabhāmaha iti // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.7">
                        <label>Ca.1.28.7 </label>
                        tamuvāca bhagavānātreyaḥ na hitāhāropayogināmagniveśa tannimittā
                        vyādhayo jāyante na ca kevalaṃ hitāhāropayogādeva
                        sarvavyādhibhayamatikrāntaṃ bhavati santi hyṛte
                        'apyahitāhāropayogādantārogaprakṛtayaḥ tadyathā kālaviparyayaḥ
                        prajñāparādhaḥ śabdasparśarūparasagandhāścāsātmyā iti / </p>
                    <p>tāśca rogaprakṛtayo rasān samyagupayuñjānamapi
                        puruṣamaśubhenopapādayanti tasmāddhitāhāropayogino 'api dṛśyante
                        vyādhimantaḥ / </p>
                    <p>ahitāhāropayogināṃ punaḥ kāraṇato na sadyo doṣavān bhavatyapacāraḥ
                        / </p>
                    <p>na hi sarvāṇyapathyāni tulyadoṣāṇi na ca sarve doṣāstulyabalāḥ na
                        ca sarvāṇi śarīrāṇi vyādhikṣamatve samarthāni bhavanti / </p>
                    <p>tadeva hyapathyaṃ
                        deśakālasaṃyogavīryapramāṇātiyogādbhūyastaramapathayṃ saṃpadyate / </p>
                    <p>sa eva doṣaḥ saṃsṛṣṭayonirviruddhopakramo
                        gambhīrānugataścirasthitaḥ prāṇāyatanasamuttho marmopaghātī
                        kaṣṭatamaḥ kṣiprakāritamaśca saṃpadyate / </p>
                    <p>śarīrāṇi cātisthūlānyatikṛśānyaniviṣṭamāṃsaśoṇitāsthīni
                        durbalānyasātmyāhāropacitānyalpāhārāṇyalpasattvāni ca
                        bhavantyavyādhisahāni viparītāni punarvyādhisahāni / </p>
                    <p>ebhyaścaivāpathyāhāradoṣaśarīraviśeṣebhyo vyādhayo mṛdavo dāruṇāḥ
                        kṣiprasamutthāścirakāriṇaśca bhavanti / </p>
                    <p>ta eva vātapittaśleṣmāṇaḥ sthānaviśeṣe prakupitā
                        vyādhiviśeṣānabhinirvartayantyagniveśa // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.8">
                        <label>Ca.1.28.8 </label>
                        tatra rasādiṣu sthāneṣu prakupitānāṃ doṣāṇāṃ yasmin sthāne ye ye
                        vyādhayaḥ saṃbhavanti tāṃstān yathāvadanuvyākhyāsyāmaḥ // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.9ab">
                        <label>Ca.1.28.9ab </label>
                        aśraddhā cāruciścāsyavairasyamarasajñatā / </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.9cd">
                        <label>Ca.1.28.9cd </label>
                        hṛllāso gauravaṃ tandrā sāṅgamardo jvarastamaḥ // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.10ab">
                        <label>Ca.1.28.10ab </label>
                        pāṇḍutvaṃ srotasāṃ rodhaḥ klaibyaṃ sādaḥ kṛśāṅgatā / </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.10cd">
                        <label>Ca.1.28.10cd </label>
                        nāśo 'agnerayathākālā valayaḥ palitāni ca // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.11ab">
                        <label>Ca.1.28.11ab </label>
                        rasapradoṣajā rogā vakṣyante raktadoṣajāḥ / </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.11cd">
                        <label>Ca.1.28.11cd </label>
                        kuṣṭhavīsarpapiḍakā raktapittamasṛgdaraḥ / </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.12ab">
                        <label>Ca.1.28.12ab </label>
                        gudameḍhrāsyapākaśca plīhā gulmo 'atha vidradhiḥ // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.12cd">
                        <label>Ca.1.28.12cd </label>
                        nīlikā kāmalā vyaṅgaḥ pipplavastilakālakāḥ // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.13ab">
                        <label>Ca.1.28.13ab </label>
                        dadruścarmadalā śvitraṃ pāmā koṭhāsramaṇḍalam / </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.13cd">
                        <label>Ca.1.28.13cd </label>
                        raktapradoṣājjāyante śṛṇu māṃsapradoṣajān // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.14ab">
                        <label>Ca.1.28.14ab </label>
                        adhimāṃsārbudaṃ kīlaṃ galaśālūkaśuṇḍike / </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.14cd">
                        <label>Ca.1.28.14cd </label>
                        pūtimāṃsālajīgaṇḍagaṇḍamālopajihvikāḥ // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.15ab">
                        <label>Ca.1.28.15ab </label>
                        vidyānmāṃsāśrayān medaḥsaṃśrayāṃstu pracakṣmahe / </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.15cd">
                        <label>Ca.1.28.15cd </label>
                        ninditāni pramehāṇāṃ pūrvarūpāṇi yāni ca // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.16ab">
                        <label>Ca.1.28.16ab </label>
                        adhyasthidantau dantāsthimedaśūlaṃ vivarṇatā / </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.16cd">
                        <label>Ca.1.28.16cd </label>
                        keśalomanakhaśmaśrudoṣāścāsthipradoṣajāḥ // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.17ab">
                        <label>Ca.1.28.17ab </label>
                        rūk parvaṇāṃ bhramo mūrcchā darśanaṃ tamasastathā / </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.17cd">
                        <label>Ca.1.28.17cd </label>
                        aruṣāṃ sthūlamūlānāṃ parvajānāṃ ca darśanam // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.18ab">
                        <label>Ca.1.28.18ab </label>
                        majjapradoṣāt śukrasya doṣāt klaibyamaharṣaṇam / </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.18cd">
                        <label>Ca.1.28.18cd </label>
                        rogi vā klībamalpāyurvirūpaṃ vā prajāyate // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.19ab">
                        <label>Ca.1.28.19ab </label>
                        na cāsya jāyate garbhaḥ patati prasravatyapi / </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.19cd">
                        <label>Ca.1.28.19cd </label>
                        śukraṃ hi duṣṭaṃ sāpatyaṃ sadāraṃ bādhate naram // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.20ab">
                        <label>Ca.1.28.20ab </label>
                        indriyāṇi samāśritya prakupyanti yadā malāḥ / </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.20cd">
                        <label>Ca.1.28.20cd </label>
                        upaghātopatāpābhyāṃ yojayantīndriyāṇi te // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.21ab">
                        <label>Ca.1.28.21ab </label>
                        snāyau sirākaṇḍarābhyo duṣṭāḥ kliśnanti mānavam / </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.21cd">
                        <label>Ca.1.28.21cd </label>
                        stambhasaṃkocakhallībhirgranthisphuraṇasuptibhiḥ // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.22ab">
                        <label>Ca.1.28.22ab </label>
                        malānāśritya kupitā bhedaśoṣapradūṣaṇam / </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.22cd">
                        <label>Ca.1.28.22cd </label>
                        doṣā malānāṃ kurvanti saṅgotsargāvatīva ca // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.23ab">
                        <label>Ca.1.28.23ab </label>
                        vividhādaśitāt pītādahitāllīḍhakhāditāt / </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.23cd">
                        <label>Ca.1.28.23cd </label>
                        bhavantyete manuṣyāṇāṃ vikārā ya udāhṛtāḥ // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.24ab">
                        <label>Ca.1.28.24ab </label>
                        teṣāmicchannanutpattiṃ seveta matimān sadā / </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.24cd">
                        <label>Ca.1.28.24cd </label>
                        hitānyevāśitādīni na syustajjāstathā+āmayāḥ // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.25ab">
                        <label>Ca.1.28.25ab </label>
                        rasajānāṃ vikārāṇāṃ sarvaṃ laṅghanamauṣadham / </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.25cd">
                        <label>Ca.1.28.25cd </label>
                        vidhiśoṇitike 'adhyāye raktajānāṃ bhiṣagjitam // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.26ab">
                        <label>Ca.1.28.26ab </label>
                        māṃsajānāṃ tu saṃśuddhiḥ śastrakṣārāgnikarma ca / </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.26cd">
                        <label>Ca.1.28.26cd </label>
                        aṣṭauninditike 'adhyāye medojānāṃ cikitsitam // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.27ab">
                        <label>Ca.1.28.27ab </label>
                        asthyāśrayāṇāṃ vyādhīnāṃ pañcakarmāṇi bheṣajam / </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.27cd">
                        <label>Ca.1.28.27cd </label>
                        bastayaḥ kṣīrasarpīṃṣi tiktakopahitāni ca // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.28ab">
                        <label>Ca.1.28.28ab </label>
                        majjaśukrasamutthānāmauṣadhaṃ svādutiktakam / </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.28cd">
                        <label>Ca.1.28.28cd </label>
                        annaṃ vyavāyavyāyāmau śuddhiḥ kāle ca mātrayā // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.29ab">
                        <label>Ca.1.28.29ab </label>
                        śāntirindriyajānāṃ tu trimarmīye pravakṣyate / </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.29cd">
                        <label>Ca.1.28.29cd </label>
                        snāyvādijānāṃ praśamo vakṣyate vātarogike // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.30ab">
                        <label>Ca.1.28.30ab </label>
                        navegāndhāraṇe 'adhyāye cikitsāsaṃgrahaḥ kṛtaḥ / </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.30cd">
                        <label>Ca.1.28.30cd </label>
                        malajānāṃ vikārāṇāṃ siddhiścoktā kvacitkvacit // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.31ab">
                        <label>Ca.1.28.31ab </label>
                        vyāyāmādūṣmaṇastaikṣṇyāddhitasyānavacāraṇāt / </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.31cd">
                        <label>Ca.1.28.31cd </label>
                        koṣṭhācchākhā malā yānti drutatvānmārutasya ca // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.32ab">
                        <label>Ca.1.28.32ab </label>
                        tatrasthāśca vilambante kadācinna samīritāḥ / </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.32cd">
                        <label>Ca.1.28.32cd </label>
                        nādeśakāle kupyanti bhūyo hetupratīkṣiṇaḥ // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.33ab">
                        <label>Ca.1.28.33ab </label>
                        vṛddhyā viṣyandānāt pākāt srotomukhaviśothanāt / </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.33cd">
                        <label>Ca.1.28.33cd </label>
                        śākhā muktvā malāḥ koṣṭhaṃ yanti vāyośca nigrahāt / </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.34ab">
                        <label>Ca.1.28.34ab </label>
                        ajātānāmanutpattau jātānāṃ vinivṛttaye / </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.34cd">
                        <label>Ca.1.28.34cd </label>
                        rogāṇāṃ yo vidhirdṛṣṭaḥ sukhārthī taṃ samācaret // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.35ab">
                        <label>Ca.1.28.35ab </label>
                        sukhārthā sarvabhūtānāṃ matāḥ sarvāḥ pravṛttayaḥ / </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.35cd">
                        <label>Ca.1.28.35cd </label>
                        jñānājñānaviśeṣāttu mārgāmārgapravṛttayaḥ // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.36ab">
                        <label>Ca.1.28.36ab </label>
                        hitamevānurudhyante praparīkṣya parīkṣakāḥ / </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.36cd">
                        <label>Ca.1.28.36cd </label>
                        rajomohāvṛtātmānaḥ priyameva tu laukikāḥ // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.37ab">
                        <label>Ca.1.28.37ab </label>
                        śrutaṃ buddhiḥ smṛtirdākṣyaṃ dhṛtirhitaniṣevaṇam / </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.37cd">
                        <label>Ca.1.28.37cd </label>
                        vāgviśuddhiḥ śamo dhairyamāśrayanti parīkṣakam // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.38ab">
                        <label>Ca.1.28.38ab </label>
                        laukikaṃ nāśrayantyete guṇā moharajaḥśritam / </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.38cd">
                        <label>Ca.1.28.38cd </label>
                        tanmūlā bahavo yanti rogāḥ śārīramānasāḥ // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.39ab">
                        <label>Ca.1.28.39ab </label>
                        prajñāparādhāddhyahitānarthān pañca niṣevate / </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.39cd">
                        <label>Ca.1.28.39cd </label>
                        saṃdhārayati vegāṃśca sevate sāhasāni ca // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.40ab">
                        <label>Ca.1.28.40ab </label>
                        tadātvasukhasaṃjñeṣu bhāveṣvajño 'anurajyate / </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.40cd">
                        <label>Ca.1.28.40cd </label>
                        rajyate na tu vijñātā vijñāne hyamalīkṛte // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.41ab">
                        <label>Ca.1.28.41ab </label>
                        na arāgānnāpyavijñānādāhārānupayojayet / </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.41cd">
                        <label>Ca.1.28.41cd </label>
                        parīkṣya hitamaśnīyāddeho hyāhārasaṃbhavaḥ // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.42ab">
                        <label>Ca.1.28.42ab </label>
                        āḥrasya vidhāvaṣṭau viśeṣā hetusājñakāḥ / </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.42cd">
                        <label>Ca.1.28.42cd </label>
                        śubhāśubhasamutpattau tān parīkṣy aprayojayet // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.43ab">
                        <label>Ca.1.28.43ab </label>
                        parihāryāṇyapathyāni sadā pariharannaraḥ / </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.43cd">
                        <label>Ca.1.28.43cd </label>
                        bhavatyanṛṇatāṃ prāptaḥ sādhūnāmiha paṇḍitaḥ // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.44ab">
                        <label>Ca.1.28.44ab </label>
                        yattu rogasamutthānamaśakyamiha kenacit / </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.44cd">
                        <label>Ca.1.28.44cd </label>
                        parihartuṃ na tat prāpya śocitavyaṃ manīṣibhiḥ // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.45">
                        <label>Ca.1.28.45 </label>
                        tatra ślokāḥ</p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.45ab">
                        <label>Ca.1.28.45ab </label>
                        āhārasaṃbhavaḥ vastu rogāścāhārasaṃbhavāḥ / </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.45cd">
                        <label>Ca.1.28.45cd </label>
                        hitāhitaviśeṣācca viśeṣaḥ sukhaduḥkhayoḥ // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.46ab">
                        <label>Ca.1.28.46ab </label>
                        sahatve cāsahatve ca duḥkhānāmṃ dehasattvayoḥ / </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.46cd">
                        <label>Ca.1.28.46cd </label>
                        viśeṣo rogasaṅghāścca dhātujā ye pṛthakpṛthak // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.47ab">
                        <label>Ca.1.28.47ab </label>
                        teṣāṃ caiva praśamanaṃ koṣṭhācchākhā upetya ca / </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.47cd">
                        <label>Ca.1.28.47cd </label>
                        doṣā yathā prakupyanti śākhābhyaḥ koṣṭhametya ca // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.48ab">
                        <label>Ca.1.28.48ab </label>
                        prājñājñayorviśeṣaśca svasthāturahitaṃ ca yat / </p>
                    <p xml:id="Ca.1.28.48cd">
                        <label>Ca.1.28.48cd </label>
                        vividhāśitapītīye tat sarvaṃ saṃprakāśitam // </p>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte sūtrasthāne
                        vividhāśitapītīyo nāmāṣṭāviṃśo 'adhyāyaḥ //</trailer>
                </div>
                <div n="29" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>ūnatriṃśo 'adhyāyaḥ</head>
                    <p xml:id="Ca.1.29.1">
                        <label>Ca.1.29.1 </label>
                        athāto daśaprāṇāyatanīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.29.2">
                        <label>Ca.1.29.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ // </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.29.3ab">
                            <label>Ca.1.29.3ab </label>
                            daśaivāyatanānyāhuḥ prāṇā yeṣu pratiṣṭhitāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.29.3cd">
                            <label>Ca.1.29.3cd </label>
                            śaṅkhau marmatrayaṃ kaṇṭho raktaṃ śukraujasī gudam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.29.4ab">
                            <label>Ca.1.29.4ab </label>
                            tānīndriyāṇi vijñānaṃ cetanāhetumāmayān / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.29.4cd">
                            <label>Ca.1.29.4cd </label>
                            jānīye yaḥ sa vai vidvān prāṇābhisara ucyate // </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.1.29.5">
                        <label>Ca.1.29.5 </label>
                        dvividhaṣtu khalu bhiṣajo bhavantyagniveśa prāṇānāmeke 'abhisarā
                        hantāro rogāṇāṃ rogāṇāmeke 'abhisarā hatāraḥ prāṇānāmiti // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.29.6">
                        <label>Ca.1.29.6 </label>
                        evaṃvādinaṃ bhagavantamātreyamagniveśa uvāca bhagavaṃste
                        kathamasmābhirveditavyā bhaveyuriti // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.29.7">
                        <label>Ca.1.29.7 </label>
                        bhagavānuvāca ya ime kulīnāḥ paryavadātaśrutāḥ paridṛṣṭakarmāṇo
                        dakṣāḥ śucayo jitahastā jitātmānaḥ sarvopakaraṇavantaḥ
                        sarvendriyopapannāḥ prakṛtijñāḥ pratipattijñāśca te jñeyāḥ
                        prāṇānāmabhisarā hantāro rogāṇāṃ tathāvidhā hi kelave śarīrajñāne
                        śarīrābhinirvṛttijñāne prakṛtivikārajñāne ca niḥsaṃśayāḥ
                        sukhasādhyakṛcchrasādhyayāpyapratyākhyeyānāṃ ca rogāṇāṃ
                        samutthānapūrvarūpaliṅgavedanopaśayaviśeṣajñāne vyapagatasaṃdehāḥ,
                        trividhasyāyurvedasūtrasya sasaṃgrahavyākaraṇasya
                        satrividhauṣadhagrāmasya pravaktāraḥ pañcatriṃśato mūlaphalānāṃ
                        caturṇāṃ ca snehānāṃ pañcānāṃ ca lavaṇānāmaṣṭānāṃ ca
                        mūtrāṇāmaṣṭāṇāṃ ca kṣīrāṇāṃ kṣīratvagvṛkṣāṇāṃ ca ṣaṇṇāṃ
                        śirovirecanādeśca pañcakarmāśrayasyauṣadhagaṇasyāṣṭāviṃśateśca
                        yavāgūnāṃ dvātriṃśataścūrṇapradehānāṃ ṣaṇṇāṃ ca virecanaśatānāṃ
                        pañcānāṃ ca kaṣāyaśatānāṃ prayoktāraḥ,
                        svasthavṛttavihitabhojanapānaniyamasthānacaṅkramaṇaśayanāsanamātrādravyāñjanadhūmanāvanābhyañjanaparimārjanavegāvidhāraṇavidhāraṇavyāyāmasātmyendriyaparīkṣopakramaṇasadvṛttakuśalāḥ
                        catuṣpādopagṛhīte ca bheṣaje ṣoḍaśakale saviniścaye satriparyeṣaṇe
                        savātakalākalajñāne vyapagatasandehāḥ caturvidhasya ca snehasya
                        caturviṃśatyupanayasyopakalpanīyasya catuḥṣaṣṭiparyantasya ca
                        vyavasthāpayitāraḥ, bahuvidhavidhānayuktānāṃ ca
                        snehyasvedyavamyavirecyavividhauṣadhopacārāṇāṃ ca kuśalāḥ
                        śirorogāderdoṣāṃśavikalpajasya ca vyādhisaṃgrahasya
                        sakṣayapiḍakāvidradhestrayāṇāṃ ca śophānāṃ
                        bahuvidhaśophānubandhānāmaṣṭacatvāriṃśataśca rogādhikaraṇānāṃ
                        catvāriṃśaduttarasya ca nānātmajasya vyādhiśatasta tathā
                        vigarhitātisthūlātikṛśānāṃ sahetulakṣaṇopakramāṇāṃ svapnasya ca
                        hitāhitasyāsvapnātisvapnasya ca sahetūpakramasya ṣaṇṇāṃ ca
                        laṅghanādīnāmupakramāṇāṃ saṃtarpaṇāpatarpaṇajānāṃ ca rogāṇāṃ
                        sarūpapraśamanānāṃ śoṇitajānāṃ ca vyādhīnāṃ
                        madamūrcchāyasaṃnyāsānāṃ ca sakāraṇarūpauṣadhopacārāṇāṃ kuśalāḥ
                        kuśalāścāhāravidhiviniścayasya prakṛtya
                        hitāhitānāmāhāravikārāṇāmagryasaṃgrahasyāsavānāṃ ca
                        caturaśīterdravyaguṇakarmaviniścayasya rasānurasasaṃśrayasya
                        savikalpavairodhikasya dvādaśavargāśrayasya cānnapānasya
                        saguṇaprabhāvasya sānupānaguṇasya
                        navavidhasyārthasaṃgrahasyāhāragateśca
                        hitāhitopayogaviśeṣātmakasya ca śubhāśubhaviśeṣasya dhātvāśrayāṇāṃ
                        ca rogāṇāṃ sauṣadhasaṃgrahāṇāṃ daśānāṃ ca prāṇāyatanānāṃ yaṃ ca
                        vakṣyāmyarthedaśamahāmūlīye triṃśattamādhyāye, tatra ca kṛtsnasya
                        tantroddeśalakṣṇasya tantrasya ca
                        grahaṇadhāraṇavijñānaprayogakarmakāryakālakartṛkaraṇakuśalāḥ
                        kuśalāśca smṛtimatiśāstrayuktijñānasyātmanaḥ
                        śīlaguṇairavisaṃvādanena ca saṃpādanena sarvaprāṇiṣu cetaso
                        maitrasya mātāpitṛbhrātṛbandhuvat evaṃyuktā bavantyagniveśa
                        prāṇānāmabhisarā hantāro rogāṇāmiti // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.29.8">
                        <label>Ca.1.29.8 </label>
                        ato viparītā rogāṇāmabhisarā hantāraḥ prāṇānāṃ
                        bhiṣakchadmapraticchannāḥ kaṇṭakabhūtā lokasya
                        pratirūpakasadharmāṇo rājñāṃ pramādāccaranti rāṣṭrāṇi // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.29.9">
                        <label>Ca.1.29.9 </label>
                        teṣāmidaṃ viśeṣavijñāṇaṃ bhavati atyarthaṃ vaidyaveśena ślāghamānā
                        viśikhāntaramanucaranti karmalobhāt śrutvā ca
                        kasyacidāturayamabhitaḥ paripatanti saṃśravaṇe cāsyātmano
                        vaidyaguṇānuccairvadanti yaścāsya vaidyaḥ pratikarma karoti tasya
                        ca doṣānmuhurmuhurudāharanti āturamitrāṇi ca
                        praharṣaṇopajāpopasevādibhiricchantyātmīkartuṃ svalpecchutāṃ
                        cāmanaḥ khyāpayanti karma cāsādya muhurmuhuravalokayanti
                        dākṣyeṇājñānamātmanaḥ pracchādayitukāmāḥ vyādhiṃ
                        cāpāvartayitumaśaknuvato
                        &amp;vyādhitamevānupakaraṇamaparicārakamanātmamupadiśanti,
                        antagataṃ cainamabhisamīkṣyānyamāśrayanti deśamapadeśamātamanaḥ
                        kṛtvā prākṛtajanasannipāte cātmanaḥ kauśalamakuśalavadvarṇayanti
                        adhīravacca dhairyamapavacanti dhīrāṇāṃ vidvajjanasannipātaṃ
                        &amp;{ā.cābhisamīkṣya} pratibhayamiva kāntāramadhvagāḥ pariharanti
                        dūrāt yaścaiṣāṃ kaścit sūtrāvayavo bhavatyupayuktastamaprakṛte
                        prakṛtāntare vā satatamudāharanti na cānuyogamicchantyanuyoktuṃ vā
                        mṛtyoriva cānuyogādudvijante na caiṣāmācāryaḥ śiṣyaḥ sabrahmacārī
                        vaivādiko vā kaścit prajñāyata iti // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.29.10">
                        <label>Ca.1.29.10 </label>
                        bhavanti cātra ---</p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.29.10ab">
                            <label>Ca.1.29.10ab </label>
                            bhiṣakchadma praviśyaivaṃ vyādhitāṃstarkayanti ye/ </l>
                        <l xml:id="Ca.1.29.10cd">
                            <label>Ca.1.29.10cd </label>
                            vītaṃsamiva saṃśritya vane śākuntikā dvijān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.29.11ab">
                            <label>Ca.1.29.11ab </label>
                            śrutadṛṣṭakriyākālamātrājñānabahiṣkṛtāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.29.11cd">
                            <label>Ca.1.29.11cd </label>
                            varjanīyā hi te mṛtyoścarantyanucarā bhuvi // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.29.12ab">
                            <label>Ca.1.29.12ab </label>
                            vṛttihetorbhiṣaṅmānapūrṇān mūrkhaviśāradān / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.29.12cd">
                            <label>Ca.1.29.12cd </label>
                            varjayedāturo vidvān sarpāste pītamārutāḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.29.13ab">
                            <label>Ca.1.29.13ab </label>
                            ye tu śāstravido dakṣāḥ śucayaḥ karmakovidāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.29.13cd">
                            <label>Ca.1.29.13cd </label>
                            jitahastā jitātmānastebhyo nityaṃ kṛtaṃ namaḥ // </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.1.29.14">
                        <label>Ca.1.29.14 </label>
                        tatra ślokaḥ</p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.29.14ab">
                            <label>Ca.1.29.14ab </label>
                            daśaprāṇāyatanike ślokasthānārthasaṃgrahaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.29.14cd">
                            <label>Ca.1.29.14cd </label>
                            dvividhā bhiṣajaścoktāḥ prāṇasyāyatanāni ca // </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte ślokasthāne
                        daśaprāṇāyatanīyo nāmonatriṃśo 'adhyāyaḥ //</trailer>
                </div>
                <div n="30" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>triṃśo 'adhyāyaḥ</head>
                    <p xml:id="Ca.1.30.1">
                        <label>Ca.1.30.1 </label>
                        athāto 'arthedaśamahāmūlīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.30.2">
                        <label>Ca.1.30.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ // </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.30.3ab">
                            <label>Ca.1.30.3ab </label>
                            arthe daśa mahāmūlāḥ samāsaktā mahāphalāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.30.3cd">
                            <label>Ca.1.30.3cd </label>
                            mahaccārthaśca hṛdayaṃ paryāyairucyate budhaiḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.30.4ab">
                            <label>Ca.1.30.4ab </label>
                            ṣaḍaṅgamaṅgaṃ vijñānamindriyāṇyarthapañcakam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.30.4cd">
                            <label>Ca.1.30.4cd </label>
                            ātmā ca saguṇaścetaścintyaṃ ca hṛdi saṃśritam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.30.5ab">
                            <label>Ca.1.30.5ab </label>
                            pratiṣṭhārthaṃ hi bhāvānāmeṣāṃ hṛdayamiṣyate / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.30.5cd">
                            <label>Ca.1.30.5cd </label>
                            gopānasīnāmāgārakarṇikevārthacintakaiḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.30.6ab">
                            <label>Ca.1.30.6ab </label>
                            tasyopaghātānmūrcchāyaṃ bhedānmaraṇamṛcchati / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.30.6cd">
                            <label>Ca.1.30.6cd </label>
                            yadhi tat sparśavijñānaṃ dhāri tattatra saṃśritam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.30.7ab">
                            <label>Ca.1.30.7ab </label>
                            tat parasyaujasaḥ sthānā tatra caitanyasaṃgrahaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.30.7cd">
                            <label>Ca.1.30.7cd </label>
                            hṛdayaṃ mahadarthaśca tasmāduktaṃ cikitsakaiḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.30.8ab">
                            <label>Ca.1.30.8ab </label>
                            tena mūlena mahatā mahāmūlā matā daśa / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.30.8cd">
                            <label>Ca.1.30.8cd </label>
                            ojovahāḥ śarīre 'asmin vidhamyante samantataḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.30.9ab">
                            <label>Ca.1.30.9ab </label>
                            yenaujasā vartayanti prīṇitāḥ sarvadehinah / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.30.9cd">
                            <label>Ca.1.30.9cd </label>
                            yadṛte sarvabhūtānāṃ jīvitaṃ nāvatiṣṭhate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.30.10ab">
                            <label>Ca.1.30.10ab </label>
                            yat sāramādau garbhasya yattadgarbharasādrasaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.30.10cd">
                            <label>Ca.1.30.10cd </label>
                            saṃvartamānaṃ hṛdayaṃ samāviśati yat purā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.30.11ab">
                            <label>Ca.1.30.11ab </label>
                            yasya nāśāttu nāśo 'asti dhāri yaddhṛdayāśritam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.30.11cd">
                            <label>Ca.1.30.11cd </label>
                            yaccharīrarasasnehaḥ prāṇā yatra pratiṣṭhitāḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.30.12ab">
                            <label>Ca.1.30.12ab </label>
                            tatphalā bahudhā vā tāḥ phalantīva (ā.ti/ mahāphalāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.30.12cd">
                            <label>Ca.1.30.12cd </label>
                            dhmānāddhamanyaḥ sravaṇāt srotāṃsi saraṇātsirāḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.30.13ab">
                            <label>Ca.1.30.13ab </label>
                            tanmahat tā mahāmūlāstaccaujaḥ parirakṣatāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.30.13cd">
                            <label>Ca.1.30.13cd </label>
                            parihāryā viśeṣeṇa manaso duḥkhahetavaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.30.14ab">
                            <label>Ca.1.30.14ab </label>
                            hṛdyaṃ yat syādyadaujasyaṃ srotasāṃ yat prasādanam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.30.14cd">
                            <label>Ca.1.30.14cd </label>
                            tattat sevyaṃ prayatnena praśamo jñānameva ca // </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.1.30.15">
                        <label>Ca.1.30.15 </label>
                        atha khalvekaṃ prāṇavardhanānāmutkṛṣṭamamekaṃ balavardhanānāmekaṃ
                        bṛṃhaṇānāmekaṃ nandanānāmekaṃ harṣaṇānāmekamayanānāmiti / </p>
                    <p>tatrāhiṃsā prāṇināṃ prāṇavardhanānāmutkṛṣtatamaṃ vīryaṃ
                        balavardhanānāṃ vidyā bṛṃhaṇānām indriyajayo nandanānām
                        tattvāvabodho harṣaṇānāṃ brahmacaryamayanānāmiti evamāyurvedavido
                        manyante // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.30.16">
                        <label>Ca.1.30.16 </label>
                        tatrāyurvedavidastantrasthānādhyāyapraśnānāṃ pṛthaktvena vākyaśo
                        vākyārthaśo 'arthāvayavaśaśca pravaktāro mantavyāḥ / </p>
                    <p>tatrāha kathaṃ tantrādīni vākyaśo vākyārthaśo
                        'arthāvayavaśaścoktāni bhavantīti // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.30.17">
                        <label>Ca.1.30.17 </label>
                        atrocyate tantramārṣaṃ kārtsnyena yathāmnāyamucyamānaṃ vākyaśo
                        bhavatyuktam // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.30.18">
                        <label>Ca.1.30.18 </label>
                        buddhyā samyaganupraviśyārthatattvaṃ
                        vāgbhirvyāsasamāsapratijñāhetūdāharaṇopanayanigamanayuktābhistrividhaśiṣyabuddhigamyābhirucyamānām
                        vākyārthaśo bhavatyuktam // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.30.19">
                        <label>Ca.1.30.19 </label>
                        tantraniyatānāmarthadurgāṇāṃ punarvibhāvanairuktamarthāvayavaśo
                        bhvatyuktam // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.30.20">
                        <label>Ca.1.30.20 </label>
                        tatra cet praṣṭāraḥ syuḥ caturṇāmṛksāmayajuratharvavedānāṃ kaṃ
                        vedamupadiśantyāyurvedavidaḥ kimāyuḥ kasmādāyurvedaḥ
                        kimarthamāyurvedaḥ śāśvato 'aśāśvato vā kati kāni cāsyāṅgāni
                        kaiścāyamadhyetavyaḥ kimarthaṃ ca iti // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.30.21">
                        <label>Ca.1.30.21 </label>
                        tatra bhiṣajā pṛṣṭenaivaṃ caturṇāmṛksāmayajuratharvavedānāmātmano
                        'atharvavede bhaktirādeśyā vedo hyātharvaṇo
                        dānasvastyayanabalimaṅgalahomaniyamaprāyaścittopavāsamantrādiparigrahāccikitsāṃ
                        prāha cikitsā cāyuṣo hitāyopadiśyate // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.30.22">
                        <label>Ca.1.30.22 </label>
                        vedaṃ copadiśyāyurvācyaṃ tatrāyuścetanānuvṛttirjīvitamanubandho
                        dhāri cetyeko 'arthaḥ // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.30.23">
                        <label>Ca.1.30.23 </label>
                        tadāyurvedayatītyāyurvedaḥ kathamiti cet ucyate svalakṣaṇataḥ
                        sukhāsukhato hitāhitataḥ pramāṇāpramāṇātaśca
                        yatścāyuṣyāṇyanāyuṣyāṇi ca dravyaguṇakarmāṇi vedayatyato
                        'apyāyurvedaḥ / </p>
                    <p>tatrāyuṣyāṇyanāyuṣyāṇi ca dravyaguṇakarmāṇi kevalenopadekṣyante
                        tantreṇa</p>
                    <p xml:id="Ca.1.30.24">
                        <label>Ca.1.30.24 </label>
                        tatrāyuruktaṃ svalakṣaṇato yathāvadihaiva pūrvādhyāye ca / </p>
                    <p>tatra śārīramānasābhyām rogābhyāmanabhidrutasya viśeṣeṇa
                        yauvanavataḥ samarthānugatabalavīryayaśaḥpauruṣaparākramasya
                        jñānavijñānendriyendriyārthabalasamudaye vartamānasya
                        paramarddhiruciravividhopabhogasya samṛddhasarvārambhasya
                        yatheṣṭavicāriṇaḥ sukhamāyurucyate; asukhamato viparyayeṇa;
                        hitaiṣiṇaḥ punarbhūtānāṃ parasvāduparatasya satyavādiṇaḥ
                        śamaparasya parīkṣyakāriṇo 'apramattasya trivargaṃ
                        paraspareṇānupahatamupasevamānasya pūjārhasaṃpūjakasya
                        jñānavijñānopaśamaśīlasya vṛddhopasevinaḥ
                        suniyatarāgarosṣerṣyāmadamānavegasya satataṃ vividhapradānaparasya
                        tapojñānapraśamanityasyādhyātmavidastatparasya lokamimaṃ cāmuṃ
                        cāvekṣamāṇasya smṛtimatimato hitamāyurucyate ahitamato viparyayeṇa
                        // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.30.25">
                        <label>Ca.1.30.25 </label>
                        pramāṇamāyuṣastvarthendriyamanobuddhiceṣṭādīnāṃ
                        vikṛtilakṣaṇairupalabhyate 'animittaiḥ ayamasmāt
                        kṣaṇānmuhūrtāddivasāttripañcasaptadaśadvādaśāhāt pakṣānmāsāt
                        ṣaṇmāsāt saṃvatsarādvā svabhāvāmāpatsyata iti tatra svabhāvaḥ
                        pravṛtteruparamo maraṇamanityatā nirodha ityeko 'arthaḥ ityāyuṣaḥ
                        pramāṇam ato viparītamapramāṇamariṣṭādhikāre
                        dehaprakṛtilakṣaṇamadhikṛtya copadiṣṭamāyuṣaḥ pramāṇamāyurvede // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.30.26">
                        <label>Ca.1.30.26 </label>
                        prayojanaṃ cāsya svasthasya svāsthyarakṣaṇamāyurasya
                        vikārapraśamanaṃ ca // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.30.27">
                        <label>Ca.1.30.27 </label>
                        so 'ayamāyurvedaḥ śāśvato nirviśyate anāditvāt
                        svabhāvasaṃsiddhalakṣaṇatvāt bhāvasvabhāvanityatvācca / </p>
                    <p>na hi nābhūt kadācidāyuṣaḥ santāno buddhisantāno vā śāśvataścāyuṣo
                        veditā anādi ca sukhaduḥkhaṃ sadravyahetulakṣaṇamaparāparayogāt / </p>
                    <p>eṣa cārthsaṃgraho vibhāvyate āyurvedalakṣaṇamiti / </p>
                    <p>gurulaghuśītoṣṇasnigdharūkṣādīnāṃ dravyāṇām sāmānyaviśeṣābhyāṃ
                        vṛddhihrāsau yathoktaṃ gurubhirabhyasyamānairugurūṇāmupacayo
                        bhavatyapacayo laghūnāṃ evamevetareṣāmiti eṣā bhāvasvabhāvo nityaḥ
                        svalakṣaṇaṃ ca dravyāṇāṃ pṛthivyādīnāṃ santi tu dravyāṇi guṇāśca
                        nityānityāḥ / </p>
                    <p>na hyāyurvedasyābhūtvotpattirupalabhyate anyatrāvabodhopadeśābhyām
                        etadvai dvayamadhikṛtyotpattimupadiśantyeke / </p>
                    <p>svābhāvikaṃ cāsya lakṣaṇamakṛtakaṃ yaduktamihādye 'adhyāye ca yathā
                        agnerauṣṇyam apāṃ dravatvam / </p>
                    <p>bhāvasvabhāvanityatvamapi cāsya yathoktaṃ
                        gurubhirabhyasyamānairugurūṇāmupacayo bhavatyapacayo laghūnāmiti
                        // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.30.28">
                        <label>Ca.1.30.28 </label>
                        tasyāyurvedasyāṅgānyaṣṭau tadyathā kāyacikitsā śālākyaṃ
                        śalyāpahartṛkaṃ viṣagaravairodhikapraśamanaṃ bhūtavidyā
                        kaumārabhṛtyakaṃ rasāyanaṃ vājīkaraṇamiti // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.30.29">
                        <label>Ca.1.30.29 </label>
                        sa cādhyetavyo brāhmaṇarājanyavaiśyaiḥ / </p>
                    <p>tatrānugrahārthaṃ prāṇināṃ brāhmaṇaiḥ ārakṣārthaṃ rājanyaiḥ
                        vṛttyarthaṃ vaiśyaiḥ sāmānyato vā dharmārthakāmaparigrahārthaṃ
                        sarvaiḥ / </p>
                    <p>tatra yadadhyātmavidāṃ dharmapathasthānāṃ dharmaprakāśakānāṃ vā
                        mātṛpitṛbhrātṛbandhugurujanasya vā vikārapraśamane prayatnavān
                        bhavati yaccāyurvedoktamadhyātmamanudhyāyati vedayatyanuvidhīyate
                        vā so 'asya paro dharmaḥ yā punarīśvarāṇāṃ vasumatāṃ vā sakāśāt
                        susvopahāranimittā bhavatyarthāvāptirārakṣaṇaṃ ca yā ca
                        svaparigṛhītānām prāṇināmāturyādārakṣā so 'asyārthaḥ; yat
                        punarasya vidvadgrahaṇayaścaḥ śaraṇyatvaṃ ca yā ca saṃmānaśuśrūṣā
                        yacceṣṭānāṃ viṣayāṇāmārogyamādhatte so 'asya kāmaḥ / </p>
                    <p>iti yathāpraśnamuktamaśeṣeṇa // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.30.30">
                        <label>Ca.1.30.30 </label>
                        atha bhiṣagādita egva bhiṣajā praṣṭavyo 'aṣtāvidhaṃ bhavati
                        tantraṃ tantrārthān sthānām sthānārthān adhyāyam adhyāyārthān
                        praśnaṃ praśnārthāśceti pṛṣṭena caitadvaktavyamaśeṣeṇa vākyaśo
                        vākyārthaśo 'arthāvayāvaśaśceti&amp; // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.30.31">
                        <label>Ca.1.30.31 </label>
                        tatrāyurvedaḥ śākhā vidyā sūtraṃ jñānaṃ śāstraṃ lakṣaṇaṃ
                        tantramityanarthāntaram&amp; // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.30.32">
                        <label>Ca.1.30.32 </label>
                        tantrārthaḥ punaḥ svalakṣaṇairupadiṣṭaḥ / </p>
                    <p>sa cārthaḥ prakaraṇairuvibhāvyamāno bhūya eva
                        śarīravṛttihetuvyādhikarmakāryakālakartṛkaraṇavidhiviniścayāddaśaprakaraṇaḥ
                        tāni ca prakaraṇāni kevalenopadekṣyante tantreṇa // </p>
                    <p>tantrasyāsyāṣṭau sthānāni tadyathā
                        ślokanidānavimānaśārīendriyacikitsatakalpasiddhisthānāni / </p>
                    <p>tatra triṃśadadhyāyakaṃ ślokasthānam aṣṭāṣṭādhyāyakāni
                        nidānavimānaśārīrasthāāni dvādaśakamindiryāṇāṃ triṃśakaṃ
                        ciktisitānāṃ dvādaśake kalpasiddhisthāne bhavataḥ // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.30.33">
                        <label>Ca.1.30.33 </label>
                        tantrasyāsyāṣṭau sthānāni tadyathā
                        ślokanidānavimānaśārīrendriyacikitsitakalpasiddhisthānāni / </p>
                    <p>tatra triṃśadadhyāyakaṃ ślokasthānam aṣṭāṣṭādhyāyakāni
                        nidānavimānaśārīrasthānāni dvādaśakamindriyāṇāṃ triṃśakaṃ
                        cikitsitānāṃ dvādaśakamindriyāṇāṃ triṃśakaṃ cikitsitānāṃ dvādaśake
                        kalpasiddhisthāne bhavataḥ // </p>
                    <p xml:id="Ca.1.30.34">
                        <label>Ca.1.30.34 </label>
                        bhavati cātra</p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.30.34ab">
                            <label>Ca.1.30.34ab </label>
                            dve triṃśake dvādaśakaṃ trayaṃ ca trīṇyaṣṭakānyeṣu
                            samāptiruktā / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.30.34cd">
                            <label>Ca.1.30.34cd </label>
                            ślokauṣadhāriṣṭavikalpasiddhinidānamānāśrayasaṃjñakeṣu // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.30.35ab">
                            <label>Ca.1.30.35ab </label>
                            sve sve sthāne yathāsvaṃ ca sthānārtha upadekṣyate / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.30.35cd">
                            <label>Ca.1.30.35cd </label>
                            saviṃśamadhyāyaśataṃ śṛṇu nāmakramāgatam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.30.36ab">
                            <label>Ca.1.30.36ab </label>
                            dīrghañjīvo 'pyapāmārgataṇḍulāragvadhādikau / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.30.36cd">
                            <label>Ca.1.30.36cd </label>
                            ṣaḍvirekāśrayaśceti catuṣko bheṣajāśarayaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.30.37ab">
                            <label>Ca.1.30.37ab </label>
                            mātrātasyāśitīyau ca navegāndhāraṇaṃ tathā / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.30.37cd">
                            <label>Ca.1.30.37cd </label>
                            indriyopakramaśceti catvāraḥ svāsthyavṛttikāḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.30.38ab">
                            <label>Ca.1.30.38ab </label>
                            khuḍḍākaśca catuṣpādo mahāṃstisraiṣaṇastathā / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.30.38cd">
                            <label>Ca.1.30.38cd </label>
                            saha vātakalākhyena vidyānnairdeśikān budhaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.30.39ab">
                            <label>Ca.1.30.39ab </label>
                            snehanasvedanādhyāyāvubhau yaścopakalpanaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.30.39cd">
                            <label>Ca.1.30.39cd </label>
                            cikitsāprābhṛtaścaiva sarva eva prakalpanāḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.30.40ab">
                            <label>Ca.1.30.40ab </label>
                            kiyantaḥśirasīyaśca triśophāṣṭodarādikau / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.30.40cd">
                            <label>Ca.1.30.40cd </label>
                            rogādhyāyo mahāṃścaiva rogādhyāyacatuṣṭayam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.30.41ab">
                            <label>Ca.1.30.41ab </label>
                            aṣṭauninditasaṃkhyātastathā laṅghanatarpaṇe / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.30.41cd">
                            <label>Ca.1.30.41cd </label>
                            vidhiśoṇitikaścaiva vyākhyātāstatra yojanāḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.30.42ab">
                            <label>Ca.1.30.42ab </label>
                            yajjaḥpuruṣasaṃkhyāto bhadrakāpyānnapānikau / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.30.42cd">
                            <label>Ca.1.30.42cd </label>
                            vividhāśitapītīyaścātvāro 'nnaviniścayāḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.30.43ab">
                            <label>Ca.1.30.43ab </label>
                            daśaprāṇāyatanikastathā 'rthedaśamūlikaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.30.43cd">
                            <label>Ca.1.30.43cd </label>
                            dvāvetau prāṇadehārthau proktau vaidyaguṇāśrayau // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.30.44ab">
                            <label>Ca.1.30.44ab </label>
                            auṣadhasvasthanirdeśakalpanārogayojanāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.30.44cd">
                            <label>Ca.1.30.44cd </label>
                            catuṣkāḥ ṣaṭ krameṇoktāḥ saptamaścānnapānikaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.30.45ab">
                            <label>Ca.1.30.45ab </label>
                            dvau cāntyau saṃgrahādhyāyāviti triṃśakamarthavat / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.30.45cd">
                            <label>Ca.1.30.45cd </label>
                            ślokasthānaṃ samuddiṣṭaṃ tantrasyāsya śiraḥ śubham // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.30.46ab">
                            <label>Ca.1.30.46ab </label>
                            catuṣkāṇāṃ mahārthānāṃ sthāne 'smin saṃgrahaḥ kṛtaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.30.46cd">
                            <label>Ca.1.30.46cd </label>
                            ślokārthaḥ saṃgrahārthaśca ślokasthānamataḥ smṛtam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.30.47ab">
                            <label>Ca.1.30.47ab </label>
                            jvarāṇāṃ raktapittasya gulmānāṃ mehakuṣṭhayoḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.30.47cd">
                            <label>Ca.1.30.47cd </label>
                            śloṣonmādanidāne ca syādapasmāriṇāṃ ca yat // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.30.48ab">
                            <label>Ca.1.30.48ab </label>
                            ityadhyāyāṣṭakamidaṃ nidānasthānamucyate / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.30.48cd">
                            <label>Ca.1.30.48cd </label>
                            raseṣu trividhe kukṣau dhvaṃse janapadasya ca // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.30.49ab">
                            <label>Ca.1.30.49ab </label>
                            trividhe rogavijñāne srotaḥsvapi ca vartane / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.30.49cd">
                            <label>Ca.1.30.49cd </label>
                            rogānīke vyādhirūpe rogāṇāṃ ca bhiṣagjite // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.30.50ab">
                            <label>Ca.1.30.50ab </label>
                            aṣṭau vimānānyuktāni mānārthāni maharṣiṇā / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.30.50cd">
                            <label>Ca.1.30.50cd </label>
                            katidhāpuruṣīyaṃ ca gotreṇātulyameva ca // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.30.51ab">
                            <label>Ca.1.30.51ab </label>
                            khuḍḍikā mahatī caiva garbhāvakrāntirucyate / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.30.51cd">
                            <label>Ca.1.30.51cd </label>
                            puruṣasy aśarīrasya vicayau dvau viniścitau // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.30.52ab">
                            <label>Ca.1.30.52ab </label>
                            śarīrasāmkhyā sūtraṃ ca jāteraṣṭamamucyate / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.30.52cd">
                            <label>Ca.1.30.52cd </label>
                            ityuddiṣṭāni muninā śārīrāṇyatrisūnunā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.30.53ab">
                            <label>Ca.1.30.53ab </label>
                            varṇasvarīyaḥ puṣpākhyastṛtīyaḥ parimarśanaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.30.53cd">
                            <label>Ca.1.30.53cd </label>
                            caturtha indriyānīkaḥ pañcamaḥ pūrvarūpikaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.30.54ab">
                            <label>Ca.1.30.54ab </label>
                            katamāniśarīrīyaḥ pannarūpo 'pyavākśirāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.30.54cd">
                            <label>Ca.1.30.54cd </label>
                            yasyaśyāvanimittaśca sadyomaraṇa eva ca // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.30.55ab">
                            <label>Ca.1.30.55ab </label>
                            aṇujyotiriti khyātastathā gomayacūrṇavān / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.30.55cd">
                            <label>Ca.1.30.55cd </label>
                            dvādaśādhyāyakaṃ sthānamindriyāṇāmiti smṛtam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.30.56ab">
                            <label>Ca.1.30.56ab </label>
                            abhayāmalakīyaṃ ca prāṇakāmīyameva ca / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.30.56cd">
                            <label>Ca.1.30.56cd </label>
                            karapracitakaṃ vedasamutthānaṃ rasāyanam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.30.57ab">
                            <label>Ca.1.30.57ab </label>
                            sāmyogaśaramūlīyamāsiktakṣīrakaṃ tathā / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.30.57cd">
                            <label>Ca.1.30.57cd </label>
                            māṣaparṇabhṛtīyaṃ ca pumāñjātabalādikam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.30.58ab">
                            <label>Ca.1.30.58ab </label>
                            cātuṣkadvāyamapyetadadhyāyadvayamucyate / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.30.58cd">
                            <label>Ca.1.30.58cd </label>
                            rasāyanamiti jñeyaṃ vājīkaraṇameva ca // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.30.59ab">
                            <label>Ca.1.30.59ab </label>
                            jvarāṇāṃ raktapittasya gulmānāṃ mehakuṣṭhayoḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.30.59cd">
                            <label>Ca.1.30.59cd </label>
                            śoṣonmāde 'pyapasmāre kṣataśothodarārśasām // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.30.60ab">
                            <label>Ca.1.30.60ab </label>
                            grahaṇīpāṇḍurogāṇāṃ śvāsakāsātisāriṇām / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.30.60cd">
                            <label>Ca.1.30.60cd </label>
                            chardivīsarpatṛṣṇānāṃ viṣamadhayvikārayoḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.30.61ab">
                            <label>Ca.1.30.61ab </label>
                            dvivraṇīyaṃ trimarmīyamūrustambhikameva ca / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.30.61cd">
                            <label>Ca.1.30.61cd </label>
                            vātaroge vātarakte yonivyāpatsu caiva yat // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.30.62ab">
                            <label>Ca.1.30.62ab </label>
                            triṃśaccikitsitānyuktānyataḥ kalpān pracakṣmahe / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.30.62cd">
                            <label>Ca.1.30.62cd </label>
                            phalajīmūtakekṣvākukalpo dhāmārgavasya ca // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.30.63ab">
                            <label>Ca.1.30.63ab </label>
                            pañcamo vatsakasyoktaḥ ṣaṣṭhaśca kṛtavedhane / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.30.63cd">
                            <label>Ca.1.30.63cd </label>
                            śyāmātrivṛtayoḥ kalpastathaiva caturaṅgule // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.30.64ab">
                            <label>Ca.1.30.64ab </label>
                            tilvakasya sudhāyāśca saptalāśaṅkhinīṣu ca / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.30.64cd">
                            <label>Ca.1.30.64cd </label>
                            dantīdravantyoḥ kalpaśca dvādaśo 'yaṃ samāpyate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.30.65ab">
                            <label>Ca.1.30.65ab </label>
                            kalpanā pañcakarmākhyā bastimūtrī tathaiva ca / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.30.65cd">
                            <label>Ca.1.30.65cd </label>
                            snehavyāpadikī siddhirnetravyāpadikī tathā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.30.66ab">
                            <label>Ca.1.30.66ab </label>
                            siddhiḥ śodhanayoścaiva bastisiddhistathaiva ca / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.30.66cd">
                            <label>Ca.1.30.66cd </label>
                            prāsṛtī marmasaṃkhyātā siddhirbastyāśrayā ca yā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.30.67ab">
                            <label>Ca.1.30.67ab </label>
                            phalamātrā tathā siddhiḥ siddhiścottarasaṃjñitā / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.30.67cd">
                            <label>Ca.1.30.67cd </label>
                            siddhayo dvādaśaivaitāstantraṃ cāsu samāpyate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.30.68ab">
                            <label>Ca.1.30.68ab </label>
                            sve sve sthāne tathā 'dhyāye cādhyāyārthaḥ pravakṣyate / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.30.68cd">
                            <label>Ca.1.30.68cd </label>
                            taṃ brūyāt sarvataḥ sarvaṃ yathāsvaṃ hyarthasaṃgrahāt // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.30.69ab">
                            <label>Ca.1.30.69ab </label>
                            pṛcchā tantrādyathāmnāyaṃ vidhinā praśna ucyate / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.30.69cd">
                            <label>Ca.1.30.69cd </label>
                            praśnārtho yuktimāṃstasya tantreṇaivārthaniścayaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.30.70ab">
                            <label>Ca.1.30.70ab </label>
                            niruktaṃ tantraṇāttantraṃ sthānamrthapratiṣṭhayā / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.30.70cd">
                            <label>Ca.1.30.70cd </label>
                            adhikṛtyārthamadhyāyanāmasaṃjñā pratiṣṭhitā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.30.71ab">
                            <label>Ca.1.30.71ab </label>
                            iti sarvaṃ yathāpraśanamaṣṭakaṃ saṃprakāśitam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.30.71cd">
                            <label>Ca.1.30.71cd </label>
                            kārtsnyena coktastantrasya saṃgrahaḥ suviniścitaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.30.72ab">
                            <label>Ca.1.30.72ab </label>
                            santi pāllavikotpātāḥ saṃkṣobhaṃ janayanti ye / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.30.72cd">
                            <label>Ca.1.30.72cd </label>
                            vartakānāmivotpātāḥ sahasaivāvibhāvitāḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.30.73ab">
                            <label>Ca.1.30.73ab </label>
                            tasmāttān pūrvasaṃjalpe sarvatrāṣṭakamādiśet / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.30.73cd">
                            <label>Ca.1.30.73cd </label>
                            parāvaraparīkṣārthaṃ tatra śāstravidāṃ balam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.30.74ab">
                            <label>Ca.1.30.74ab </label>
                            śabdamātreṇa tantrasya kevalasyaikadeśikāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.30.74cd">
                            <label>Ca.1.30.74cd </label>
                            bhramantyalpabalāstantre jyāśabdenenva vartakāḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.30.75ab">
                            <label>Ca.1.30.75ab </label>
                            paśuḥ paśūnāṃ daurbalyāt kaścinmadhye vṛkāyate / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.30.75cd">
                            <label>Ca.1.30.75cd </label>
                            sa satyaṃ vṛkamāsādya prakṛtiṃ bhajate paśuḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.30.76ab">
                            <label>Ca.1.30.76ab </label>
                            tadvadajño 'jñamadhyasthaḥ kaścinmaukharyasādhanaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.30.76cd">
                            <label>Ca.1.30.76cd </label>
                            sthāpayatyāptamātmānamāptaṃ tvāsādya bhidyate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.30.77ab">
                            <label>Ca.1.30.77ab </label>
                            babhrurrgūḍhaṃ ivorṇābhirabuddhirabahuśrutaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.30.77cd">
                            <label>Ca.1.30.77cd </label>
                            kiṃ vai vakṣyati sāmjalpe kuṇḍabhedī jaḍo yathā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.30.78ab">
                            <label>Ca.1.30.78ab </label>
                            sadvṛttairna vigṛhṇīyādbhiṣagalpaśrutairapi / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.30.78cd">
                            <label>Ca.1.30.78cd </label>
                            hanyāt praśnāṣṭakenādāvitarāṃstvāptamāninaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.30.79ab">
                            <label>Ca.1.30.79ab </label>
                            dambhino mukharā hyajñāḥ prabhūtābaddhabhāṣiṇaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.30.79cd">
                            <label>Ca.1.30.79cd </label>
                            prāyaḥ prāyeṇa sumukhāḥ santo yuktālpabhāṣiṇaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.30.80ab">
                            <label>Ca.1.30.80ab </label>
                            tattvajñānaprakāśārthamahaṅkāramanāśritaḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.30.80cd">
                            <label>Ca.1.30.80cd </label>
                            svalpādhārājñamukharānmarṣayenna vivādinaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.30.81ab">
                            <label>Ca.1.30.81ab </label>
                            paro bhūteṣvanukrośastattvajñānaparā&amp;{ā. jñāne} dayā / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.30.81cd">
                            <label>Ca.1.30.81cd </label>
                            yeṣāṃ teṣāmasadvādanigrahe niratā matiḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.30.82ab">
                            <label>Ca.1.30.82ab </label>
                            asatpakṣākṣaṇitvārtidambhapāruṣyasādhanāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.30.82cd">
                            <label>Ca.1.30.82cd </label>
                            bhavantyanāptāḥ sve tantre prāyaḥ paravikalthakāḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.30.83ab">
                            <label>Ca.1.30.83ab </label>
                            tān kālapāśasadṛśān varjayecchāstradūṣakān / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.30.83cd">
                            <label>Ca.1.30.83cd </label>
                            praśamajñānavijñānapūrṇāḥ sevyā bhiṣaktamāḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.30.84ab">
                            <label>Ca.1.30.84ab </label>
                            samagraṃ duḥkhamāyattamavijñāne dvayāśrayam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.30.84cd">
                            <label>Ca.1.30.84cd </label>
                            sukhaṃ samagraṃ vijñāne vimale ca pratiṣṭhitam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.30.85ab">
                            <label>Ca.1.30.85ab </label>
                            idamevamudārārthamajñānāṃ na prakāśakam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.30.85cd">
                            <label>Ca.1.30.85cd </label>
                            śāstraṃ dṛṣṭipraṇaṣṭānāṃ yathaivādityamaṇḍalam // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.30.86">
                            <label>Ca.1.30.86 </label>
                            tatra ślokāḥ</l>
                        <l xml:id="Ca.1.30.86ab">
                            <label>Ca.1.30.86ab </label>
                            arthe daśamahāmūlāḥ saṃjñā cāsāṃ yathā kṛtā / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.30.86cd">
                            <label>Ca.1.30.86cd </label>
                            ayanāntāḥ ṣaḍagryāśca rūpaṃ vedavidāṃ ca yat // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.30.87ab">
                            <label>Ca.1.30.87ab </label>
                            saptakaścāṣṭakaścaiva paripraśnāḥ sanirṇayāḥ / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.30.87cd">
                            <label>Ca.1.30.87cd </label>
                            yathā vācyaṃ yadarthaṃ ca ṣaḍvidhāścaikadeśikāḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.30.88ab">
                            <label>Ca.1.30.88ab </label>
                            arthedaśamahāmūle sarvametat prakāśitam / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.30.88cd">
                            <label>Ca.1.30.88cd </label>
                            saṃgrahaścāyamadhyāyastantrasyāsyaiva kevālaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.1.30.89ab">
                            <label>Ca.1.30.89ab </label>
                            yathā sumanasāṃ sūtraṃ saṃgrahārthaṃ vidhīyate / </l>
                        <l xml:id="Ca.1.30.89cd">
                            <label>Ca.1.30.89cd </label>
                            saṃgrahārthaṃ tathā 'rthānāmṛṣiṇā saṃgrahaḥ kṛtaḥ // </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte ślokasthāne
                        'arthedaśamahāmūlīyo nāma triṃśo 'adhyāyaḥ //</trailer>

                    <trailer>agniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte /</trailer>
                </div>
                <trailer>iyatā 'avadhinā sarvaṃ sūtrasthānaṃ samāpyate //</trailer>
            </div>
            <div n="2" type="level1">
                <head>nidānasthānam/</head>
                <div n="1" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>prathamo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.2.1.1">
                        <label>Ca.2.1.1 </label>
                        athāto jvaranidānaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.1.2">
                        <label>Ca.2.1.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.1.3">
                        <label>Ca.2.1.3 </label>
                        iha khalu heturnimittamāyatanaṃ kartā kāraṇaṃ pratyayaḥ
                        samutthānaṃ nidānamityanarthāntaram/ </p>
                    <p>tantrividham---asātmyendriyārthasaṃyogaḥ, prajñāparādhaḥ,
                        pariṇāmaśceti// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.1.4">
                        <label>Ca.2.1.4 </label>
                        atastrividhā vyādhayaḥ prādurbhavanti-āgneyāḥ, saumyāḥ,
                        vāyavyāśca; dvividhāścāpare-rājasāḥ, tāmasāśca// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.1.5">
                        <label>Ca.2.1.5 </label>
                        tatra vyādhirāmayo gada ātaṅko yakṣmā jvaro vikāro roga
                        ityanarthāntaram// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.1.6">
                        <label>Ca.2.1.6 </label>
                        tasyopalabdhirnidānapūrvarūpaliṅgopaśayasaṃprāptitaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.1.7">
                        <label>Ca.2.1.7 </label>
                        tatra nidānaṃ kāraṇamityuktamagre// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.1.8">
                        <label>Ca.2.1.8 </label>
                        pūrvarūpaṃ prāgutpatti lakṣaṇaṃ vyādheḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.1.9">
                        <label>Ca.2.1.9 </label>
                        prādurbhūtalakṣaṇaṃ punarliṅgam/ tatra liṅgamākṛtirlakṣaṇaṃ cihnaṃ
                        saṃsthānaṃ vyañjanaṃ rūpamityanarthāntaram// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.1.10">
                        <label>Ca.2.1.10 </label>
                        upaśayaḥ punarhetuvyādhiviparītānāṃ viparītārthakāriṇāṃ
                        cauṣadhāhāravihārāṇāmupayogaḥ sukhānubandhaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.1.11">
                        <label>Ca.2.1.11 </label>
                        saṃprāptirjatirāgatirityanarthāntaraṃ vyādheḥ// </p>
                    <!-- subdivision -->
                    <p xml:id="Ca.2.1.12-1">
                        <label>Ca.2.1.12-1 </label>
                        sā saṃkhyāprādhānyavidhivikalpabalakālaviśeṣairbhidyate// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.1.12-2">
                        <label>Ca.2.1.12-2 </label>
                        saṃkhyā tāvadyathā---aṣṭau jvarāḥ, pañca gulmāḥ, sapta
                        kuṣṭhānyevamādiḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.1.12-3">
                        <label>Ca.2.1.12-3 </label>
                        prādhānyaṃ punardoṣāṇāṃ taratamābhyāmupalabhyate/ </p>
                    <p>tatra dvayostaraḥ, triṣu tama iti// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.1.12-4">
                        <label>Ca.2.1.12-4 </label>
                        vidhirnāma---dvividhā vyādhayo jijāgantubhedena,
                        trividhāstridoṣabhedena, caturvidhāḥ
                        sādhyāsādhyamṛdudāruṇabhedena// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.1.12-5">
                        <label>Ca.2.1.12-5 </label>
                        &amp;samavetānāṃ punardoṣāṇāmaṃśāṃśabalavikalpo vikalpo
                        'asminnarthe// </p>
                    <!-- /subdivision -->
                    <p xml:id="Ca.2.1.12">
                        <label>Ca.2.1.12 </label>
                        balakālaviśeṣaḥ punarvyādhīnāmṛtvahorātrāhārakālavidhiviniyato
                        bhavati// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.1.13">
                        <label>Ca.2.1.13 </label>
                        tasmādvyādhīn
                        bhiṣaganupahatasattvabuddhirhetvādibhirbhāvairyathāvadanubuddhyeta// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.1.14">
                        <label>Ca.2.1.14 </label>
                        ityarthasaṃgraho nidānasthānasyoddiṣṭo bhavati/ </p>
                    <p>taṃ vistareṇopadiśanto bhūyastaramato 'anuvyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.1.15">
                        <label>Ca.2.1.15 </label>
                        tatra prathamata eva tāvadādyāṃllobhābhidrohakopaprabhavānaṣṭau
                        vyādhīnnidānapūrveṇa krameṇa vyākhyāsyāmaḥ, tathā
                        sūtrasaṃgrahamātraṃ cikitsāyāḥ/ </p>
                    <p>&amp;cikitsiteṣu cottarakālaṃ
                        &amp;yathopacitavikārānanuvyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.1.16">
                        <label>Ca.2.1.16 </label>
                        iha khalu jvara evādau vikārāṇāmupadiśyate,
                        tatprathamatvācchārīrāṇām// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.1.17">
                        <label>Ca.2.1.17 </label>
                        atha khalvaṣṭābhyaḥ kāraṇebhyo jvaraḥ saṃjāyate manuṣyāṇāṃ;
                        tadyathā---vātāt, pittāt, kaphāt, vātapittābhyāṃ, vātakaphābhyāṃ,
                        pittakaphabhyāṃ, vātapittakaphabhyaḥ, āgantoraṣṭamāt kāraṇāt// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.1.18">
                        <label>Ca.2.1.18 </label>
                        tasya &amp;nidānapūrvarūpaliṅgopaśayaviśeṣānanuvyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.1.19">
                        <label>Ca.2.1.19 </label>
                        rūkṣalaghuśītavamanavirecanāsthāpanaśirovirecanātiyogavyāyāmavegasaṃdhāraṇānaśanābhighātavyavāyodvegaśokaśoṇitātiṣekajāgaraṇaviṣamaśarīranyāsebhyo
                        'atisevitebhyo vāyuḥ prakopamāpadyate// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.1.20">
                        <label>Ca.2.1.20 </label>
                        sa yadā prakupitaḥ &amp;praviśyāmāśayamūṣmaṇā saha
                        miśrībhūyādyamāhārapariṇāmadhātuṃ rasanāmānamanvavetya
                        rasasvedavāhāni srotāṃsi pidhāyāgnimupahatya paktisthānādūṣmāṇaṃ
                        bahirnirasya kevalaṃ śarīramanuprapadyate, tadā
                        jvaramabhinirvartayati// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.1.21">
                        <label>Ca.2.1.21 </label>
                        tasyemāni liṅgāni bhavanti; tadyathā---viṣamārambhavisargitvam,
                        ūṣmaṇo vaiṣamyaṃ, tīvratanubhāvānavasthānāni jvarasya, jaraṇānte
                        divasānte niśānte gharmānte vā jvarasyābhyāgamanamabhivṛddhirvā,
                        viśeṣeṇa paraṣāruṇavarṇatvaṃ
                        nakhanayanavadanamūtrapurīṣatvacāmatyarthaṃ kḷptībhāvaśca;
                        anekavidhopamāścalācalāśca vedanāsteṣāṃ teṣāmaṅgāvayavānāṃ;
                        tadyathā---pādayoḥ suptatā, piṇḍikayorudveṣṭanaṃ, jānunoḥ
                        kevalānāṃ ca sandhīnāṃ viśleṣaṇam, ūrvoḥ sādaḥ,
                        kaṭīpārśvapṛṣṭhaskandhabāhvaṃsorasāṃ ca
                        bhagnarugṇamṛditam&amp;athitacaṭitāvapāṭitāvanunnatvamiva,
                        hanvoścāprasiddhiḥ, svanaśca karṇayoḥ, śaṅkhayornistodaḥ,
                        kaṣāyāsyatā āsyavairasyaṃ vā, mukhatālukaṇṭhaśoṣaḥ, pipāsā,
                        hṛdayagrahaḥ, śuṣkacchardiḥ, śuṣkakāsaḥ, kṣavathūdnāravinigrahaḥ,
                        annarasakhedaḥ, prasekārocakāvipākāḥ,
                        viṣādajṛmbhāvināmavepathuśramabhramapralāpaprajāgararomaharṣadantaharṣāḥ,
                        uṣṇābhiprāyatā, nidānoktānāmanupaśayo viparītopaśayaśceti
                        &amp;vātajvarasya liṅgāni bhavanti// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.1.22">
                        <label>Ca.2.1.22 </label>
                        uṣṇāmlalavaṇakṣārakaṭukājīrṇabhojanebhyo 'atisevitebhyastathā
                        tīkṣṇātapāgnisaṃtāpaśramakrodhaviṣamāhārebhyaśca pittaṃ
                        prakopamāpadyate// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.1.23">
                        <label>Ca.2.1.23 </label>
                        tadyadā
                        &amp;prakupitamāmāśayādūṣmāṇamupasṛjyādyamāhārapariṇāmadhātuṃ
                        rasanāmānamanvavetya rasasvedavahāni srotāṃsi pidhāya
                        dravatvādagnimupahatya paktisthānādūṣmāṇaṃ &amp;bahirnirasya
                        prapīḍayat kevalaṃ śarīramanuprapadyate, tadā
                        jvaramabhinirvartayati// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.1.24">
                        <label>Ca.2.1.24 </label>
                        tasyemāni liṅgāni bhavanti; tadyathā---yugapadeva kevale śarīre
                        jvarasyābhyāgamanamabhivṛddhirvā bhuktasya vidāhakāle madhyandine
                        'ardharātre śaradi vā viśeṣeṇa, kaṭukāsyatā,
                        ghrāṇamukhakaṇṭhauṣṭhatālupākaḥ, tṛṣṇā, mado, bhramo, mūrcchā,
                        pittacchrdanam, atīsāraḥ, annadveṣaḥ, sadanaṃ, khedaḥ, pralāpaḥ,
                        raktakoṭhābhinirvṛttiḥ śarīre, haritahāridratvaṃ
                        nakhanayanavadanamūtrapurīṣatvacām, atyarthamūṣmaṇastīvrabhāvaḥ,
                        atimātraṃ dāhaḥ, śītābhiprāyatā, nidānoktānupaśayo
                        viparītopaśayaśceti &amp;pittajvaraliṅgāni bhavanti// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.1.25">
                        <label>Ca.2.1.25 </label>
                        snigdhagurumadhurapicchilaśītāmlalavaṇadivāsvapnaharṣāvyāyāmebhyo
                        'atisevitebhyaḥ śleṣmā prakopamāpadyate// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.1.26">
                        <label>Ca.2.1.26 </label>
                        sa yadā prakupitaḥ praviśyāmāśayamūṣmaṇā saha
                        miśrībhūyādyamāhārapariṇāmadhātuṃ rasanāmānamanbavetya
                        rasasvedavahāni srotāṃsi pidhāyāgnimupahatya paktisthānādūṣmāṇaṃ
                        bahirnirasya prapīḍayan kevalaṃ śarīramanuprapadyate, tadā
                        jvaramabhinirvartayati// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.1.27">
                        <label>Ca.2.1.27 </label>
                        tasyemāni liṅgāni bhavanti; tadyathā---yugapadeva kevale śarīre
                        jvarasyābhyāgamanamabhivṛddhirvā bhuktamātre pūrvāhṇe pūrvarātre
                        vasantakāle vā viśeṣeṇa, gurugātratvam, anannābhilāṣaḥ,
                        śleṣmaprasekaḥ, mukhamādhuryaṃ, hṛllāsaḥ, hṛdayopalepaḥ,
                        stimitatvaṃ, chirdiḥ, mṛdvagnitā, nidrādhikyaṃ, stambhaḥ, tandrā,
                        kāsaḥ, śvāsaḥ, pratiśyāyaḥ, śaityaṃ, śvaityaṃ ca
                        nakhanayanavadanamūtrapurīṣatvacām, atyarthaṃ ca śītapiḍakā
                        &amp;bhṛśamaṅgebhya uttiṣṭhanti, uṣṇābhiprāyatā, nidānoktānupaśayo
                        niparītopaśayaśca; iti (&amp;śleṣmajvaraliṅgāni bhavanti)// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.1.28">
                        <label>Ca.2.1.28 </label>
                        viṣamāśanādanaśanādannaparivartāddatuvyāpatterasātmyagandhopaghrāṇādviṣopahatasya
                        codakasyopayogādgarebhyo girīṇāṃ copaśleṣāt
                        snehasvedavamanavirecanāsthāpanānuvāsanaśirovirecanānāmayathāvatprayogāt
                        mithyāsaṃsarjanādvā strīṇāṃ ca viṣamaprajananāt prajātānāṃ ca
                        mithyopacārād yathoktānāṃ ca hetūnāṃ miśrībhavādyathānidānaṃ
                        dvandvānāmanyatamaḥ sarve vā trayo doṣā yugapat prakopamāpadyante,
                        te prakupitāstayaivānupūrvyā jvaramabhinirvartayanti// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.1.29">
                        <label>Ca.2.1.29 </label>
                        tatra tathoktānāṃ jvaraliṅgānāṃ
                        miśrībhāvaviśeṣadarśanāddvāndvikamanyatamaṃ jvaraṃ sānnipātikaṃ vā
                        vidyāt// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.1.30">
                        <label>Ca.2.1.30 </label>
                        abhighātābhiṣaṅgābhicārābhiśāpebhya āganturhi vyathāpūrvo 'aṣṭamo
                        jvaro bhavati/ </p>
                    <p>sa kiṃcitkālamāgantuḥ kevalo bhūtvā paścāddoṣairanubadhyate/ </p>
                    <p>tatrābhighātajo vāyunā duṣṭaśoṇitādhiṣṭhānena, abhiṣaṅgajaḥ
                        punarvātapittābhyām, abhicārābhiśāpajau tu sannipātenānubadhyete// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.1.31">
                        <label>Ca.2.1.31 </label>
                        sa saptavidhājjvarādviśiṣṭaliṅgopakramasamutthānatvādviśiṣṭo
                        veditavyaḥ, karmaṇā sādhāraṇena &amp;copacaryate/ </p>
                    <p>ityaṣṭavidhā jvaraprakṛtiruktā// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.1.32">
                        <label>Ca.2.1.32 </label>
                        jvarastveka eva saṃtāpalakṣaṇaḥ/ </p>
                    <p>tamevābhiprāyaviśeṣāddvividhamācakṣate, nijāgantuviśeṣācca/ </p>
                    <p>tatra nijaṃ dvividhaṃ trividhaṃ caturvidhaṃ saptavidhaṃ
                        cāhurbhiṣajo vātādivikalpāt// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.1.33">
                        <label>Ca.2.1.33 </label>
                        tasyemāni pūrvarūpāṇi bhavanti; tadyathā---mukhavairasyaṃ,
                        gurugātratvam, anannābhilāṣaḥ, cakṣuṣorākulatvam, aśrvāgamanaṃ,
                        nidrādhikyam, aratiḥ,jṛmbhā, vināmaḥ, vepathuḥ,
                        śramabhramapralāpajāgaraṇaromaharṣadantaharṣāḥ,
                        śabdaśītavātātapasahatvāsahatvam, arocakāvipākau, daurbalyam,
                        aṅgamardaḥ, sadanam, alpaprāṇatā, dīrghasūtratā, ālasyam, ucitasya
                        karmaṇo hāniḥ, pratīpatā svakāryeṣu, gurūṇāṃ vākyeṣvabhyasūyā,
                        bālebhyaḥ pradveṣaḥ, svadharmeṣvacintā,
                        mālyānulepanabhojanaparikleśanaṃ, madhurebhyaśca bhakṣebhyaḥ
                        pradveṣaḥ, amlalavaṇakaṭukapriyatā ca, iti jvarasya pūrvarūpāṇi
                        bhavanti prāksaṃtāpāt; api cainaṃ saṃtāpārtamanubadhnanti// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.1.34">
                        <label>Ca.2.1.34 </label>
                        ityetānyekaikaśo jvaraliṅgāni vyākhyātāni bhavanti
                        vistarasamāsābhyām// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.1.35">
                        <label>Ca.2.1.35 </label>
                        jvarastu khalu maheśvarakopaprabhavaḥ, sarvaprāṇabhṛtāṃ prāṇaharo,
                        dehendriyamanastāpakaraḥ,
                        &amp;prajñābalavarṇaharṣotsāhahrāsakaraḥ,
                        śramaklamamohāhāroparodhasaṃjananaḥ; jvarayati śarīrāṇīti jvaraḥ,
                        nānye vyādhayastathā dāruṇā bahūpadravā duścikitsyāśca yathā
                        'ayam/ </p>
                    <p>sa sarvarogādhipatiḥ, nānātiryagyoniṣu ca bahuvidhaiḥ
                        śabdairabhidhīyate/ </p>
                    <p>sarve prāṇabhṛtaḥ sajvarā eva jāyante sajvarā eva mriyante ca; sa
                        mahāmohaḥ, tenābhibhūtāḥ prāgdaihikaṃ dehinaḥ karma kiṃcidapi na
                        smaranti, sarvaprāṇabhṛtāṃ ca jvara evānte prāṇānādatte// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.1.36">
                        <label>Ca.2.1.36 </label>
                        tatra pūrvarūpadarśane jvarādau vā hitaṃ laghvaśanamapatarpaṇaṃ
                        vā, jvarasyāmāśayasamutthatvāt; tataḥ
                        kaṣāyapānābhyaṅgasnehasvedapradehapariṣekānulepanavamanavirecanāsthāpanānuvāsanopaśamananastaḥkarmadhūpadhūmapānāñjanakṣīrabhojanavidhānaṃ
                        ca yathāsvaṃ yuktyā prayojyam// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.1.37">
                        <label>Ca.2.1.37 </label>
                        jīrṇajvareṣu tu sarveṣveva sarpiṣaḥ pānaṃ praśasyate
                        yathāsvauṣadhasiddhasya; sarpirhi snehādvātaṃ śamayati, saṃskārāt
                        kaphaṃ, śaityāt pittamūṣmāṇaṃ ca; tasmājjīrṇajvareṣu sarveṣveva
                        sarpirhitamudakamivāgnipluṣṭeṣu dravyeṣviti// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.1.38">
                        <label>Ca.2.1.38 </label>
                        bhavanti cātra--- </p>
                    <lg>
                        <l>yathā prajvalitaṃ veśma pariṣiñcanti vāriṇā/ </l>
                        <l>narāḥ śāntimabhipretya tathā jīrṇajvare ghṛtam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.1.39">
                            <label>Ca.2.1.39 </label>
                            snehādvātaṃ śamayati, śaityāt pittaṃ niyacchati/ </l>
                        <l>ghṛtaṃ tulyaguṇaṃ doṣaṃ saṃskārāttu jayet kapham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.1.40">
                            <label>Ca.2.1.40 </label>
                            nānyaḥ snehastathā kaścit saṃskāramanuvartate/ </l>
                        <l>yathā sarpirataḥ sarpiḥ sarvasnehottamaṃ matam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.1.41">
                            <label>Ca.2.1.41 </label>
                            gadyokto yaḥ punaḥ ślokairarthaḥ samanugīyate/ </l>
                        <l>tadvyaktivyavasāyārthaṃ dviruktaṃ tanna garhyate// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.2.1.42">
                        <label>Ca.2.1.42 </label>
                        tatra ślokāḥ--- </p>
                    <lg>
                        <l>trividhaṃ nāmaparyāyairhetuṃ pañcavidhaṃ gadam/ </l>
                        <l>gadalakṣaṇaparyāyān vyādheḥ pañcavidhaṃ graham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.1.43">
                            <label>Ca.2.1.43 </label>
                            jvaramaṣṭavidhaṃ tasya prakṛṣṭāsannakāraṇam/ </l>
                        <l>pūrvarūpaṃ ca rūpaṃ ca bheṣajaṃ saṃgraheṇa ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.1.44">
                            <label>Ca.2.1.44 </label>
                            vyājahāra jvarasyāgre nidāne vigatajvaraḥ/ </l>
                    </lg>
                    <p>bhagavānagneveśāya praṇatāya punarvasuḥ// </p>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte nidānasthāne
                        jvaranidānaṃ nāma prathamo 'adhyāyaḥ//1//</trailer>
                </div>
                <div n="2" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>dvitīyo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.2.2.1">
                        <label>Ca.2.2.1 </label>
                        athāto raktapittanidānaṃ vyākhyāsyāmaḥ </p>
                    <p xml:id="Ca.2.2.2">
                        <label>Ca.2.2.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.2.3">
                        <label>Ca.2.2.3 </label>
                        pittaṃ yathābhūtaṃ lohitapittamiti saṃjñāṃ labhate, *tad
                        vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.2.4">
                        <label>Ca.2.2.4 </label>
                        yadā janturyavakoddālakakoradūṣaprāyāṇyannāni bhuṅkte,
                        bhṛśoṣṇatīkṣṇamapi cānyadannajātaṃ
                        niṣpāvamāṣakulatthasūpakṣāropasaṃhitaṃ,
                        &amp;dadhidadhimaṇḍodaśvitkaṭvarāmlakāñjikopasekaṃ vā,
                        vārāhamāhiṣāvikamātsyagavyapiśitaṃ,
                        piṇyākapiṇḍāluśuṣkaśākopahitaṃ,
                        mūlakasarṣapalaśunakarañjaśigrumadhuśigru(&amp;khaḍayūṣa)
                        bhūstṛṇasumukhasurasakuṭherakagaṇḍīrakālamālakaparṇāsakṣavakaphaṇijjhakopadaṃśaṃ,
                        surāsauvīratuṣodakamaireyamedakamadhūlakaśuktakuvalabadarāmlaprāyānupānaṃ
                        vā, piṣṭānnottarabhūyiṣṭham; uṣṇābhitapto vā 'atimātramativelaṃ
                        vā++āmaṃ payaḥ pibati, payasā samaśnāti &amp;rauhiṇīkaṃ,
                        kāṇakapotaṃ vā sarṣapatailakṣārasiddhaṃ,
                        kulatthapiṇyākajāmbavalakucapakvaiḥ śauktikairvā saha kṣīraṃ
                        &amp;pibatyuṣṇābhitaptaḥ; tasyaivamācarataḥ pittaṃ
                        prakopamāpadyate, lohitaṃ &amp;ca svapramāṇamativartate/ </p>
                    <p>tasmin pramāṇātivṛtte pittaṃ prakupitaṃ &amp;śarīramanusarpadyadeva
                        yakṛtplīhaprabhavāṇāṃ lohitavahānāṃ ca srotasāṃ
                        lohitābhiṣyandagurūṇi mukhānyāsādya &amp;pratirundhyāt &amp;tadeva
                        lohitaṃ dūṣayati// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.2.5">
                        <label>Ca.2.2.5 </label>
                        &amp;saṃsargāllohitapradūṣaṇāllohitagandhavarṇānuvidhānācca pittaṃ
                        lohitapittamityācakṣate// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.2.6">
                        <label>Ca.2.2.6 </label>
                        tasyemāni pūrvarūpāṇi bhavanti; tadyathā---anannābhilāṣaḥ,
                        bhuktasya vidāhaḥ, śuktāmlagandharasa udgāraḥ,
                        charderabhīkṣṇamāgamanaṃ, charditasya bībhatsatā, svarabhedo,
                        gātrāṇāṃ sadanaṃ, paridāhaḥ, mukhāddhūmāgama iva,
                        lohalohitamatsyāmagandhitvamiva cāsyasya,
                        raktaharitahāridratvamaṅgāvayavaśakṛnmūtrasvedalālāsiṅgāṇakāsyakarṇamala-&amp;piḍakolikāpiḍakānām,
                        aṅgavedanā, lohitanīlapītaśyāvānāmarciṣmatāṃ ca rūpāṇāṃ svapne
                        darśanamabhīkṣṇamiti (&amp;lohitapittapūrvarūpāṇi bhavanti)// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.2.7">
                        <label>Ca.2.2.7 </label>
                        upadravāstu khalu
                        daurbalyārocakāvipākaśvāsakāsajvarātīsāraśophaśoṣapāṇḍurogāḥ
                        svarabhedaśca// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.2.8">
                        <label>Ca.2.2.8 </label>
                        mārgau punarasya dvau ūrdhvaṃ, cādhaśca/ </p>
                    <p>tadbahuśleṣmaṇi śarīre śleṣmasaṃsargādūrdhvaṃ pratipadyamānaṃ
                        karṇanāsikānetrāsyebhyaḥ pracyavate, bahuvāte tu śarīre
                        vātasaṃsargādadhaḥ pratipadyamānaṃ mūtrapurīṣamārgābhyāṃ
                        pracyavate, bahuśleṣmavāte tu śarīre śleṣmavātasaṃsargāddvāvapi
                        mārgau pratipadyate, tau mārgau pratipadyamānaṃ sarvebhya eva
                        yathoktebhyaḥ khebhyaḥ pracyavate śarīrasya// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.2.9">
                        <label>Ca.2.2.9 </label>
                        tatra yadūrdhvabhāgaṃ tat sādhyaṃ,
                        virecanopakramaṇīyatvādbahvauṣadhatvācca; yadadhobhāgaṃ
                        tadyathāpyaṃ, vamanopakramaṇīyatvādalpauṣadhatvācca;
                        yadubhayabhāgaṃ tadasādhyaṃ,
                        vamanavirecanāyogitvādanauṣadhatvācceti// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.2.10">
                        <label>Ca.2.2.10 </label>
                        raktapittaprakopastu khalu purā dakṣayajñoddhvaṃse
                        &amp;rudrakopāmarṣāgninā prāṇināṃ
                        parigataśarīrapraṇānāmabhavajjvaramanu// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.2.11">
                        <label>Ca.2.2.11 </label>
                        tasyāśukāriṇo dāvāgnerivāpatitasyātyayikasyāśu praśāntyai
                        prayatitavyaṃ mātrāṃ deśaṃ kālaṃ cābhisamīkṣya
                        saṃtarpaṇenāpatarpaṇena vā
                        mṛdumadhuraśiśiratiktakaṣāyairabhyavahāryaiḥ
                        pradehapariṣekāvagāhasaṃsparśanairvamanādyairvā tatrāvahiteneti// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.2.12">
                        <label>Ca.2.2.12 </label>
                        bhavanti cātra---</p>
                    <lg>
                        <l> sādhyaṃ lohitapittaṃ tadyadūrdhvaṃ pratipadyate/ </l>
                        <l>virecanasya yogitvādbahutvādbheṣajasya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.2.13">
                            <label>Ca.2.2.13 </label>
                            virecanaṃ tu pittasya jayārthe paramauṣadham/ </l>
                        <l>yaśca &amp;tatrānvayaḥ śleṣmā tasya cānadhamaṃ smṛtam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.2.14">
                            <label>Ca.2.2.14 </label>
                            bhavedyogāvahaṃ tatra &amp;madhuraṃ caiva bheṣajam/ </l>
                        <l>tasmāt sādhyaṃ mataṃ raktaṃ yadūrdhvaṃ pratipadyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.2.15">
                            <label>Ca.2.2.15 </label>
                            raktaṃ tu yadadhobhāgaṃ tadyāpyamiti niścitam/ </l>
                        <l>vamanasyālpayogitvādalpatvādbheṣajasya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.2.16">
                            <label>Ca.2.2.16 </label>
                            vamanaṃ hi na pittasya &amp;haraṇe śreṣṭhamucyate/ </l>
                        <l>yaśca &amp;tatrānvayo vāyustacchāntau cāvaraṃ smṛtam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.2.17">
                            <label>Ca.2.2.17 </label>
                            &amp;taccāyogāvahaṃ tatra kaṣāyaṃ tiktakāni ca/ </l>
                        <l>tasmādyāpyaṃ samākhyātaṃ &amp;yaduktamanulomagam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.2.18">
                            <label>Ca.2.2.18 </label>
                            raktapittaṃ tu yanmārgau dvāvapi pratipadyate/ </l>
                        <l>asādhyamiti tajjñeyaṃ pūrvoktādeva kāraṇāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.2.19">
                            <label>Ca.2.2.19 </label>
                            nahi saṃśodhanaṃ kiṃcidastyasya pratimārgagam/ </l>
                        <l>pratimārgaṃ ca haraṇaṃ raktapitte vidhīyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.2.20">
                            <label>Ca.2.2.20 </label>
                            evamevopaśamanaṃ sarvaśo nāsya vidyate/ </l>
                        <l>saṃsṛṣṭeṣu ca doṣeṣu sarvajicchamanaṃ &amp;matam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.2.21">
                            <label>Ca.2.2.21 </label>
                            ityuktaṃ trividhodarkaṃ raktaṃ mārgaviśeṣataḥ/ </l>
                        <l>ebhyastu khalu hetubhyaḥ kiṃcitsādhyaṃ na sidhyati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.2.22">
                            <label>Ca.2.2.22 </label>
                            preṣyopakaraṇābhāvāaddaurātmyādvaidyadoṣataḥ/ </l>
                        <l>akarmataśca sādhyatvaṃ kaścidrogo 'ativartate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.2.23">
                            <label>Ca.2.2.23 </label>
                            tatrāsādhyatvamekaṃ syāt sādhyayāpyaparikramāt/ </l>
                        <l>raktapittasya vijñānamidaṃ tasyopadiśyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.2.24">
                            <label>Ca.2.2.24 </label>
                            yat kṛṣṇamathavā nīlaṃ yadvā śakradhanuṣprabham/ </l>
                        <l>raktapittamasādhyaṃ tadvāsaso rañjanaṃ ca yat// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.2.25">
                            <label>Ca.2.2.25 </label>
                            bhṛśaṃ pūtyatimātraṃ ca sarvopadravavacca yat/ </l>
                        <l>balamāṃsakṣaye yacca tacca raktamasiddhimat// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.2.26">
                            <label>Ca.2.2.26 </label>
                            yena copahato raktaṃ raktapittena mānavaḥ/ </l>
                        <l>paśyeddṛśyaṃ viyaccāpi taccāsādhyaṃ na saṃśayaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.2.27">
                            <label>Ca.2.2.27 </label>
                            tatrāsādhyaṃ parityājyaṃ, yāpyaṃ yatnena yāpayet/ </l>
                        <l>sādhyaṃ cāvahitaḥ siddhairbheṣajaiḥ sādhayedbhiṣak// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.2.2.28">
                        <label>Ca.2.2.28 </label>
                        tatra ślokau--- </p>
                    <lg>
                        <l>kāraṇaṃ nāmanirvṛttiṃ pūrvarūpāṇyupadravān/ </l>
                        <l>mārgau doṣānubandhaṃ ca sādhyatvaṃ na ca hetumat// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.2.29">
                            <label>Ca.2.2.29 </label>
                            nidāne raktapittasya vyājahāra punarvasuḥ/ </l>
                        <l>vītamoharajodoṣalobhamānamadaspṛhaḥ// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte nidānasthāne
                        raktapittanidānaṃ nāma dvitīyo 'adhyāyaḥ//2//</trailer>
                </div>
                <div n="3" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>tṛtīyo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.2.3.1">
                        <label>Ca.2.3.1 </label>
                        athāto gulmanidānaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.3.2">
                        <label>Ca.2.3.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.3.3">
                        <label>Ca.2.3.3 </label>
                        iha khalu pañca gulmā bhavanti; tadyathā---vātagulmaḥ,
                        pittagulmaḥ, śleṣmagulmo, nicayagulmaḥ, śoṇitagulma iti// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.3.4">
                        <label>Ca.2.3.4 </label>
                        evaṃvādinaṃ bhagavantamātreyamagniveśa uvāca---kathamiha bhagavan
                        pañcānāṃ gulmānāṃ viśeṣamabhijānīmahe;
                        nahyaviśeṣavidrogāṇāmauṣadhavidapi bhiṣak praśamanasamartho
                        bhavatīti// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.3.5">
                        <label>Ca.2.3.5 </label>
                        tamuvāca
                        bhagavānātreyaḥ---samutthānapūrvarūpaliṅgavedanopaśayaviśeṣebhyo
                        viśeṣavijñānaṃ gulmānāṃ bhavatyanyeṣāṃ ca rogāṇāmagniveśa! tattu
                        &amp;khalu gulmeṣūcyamānaṃ nibodha// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.3.6">
                        <label>Ca.2.3.6 </label>
                        yadā puruṣo vātalo viśeṣeṇa jvaravamanavirecanātīsārāṇāmanyatamena
                        darśanena karśito vātalamāhāramāharati, śītaṃ vā
                        &amp;viśeṣeṇātimātram, asnehapūrve vā vamanavirecane pibati,
                        anudīrṇāṃ vā chardimudīrayati, udīrṇan
                        vātamūtrapurīṣavegānniruṇaddhi, atyaśito vā pibati
                        navodakamatimātram, atisaṃkṣobhiṇā vā yānena yāti,
                        ativyavāyavyāyāmamadyaśokarucirvā, abhighātamṛcchati vā,
                        &amp;viṣamasanaśayanasthānacaṅkramaṇasevī vā bhavati, anyadvā
                        kiṃcidevaṃvidhaṃ viṣamamatimātraṃ vyāyāmajātamārabhate,
                        &amp;tasyāpacārādvātaḥ prakopamāpadyate// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.3.7">
                        <label>Ca.2.3.7 </label>
                        sa prakupito vāyurmahāsroto 'anupraviśya raukṣyāt
                        &amp;kaṭhinībhūtamāplutya piṇḍito 'avasthānaṃ karoti hṛdi bastau
                        pārśvayornābhyāṃ vā; sa śūlamupajanayati granthīṃścānekavidhān,
                        piṇḍitaścāvatiṣṭhate, sa piṇḍitatvād 'gulma' ityabhidhīyate; sa
                        &amp;muhurādhamati, muhuralpatvamāpadyate;
                        aviyatavupulāṇuvedanaśca bhavati calatvādvāyoḥ, muhuḥ
                        pipīlikāsaṃpracāra ivāṅgeṣu,
                        todabhedasphuraṇāyāmasaṅkocasuptiharṣapralayodayabahulaḥ;
                        tadāturaḥ sūcyeva śaṅkuneva cābhisaṃviddhamātmānaṃ manyate, api ca
                        divasānte &amp;jvaryate, śuṣyati cāsyāsyam, ucchvāsaścoparudhyate,
                        hṛṣyanti cāsya romāṇi vedanāyāḥ prādurbhāve;
                        plīhāṭopāntrakūjanāvipākodāvartāṅgamardamanyāśiraḥśaṅkhaśūlabradhnarogāścainamupadravanti;
                        kṛṣṇāruṇaparuṣatvaṅnakhanayanavadanamūtrapurīṣaśca bhavati,
                        nidānoktāni cāsya nopaśerate, viparītāni copaśerata iti
                        vātagulmaḥ//</p>
                    <p xml:id="Ca.2.3.8">
                        <label>Ca.2.3.8 </label>
                        taireva tu karśanaiḥ
                        karśitasyāmlalavaṇakaṭukakṣāroṣṇatīkṣṇaśuktavyāpannamadyaharitakaphalāmlānāṃ
                        vidāhināṃ ca
                        śākadhānyamāṃsādīnāmupayogādajīrṇādhyaśanādraukṣyānugate cāmāśaye
                        &amp;vamanamativelaṃ saṃdhāraṇaṃ vātātapau cātisevamānasya pittaṃ
                        saha mārutena prakopamāpadyate// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.3.9">
                        <label>Ca.2.3.9 </label>
                        tat prakupitaṃ māruta āmāśayaikadeśe &amp;saṃvartya tāneva
                        vedanāprakārānupajanayati, ya uktā vātagulme; pittaṃ tvenaṃ
                        vidahati kukṣau hṛdyurasi kaṇṭhe ca; sa vidahyamānaḥ
                        sadhūmamivodgāramudgiratyamlānvitaṃ, gulmāvakāśaścāsya dahyate
                        dūyate &amp;dhūpyate ūṣmāyate svidyati klidyati &amp;śithila iva
                        sparśāsaho+&amp;alparomāñcaśca bhavati;
                        jvarabhramadavathupipāsāgalatālumukhaśoṣapramohaviḍbhedāścainamupadravanti;
                        haritahāridratvaṅnakhanayanavadanamūtrapurīṣaśca bhavati;
                        nidānoktāni cāsya nopaśerate, viparītānyupaśerata iti
                        pittagulmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.3.10">
                        <label>Ca.2.3.10 </label>
                        taireva tu karśanaiḥ
                        karśitasyātyaśanādatisnigdhagurumadhuraśītāśanāt
                        &amp;piṣṭekṣukṣīratilamāṣaguḍavikṛtisevanānmandakamadyātipānāddharitakātipraṇanayādānūpaudakagrāmyamāṃsātibhakṣaṇāt
                        &amp;saṃdhāraṇādabubhukṣasya cātipragāḍhamudapānāt saṃkṣobhaṇādvā
                        śarīrasya śleṣmā saha mārutena prakopamāpadyate// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.3.11">
                        <label>Ca.2.3.11 </label>
                        taṃ prakupitaṃ māruta āmāśayaikadeśe &amp;saṃvartya tāneva
                        vedanāprakārānupajanayati ya uktā vātagulme; śleṣmā tvasya
                        śītajvararocakāvipākāṅgamardaharṣahṛdrogacchardinidrālasyastaimityagauravaśirobhitāpānupajanayati,
                        api ca gulmasya sthairyagauravakāṭhinyāvagāḍhasuptatāḥ, tathā
                        kāsaśvāsapratiśyāyān rājayakṣmāṇaṃ cātipravṛddhaḥ, śvaityaṃ
                        tvaṅnakhanayanavadanamūtrapurīṣeṣūpajanayati, nidānoktāni cāsya
                        nopaśerate, viparītāni copaśerata iti śleṣmagulmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.3.12">
                        <label>Ca.2.3.12 </label>
                        triḍoṣadetuliṅgasannipāte tu sānnipātikaṃ gulmamupadiśanti
                        kuśalāḥ/ </p>
                    <p>sa &amp;vipratiṣiddhopakramatvādasādhyo nicayagulmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.3.13">
                        <label>Ca.2.3.13 </label>
                        śoṇitagulmastu khalu striyā eva bhavati na puruṣasya,
                        garbhakoṣṭhārtavāgamanavaiśeṣyāt/ </p>
                    <p>pāratantryādavaiśāradyāt satatamupacārānurodhādvā
                        vegānudīrṇānuparundhatyā āmagarbhe vā 'apyacirapatite 'athavā
                        'apyaciraprajātāyā ṛtau vā vātaprakopaṇānyāsevamānāyāḥ kṣipraṃ
                        vātaḥ prakopamāpadyate// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.3.14">
                        <label>Ca.2.3.14 </label>
                        sa prakupito yonimukhamanupraviśyārtavamuparuṇaddhi, māsi māsi
                        tadārtavamuparudhyamānaṃ kukṣimabhivardhayati/ </p>
                    <p>tasyāḥ
                        śūlakāsātīsāracchardyarocakāvipākāṅgamardanidrālasyastaimityakaphaprasekāḥ
                        samupajāyante, stanayośca stanyam, auṣṭhayoḥ stanamaṇḍalayośca
                        kārṣṇyam, atyarthaṃ glāniścakṣuṣoḥ, mūrccha, hṛllāsaḥ, dohadaḥ,
                        śvayathuśca pādayoḥ, īṣaccodgamo romarājyāḥ, yonyāścāṭālatvam, api
                        ca yonyā daurgandhyamāsrāvaścopajāyate, kevalaścāsyā gulmaḥ
                        piṇḍita eva spandate, tāmagarbhāṃ garbhiṇīmityāgurmūḍhāḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.3.15">
                        <label>Ca.2.3.15 </label>
                        eṣāṃ tu khalu pañcānāṃ gulmānāṃ prāgabhinievṛtterimāni pūrvarūpāṇi
                        bhavanti; tadyathā---anannābhilaṣaṇam, arocakāvipākau,
                        agnivaiṣamyaṃ, vidāho bhuktasya, pākakāle cāyuktyā chardyudgārau,
                        vātamūtrapurīṣavegānāṃ cāprādurbhāvaḥ, prādurbhūtānāṃ
                        cāpravṛttirīṣadāgamanaṃ vā,
                        vātaśūlāṭopāntrakūjanāpariharṣaṇātivṛttapurīṣatāḥ, abubhukṣā,
                        daurbalyaṃ, sauhityasya cāsahatvamiti// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.3.16">
                        <label>Ca.2.3.16 </label>
                        sarveṣvapi khalveteṣu gulmeṣu na kaścidvātādṛte saṃbhavati gulmaḥ/ </p>
                    <p>teṣāṃ sānnipātikamasādhyaṃ jñātvā naivopakrameta, ekadoṣaje tu
                        yathāsvamārambhaṃ praṇayet, saṃsṛṣṭāṃstu sādhāraṇena
                        karmaṇopacaret/ </p>
                    <p>yaccānyadapyaviruddhaṃ manyeta tadapyavacārayedvibhajya
                        gurulāghavamupadravāṇāṃ,
                        gurūnupadravāṃstvaramāṇaścikitsejjaghanyamitarān/ </p>
                    <p>tvaramāṇastu viśeṣamanupalabhamāno gulmeṣvātyayike karmaṇi
                        vātacikitsitaṃ praṇayet, snehasvedau vātaharau snehopasaṃhitaṃ ca
                        mṛdu virecanaṃ bastīṃśca; amlalavaṇamadhurāṃśca rasān yuktyā
                        'avacārayet/ </p>
                    <p>mārute hyupaśānte svalpenāpi prayatnena śakyo 'anyo 'api doṣo
                        niyantuṃ gulmeṣviti// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.3.17">
                        <label>Ca.2.3.17 </label>
                        bhavati cātra--- </p>
                    <lg>
                        <l>gulmināmanilaśāntirupāyaiḥ sarvaśo bidhivadācaritavyā/ </l>
                        <l>mārute gyavajite 'anyamudīrṇaṃ doṣamalpamapi karma nihanyāt//
                        </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.2.3.18">
                        <label>Ca.2.3.18 </label>
                        tatra ślokaḥ--- </p>
                    <lg>
                        <l>saṃkhyā nimittaṃ rūpāṇi pūrvarūpamathāpi ca/ </l>
                        <l>diṣṭaṃ nidāne gulmānāmekadeśaśca karmaṇām// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte nidānasthāne
                        gulmanidānaṃ nāma tṛtīyo 'adhyāyaḥ//3//</trailer>
                </div>
                <div n="4" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>caturtho 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.2.4.1">
                        <label>Ca.2.4.1 </label>
                        athātaḥ pramehanidānaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.4.2">
                        <label>Ca.2.4.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.4.3">
                        <label>Ca.2.4.3 </label>
                        tridoṣakopanimittā viṃśatiḥ pramehā bhavanti vikārāścāpare
                        'aparisaṃkhyeyāḥ/ </p>
                    <p>tatra yathā tridoṣaprakopaḥ pramehānabhinirvartayati tathā
                        'anuvyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.4.4">
                        <label>Ca.2.4.4 </label>
                        iha khalu nidānadoṣadūṣyaviśeṣebhyo
                        vikāravighātabhāvābhāvaprativiśeṣā bhavanti/ </p>
                    <p>yadā hyete trayo nidānādiviśeṣāḥ parasparaṃ
                        &amp;nānubadhnantyathavā kālaprakarṣādabalīyāṃso 'athavā
                        'anubadhnanti na tadā vikārābhinirvṛttiḥ, cirādvā
                        'apyabhinirvartante, tanavo vā bhavantyayathoktasarvaliṅgā vā;
                        viparyaye viparītāḥ; iti
                        sarvavikāravighātabhāvābhāvaprativiśeṣābhinirvṛttiheturbhavatyuktaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.4.5">
                        <label>Ca.2.4.5 </label>
                        tatreme trayo nidānādiviśeṣāḥ śleṣmanimittānāṃ
                        pramehāṇāmāśvabhinirvṛttikarā bhavanti;
                        tadyathā---hāyanakayavakacīnakoddālakanaiṣadhetkaṭamukundakamahāvrīhipramodakasugandhakānāṃ
                        navānāmativelamatipramāṇena copayogaḥ, tathā sarpiṣmatāṃ
                        navahareśumāṣasūpyānāṃ, grāmyānūpaudakānāṃ ca māṃsānāṃ,
                        śākatilapalalapiṣṭānnapāyasakṛśarāvilepīkṣuvikārāṇāṃ,
                        kṣīranavamadyamandakadadhidravamadhurataruṇaprāyāṇāṃ copayogaḥ,
                        mṛjāvyāyāmavarjanaṃ, svapnaśayanāsanaprasaṅgaḥ, yaśca
                        kaścidvidhiranyo 'api śleṣmamedomūtrasaṃjananaḥ, sa sarvo
                        nidānaviśeṣaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.4.6">
                        <label>Ca.2.4.6 </label>
                        bahudravaḥ śleṣmā doṣaviśeṣaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.4.7">
                        <label>Ca.2.4.7 </label>
                        &amp;bahvabaddhaṃ medo māṃsaṃ śarīrajakledaḥ śukraṃ śoṇitaṃ vasā
                        majjā lasīkā rasaścaujaḥsaṃkhyāta iti dūṣyaviśeṣāḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.4.8">
                        <label>Ca.2.4.8 </label>
                        trayāṇāmeṣāṃ nidānādiviśeṣāṇāṃ sannipāte kṣipraṃ śleṣmā
                        prakopamāpadyate, prāgatibhūyastvāt; sa prakupitaḥ kṣiprameva
                        śarīre visṛptiṃ labhate, śarīraśaithilyāt; sa visarpañ śarīre
                        medasaivādito miśrībhāvaṃ gacchati, medasaścaiva
                        bahvabaddhatvānmedasaśca guṇaiḥ samānaguṇabhūyiṣṭhatvāt; sa medasā
                        miśrībhavan dūṣayatyenat, vikṛtatvāt; sa vikṛto duṣṭena
                        medasopahitaḥ śarīrakledamāṃsābhyāṃ saṃsargaṃ gacchati,
                        kledamāṃsayoratipramāṇābhivṛddhatvāt; sa māṃse māṃsapradoṣāt
                        pūtimāṃsapiḍakāḥ śarāvikākacchapikādyāḥ saṃjanayati,
                        aprakṛtibhūtatvāt; śarīrakledaṃ punardūṣayan mūtratvena
                        pariṇamayati, mūtravahānāṃ ca srotasāṃ
                        &amp;vaṅkṣaṇabastiprabhavāṇāṃ medaḥkledopahitāni gurūṇi
                        mukhānyāsādya pratirudhyate; tataḥ pramehāṃsteṣāṃ
                        sthairyamasādhyatāṃ vā janayati, prakṛtivikṛtibhūtatvāt// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.4.9">
                        <label>Ca.2.4.9 </label>
                        śarīrakledastu śleṣmamedomiśraḥ praviśan mūtrāśayaṃ
                        mūtratvamāpadyamānaḥ ślaiṣmikairebhirdaśabhirguṇairupasṛjyate
                        vaiṣamyayuktaiḥ;
                        tadyathā---śvetaśītamūrtapicchilācchasnigdhagurumadhurasāndraprasādamandaiḥ,
                        tatra yena guṇenaikenānekena vā &amp;bhūyastaramupasṛjyate
                        tatsamākhyaṃ gauṇaṃ nāmaviśeṣaṃ prāpnoti// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.4.10">
                        <label>Ca.2.4.10 </label>
                        te tu khalvime daśa pramehā nāmaviśeṣeṇa bhavanti;
                        tadyathā---udakamehaśca, ikṣuvālikārasamehaśca, sāndramehaśca,
                        sāndraprasādamehaśca, śuklamehaśca, śukramehaśca, śītamehaśca,
                        sikatāmehaśca, śanairmehaśca, ālālamehaśceti// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.4.11">
                        <label>Ca.2.4.11 </label>
                        te daśa pramehāḥ sādhyāḥ; samānaguṇamehaḥsthānakatvāt, kaphasya
                        prādhānyāt, samakriyatvācca// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.4.12">
                        <label>Ca.2.4.12 </label>
                        tatra ślokāḥ śleṣmapramehaviśeṣavijñānārthā bhavanti---// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.4.13">
                            <label>Ca.2.4.13 </label>
                            acchaṃ bahu sitaṃ śītaṃ nirgandhamudakopamam/ </l>
                        <l>śleṣmakopānnaro mūtramudamehī pramehati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.4.14">
                            <label>Ca.2.4.14 </label>
                            atyarthamadhuraṃ śītamīṣatpicchilamāvilam/ </l>
                        <l>kāṇḍekṣurasasaṅkāśaṃ śleṣmakopāt pramehati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.4.15">
                            <label>Ca.2.4.15 </label>
                            yasya paryuṣitaṃ mūtraṃ sāndrībhavati bhājane/ </l>
                        <l>puruṣaṃ kaphakopena tamāhuḥ sāndramehinam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.4.16">
                            <label>Ca.2.4.16 </label>
                            yasya saṃhanyate mūtraṃ kiṃcit kiṃcit prasīdati/ </l>
                        <l>sāndraprasādamehīti tamāhuḥ śleṣmakopataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.4.17">
                            <label>Ca.2.4.17 </label>
                            śuklaṃ piṣṭanibhaṃ mūtramabhīkṣṇaṃ yaḥ pramehati/ </l>
                        <l>puruṣaṃ kaphakopena tamāhuḥ śuklamehinam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.4.18">
                            <label>Ca.2.4.18 </label>
                            śukrābhaṃ śukramiśraṃ vā mururmehati yo naraḥ/ </l>
                        <l>śukramehinamāhustaṃ puruṣaṃ śleṣmakopataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.4.19">
                            <label>Ca.2.4.19 </label>
                            atyarthamadhuraṃ śītaṃ mūtraṃ mehati yo bhṛśam/ </l>
                        <l>śītamehinamāhustaṃ puruṣaṃ śleṣmakopataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.4.20">
                            <label>Ca.2.4.20 </label>
                            mūrtānmūtragatān doṣānaṇūnamehati yo naraḥ/ </l>
                        <l>sikatāmehinaṃ vidyāttaṃ naraṃ śleṣmakopataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.4.21">
                            <label>Ca.2.4.21 </label>
                            mandaṃ mandamavegaṃ tu kṛcchraṃ yo mūtrayecchanaiḥ/ </l>
                        <l>śanairmehinamāhustaṃ puruṣaṃ śleṣmakopataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.4.22">
                            <label>Ca.2.4.22 </label>
                            tantubaddhamivālālaṃ picchilaṃ yaḥ pramehati/ </l>
                        <l>ālālamehinaṃ vidyāttaṃ naraṃ śleṣmakopataḥ// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.2.4.23">
                        <label>Ca.2.4.23 </label>
                        ityete daśa pramehāḥ śleṣmaprakopanimittā vyākhyātā bhavanti// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.4.24">
                        <label>Ca.2.4.24 </label>
                        uṣṇāmlalavaṇakṣārakaṭukājīrṇabhojanopasevinastathā
                        'atitīkṣṇātapāgnisaṃtāpaśramakrodhaviṣamāhāropasevinaśca
                        tathāvidhaśarīrasyaiva &amp;kṣipraṃ pittaṃ prakopamāpadyate, tattu
                        prakupitaṃ tayaivānupūrvyā pramehānimān ṣaṭ
                        kṣiprataramabhinirvartayati// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.4.25">
                        <label>Ca.2.4.25 </label>
                        teṣāmapi tu khalu pittaguṇaviśeṣeṇaiva nāmaviśeṣā bhavanti;
                        tadyathā---kṣāramehaśca, kālamehaśca, nīlamehaśca, lohitamehaśca,
                        māñjiṣṭhamehaśca, hāridramehaśceti// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.4.26">
                        <label>Ca.2.4.26 </label>
                        te ṣaḍbhireva kṣārāmlalavaṇakaṭukavisroṣṇaiḥ pittaguṇaiḥ
                        pūrvavadyuktā bhavanti// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.4.27">
                        <label>Ca.2.4.27 </label>
                        sarva eva te yāpyāḥ,
                        saṃsṛṣṭadoṣamedaḥsthānatvādviruddhopakramatvācceti// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.4.28">
                        <label>Ca.2.4.28 </label>
                        tatra ślokāḥ pittapramehaviśeṣavijñānārthā bhavanti---// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.4.29">
                            <label>Ca.2.4.29 </label>
                            gandhavarṇarasasparśairyathā kṣārastathāvidham/ </l>
                        <l>pittakopānnaro mūtraṃ kṣāramehī pramehati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.4.30">
                            <label>Ca.2.4.30 </label>
                            masīvarṇamajasraṃ yo mūtramuṣṇaṃ pramehati/ </l>
                        <l>pittasya parikopeṇa taṃ vidyāt kālamehinam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.4.31">
                            <label>Ca.2.4.31 </label>
                            cāṣapakṣanibhaṃ mūtramamlaṃ mehati yo naraḥ/ </l>
                        <l>pittasya parikopeṇa taṃ vidyānnīlamehinam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.4.32">
                            <label>Ca.2.4.32 </label>
                            visraṃ lavaṇamuṣṇaṃ ca raktaṃ mehati yo naraḥ/ </l>
                        <l>pittasya parikopeṇa taṃ vidyādraktamehinam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.4.33">
                            <label>Ca.2.4.33 </label>
                            mañjiṣṭhodakasaṃkāśaṃ bhṛśaṃ visraṃ pramehati/ </l>
                        <l>pittasya parikopāttaṃ vidyānmāñjiṣṭhamehinam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.4.34">
                            <label>Ca.2.4.34 </label>
                            haridrodakasaṅkāśaṃ kaṭukaṃ yaḥ pramehati/ </l>
                        <l>pittasya parikopāttaṃ vidyāddhāridramehinam// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.2.4.35">
                        <label>Ca.2.4.35 </label>
                        ityete ṣaṭ pramehāḥ pittaprakopanimittā vyākhyātā bhavanti// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.4.36">
                        <label>Ca.2.4.36 </label>
                        kaṣāyakaṭutiktarūkṣalaghuśītavyavāyavyāyāmavamanavirecanāsthāpanaśirovirecanātiyogasaṃdhāraṇānaśanābhighātātapodvegaśokaśoṇitātiṣekajāgaraṇaviṣamaśarīranyāsānupasevamānasya
                        tathāvidhaśarīrasyaiva kṣipraṃ vātaḥ prakopamāpadyate// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.4.37">
                        <label>Ca.2.4.37 </label>
                        sa prakupitastathāvidhe śarīre visarpan yadā vasāmādāya
                        mūtravahāni srotāṃsi pratipadyate tadā vasāmehamabhinirvartayati;
                        yadā punarmajjānaṃ mūtrabastāvākarṣati tadā
                        majjamehamabhinirvartayati; yadā tu lasīkāṃ mūtrāśaye
                        'abhivahanmūtramanubandhaṃ cyotayati lasīkātibagutvādvikṣepaṇācca
                        vāyoḥ &amp;khalvasyātimūtrapravṛttisaṅgaṃ karoti, tadā sa matta
                        iva gajaḥ kṣaratyajasraṃ mūtramavegaṃ, taṃ hastimehinamācakṣate;
                        aujaḥ punarmadhurasvabhāvaṃ, tad yadā raukṣyādvāyuḥ
                        kaṣāyatvenābhisaṃsṛjya mūtrāśaye 'abhivahati tadā madhumehaṃ
                        karoti// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.4.38">
                        <label>Ca.2.4.38 </label>
                        imāṃścaturaḥ pramehān vātajānasādhyānācakṣate bhiṣajaḥ,
                        mahātyayikatvādviruddhopakramatvācceti// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.4.39">
                        <label>Ca.2.4.39 </label>
                        teṣāmapi pūrvavadguṇaviśeṣeṇa nāmaviśeṣā bhavanti;
                        tadyathā---vasāmehaśca, majjamehaśca, hastimehaśca,
                        madhumehaśceti// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.4.40">
                        <label>Ca.2.4.40 </label>
                        tatra ślokā vātapramehaviśeṣavijñānārthā bhavanti---// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.4.41">
                            <label>Ca.2.4.41 </label>
                            vasāmiśraṃ vasābhaṃ vā muhurmehati yo naraḥ/ </l>
                        <l>vasāmehinamāhustamasādhyaṃ vātakopataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.4.42">
                            <label>Ca.2.4.42 </label>
                            majjānaṃ saha mūtreṇa muhurmehati yo naraḥ/ </l>
                        <l>majjamehinamāhustamasādhyaṃ vātakopataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.4.43">
                            <label>Ca.2.4.43 </label>
                            hastī matta ivājasraṃ mūtraṃ kṣarati yo bhṛśam/ </l>
                        <l>hastimehinamāhustamasādhyaṃ vātakopataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.4.44">
                            <label>Ca.2.4.44 </label>
                            kaṣāyamadhuraṃ pāṇḍu rūkṣaṃ mehati yo naraḥ/ </l>
                        <l>vātakopādasādhyaṃ taṃ pratīyānmadhumehinam// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.2.4.45">
                        <label>Ca.2.4.45 </label>
                        ityete catvāraḥ pramehā vātaprakopanimittā vyākhyātā bhavanti// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.4.46">
                        <label>Ca.2.4.46 </label>
                        evaṃ tridoṣaprakopanimittā viṃśatiḥ pramehā vyākhyātā bhavanti// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.4.47">
                        <label>Ca.2.4.47 </label>
                        trayastu khalu doṣāḥ prakupitāḥ pramehānabhinirvartayiṣyanta imāni
                        pūrvarūpāṇi darśayanti; tadyathā---jaṭilībhāvaṃ keśeṣu,
                        mādhuryamāsyasya, karapādayoḥ suptatādāhau, mukhatālukaṇṭhaśoṣaṃ,
                        pipāsām, ālasyaṃ, malaṃ kāye, kāyacchidreṣūpadehaṃ, paridāhaṃ
                        suptatāṃ cāṅgeṣu, ṣaṭpadapipīlikābhiśca śarīramūtrābhisaraṇaṃ,
                        mūtre ca mūtradoṣān, visraṃ śarīragandhaṃ, nidrāṃ, tandrā ca
                        sarvakālamiti// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.4.48">
                        <label>Ca.2.4.48 </label>
                        upadravāstu khalu pramehiṇāṃ
                        tṛṣṇātīsārajvaradāhadaurbalyārocakāvipākāḥ
                        pūtimāṃsapiḍakālajīvidradhyādayaśca tatprasaṅgādbhavanti// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.4.49">
                        <label>Ca.2.4.49 </label>
                        tatra sādhyān pramehān
                        saṃśodhanopaśamanairyathārhamupapādayaṃścikitsediti// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.4.50">
                        <label>Ca.2.4.50 </label>
                        bhavanti cātra--- gṛdhnumabhyavahāryeṣu snānacaṅkramaṇadviṣam/ </p>
                    <p>pramehaḥ kṣipramabhyeti nīḍadrumamivāṇḍajaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.4.51">
                        <label>Ca.2.4.51 </label>
                        mandotsāhamatisthūlamatisnigdhaṃ mahāśanam/ </p>
                    <p>mṛtyuḥ prameharūpeṇa kṣipramādāya gacchati// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.4.52">
                        <label>Ca.2.4.52 </label>
                        yastvāhāraṃ śarīrasya dhātusāmyakaraṃ naraḥ/ </p>
                    <p>sevate vividhāścānyāśceṣṭāḥ sa sukhamaśnute// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.4.53">
                        <label>Ca.2.4.53 </label>
                        tatra ślokāḥ--- </p>
                    <lg>
                        <l>heturvyādhiviśeṣāṇāṃ pramehāṇāṃ ca kāraṇam/ </l>
                        <l>doṣadhātusamāyogo rūpaṃ vividhameva ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.4.54">
                            <label>Ca.2.4.54 </label>
                            daśa śleṣmakṛtā yasmāt pramehāḥ ṣaṭ ca pittajāḥ/ </l>
                        <l>yathā ca vāyuścaturaḥ pramehān kurute balī// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.4.55">
                            <label>Ca.2.4.55 </label>
                            sādhyāsādhyaviśeṣāśca pūrvarūpāṇyupadravāḥ/ </l>
                        <l>pramehāṇāṃ nidāne 'asmin kriyāsūtraṃ ca bhāṣitam// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte nidānasthāne
                        pramehavidhānaṃ nāma caturtho 'adhyāyaḥ//4//</trailer>
                </div>
                <div n="5" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>pañcamo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.2.5.1">
                        <label>Ca.2.5.1 </label>
                        athātaḥ kuṣṭhanidānaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.5.2">
                        <label>Ca.2.5.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.5.3">
                        <label>Ca.2.5.3 </label>
                        sapta dravyāṇi kuṣṭhānāṃ &amp;prakṛtirvikṛtimāpannāni bhavanti/ </p>
                    <p>tadyathā---trayo doṣā vātapittaśleṣmāṇaḥ prakopaṇavikṛtāḥ, dūṣyāśca
                        &amp;śarīradhātavastvaṅmāṃsaśoṇitalatīkāścaturdhā
                        doṣopaghātavikṛtā iti/ </p>
                    <p>etat saptānāṃ saptadhātukamevaṅgatamājananaṃ kuṣṭhānām,
                        ataḥprabhavāṇyabhinirvartamānāni kevalaṃ śarīramupatapanti// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.5.4">
                        <label>Ca.2.5.4 </label>
                        na ca kiñcidasti kuṣṭhamekadoṣaprakopanimittam, asti tu khalu
                        samānaprakṛtīnāmapi kuṣṭhānāṃ
                        doṣāṃśāṃśavikalpānubandhasthānavibhāgena
                        vedanāvarṇasaṃsthānaprabhāvanāmacikitsitaviśeṣaḥ/ </p>
                    <p>sa saptavidho 'aṣṭādaśavidho 'aparisaṃkhyeyavidho vā bhavati/ </p>
                    <p>doṣā hi vikalpanairvikalpyamānā vikalpayanti vikārān,
                        anyatrāsādhyabhāvāt/ </p>
                    <p>teṣāṃ vikalpavikārasaṃkhyāne 'atiprasaṅgamabhisamīkṣya
                        saptavidhameva kuṣṭhaviśeṣamupakṣyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.5.5">
                        <label>Ca.2.5.5 </label>
                        iha vātādiṣu triṣu prakupiteṣu tvagādīṃścaturaḥ pradūṣayatsu vāte+
                        dhikatare kapālakuṣṭhamabhinirvartate, pitte tvaudumbaraṃ,
                        śleṣmaṇi maṇḍalakuṣṭhaṃ, vātapittayorṛṣyajihvaṃ, pittaśleṣmaṇoḥ
                        puṇḍarīkaṃ, śleṣmamārutayoḥ sidhmakuṣṭhaṃ, sarvadoṣābhivṛddhau
                        kākaṇakamabhinirvartate; evameṣa saptavidhaḥ kuṣṭhaviśeṣo bhavati/ </p>
                    <p>&amp;sa caiṣa bhūyastaratamataḥ prakṛtau vikalpyamānāyāṃ bhūyasīṃ
                        vikāravikalpasaṃkhyāmāpadyate// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.5.6">
                        <label>Ca.2.5.6 </label>
                        tatredaṃ sarvakuṣṭhanidānaṃ
                        samāsenopadekṣyāmaḥ---śītoṣṇavyatyāsamanānupūrvyopasevamānasya
                        tathā saṃtarpaṇapatarpaṇābhyavahāryavahāryavyatyāsaṃ,
                        madhuphāṇitamatsyalakucamūlakakākamācīḥ satatamatimātramajīrṇe ca
                        samaśnataḥ, cilicimaṃ ca payasā,
                        hāyanakayavakacīnakoddālakakoradūṣaprāyāṇi cānnāni
                        kṣīradadhitakrakolakulatthamāṣātasīkusumbhasnehavanti,
                        etairevātimātraṃ suhitasya ca
                        vyavāyavyāyāmasaṃtāpānatyupasevamānasya,
                        bhayaśramasaṃtāpopahatasya ca sahasā śītodakamavatarataḥ,
                        vidagdhaṃ cāhārajātamanullikhya vidāhīnyabhyavaharataḥ, chardiṃ ca
                        pratighnataḥ, snehāṃścāticarataḥ, trayo doṣāḥ yugapat
                        prakopamāpadyante; tvagādayaścatvāraḥ śaithilyamāpadyante; teṣu
                        śithileṣu doṣāḥ prakupitāḥ sthānamadhigamya saṃtiṣṭhamānāstāneva
                        tvagādīn dūṣayantaḥ kuṣṭhānyabhinirvartayanti// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.5.7">
                        <label>Ca.2.5.7 </label>
                        teṣāmimāni pūrvarūpāṇi bhavanti; tadyathā---asvedanamatisvedanaṃ
                        pāruṣyamatiślakṣṇatā vaivarṇyaṃ kaṇḍūrnistodaḥ suptatā paridāhaḥ
                        pariharṣo lomaharṣaḥ kharatvamūṣmāyaṇaṃ gauravaṃ
                        śvayathuvīrsarpāgamanamabhīkṣṇaṃ ca kāye kāyacchidreṣūpadehaḥ
                        pakvadagdhadaṣṭabhagnakṣatopaskhaliteṣvatimātraṃ vedanā
                        svalpānāmapi ca vraṇānāṃ duṣṭirasaṃrohaṇaṃ ceti// </p>
                    <!-- subdivision -->
                    <p xml:id="Ca.2.5.8-1">
                        <label>Ca.2.5.8-1 </label>
                        tato 'anantaraṃ kuṣṭhānyabhinirvartante, teṣāmidaṃ
                        vedanāvarṇasaṃsthānaprabhāvanāmaviśeṣavijñānaṃ bhavati;
                        tadyathā---rūkṣāruṇaparuṣāṇi viṣamavisṛtāni kharaparyantāni
                        &amp;tanūnyudvṛttabahistanūni &amp;suptavatsuptāni
                        hṛṣitalomācitāni
                        nistodabahulānyalpakaṇḍūdāhapūyalasīkānyāśugatisamutthānānyāśubhedīni
                        jantumanti kṛṣṇāruṇakapālavarṇāni ca kapālakuṣṭhānīti vidyāt;</p>
                    <p xml:id="Ca.2.5.8-2">
                        <label>Ca.2.5.8-2 </label>
                        tāmrāṇi tāmrakhararomarājībhiravanaddhāni bahalāni
                        bahubahalapūyaraktalasīkāni
                        kaṇḍūkledakothadāhapākavantyāśugatisamutthānabhedīni
                        sasaṃtāpakrimīṇi pakvodumbaraphalavarṇānyaudumbarakuṣṭhānīti
                        vidyāt; </p>
                    <p xml:id="Ca.2.5.8-3">
                        <label>Ca.2.5.8-3 </label>
                        snigdhāni gurūṇyutsedhavanti &amp;ślakṣṇasthirapītaparyantāni
                        śuklaraktāvabhāsāni śuklaromarājīsantānāni
                        &amp;bahubahalaśuklapicchilasrāvīṇi bahukledakaṇḍūkrimīṇi
                        saktagatisamutthānabhedīni parimaṇḍalāni maṇḍalakuṣṭhāni
                        vidyāt;</p>
                    <p xml:id="Ca.2.5.8-4">
                        <label>Ca.2.5.8-4 </label>
                        paruṣāṇyaruṇavarṇāni bahirantaḥśyāvāni
                        nīlapītatāmrāvabhāsānyāśugatisamutthānānyalpakaṇḍūkledakrimīṇi
                        dāhabhedanistoda(pāka)bahulāni
                        śūkopahatopamavedanānyutsannamadhyāni tanuparyantāni
                        karkaśapiḍakācitāni dīrghaparimaṇḍalānyṛṣyajihvākṛtīni
                        ṛṣyajihvānīti vidyāt;</p>
                    <p xml:id="Ca.2.5.8-5">
                        <label>Ca.2.5.8-5 </label>
                        śuklaraktāvabhāsāni raktaparyantāni
                        raktarājīsirāsantatānyutsedhavanti bahubahalaraktapūyalasīkāni
                        kaṇḍūkrimidāhapākavantyāśugatisamutthānabhedīni
                        puṇḍarīkapalāśasaṃkāśāni puṇḍarīkāṇīti vidyāt; </p>
                    <p xml:id="Ca.2.5.8-6">
                        <label>Ca.2.5.8-6 </label>
                        &amp;paruṣāruṇāni viśīrṇabahistanūnyantaḥsnigdhāni
                        śuklaraktāvabhāsāni bahūnyalpavedanānyalpakaṇḍūdāhapūyalasīkāni
                        laghusamutthānānyalpabhedakrimīṇyalābupuṣpasaṅkāśāni
                        sidhmakuṣṭhānīti vidyāt;</p>
                    <p xml:id="Ca.2.5.8">
                        <label>Ca.2.5.8 </label>
                        kākaṇantikāvarṇānyādau paścāttu sarvakuṣṭhaliṅgasamanvitāni
                        &amp;pāpīyasā sarvakuṣṭhaliṅgasaṃbhavenānekavarṇāni kākaṇānīti
                        vidyāt/ </p>
                    <!-- /subdivision -->
                    <p>tānyasādhyāni, sādhyāni punaritarāṇi// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.5.9">
                        <label>Ca.2.5.9 </label>
                        tatra yadasādhyaṃ tadasādhyatāṃ nātivartate, sādhyaṃ punaḥ kiṃcit
                        sādhyatāmativartate kadācidapacārāt/ </p>
                    <p>sādhyāni hi ṣaṭ kākaṇakavarjyānyacikitsyamānānyapacārato vā
                        doṣairabhiṣyandamānānyasādhyatāmupayānti// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.5.10">
                        <label>Ca.2.5.10 </label>
                        sādhyānāmapi hyupekṣyamāṇānāṃ
                        tvaṅmāṃsaśoṇitalasīkākothakledasaṃsvedajāḥ krimayo
                        'abhimūrcchanti; te bhakṣayantastvagādīn &amp;doṣāḥ punardūṣayanta
                        imānupadravān pṛthak pṛthagutpādayanti---tatra vātaḥ
                        śyāvāruṇavarṇaṃ paruṣatāmapi ca
                        raukṣyaśūlaśoṣatodavepathuharṣasaṅkocāyāsastambhasuptibhedabhaṅgān,
                        pittaṃ dāhasvedakledakothasrāvapākarāgān, śleṣmā tvasya
                        śvaityaśaityakaṇḍūsthairyagauravotsedhopasnehopalepān, krimayastu
                        tvagādīṃścaturaḥ sirāḥ snāyūścāsthīnyapi &amp;taruṇānyādadate// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.5.11">
                        <label>Ca.2.5.11 </label>
                        asyāṃ caivāvasthāyāmupadravāḥ kuṣṭhinaṃ spṛśanti;
                        tadyathā---prasravaṇamaṅgabhedaḥ patanānyaṅgāvayavānāṃ
                        tṛṣṇājvarātīsāradāhadaurbalyārocakāvipākāśca, tathāvidhamasādhyaṃ
                        vidyāditi// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.5.12">
                        <label>Ca.2.5.12 </label>
                        bhavanti cātra--- </p>
                    <lg>
                        <l>sādhyo 'ayamiti yaḥ pūrvaṃ naro rogamupekṣate/ </l>
                        <l>sa kiṃcitkālamāsādya mṛta evāvabudhyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.5.13">
                            <label>Ca.2.5.13 </label>
                            yastu prāgeva rogebhyo rogeṣu taruṇeṣu vā/ </l>
                        <l>bheṣajaṃ kurute samyak sa ciraṃ sukhamaśnute// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.5.14">
                            <label>Ca.2.5.14 </label>
                            yathā hyalpena yatnena chidyate taruṇastṣaruḥ/ </l>
                        <l>sa evātipravṛddhastu chidyate 'atiprayatnataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.5.15">
                            <label>Ca.2.5.15 </label>
                            evameva vikāro 'api taruṇaḥ sādhyate sukham/ </l>
                        <l>vivṛddhaḥ sādhyate kṛcchrādasādhyo vā 'api jāyate// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.2.5.16">
                        <label>Ca.2.5.16 </label>
                        tatra ślokaḥ---</p>
                    <lg>
                        <l>saṃkhyā dravyāṇi doṣāśca hetavaḥ pūrvalakṣaṇam/ </l>
                        <l>rūpāṇyupadravāścoktāḥ kuṣṭhānāṃ kauṣṭhike pṛthak// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte nidānasthāne
                        kuṣṭhanidānaṃ nāma pañcamo 'adhyāyaḥ//5//</trailer>
                </div>
                <div n="6" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>ṣaṣṭho 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.2.6.1">
                        <label>Ca.2.6.1 </label>
                        athātaḥ śoṣanidānaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.6.2">
                        <label>Ca.2.6.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.6.3">
                        <label>Ca.2.6.3 </label>
                        iha khalu catvāri śoṣasyāyatanāni bhavanti; tadyathā---sāhasaṃ
                        saṃdhāraṇaṃ kṣayo viṣamāśanamiti// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.6.4">
                        <label>Ca.2.6.4 </label>
                        tatra sāhasaṃ śoṣasyāyatanamiti yaduktaṃ
                        tadanuvyākhyāsyāmaḥ---yadā puruṣo durbalo hi san balavatā saha
                        vigṛhṇāti, atimahatā vā dhanuṣā vyāyacchati, jalpati vā
                        'apyatimātram, atimātraṃ vā bhāramudvahati, apsu vā plavate
                        cātidūram, &amp;utsādanapadāghātane vā 'atipragāḍhamāsevate,
                        atiprakṛṣṭaṃ vā 'adhvānaṃ drutamabhipatati, abhihanyate vā,
                        anyadvā kiṃcidevaṃvidhaṃ viṣamamatimātraṃ vā vyāyāmajātamārabhate,
                        tasyātimātreṇa karmaṇoraḥ kṣaṇyate/ </p>
                    <p>tasyoraḥ kṣatamupaplavate vāyuḥ/ </p>
                    <p>sa tatrāvasthitaḥ śleṣmāṇamuraḥstham-&amp;upasaṃgṛhya pittaṃ ca
                        dūṣayan viharatyūrdhvamadhistiryak ca/ </p>
                    <p>tasya yo 'aṃśaḥ śarīrasandhīnāviśati tenāsya jṛmbhā 'aṅgamardo
                        jvaraścopajāyate, yastvāmāśayamabhyupaiti tena rogā bhavanti
                        urasyā &amp;arocakaśca, yaḥ kaṇṭhamabhiprapadyate
                        kaṇṭhastenoddhvaṃsyate svaraścāvasīdati, yaḥ prāṇavahāni
                        srotāṃsyanveti tena śvāsaḥ pratiśyāyaśca jāyate, yaḥ
                        śirasyavatiṣṭhate śirastenopahanyate; tataḥ kṣaṇanāccaivoraso
                        viṣamagatitvācca vāyoḥ kaṇṭhasya coddhvaṃsanāt kāsaḥ satatamasya
                        saṃjāyate, sa kāsaprasaṅgādurasi kṣate śoṇitaṃ ṣṭhīvati,
                        śoṇitāgamanāccāsya daurbalyamupajāyate; evamete sāhasaprabhavāḥ
                        sāhasikamupadravāḥ spṛśanti/ </p>
                    <p>tataḥ sa upaśoṣaṇairetairupadravairupadrutaḥ śanaiḥ
                        śanairupaśuṣyati/ </p>
                    <p>tasmāt puruṣo matimān balamātmanaḥ samīkṣya tadanurūpāṇi
                        karmāṇyārabheta kartuṃ; balasamādhānaṃ hi śarīraṃ, śarīramūlaśca
                        puruṣa iti// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.6.5">
                        <label>Ca.2.6.5 </label>
                        bhavati cātra--- sāhasaṃ varjayet karma rakṣañjīvitamātmanaḥ/ </p>
                    <p>jīvan hi puruṣastviṣṭaṃ karmaṇaḥ phalamaśnute// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.6.6">
                        <label>Ca.2.6.6 </label>
                        saṃdhāraṇaṃ śoṣasyāyatanamiti yaduktaṃ tadanuvyākhyāsyāmaḥ---yadā
                        puruṣo rājasamīpe bhartuḥ samīpe vā gurorvā pādamūle
                        dyūtasabhamanyaṃ vā satāṃ samājaṃ strīmadhyaṃ vā samanupraviśya
                        yānairvā 'apyuccāvacair-&amp;abhiyān bhayāt
                        prasaṅgāddhrīmattvāddhṛṇitvādvā niruṇaddhyāgatān
                        vātamūtrapurīṣavegān &amp;tadā tasya saṃdhāraṇādvāyuḥ
                        prakopamāpadyate, sa prakupitaḥ pittaśleṣmāṇau
                        samudīryordhvamadhastiryak ca viharati; tataścāṃśaviśeṣeṇa
                        pūrvavaccharīrāvayavaviśeṣaṃ praviśya śūlamupajanayati, bhinatti
                        purīṣamucchoṣayati vā, pārśve cātirujati, aṃsāvavamṛdgāti,
                        kaṇṭhamuraścāvadhamati, śiraścopahanti, kāsaṃ śvāsaṃ jvaraṃ
                        svarabhedaṃ pratiśyāyaṃ copajanayati; tataḥ sa
                        upaśoṣaśairetairupadravairupadrutaḥ śanaiḥ śanairupaśuṣyati/ </p>
                    <p>tasmāt puruṣo matimānātmanaḥ śārīreṣveva yogakṣemakareṣu prayateta
                        viśeṣeṇa; śarīraṃ hyasya mūlaṃ, śarīramūlaśca puruṣo bhavati// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.6.7">
                        <label>Ca.2.6.7 </label>
                        bhavati cātra---</p>
                    <lg>
                        <l>sarvamanyat parityajya śarīramanupālayet/ </l>
                        <l>tadabhāve hi bhāvānāṃ sarvābhāvaḥ śarīriṇām// </l>
                    </lg>
                    <!-- subdivision -->
                    <p xml:id="Ca.2.7-1">
                        <label>Ca.2.7-1 </label>
                        kṣayaḥ śoṣasyāyatanamiti yaduktaṃ tadanuvyākhyāsyāmaḥ---yadā
                        puruṣo 'atimātraṃ śokacintāparigatahṛdayo bhavati,
                        īrṣyotkaṇṭhābhayakrodhādibhirvā samāviśyate, kṛśo vā san
                        rūkṣānnapānasevī bhavati, durblaprakṛtiranāhāro 'alpāhāro vā
                        bhavati, tadā tasya hṛdayasthāyī rasaḥ kṣayamupaiti; sa
                        tasyopakṣayācchoṣaṃ prāpnoti, apratīkārāccānubadhyate yakṣmaṇā
                        yathopadekṣyamāṇarūpeṇa;</p>
                    <!-- /subdivision -->
                    <p xml:id="Ca.2.6.8">
                        <label>Ca.2.6.8 </label>
                        yadā vā puruṣo 'atiharṣādatiprasaktabhāvaḥ
                        strīṣvatiprasaṅgamārabhate, tasyātimātraprasaṅgādretaḥ kṣayameti/ </p>
                    <p>kṣayamapi copagacchati retasi yadi manaḥ strībhyo naivāsya
                        nivartate, tasya cātipraṇītasaṅkalpasya maithunamāpadyamānasya na
                        śukraṃ pravartate 'atimātropakṣīṇaretastvāt, tathā 'asya
                        vāyurvyāyacchamānaśarīrasyaiva dhamanīranupraviśya
                        śoṇitavāhinīstābhyaḥ śoṇitaṃ pracyāvayati, tacchukrakṣayādasya
                        punaḥ śukramārgeṇa śoṇitaṃ pravartate vātānusṛtaliṅgam/ </p>
                    <p>athāsya śukrakṣayācchoṇitapravartanācca sandhayaḥ śithilībhavanti,
                        raukṣyamupajāyate, bhūyaḥ śarīraṃ &amp;daurbalyamāviśati, vāyuḥ
                        prakopamāpadyate; sa prakupito &amp;vaśikaṃ
                        śarīramanusarpannudīrya śleṣmapitte pariśoṣayati māṃsaśoṇite,
                        pracyāvayati śleṣmapitte, saṃrujati pārśve, &amp;avamṛdgātyaṃsau,
                        kaṇṭhamuddhvaṃsati, śiraḥ śleṣmāṇamupatkleśya pratipūrayati
                        śleṣmaṇā, sandhīṃśca prapīḍayan karotyaṅgamardamarocakāvipākau ca,
                        pittaśleṣmotkleśāt pratilomagatvācca vāyurjvaraṃ kāsaṃ śvāsaṃ
                        svarabhedaṃ pratiśyāyaṃ copajanayati; sa kāsaprasaṅgādurasi kṣate
                        śoṇitaṃ ṣṭhīvati, śoṇitagamanāccāsya daurbalyamupajāyate, tataḥ sa
                        upaśoṣaṇairetairupadravairupadrutaḥ śanaiḥ śanairupaśuṣyati/ </p>
                    <p>tasmāt puruṣo matimānātmanaḥ śarīramanurakṣañchukramanurakṣet/ </p>
                    <p>parā hyeṣā phalanirvṛttirāhārasyeti// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.6.9">
                        <label>Ca.2.6.9 </label>
                        bhavati cātra--- </p>
                    <lg>
                        <l>śāhārasya paraṃ dhāma śukraṃ tadrakṣyamātmanaḥ/ </l>
                        <l>&amp;kṣayo hyasya bahūn rogānmaraṇaṃ vā niyacchati// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.2.6.10">
                        <label>Ca.2.6.10 </label>
                        viṣamāśanaṃ śoṣasyāyatanamiti yaduktaṃ, tadanuvyākhyāsyāmaḥ---yadā
                        puruṣaḥ pānāśanabhakṣyalehyopayogān
                        prakṛtikaraṇasaṃyogarāśideśakālopayogasaṃsthopaśayaviṣamānāsevate,
                        tadā tasya tebhyo vātapittaśleṣmāṇo vaiṣamyamāpadyante; te viṣamāḥ
                        śarīramanusṛtya yadā &amp;srotasāmayanamukhāni
                        prativāryāvatiṣṭhante tadā janturyadyadāhārajātamāharati
                        tattadasya mūtrapurīṣamevopajāyate bhūyiṣṭhaṃ nānyastathā
                        śarīradhātuḥ; sa purīṣopaṣṭambhādvartayati, tasmācchuṣyato
                        viśeṣaṇa purīṣamanurakṣyaṃ tathā 'anyeṣāmatikṛśadurbalānāṃ;
                        tasyānāpyāyamānasya viṣamāśanopacitā doṣāḥ pṛthak
                        pṛthagupadravaiyuñjanto bhūyaḥ śarīramupaśoṣayanti/ </p>
                    <p>tatra vātaḥ śūlamaṅgamardaṃ kaṇṭhoddhvaṃsanaṃ
                        pārśvasaṃrujanamaṃsāvamardaṃ svarabhedaṃ pratiśyāyaṃ copajanayati;
                        pittaṃ jvaramatīsāramantardāhaṃ ca; śleṣmā tu pratiśyāyaṃ śiraso
                        gurutvamarocakaṃ kāsaṃ ca, sa kāsaprasaṅgādurasi kṣate śoṇitaṃ
                        niṣṭhīvati, śoṇitagamanāccāsya daurbalyamupajāyate/ </p>
                    <p>evamete viṣamāśanopacitāstrayo doṣā rājayakṣmāṇamabhivirvartayanti/ </p>
                    <p>sa tairupaśoṣaṇairupadravairupadrutaḥ śanaiḥ śanaiḥ śuṣyati/ </p>
                    <p>tasmāt puruṣo matimām
                        prakṛtikaraṇasaṃyogarāśideśakālopayogasaṃsthopaśayādaviṣamamāhāramāharet// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.6.11">
                        <label>Ca.2.6.11 </label>
                        bhavati cātra---</p>
                    <lg>
                        <l>hitāśī syānmitāśī syātkālabhojī jitendriyaḥ/ </l>
                        <l>paśyan rogān bahūn kaṣṭān buddhimān viṣamāśanāt// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.2.6.12">
                        <label>Ca.2.6.12 </label>
                        etaiścaturbhiḥ śoṣasyāyatanairupasevitairvātapittaśleṣmāṇaḥ
                        prakopamāpadyate/ </p>
                    <p>te prakupitā nānāvidhairupadravaiḥ śarīramupaśoṣayanti/ </p>
                    <p>taṃ sarvarogāṇāṃ kaṣṭatamatvādrājayakṣmāṇamācakṣate bhiṣajaḥ;
                        yasmādvā pūrvamāsīdbhagavataḥ somasyoḍurājasya
                        tasmādrājayakṣmeti// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.6.13">
                        <label>Ca.2.6.13 </label>
                        tasyemāni pūrvarūpāṇi bhavanti; tadyathā---pratiśyāyaḥ,
                        kṣavathurabhīkṣṇaṃ, śleṣmaprasekaḥ, mukhamādhuryam,
                        anannābhilāṣaḥ, annakāle cāyāsaḥ, doṣadarśanamadoṣeṣvalpadoṣeṣu vā
                        bhāveṣu pātrodakānnasūpāpūpopadaṃśapariveśakeṣu, bhuktavataścāsya
                        hṛllāsaḥ, tathollekhanamapyāhārasyāntarāntarā, mukhasya pādayośca
                        &amp;śophaḥ, pāṇyoścāvekṣaṇamatyartham, akṣṇoḥ śvetāvabhāsatā
                        cātimātraṃ, bāhvośca pramāṇajijñāsā, strīkāmatā, nirghṛṇitvaṃ,
                        bībhatsadarśanatā cāsya kāye, svapne cābhīkṣṇaṃ
                        darśanamanudakānāmudakasthānānāṃ śūnyānāṃ ca
                        grāmanagaranigamajanapadānāṃ śuṣkadagdhabhagnānāṃ ca vanānāṃ
                        kṛkalāsamayūravānaraśukasarpakākolūkādibhiḥ
                        saṃsparśanamadhirohaṇaṃ yānaṃ vā &amp;śvoṣṭrakharavarāhaiḥ
                        keśāsthibhasmatuṣāṅgārarāśīnāṃ cādhirohaṇamiti
                        (&amp;śoṣapūrvarūpāṇi bhavanti)// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.6.14">
                        <label>Ca.2.6.14 </label>
                        ata ūrdhvamekādaśarūpāṇi tasya bhavanti; tadyathā---śirasaḥ
                        paripūrṇatvaṃ, kāsaḥ, śvāsaḥ, svarabhedaḥ, śleṣmaṇaśchardanaṃ,
                        śoṇitaṣṭhīvanaṃ, pārśvasaṃrojanam, aṃsāvamardaḥ, jvaraḥ, atīsāraḥ,
                        arocakaśceti// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.6.15">
                        <label>Ca.2.6.15 </label>
                        &amp;tatrāparikṣīṇabalamāṃsaśoṇito balavānajātāriṣṭaḥ sarvairapi
                        śoṣaliṅgairupadrutaḥ sādhyo jñeyaḥ/ </p>
                    <p>balavānupacito hi sahatvādvyādhyauṣadhabalasya kāmaṃ subahuliṅgo
                        'apyalpaliṅga eva mantavyaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.6.16">
                        <label>Ca.2.6.16 </label>
                        durbalaṃ tvatikṣīṇabalamāṃsaśoṇitamalpaliṅgamajātāriṣṭamapi
                        bahuliṅgaṃ jātāriṣṭaṃ ca vidyāt, asahatvāhvyādhyauṣadhabalasya;
                        taṃ parivarjayet, kṣaṇenaiva hi prādurbhavantyariṣṭāni,
                        animittaścāriṣṭaprādurbhāva iti// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.6.17">
                        <label>Ca.2.6.17 </label>
                        tatra ślokaḥ--- </p>
                    <lg>
                        <l>samutthānaṃ ca liṅgaṃ ca yaḥ śoṣasyāvabudhyate/ </l>
                        <l>pūrvarūpaṃ ca tattvena sa rājñaḥ kartumarhati// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte nidānasthāne
                        śoṣanidānaṃ nāma ṣaṣṭho 'adhyāyaḥ//6//</trailer>
                </div>

                <div n="7" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>saptamo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.2.7.1">
                        <label>Ca.2.7.1</label>
                        athāta unmādanidānaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.7.2">
                        <label>Ca.2.7.2</label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.7.3">
                        <label>Ca.2.7.3</label>
                        iha khalu pañconmādā bhavanti;
                        tadyathā---vātapittakaphasannipātāgantunimittāḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.7.4">
                        <label>Ca.2.7.4</label>
                        tatra doṣanimittāścatvāraḥ puruṣāṇāmevaṃvidhānāṃ
                        kṣipramabhinirvartante;
                        tadyathā---bhīrūṇāmupakliṣṭasattvānāmutsannadoṣāṇāṃ
                        samalavikṛtopahitānyanucitānyāhārajātāni
                        vaiṣamyayuktenopayogavidhinopayuñjānānāṃ tantraprayogamapi
                        viṣamamācaratāmanyāśca śarīraceṣṭā viṣamāḥ
                        samācaratāmatyupakṣīṇadehānāṃ
                        vyādhivegasamudbhramitānāmupahatamanasāṃ vā
                        kāmakrodhalobhaharṣabhayamohāyāsaśokacintodvegādibhirbhūyo
                        'abhighātābhyāhatānāṃ vā manasyupahate buddhau ca
                        pracalitāyāmābhyudīrṇā doṣāḥ prakupitā hṛdayamupasṛtya manovahāni
                        srotāṃsyāvṛtya janayantyunmādam// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.7.5">
                        <label>Ca.2.7.5</label>
                        unmādaṃ
                        punarmanobuddhisaṃjñājñānasmṛtibhaktiśīla-ceṣṭācāravibhramaṃ
                        vidyāt// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.7.6">
                        <label>Ca.2.7.6</label>
                        tasyemāni pūrvarūpāṇi; tadyathā---śirasaḥ śūnyatā,
                        cakṣuṣorākulatā, svanaḥ karṇayoḥ, ucchvāsasyādhikyam,
                        āsyasaṃsravaṇam, anannābhilāṣārocakāvipākāḥ, hṛdgrahaḥ,
                        dhyānāyāsasaṃmohodvegāścāsthāne, satataṃ lomaharṣaḥ,
                        jvaraścābhīkṣṇaṃ, unmattacittatvam, udarditvam, arditākṛtikaraṇaṃ
                        ca vyādheḥ, svapne cābhīkṣṇaṃ darśanaṃ bhrāntacalitānavasthitānāṃ
                        rūpāṇāmapraśastānāṃ ca tilapīḍakacakrādhirohaṇaṃ
                        vātakuṇḍalikābhiśconmathanaṃ nimajjanaṃ ca kaluṣāṇāmambhasāmāvarte
                        cakṣuṣoścāpasarpaṇamiti (doṣanimittānāmunmādānāṃ pūrvarūpāṇi
                        bhavanti)// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.7.71">
                        <label>Ca.2.7.7,(1)</label>
                        tato 'anantaramevamunmādābhinirvṛttireva/
                        tatredamunmādaviśeṣavijñānaṃ bhavati;
                        tadyathā---parisaraṇamajasram,
                        akṣibhruvauṣṭhāsahanvagrahastapādāṅgavikṣepaṇamakasmāt,
                        satatamaniyatānāṃ ca girāmutsargaḥ, phenāgamanamāsyāt, abhīkṣṇaṃ
                        smitahasitanṛtyagītavāditrasaṃprayogāścāsthāne,
                        vīṇāvaṃśaśaṅkhaśamyātālaśabdānukaraṇamasāmnā, yānamayānaiḥ,
                        alaṅkaraṇamanalaṅkārikairdravyaiḥ, lobhaścābhyavahāryeṣvalabdheṣu,
                        labdheṣu cāvamānastīvramātsaryaṃ ca, kārśyaṃ, pāruṣyam,
                        utpiṇḍitāruṇākṣatā, vātopaśayaviparyāsādanupaśayatā ca; iti
                        vātonmādaliṅgāni bhavanti; </p>
                    <p xml:id="Ca.2.7.7.2">
                        <label>Ca.2.7.7,(2)</label>
                        amarṣaḥ, krodhaḥ, saṃrambhaścāsthāne,
                        śastraloṣṭrakaśākāṣṭhamuṣṭibhirabhihananaṃ sveṣāṃ pareṣāṃ vā,
                        abhidravaṇaṃ, pracchāyaśītodakānnābhilāṣaḥ, saṃtāpaścātivelaṃ,
                        tāmraharitahāridrasaṃrabdhākṣatā, pittopaśayaviparyāsādanupaśayatā
                        ca; iti pittonmādaliṅgāni bhavanti; </p>
                    <p xml:id="Ca.2.7.7.3">
                        <label>Ca.2.7.7,(3)</label>
                        sthānamekadeśe, tūṣṇīṃbhāvaḥ, alpaśaścaṅkramaṇaṃ,
                        lālāśiṅghāṇakasravaṇam, anannābhilāṣaḥ, rahaskāmatā, bībhatsatvaṃ,
                        śaucadveṣaḥ, svapnanityatā, śvayathurānane,
                        śuklastimitamalopadigdhākṣatvaṃ, śleṣmopaśayaviparyāsādanupaśayatā
                        ca; iti śleṣonmādaliṅgāni bhavanti; </p>
                    <p xml:id="Ca.2.7.7">
                        <label>Ca.2.7.7</label>
                        tridoṣaliṅgasannipāte tu sānnipātikaṃ vidyāt; tamasādhyamācakṣate
                        kuśalāḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.7.8">
                        <label>Ca.2.7.8</label>
                        sādhyānāṃ tu trayāṇāṃ sādhanāni ---
                        snehasvedavamanavirecanāsthāpanānuvāsanopaśamananastaḥkarmadhūmadhūpanāñjanāvapīḍapradhamanābhyaṅgapradehapariṣekānulepanavadhabandhanāvarodhanavitrāsanavismāpanavismāraṇāpatarpaṇaṭsirāvyadhanāni,
                        bhojanavidhānaṃ ca yathāsvaṃ yuktyā, yaccānyadapi
                        kiṃcinnidānaviparītamauṣadhaṃ kāryaṃ tadapi syāditi// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.7.9">
                        <label>Ca.2.7.9</label>
                        bhavati cātra--- <lg>
                            <l>unmādān doṣajān sādhyān sādhayedbhiṣaguttamaḥ/</l>
                            <l>anena vidhiyuktena karmaṇā yat prakīrtitam//</l>
                        </lg>
                    </p>
                    <p xml:id="Ca.2.7.10">
                        <label>Ca.2.7.10</label>
                        yastu doṣanimittebhyaḥ
                        samutthānapūrvarūpaliṅgavedanopaśayaviśeṣasamanvito
                        bhavatyunmādastamāgantukamācakṣate/ kecit punaḥ pūrvakṛtaṃ
                        karmāpraśastamicchanti tasya nimittam/ tasya ca hetuḥ
                        prajñāparādha eveti bhagavān punarvasurātreyaḥ/
                        prajñāparādhāddhyayaṃ
                        devarṣitṛgandharvayakṣarākṣasapiśācaguruvṛddhasiddhācāryapūjyānavamatyāhitānyācarati,
                        anyadvā kiṃcidevaṃvidhaṃ karmāpraśastamārabhate; tamātmanā
                        hatamupaghnanto devādayaḥ kurvantyunmattam// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.7.11">
                        <label>Ca.2.7.11</label>
                        tatra devādiprakopanimittenāgantukonmādena puraskṛtasyemāni
                        pūrvarūpāṇi bhavanti; tadyathā---devagobrāhmaṇatapasvināṃ
                        hiṃsārucitvaṃ, kopanatvaṃ, nṛśaṃsābhiprāyatā, aratiḥ,
                        ojovarṇacchāyābalavapuṣāmupataptiḥ, svapne ca
                        devādibhirabhibhartsanaṃ pravartanaṃ ceti; tato
                        'anantaramunmādābhinirvṛttiḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.7.12">
                        <label>Ca.2.7.12</label>
                        tatrāyamunmādakarāṇāṃ bhūtānāmunmādayiṣyatāmārambhaviśeṣo bhavati;
                        tadyathā---avalokayanto devā janayantyunmādaṃ,
                        guruvṛddhasiddhamaharṣayo 'abhiśapantaḥ, pitaro darśayantaḥ,
                        spṛśanto gandharvāḥ, samāviśanto yakṣāḥ,
                        rākṣasāstvātmagandhamāghrāpayantaḥ, piśācāḥ punarāruhya
                        vāhayantaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.7.13">
                        <label>Ca.2.7.13</label>
                        tasyemāni rūpāṇi bhavanti;
                        tadyathā---atyātmabalavīryapauruṣaparākramagrahaṇadhāraṇasmaraṇajñānavacanavijñānāni,
                        aniyataśconmādakālaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.7.14">
                        <label>Ca.2.7.14</label>
                        unmādayiṣyatāmapi khalu devarṣipitṛgandharvayakṣarākṣasapiśācānāṃ
                        guruvṛddhasiddhānāṃ vā eṣvantareṣvabhigamanīyāḥ puruṣā bhavanti;
                        tadyathā---pāpasya karmaṇaḥ samārambhe, pūrvakṛtasya vā karmaṇaḥ
                        pariṇāmakāle, ekasya vā śūnyagṛhavāse catuṣpathādhiṣṭhāne vā,
                        sandhyāvelāyāmaprayatabhāve vā parvasandhiṣu vā mithunībhāve,
                        rajasvalābhigamane vā, viguṇe vā 'adhyayanabalimaṅgalahomaprayoge,
                        niyamavratabrahmacaryabhaṅge vā, mahāhave vā, deśakulapuravināśe
                        vā, mahāgrahopagamane vā, striyā vā prajananakāle,
                        vividhabhūtāśubhāśucisparśane vā, vamanavirecanarudhirasrāve,
                        aśuceraprayatasya vā caityadevāyatanābhigamane vā,
                        māṃsamadhutilaguḍamadyocchiṣṭe vā, digvāsasi vā, niśi
                        nagaranigamacatuṣpathopavanaśmaśānāghātanābhigamane vā,
                        dvijagurusurayatipūjyābhidharṣaṇe vā, dharmākhyānavyatikrame vā,
                        anyasya vā karmaṇo 'apraśastasyārambhe, ityabhighātakālā vyākhyātā
                        bhavanti// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.7.15">
                        <label>Ca.2.7.15</label>
                        trividhaṃ tu khalūnmādakarāṇāṃ bhūtānāmunmādane prayojanaṃ
                        bhavati; tadyathā---hiṃsā, ratiḥ, abhyarcanaṃ ceti/ teṣāṃ taṃ
                        prayojanaviśeṣamunmattācāraviśeṣalakṣaṇairvidyāt/ tatra
                        hiṃsārthinonmādyamāno 'agniṃ praviśati, apsu nimajjati,
                        sthalācchvabhre vā patati,
                        śastrakaśākāṣṭhaloṣṭamuṣṭibhirhantyātmānam, anyacca
                        prāṇavadhārthamārabhate kiñcit, tamasādhyaṃ vidyāt; sādhyau
                        punardvāvitarau// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.7.16">
                        <label>Ca.2.7.16</label>
                        tayoḥ
                        sādhanāni---mantrauṣadhimaṇimaṅgalabalyupahārahomaniyamavrataprāyaścittopavāsasvastyayanapraṇipātagamanādīni// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.7.17">
                        <label>Ca.2.7.17</label>
                        evamete pañconmādā vyākhyātā bhavanti// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.7.18">
                        <label>Ca.2.7.18</label>
                        te tu khalu nujāgantuviśeṣeṇa sādhyāsādhyaviśeṣeṇa ca
                        pravibhajyamānāḥ pañca santo dvāveva bhavataḥ/ tau ca
                        parasparamanubadhnītaḥ kadācidyathoktahetusaṃsargāt/ tayoḥ
                        saṃsṛṣṭameva pūrvarūpaṃ bhavati, saṃsṛṣṭameva ca liṅgam/
                        tatrāsādhyasaṃyogaṃ sādhyāsādhyasaṃyogaṃ cāsādhyaṃ vidyāt, sādhyaṃ
                        tu sādhyasaṃyogam/ tasya sādhanaṃ sādhanasaṃyogameva vidyāditi// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.7.19">
                        <label>Ca.2.7.19</label>
                        bhavanti cātra--- <lg>
                            <l>naiva devā na gandharvā na piśācā na rākṣasāḥ/</l>
                            <l>na cānye svayamakliṣṭamupakliśnanti mānavam//</l>
                        </lg>
                    </p>
                    <p xml:id="Ca.2.7.20">
                        <label>Ca.2.7.20</label>
                        <lg>
                            <l>ye tvenamanuvartante kliśyamānaṃ svakarmaṇā/</l>
                            <l> na sa taddhetukaḥ kleśo na hyasti kṛtakṛtyatā//</l>
                        </lg>
                    </p>
                    <p xml:id="Ca.2.7.21">
                        <label>Ca.2.7.21</label>
                        <lg>
                            <l>prajñāparādhāt saṃbhūte vyādhau karmaja ātmanaḥ/</l>
                            <l>nābhiśaṃsedbudho devānna pitYnnāpi rākṣasān//</l>
                        </lg>
                    </p>
                    <p xml:id="Ca.2.7.22">
                        <label>Ca.2.7.22</label>
                        <lg>
                            <l>ātmānameva manyeta kartāraṃ sukhaduḥkhayoḥ/</l>
                            <l>tasmācchreyaskaraṃ mārgaṃ pratipadyeta no traset//</l>
                        </lg>
                    </p>
                    <p xml:id="Ca.2.7.23">
                        <label>Ca.2.7.23</label>
                        <lg>
                            <l>devādīnāmapacitirhitānāṃ copasevanam/</l>
                            <l> te ca tebhyo virodhaśca sarvamāyattamātmani// </l>
                        </lg>
                    </p>
                    <p xml:id="Ca.2.7.24">
                        <label>Ca.2.7.24</label>
                        tatra ślokaḥ--- <lg>
                            <l>saṃkhyā nimittaṃ prāgrūpaṃ lakṣaṇaṃ sādhyatā na ca/</l>
                            <l>unmādānāṃ nidāne 'asmin kriyāsūtraṃ ca bhāṣitam//</l>
                        </lg></p>

                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte nidānasthāne
                        unmādanidānaṃ nāma saptamo 'adhyāyaḥ//7//</trailer>


                </div>


                <div n="8" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>aṣṭamo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.2.8.1">
                        <label>Ca.2.8.1 </label>
                        athāto 'apasmāranidānaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.8.2">
                        <label>Ca.2.8.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.8.3">
                        <label>Ca.2.8.3 </label>
                        iha khalu catvāro 'apasmārā bhavanti
                        vātapittakaphasannipātanimittāḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.8.4">
                        <label>Ca.2.8.4 </label>
                        ta evaṃvidhānāṃ prāṇabhṛtāṃ kṣipramabhinirvartante;
                        tadyatā---rajastamobhyāmupahatacetasāmudbhrāntaviṣamabahudoṣāṇāṃ
                        samalavikṛtopahitānyaśucīnyabhyavahārajātāni
                        vaiṣamyayuktenopayogavidhinopayuñjānānāṃ tantraprayogamapi ca
                        viṣamamācaratāmanyāśca śarīraceṣṭā viṣamāḥ
                        samācaratām-&amp;atyupakṣayādvā doṣāḥ
                        prakupitārajastamobhyāmupahatacetasāmantarātmanaḥ
                        śreṣṭhatamamāyatanaṃ &amp;hṛdayamupasṛtyopari tiṣṭhante,
                        tathendriyāyatanāni ca/ </p>
                    <p>tatra cāvasthitāḥ santo yadā hṛdayamindriyāyatanāni ceritāḥ
                        kāmakrodhabhayalobhamohaharṣaśokacintodvegādibhiḥ sahasā
                        'abhipūrayanti, tadā janturapasmarati// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.8.5">
                        <label>Ca.2.8.5 </label>
                        apasmāraṃ punaḥ smṛtibuddhisattvasaṃplavādbībhatsaceṣṭamāvasthikaṃ
                        tamaḥpraveśamācakṣate// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.8.6">
                        <label>Ca.2.8.6 </label>
                        tasyemāni pūrvarūpāṇi bhavanti; tadyathā---bhrūvyudāsaḥ
                        satatamakṣṇorvaikṛtamaśabdaśravaṇaṃ
                        lālāsiṅghāṇaprasravaṇamanannābhilaṣaṇamarocakāvipākau hṛdayagrahaḥ
                        kukṣerāṭopo daurbalyamasthibhedo 'aṅgamardo mohastamaso darśanaṃ
                        mūrcchā bhramaścābhīkṣṇaṃ svapne ca
                        madanartanavyadhanavyathanavepanapatanādīnīti// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.8.7">
                        <label>Ca.2.8.7 </label>
                        tato 'anantaramapasmārābhinirvṛttireva// </p>
                    <!-- subdivision -->
                    <p xml:id="Ca.2.8.8-1">
                        <label>Ca.2.8.8-1 </label>
                        tatredamapasmāraviśeṣavijñānaṃ bhavati;
                        tadyathā---abhīkṣṇamapasmarantaṃ, &amp;kṣaṇena saṃjñāṃ
                        pratilabhamānam, utpiṇḍitākṣam, asāmnā vilapantam, udvamantaṃ
                        phenam, atīvādhmātagrīvam, āviddhaśiraskaṃ, viṣamavinatāṅgulim,
                        anavasthitapāṇipādam, aruṇaparuṣaśyāvanakhanayanavadanatvacam,
                        anavasthitacapalaparuṣarūkṣarūpadarśinaṃ, vātalānupaśayaṃ,
                        viparītopaśayaṃ ca &amp;vātenāpasmarantaṃ vidyāt// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.8.8-2">
                        <label>Ca.2.8.8-2 </label>
                        abhīkṣṇamapasmarantaṃ, &amp;kṣaṇena saṃjñāṃ pratilabhamānam,
                        avakūjantam, āsphālayantaṃ bhūmiṃ,
                        haritahāridratāmranakhanayanavadanatvacaṃ,
                        rudhirokṣitograbhairavādīptaruṣitarūpadarśinaṃ, pittalānupaśayaṃ,
                        viparītopaśayaṃ ca pittenāpasmarantaṃ vidyāt// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.8.8-3">
                        <label>Ca.2.8.8-3 </label>
                        cirādapasmarantaṃ, cirācca saṃjñāṃ pratilabhamānaṃ, patantam,
                        anativikṛtaceṣṭaṃ, lālāmudvamantaṃ, śuklanakhanayanavadanatvacaṃ,
                        śuklagurusnigdharūpadarśinaṃ, śleṣmalānupaśayaṃ, viparītopaśayaṃ
                        ca śleṣmaṇā 'apasmarantaṃ vidyāt// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.8.8-4">
                        <label>Ca.2.8.8-4 </label>
                        samavetasarvaliṅgamapasmāraṃ sānnipātikaṃ vidyāt,
                        tamasādhyamācakṣate//</p>
                    <p xml:id="Ca.2.8.8">
                        <label>Ca.2.8.8 </label>
                        iti catvāro 'apasmārā vyākhyātāḥ// </p>
                    <!-- /subdivision -->
                    <p xml:id="Ca.2.8.9">
                        <label>Ca.2.8.9 </label>
                        teṣāmāganturanubandho bhavatyeva kadācit,
                        tamuttarakālabhupadekṣyāmaḥ/tasya viśeṣavijñānaṃ
                        yathoktaliṅgairliṅgādhikyamadoṣaliṅgānurūpaṃ ca kiñcit// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.8.10">
                        <label>Ca.2.8.10 </label>
                        hitānyapasmāribhyastīkṣṇāni saṃśodhanānyupaśamanāni ca yathāsvaṃ,
                        mantrādīni cāgantusaṃyoge// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.8.11">
                        <label>Ca.2.8.11 </label>
                        tasmin hi dakṣādhvaradhvaṃse dehināṃ nānādikṣu
                        vidravatāmabhidraṛvaṇataraṇadhāvanaplavanalaṅghanādyairdehavikṣobhaṇaiḥ
                        purā gulmotpattirabhūt, haviṣprāśāt pramehakuṣṭhānāṃ,
                        bhayatrāsaśokairunmādānāṃ, vividhabhūtāśucisaṃsparśādapasmārāṇāṃ,
                        jvarastu khalu &amp;maheśvaralalāṭaprabhavaḥ,
                        tatsaṃtāpādraktapittam, ativyavāyāt punarnakṣatrarājasya
                        rājayakṣmeti// </p>
                    <p xml:id="Ca.2.8.12">
                        <label>Ca.2.8.12 </label>
                        bhavanti cātra--- </p>
                    <lg>
                        <l>apasmāro hi vātena pittena ca kaphena ca/ </l>
                        <l>caturthaḥ sannipātena pratyākhyeyastathāvidhaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.8.13">
                            <label>Ca.2.8.13 </label>
                            sādhyāṃstu bhiṣajaḥ prājñāḥ sādhyanti samāhitāḥ/ </l>
                        <l>tīkṣṇaiḥ saṃśodhanaiścaiva yathāsvaṃ śamanairapi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.8.14">
                            <label>Ca.2.8.14 </label>
                            yadā doṣanimittasya bhavatyāganturanvayaḥ/ </l>
                        <l>tadā sādhāraṇaṃ karma pravadanti bhiṣagvidaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.8.15">
                            <label>Ca.2.8.15 </label>
                            sarvarogaviśeṣajñaḥ sarvauṣadhaviśāradaḥ/ </l>
                        <l>bhiṣak sarvāmayān hanti na ca mohaṃ &amp;nigacchati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.8.16">
                            <label>Ca.2.8.16 </label>
                            ityetadakhilenoktaṃ nidānasthānamuttamam/ </l>
                        <l>nidānārthakaro rogo rogasyāpyupalabhyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.8.17">
                            <label>Ca.2.8.17 </label>
                            tadyathā---jvarasaṃtāpādraktapittamudīryate/ </l>
                        <l>raktapittājjvarastābhyāṃ &amp;śoṣaścāpyupajāyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.8.18">
                            <label>Ca.2.8.18 </label>
                            plīhābhivṛddhyā jaṭharaṃ jaṭharācchotha eva ca/ </l>
                        <l>arśobhyo jaṭharaṃ duḥkhaṃ gulmaścāpyupajāyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.8.19">
                            <label>Ca.2.8.19 </label>
                            pratiśyāyādbhavet kāsaḥ kāsāt saṃjāyate kṣayaḥ/ </l>
                        <l>kṣayo rogasya hetutve śoṣasyāpyupalabhyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.8.20">
                            <label>Ca.2.8.20 </label>
                            te pūrvaṃ kevalā rogāḥ paścāddhetvarthakāriṇaṃ/ </l>
                        <l>ubhayārthakarā &amp;dṛṣṭāstathaivaikārthakāriṇaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.8.21">
                            <label>Ca.2.8.21 </label>
                            kaściddhi rogo rogasya heturbhūtvā praśāmyati/ </l>
                        <l>na praśāmyati cāpyanyo &amp;hetvarthaṃ kurute 'api ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.8.22">
                            <label>Ca.2.8.22 </label>
                            evaṃ kṛcchratamā nYṇāṃ dṛśyante vyādhisaṅkarāḥ/ </l>
                        <l>prayogāpariśuddhatvāttathā cānyonyasaṃbhavāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.8.23">
                            <label>Ca.2.8.23 </label>
                            prayogaḥ śamayedvyādhiṃ yo 'ayamanyamudīrayet/ </l>
                        <l>nāsau viśuddhaḥ, śuddhastu śamayedyo na kopayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.8.24">
                            <label>Ca.2.8.24 </label>
                            eko heturanekasya tathaikasyaika eva hi/ </l>
                        <l>vyādherekasya cāneko bahūnāṃ bahavo 'api ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.8.25">
                            <label>Ca.2.8.25 </label>
                            jvarabhramapralāpādyā dṛśyante rūkṣahetujāḥ/ </l>
                        <l>rūkṣeṇaikena cāpyeko jvara evopajāyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.8.26">
                            <label>Ca.2.8.26 </label>
                            hetubhirbahubhiścaiko jvaro rūkṣādibhirbhavet/ </l>
                        <l>rūkṣādibhirjvarādyāśca vyādhayaḥ saṃbhavanti hi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.8.27">
                            <label>Ca.2.8.27 </label>
                            liṅgaṃ caikamanekasya &amp;tathaivaikasya lakṣyate/ </l>
                        <l>bahūnyekasya ca vyādherbahūnāṃ &amp;syurbahūni ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.8.28">
                            <label>Ca.2.8.28 </label>
                            viṣamārambhamūlānāṃ liṅgamekaṃ jvaro mataḥ/ </l>
                        <l>jvarasyaikasya cāpyekaḥ saṃtāpo liṅgamucyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.8.29">
                            <label>Ca.2.8.29 </label>
                            viṣamārambhamūlaiśca jvara eko nirucyate/ </l>
                        <l>liṅgairetairjvaraśvāsahikkādyāḥ santi cāmayāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.8.30">
                            <label>Ca.2.8.30 </label>
                            ekā śāntiranekasya &amp;tathaivaikasya lakṣyate/ </l>
                        <l>vyādherekasya cānekā bahūnāṃ bahvya eva ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.8.31">
                            <label>Ca.2.8.31 </label>
                            śāntirāmāśayotthānāṃ vyādhīnāṃ laṅghanakriyā/ </l>
                        <l>jvarasyaikasya cāpyekā śāntirlaṅghanamucyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.8.32">
                            <label>Ca.2.8.32 </label>
                            tathā laghvaśanādyāśca jvarasyaikasya śāntayaḥ/ </l>
                        <l>etāścaiva jvaraśvāsahikkādīnāṃ praśāntayaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.8.33">
                            <label>Ca.2.8.33 </label>
                            sukhasādhyaḥ sukhopāyaḥ kālenālpena sādhyate/ </l>
                        <l>sādhyate kṛcchrasādhyastu yatnena mahatā cirāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.8.34">
                            <label>Ca.2.8.34 </label>
                            yāti nāśeṣatāṃ vyādhirasādhyo yāpyasaṃjñītaḥ/ </l>
                        <l>paro 'asādhyaḥ kriyāḥ sarvāḥ pratyākhyeyo 'ativartate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.8.35">
                            <label>Ca.2.8.35 </label>
                            nāsādhyaḥ sādhyatāṃ yāti sādhyo yāti tvasādhyatām/ </l>
                        <l>pādāpacārāddaivādvā yānti bhāvāntaraṃ gadāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.8.36">
                            <label>Ca.2.8.36 </label>
                            vṛddhisthānakṣayāvasthāṃ &amp;rogāṇāmupalakṣayet/ </l>
                        <l>susūkṣmāmapi ca prājño dehāgnibalacetasām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.8.37">
                            <label>Ca.2.8.37 </label>
                            vyādhyavasthāviśeṣān hi jñātvā jñātvā vicakṣaṇaḥ/ </l>
                        <l>tasyāṃ tasyāmavasthāyāṃ &amp;catuḥśreyaḥ prapadyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.8.38">
                            <label>Ca.2.8.38 </label>
                            prāyastiryaggatā doṣāḥ kleśayantyāturāṃściram/ </l>
                        <l>&amp;teṣu na tvarayā kuryāddehāgnibalavit kriyām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.8.39">
                            <label>Ca.2.8.39 </label>
                            prayogaiḥ kṣapayedvā tān sukhaṃ vā koṣṭhamānayet/ </l>
                        <l>jñātvā koṣṭhaprapannāṃstān &amp;yathāsannaṃ haredbudhaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.8.40">
                            <label>Ca.2.8.40 </label>
                            jñānārthaṃ yāni coktāni vyādhiliṅgāni saṃgrahe/ </l>
                        <l>vyādhayaste tadātve tu liṅgānīṣṭāni nāmayāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.8.41">
                            <label>Ca.2.8.41 </label>
                            vikāraḥ prakṛtiścaiva dvayaṃ sarvaṃ samāsataḥ/ </l>
                        <l>taddhetuvaśagaṃ hetorabhāvānnānuvartate// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.2.8.42">
                        <label>Ca.2.8.42 </label>
                        tatra ślokāḥ---</p>
                    <lg>
                        <l>hetavaḥ pūrvarūpāṇi rūpāṇyupaśayastathā/ </l>
                        <l>saṃprāptiḥ pūrvamutpattiḥ sūtramātraṃ cikitsitāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.8.43">
                            <label>Ca.2.8.43 </label>
                            jvarādīnāṃ vikārāṇāmaṣṭānāṃ sādhyatā na ca/ </l>
                        <l>pṛthagekaikaśaścoktā hetuliṅgopaśāntayaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.2.8.44">
                            <label>Ca.2.8.44 </label>
                            hetuparyāyanāmāni vyādhīnāṃ lakṣaṇasya ca/ </l>
                        <l>nidānasthānametāvat saṃgraheṇopadiśyate// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte nidānasthāne
                        apasmāranidānaṃ nāmāṣṭamo 'adhyāyaḥ/</trailer>
                </div>
                <trailer>nidānasthānaṃ samāptam/</trailer>
            </div>
            <div n="3" type="level1">
                <head>vimānasthānam/</head>
                <div n="1" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>prathamo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.3.1.1">
                        <label>Ca.3.1.1 </label>
                        athāto rasavimānaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.1.2">
                        <label>Ca.3.1.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.1.3">
                        <label>Ca.3.1.3 </label>
                        iha khalu vyādhīnāṃ
                        nimittapūrvarūparūpopaśayasaṃkhyāprādhānyavidhivikalpabalakālaviśeṣānanupraviśyānantaraṃ&amp;
                        &amp;doṣabheṣajadeśakālabalaśarīrasārāhārasātmyasattvaprakṛtivayasāṃ mānama<app>
                            <lem wit="#Ācārya">b</lem>
                            <rdg wit="#Wujastyk">v</rdg>
                        </app>ahitamanasā yathāvajjñeyaṃ bhavati bhiṣajā,
                        &amp;doṣādimānajñānāyattatvāt kriyāyāḥ/ </p>
                    <p>na hyamānajño &amp;doṣādīnāṃ bhiṣag vyādhinigrahasamartho bhavati/ </p>
                    <p>tasmāddoṣādimānajñānārthaṃ&amp; vimānasthānamupadekṣyāmo
                        'agniveśa// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.1.4">
                        <label>Ca.3.1.4 </label>
                        tatrādau rasadravyadoṣavikāraprabhāvān vakṣyāmaḥ/ </p>
                    <p>rasāstāvat ṣaṭ --- madhurāmlalavaṇakaṭutiktakaṣāyāḥ/ </p>
                    <p>te samyagupayujyamānāḥ śarīraṃ yāpayanti, mithyopayujyamānāstu
                        khalu doṣaprakopāyopakalpante// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.1.5">
                        <label>Ca.3.1.5 </label>
                        doṣāḥ punastrayo vātapittaśleṣmāṇaḥ/ </p>
                    <p>te prakṛtibhūtāḥ śarīropakārakā&amp; bhavanti, vikṛtimāpannāstu
                        khalu nānāvidhairvikāraiḥ śarīramupatāpayanti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.1.6">
                        <label>Ca.3.1.6 </label>
                        tatra doṣamekaikaṃ trayastrayo rasā janayanti,
                        trayastrayaścopaśamayanti/ </p>
                    <p>tadyathā --- kaṭutiktakaṣāyā vātaṃ janayanti,
                        madhurāmlalavaṇāstvenaṃ śamayanti; kaṭvamlalavaṇāḥ pittaṃ
                        janayanti, madhuratiktakaṣāyāstvenacchamayanti; madhurāmlalavaṇāḥ
                        śleṣmāṇaṃ janayanti, kaṭutiktakaṣāyāstvenaṃ śamayanti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.1.7">
                        <label>Ca.3.1.7 </label>
                        rasadoṣasannipāte tu ye rasā yairdoṣaiḥ samānaguṇāḥ
                        samānaguṇabhūyiṣṭhā vā bhavanti te tānabhivardhayanti,
                        viparītaguṇā viparītaguṇabhūyiṣṭhā vā śamayantyabhyasyamānā iti/ </p>
                    <p>etadvyavasthāhetoḥ ṣaṭtvamupadiśyate rasānāṃ
                        paraspareṇāsaṃsṛṣṭānāṃ, tritvaṃ ca doṣāṇām// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.1.8">
                        <label>Ca.3.1.8 </label>
                        saṃsargavikalpavistaro hyeṣāmaparisaṃkhyeyo bhavati,
                        vikalpabhedāparisaṃkhyeyatvāt// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.1.9">
                        <label>Ca.3.1.9 </label>
                        tatra khalvanekaraseṣu&amp; dravyeṣvanekadoṣātmakeṣu ca vikāreṣu
                        rasadoṣaprabhāvamekaikaśyenābhisamīkṣya tato dravyavikārayoḥ
                        prabhāvatattvaṃ vyavasyet// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.1.10">
                        <label>Ca.3.1.10 </label>
                        na tvevaṃ khalu sarvatra/ </p>
                    <p>na hi vikṛtiviṣamasamavetānāṃ nānātmakānāṃ paraspareṇa
                        &amp;copahatānāmanyaiśca
                        vikalpanairvikalpitānāmavayavaprabhāvānumānenaiva
                        samudāyaprabhāvatattvamadhyavasātuṃ śakyam// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.1.11">
                        <label>Ca.3.1.11 </label>
                        tathāyukte hi samudaye samudāyaprabhāvatattvamevamevopalabhya tato
                        dravyavikāraprabhāvatattvaṃ vyavasyet// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.1.12">
                        <label>Ca.3.1.12 </label>
                        tasmādrasaprabhāvataśca dravyaprabhāvataśca doṣaprabhāvataśca
                        vikāraprabhāvataśca tattvamupadekṣyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.1.13">
                        <label>Ca.3.1.13 </label>
                        tatraiṣa rasaprabhāva upadiṣṭo bhavati/ dravyaprabhāvaṃ
                        punarupadekṣyāmaḥ/ </p>
                    <p>tailasarpirmadhūni vātapittaśleṣmapraśamanārthāni&amp; dravyāṇi
                        bhavanti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.1.14">
                        <label>Ca.3.1.14 </label>
                        tatra tailaṃ snehauṣṇyagauravopapannatvādvātaṃ jayati&amp;
                        satatamabhyasyamānaṃ; vāto hi raukṣyaśaityalāghavopapanno
                        viruddhaguṇo bhavati, viruddhaguṇasannipāte hi bhūyasā
                        'alpamavajīyate, tasmāttailaṃ vātaṃ jayati satatamabhyasyamānam/
                        sarpiḥ khalvevameva pittaṃ jayati,
                        mādhuryācchaityānmandatvācca&amp;; pittaṃ hyamadhuramuṣṇaṃ tīkṣṇaṃ
                        ca/ </p>
                    <p>madhu ca śleṣmāṇaṃ jayati, raukṣyāttaikṣṇyāt kaṣāyatvācca; śleṣmā
                        hi snigdho mando madhuraśca&amp;/ </p>
                    <p>yaccānyadapi kiñciddravyamevaṃ vātapittakaphebhyo guṇato viparītaṃ
                        syāttaccaitāñjayatyabhyasyamānam// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.1.15">
                        <label>Ca.3.1.15 </label>
                        atha khalu trīṇi dravyāṇi nātyupayuñjītādhikamanyebhyo
                        dravyebhyaḥ; tadyathā --- pippalī, kṣāraḥ, lavaṇamiti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.1.16">
                        <label>Ca.3.1.16 </label>
                        pippalyo hi kaṭukāḥ satyo madhuravipākā gurvyo nātyarthaṃ
                        snigdhoṣṇāḥ prakledinyo bheṣajābhimatāśca tāḥ&amp; sadyaḥ;
                        śubhāśubhakāriṇyo bhavanti; āpātabhadrāḥ, prayogasamasādguṇyāt;
                        doṣasañcayānubandhāḥ; --- satatamupayujyamānā hi
                        guruprakleditvācchleṣmāṇamutkleśayanti, auṣṇyāt pittaṃ, na ca
                        vātapraśamanāyopakalpante 'alpasnehoṣṇabhāvāt; yogavāhinyastu
                        khalu bhavanti; tasmāt pippalīrnātyupayuñjīta// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.1.17">
                        <label>Ca.3.1.17 </label>
                        kṣāraḥ punarauṣṇyataikṣṇyalāghavopapannaḥ kledayatyādau
                        paścādviśoṣayati&amp;, sa pacanadahanabhedanārthamupayujyate; so
                        'atiprayujyamānaḥ keśākṣihṛdayapuṃstvopaghātakaraḥ saṃpadyate/ </p>
                    <p>ye hyenaṃ grāmanagaranigamajanapadāḥ satatamupayuñjate ta
                        āndhyaṣāṇḍhyakhālityapālityabhājo hṛdayāpakartinaśca bhavanti,
                        tadyathā --- prācyāścīnāśca; tasmāt kṣāraṃ nātyupayuñjīta// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.1.18">
                        <label>Ca.3.1.18 </label>
                        lavaṇaṃ punarauṣṇyataikṣṇyopapannam, anatiguru, anatisnigdham,
                        upakledi, visraṃsanasamartham, annadravyarucikaram, āpātabhadraṃ
                        prayogasamasādguṇyāt, doṣasaṃcayānubandhaṃ,
                        tadrocanapācanopakledanavisraṃsanārthamupayujyate/ </p>
                    <p>tadrocanapācanopakledanavisraṃsanārthamupayujyate/ </p>
                    <p>tadatyarthamupayujyamānaṃ glāniśaithilyadaurbalyābhinirvṛttikaraṃ
                        śarīrasya bhavati/ </p>
                    <p>ye hyenadgrāmanagaranigamajanapadāḥ satatamupayuñjate, te
                        bhūyiṣṭhaṃ glāsnavaḥ śithilamāṃsaśoṇitā aparikleśasahāśca
                        bhavanti/ </p>
                    <p>tadyathā --- bāhlīkasaurāṣṭrikasaindhavasauvīrakāḥ; te hi payasā
                        'api saha lavaṇamaśnanti/ </p>
                    <p>ye 'apīha bhūmeratyūṣarā deśāsteṣvoṣadhivīrudvanaspativānaspatyā na
                        jāyante 'alpatejaso vā bhavanti lavaṇopahatatvāt/ </p>
                    <p>tasmāllavaṇaṃ nātyupayuñjīta/ </p>
                    <p>ye hyatilavaṇasātmyāḥ puruṣāsteṣāmapi khālityapālityāni
                        valayaścākāle bhavanti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.1.19">
                        <label>Ca.3.1.19 </label>
                        tasmātteṣāṃ tatsātmyataḥ krameṇāpagamanaṃ śreyaḥ/ </p>
                    <p>sātmyamapi hi krameṇopanivartyamānamadoṣamalpadoṣaṃ vā bhavati// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.1.20">
                        <label>Ca.3.1.20 </label>
                        sātmyaṃ nāma tad yadātmanyupaśete; sātmyārtho hyupaśayārthaḥ/ </p>
                    <p>tattrividhaṃ pravarāvaramadhyavibhāgena; saptavidhaṃ tu
                        rasaikaikatvena sarvarasopayogācca/tatra sarvarasaṃ pravaram,
                        avaramekarasaṃ, madhyaṃ tu pravarāvaramadhyastham/ </p>
                    <p>tatrāvaramadhyābhyāṃ sātmyābhyāṃ krameṇaiva pravaramupapādayet
                        sātmyam/ </p>
                    <p>sarvarasamapi ca sātmyamupapannaḥ&amp; prakṛtyādyupayoktraṣṭamāni
                        sarvāṇyāhāravidhiviśeṣāyatanānyabhisamīkṣya hitamevānurudhyeta// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.1.21">
                        <label>Ca.3.1.21 </label>
                        tatra khalvimānyaṣṭāvāhāravidhiviśeṣāyatanāni bhavanti; tadyathā
                        --- prakṛtikaraṇasaṃyogarāśideśakālopayogasaṃsthopayoktraṣṭamāni
                        (bhavanti)// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.1.22-1">
                        <label>Ca.3.1.22-1 </label>
                        tatra prakṛtirucyate svabhāvo yaḥ, sa punarāhārauṣadhadravyāṇāṃ
                        svābhāviko gurvādiguṇayogaḥ; tadyathā --- māṣamudgayoḥ,
                        śūkaraiṇayośca// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.1.22-2">
                        <label>Ca.3.1.22-2 </label>
                        karaṇaṃ punaḥ svābhāvikānāṃ dravyāṇāmabhisaṃskāraḥ/ </p>
                    <p>saṃskāro hi guṇāntarādhānamucyate/ </p>
                    <p>te
                        guṇāstoyāgnisannikarṣaśaucamanthanadeśakālavāsanabhāvanādibhiḥ&amp;
                        kālaprakarṣabhājanādibhiścādhīyante// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.1.22-3">
                        <label>Ca.3.1.22-3 </label>
                        saṃyogaḥ punardvayorbahūnāṃ vā dravyāṇāṃ saṃhatībhāvaḥ, sa
                        viśeṣamārabhate, yaṃ punarnaikaikaśo dravyāṇyārabhante; tadyathā
                        --- madhusarpiṣoḥ, madhumatsyapayasāṃ ca saṃyogaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.1.22-4">
                        <label>Ca.3.1.22-4 </label>
                        rāśistu sarvagrahaparigrahau mātrāmātraphalaviniścayārthaḥ/ </p>
                    <p>tatra sarvasyāhārasya pramāṇagrahaṇamekapiṇḍena sarvagrahaḥ,
                        parigrahaḥ punaḥ pramāṇagrahaṇamekaikaśyenāhāradravyāṇām/ </p>
                    <p>sarvasya hi grahaḥ sarvagrahaḥ, sarvataśca grahaḥ parigraha
                        ucyate// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.1.22-5">
                        <label>Ca.3.1.22-5 </label>
                        deśaḥ punaḥ sthānaṃ; sa dravyāṇāmutpattipracārau deśasātmyaṃ
                        cācaṣṭe// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.1.22-6">
                        <label>Ca.3.1.22-6 </label>
                        kālo hi nityagaścāvasthikaśca; tatrāvasthikovikāramapekṣate,
                        nityagastu ṛtusātmyāpekṣaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.1.22-7">
                        <label>Ca.3.1.22-7 </label>
                        upayogasaṃsthā tūpayoganiyamaḥ; sa jīrṇalakṣaṇāpekṣaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.1.22">
                        <label>Ca.3.1.22 </label>
                        upayoktā punaryastamāhāramupayuṅkte, yadāyattamokasātmyam/ </p>
                    <p>ityaṣṭāvāhāravidhiviśeṣāyatanāni vyākhyātāni bhavanti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.1.23">
                        <label>Ca.3.1.23 </label>
                        eṣāṃ viśeṣāḥ śubhāśubhaphalāḥ parasparopakārakā bhavanti; tān
                        bubhutseta, buddhvā ca hitepsureva syāt; naca mohāt pramādādvā
                        priyamahitamasukhodarkamupasevyamāhārajātamanyadvā kiṃcit// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.1.24">
                        <label>Ca.3.1.24 </label>
                        tatredamāhāravidhividhānamarogāṇāmāturāṇāṃ cāpi keṣāṃcit kāle
                        prakṛtyaiva hitatamaṃ bhuñjānānāṃ bhavati uṣṇaṃ, snigdhaṃ,
                        mātrāvat, jīrṇe vīryāviruddham, iṣṭe deśe, iṣṭasarvopakaraṇaṃ,
                        nātidrutaṃ, nātivilambitam, ajalpan, ahasan, tanmanā bhuñjīta,
                        ātmānamabhisamīkṣya samyak// </p>
                    <!-- subdivision -->
                    <p xml:id="Ca.3.1.25-1">
                        <label>Ca.3.1.25-1 </label>
                        tasya sādguṇyamupadekṣyāmaḥ --- uṣṇamaśnīyāt; uṣṇaṃ hi bhujyamānaṃ
                        svadate, bhuktaṃ cāgnimaudaryamudīrayati, kṣipraṃ jarāṃ gacchati,
                        vātamanulomayati, śleṣmāṇaṃ ca parihrāsayati&amp;;
                        tasmāduṣṇamaśnīyāt// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.1.25-2">
                        <label>Ca.3.1.25-2 </label>
                        snigdhamaśnīyāt; snigdhaṃ hi bhujyamānaṃ svadate, bhuktaṃ
                        cānudīrṇamagnimudīrayati&amp;, kṣipraṃ jarāṃ gacchati,
                        vātamanulomayati, śarīramupacinoti, dṛḍhīkarotīndriyāṇi,
                        balābhivṛddhimupajanayati, varṇaprasādaṃ cābhinirvartayati; tasmāt
                        snigdhamaśnīyāt// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.1.25-3">
                        <label>Ca.3.1.25-3 </label>
                        mātrāvadaśnīyāt; mātrāvaddhi bhuktaṃ
                        vātapittakaphānapīḍayadāyureva vivardhayati kevalaṃ, sukhaṃ
                        gudamanuparyeti, na coṣmāṇamupahanti, avyathaṃ ca paripākameti;
                        tasmānmātrāvadaśnīyāt// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.1.25-4">
                        <label>Ca.3.1.25-4 </label>
                        jīrṇe 'aśnīyāt; ajīrṇe hi bhuñjānasyābhyavahṛtamāhārajātaṃ
                        pūrvasyāhārasya rasamapariṇatamuttareṇāhārarasenopasṛjat sarvān
                        doṣān prakopayatyāśu, jīrṇe tu bhuñjānasya svasthānastheṣu
                        doṣeṣvagnau codīrṇe jātāyāṃ ca bubhukṣāyāṃ vivṛteṣu ca srotasāṃ
                        mukheṣu viśuddhe codgāre hṛdaye viśuddhe vātānulomye visṛṣṭeṣu ca
                        vātamūtrapurīṣavegeṣvabhyavahṛtamāhārajātaṃ
                        sarvaśarīradhātūnapradūṣayadāyurevābhivardhayati kevalaṃ;
                        tasmājjīrṇe 'aśnīyāt// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.1.25-5">
                        <label>Ca.3.1.25-5 </label>
                        vīryāviruddhamaśnīyāt; aviruddhavīryamaśnan hi
                        viruddhavīryāhārajairvikārairnopasṛjyate;
                        tasmādvīryāviruddhamaśnīyāt// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.1.25-6">
                        <label>Ca.3.1.25-6 </label>
                        iṣṭe deśe iṣṭasarvopakaraṇaṃ cāśnīyāt; iṣṭe hi deśe bhuñjāno
                        nāniṣṭadeśajairmanovighātakarairbhāvairmanovighātaṃ prāpnoti,
                        tathaiveṣṭaiḥ sarvopakaraṇaiḥ; tasmādiṣṭe deśe
                        tatheṣṭasarvopakaraṇaṃ cāśnīyāt// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.1.25-7">
                        <label>Ca.3.1.25-7 </label>
                        nātidrutamaśnīyāt; atidrutaṃ hi bhuñjānasyotsnehanamavasādanaṃ
                        bhojanasyāpratiṣṭhānaṃ ca, bhojyadoṣasādgaṇyopalabdhiśca na
                        niyatā; tasmānnātidrutamaśnīyāt// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.1.25-8">
                        <label>Ca.3.1.25-8 </label>
                        nātivilambitamaśnīyāt; ativilambitaṃ hi bhuñjāno na
                        tṛptimadhigacchati, bahu bhuṅkte, śītībhavatyāhārajātaṃ,
                        &amp;viṣamaṃ ca pacyate; tasmānnātivilambitamaśnīyāt// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.1.25-9">
                        <label>Ca.3.1.25-9 </label>
                        ajalpannahasan tanmanā bhuñjīta; jalpato hasato 'anyamanaso vā
                        bhuñjānasya ta eva hi doṣā bhavanti, ya evātidrutamaśnataḥ;
                        tasmādajalpannahasaṃstanmanā bhuñjīta// </p>
                    <!-- /subdivision -->
                    <p xml:id="Ca.3.1.25">
                        <label>Ca.3.1.25 </label>
                        ātmānamabhisamīkṣya bhuñjīta samyak; idaṃ mamopaśete idaṃ nopaśeta
                        ityevaṃ viditaṃ hyasyātmana ātmasātmyaṃ bhavati;
                        tasmādātmānamabhisamīkṣya bhuñjīta samyagiti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.1.26">
                        <label>Ca.3.1.26 </label>
                        bhavati cātra </p>
                    <lg>
                        <l>rasān dravyāṇi doṣāṃśca vikārāṃśca prabhāvataḥ/ </l>
                        <l>veda yo deśakālau ca śarīraṃ ca &amp;sa no bhiṣak// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.3.1.27">
                        <label>Ca.3.1.27 </label>
                        tatra ślokau </p>
                    <lg>
                        <l>vimānārtho rasadravyadoṣarogāḥ prabhāvataḥ/ </l>
                        <l>dravyāṇi nātisevyāni trividhaṃ sātmyameva ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.3.1.28">
                            <label>Ca.3.1.28 </label>
                            āhārāyatanānyaṣṭau bhojyasādguṇyameva ca/ </l>
                        <l>vimāne rasasaṃkhyāte sarvametat prakāśitam// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte vimānasthāne
                        rasavimānaṃ nāma prathamo 'adhyāyaḥ//1//</trailer>
                </div>
                <div n="2" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>dvitīyo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.3.2.1">
                        <label>Ca.3.2.1 </label>
                        athātastrividhakukṣīyaṃ vimānaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.2.2">
                        <label>Ca.3.2.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.2.3">
                        <label>Ca.3.2.3 </label>
                        trividhaṃ kukṣau sthāpayedavakāśāṃśamāhārasyāhāramupayuñjānaḥ;
                        tadyathā --- ekamavakāśāṃśaṃ mūrtānāmāhāravikārāṇām, ekaṃ
                        dravāṇām, ekaṃ punarvātapittaśleṣmaṇām; etāvatīṃ
                        hyāhāramātrāmupayuñjāno nāmātrāhārajaṃ kiṃcidaśubhaṃ prāpnoti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.2.4">
                        <label>Ca.3.2.4 </label>
                        na ca kevalaṃ mātrāvattvādevāhārasya
                        kṛtsnamāhāraphalasauṣṭhavamavāptuṃ śakyaṃ,
                        prakṛtyādīnāmaṣṭānāmāhāravidhiviśeṣāyatanānāṃ
                        pravibhaktaphalatvāt// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.2.5">
                        <label>Ca.3.2.5 </label>
                        tatrāyaṃ tāvadāhārarāśimadhikṛtya mātrāmātrāphalaviniścayārthaḥ/ </p>
                    <p>etāvāneva hyāhārarāśividhivikalpo yāvanmātrāvattvamamātrāvattvaṃ
                        ca// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.2.6">
                        <label>Ca.3.2.6 </label>
                        tatra mātrāvattvaṃ pūrvamuddiṣṭaṃ kukṣyaṃśavibhāgena, tadbhūyo
                        vistareṇānuvyākhyāsyāmaḥ/ </p>
                    <p>tadyathā --- kukṣeraprapīḍanamāhāreṇa, hṛdayasyānavarodhaḥ,
                        pārśvayoravipāṭanam, anatigauravamudarasya, prīṇanamindriyāṇāṃ,
                        kṣutpipāsoparamaḥ,
                        sthānāsanaśayanagamanocchvāsapraśvāsahāsyasaṃkathāsu
                        sukhānuvṛttiḥ, sāyaṃ prātaśca sukhena pariṇamanaṃ&amp;,
                        balavarṇopacayakaratvaṃ ca; iti mātrāvato lakṣaṇamāhārasya
                        bhavati// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.2.7">
                        <label>Ca.3.2.7 </label>
                        amātrāvattvaṃ punardvividhamācakṣate --- hīnam, adhikaṃ ca/ </p>
                    <p>tatra hīnamātramāhārarāśiṃ
                        balavarṇopacayakṣayakaramatṛptikaramudāvartakaramanāyuṣyavṛṣyamanaujasyaṃ
                        śarīramanobuddhīndriyopaghātakaraṃ
                        sāravidhamanamalakṣmyāvahamaśīteśca vātavikāraṇāmāyatanamācakṣate,
                        atimātraṃ punaḥ sarvadoṣaprakopaṇamicchanti kuśalāḥ/ </p>
                    <p>yo hi mūrtānāmāhārajātānāṃ sauhityaṃ gatvā dravaistṛptimāpadyate
                        bhūyastasyāmāśayagatā vātapittaśleṣmāṇo
                        'abhyavahāreṇatimātreṇātiprapīḍyamānāḥ sarve yugapat
                        prakopamāpadyante, te prakupitāstamevāhārarāśimapariṇatamāviśya
                        kukṣyekadeśamannāśritā&amp; viṣṭambhayantaḥ sahasā vā
                        'apyuttarādharābhyāṃ mārgābhyāṃ pracyāvayantaḥ pṛthak pṛthagmān
                        vikārānabhinirvartayantyatimātrabhoktuḥ/ </p>
                    <p>tatra vātaḥ
                        śūlānāhāṅgamardamukhaśoṣamūrcchābhramāgnivaiṣamyapārśvapṛṣṭhakaṭigrahasirākuñcanastambhanāni
                        karoti, pittaṃ punarjvarātīsārāntardāhatṛṣṇāmadabhramapralapanāni,
                        śleṣmā tu chardyarocakāvipākaśītajvarālasyagātragauravāṇi// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.2.8">
                        <label>Ca.3.2.8 </label>
                        na ca khalu
                        kevalamatimātramevāhārarāśimāmapradoṣakaramicchanti&amp;, api tu
                        khalu gururūkṣaśītaśuṣkadviṣṭaviṣṭambhividāhyaśuciviruddhānāmakāle
                        cānnapānānāmupasevanaṃ,
                        kāmakrodhalobhamoherṣyāhrīśokamānodvegabhayopataptamanasā vā
                        yadannapānamupayujyate, tadapyāmāmeva pradūṣayati// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.2.9">
                        <label>Ca.3.2.9 </label>
                        bhavati cātra </p>
                    <lg>
                        <l>mātrayā 'apyabhyavahṛtaṃ pathyaṃ cānnaṃ na jīryati/ </l>
                        <l>cintāśokabhayakrodhaduḥkhaśayyāprajāgaraiḥ// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.3.2.10">
                        <label>Ca.3.2.10 </label>
                        taṃ dvividhamāmapradoṣamācakṣate bhiṣajaḥ --- visūcikām, alasakaṃ
                        ca// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.2.11">
                        <label>Ca.3.2.11 </label>
                        tatra visūcikāmūrdhvaṃ cādhaśca pravṛttāmadoṣāṃ yathoktarūpāṃ
                        vidyāt// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.2.12">
                        <label>Ca.3.2.12 </label>
                        alasakamupadekṣyāmaḥ --- durbalasyālpāgnerbahuśleṣmaṇo
                        vātamūtrapurīṣavegavidhāriṇaḥ
                        sthiragurubahurūkṣaśītaśuṣkānnasevinastadannapānamanilaprapīḍitaṃ
                        śleṣmaṇā ca vibaddhamārgamatimātrapralīnamalasatvānna
                        bahirmukhībhavati,
                        tataśchardyatīsāravarjyānyāmapradoṣaliṅgānyabhidarśayatyatimātrāṇi/ </p>
                    <p>atimātrapraduṣṭāśca doṣāḥ praduṣṭāmabaddhamārgāstiryaggacchantaḥ
                        kadācideva kevalamasya śarīraṃ daṇḍavat stambhayanti,
                        &amp;tatastaṃ daṇḍālasakamasādhyaṃ bruvate/ </p>
                    <p>viruddhādhyaśanājīrṇāśanaśīlinaḥ
                        punarāmadoṣamāmaviṣamityācakṣate&amp; bhiṣajaḥ,
                        viṣasadṛśaliṅgatvāt; tat paramasādhyam,
                        āśukāritvādviruddhopakramatvācceti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.2.13">
                        <label>Ca.3.2.13 </label>
                        tatra sādhyamāmaṃ praduṣṭamalasībhūtamullekhayedādau pāyayitvā
                        salavaṇamuṣṇaṃ vāri, tataḥ
                        svedanavartipraṇidhānābhyāmupācaredupavāsayeccainam/ </p>
                    <p>visūcikāyāṃ tu laṅghanamevāgre viriktavaccānupūrvī/ </p>
                    <p>āmapradoṣeṣu tvannakāle jīrṇāhāraṃ punardoṣāvaliptāmāśayaṃ
                        stimitagurukoṣṭhamanannābhilāṣiṇamabhisamīkṣya
                        pāyayeddoṣaśeṣapācanārthamauṣadhamagnisaṃdhukṣaṇārthaṃ ca,
                        natvevājīeṇāśanam; āmapradoṣadurbalo hyagnirna
                        yugapaddoṣamauṣadhamāhārajātaṃ ca śaktaḥ paktum/ </p>
                    <p>api cāmapradoṣāhārauṣadhavibhramo 'atibalatvāduparatakāyāgniṃ&amp;
                        sahasaivāturamabalamatipātayet/ </p>
                    <p>āmapradoṣajānāṃ punarivikārāṇāmapatarpaṇenaivoparamo bhavati, sati
                        tvanubandhe kṛtāpatarpaṇānāṃ vyādhīnāṃ nigrahe
                        nimittaviparītamapāsyauṣadhamātaṅkaviparītamevāvacārayedyathāsvam/ </p>
                    <p>sarvavikārāṇāmapi ca nigrahe hetuvyādhiviparītamauṣadhamicchanti
                        kuśalāḥ, tadarthakāri vā/ </p>
                    <p>&amp;vimuktāmapradoṣasya punaḥ paripakvadoṣasya dīpte
                        cāgnāvabhyaṅgāsthāpanānuvāsanaṃ vidhivat snehapānaṃ ca yuktyā
                        prayojyaṃ prasamīkṣya
                        doṣabheṣajadeśakālabalaśarīrāhārasātmyasattvaprakṛtivayasāmavasthāntarāṇi
                        vikārāṃśca samyagiti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.2.14">
                        <label>Ca.3.2.14 </label>
                        bhavati cātra</p>
                    <lg>
                        <l>āhāravidhyāyatanāni cāṣṭau samyak parīkṣyātmahitaṃ vidadhyāt/ </l>
                        <l>anyaśca yaḥ kaścidihāsti mārgo hitopayogeṣu bhajeta taṃ ca//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.3.2.15">
                            <label>Ca.3.2.15 </label>
                            aśitaṃ khāditaṃ pītaṃ līḍhaṃ ca kva vipacyate/ </l>
                        <l>etattvāṃ dhīra pṛcchāmastanna ācakṣva buddhiman// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.3.2.16">
                            <label>Ca.3.2.16 </label>
                            ityagniveśapramukhaiḥ śiṣyaiḥ pṛṣṭaḥ punarvasuḥ/ </l>
                        <l>ācacakṣe tatastebhyo yatrāhāro vipacyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.3.2.17">
                            <label>Ca.3.2.17 </label>
                            nābhistanāntaraṃ jantorāmāśaya iti smṛtaḥ/ </l>
                        <l>aśitaṃ khāditaṃ pītaṃ līḍhaṃ cātra vipacyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.3.2.18">
                            <label>Ca.3.2.18 </label>
                            āmāśayagataḥ pākamāhāraḥ prāpya kevalam/ </l>
                        <l>pakvaḥ sarvāśayaṃ paścāddhamanībhiḥ prapadyate// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.3.2.19">
                        <label>Ca.3.2.19 </label>
                        tatra ślokaḥ</p>
                    <lg>
                        <l>tasya mātrāvato liṅgaṃ phalaṃ coktaṃ yathāyatham/ </l>
                        <l>amātrasya tathā liṅgaṃ phalaṃ coktaṃ vibhāgaśaḥ// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte vimānasthāne
                        trividhakukṣīyavimānaṃ nāma dvitīyo 'adhyāyaḥ//2//</trailer>
                </div>
                <div n="3" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>tṛtīyo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.3.3.1">
                        <label>Ca.3.3.1 </label>
                        athāto janapadoddhvaṃsanīyaṃ vimānaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.3.2">
                        <label>Ca.3.3.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.3.3">
                        <label>Ca.3.3.3 </label>
                        janapadamaṇḍale pañcālakṣetre dvijātivarādhyuṣite
                        kāmpilyarājadhānyāṃ bhagavān punarvasurātreyo
                        'antevāsigaṇaparivṛtaḥ paścime gharmamāse gaṅgātīre
                        vanavicāramanuvicarañchiṣyamagniveśamabravīt// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.3.4">
                        <label>Ca.3.3.4 </label>
                        dṛśyante hi khalu saumya nakṣatragrahagaṇacandrasūryānilānalānāṃ
                        diśāṃ &amp;cāprakṛtibhūtānāmṛtuvaikārikā bhāvāḥ, acirādito bhūrapi
                        ca na yathāvadrasavīryavipākaprabhāvamoṣadhīnāṃ pratividhāsyati,
                        tadviyogāccātaṅkaprāyatā niyatā/ </p>
                    <p>tasmāt prāguddhvaṃsāt prāk ca bhūmervirasībhāvāduddharadhvaṃ saumya
                        bhaiṣajyāni yāvannopahatarasavīryavipākaprabhāvāṇi bhavanti/ </p>
                    <p>vayaṃ caiṣāṃ rasavīryavipākaprabhāvānupayokṣyāmahe ye
                        cāsmānanukāṅkṣanti, yāṃśca vayamanukāṅkṣāmaḥ/ </p>
                    <p>na hi samyaguddhṛteṣu saumya bhaiṣajyeṣu samyagvihiteṣu samyak
                        cāvacāriteṣu janapadoddhvaṃsakarāṇāṃ vikārāṇāṃ kiṃcit
                        pratīkāragauravaṃ bhavati// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.3.5">
                        <label>Ca.3.3.5 </label>
                        evaṃvādinaṃ bhagavantamātreyamagniveśa uvāca---uddhṛtāni khalu
                        bhagavan! bhaiṣajyāni, samyagvihitāni, *samyagavacāritāni ca; api
                        tu khalu janapadoddhvaṃsanamekenaiva vyādhinā
                        yugapadasamānaprakṛtyāhāradehabalasātmyasattvavayasāṃ manuṣyāṇāṃ
                        kasmādbhavatīti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.3.6">
                        <label>Ca.3.3.6 </label>
                        tamuvāca bhagavānātreyaḥ---evamasāmānyāvatāmapyebhiragniveśa!
                        prakṛtyādibhirbhāvairmanuṣyāṇāṃ ye 'anyebhāvāḥ
                        sāmānyāstadvaiguṇyāt samānakālāḥ samānaliṅgāśca vyādhayo
                        'abhinirvartamānā janapadamuddhvaṃsayanti/ </p>
                    <p>te tu khalvime bhāvāḥ sāmānyā janapadeṣu bhavanti;
                        tadyathā---vāyuḥ, udakaṃ, deśaḥ, kāla iti// </p>
                    <!-- subdivision -->
                    <p xml:id="Ca.3.3.7-1">
                        <label>Ca.3.3.7-1 </label>
                        tatra vātamevaṃvidhamanārogyakaraṃ vidyāt;
                        tadyathā---yathartuviṣamamatistimitamaticalamatiparuṣamatiśītamatyuṣṇamatirūkṣamatybhiṣyandinamatibhairavārāvamatipratihataparasparagatimatikuṇḍalinamasātmyagandhabāṣpasikatāpāṃśudhūmopahatamiti; </p>
                    <p xml:id="Ca.3.3.7-2">
                        <label>Ca.3.3.7-2 </label>
                        udakaṃ tu khalvatyarthavikṛtagandhavarṇarasasparśaṃ
                        kledabahulamapakrāntajalacaravihaṅgam-*upakṣīṇajaleśayamaprītikaramapagataguṇaṃ
                        vidyāt;</p>
                    <p xml:id="Ca.3.3.7-3">
                        <label>Ca.3.3.7-3 </label>
                        deśaṃ punaḥ prakṛtivikṛtavarṇagandharasasparśaṃ
                        kledabahulamupasṛṣṭaṃ
                        sarīsṛpavyālamaśakaśalabhamakṣikāmūṣakolūkaśmāśānikaśakunijambūkādibhistṛṇolūpopavanavantaṃ
                        pratānādibahulamapūrvavadavapatitaśuṣkanaṣṭaśasyaṃ dhūmrapavanaṃ
                        pradhmātapatatrigaṇamudbhrāntavyathitavividhamṛgapakṣisaṅghamutsṛṣṭamaṣṭadharmasatyalajjācāraśīlaguṇajanapadaṃ
                        *śaśvatkṣubhitodīrṇasalilāśayaṃ
                        *pratatolkāpātanirghātabhūmikampamatibhayārāvarūpaṃ
                        rūkṣatāmrāruṇasitābhrajālasaṃvṛtārkacandratārakamabhīkṣṇaṃ
                        sasaṃbhramodvegamiva satrāsaruditamiva satamaskamiva
                        guhyakācaritamivākranditaśabdabahulaṃ cāhitaṃ vidyāt;</p>
                    <p xml:id="Ca.3.3.7-4">
                        <label>Ca.3.3.7-4 </label>
                        kālaṃ tu khalu yathartuliṅgādviparītaliṅgamatiliṅgaṃ hīnaliṅgaṃ
                        cāhitaṃ vyavasyet;</p>
                    <!-- /subdivision -->
                    <p xml:id="Ca.3.3.7">
                        <label>Ca.3.3.7 </label>
                        imānevaṃdoṣayuktāṃścaturo bhāvāñjanapadoddhvaṃsakarān vadanti
                        kuśalāḥ; ato 'anyathābhūtāṃstu hitānācakṣate// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.3.8">
                        <label>Ca.3.3.8 </label>
                        viguṇeṣvapi khalveteṣu janapadoddhvaṃsakareṣu bhāveṣu
                        bheṣajenopapādyamānānāmabhayaṃ bhavati rogebhya iti // </p>
                    <p xml:id="Ca.3.3.9">
                        <label>Ca.3.3.9 </label>
                        bhavanti cātra---</p>
                    <lg>
                        <l>vaiguṇyamupapannānāṃ deśakālānilāmbhasām/ </l>
                        <l>garīyastvaṃ viśeṣeṇa hetumat saṃpravakṣyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.3.3.10">
                            <label>Ca.3.3.10 </label>
                            vātājjalaṃ jalāddeśaṃ deśāt kālaṃ svabhāvataḥ/ </l>
                        <l>*vidyādduṣparihāryatvādgarīyastaramarthavit// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.3.3.11">
                            <label>Ca.3.3.11 </label>
                            vāyvādiṣu yathoktānāṃ koṣāṇāṃ tu viśeṣavit/ </l>
                        <l>pratīkārasya saukarye nidyāllāghavalakṣaṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.3.3.12">
                            <label>Ca.3.3.12 </label>
                            caturṣvapi tu duṣṭeṣu kālānteṣu yadā narāḥ/ </l>
                        <l>bheṣajenopapādyante na bhavantyāturāstadā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.3.3.13">
                            <label>Ca.3.3.13 </label>
                            yeṣāṃ na mṛtyusāmānyaṃ sāmānyaṃ na ca karmaṇām/ </l>
                        <l>karma pañcavidhaṃ teṣāṃ bheṣajaṃ paramucyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.3.3.14">
                            <label>Ca.3.3.14 </label>
                            rasāyanānāṃ vidhivaccopayogaḥ praśasyate/ </l>
                        <l>śasyate dehavṛttiśca bheṣajaiḥ pūrṛvamuddhṛtaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.3.3.15">
                            <label>Ca.3.3.15 </label>
                            satyaṃ bhūte dayā dānaṃ balayo devatārcanam/ </l>
                        <l>sadvṛttasyānuvṛttiśca praśamo guptirātmanaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.3.3.16">
                            <label>Ca.3.3.16 </label>
                            hitaṃ janapadānāṃ ca śivānāmupasevanam/ </l>
                        <l>sevanaṃ brahmacaryasya tathaiva brahmacāriṇām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.3.3.17">
                            <label>Ca.3.3.17 </label>
                            saṃkathā dharmaśāstrāṇāṃ maharṣīṇāṃ jitātmanām/ </l>
                        <l>dhārmikaiḥ sāttvikairnityaṃ sahāsyā vṛddhasaṃmataiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.3.3.18">
                            <label>Ca.3.3.18 </label>
                            ityetadbheṣajaṃ proktamāyuṣaḥ paripālanam/ </l>
                        <l>yeṣāmaniyato mṛtyustasmin kāle sudāruṇe// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.3.3.19">
                        <label>Ca.3.3.19 </label>
                        iti śrutvā janapadoddhvaṃsane kāraṇāni punarapi
                        bhagavantamātreyamagniveśa uvāca---atha khalu bhagavan!
                        kutomūlameṣāṃ vāyvādīnāṃ vaiguṇyamutpadyate? yenopapannā
                        janapadamuddhvaṃsayantīti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.3.20">
                        <label>Ca.3.3.20 </label>
                        tamuvāca bhagavānātreyaḥ---sarveṣāmapyagniveśa! vāyvādināṃ
                        yadvaiguṇyamutpadyate tasya mūlamadharmaḥ, tanmūlaṃ
                        vā+&amp;asatkarma pūrvakṛtaṃ; tayoryoniḥ prajñāparādha eva/ </p>
                    <p>tadyathā---yadā vaideśa-&amp;nagaranigamajanapadapradhānā
                        dharmamutkramyādharmeṇa prajāṃ vartayanti, tadāśritopāśritāḥ
                        paurajanapadā vyavahāropajīvinaśca tamadharmamabhivardhayanti,
                        tataḥ so 'adharmaḥ prasabhaṃ dharmamantardhatte, tataste
                        'antarhitadharmāṇo devatābhirapi tyajyante; teṣāṃ tathā
                        'antarhitadharmaṇāmadharmaṇāmadharmapradhānānāmapakrāntadevatānāmṛtavo
                        vyāpadyante; tena nāpo yathākālaṃ devo varṣati na vā varṣati
                        vikṛtaṃ vā varṣati, vātā na samyagabhivānti, kṣitirvyāpadyate,
                        salilānyupaśuṣyanti, auṣadhayaḥ svabhāvaṃ parihāyāpadyante
                        vikṛtiṃ; tata uddhvaṃsante janapadāḥ &amp;spṛśyābhyavahāryadoṣāt// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.3.21">
                        <label>Ca.3.3.21 </label>
                        tathā śastraprabhavasyāpi janapadoddhvaṃsasyādharma eva
                        heturbhavati/ye 'atipravṛddhalobhakrodhamohamānāste
                        durbalānavamatyātmasvajanaparopaghātāya śastreṇa
                        parasparamabhikrāmanti, parān vā 'abhikrāmanti, parairvā
                        'abhikrāmyante// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.3.22">
                        <label>Ca.3.3.22 </label>
                        rakṣogaṇādibhirvā vividhairbhūtasaṅghaistamadharmamanyadvā
                        'apyapacārāntaramupalabhyābhihanyante// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.3.23">
                        <label>Ca.3.3.23 </label>
                        tathā 'abhiśāpaprabhavasyāpyadharma eva heturbhavati/ </p>
                    <p>ye luptadharmāṇo dharmādapetāste
                        guruvṛddhasiddharṣipūjyānavamatyāhitānyācaranti; tatastāḥ prajā
                        gurvādibhirabhiśaptā bhasmatāmupayānti
                        prāgevānekapuruṣakulavināśāya,
                        *niyatapratyayopalambhādaniyatāścāpare// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.3.24">
                        <label>Ca.3.3.24 </label>
                        prāgapi cādharmādṛte nāśubhotpattiranyato 'abhūt/ </p>
                    <p>ādikāle hyaditisutasamaujaso 'ativimalavipulaprabhāvāḥ
                        pratyakṣadevadevarṣidharmayajñavidhividhānāḥ
                        śailasārasaṃhatasthiraśarīrāḥ prasannavarṇendriyāḥ
                        pavanasamabalajavaparākramāścārusphico
                        'abhirūpapramāṇākṛtiprasādopacayavantaḥ
                        satyārjavānṛśaṃsyadānadamaniyamatapaupavāsabrahmacaryavrataparā
                        vyapagatabhayarāgadveṣamohalobhakrodhaśokamānaroganidrātandrāśramaklamālasyaparigrahāśca
                        puruṣā babhūvuramitāyuṣaḥ/ </p>
                    <p>teṣām-*udārasattvaguṇakarmaṇāmacintyarasavīryavipākaprabhāvaguṇasamuditāni
                        prādurbabhūvuḥ śasyāni sarvaguṇasamuditatvāt pṛthivyādīnāṃ
                        kṛtayugasyādau/ </p>
                    <p>bhraśyati tu kṛtayuge keṣāṃcidatyādānāt sāṃpannikānāṃ sattvānāṃ
                        śarīragauravamāsīt, śarīragauravācchramaḥ, śramādālasyam, ālasyāt
                        saṃcayaḥ, saṃcayāt parigrahaḥ, parigrahāllobhaḥ prādurāsīt kṛte/ </p>
                    <p>tatastretāyāṃ lobhādabhidrohaḥ, abhidrohānṛtavacanam, anṛtavacanāt
                        kāmakrodhamānadveṣapāruṣyābhighātabhayatāpaśokacintodvegādayaḥ
                        pravṛttāḥ/ </p>
                    <p>tatastretāyāṃ dharmapādo 'antardhānamagamat/ </p>
                    <p>tsyāntardhānāt yugavarṣapramāṇasya pādahrāsaḥ, pṛthivyādeśca
                        guṇapādapraṇāśo 'abhūt/ </p>
                    <p>tatpraṇāśakṛtaśca śasyānāṃ
                        snehavaimalyarasavīryavipākaprabhāvaguṇapādabhraṃśaḥ/ </p>
                    <p>tatastāni prajāśarīrāśi
                        hīyamānaguṇapādairāhāravihārairayathāpūrvamupaṣṭabhyamānānyagnimārutaparītāni
                        prāgvyādhibhirjvarādibhirākrāntāni/ataḥ prāṇino hrāsamavāpurāyuṣaḥ
                        kramaśa iti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.3.25">
                        <label>Ca.3.3.25 </label>
                        bhavataścātra---</p>
                    <lg>
                        <l>yuge yuge dharmapadaḥ krameṇānena hīyate/ </l>
                        <l>guṇapādaśca bhūtānāmevaṃ lokaḥ pralīyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.3.3.26">
                            <label>Ca.3.3.26 </label>
                            saṃvatsaraśate pūrṇe yāti saṃvatsaraḥ kṣayam/ </l>
                        <l>dehināmāyuṣaḥ kāle yatra yanmānamiṣyate// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.3.3.27">
                        <label>Ca.3.3.27 </label>
                        iti vikārāṇāṃ prāgutpattiheturukto bhavati// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.3.28">
                        <label>Ca.3.3.28 </label>
                        evaṃvādinaṃ bhagavantamagniveśa uvāca---kinnu khalu bhagavan!
                        niyatakālapramāṇamāyuḥ sarvaṃ na veti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.3.29">
                        <label>Ca.3.3.29 </label>
                        taṃ bhagavānuvāca---</p>
                    <lg>
                        <l>ihāgniveśa! bhūtānāmāyuryuktimapekṣate/ </l>
                        <l>daive puruṣakāre ca sthitaṃ hyasya balābalam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.3.3.30">
                            <label>Ca.3.3.30 </label>
                            daivamātmakṛtaṃ vidyāt karma yati paurvadaihikam/ </l>
                        <l>smṛtaḥ puruṣakārastu kriyate yadihāparam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.3.3.31">
                            <label>Ca.3.3.31 </label>
                            balābalaviśeṣo 'asthi tayorapi ca karmaṇoḥ/ </l>
                        <l>dṛṣṭaṃ hi trividhaṃ karma hīnaṃ madhyamamuttamam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.3.3.32">
                            <label>Ca.3.3.32 </label>
                            tayorudārayoryuktirdīrghasya ca sukhasya ca/ </l>
                        <l>niyatasyāyuṣo heturviparītasya cetarā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.3.3.33">
                            <label>Ca.3.3.33 </label>
                            madhyamā madhyamasyeṣṭā kāraṇaṃ śṛṇu cāparam/ </l>
                        <l>daivaṃ puruṣakāreṇa durbalaṃ hyupahanyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.3.3.34">
                            <label>Ca.3.3.34 </label>
                            daivena cetarat karma viśiṣṭenopahanyate/ </l>
                        <l>dṛṣṭvā yadeke manyante niyataṃ mānamāyuṣaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.3.3.35">
                            <label>Ca.3.3.35 </label>
                            karma kiṃcit kvacit kāle vipāke niyataṃ mahat/ </l>
                        <l>kiṃcittvakālaniyataṃ pratyayaiḥ pratibodhyate// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.3.3.36">
                        <label>Ca.3.3.36 </label>
                        tasmādubhayadṛṣṭatvādekāntagrahaṇamasādhu/ </p>
                    <p>nidarśanamapi cātrodāhariṣyāmaḥ---yadi hi niyatakālapramāṇamāyuḥ
                        sarvaṃ syāt, tadā++āyuṣkāmāṇāṃ
                        namantrauṣadhimaṇimaṅgalabalyupahārahomaniyamaprāyaścittopavāsasvastyayanapraṇipātagamanādyāḥ
                        kriyā iṣṭayaśca prayojyeran;
                        nodbhrāntacaṇḍacapalagogajoṣṭrakharaturagamahiṣādayaḥ
                        pavanādayaśca duṣṭāḥ parihāryāḥ syuḥ, na
                        prapātagiriviṣamadurgāmbuvegāḥ, tathā na
                        pramattonmattodbhrāntacaṇḍacapalamohalobhākulamatayaḥ, nārayaḥ, na
                        pravṛddho 'agniḥ, ca vividhaviṣāśrayāḥ sarīsṛporagādayaḥ, na
                        sāhasaṃ, nādeśakālacaryā, na narendraprakopa iti; evamādayo hi
                        bhāvā nābhāvakarāḥ syuḥ, āyuṣaḥ sarvasya niyatakālapramāṇatvāt/ </p>
                    <p>na cānabhyastākālamaraṇabhayanivārakāṇāmakālamaraṇabhayamāgacchet
                        prāṇināṃ, vyarthāścārambhakathāprayogabuddhayaḥ syurmaharṣīṇāṃ
                        rasāyanādhikāre, nāpīndro niyatāyuṣaṃ śatruṃ vajreṇābhihanyāt,
                        nāśvināvārtaṃ *bheṣajenopapādayetāṃ, na maharṣayo
                        yatheṣṭamāyustapasā prāpnuyuḥ, na ca viditaveditavyā maharṣayaḥ
                        sasureśāḥ samyak paśyeyurupadeśeyurācareyurvā/ </p>
                    <p>api ca sarvacakṣuṣāmetat paraṃ yadaindraṃ *cakṣuḥ, idaṃ cāpyasmākaṃ
                        tena pratyakṣaṃ; yathā---puruṣasahasrāṇāmutthāyotthāya^*āhavaṃ
                        kurvatāmakurvatāṃ cātulyāyuṣṭvaṃ, tathā jātamātrāṇāmapratīkārāt
                        pratīkārācca, aviṣaviṣaprāśināṃ cāpyatulyāyuṣṭvameva, na ca tulyo
                        yogakṣema udapānaghaṭānāṃ citraghaṭānāṃ cotsīdatāṃ;
                        tasmāddhitopacāramūlaṃ jīvitam, ato viparyayānmṛtyuḥ/ </p>
                    <p>api ca deśakālātmaguṇaviparītānāṃ karmaṇāmāhāravikārāṇāṃ ca
                        *kramopayogaḥ samyak, tyāgaḥ *sarvasya cātiyogāyogamithyāyogānāṃ,
                        *sarvātiyogasaṃdhāraṇam, asaṃdhāraṇamudīrṇānāṃ ca gatimatāṃ,
                        sāhasānāṃ ca varjanam, ārigyānuvṛtto hetumupalabhāmahe
                        samyagupadiśāmaḥ samyak paśyāmaśceti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.3.37">
                        <label>Ca.3.3.37 </label>
                        ataḥ paramagniveśa uvāca---evaṃ satyaniyatakālapramāṇāyuṣāṃ
                        bhagavan! kathaṃ kālamṛtyurakālamṛtyurvābhavatīti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.3.38">
                        <label>Ca.3.3.38 </label>
                        tamuvāca bhagavānātreyaḥ---śrūyatāmagniveśa! yathā yānasamāyukto
                        'akṣaḥ prakṛtyaivākṣaguṇairupetaḥ sa ca sarvaguṇopapanno vāhyamāno
                        yathākālaṃ svapramāṇakṣayādevāvasānaṃ gacchet, tathā++āyuḥ
                        śarīropagataṃ balavatprakṛtyā yathāvadupacaryamāṇaṃ
                        svapramāṇakṣayādevāvasānaṃ gacchati; sa mṛtyuḥ kāle/ </p>
                    <p>yathā ca sa evākṣo
                        'atibhārādhiṣṭhitatvādviṣamapathādapathādakṣacakrabhaṅgādvāgyavāhakadoṣādaṇimokṣādanupāṅgāt
                        paryasanāccāntarā 'avasānamāpadyate,
                        tathā++āyurapyayathābalamārambhādayathāgnyabhyavaharaṇādviṣamābhyavaharaṇādviṣamaśarīranyāsādatimaithunādasatsaṃśrayādudīrṇavegavinigrahādvidhāryavegāvidhāraṇādbhūtaviṣavāyvagnyupatāpādabhighātādāhārapratīkāravivarjanāccāntarā
                        'avasānamāpadyate, sa mṛtyurakāle; tathā
                        jvarādīnapyātaṅkānmithyopacaritānakālamṛtyūn paśyāma iti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.3.39">
                        <label>Ca.3.3.39 </label>
                        athāgniveśaḥ papraccha---kinnu khalu bhagavan! jvaritebhyaḥ
                        pānīyamuṣṇaṃ prayacchanti bhiṣajo bhūyiṣṭhaṃ na tathā śītam, asti
                        ca śītasādhyo 'api dhāturjvarakara iti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.3.40">
                        <label>Ca.3.3.40 </label>
                        tamuvāca bhagavānātreyaḥ---jvaritasya
                        kāyasamutthānadeśakālānabhisamīkṣya pācanārthaṃ pānīyamuṣṇaṃ
                        prayacchanti bhiṣajaḥ/ </p>
                    <p>jvaro hyāmāśayasamutthaḥ, prāyo bheṣajāni cāmāśayasamutthānāṃ
                        vikārāṇāṃ *pācanavamanāpatarpaṇasamarthāni bhavanti; pācanārthaṃ
                        ca pānīyamuṣṇaṃ, tasmādetajjvaritebhyaḥ prayacchanti bhiṣajo
                        bhūyiṣṭham/ </p>
                    <p>taddhi teṣāṃ vātamanulomayati, agniṃ codaryamudīrayati, kṣipraṃ
                        jarāṃ gacchati, śleṣmāṇaṃ pariśoṣayati, svalpamapi ca pītaṃ
                        tṛṣṇāpraśamanāyopakalpate; tathāyuktamapi
                        caitannātyarthotsannapitte jvare sadāhabhramapralāpātisāre vā
                        pradeyam, uṣṇena hi dāhabhramapralāpātisārā bhūyo 'abhivardhante,
                        śītena copaśāmyantīti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.3.41">
                        <label>Ca.3.3.41 </label>
                        bhavati cātra---</p>
                    <lg>
                        <l>śītenoṣṇakṛtān rogāñchamayanti bhiṣagvidaḥ/ </l>
                        <l>ye tu śītakṛtā rogāsteṣāmuṣṇaṃ bhiṣagjitam// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.3.3.42">
                        <label>Ca.3.3.42 </label>
                        evamitareṣāmapi vyādhīnāṃ vidānaviparītaṃ bheṣajaṃ bhavati;
                        yathā---apatarpaṇanimittānāṃ vyādhīnāṃ nāntareṇa pūraṇamasti
                        śāntiḥ, tathā pūraṇanimittānāṃ vyādhīnāṃ nāntareṇāpatarpaṇam// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.3.43">
                        <label>Ca.3.3.43 </label>
                        apatarpaṇamapi ca trividhaṃ---laṅghanaṃ, laṅghanapācanaṃ,
                        doṣāvasecanaṃ ceti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.3.44">
                        <label>Ca.3.3.44 </label>
                        tatra laṅghanam-*alpabaladoṣāṇāṃ, laṅghanena hyagnimārutavṛddhyā
                        vātātapaparītamivālpamudakamalpo doṣaḥ praśoṣamāpadyate;
                        *laṅghanapācane tu madhyabaladoṣāṇāṃ, laṅghanapācanābhyāṃ hi
                        sūryasaṃtāpamārutābhyāṃ pāṃśubhasmāvakiraṇairiva cānatibahūdakaṃ
                        madhyabalo doṣaḥ praśoṣamāpadyate; bahudoṣāṇāṃ
                        punardoṣāvasecanameva kāryaṃ, na hyabhinne kedārasetau
                        palvalāpraseko 'asti, tadvaddoṣāvasecanam// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.3.45">
                        <label>Ca.3.3.45 </label>
                        doṣāvasecanamanyadvā bheṣajaṃ prāptakālamapyāturasya
                        naivaṃvidhasya kuryāt/ </p>
                    <p>tadyathā---*anapavādapratīkārasyādhanasyāparicārakasya
                        vaidyamāninaścaṇḍasyāsūyakasya
                        tīvrādharmāruceratikṣīṇabalamāṃsaśoṇitasyāsādhyarogopahatasya
                        mumūrṣuliṅgānvitasya ceti/ </p>
                    <p>evaṃvidhaṃ hyāturamupacaran bhiṣak pāpīyasā 'ayaśasā
                        yogamṛcchatīti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.3.46">
                        <label>Ca.3.3.46 </label>
                        bhavati cātra--- </p>
                    <lg>
                        <l>tadātve cānubandhe vā yasya syādaśubhaṃ phalam/ </l>
                        <l>karmaṇastanna kartavyametadbuddhimatāṃ matam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.3.3.47">
                            <label>Ca.3.3.47 </label>
                            (alpodakadrumo yastu pravātaḥ pracurātapaḥ/ </l>
                        <l>jñeyaḥ sa jāṅgalo deśaḥ svalparogatamo 'api ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.3.3.48">
                            <label>Ca.3.3.48 </label>
                            pracurodakavṛkṣo yo nivāto durlabhātapaḥ/ </l>
                        <l>anūpo bahudoṣaśca, samaḥ sādhāraṇo mataḥ//)</l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.3.3.49">
                        <label>Ca.3.3.49 </label>
                        tatra ślokāḥ--- </p>
                    <lg>
                        <l>pūrvarūpāṇi sāmānyā hetavaḥ sasvalakṣaṇāḥ/ </l>
                        <l>deśoddhvaṃsasya bhaiṣajyaṃ hetūnāṃ mūlameva ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.3.3.50">
                            <label>Ca.3.3.50 </label>
                            prāgvikārasamutpattirāyuṣaśca kṣayakramaḥ/ </l>
                        <l>maraṇaṃ prati bhūtānāṃ kālākālaviniścayaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.3.3.51">
                            <label>Ca.3.3.51 </label>
                            yathā cākālamaraṇaṃ yathāyuktaṃ ca bheṣajam/ </l>
                        <l>siddhiṃ yātyauṣadhaṃ yeṣāṃ na kuryādyena hetunā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.3.3.52">
                            <label>Ca.3.3.52 </label>
                            tadātreyo 'agniveśāya nikhilaṃ sarvamuktavān/ </l>
                        <l>deśoddhvaṃsanimittīye vimāne munisattamaḥ// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte vimānasthāne
                        janapadoddhvaṃsanīyavimānaṃ nāma tṛtīyo 'adhyāyaḥ//3//</trailer>
                </div>
                <div n="4" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>caturtho 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.3.4.1">
                        <label>Ca.3.4.1 </label>
                        athātastrividharogaviśeṣavijñānīyaṃ vimānaṃ vyākhyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.4.2">
                        <label>Ca.3.4.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.4.3">
                        <label>Ca.3.4.3 </label>
                        trividhaṃ khalu rogaviśeṣavijñānaṃ bhavati;
                        tadyathā---āptopadeśaḥ, pratyakṣam, anumānaṃ ceti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.4.4">
                        <label>Ca.3.4.4 </label>
                        tatrāptopadeśo nāmāptavacanam/ </p>
                    <p>āptā hyavitarkasmṛtivibhāgavido niṣprītyupatāpadarśinaśca/ </p>
                    <p>teṣāmevaṃguṇayogādyadvacanaṃ tat pramāṇam/ </p>
                    <p>apramāṇaṃ punar-*mattonmattamūrkharaktaduṣṭavacanamiti; pratyakṣaṃ
                        tu khalu tadyat svayamindriyair-*manasā copalabhyate/ </p>
                    <p>anumānaṃ khalu tarko yuktyapekṣaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.4.5">
                        <label>Ca.3.4.5 </label>
                        trividhena khalvanena jñānasamudāyena pūrvaṃ parīkṣya rogaṃ
                        sarvathā *sarvamathottarakālamadhyavasānamadoṣaṃ bhavati, na hi
                        jñānāvayavena kṛtsne jñeye jñānamutpadyate/ </p>
                    <p>trividhe tvasmin jñānasamudaye pūrvamāptopadeśājjñānaṃ, tataḥ
                        pratyakṣānumānābhyāṃ parīkṣopapadyate/ </p>
                    <p>kiṃ hyanupadiṣṭaṃ pūrvaṃ yattat pratyakṣānumānābhyāṃ parīkṣamāṇo
                        vidyāt/tasmāddvividhā parīkṣā jñānavatāṃ pratyakṣam, anumānaṃ ca;
                        trividhā vā sahopadeśena// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.4.6">
                        <label>Ca.3.4.6 </label>
                        tatredamupadiśanti
                        buddhimantaḥ---rogamekaikamevaṃprakopaṇamevaṃyonimevamutthānamevamātmānamevamadhiṣṭhānamevaṃvedanamevaṃsaṃsthānamevaṃśabdasparśarūparasagandhamevamupadravamevaṃvṛddhisthānakṣayasamanvitamevamudarkamevaṃnāmānamevaṃyogaṃ
                        vidyāt; tasminniyaṃ pratīkārārthā pravṛttirathavā
                        nivṛttirityupadeśājjñāyate// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.4.7">
                        <label>Ca.3.4.7 </label>
                        pratyakṣatastu khalu rogatattvaṃ bubhutsuḥ sarvairindriyaiḥ
                        sarvānindriyārthānāturaśarīragatān parīkṣeta, anyatra rasajñānāt;
                        tadyathā---antrakūjanaṃ, sandhisphuṭanamaṅgulīparvaṇāṃ ca,
                        svaraviśeṣāṃśca, ye cānye 'api keciccharīropagatāḥ śabdāḥ
                        syu(s)tāñchrotreṇa parīkṣeta; *varṇasaṃsthānapramāṇacchāyāḥ,
                        śarīraprakṛtivikārau, cakṣurvaiṣayikāṇi yāni cānyānyanuktāni tāni
                        cakṣuṣā parīkṣeta; rasaṃ tu
                        khalvāturaśarīragatamindriyavaiṣayikamapyanumānādavagacchet, na
                        hyasya pratyakṣeṇa grahaṇamupapadyate,
                        tasmādāturaparipraśnenaivāturamukharasaṃ vidyāt, yūkāpasarpaṇena
                        tvasya śarīravairasyaṃ, makṣikopasarpaṇena śarīramādhuryaṃ,
                        lohitapittasaṃdehe tu kiṃ dhārilohitaṃ lohitapittaṃ veti
                        śvakākabhakṣaṇāddhārilohitamabhakṣaṇāllohitapittamityanumātavyam,
                        evamanyānapyāturaśarīragatān rasānanumimīta; gandhāṃstu khalu
                        sarvaśarīragatānāturasya prakṛtivaikārikān ghrāṇena parīkṣeta;
                        sparśaṃ ca pāṇinā prakṛtivikṛtiyuktam/ </p>
                    <p>iti pratyakṣato+*anumānādupadeśataśca parīkṣaṇamuktam// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.4.8">
                        <label>Ca.3.4.8 </label>
                        ime tu *khalvanye 'apyevameva bhūyo 'anumānajñeyā bhavanti bhāvāḥ/ </p>
                    <p>tadyathā---agniṃ jaraṇaśaktyā parīkṣeta, balaṃ vyāyāmaśaktyā,
                        śrotrādīni śabdādyarthagrahaṇena, mano 'arthāvyabhicaraṇena,
                        vijñānaṃ vyavasāyena, rajaḥ saṅgena, mohamavijñānena,
                        krodhamabhidroheṇa, śokaṃ dainyena, harṣamāmodena, prītiṃ toṣeṇa,
                        bhayaṃ viṣādena, dharmaviṣādena, *vīryamutthānena,
                        avasthānamavibhrameṇa, śraddhāmabhiprāyeṇa, medhāṃ grahaṇena,
                        saṃjñāṃ nāmagrahaṇena, smṛtiṃ smaraṇena, hriyamapatrapaṇena,
                        śīlamanuśīlanena, dveṣaṃ pratiṣedhena, *upadhimanubandhena,
                        dhṛtimalaulyena, vaśyatāṃ vidheyatayā,
                        vayobhaktisātmyavyādhisamutthānāni kāladeśopaśayavedanāviśeṣeṇa,
                        gūḍhaliṅgaṃ vyādhimupaśayānupaśayābhyāṃ,
                        doṣapramāṇaviśeṣamapacāraviśeṣeṇa, āyuṣaḥ kṣayamariṣṭaiḥ,
                        upasthitaśreyastvaṃ kalyāṇābhiniveśena, amalaṃ sattvamavikāreṇa,
                        grahaṇyāstu mṛdudāruṇatvaṃ svapnadarśanamabhiprāyaṃ
                        *dviṣṭeṣṭasukhaduḥkhāni cāturaparipraśnenaiva vidyāditi// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.4.9">
                        <label>Ca.3.4.9 </label>
                        bhavanti cātra--- </p>
                    <lg>
                        <l>āptataścopadeśena pratyakṣakaraṇena ca/ anumānena ca vyādhīn
                            samyagvidyādvicakṣaṇaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.3.4.10">
                            <label>Ca.3.4.10 </label>
                            sarvathā sarvamālocya yathāsaṃbhavamarthavit/ </l>
                        <l>athādhyavasyettattve ca kārye ca tadanantaram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.3.4.11">
                            <label>Ca.3.4.11 </label>
                            kāryatattvaviśeṣajñaḥ pratipattau na muhyati/ </l>
                        <l>amūḍhaḥ phalamāpnoti yadamohanimittajam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.3.4.12">
                            <label>Ca.3.4.12 </label>
                            jñānabuddhipradīpena yo nāviśati *tattvavit/ </l>
                        <l>āturasyāntarātmānaṃ na sa rogāṃścikitsati// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.3.4.13">
                        <label>Ca.3.4.13 </label>
                        tatra ślokau---</p>
                    <lg>
                        <l>sarvarogaviśeṣāṇāṃ trividhaṃ jñānasaṃgraham/ </l>
                        <l>yathā copadiśantyāptāḥ pratyakṣaṃ gṛhyate yathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.3.4.14">
                            <label>Ca.3.4.14 </label>
                            ye yathā cānumānena jñeyāstāṃścāpyudāradhīḥ/ </l>
                        <l>bhāvāṃstrirogavijñāne vimāne muniruktavān// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte vimānasthāne
                        trividharogaviśeṣavijñānīyaṃ vimānaṃ nāma caturtho
                        'adhyāyaḥ//4//</trailer>
                </div>
                <div n="5" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>pañcamo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.3.5.1">
                        <label>Ca.3.5.1 </label>
                        athātaḥ srotasāṃ vimānaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.5.2">
                        <label>Ca.3.5.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.5.3">
                        <label>Ca.3.5.3 </label>
                        yāvantaḥ puruṣe mūrtimanto bhāvaviśeṣāstāvanta evāsmin srotasāṃ
                        prakāraviśeṣāḥ/ </p>
                    <p>sarve hi bhāvā puruṣe nāntareṇa srotāṃsyabhinirvartante, kṣayaṃ vā
                        'apyabhigacchanti/ </p>
                    <p>srotāṃsi khalu pariṇāmamāpadyamānānāṃ dhātūnāmabhivāhīni
                        bhavantyayanārthena// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.5.4">
                        <label>Ca.3.5.4 </label>
                        api caike srotasāmeva samudayaṃ puruṣamicchanti, sarvagatarvāt
                        sarvasaratvācca doṣaprakopaṇapraśamanānām/ </p>
                    <p>na tvetadevaṃ, yasya hi srotāṃsi, *yacca vahanti, yaccāvahanti,
                        yatra cāvasthitāni, sarvaṃ tadanyattebhyaḥ/ </p>
                    <p>atibahutvāt khalu kecidaparisaṅkhyeyānyācakṣate srotāṃsi,
                        parisaṅkhyāni punaranye// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.5.5-6">
                        <label>Ca.3.5.5-6 </label>
                        (absence?)</p>
                    <p xml:id="Ca.3.5.7">
                        <label>Ca.3.5.7 </label>
                        teṣāṃ tu khalu srotasāṃ yathāsthūlaṃ katicitprakārānmūlataśca
                        prakopavijñānataścānuvyākhyāsyāmaḥ; ye
                        bhaviṣyantyalamanuktārthajñānāya jñānavatāṃ, vijñānāya
                        cājñānavatām/ </p>
                    <p>tadyathā---prāṇodakānnarasarudhiramāṃsamedosthimajjaśukramūtrapurīṣasvedavahānīti;
                        vātapittaśleṣmaṇāṃ punaḥ sarvaśarīracarāṇāṃ sarvāṇi
                        srotāṃsyayanabhūtāni, tadvadatīndriyāṇāṃ punaḥ sattvādīnāṃ kevalaṃ
                        cetanāvaccharīramayanabhūtamadhiṣṭhānabhūtaṃ ca/ </p>
                    <p>tadetat srotasāṃ prakṛtibhūtatvānna vikārairupasṛjyate śarīram// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.5.8">
                        <label>Ca.3.5.8 </label>
                        tatra prāṇavahānāṃ srotasāṃ hṛdayaṃ mūlaṃ mahāsrotaśca,
                        praduṣṭānāṃ tu khalveṣāmidaṃ viśeṣavijñānaṃ bhavati;
                        tadyathā---atisṛṣṭamatibaddhaṃ kupitamalpālpamabhīkṣṇaṃ vā
                        saśabdaśūlamucchvasantaṃ dṛṣṭvā prāṇavahānyasya srotāṃsi
                        praduṣṭānīti vidyāt/ </p>
                    <p>udakavahānāṃ srotasāṃ tālumūlaṃ kloma ca, praduṣṭānāṃ tu
                        khalveṣāmidaṃ viśeṣavijñānaṃ bhavati;
                        tadyathā---jihvātālvoṣṭhakaṇṭhaklomaśoṣaṃ pipāsāṃ cātipravṛddhāṃ
                        dṛṣṭvodakavahānyasya srotāṃsi praduṣṭānīti vidyāt/ </p>
                    <p>annavahānāṃ srotasāmāmāśayo mūlaṃ vāmaṃ ca pārśvaṃ, praduṣṭānāṃ tu
                        khalveṣāmidaṃ niśeṣavijñānaṃ bhavati;
                        tadyathā---anannābhilaṣaṇamarocakavipākau chardiṃ ca dṛṣṭvā
                        'annavahānyasya srotāṃsi praduṣṭānīti vidyāt/ </p>
                    <p>rasavahānāṃ srotasāṃ hṛdayaṃ mūlaṃ daśa ca dhamanyaḥ/ </p>
                    <p>śoṇitavahānāṃ srotasāṃ yakṛnmūlaṃ plīhā ca/ </p>
                    <p>māṃsavahānāṃ ca srotasāṃ snāyurmūlaṃ tvak ca/ </p>
                    <p>midovahānāṃ srotasāṃ *vṛkkau mūlaṃ vapāvahanaṃ ca/ </p>
                    <p>asthivahānāṃ srotasāṃ medo mūlaṃ jaghanaṃ ca/ </p>
                    <p>majjavahānāṃ srotasāmasthīni mūlaṃ sandhayaśca/ </p>
                    <p>śukravahānāṃ srotasāṃ vṛṣaṇau mūlaṃ śephaśca/ </p>
                    <p>praduṣṭānāṃ tu khalveṣāṃ rasādivahasrotasāṃ vijñānānyuktāni
                        vividhāśitapītīye; yānyeva hi dhātūnāṃ pradoṣavijñānāni tānyeva
                        yathāsvaṃ praduṣṭānāṃ dhātusrotasām/ </p>
                    <p>mūtravahānāṃ srotasāṃ bastirmūlaṃ *vaṅkṣaṇau ca, praduṣṭānāṃ tu
                        khalveṣāmidaṃ viśeṣavijñānaṃ bhavati;
                        tadyathā---atisṛṣṭamatibaddhaṃ prakupitamalpālpamabhīkṣṇaṃ vā
                        bahalaṃ saśūlaṃ mūtrayantaṃ dṛṣṭvā mūtravahānyasya srotāṃsi
                        praduṣṭānīti vidyāt/ </p>
                    <p>purīṣavahānāṃ srotasāṃ pakvāśayo mūlaṃ *sthūlagudaṃ ca, praduṣṭānāṃ
                        tu khalveṣāmidaṃ viśeṣavijñānaṃ bhavati;
                        tadyathā---kṛcchreṇālpālpaṃ
                        saśabdaśūlamatidravamatigrathitamatibahu copaviśantaṃ dṛṣṭvā
                        purīṣavahānyasya srotāṃsi praduṣṭānīti vidyāt/ </p>
                    <p>svedavahānāṃ srotasāṃ medo mūlaṃ lomakūpāśca, praduṣṭānāṃ tu
                        khalveṣāmidaṃ viśeṣavijñānaṃ bhavati;
                        tadyathā---asvedanamatisvedanaṃ pāruṣyamatiślakṣṇatāmaṅgasya
                        paridāhaṃ lomaharśaṃ ca dṛṣṭvā svedavahānyasya srotāṃsi
                        praduṣṭānīti vidyāt// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.5.9">
                        <label>Ca.3.5.9 </label>
                        srotāṃsi,sirāḥ,dhamanyaḥ,rasāyanyaḥ,rasavāhinyaḥ,nāḍyaḥ,panthānaḥ,mārgāḥ,śarīracchidrāṇi,saṃvṛtāsaṃvṛtāni,sthānāni,āśayāḥ,niketāśceti
                        śarīradhātvavakāśānāṃ lakṣyālakṣyāṇāṃ nāmāni bhavanti/ </p>
                    <p>teṣāṃ prakopāt sthānasthāścaiva mārgagāśca śarīradhātavaḥ
                        prakopamāpadyante,itareśāṃ prakopāditarāṇi ca/ </p>
                    <p>srotāṃsi srotāṃsyeva,dhātavaśca dhātūneva pradūṣayanti praduṣṭāḥ/ </p>
                    <p>teṣāṃ sarveṣāmeva vātapittaśleṣmāṇaḥ praduṣṭā dūṣayitāro bhavanti,
                        doṣasvabhāvāditi// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.5.10">
                        <label>Ca.3.5.10 </label>
                        bhavanti cātra--- </p>
                    <lg>
                        <l>kṣayāt saṃdhāraṇādraukṣyāhvyāyāmāt kṣudhitasya ca/ </l>
                        <l>prāṇavāhīni duṣyanti srotāṃsyanyaiśca dāruṇaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.3.5.11">
                            <label>Ca.3.5.11 </label>
                            auṣṇyādāmādbhayāt pānādatiśuṣkānnasevanāt/ </l>
                        <l>ambuvāhīni duṣyanti tṛṣṇāyāścātipīḍanāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.3.5.12">
                            <label>Ca.3.5.12 </label>
                            atimātrasya cākāle cāhitasya ca bhojanāt/ </l>
                        <l>annavāhīni duṣyanti vaiguṇyāt pāvakasya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.3.5.13">
                            <label>Ca.3.5.13 </label>
                            guruśītamatisnigdhamatimātraṃ samaśnatām/ </l>
                        <l>rasavāhīni duṣyanti cintyānāṃ cāticintanāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.3.5.14">
                            <label>Ca.3.5.14 </label>
                            vidāhīnyannapānāni snigdhoṣṇāni dravāṇi ca/ </l>
                        <l>raktavāhīni duṣyanti bhajatāṃ cātapānalau// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.3.5.15">
                            <label>Ca.3.5.15 </label>
                            abhiṣyandīni bhojyāni sthūlāni ca gurūṇi ca/ </l>
                        <l>māṃsavāhīni duṣyanti bhuktvā ca svapatāṃ divā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.3.5.16">
                            <label>Ca.3.5.16 </label>
                            avyāyāmāddivāsvapnānmedyānāṃ cātibhakṣaṇāt/ </l>
                        <l>midovāhīni duṣyanti vāruṇyāścātisevanāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.3.5.17">
                            <label>Ca.3.5.17 </label>
                            vyāyāmādatisaṃkṣobhādasthnāmativighaṭṭanāt/ </l>
                        <l>asthivāhīni duṣyanti vātalānāṃ ca sevanāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.3.5.18">
                            <label>Ca.3.5.18 </label>
                            utpeṣādatyabhiṣyandādabhighātāt prapīḍanāt/ </l>
                        <l>majjavāhīni duṣyanti viruddhānāṃ ca sevanāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.3.5.19">
                            <label>Ca.3.5.19 </label>
                            akālayonigamanānnigrahādatimaithunāt/ </l>
                        <l>śukravāhīni duṣyanti śastrakṣārāgnibhistathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.3.5.20">
                            <label>Ca.3.5.20 </label>
                            mūtritodakabhakṣyastrīsevanānmūtranigrahāt/ </l>
                        <l>mūtravāhīni duṣyanti *kṣīṇasyābhikṣatasya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.3.5.21">
                            <label>Ca.3.5.21 </label>
                            saṃdhāraṇādatyaśanādajīrṇādhyaśanāttathā/ </l>
                        <l>varcovāhīni duṣyanti durbalāgneḥ kṛśasya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.3.5.22">
                            <label>Ca.3.5.22 </label>
                            *vyāyāmādatisaṃtāpācchītoṣṇākramasevanāt/ </l>
                        <l>svedavāhīni duṣyanti krodhaśokabhayaistathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.3.5.23">
                            <label>Ca.3.5.23 </label>
                            āhāraśca vihāraśca yaḥ syāddoṣaguṇaiḥ samaḥ/ </l>
                        <l>dhātubhirviguṇaścāpi srotasāṃ sa pradūṣakaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.3.5.24">
                            <label>Ca.3.5.24 </label>
                            atipravṛttiḥ saṅgo vā sirāṇāṃ granthayo 'api vā/ </l>
                        <l>vimārgagamanaṃ cāpi srotasāṃ duṣṭilakṣaṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.3.5.25">
                            <label>Ca.3.5.25 </label>
                            svadhātusamavarṇāni vṛttasthūlānyaṇūni ca/ </l>
                        <l>srotāṃsi dīrghāṇyākṛtyā pratānasadṛśāni ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.3.5.26">
                            <label>Ca.3.5.26 </label>
                            prāṇodakānnavāhānāṃ duṣṭānāṃ śvāsikī kriyā/ </l>
                        <l>kāryā tṛṣṇopaśamanī tathaivāmapradoṣikī// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.3.5.27">
                            <label>Ca.3.5.27 </label>
                            vividhāśitapītīye rasādīnāṃ yadauṣadham/ </l>
                        <l>rasādisrotasāṃ kuryāttadyathāsvamupakramam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.3.5.28">
                            <label>Ca.3.5.28 </label>
                            mūtraviṭsvedavāhānāṃ cikitsā mautrakṛcchrikī/ </l>
                        <l>tathā 'atisārikī kāryā tathā jvaracikitsikī// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.3.5.29">
                        <label>Ca.3.5.29 </label>
                        tatra ślokāḥ---</p>
                    <lg>
                        <l>trayodaśānāṃ mūlāni srotasāṃ duṣṭilakṣaṇam/ </l>
                        <l>sāmānyaṃ nāmaparyāyāḥ kopanāni parasparam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.3.5.30">
                            <label>Ca.3.5.30 </label>
                            doṣahetuḥ pṛthaktvena bheṣajoddeśa eva ca/ </l>
                        <l>srotovimāne nirdiṣṭastathā cādau viniścayaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.3.5.31">
                            <label>Ca.3.5.31 </label>
                            kevalaṃ viditaṃ yasya śarīraṃ sarvabhāvataḥ/ </l>
                        <l>śārīrāḥ sarvarogāśca sa karmasu na muhyati// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte vimānasthāne
                        srotovimānaṃ nāma pañcamo 'adhyāyaḥ//5//</trailer>
                </div>
                <div n="6" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>ṣaṣṭho 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.3.6.1">
                        <label>Ca.3.6.1 </label>
                        athāto rogānīkaṃ vimānaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.6.2">
                        <label>Ca.3.6.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.6.3">
                        <label>Ca.3.6.3 </label>
                        dve rogānīke bhavataḥ prabhāvabhedena-sādhyam,asādhyaṃ ca; dve
                        rogānīke balabhedena-mṛdu,dāruṇaṃ ca; dve rogānīke
                        adhiṣṭhānabhedena-mano 'adhiṣṭhānaṃ,śarīrādhiṣṭhānaṃ ca; dve
                        rogānīke nimittabhedena-svadhātuvaiṣamyanimittam,āgantunimittaṃ
                        ca; dve rogānīke āśayabhedena-āmāśayasamutthaṃ,pakvāśayasamutthaṃ
                        ceti/ </p>
                    <p>evametat prabhāvalādhiṣṭhānanimittāśayabhedāddvaidhaṃ
                        sadbhedaprakṛtyantareṇa bhidyamānamathavā 'api sandhīyamānaṃ
                        syādekatvaṃ bahutvaṃ vā/ </p>
                    <p>ekatvaṃ tāvadekameva rogānīkaṃ,*duḥkhasāmānyāt; bahutvaṃ tu daśa
                        rogānīkāni prabhāvabhedādinā bhavanti; bahutvamapi saṃkhyeyaṃ
                        syādasaṃkhyeyaṃ vā/tatra saṃkhyeyaṃ
                        tāvadyathoktamaṣṭodarīye,aparisaṃkhyeyaṃ
                        punaryathā---mahārogādhyāye
                        rugvarṇasamutthānādīnāmasaṃkhyeyatvāt// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.6.4">
                        <label>Ca.3.6.4 </label>
                        na ca saṃkhyeyāgreṣu bhedaprakṛtyantarīyeṣu vigītirityato doṣavatī
                        syādatra kācit pratijñā, na cāvigītirityataḥ syādadoṣavatī/ </p>
                    <p>bhettā hi bhedyamanyathā bhinatti, anyathā punastādbhinnaṃ
                        bhedaprakṛtyantareṇa bhindan bhedasaṃkhyāviśeṣamāpādayatyanekadhā,
                        na ca pūrvaṃ bhedāgramupahanti/ </p>
                    <p>samānāyāmapi khalu bhedaprakṛtau *prakṛtānuprayogāntaramapekṣyam/ </p>
                    <p>santihyarthāntarāṇi samānaśabdābhihitāni, santi cānarthāntarāṇi
                        paryāyaśabdābhihitāni/ </p>
                    <p>samāno hi rogaśabdo doṣeṣu ca vyādhiṣu ca; doṣā hyapi
                        rogaśabdamātaṅkaśabdaṃ yakṣmaśabdaṃ doṣaprakṛtiśabdaṃ vikāraśabdaṃ
                        ca labhante, vyādhayaśca rogaśabdamātaṅkaśabdaṃ yakṣmaśabdaṃ
                        doṣaprakṛtiśabdaṃ vikāraśabdaṃ ca labhante/ </p>
                    <p>tatra doṣeṣu caiva vyādhiṣu ca rogaśabdaḥ samānaḥ, śeṣeṣu tu
                        viśeṣavān// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.6.5">
                        <label>Ca.3.6.5 </label>
                        tatra vyādhayo 'aparisaṃkhyeyā bhavanti, atibahutvāt; doṣāstu
                        khalu parisaṃkhyeyā bhavanti, anatibahutvāt/ </p>
                    <p>tasmādyathācitraṃ vikārānudāharaṇārtham, anavaśeṣeṇa ca doṣān
                        vyākhyāsyāmaḥ/ </p>
                    <p>rajastamaśca mānasau doṣau/ </p>
                    <p>tayorvikārāḥ
                        kāmakrodhalobhamoherṣyāmānamadaśokacitto(nto)dvegabhayaharṣādayaḥ/ </p>
                    <p>vātapittaśleṣmāṇastu khalu śārīrā doṣāḥ/ </p>
                    <p>teṣāmapi ca vikārā jvarātīsāraśophaśoṣaśvāsamehakuṣṭhādayaḥ/ </p>
                    <p>iti doṣāḥ kevalā vyākhyātā vikāraikadeśaśca// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.6.6">
                        <label>Ca.3.6.6 </label>
                        tatra khalveṣāṃ dvayānāmapi doṣāṇāṃ trividhaṃ prakopaṇaṃ;
                        tadyathā---asātmyendriyārthasaṃyogaḥ, prajñāparādhaḥ,
                        pariṇāmaśceti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.6.7">
                        <label>Ca.3.6.7 </label>
                        prakupitāstu khalu te prakopaṇaviśeṣāddūṣyaviśeṣācca
                        vikāraviśeṣānabhinirvartayantyaparisaṃkhyeyān// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.6.8">
                        <label>Ca.3.6.8 </label>
                        te ca vikārāḥ parasparamanuvartamānāḥ kadācidanubadhnanti kāmādayo
                        jvarādayaśca// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.6.9">
                        <label>Ca.3.6.9 </label>
                        niyatastvanubandho rajastamasoḥ parasparaṃ, na hyarajaskaṃ tamaḥ
                        *pravartate// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.6.10">
                        <label>Ca.3.6.10 </label>
                        (prāyaḥ) śārīradoṣāṇāmekādhiṣṭhānīyānāṃ sannipātaḥ saṃsargo vā
                        samānaguṇatvāt; doṣā hi dūṣaṇaiḥ samānāḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.6.11">
                        <label>Ca.3.6.11 </label>
                        tatrānubandhyānubandhakṛto viśeṣaḥ---svatantre vyaktaliṅgo
                        yathoktasamutthānapraśamo bhavatyanubandhyaḥ,
                        tadviparītalakṣaṇastvanubandhaḥ/ </p>
                    <p>*anubandhyalakṣaṇasamanvitāstatra yadi doṣā bhavanti tattrikaṃ
                        sannipātamācakṣate, dvayaṃ vā saṃsargam/ </p>
                    <p>anubandhyānubandhaviśeṣakṛtastu bahuvidho doṣabhedaḥ/ </p>
                    <p>evameṣa saṃjñāprakṛto bhiṣajāṃ doṣeṣu vyādhiṣu ca
                        *nānāprakṛtiviśeṣavyūhaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.6.12">
                        <label>Ca.3.6.12 </label>
                        agniṣu tu śārīreṣu caturvidho viśeṣo balabhedena bhavati/ </p>
                    <p>tadyathā---tīkṣṇo, mandaḥ, samo, viṣamaśceti/ </p>
                    <p>tatra tīkṣṇo 'agniḥ sarvāpacārasahaḥ, tadviparītalakṣaṇastu mandaḥ,
                        samastu khalvapacārato vikṛtimāpadyate 'anapacāratastu
                        prakṛtāvavatiṣṭhate, samalakṣaṇaviparītalakṣaṇastu viṣama iti/ </p>
                    <p>ete caturvidhā bhavantyagnayaścaturvidhānāmeva puruṣāṇām/ </p>
                    <p>tatra samavātapittaśleṣmaṇāṃ prakṛtisthānāṃ samā bhavantyagnayaḥ,
                        vātalānāṃ tu vātābhibhūte 'agnyadhiṣṭhāne viṣamā bhavantyagnayaḥ,
                        pittalānāṃ tu pittābhibhūte hyagnyadhiṣṭhāne tīkṣṇā
                        bhavantyagnayaḥ, śleṣmalānāṃ tu śleṣmābhibhūte 'agnyadhiṣṭhāne
                        mandā bhavantyagnayaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.6.13">
                        <label>Ca.3.6.13 </label>
                        tatra kecidāhuḥ---na samavātapittaśleṣmāṇo jantavaḥ santi,
                        viṣamāhāropayogitvānmanuṣyāṇāṃ; tasmācca vātaprakṛtayaḥ kecit,
                        kecit pittaprakṛtayaḥ, kecit punaḥ śleṣmaprakṛtayo bhavantīti/ </p>
                    <p>taccānupapannaṃ, kasmāt kāraṇāt? samavātapittaśleṣmāṇaṃ
                        hyarogamicchanti bhiṣajaḥ, *yataḥ prakṛtiścārogyam, ārogyārthā ca
                        bheṣajapravṛttiḥ, sā ceṣṭarūpā, tasmāt santi
                        samavātapittaśleṣmāṇaḥ; na khalu santi vātaprakṛtayaḥ
                        pittaprakṛtayaḥ śleṣmaprakṛtayo vā/ </p>
                    <p>tasya tasya *kila doṣasyādhikyāt sā sā doṣaprakṛtirucyate
                        manuṣyāṇāṃ, na ca vikṛteṣu doṣeṣu prakṛtisthatvamupapadyate,
                        tasmānnaitāḥ prakṛtayaḥ santi; santi tu khalu vātalāḥ pittalāḥ
                        śleṣmalāśca, aprakṛtisthāstu te jñeyāḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.6.14">
                        <label>Ca.3.6.14 </label>
                        teṣāṃ tu khalu caturvidhānāṃ puruṣāṇāṃ *catvāryanupraṇidhānāni
                        śreyaskarāṇi bhavanti/ </p>
                    <p>tatra samasarvadhātūnāṃ sarvākārasamam, adhikadoṣāṇāṃ tu trayāṇāṃ
                        yathāsvaṃ doṣādhikyamabhisamīkṣya doṣapratikūlayogīni
                        trīṇyanu(nna)praṇidhānāni śreyaskarāṇi bhavanti yāvadagneḥ
                        samībhāvāt, same tu samameva kāryam; evaṃ ceṣṭā
                        bheṣajaprayogāścāpare/ </p>
                    <p>*tān vistareṇānuvyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.6.15">
                        <label>Ca.3.6.15 </label>
                        trayastu putuṣā bhavantyāturāḥ, te tvanāturāstantrānatarīyāṇāṃ
                        bhiṣajām/ </p>
                    <p>tadyathā---vātalaḥ, pittalaḥ, śleṣmalaśceti/ </p>
                    <p>teṣāmidaṃ viśeṣavijñānaṃ---vātalasya vātanimittāḥ, pittalasya
                        pittanimittāḥ, śleṣmalasya śleṣmanimittā vyādhayaḥ prāyeṇa
                        balavantaśca bhavanti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.6.16">
                        <label>Ca.3.6.16 </label>
                        tatra vātalasya *vātaprakopaṇānyāsevamānasya kṣipraṃ vātaḥ
                        prakopamāpadyate, na tathetarau doṣau; sa tasya prakopamāpanno
                        yathoktairvikāraiḥ śarīramupatapati balavarṇasukhāyuṣāmupaghātāya/ </p>
                    <p>tasyāvajayanaṃ---snehasvedau vidhiyuktau, mṛdūni ca saṃśodhanāni
                        snehoṣṇamadhurāmlalavaṇayuktāni, tadvadabhyavahāryāṇi,
                        abhyaṅgopanāhanodveṣṭanonmardanapariṣekāvagāhanasaṃvāhanāvapīḍanavitrāsanavismāpanavismāraṇāni,
                        surāsavavidhānaṃ, snehāścānekayonayo
                        dīpanīyapācanīyavātaharavirecanīyopahitāstathā śatapākāḥ
                        sahasrapākāḥ sarvaśaśca prayogārthāḥ, bastayaḥ, bastiniyamaḥ
                        sukhaśīlatā ceti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.6.17">
                        <label>Ca.3.6.17 </label>
                        pittalasyāpi *pittaprakopaṇānyāsevamānasya kṣipraṃ pittaṃ
                        prakopamāpadyate, na tathetarau doṣau; tadasya prakopamāpannaṃ
                        yathoktairvikāraiḥ śarīramupatapati balavarṇasukhāyuṣāmupaghātāya/ </p>
                    <p>tasyāvajayanaṃ---sarpiṣpānaṃ, sarpiṣā ca snehanam, adhaśca
                        doṣaharaṇaṃ, madhuratiktakaṣāyaśītānāṃ
                        caiṣadhābhyavahāryāṇāmupayogaḥ, mṛdumadhurasurabhiśītahṛdyānāṃ
                        gandhānāṃ copasevā, muktāmaṇihārāvalīnāṃ ca
                        paramaśiśiravārisaṃsthitānāṃ dhāraṇamurasā, kṣaṇe kṣaṇe
                        'agryacandanapriyaṅgukālīyamṛṇālaśītavātavāribhirutpalakumudakokanadasaugandhikapadmānugataiśca
                        vāribhirabhiprokṣaṇaṃ, śrutisukhamṛdumadhuramano 'anugānāṃ ca
                        gītavāditrāṇāṃ śravaṇaṃ, śravaṇaṃ cābhyudayānāṃ, suhṛdbhiḥ
                        saṃyogaḥ, saṃyogaśceṣṭābhiḥ strībhiḥ
                        śītopahitāṃśukasragdhāriṇībhiḥ,
                        niśākarāṃśuśītalapravātaharmyavāsaḥ,
                        śailāntarapulinaśiśirasadanavasanavyajanapavanasevanaṃ, ramyāṇāṃ
                        copavanānāṃ sukhaśiśirasurabhimārutopahitānāmupasevanaṃ, sevanaṃ
                        ca padmotpalanalinakumudasaugandhikapuṇḍarīka-*śatapatrahastānāṃ,
                        saumyānāṃ ca sarvabhāvānāmiti//</p>
                    <p xml:id="Ca.3.6.18">
                        <label>Ca.3.6.18 </label>
                        śleṣmalasyāpi *śleṣmaprakopaṇānyāsevamānasya kṣipraṃ śleṣmā
                        prakopamāpadyate, na tathetarau doṣauḥ; sa tasya prakopamāpanno
                        yathoktairvikāraiḥ śarīramupatapati balavarśasukhāyuṣāmupaghātāya/ </p>
                    <p>tasyāvajayanaṃ---vidhiyuktāni tīkṣṇoṣṇāni saṃśodhanāni,
                        rūkṣaprāyāṇi cābhyavahāryāṇi kaṭukatiktakaṣāyopahitāni, tathaiva
                        dhāvanalaṅghanaplavanaparisaraṇajāgaraṇaniyuddhavyavāyavyāyāmonmardanasnānotsādanāni,
                        viśeṣatastīkṣṇānāṃ dīrghakālasthitānāṃ ca madyānāmupayogaḥ,
                        sadhūmapānaḥ sarvaśaścopavāsaḥ, tathoṣṇaṃ vāsaḥ,
                        sukhapratiṣedhaśca sukhārthameveti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.6.19">
                        <label>Ca.3.6.19 </label>
                        bhavati cātra---</p>
                    <lg>
                        <l>sarvarogaviśeṣajñaḥ sarvakāryaviśeṣavit/ </l>
                        <l>sarvabheṣajatattvajño rājñaḥ prāṇapatirbhavediti// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.3.6.20">
                        <label>Ca.3.6.20 </label>
                        tatra ślokāḥ---</p>
                    <lg>
                        <l>prakṛtyantarabhedena rogānīkavikalpanam/ </l>
                        <l>parasparāvirodhaśca sāmānyaṃ rogadoṣayoḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.3.6.21">
                            <label>Ca.3.6.21 </label>
                            doṣasaṃkhyā vikārāṇāmekadeśaḥ prakopaṇam/ </l>
                        <l>jaraṇaṃ prati cintā ca *kāyāgnerdhukṣaṇāni ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.3.6.22">
                            <label>Ca.3.6.22 </label>
                            narāṇāṃ vātalādīnāṃ prakṛtisthāpanāni ca/ </l>
                        <l>rogānīke vimāne 'asmin vyāhṛtāni maharṣiṇā// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte vimānasthāne
                        rogānīkavimānaṃ nāma ṣaṣṭho 'adhyāyaḥ//6//</trailer>
                </div>
                <div n="7" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>saptamo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.3.7.1">
                        <label>Ca.3.7.1 </label>
                        athāto vyādhitarūpīyaṃ vimānaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.7.2">
                        <label>Ca.3.7.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.7.3">
                        <label>Ca.3.7.3 </label>
                        iha khalu dvau puruṣau vyādhitarūpau bhavataḥ---guruvyādhitaḥ,
                        laghuvyādhitaśca/ </p>
                    <p>tatra---guruvyādhita ekaḥ
                        sattvabalaśarīrasaṃpadupetatvāllaghuvyādhita iva dṛśyate,
                        laghuvyādhito 'aparaḥ sattvādīnām-*adhamatvādguruvyādhita iva
                        dṛśyate/ </p>
                    <p>tayorakuśalāḥ kevalaṃ cakṣuṣaiva rūpaṃ dṛṣṭvā 'adhyavasyanto
                        vyādhigurulāghave vipratipadyante// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.7.4">
                        <label>Ca.3.7.4 </label>
                        nahi jñānāvayavena kṛtsne jñeye vijñānamutpadyate/ </p>
                    <p>vipratipannāstu khalu rogajñāne upakramayuktijñāne cāpi
                        vipratipadyante/ </p>
                    <p>te yadā guruvyādhitaṃ laghuvyādhitarūpamāsādayanti, tadā
                        tamalpadoṣaṃ matvā saṃśodhanakāle 'asmai mṛdu saṃśodhanaṃ
                        prayacchanto bhūya evāsya doṣānudīrayanti/ </p>
                    <p>yadā tu laghuvyādhitaṃ guruvyādhitarūpamāsādayanti, tadā taṃ
                        mahādoṣaṃ matvā saṃśodhanakāle 'asmai tīkṣṇaṃ saṃśodhanaṃ
                        prayacchanto doṣānatinirhṛtya śarīramasya kṣiṇvanti/ </p>
                    <p>evamavayavena jñānasya kṛtsne jñeye jñānamabhimanyamānāḥ
                        pariskhalanti/ </p>
                    <p>viditaveditavyāstu bhiṣajaḥ sarvaṃ sarvathā yathāsaṃbhavaṃ
                        parīkṣyaṃ parīkṣyādhyavasyanto na kvacidapi vipratipadyante,
                        yatheṣṭamarthamabhinirvartayanti ceti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.7.5">
                        <label>Ca.3.7.5 </label>
                        bhavanti cātra--- </p>
                    <lg>
                        <l>sattvādīnāṃ vikalpena *vyādhirūpamathāture/ </l>
                        <l>dṛṣṭvā vipratipadyante bālā vyādhibalābale// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.3.7.6">
                            <label>Ca.3.7.6 </label>
                            te bheṣajamayogena kurvantyajñānamohitāḥ/ </l>
                        <l>vyādhitānāṃ vināśāya kleśāya mahate 'api vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.3.7.7">
                            <label>Ca.3.7.7 </label>
                            prājñāstu sarvamājñāya parīkṣyamiha sarvathā/ </l>
                        <l>na skhalanti prayogeṣu bheṣajānāṃ kadācana// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.3.7.8">
                        <label>Ca.3.7.8 </label>
                        iti vyādhitarūpādhikāre vyādhitarūpasaṃkhyāgrasaṃbhavaṃ
                        vyādhitarūpahetuvipratipattau kāraṇaṃ sāpavādaṃ
                        saṃpratipattikāraṇaṃ cānapavādaṃ niśamya,
                        bhagavantamātreyamagniveśo 'ataḥ paraṃ sarvakrimīṇāṃ
                        purīṣasaṃśrayāṇāṃ
                        samutthānasthānasaṃsthānavarṇanāmaprabhāvacikitsitaviśeṣān
                        papracchopasaṃgṛhya pādau// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.7.9">
                        <label>Ca.3.7.9 </label>
                        athāsmai provāca bhagavānātreyaḥ---iha khalvagniveśa!
                        viṃśatividhāḥ krimayaḥ pūrvamuddiṣṭā nānāvidhena
                        pravibhāgenānyatra sahajebhyaḥ; te punaḥ
                        prakṛtibhirvibhajyamānāścaturvidhā bhavanti; tadyathā---purīṣajāḥ,
                        śleṣmajāḥ, śoṇitajā, malajāśceti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.7.10">
                        <label>Ca.3.7.10 </label>
                        tatra malo bāhyaścābhyantaraśca/ </p>
                    <p>tatra bāhyamalajātān malajān *saṃcakṣmahe/ </p>
                    <p>teṣāṃ samutthānaṃ-mṛjāvarjanaṃ;
                        sthānaṃ---keśaśmaśrulomapakṣmavāsāṃsi; saṃsthānam-aṇavastilākṛtayo
                        bahupādāśca; varṇa-kṛṣṇaḥ, śuklaśca; nāmāni-yūkāḥ, pipīlikāśca;
                        prabhāvaḥ-kaṇḍūjananaṃ, koṭhapiḍakābhinirvartanaṃ ca; cikitsitaṃ
                        tu khalveṣāmapakarṣaṇaṃ, malopaghātaḥ, malakarāṇāṃ ca
                        bhāvānāmanupasevanamiti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.7.11">
                        <label>Ca.3.7.11 </label>
                        śoṇitajānāṃ tu khalu kuṣṭhaiḥ samānaṃ samutthānaṃ;
                        sthānaṃ-raktavāhinyo dhamanyaḥ; saṃsthānam-aṇavo vṛttāścāpādāśca,
                        sūkṣmatvāccaike bhavantyadṛśyāḥ; varṇaḥ-tāmraḥ; nāmāni-keśādā,
                        lomādā, lomadvīpāḥ, saurasā, auḍumbarā, jantumātaraśceti;
                        prabhāvaḥ-keśaśmaśrunakhalomapakṣmāpadhvaṃsaḥ, vraṇagatānāṃ ca
                        harṣakaṇḍūtodasaṃsarpaṇāni, ativṛddhānāṃ ca
                        tvaksirāsnāyumāṃsataruṇāsthibhakṣaṇamiti; cikitsitamapyeṣāṃ
                        kuṣṭhaiḥ samānaṃ, taduttarakālamupadekṣyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.7.12">
                        <label>Ca.3.7.12 </label>
                        śleṣmajāḥ
                        kṣīraguḍatilamatsyānūpamāṃsapiṣṭānnaparamānnakusumbhasnehājīrṇapūtiklinnasaṃkīrṇaviruddhāsātmyabhojanasamutthānāḥ;
                        teṣāmāmāśayaḥ sthānaṃ, te pravardhamānāstūrdhvamadho vā
                        visarpantyubhayato vā; saṃsthānavarṇaviśeṣāstu---śvetāḥ
                        pṛthubradhvasaṃsthānāḥ kecit, kecidvṛttapariṇāhā gaṇḍūpadākṛtayaḥ
                        śvetāstāmrāvabhāsāśca, kecidaṇavo dīrghastantvākṛtayaḥ śvetāḥ;
                        teṣāṃ trividhānāṃ śleṣmanimittānāṃ krimīṇāṃ nāmāni-antrādāḥ,
                        udarādāḥ, *hṛdayacarāḥ, curavaḥ, darbhapuṣpāḥ, saugandhikāḥ,
                        mahāgudaśceti; prabhāvohṛllāsaḥ, āsyasaṃsravaṇam, arocakāvipākau,
                        jvaraḥ, mūrcchā, jṛmbhā, kṣavathuḥ, ānāhaḥ, aṅgamardaḥ, chardiḥ
                        kārśyaṃ, pāruṣyaṃ, ceti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.7.13">
                        <label>Ca.3.7.13 </label>
                        purīṣajāstulyasamutthānāḥ śleṣmajaiḥ; teṣāṃ sthānaṃ pakvāśayaḥ, te
                        pravardhamānāstvadho visarpanti, yasya punarāmāśayābhimukhāḥ
                        *syuryadantaraṃ tadantaraṃ tasyodgāraniḥśvāsāḥ purīṣagandhinaḥ
                        syuḥ; saṃsthānavarṇaviśeṣāstu-sūkṣmavṛttaparīṇāhāḥ śvetā *dīrghā
                        ūrṇaṃśusaṃkāśāḥ kecit, kecit punaḥ sthūlavṛttaparīṇāhāḥ
                        śyāvanīlaharitapītāḥ; teṣāṃ nāmāni kakerukāḥ, makerukāḥ, lelihāḥ;
                        saśūlakāḥ, sausurādāśceti; prabhāvaḥ---purīṣabhedaḥ, kārśyaṃ,
                        pāruṣyaṃ, lomaharṣābhinirvartanaṃ ca, ta eva cāsya gudamukhaṃ
                        paritudantaḥ kaṇḍūṃ copajanayanto gudamukhaṃ paryāsate, ta eva
                        jātaharṣā gudaniṣkramaṇamativelaṃ kurvanti; ityeṣa śleṣmajānāṃ
                        purīṣajānāṃ ca krimīṇāṃ samutthānādiviśeṣaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.7.14">
                        <label>Ca.3.7.14 </label>
                        cikitsitaṃ tu khalveṣāṃ samāsenopadiśya
                        paścādvistareṇopadekṣyāmaḥ/ </p>
                    <p>tatra sarvakrimīṇāmapakarṣaṇamevāditaḥ kāryaṃ, tataḥ
                        prakṛtivighātaḥ, anantaraṃ nidānoktānāṃ bhāvānāmanupasevanamiti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.7.15">
                        <label>Ca.3.7.15 </label>
                        tatrāpakarṣaṇaṃ-hastenābhigṛhya vimṛśyopakaraṇavatā
                        'apanayanamanupakaraṇena vā; sthānagatānāṃ tu krimīṇaṃ
                        bheṣajenāpakarṣaṇaṃ nyāyataḥ, taccaturvidhaṃ;
                        tadyathā---śirovirecanaṃ, vamanaṃ, virecanam, āsthāpanaṃ ca;
                        ityapakarṣaṇavidhiḥ/ </p>
                    <p>prakṛtivighātastveṣāṃ kaṭutiktakaṣāyakṣāroṣṇānāṃ dravyāṇāmupayogaḥ,
                        yaccānyadapi kiṃcicchleṣmapurīṣapratyanīkabhūtaṃ tat syāt; iti
                        prakṛtivighātaḥ/ </p>
                    <p>anantaraṃ nidānoktānāṃ bhāvānāmanupasevanaṃ---yaduktaṃ nidānavidhau
                        tasya vivirjanaṃ tathāprāyāṇāṃ cāpareṣāṃ dravyāṇām/ </p>
                    <p>iti lakṣaṇataścikitsitamanuvyākhyātam/ </p>
                    <p>etadeva punarvistareṇopadekṣyate// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.7.16">
                        <label>Ca.3.7.16 </label>
                        athainaṃ krimikoṣṭhamāturamagre ṣaḍrātraṃ saptarātraṃ vā
                        snehasvedābhyāmupapādya śvobhūte enaṃ saṃśodhanaṃ pāyayitā 'asmīti
                        kṣīraguḍadadhitilamatsyānūpamāṃsapiṣṭānnaparamānnakusumbhasnehasaṃprayuktairbhojyaiḥ
                        sāyaṃ prātaścopapādayet samudīraṇārthaṃ krimīṇāṃ
                        koṣṭhābhisaraṇārthaṃ ca bhiṣak/ </p>
                    <p>atha vyuṣṭāyāṃ rātryāṃ sukhoṣitaṃ suprajīrṇabhaktaṃ ca
                        vijñāyāsthāpanavamanavirecanaistadaharevopapādayedupapādanīyaścet
                        syāt sarvān parīkṣyaviśeṣān parīkṣya samyak// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.7.17">
                        <label>Ca.3.7.17 </label>
                        athāhareti
                        brūyāt---mūlakasarṣapalaśunakarañjaśirtumadhuśigrukharapuṣpābhūstṛṇasumukhasurasakuṣṭherakagaṇḍīrakālamālakaparṇāsakṣavakaphaṇijjhakāni
                        sarvāṇyathavā yathālābhaṃ; tānyāhṛtānyabhisamīkṣya
                        khaṇḍaśaśchedayitvā prakṣālya pānīyena suprakṣālitāyāṃ sthālyāṃ
                        samāvāpya gomūtreṇārdhodakenābhiṣicya sādhayet satatamavaghaṭṭayan
                        darvyā, *tamupayuktabhūyiṣṭhe 'ambhasi gataraseṣvauṣadheṣu
                        sthālīmavatārya suparipūtaṃ kaṣāyaṃ sukhoṣṇaṃ
                        madanaphalapippalīviḍaṅgakalkatailopahitaṃ
                        svarjikālavaṇitamabhyāsicya bastau vidhivadāsthāpayedenaṃ; tathā
                        'arkālarkakuṭajāḍhakīkuṣṭhakaiḍaryakaṣāyeṇa vā, tathā
                        śigrupīlukustumburukaṭukāsarṣapakaṣāyeṇa,
                        tathā++āmalakaśṛṅgaveradāruharidrāpicumardakaṣāyeṇa
                        madanaphalādisaṃyogasaṃpāditena, trivāraṃ saptarātraṃ
                        vā++āsthāpayet// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.7.18">
                        <label>Ca.3.7.18 </label>
                        pratyāgate ca paścime bastau pratyāśvastaṃ
                        tadaharevobhayatobhāgaharaṃ saṃśodhanaṃ pāyayedyuktyā; tasya
                        vidhirupadekṣyate---madanaphalapippalīkaṣāyasyārdhāñjalimātreṇa
                        trivṛtkalkākṣamātramāloḍya pātumasmai prayacchet, tadasya
                        doṣamubhayato nirharati sādhu; evameva kalpoktāni vamanavirecanāni
                        pratisaṃsṛjya pāyayedenaṃ buddhyā sarvaviśeṣānavekṣamāṇo bhiṣak// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.7.19">
                        <label>Ca.3.7.19 </label>
                        athainaṃ samyagviriktaṃ vijñāyāparāhṇe śaikharikakaṣāyeṇa
                        sukhoṣṇena pariṣecayet/ </p>
                    <p>tenaiva ca kaṣāyeṇa bāhyābhyantarān sarvodakārthān kārayecchaśvat;
                        tadabhāve kaṭutiktakaṣāyāṇāmauṣadhānāṃ kvāthairmūtrakṣārairvā
                        pariṣecayet/ </p>
                    <p>pariṣiktaṃ cainaṃ nivātamāgāramanupraveśya
                        pippalīpippalīmūlacavyacitrakaśṛṅgaverasiddhena yavāgvādinā
                        krameṇopācaret, vilepīkramāgataṃ
                        cainamanuvāsayedviḍaṅgatailenaikāntaraṃ dvistrirvā// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.7.20">
                        <label>Ca.3.7.20 </label>
                        yadi punarasyātipravṛddhāñchīrṣādān krimīn manyeta
                        śirasyaivābhisarpataḥ kadācit, tataḥ svehasvedābhyāmasya śira
                        upapādya virecayedapāmārgataṇḍulādinā śirovirecanena// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.7.21">
                        <label>Ca.3.7.21 </label>
                        yastvabhyavahāryavidhiḥ prakṛtivighātāyoktaḥ krimīṇāmatha
                        tamanuvyākhyāsyāmaḥ,---*mūlakaparṇīṃ samūlāgrapratānāmāhṛtya
                        khaṇḍaśaśchedayitvolū(dū)khale kṣodayitvā pāṇibhyāṃ pīḍayitvā
                        rasaṃ gṛhṇīyāt, tena rasena lohitaśālitaṇḍulapiṣṭaṃ samāloḍya
                        pūpalikāṃ kṛtvā *vidhūmeṣvaṅgāreṣūpakuḍya
                        viḍaṅgatailalavaṇopahitāṃ krimikoṣṭhāya bhakṣayituṃ prayacchet,
                        anantaraṃ cāmlakāñjikamudaśvidvā pippalyādipañcavarga saṃsṛṣṭaṃ
                        salavaṇamanupāyayet/anena kalpena
                        mārkavārkasahacaranīpanirguṇḍīsumukhasurasakuṭherakagaṇḍīrakālamālakaparṇāsakṣavakaphaṇijjhakabakulakuṭajasuvarṇakṣīrīsvarasānāmanyatamasmin
                        kārayet pūpalikāḥ; tathā
                        kiṇihīkirātatiktakasuvahāmalakaharītakībibhītakasvaraseṣu kārayet
                        pūpalikāḥ; svarasāṃścaiteṣāmekaikaśo dvandvaśaḥ sarvaśo vā
                        madhuvilulitān prātaranannāya pātuṃ prayacchet// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.7.22">
                        <label>Ca.3.7.22 </label>
                        athāśvaśakṛdāhṛtya mahati kiliñjake prastīryātape śoṣayitvodūkhale
                        kṣodayitvā dṛṣadi punaḥ sūkṣmacūrṇāni kārayitvā viḍaṅgakaṣāyeṇa
                        triphalākaṣāyeṇa vā 'aṣṭakṛtvo daśakṛtvo *vā++ātape
                        suparibhāvitāni bhāvayitvā dṛṣadi punaḥ sūkṣmāṇi cūrṇāni kārayitvā
                        nave kalaśe samāvāpyānuguptaṃ nidhāpayet/ </p>
                    <p>teṣāṃ tu khalu cūrṇānāṃ pāṇitalaṃ yāvadvā sādhu manyeta tat
                        kṣaudreṇa saṃsṛjya krimikoṣṭhine leḍhuṃ prayacchet// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.7.23">
                        <label>Ca.3.7.23 </label>
                        tathā bhallātakāsthīnyāhṛtya kalaśapramāṇena cāpothya snehabhāvite
                        dṛḍhe kalaśe sūkṣmānekacchidrabradhne *śarīramupaveṣṭya
                        mṛdāvalipte samāvāpyoḍupena pidhāya bhūmāvākaṇṭhaṃ nikhātasya
                        snehabhāvitasyaivānyasya dṛḍhasya kumbhasyopari samāropya
                        samantādgomayairupacitya dāhayet, sa yadā jānīyāt sādhu dagdhāni
                        gomayāni vigatasnehāni ca bhallātakāsthīnīti tatastaṃ
                        kumbhamuddharet/ </p>
                    <p>atha tasmāddvitīyāt kumbhāt snehamādāya viḍaṅgataṇḍulacūrṇaiḥ
                        snehārdhamātraiḥ pratisaṃsṛjyātape sarvamahaḥ sthāpayitvā tato
                        'asmai mātrāṃ prayacchet pānāya; tena sādhu viricyate, viriktasya
                        cānupūrvī yathoktā/ </p>
                    <p>evameva bhadradārusaralakāṣṭhasnehānupakalpya pātuṃ prayacchet// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.7.24">
                        <label>Ca.3.7.24 </label>
                        anuvāsayec-*cainamanuvāsanakāle// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.7.25">
                        <label>Ca.3.7.25 </label>
                        athāhareti brūyāt---śāradānnavāṃstilān saṃpadepetān; tānāhṛtya
                        suviṣpūtānniṣpūya, suśuddhān *śodhayitvā, viḍaṅgakaṣāye sukhoṣṇe
                        prakṣipya nirvāpayedādoṣagamanāt, gatadoṣānabhisamīkṣya,
                        *supralūnān praluñcya, punareva *suniṣpūtān niṣpūya, suśuddhān
                        śodhayitvā, viḍaṅgakaṣāyeṇa triḥsaptakṛtvaḥ *suparibhāvitān
                        bhāvayitvā, ātape śoṣayitvā, ulū(dū)khale saṃkṣudya, dṛṣadi punaḥ
                        ślakṣṇapiṣṭān kārayitvā, droṇyāmabhyavadhāya, viḍaṅgakaṣāyeṇa
                        muhurmuhuravasiñcan pāṇimardameva mardayet; tasmiṃstu khalu
                        prapīḍyamāne yattailamudiyāttat pāṇibhyāṃ paryādāya, śucau dṛḍhe
                        kalaśe nyasyānuguptaṃ nidhāpayet// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.7.26">
                        <label>Ca.3.7.26 </label>
                        athāhareti brūyāt---tilvakoddālakayordvau bilvamātrau piṇḍau
                        ślakṣṇapiṣṭau viḍaṅgakaṣāyeṇa, tadardhamātrau śyāmātrivṛtayoḥ, ato
                        'ardhamātrau dantīdravantyoḥ, ato 'ardhamātrau ca
                        cavyacitrakayoriti/ </p>
                    <p>etaṃ saṃbhāraṃ viḍaṅgakaṣāyasyārdhāḍhakamātreṇa pratisaṃsṛjya,
                        tattailaprasthaṃ samāvāpya, sarvamāloḍya, mahati paryoge
                        samāsicyāgnāvadhiśrityāsane samāsicyāgnāvadhiśrityāsane
                        sukhopaviṣṭaḥ sarvataḥ snehamavalokayannajasraṃ mṛdvagninā
                        sādhayeddarvyā satatamavaghaṭṭayan/ </p>
                    <p>sa yadā jānīyādviramati śabdaḥ, praśāmyati ca phenaḥ,
                        prasādamāpadyate snehaḥ, yathāsvaṃ ca gandhavarṇarasotpattiḥ,
                        saṃvartate ca bhaiṣajyamaṅgulibhyāṃ
                        mṛdyamānamanatimṛdvanatidāruṇamanaṅguligrāhi ceti, sa
                        kālastasyāvatāraṇāya/ </p>
                    <p>tatastamavatārya śītībhūtamahatena vāsasā paripūya, śucau dṛḍhe
                        kalaśe samāsicya, pidhānena pidhāya, śuklena
                        vastrapaṭṭenāvacchādya, sūtreṇa subaddhaṃ suniguptaṃ nidhāpayet/ </p>
                    <p>tato 'asmai mātrāṃ prayacchet pānāya, tena sādhu viricyate;
                        samyagapahṛtadoṣasya cānupūrvī yathoktā/ </p>
                    <p>tataścainamanuvāsayedanuvāsanakāle/ </p>
                    <p>etenaiva ca pākavidhinā sarṣapātasīkarañjakoṣātakīsnehānupakalpya
                        pāyayet sarvaviśeṣānavekṣamāṇaḥ/ </p>
                    <p>tenāgado bhavati// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.7.27">
                        <label>Ca.3.7.27 </label>
                        *evaṃ dvayānāṃ śleṣmapurīṣasaṃbhavānāṃ krimīṇāṃ
                        samutthānasaṃsthānavarṇanāmaprabhāvacikitsitaviśeṣā vyākhyātāḥ
                        sāmānyataḥ/ </p>
                    <p>viśeṣatastu svalpamātramāsthāpanānuvāsanānulomaharaṇabhūyiṣṭhaṃ
                        teṣvevauṣadheṣu purīṣajānāṃ krimīṇāṃ cikitsitaṃ kartavyaṃ,
                        mātrādhikaṃ punaḥ śirovirecanavamanopaśamanabhūyiṣṭhaṃ
                        teṣvevauṣadheṣu śleṣmajānāṃ krimīṇāṃ cikitsitaṃ kāryam; ityeṣa
                        krimighno bheṣajavidhiranuvyākhyāto bhavati/ </p>
                    <p>tamannutiṣṭhatā yathāsvaṃ hetuvarjane prayatitavyam/ </p>
                    <p>yathoddeśamevamidaṃ krimikoṣṭhacikitsitaṃ yathāvadanuvyākhyātaṃ
                        bhavati// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.7.28">
                        <label>Ca.3.7.28 </label>
                        bhavanti cātra---</p>
                    <lg>
                        <l>apakarṣaṇamevādau krimīṇāṃ bheṣajaṃ smṛtam/ </l>
                        <l>tato vighātaḥ prakṛternidānasya ca varjanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.3.7.29">
                            <label>Ca.3.7.29 </label>
                            *ayameva vikāraṇāṃ sarveṣāmapi nigrahe/ </l>
                        <l>vidhirdṛṣṭastridhā yo 'ayaṃ krimīnuddiśya kīrtitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.3.7.30">
                            <label>Ca.3.7.30 </label>
                            saṃśodhanaṃ saṃśamanaṃ nidānasya ca varjanam/ </l>
                        <l>etāvsadbhiṣajā kāryaṃ roge roge yathāvidhi// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.3.7.31">
                        <label>Ca.3.7.31 </label>
                        tatra ślokau---</p>
                    <lg>
                        <l>vyādhitau puruṣau jñājñau bhiṣajau saprayojanau/ </l>
                        <l>viṃśatiḥ krimayasteṣāṃ hetvādiḥ saptako gaṇaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.3.7.32">
                            <label>Ca.3.7.32 </label>
                            ukto vyādhitarūpīye vimāne paramarṣiṇā/ </l>
                        <l>śiṣyasaṃbodhanārthāya vyādhipraśamanāya ca// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte vimānasthāne
                        vyādhitarūpīyavimānaṃ nāma saptamo 'adhyāyaḥ//7//</trailer>
                </div>
                <div n="8" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>aṣṭamo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.3.8.1">
                        <label>Ca.3.8.1 </label>
                        athāto rogabhiṣagjitīyaṃ vimānaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.2">
                        <label>Ca.3.8.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.3">
                        <label>Ca.3.8.3 </label>
                        buddhimānātmanaḥ *kāryagurulāghavaṃ karmaphalamanubandhaṃ
                        deśakālau ca viditvā yuktidarśanādbhiṣagbubhūṣuḥ śāstramevāditaḥ
                        parīkṣeta/ </p>
                    <p>vividhāni hi śāstrāṇi bhiṣajāṃ pracaranti loke; tatra yanmanyeta
                        sumahadyaśasvidhīrapuruṣāsevitamarthabahulamāptajanapūjitaṃ
                        trividhaśiṣyabuddhihitamapagatapunaruktadoṣamārṣaṃ
                        supraṇītasūtrabhāṣyasaṃgrahakramaṃ
                        svādhāramanavapatitaśabdamakaṣṭaśabdaṃ puṣkalābhidhānaṃ
                        kramāgatārthamarthatattvaviniścayapradhānaṃ
                        saṃgatārthamasaṃkulaprakaraṇamāśuprabodhakaṃ
                        lakṣaṇavaccodāharaṇavacca, tadabhiprapadyeta śāstram/ </p>
                    <p>śāstraṃ hyevaṃvidhamamala ivādityastamo vidhūya prakāśayati
                        sarvam// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.4">
                        <label>Ca.3.8.4 </label>
                        tato 'anantaramācāryaṃ parīkṣeta; tadyathā---paryavadātaśrutaṃ
                        paridṛṣṭakarmāṇaṃ dakṣaṃ dakṣiṇaṃ śuciṃ jitahastamupakaraṇavantaṃ
                        sarvondriyopapannaṃ prakṛtijñaṃ
                        pratipattijñaman-*upaskṛtanidyamanahaṅkṛtamanasūyakamakopanaṃ
                        kleśakṣamaṃ śiṣyavatsalamadhyāpakaṃ jñāpanasamarthaṃ ceti/ </p>
                    <p>evaṃguṇo hyācāryaḥ sukṣetramārtavo megha iva śasyaguṇaiḥ
                        suśiṣyamāśu vaidyaguṇaiḥ saṃpādayati// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.5">
                        <label>Ca.3.8.5 </label>
                        tamupasṛtyārirādhayiṣurupacaredagnivacca devavacca rājavacca
                        pitṛvacca bhartṛvaccāpramattaḥ/ </p>
                    <p>tatastatprasādāt kṛtsnaṃ śāstramadhigamya śāstrasya
                        dṛḍhatāyāmabhidhānasya sauṣṭhave 'arthasya vijñāne vacanaśaktau ca
                        bhūyo bhūyaḥ prayateta samyak// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.6">
                        <label>Ca.3.8.6 </label>
                        tatropāyānanuvyākhyāsyāmaḥ---adhyayanam, adhyāpanaṃ,
                        tadvidyasaṃbhāṣā cetyupāyāḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.7">
                        <label>Ca.3.8.7 </label>
                        tatrāyamadhyayanavidhiḥ---kalyaḥ kṛtakṣaṇaḥ prātarutthāyopavyūṣaṃ
                        vā kṛtvā++āvaśyakamupaspṛśyodakaṃ
                        devarṣigobrāhmaṇaguruvṛddhasiddhācāryebhyo namaskṛtya same śucau
                        deśe sukhopaviṣṭo manaḥpuraḥsarābhirvāgbhiḥ sūtramanukrāman punaḥ
                        punarāvartayed *buddhvā samyaganupraviśyārthatattvaṃ
                        svadoṣaparihārārthaṃ paradoṣapramāṇārthaṃ ca; evaṃ madhyaṃdine
                        'aparāhṇe rātrau ca śaśvadaparihāpayannadhyayanamabhyasyet/ </p>
                    <p>ityadhyayanavidhiḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.8">
                        <label>Ca.3.8.8 </label>
                        athādhyāpanavidhiḥ---adhyāpane kṛtabuddhirācāryaḥ śiṣyamevāditaḥ
                        parīkṣeta;
                        tadyathā---praśāntamāryaprakṛtikamakṣudrakarmāṇamṛjucakṣurmukhanāsāvaṃśaṃ
                        tanuraktaviśadajihvamavikṛtadantauṣṭhamaminminaṃ
                        dhṛtimantamanahaṅkṛtaṃ medhāvinaṃ
                        vitarkasmṛtisaṃpannamudārasattvaṃ tadvidyakulajamathavā
                        tadvidyavṛttaṃ tattvābhiniveśinamavyaṅgamanyāpannevdriyaṃ
                        nibhṛtam-*anuddhatamarthatattvabhāvakamakopanamavyasaninaṃ
                        śīlaśaucācārānurāgadākṣyaprādakṣiṇyopapannamadhyayanābhikāmamarthavijñāne
                        karmadarśane cānanyakāryamalubdhamanalasaṃ
                        *sarvabhūtahitaiṣiṇamācāryasarvānuśiṣṭipratikaramanuraktaṃ ca,
                        evaṃguṇasamuditamadhyāpyamāhuḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.9">
                        <label>Ca.3.8.9 </label>
                        *evaṃvidhamadhyayanārthinamupasthitamārirādhayiṣumācāryo
                        'anubhāṣeta---udagayane śuklapakṣe praśaste 'ahani
                        tiṣyahastaśravaṇāśvayujāmanyatamena nakṣatreṇa yogamupagate
                        bhagavati śaśini kalyāṇe kalyāṇe ca karaṇe maitre muhūrte muṇḍaḥ
                        kṛtopavāsaḥ snātaḥ kāṣāyavastrasaṃvītaḥ sagandhahastaḥ samidho
                        'agnimājyamupalepanamudakumbhān
                        mālyadāmadīpahiraṇyahemarajatamaṇimuktāvidrumakṣaumaparidhīn
                        kuśalājasarṣapākṣatāṃśca śuklāni sumanāṃsi grathitāgrathitāni
                        medhyān bhakṣyān gandhāṃśca ghṛṣṭānādāyopatiṣṭhasveti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.10">
                        <label>Ca.3.8.10 </label>
                        *sa tathā kuryāt// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.11">
                        <label>Ca.3.8.11 </label>
                        tamupasthitamājñāya same śuvau deśe *prākpravaṇe udakpravaṇe vā
                        catuṣkiṣkumātraṃ caturasraṃ sthaṇḍilaṃ gomayodakenopaliptaṃ
                        kuśāstīrṇaṃ *suparihitaṃ paridhibhiścaturdiśaṃ
                        yathoktacandanodakumbhakṣaumahemahiraṇyarajatamaṇimuktāvidrumālaṅkṛtaṃ
                        medhyabhakṣyagandhaśuklapuṣpalājasarṣapākṣatopaśobhitaṃ kṛtvā,
                        tatra pālāśībhiraiṅgudībhiraudumbarībhirmādhukībhirvā
                        samidbhiragnimupasamādhāya prāṅmukhaḥ
                        śuciradhyayanavidhimanuvidhāya madhusarpirbhyāṃ
                        tristrirjuhuyādagnimāśīḥsaṃprayukairmantrair brahmāṇamagniṃ
                        dhanvantariṃ prajāpatim aśvināv indram ṛṣīṃś ca
                        sūtrakārānabhimantrayamāṇaḥ pūrvaṃ svāheti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.12">
                        <label>Ca.3.8.12 </label>
                        śiṣyaścainamanvālabheta/ </p>
                    <p>hutvā ca pradakṣiṇamagnimanuparikrāmet/ </p>
                    <p>parikramya brāhmaṇān svasti vācayet; bhiṣajaścābhipūjayet// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.13">
                        <label>Ca.3.8.13 </label>
                        athainamagnisakāśe brāhmaṇasakāśe bhiṣaksakāśe
                        cānuśiṣyāt---brahmacāriṇā śmaśrudhāriṇā satyavādinā 'amāṃsādena
                        medhyasevinā nirmatsareṇāśastradhāriṇā ca bhavitavyaṃ, na ca te
                        madvacanāt kiñcidakāryaṃ syādanyatra rājadviṣṭāt
                        prāṇaharādvipulādadharmyādanarthasaṃprayuktādvā 'apyarthāt;
                        madarpaṇena matpradhānena madadhīnena matpriyahitānuvartinā ca
                        śaśvadbhavitavyaṃ, putravaddāsavadarthivaccopacaratā+*anuvastavyo
                        'aham, anutsekenāvahitenānanyamanasā vinītenāvekṣyāvekṣyakāriṇā
                        'anasūyakena cābhyanujñātena pravicaritavyam, anujñātena
                        (cānanujñātena ca) pravicaratā pūrvaṃ gurvarthopāharaṇe yathāśakti
                        prayatitavyaṃ, karmasiddhimarthasiddhiṃ yaśolābhaṃ pretya ca
                        svargamicchatā bhiṣajā tvayā gobrāhmaṇamādau kṛtvā
                        sarvaprāṇabhṛtāṃ śarmāśāsitavyamaharaharuttiṣṭhatā copaviśatā ca,
                        sarvātmanā cāturāṇāmārohyāya prayatitavyaṃ, jīvitahetorapi
                        cāturebhyo nābhidrogdhavyaṃ, manasā 'api ca parastriyo
                        nābhigamanīyāstathā sarvameva parasvaṃ, nibhṛtaveśaparicchadena
                        bhavitavyam, aśauṇḍenāpāpenāpāpasahāyena ca,
                        ślakṣṇaśukladharmyaśarmyadhanyasatyahitamitavacasā
                        deśakālavicāriṇā smṛtimatā jñānotthānopakaraṇasaṃpatsu nityaṃ
                        yatnavatā ca; na ca kadācidrājadviṣṭānāṃ rājadveṣiṇāṃ vā
                        mahājanadviṣṭānāṃ mahājanadveṣiṇāṃ vā 'apyauṣadhamanuvidhātavyaṃ,
                        tathā
                        sarveṣāmatyarthanikṛtaduṣṭaduḥkhaśīlācāropacārāṇām-*anapavādapratikārāṇāṃ
                        mumūrṣūṇāṃ ca, tathaivāsannihiteśvarāṇāṃ strīṇāmanadhyakṣāṇāṃ vā;
                        na ca kadācit strīdattamāmiṣamādātavyamananujñātaṃ bhartrā 'athavā
                        'adhyakṣeṇa, āturakulaṃ cānupraviśatā viditenānumatapraveśinā
                        sārdhaṃ puruṣeṇa susaṃvītenāvākśirasā smṛtimatā
                        stimitenāvekṣyāvekṣya manasā sarvamācaratā samyaganupraveṣṭavyam,
                        anupraviśya ca vāṅmanobuddhīndriyāṇi na kvacit
                        praṇidhātavyānyanyatrāturādāturādāturopakārārthādāturagateṣvanyeṣu
                        vā bhāveṣu, na cāturakulapravṛttayo bahirniścārayitavyāḥ, hrasitaṃ
                        cāyuṣaḥ pramāṇamāturasya jānatā 'api tvayā na varṇayitavyaṃ tatra
                        ya rocyamānamāturasyānyasya vā 'apyupaghātāya saṃpadyate;
                        jñānavatā 'api ca nātyarthamātmano jñāne vikatthitavyam, āptādapi
                        hi vikatthamānādatyarthamudvijantyaneke// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.14">
                        <label>Ca.3.8.14 </label>
                        na caiva hyasti sutaramāyurvedasya pāraṃ, tasmādapramattaḥ
                        śaśvadabhiyogamasmin gacchet, *etacca kāryam. evaṃbhūyaśca
                        vṛttasauṣṭhavamanasūyatā parebhyo 'apyāgamayitavyaṃ, kṛtsno hi
                        loko buddhimatāmācāryaḥ śatruścābuddhimatām, ataścābhisamīkṣya
                        buddhimatā 'amitrasyāpi dhanyaṃ yaśasyamāyuṣyaṃ pauṣṭikaṃ
                        *laukyamabhyupadiśato vacaḥ śrotavyamanuvidhātavyaṃ ceti/ </p>
                    <p>ataḥ paramidaṃ brūyāt---devatāgnidvijaguruvṛddhasiddhācāryeṣu te
                        nityaṃ samyagvartitavyaṃ, teṣu te samyagvartamānasyāyamagniḥ
                        sarvagandharasaratnabījāni yatheritāśca devatāḥ śivāya syuḥ, ato
                        'anyathā vartamānasyāśivāyeti/ </p>
                    <p>evaṃ bruvati cācārye śiṣyaḥ 'tathā'iti brūyāt/ </p>
                    <p>yathopadeśaṃ ca kurvannadhyāpyaḥ, ato 'anyathā tvanadhyāpyaḥ/ </p>
                    <p>adhyāpyamadhyāpayan hyācāryo
                        yathoktaiścādhyāpanaphalairyogamāpnotyanyaiścānuktaiḥ
                        śreyaskarairguṇaiḥ śiṣyamātmānaṃ ca yunakti/ </p>
                    <p>ityadhyāpanavidhiruktaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.15">
                        <label>Ca.3.8.15 </label>
                        saṃbhāṣāvidhimata ūrdhvaṃ vyākhyāsyāmaḥ---bhiṣak bhiṣajā saha
                        saṃbhāṣeta/ </p>
                    <p>tadvidyasaṃbhāṣā hi jñānābhiyogasaṃharṣakarī bhavati,
                        vaiśāradyamapi cābhimirvartayati, vacanaśaktimapi cādhatte,
                        yaśaścābhidīpayati, pūrvaśrute ca saṃdehavataḥ punaḥ
                        śravaṇācchrutasaṃśayamapakarṣati, śrute cāsaṃdehavato bhūyo
                        'adhyavasāyamabhinirvartayati, aśrutamapi ca kañcidarthaṃ
                        śrotraviṣayamāpādayati, yaccācāryaḥ śiṣyāya śuśrūṣave prasannaḥ
                        krameṇopadiśati guhyābhimatamarthajātaṃ tat paraspareṇa saha
                        jalpan *piṇḍena vijigīṣurāha saṃharṣāt,
                        tasmāttadvidyasaṃbhāṣāmabhipraśaṃsanti kuśalāḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.16">
                        <label>Ca.3.8.16 </label>
                        dvividhā tu khalu tadvidyasaṃbhāṣā bhavati---sandhāyasaṃbhāṣā,
                        vigṛhyasaṃbhāṣā ca// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.17">
                        <label>Ca.3.8.17 </label>
                        tatra
                        jñānavijñānavacanaprativacanaśaktisaṃpannenākopanenānupaskṛtavidyenānasūyakenānuneyenānunayakovidena
                        kleśakṣameṇa priyasaṃbhāṣaṇena ca saha sandhāyasaṃbhāṣā vidhīyate/ </p>
                    <p>tathāvidhena saha kathayan visrabdhaḥ kathayet, pṛcchedapi ca
                        visrabdhaḥ, pṛcchate cāsmai visrabdhāya viśadamarthaṃ brūyāt, na
                        ca nigrahabhayādudvijeta, nigṛhya cainaṃ na hṛṣyet, na ca pareṣu
                        vikattheta, na ca mohādekāntagrāhī syāt, na
                        cāviditamarthamanuvarṇayet, *samyak cānunayenānunayet, tatra
                        cāvahitaḥ syāt/ </p>
                    <p>ityanulomasaṃbhāṣāvidhiḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.18">
                        <label>Ca.3.8.18 </label>
                        ata ūrdhvamitareṇa saha vigṛhya *saṃbhāṣāyāṃ jalpecchreyasā
                        yogamātmanaḥ paśyan/ </p>
                    <p>prāgeva ca *jalpājjalpāntaraṃ parāvarāntaraṃ pariṣadviśeṣāṃśca
                        samyak parīkṣeta/ </p>
                    <p>samyakparīkṣā hi buddhimatāṃ kāryapravṛttinivṛttikālau śaṃsati,
                        tasmāt parīkṣāmabhipraśaṃsanti kuśalāḥ/ </p>
                    <p>parīkṣamāṇastu khalu parāvarāntaramimān jalpakaguṇāñ śreyaskarān
                        doṣavataśca parīkṣeta samyak; tadyathā---śrutaṃ vijñānaṃ dhāraṇaṃ
                        pratibhānaṃ vacanaśaktiriti, etān guṇān śreyaskarānāhuḥ; imān
                        punardoṣavataḥ, tadyathā---kopanatvamavaiśāradyaṃ
                        bhīrutvamadhāraṇatvamanavahitatvamiti/ </p>
                    <p>etān guṇān gurulāghavataḥ parasya caivātmanaśca tulayet// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.19">
                        <label>Ca.3.8.19 </label>
                        tatra trividhaḥ paraḥ saṃpadyate---pravaraḥ, pratyavaraḥ, samo vā,
                        guṇavinikṣepataḥ; natveva kārtsneyana// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.20">
                        <label>Ca.3.8.20 </label>
                        pariṣattu khalu dvividhā---jñānavatī, mūḍhapariṣacca/ </p>
                    <p>saiva dvividhā satī trividhā punaranena
                        kāraṇavibhāgena---suhṛtpariṣat, udāsīnapariṣat,
                        *pratiniviṣṭapariṣacceti/ </p>
                    <p>tatra pratiniviṣṭāyāṃ pariṣadi
                        jñānavijñānavacanaprativacanaśaktisaṃpannāyāṃ mūḍhāyāṃ vā na
                        kathaṃcit kenacit saha jalpo vidhīyate; mūḍhāyāṃ tu
                        suhṛtpariṣadyudāsīnāyāṃ vā
                        jñānavijñānavacanaprativacanaśaktīrantareṇāpy-*adīptayaśasā
                        mahājavacidviṣṭenāpi saha jalpo vidhīyate/ </p>
                    <p>tadvidhena ca saha kathayatā
                        āviddhadīrghasūtrasaṃkulairvākyadaṇḍakaiḥ kathayitavyam, atihṛṣṭaṃ
                        muhurmuhurupahasatā paraṃ nirūpayatā ca
                        parṣadamākārairbruvataścāsya vākyāvakāśo na deyaḥ; kaṣṭaśabdaṃ ca
                        *bruvatā vaktavyo nicyate, athavā punarhīnā te pratijñā, iti/ </p>
                    <p>punaścāhū(hva)yamānaḥ prativaktavyaḥ---*parisaṃvatsaro bhavān
                        śikṣasva tāvat; na tvayā gururupāsito nūnam, athavā
                        paryāptametāvatte; sakṛdapi hi parikṣepikaṃ nihataṃ nihatamāhuriti
                        nāsya yogaḥ kartavyaḥ kathañcit/ </p>
                    <p>apyevaṃ śreyasā saha vigṛhya vaktavyamityāhureke; natvevaṃ jyāyasā
                        saha vigrahaṃ praśaṃsanti kuśalāḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.21">
                        <label>Ca.3.8.21 </label>
                        pratyavareṇa tu saha samānābhimatena vā vigṛhya jalpatā
                        suhṛtpariṣadi kathayitavyam, athavā
                        'apyudāsīnapariṣadyavadhānaśravaṇajñānavijñānopadhāraṇavacanaprativacanaśaktisaṃpannāyāṃ
                        kathayatā cāvahitena parasya sādguṇyadoṣabalamavekṣitavyaṃ,
                        samavekṣya ca yatrainaṃ śreṣṭhaṃ manyeta nāsya tatra jalpaṃ
                        yojayedanāviṣkṛtamayogaṃ kurvan; yatra tvenamavaraṃ manyeta
                        tatraivainamāśu nigṛhṇīyāt/ </p>
                    <p>tatra khalvime pratyavarāṇāmāśu nigrahe bhavantyupāyāḥ;
                        tadyathā---śrutahīnaṃ mahatā sūtrapāṭhenābhibhavet, vijñānahīnaṃ
                        punaḥ kaṣṭaśabdena vākyena,
                        vākyadhāraṇāhīnamāviddhadīrghasūtrasaṃkulairvākyadaṇḍakaiḥ,
                        patibhāhīnaṃ punar-*vacanenaikavidhenānekārthavācinā,
                        vacanaśaktihīnamardhoktasya *vākyasyākṣepeṇa,
                        aviśāradamapatrapaṇena, kopanamāyāsanena, bhīruṃ vitrāsanena,
                        anavahitaṃ niyamaneneti/ </p>
                    <p>evametairupāyaiḥ paramavaramabhibhavecchīghram// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.22">
                        <label>Ca.3.8.22 </label>
                        tatra ślokau---</p>
                    <lg>
                        <l>vigṛhya kathayedyktyā yuktaṃ ca na nivārayet/ </l>
                        <l>vigṛhyabhāṣā tīvraṃ hi keṣāṃciddrohamāvahet// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.3.8.23">
                        <label>Ca.3.8.23 </label>
                        nākāryamasti kruddhasya nāvācyamapi vidyate/ </p>
                    <p>kuśalā nābhinandanti kalahaṃ samitau satām// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.24">
                        <label>Ca.3.8.24 </label>
                        evaṃ pravṛtte vāde kuryāt// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.25">
                        <label>Ca.3.8.25 </label>
                        *prāgeva tāvadidaṃ kartuṃ yateta---sandhāya parṣadā
                        'ayanabhūtamātmanaḥ prakaraṇamādeśayitavyaṃ, yadvā parasya
                        bhṛśadurgaṃ syāt, pakṣamathavā parasya bhṛśaṃ vimukhamānayet;
                        pariṣadi copasaṃhitāyāmaśakyamasmābhirvaktum, eṣaiva te
                        pariṣadyatheṣṭaṃ yathāyogaṃ yathābhiprāyaṃ vādaṃ vādamaryādāṃ ca
                        sthāpayiṣyatītyuktvā tūṣṇīmāsīta// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.26">
                        <label>Ca.3.8.26 </label>
                        tatredaṃ vādamaryādālakṣaṇaṃ bhavati---idaṃ vācyam, idamavācyam,
                        evaṃ parājito bhavatīti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.27">
                        <label>Ca.3.8.27 </label>
                        imāni tu khalu padāni *bhiṣagvādamārgajñānārthamadhigamyāni
                        bhavanti; tadyathā---vādaḥ, dravyaṃ, guṇāḥ, karma, sāmānyaṃ,
                        viśeṣaḥ, samavāyaḥ, pratijñā, sthāpanā, pratiṣṭhāpanā, hetuḥ,
                        dṛṣṭāntaḥ, upanayaḥ, nigamanam, uttaraṃ, siddhāntaḥ, śabdaḥ,
                        pratyakṣam, anumānam, aitihyam, aupamyaṃ, saṃśayaḥ, prayojanaṃ,
                        savyabhicāraṃ, jijñāsā, vyavasāyaḥ, arthaprāptiḥ, saṃbhavaḥ,
                        anuyojyam, ananuyojyam, anuyogaḥ, pratyanuyogaḥ, vākyadoṣaḥ,
                        vākyapraśaṃsā, chalam, ahetuḥ, atītakālam, upālambhaḥ, parihāraḥ,
                        pratijñāhāniḥ, abhyanujñā, hetvantaram, arthāntaraṃ,
                        nigrahasthānamiti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.28">
                        <label>Ca.3.8.28 </label>
                        tatra vādo nāma sa yat pareṇa saha śāstrapūrvakaṃ vigṛhya
                        kathayati/sa ca dvividhaḥ saṃgraheṇa---jalpaḥ, vitaṇḍā ca/ </p>
                    <p>tatra pakṣāśritayorvacanaṃ jalpaḥ, jalpaviparyayo vitaṇḍā/ </p>
                    <p>yathā---ekasya pakṣaḥ punarbhavo 'astīti, nāstityaparasya; tau ca
                        svasvapakṣahetubhiḥ svasvapakṣaṃ sthāpayataḥ,
                        parapakṣamudbhāvayataḥ, eṣa jalpaḥ/ </p>
                    <p>jalpaviparyayo vitaṇḍā/ </p>
                    <p>vitaṇḍā nāma parapakṣe doṣavacanamātrameva// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.29">
                        <label>Ca.3.8.29 </label>
                        dravya-guṇa-sāmānya-viśeṣa-samavāyāḥ svalakṣaṇaiḥ ślokasthāne
                        pūrvamuktāḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.30">
                        <label>Ca.3.8.30 </label>
                        atha pratijñā---pratijñā nāma sādhyavacanaṃ; yathā---nityaḥ puruṣa
                        iti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.31">
                        <label>Ca.3.8.31 </label>
                        atha sthāpanā---sthāpanā nāma tasyā eva pratijñāyā
                        hetudṛṣṭāntopanayanigamanaiḥ sthāpanā/ </p>
                    <p>*pūrvaṃ hi pratijñā, paścāt sthāpanā, kiṃ hyapratijñātaṃ
                        sthāpanyiṣyati; yathā---nityaḥ puruṣa iti pratijñā;
                        hetuḥ---akṛtakatvāditi; *dṛṣṭāntaḥ---yathā++ākāśamiti;
                        upanayaḥ---yathā cākṛtakamākāśaṃ, tacca nityaṃ, tathā puruṣa iti;
                        nigamanaṃ---tasmānnitya iti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.32">
                        <label>Ca.3.8.32 </label>
                        atha pratiṣṭhāpanā---pratiṣṭhāpanā nāma yā tasyā eva
                        *parapratijñāyā viparītārthasthāpanā/ </p>
                    <p>yathā-anityaḥ puruṣa iti *pratijñā; hetuḥ---aindriyakatvāditi;
                        dṛṣṭāntaḥ---yathā *ghṭa iti, upanayo---yathā ghaṭa aindriyakaḥ sa
                        cānityaḥ, tathā cāyamiti; nigamanaṃ---tasmādanitya iti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.33">
                        <label>Ca.3.8.33 </label>
                        atha hetuḥ---heturnāmopalabdhikāraṇaṃ; tat pratyakṣam, anumānam,
                        aitihyam, aupamyamiti; ebhirhetubhiryadupalabhyate tat tattvam// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.34">
                        <label>Ca.3.8.34 </label>
                        atha dṛṣṭāntaḥ---dṛṣṭānto nāma yatra mūrkhaviduṣāṃ buddhisāmyaṃ,
                        yo varṇyaṃ *varṇayati/ </p>
                    <p>yathā---agniruṣṇāḥ, dravamudakaṃ, sthirā pṛthivī, ādityaḥ prakāśaka
                        iti; yathā *ādityaḥ prakāśakastathā *sāṃkhyajñānaṃ prakāśakamiti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.35">
                        <label>Ca.3.8.35 </label>
                        upayo nigamanaṃ coktaṃ sthāpanāpratiṣṭhāpanāvyākhyāyām// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.36">
                        <label>Ca.3.8.36 </label>
                        athottaram---uttaraṃ nāma sādharmyopadiṣṭe hetau
                        vaidharmyavacanaṃ, vaidharmyopdiṣṭe vā hetau sādharmyavacanam/ </p>
                    <p>yathā---'hetusadharmāṇo vikārāḥ, śītakasya hi vyādherhetubhiḥ
                        sādharmyaṃ himaśiśiravātasaṃsparśāḥ', iti bruvataḥ paro
                        brūyāt---hetuvidharmāṇo vikārāḥ, yathā śarīrāvayavānāṃ
                        dāhauṣṇyakothaprapacane *hetuvaidharmyaṃ himaśiśiravātasaṃsparśā
                        iti/ </p>
                    <p>etat saviparyayamuttaram// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.37">
                        <label>Ca.3.8.37 </label>
                        atha siddhāntaḥ---siddhānto nāma sa yaḥ parīkṣakairbahuvidhaṃ
                        parīkṣya hetubhiśca sādhayitvā sthāpyate nirṇayaḥ/ </p>
                    <p>sa caturvidhaḥ---sarvatantrasiddhāntaḥ, pratitantrasiddhāntaḥ,
                        adhikaraṇasiddhāntaḥ, abhyupagamasiddhāntaśceti/ </p>
                    <p>tatra sarvatantrasiddhānto nāma tasmiṃstasmin sarvasmiṃstantre
                        tattat prasiddhaṃ; yathā santi nidānāni, santi vyādhayaḥ, santi
                        siddhyupāyāḥ sādhyānāmiti/ </p>
                    <p>pratitantrasiddhānto nāma tasmiṃstasminnekaikasmiṃstantre tattat
                        prasiddhaṃ; yathā---anyatrāṣṭau rasāḥ ṣaḍatra, pañcendriyāṇyatra
                        ṣaḍindriyāṇyanyatra tantre, vātādikṛtāḥ sarve vikārā yathā
                        'anyatra, atra vātādikṛtā bhūtakṛtāśca prasiddhāḥ/ </p>
                    <p>adhikaraṇasiddhānto nāma sa yasminnadhikaraṇe prastūyamāne
                        siddhānyanyānyapyadhikaraṇāni bhavanti, yathā---'na muktaḥ
                        karmānubandhikaṃ kurute, nispṛhatvāt' iti prastute siddhāḥ
                        karmaphala-mokṣa-puruṣa-pretyabhāvā bhavanti/ </p>
                    <p>abhyupagamasiddhānto nāma sa
                        yamarthamasiddhamaparīkṣitamanupadiṣṭamahetukaṃ vā vādakāle
                        'abhyupagacchanti bhiṣajaḥ; tadyathā---dravyaṃ pradhānamiti kṛtvā
                        vakṣyāmaḥ, guṇāḥ pradhānamiti kṛtvā vakṣyāmaḥ, *vīryaṃ
                        pradhānamiti kṛtvā vakṣyāmaḥ, ityevamādiḥ/ </p>
                    <p>iti caturvidhaḥ siddhāntaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.38">
                        <label>Ca.3.8.38 </label>
                        atha śabdaḥ---śabdo nāma varṇasamāmnāyaḥ; sa
                        caturvidhaḥ---dṛṣṭārthaśca, adṛṣṭārthaśca, satyaśca, anṛtaśceti/ </p>
                    <p>tatra dṛṣṭārtho nāma---tribhirhetubhirdoṣāḥ prakupyanti,
                        ṣaḍbhirupakramaiśca praśāmyanti, sati śrotrādisadbhāve
                        śabdādigrahaṇamiti/ </p>
                    <p>adṛṣṭārthaḥ punaḥ---asti pretyabhāvaḥ, asti mokṣa iti/ </p>
                    <p>satyo nāma---yathārthabhūtaḥ; santyāyurvedopadeśāḥ, santi
                        siddhyupāyāḥ sādhyānāṃ vyādhīnāṃ, santyārambhaphalānīti/ </p>
                    <p>satyaviparyayaścānṛtaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.39">
                        <label>Ca.3.8.39 </label>
                        atha pratyakṣaṃ---pratyakṣaṃ nāma tadyadātmanā cendriyaiśca
                        svayamupalabhyate; tatrātmapratyakṣāḥ sukhaduḥkhecchādveṣādayaḥ,
                        śabdādayastvindriyapratyakṣāḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.40">
                        <label>Ca.3.8.40 </label>
                        athānumānam---anumānaṃ nāma tarko yuktyapekṣaḥ; yathā---agniṃ
                        jaraṇaśaktyā, balaṃ vyāyāmaśaktyā, śrotrādīni
                        śabdādigrahaṇenetyevamādi// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.41">
                        <label>Ca.3.8.41 </label>
                        athaitihyam---aitihyaṃ nāmāptopadeśo vedādiḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.42">
                        <label>Ca.3.8.42 </label>
                        athaupamyam---aupamyaṃ nāma yadanyenānyasya sādṛśyamadhikṛtya
                        prakāśanaṃ; yathā---daṇḍena daṇḍakasya, dhanuṣā dhanuḥstambhasya,
                        iṣvāsenā++ārogyadasyeti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.43">
                        <label>Ca.3.8.43 </label>
                        atha saṃśayaḥ---saṃśayo nāma
                        *sandehalakṣaṇānusandigdheṣvartheṣvaniścayaḥ; yathā---dṛṣṭā
                        hyāyuṣmallakṣaṇairupetāścānupetāśca tathā sakriyāścākriyāśca
                        puruṣāḥ śīghrabhaṅgāścirajīvinaśca, etadubhayadṛṣṭatvāt
                        saṃśayaḥ---kimasti khalvakālamṛtyuruta nāstīti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.44">
                        <label>Ca.3.8.44 </label>
                        atha prayojanaṃ---prayojanaṃ nāma yadarthamārabhyanta ārambhāḥ;
                        yathā---yadyakālamṛtyurasti tato
                        'ahamātmānamāyuṣyairupacariṣyāmyanāyuṣyāṇi ca parihariṣyāmi,
                        kathaṃ māmakālamṛtyuḥ prasaheteti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.45">
                        <label>Ca.3.8.45 </label>
                        atha savyabhicāraṃ---savyabhicāraṃ nāma yadvyabhicaraṇaṃ;
                        yathā---bhavedidamauṣadhamasmin vyādhau yaugikamathavā neti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.46">
                        <label>Ca.3.8.46 </label>
                        atha jijñāsā---jijñāsā nāma parīkṣā; yathā
                        bheṣajaparīkṣottarakālamupadekṣyate// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.47">
                        <label>Ca.3.8.47 </label>
                        atha vyavasāyaḥ---vyavasāyo nāma niścayaḥ; yathā---vātika evāyaṃ
                        vyādhiḥ, *idamevāsya bheṣajaṃ ceti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.48">
                        <label>Ca.3.8.48 </label>
                        athārthaprāptiḥ---arthaprāptirnāma
                        yatraikenārthenoktenāparasyārthasyānuktasyāpi siddhiḥ;
                        yathā---nāyaṃ saṃtarpaṇasādhyo vyādhirityukte
                        bhavatyarthaprāptiḥ---apatarpaṇasādhyo 'ayamiti, nānena divā
                        bhoktavyamityukte bhavatyarthaprāptiḥ---niśi bhoktavyamiti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.49">
                        <label>Ca.3.8.49 </label>
                        atha saṃbhavaḥ---yo yataḥ saṃbhavati sa tasya saṃbhavaḥ;
                        yathā---ṣaḍdhātavo garbhasya, vyādherahitaṃ, hitamārogyasyeti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.50">
                        <label>Ca.3.8.50 </label>
                        athānuyojyam---anuyojyaṃ nāma yadvākyaṃ vākyadoṣayuktaṃ tat/ </p>
                    <p>*sāmānyato vyāhṛteṣvartheṣu vā viśeṣagrahaṇārthaṃ yadvākyaṃ
                        tadapyanuyojyaṃ; yathā---'saṃśodhanasādhyo 'ayaṃ vyādhiḥ' ityukte
                        'kiṃ vamanasādhyo 'ayaṃ, kiṃvā virecanasādhyaḥ' ityanuyujyate// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.51">
                        <label>Ca.3.8.51 </label>
                        athānanuyojyam---ananuyojyaṃ nāmāto viparyayeṇa;
                        yathā---ayamasādhyaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.52">
                        <label>Ca.3.8.52 </label>
                        athānuyogaḥ---anuyogo nāma sa yat tadvidyānāṃ tadvidyaireva
                        sārdhaṃ tantre tantraikadeśe vā praśnaḥ praśnaikadeśo vā
                        jñānavijñāvacanaprativacanaparīkṣārthamādiśyate/ </p>
                    <p>yathā---'nityaḥ puruṣaḥ' iti pratijñāte yat paraḥ 'ko hetuḥ'
                        ityāha, so 'anuyogaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.53">
                        <label>Ca.3.8.53 </label>
                        atha pratyanuyogaḥ---pratyanuyogo nāmānuyogasyānuyogaḥ;
                        yathā---asyānuyogasya punaḥ ko heturiti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.54">
                        <label>Ca.3.8.54 </label>
                        atha vākyadoṣaḥ---vākyadoṣo nāma yathā khalvasminnartha nyūnam,
                        anarthakam, apārhtakaṃ, viruddhaṃ ceti; etāni hyantareṇa na
                        prakṛto 'arhtaḥ praṇaśyet/ </p>
                    <p>tatra nyūnaṃ---pratijñāhetūdāharaṇopanayanigamanānāmanyatamenāpi
                        nyūnaṃ nyūnaṃ bhavati; yadvā bahūpadiṣṭahetukamekena hetunā
                        sādhyate tacca nyūnam/ </p>
                    <p>athādhikam---adhikaṃ nāma yannyanaviparītaṃ, yadvā++āyurvede
                        bhāṣyamāṇe bārhaspatyamauśanasamanyadvā
                        yatkiṃcidapratisaṃbaddhārthamucyate, yadvā saṃbaddhārthamapi
                        dvirabhidhīyate tat punaruktadoṣatvādadhikaṃ; tacca punaruktaṃ
                        dvividham---arthapunaruktaṃ, śabdapunaruktaṃ ca;
                        tatrārthapunaruktaṃ yathā---bheṣajamauṣadhaṃ sādhanamiti,
                        śabdapunaruktaṃ punarbheṣajaṃ bheṣajamiti/ </p>
                    <p>athānarthakam---anarhtakaṃ nāma yadvacanamakṣaragrāmamātrameva syāt
                        pañcavargavanna cārthato gṛhyate/ </p>
                    <p>athāpārthakam---apārthakaṃ nāma yadarthavacca
                        paraspareṇāsaṃyujyamānārthakaṃ;
                        yathā---cakra-na(ta)kra-vaṃśa-vajra-niśākarā iti/ </p>
                    <p>atha viruddhaṃ---viruddhaṃ nāma
                        yaddṛṣṭāntasiddhāntasamayairviruddhaṃ; tatra pūrvaṃ
                        dṛṣṭāntasiddhāntāvuktau; samayaḥ punastridhā bhavati;
                        yathā---āyurvaidikasamayaḥ, yājñikasamayaḥ,
                        kokṣaśāstrikasamayaśceti; tatrāyurvaidikasamayaḥ-catuṣpādaṃ
                        bheṣajamiti, yājñikasamayaḥ-ālabhyā yajamānaiḥ paśava iti,
                        mokṣaśāstrikasamayaḥ-sarvabhūteṣvahiṃseti; tatra
                        svasamayaviparītamucyamānaṃ viruddhaṃ bhavati/ </p>
                    <p>iti vākyadoṣāḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.55">
                        <label>Ca.3.8.55 </label>
                        atha vākyapraśaṃsā---vākyapraśaṃsā nāma yathā khalvasminnarthe
                        tvanyūnam, anadhikam, arthavat, anapārthakam, aviruddham,
                        adhigatapadārthaṃ ceti yattadvākyamananuyojyamiti praśasyate// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.56">
                        <label>Ca.3.8.56 </label>
                        atha cchalaṃ---chalaṃ nāma pariśaṭhamarthābhāsamanarthakaṃ
                        vāgvastumātrameva/ </p>
                    <p>taddvividhaṃ---vākchalṃ, sāmānyacchalaṃ ca/ </p>
                    <p>tatra vākchalaṃ nāma yathā---kaścidbrūyāt---navatantre 'ayaṃ
                        bhiṣagiti, atha bhiṣag brūyāt---nāhaṃ navatantra ekatantro
                        'ahamiti; paro brūyāt---nāhaṃ bravīmi nava tantrāṇi taveti, api tu
                        navābhyastaṃ te tantramiti; bhiṣak brūyāt---na mayā navābhyastaṃ
                        tantram, anekadhā 'abhyastaṃ mayā tantramiti; etadvākchalam/ </p>
                    <p>sāmānyacchalaṃ nāma yathā---vyādhipraśamanāyauṣadhamityukte, paro
                        bhūyāt---sat satpraśamanāyeti kiṃ nu bhavānāha; san hi rogaḥ,
                        sadauṣadhaṃ; yadi ca sat satpraśamanāya bhavati, tatra sat kāsaḥ,
                        sat kṣayaḥ, satsāmānyāt kāsaste kṣayapraśamanāya bhaviṣyatīti/ </p>
                    <p>etat sāmānyacchalam// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.57">
                        <label>Ca.3.8.57 </label>
                        athāhetuḥ---aheturnāma prakaraṇasamaḥ, saṃśayasamaḥ,
                        varṇyasamaśceti/ </p>
                    <p>tatra prakaraṇasamo nāmāheturyathā---anyaḥ śarīrādātmā nitya iti;
                        paro brūyāt---yasmādanyaḥ śarīrādātmā, tasmānnityaḥ; śarīraṃ
                        hyanityamato vidharmiṇā *cātmanā bhavitavyamityeṣa cāhetuḥ; nahi
                        ya eva pakṣaḥ sa eva heturiti/ </p>
                    <p>saṃśayasamo nāmāheturya eva saṃśayahetuḥ sa eva saṃśayacchedahetuḥ;
                        yathā---ayamāyurvedaikadeśamāha, kiṃnvayaṃ cikitsakaḥ syānna veti
                        saṃśaye paro brūyāt---yasmādayamāyurvedaikadeśamāha
                        tasmāccikitsako 'ayamiti, na ca saṃśayacchedahetuṃ viśeṣayati, eṣa
                        cāhetuḥ; na hi ya eva saṃśayahetuḥ, sa eva
                        saṃśayacchedaheturbhavati/ </p>
                    <p>varṇyasamo nāmāhetuḥ-yo heturvarṇyāviśiṣṭaḥ;
                        yathā---kaścidbrūyāt---asparśatvādbuddhiranityā śabdaviditi; atra
                        varṇyaḥ śabdo buddhirapi varṇyā,
                        tadubhayavarṇyāviśiṣṭatvādvarṇyasamo 'apyahetuḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.58">
                        <label>Ca.3.8.58 </label>
                        athātītakālam---atītakālaṃ nāma yat pūrvaṃ vācyaṃ tat
                        paścāducyate, tat kālātītatvādagrāhyaṃ bhavatīti; *pūrvaṃ vā
                        nigrahaprāptamanigṛhya parigṛhya pakṣāntaritaṃ paścānnigṛhīte,
                        tattasyātītakālatvānnigrahavacanamasamarthaṃ bhavatīti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.59">
                        <label>Ca.3.8.59 </label>
                        athopālambhaḥ-upālambho nāma hetordoṣavacanaṃ; yathā-pūrvamahetavo
                        hetvābhāsā vyākhyātāḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.60">
                        <label>Ca.3.8.60 </label>
                        atha parihāraḥ---parihāro nāma tasyaiva doṣavacanasya pariharaṇaṃ;
                        yathā---nityamātmani śarīrasthe jīvaliṅgānyupalabhyante, tasya
                        cāpagamānnopalabhyante, tasmādanyaḥ śarīrādātmā nityaśceti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.61">
                        <label>Ca.3.8.61 </label>
                        atha pratijñāhāniḥ---pratijñāhānirnāma sā pūrvaparigṛhītāṃ
                        pratijñāṃ paryanuyukto yat parityajati, yathā prāk pratijñāṃ kṛtvā
                        nityaḥ puruṣa iti, paryanuyuktastvāha---anitya iti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.62">
                        <label>Ca.3.8.62 </label>
                        athābhyanujñā---abhyanujñā nāma sā ya iṣṭāniṣṭābhyupagamaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.63">
                        <label>Ca.3.8.63 </label>
                        atha hetvantaraṃ---hetvantaraṃ nāma prakṛtahetau vācye
                        yadvikṛtahetumāha// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.64">
                        <label>Ca.3.8.64 </label>
                        athārthāntaram---arthāntaraṃ nāmaikasmin vaktavye 'aparaṃ yadāha/ </p>
                    <p>yathā-jvaralakṣaṇe vācye pramehalakṣaṇamāha// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.65">
                        <label>Ca.3.8.65 </label>
                        atha nigrahasthānaṃ---nigrahasthānaṃ nāma parājayaprāptiḥ; tacca
                        trirabhihitasya vākyasyāparijñānaṃ pariṣadi vijñānavatyāṃ, yadvā
                        ananuyojyasyānuyogo 'anuyojyasya cānanuyogaḥ/ </p>
                    <p>pratijñāhāniḥ, abhyanujñā, kālātītavacanam, ahetuḥ, nyūnam,
                        adhikaṃ, vyartham, anarthakaṃ, punaruktaṃ, viruddhaṃ, hetvantaram,
                        arthāntaraṃ ca nigrahasthānam// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.66">
                        <label>Ca.3.8.66 </label>
                        iti vādamārgapadāni yathoddeśamabhinirdiṣṭāni bhavanti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.67">
                        <label>Ca.3.8.67 </label>
                        vādastu khalu bhiṣajāṃ pravartamāno pravartetāyurveda eva,
                        nānyatra/ </p>
                    <p>atra hi vākyaprativākyavistarāḥ kevalāścopapattayaḥ
                        sarvādhikaraṇeṣu/ </p>
                    <p>tāḥ sarvāḥ samavekṣya sarvaṃ vākyaṃ brūyāt,
                        nāprakṛtakamaśāstramaparīkṣitamasādhakamākulamavyāpakaṃ vā/ </p>
                    <p>sarvaṃ ca hetumadbrūyāt/ </p>
                    <p>hetumanto hyakaluṣāḥ sarva eva vādavigrahāścikitsite kāraṇabhūtāḥ,
                        praśastabuddhivardhakatvāt; sarvārambhasiddhaṃ hyāvahatyanupahatā
                        buddhiḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.68">
                        <label>Ca.3.8.68 </label>
                        imāni khalu tāvadiha kānicit prakaraṇāni bhiṣajāṃ
                        jñānārthamupadekṣyāmaḥ/ </p>
                    <p>jñānapūrvakaṃ hi karmaṇāṃ samārambhaṃ praśaṃsanti kuśalāḥ/ </p>
                    <p>jñātvā hi
                        kāraṇa-karaṇa-kāryayoni-kārya-kāryaphalānubandha-deśa-kāla-pravṛttyupāyān
                        samyagabhinirvartamānaḥ kāryābhinirvṛttāviṣṭaphalānubandhaṃ
                        kāryamabhinirvartayatyanatimahatā yatnena kartā// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.69">
                        <label>Ca.3.8.69 </label>
                        tatra kāraṇaṃ nāma tad *yat karoti, sa eva hetuḥ, sa kartā// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.70">
                        <label>Ca.3.8.70 </label>
                        karaṇaṃ punastad yadupakaraṇāyopakalpate kartuḥ kāryābhinirvṛttau
                        prayatamānasya// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.71">
                        <label>Ca.3.8.71 </label>
                        kāryayonistu sā yā vikriyamāṇā kāryatvamāpadyate// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.72">
                        <label>Ca.3.8.72 </label>
                        kāryaṃ tu tadyasyābhinirvṛttimabhisamdhāya kartā pravartate // </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.73">
                        <label>Ca.3.8.73 </label>
                        kāryaphalaṃ punastad yatprayojanā kāryābhinirvṛttiriṣyate// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.74">
                        <label>Ca.3.8.74 </label>
                        anubandhaḥ khalu sa yaḥ kartāramavaśyamanubadhnāti
                        kāryāduttarakālaṃ kāryanumittaḥ śubho vā 'apyaśubho bhāvaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.75">
                        <label>Ca.3.8.75 </label>
                        deśastvadhiṣṭhānam// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.76">
                        <label>Ca.3.8.76 </label>
                        kālaḥ punaḥ pariṇāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.77">
                        <label>Ca.3.8.77 </label>
                        pravṛttistu khalu ceṣṭā kāryārthā; saiva kriyā, karma, yatnaḥ,
                        kāryasamārambhaśca// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.78">
                        <label>Ca.3.8.78 </label>
                        upāyaḥ punastrayāṇāṃ kāraṇādīnāṃ sauṣṭhavam-*abhividhānaṃ ca
                        samyak kāryakāryaphalānubandhavarjyānāṃ, kāryāṇāmabhinirvartaka
                        *ityatastūpāyaḥ; kṛte nopāyārtho 'asti, na ca vidyate tadātve,
                        kṛtāccottarakālaṃ phalaṃ, phalāccānubandha iti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.79">
                        <label>Ca.3.8.79 </label>
                        etaddaśavidhamagre parīkṣyaṃ, tato 'anantaraṃ kāryārthā
                        pravṛttiriṣṭā/ </p>
                    <p>tasmādbhiṣak kāryaṃ cikīrṣuḥ prāk kāryasamārambhāt parīkṣayā
                        kevalaṃ parīkṣyaṃ parīkṣya karma samārabheta kartum// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.80">
                        <label>Ca.3.8.80 </label>
                        tatra cedbhiṣagabhiṣagvā bhiṣajaṃ kaścidevaṃ khalu
                        pṛcched---vamanavirecanāsthāpanānuvāsanaśirovirecanāni
                        prayoktukāmena bhiṣajā katividhayā parīkṣayā katividhameva
                        parīkṣyaṃ, kaścātra parīkṣyaviśeṣaḥ, kathaṃ ca parīkṣitavyaḥ,
                        kiṃprayojanā ca parīkṣā, kva ca vamanādīnāṃ pravṛttiḥ, kva ca
                        nivṛttiḥ, pravṛttinivṛttilakṣaṇasaṃyoge ca kiṃ naiṣṭhikaṃ, kāni ca
                        vamanādīnāṃ bheṣajadravyāṇyupayogaṃ gacchantīti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.81">
                        <label>Ca.3.8.81 </label>
                        sa evaṃ pṛṣṭo yadi mohayitumicchet, brūyādenaṃ---bahuvidhā hi
                        parīkṣā tathā parīkṣyavidhibhedaḥ, katamena
                        vidhibhedaprakṛtyantareṇa bhinnayā parīkṣayā kena vā
                        vidhibhedaprakṛtyantareṇa parīkṣyasya bhinnasya bhedāgraṃ bhavān
                        *pṛcchatyāyamānaṃ; nedānīṃ bhavato 'anyena
                        vidhibhedaprakṛtyantareṇa bhinnayā parīkṣayā 'anyena vā
                        vidhibhedaprakṛtyantareṇa parīkṣyasya bhinnasyābhilaṣitamarthaṃ
                        śrotumahamanyena parīkṣāvidhibhedenānyena vā
                        vidhibhedaprakṛtyantareṇa parīkṣyaṃ bhittvā+*anyathā++ācakṣāṇa
                        icchāṃ pūrayeyamiti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.82">
                        <label>Ca.3.8.82 </label>
                        sa yaduttaraṃ brūyāttat samīkṣyottaraṃ vācyaṃ syādyathoktaṃ ca
                        prativacanavidhimavekṣya; *samyak yadi tu brūyānna cainaṃ
                        mohayitumicchet, prāptaṃ tu vacanakālaṃ manyeta, kāmamasmai
                        brūyādāptameva nikhilena// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.83">
                        <label>Ca.3.8.83 </label>
                        dvividhā tu khalu parīkṣājñānavatāṃ---pratyakṣam, anumānaṃ ca/ </p>
                    <p>etaddhi dvayamupadeśaśca parīkṣā syāt/ </p>
                    <p>eva meṣā dvividhā parīkṣā, trividhā vā sahopadeśena// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.84">
                        <label>Ca.3.8.84 </label>
                        daśavidhaṃ tu parīkṣyaṃ kāraṇādi yaduktamagre, tadiha bhiṣagādiṣu
                        saṃsārya saṃdarśayiṣyāmaḥ---iha kāryaprāptau kāraṇaṃ bhiṣak,
                        karaṇaṃ punarbheṣajaṃ, kāryayonirdhātuvaiṣamyaṃ, kāryaṃ
                        dhātusāmyaṃ, kāryaphalaṃ sukhāvāptiḥ, anubandhaḥ khalvāyuḥ, deśo
                        bhūmirāturaśca, kālaḥ punaḥ saṃvatsaraścāturāvasthā ca, pravṛttiḥ
                        pratikarmasamārambhaḥ, upāyastu bhiṣagādīnāṃ
                        sauṣṭhavam-*abhividhānaṃ ca samyak/ ihāpyasyopāyasya viṣayaḥ
                        pūrveṇaivopāyaviśeṣeṇa vyākhyātaḥ/ </p>
                    <p>iti kāraṇādīni daśa daśasu bhiṣagādiṣu saṃsārya saṃdarśitāni,
                        tathaivānupūrvyaitaddaśavidhaṃ parīkṣyamuktaṃ ca// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.85">
                        <label>Ca.3.8.85 </label>
                        tasya yo yo *viśeṣo yathā yathā ca parīkṣitavyaḥ, sa tathā tathā
                        vyākhyāsyate// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.86">
                        <label>Ca.3.8.86 </label>
                        kāraṇaṃ bhiṣagityuktamagre, tasya parīkṣā---bhiṣaṅnāma yo
                        bhiṣajyati, yaḥ sūtrārthaprayogakuśalaḥ, yasya cāyuḥ sarvathā
                        viditaṃ yathāvat/ </p>
                    <p>sa ca sarvadhātusāmyaṃ cikīrṣannātmānamevāditaḥ parīkṣeta guṇiṣu
                        guṇataḥ kāryābhinirvṛttiṃ paśyan, kaccidahamasya
                        kāryasyābhinirvartane samarhto na veti; tatreme bhiṣagguṇā
                        yairupapanno bhiṣagdhātusāmyābhinirvartane samartho bhavati;
                        tadyathā---paryavadātaśrutatā, paridṛṣṭakarmatā, dākṣyaṃ, śaucaṃ,
                        jitahastatā, upakaraṇavattā, sarvendriyopapannatā, prakṛtijñatā,
                        pratipattijñatā ceti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.87">
                        <label>Ca.3.8.87 </label>
                        karaṇaṃ punarbheṣajam/ </p>
                    <p>bheṣajaṃ nāma tadyadupakaraṇāyopakalpate bhiṣajo
                        dhātusāmyābhinirvṛttau prayatamānasya viśeṣataścopāyāntebhyaḥ/ </p>
                    <p>taddvividhaṃ vyapāśrayabhedāt---daivavyapāśrayaṃ, yuktivyaṛpāśrayaṃ
                        ceti/ </p>
                    <p>tatra daivavya
                        pāśrayaṃ---mantrauṣadhimaṇimaṅgalabalyupahārahomaniyamaprāyaścittopavāsasvastyayanapraṇipātagamanādi,
                        yuktivyapāśrayaṃ---saṃśodhanopaśamane ceṣṭāśca dṛṣṭaphalāḥ/ </p>
                    <p>etaccaiva bheṣajamaṅgabhedādapi dvividhaṃ---dravyabhūtam,
                        adravyabhūtaṃ ca/ </p>
                    <p>tatra yadadravyabhūtaṃ tadupāyābhiplutam/ </p>
                    <p>upāyo nāma
                        bhayadarśanavismāpanavismāraṇakṣobhaṇaharṣaṇabharstanavadhabandhasvapnasaṃvāhanādiramūrto
                        bhāvaviśeṣo yathoktāḥ siddhyupāyāśca^*upāyābhiplutā iti/ </p>
                    <p>yattu dravyabhūtaṃ tadvamanādiṣu yogamupaiti/ </p>
                    <p>tasyāpīyaṃ
                        parīkṣā---idamevaṃprakṛtyai(e?)vaṃguṇamivaṃprabhāvamasmin deśe
                        jātamasminnṛtāvevaṃ gṛhītamevaṃ nihitamevamupaskṛtamanayā ca
                        mātrayā yuktamasmin vyādhāvevaṃvidhasya puruṣasyaivatāvantaṃ
                        doṣamapakarṣatyupaśamayati vā, yadanyadapi caivaṃvidhaṃ bheṣajaṃ
                        bhavettacca^*anena viśeṣeṇa yuktamiti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.88">
                        <label>Ca.3.8.88 </label>
                        kāryayonirdhātuvaiṣamyaṃ, tasya lakṣaṇaṃ vikārāgamaḥ/ </p>
                    <p>parīkṣā tvasya vikāraprakṛteścaivonātiriktaliṅgaviśeṣāvṛekṣaṇaṃ
                        vikārasya ca sādhyāsādhyamṛdudāruṇaliṅgaviśeṣāvekṣaṇamiti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.89">
                        <label>Ca.3.8.89 </label>
                        kāryaṃ dhātusāmyaṃ, tasya lakṣaṇaṃ vikāropaśamaḥ/ parīkṣā
                        tvasya-rugupaśamanaṃ, svaravarṇayogaḥ, śarīropacayaḥ, balavṛddhiḥ,
                        abhyavahāryābhilāṣaḥ, rucirāhārakāle, abhyavahṛtasya cāhārasya
                        kāle samyagjaraṇaṃ, nidrālābho yathākālaṃ, vaikāriṇāṃ ca
                        svapnānāmadarśanaṃ, sukhena ca pratibodhanaṃ,
                        vātamūtrapurīṣaretasāṃ muktiḥ, sarvākārairmanobuddhīndriyāṇāṃ
                        cāvyāpattiriti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.90">
                        <label>Ca.3.8.90 </label>
                        kāryaphalaṃ sukhāvāptiḥ, tasya
                        lakṣaṇaṃ---manobuddhīcdriyaśarīratuṣṭiḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.91">
                        <label>Ca.3.8.91 </label>
                        anubandhastu khalvāyuḥ, tasya lakṣaṇaṃ---prāṇaiḥ saha saṃyogaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.92">
                        <label>Ca.3.8.92 </label>
                        deśastu bhūmirāturaśca// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.93">
                        <label>Ca.3.8.93 </label>
                        tatra bhūmiparīkṣā āturaparijñānahetorvā
                        syādauṣadhaparijñānahetorvā/ </p>
                    <p>tatra tāvadiyamāturaparijñānahetoḥ/ </p>
                    <p>tadyathā---ayaṃ kasmin bhūmideśe jātaḥ saṃvṛddho vyādhito vā;
                        tasmiṃśca bhūmideśe manuṣyāṇāmidamāhārajātam, idaṃ vihārajātam,
                        idamācārajātam, etāvacca balam, evaṃvidhaṃ sattvam, evaṃvidhaṃ
                        sātmyam, evaṃvidho doṣaḥ, bhaktiriyam, ime vyādhayaḥ, hitamidam,
                        ahitamidamiti *prāyograhaṇena/ </p>
                    <p>auṣadhaparijñānahetostu kalpeṣu bhūmiparīkṣā vakṣyate// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.94">
                        <label>Ca.3.8.94 </label>
                        āturastu khalu kāryadeśaḥ/ </p>
                    <p>tasya parīkṣā āyuṣaḥ pramāṇajñānahetorvā syād,
                        baladoṣapramāṇajñānahetorvā/ </p>
                    <p>tatra tāvadiyaṃ baladoṣapramāṇajñānahetoḥ; doṣapramāṇānurupo hi
                        *bheṣajapramāṇavikalpo balapramāṇaviśeṣāpekṣo bhavati/ </p>
                    <p>sahasā
                        hyatibalamauṣadhamaparīkṣakaprayuktamalpabalamāturamatipātayet; na
                        hyatibalānyāgreyavāyavīyānyauṣadhānyagnikṣāraśastrakarmāṇi vā
                        śakyante 'alpabalaiḥ soḍhum; asahyātitīkṣṇavegatvāddhi tāni
                        sadyaḥprāṇaharāṇi syuḥ/ </p>
                    <p>etaccaiva kāraṇamapekṣamāṇā
                        hīnabalamāturamaviṣādakarairmṛdusukumāraprāyairuttarottaragurubhiravibhramairanātyayikaiścopacarantyauṣadhaiḥ;
                        viśeṣataśca nārīḥ, tā hyanavasthitamṛduvivṛtaviklavahṛdayāḥ prāyaḥ
                        sukumāryo 'abalāḥ parasaṃstabhyāśca/ </p>
                    <p>tathā balavati balavadvyādhiparigate
                        svalpabalamauṣadhamaparīkṣakaprayuktamasādhakameva bhavati/ </p>
                    <p>tasmādāturaṃ parīkṣeta prakṛtitaśca, vikṛtitaśca, sārataśca,
                        saṃhananataśca, pramāṇataśca, sātmyataśca, sattvataśca,
                        āhāraśaktitaśca, vyāyāmaśaktitaśca, vayastaśceti,
                        balapramāṇaviśeṣagrahaṇahetoḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.95">
                        <label>Ca.3.8.95 </label>
                        *tatra prakṛtyādīn bhāvānanuvyākhyāsyāmaḥ/ </p>
                    <p>tadyathā---śukraśoṇitaprakṛtiṃ, kālagarbhāśayaprakṛtiṃ,
                        āturāhāravihāraprakṛtiṃ, mahābhūtavikāraprakṛtiṃ ca
                        garbhaśarīramapekṣate/ </p>
                    <p>*etāni hi yena *doṣeṇādhikenaikenānekena vā samanubadhyante, tena
                        tena doṣeṇa garbho 'anubadhyate; tataḥ sā sā doṣaprakṛtirucyate
                        manuṣyāṇāṃ garbhādipravṛttā/ </p>
                    <p>tasmācchleṣmalāḥ prakṛtyā kecit, pittalāḥ kecit, vātalāḥ kecit,
                        saṃsṛṣṭāḥ kecit, samadhātavaḥ kecidbhavanti/ </p>
                    <p>teṣāṃ hi lakṣaṇāni vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.96">
                        <label>Ca.3.8.96 </label>
                        śleṣmā hi
                        snigdhaślakṣṇamṛdumadhurasārasāndramandastimitaguruśītavijjalācchaḥ/ </p>
                    <p>tasya snehācchleṣmalāḥ snigdhāṅgāḥ, ślakṣṇatvācchlakṣṇāṅgāḥ,
                        mṛdutvāddṛṣṭisukhasukumārāvadātagātrāḥ, māduryāt
                        prabhūtaśukravyavāyāpatyāḥ, sāratvāt sārasaṃhatasthiraśarīrāḥ,
                        sāndratvādupacitaparipūrṇasarvāṅgāḥ,
                        mandatvānmandaceṣṭāhāravyāhārāḥ,
                        staimityādaśīdhrārambhakṣobhavikārāḥ, gurutvāt
                        sārādhiṣṭhitāvasthitagatayaḥ,
                        śaityādalpakṣuttṛṣṇāsaṃtāpasvedadoṣāḥ, vijjalatvāt
                        suśliṣṭasārasandhibandhanāḥ, tathā 'acchatvāt prasannadarśanānanāḥ
                        prasannasnigdhavarṇasvarāśca bhavanti/ </p>
                    <p>ta evaṃguṇayogācchleṣmalā balavanto vasumanto vidyāvanta aujasvinaḥ
                        śāntā āyuṣmantaśca bhavanti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.97">
                        <label>Ca.3.8.97 </label>
                        pittamuṣṇaṃ tīkṣṇaṃ dravaṃ visramamlaṃ kaṭukaṃ ca/ </p>
                    <p>tasyauṣṇyāt pittalā bhavantyuṣṇāsahā, uṣṇamukhāḥ,
                        *sukumārāvadātagātrāḥ, prabhūtavipluvyaṅgatilapiḍakāḥ,
                        kṣutpipāsāvantaḥ, kṣipravalīpalitakhālityadoṣāḥ, prāyo
                        mṛdvalpakapilaśmaśrulomakeśāśca; taikṣṇyāttīkṣṇaparākramāḥ,
                        tīkṣṇāgnayaḥ, prabhūtāśanapānāḥ, kleśāsahiṣṇavo, dandaśūkāḥ;
                        dravatvācchithilamṛdusandhimāṃsāḥ,
                        prabhūtasṛṣṭasvedamūtrapurīṣāśca; visratvāt
                        prabhūtapūtikakṣāsyaśiraḥśarīragandhāḥ;
                        kaṭvamlatvādalpaśukravyavāyāpatyāḥ; ta evaṃguṇayogāt pittalā
                        madhyabalā madhyāyuṣo madhyajñānavijñānavittopakaraṇavantaśca
                        bhavanti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.98">
                        <label>Ca.3.8.98 </label>
                        vātastu rūkṣalaghucalabahuśīghraśītaparuṣaviśadaḥ/ </p>
                    <p>tasya raukṣyādvātalā rūkṣāpacitālpaśarīrāḥ
                        pratatarūkṣa-*kṣāmasannasaktajarjarasvarā jāgarūkāśca bhavanti,
                        laghutvāllaghucapalagaticeṣṭāhāravyāhārāḥ,
                        calatvādanavasthitasandhyakṣibhrūhanvoṣṭhajihvāśriraḥskandhapāṇipādāḥ,
                        bahutvādbahupralāpakaṇḍarāsirāpratānāḥ,
                        śīghratvācchrīghrasamārambhakṣobhavikārāḥ śīghratrāsarāgavirāgāḥ
                        śrutagrāhiṇo 'alpasmṛtayaśca, śaityācchītāsahiṣṇavaḥ
                        pratataśītakodvepakastambhāḥ, pāruṣyāt
                        paruṣakeśaśmaśruromanakhadaśanavadanapāṇipādāḥ, vaiśadyāt
                        sphuṭitāṅgāvayavāḥ satatasandhiśabdagāminaśca bhavanti; ta evaṃ
                        guṇayogādvātalāḥ
                        prāyeṇālpabalāścālpāyuṣaścālpāpatyāścālpasādhanāścālpadhanāśca
                        bhavanti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.99">
                        <label>Ca.3.8.99 </label>
                        saṃsargāt saṃsṛṣṭalakṣaṇāḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.100">
                        <label>Ca.3.8.100 </label>
                        sarvaguṇasamuditāstu samadhātavaḥ/ </p>
                    <p>ityevaṃ prakṛtitaḥ parīkṣeta// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.101">
                        <label>Ca.3.8.101 </label>
                        vikṛtitaśceti vikṛtirucyate vikāraḥ/ </p>
                    <p>tatra vikāraṃ
                        hetu-doṣa-dūṣya-prakṛti-deśa-kāla-balaviśeṣairliṅgataśca
                        parīkṣeta, na hyantareṇa hetvādīnāṃ balaviśeṣaṃ
                        vyādhibalaviśeṣopalabdhiḥ/ </p>
                    <p>yasya hi vyādherdoṣa-dūṣya-prakṛti-deśa-kāla-balasāmyaṃ bhavati,
                        mahacca hetuliṅgabalaṃ, sa vyādhirbalavān bhavati;
                        tadviparyayāccālpabalaḥ; madhyabalastu
                        doṣadūṣyādīnāmanyatamasāmānyāddhetuliṅgamadhyabalatvāccopalabhyate// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.102">
                        <label>Ca.3.8.102 </label>
                        sārataśceti sārāṇyaṣṭau puruṣāṇāṃ
                        balamānaviśeṣajñānārthamupadiśyante; tadyathā---tvagraktamāṃsamedo
                        'asthimajjaśukrasattvānīti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.103">
                        <label>Ca.3.8.103 </label>
                        tatra snigdhaślakṣṇamṛduprasannasūkṣmālpagambhīrasukumāralomā
                        saprabheva ca tvak tvaksārāṇām/ </p>
                    <p>sā sāratā
                        sukhasaubhāgyaiśvaryopabhogabuddhividyārogyapraharṣaṇānyāyuṣyatvaṃ
                        cācaṣṭe// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.104">
                        <label>Ca.3.8.104 </label>
                        karṇākṣimukhajihvānāsauṣṭhapāṇipādatalanakhalalāṭamehanaṃ
                        snigdharaktavarṇaṃ śrīmadbhrājiṣṇu raktasārāṇām/ </p>
                    <p>sā sāratā sukhamuddhatāṃ medhāṃ manasvitvaṃ
                        saukumāryamanatibalamakleśasahiṣṇutvamuṣṇāsahiṣṇutvaṃ cācaṣṭe// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.105">
                        <label>Ca.3.8.105 </label>
                        śaṅkhalalāṭakṛkāṭikākṣigaṇḍahanugrīvāskandhodarakakṣavakṣaḥpāṇipādasandhayaḥ
                        sthiraguruśubhamāṃsopacitā māṃsasārāṇām/ </p>
                    <p>sā sāratā kṣamāṃ dhṛtimalaulyaṃ vittaṃ vidyāṃ sukhamārjavamārogyaṃ
                        balamāyuśca dīrghamācaṣṭe// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.106">
                        <label>Ca.3.8.106 </label>
                        varṇasvaranetrakeśalomanakhadantauṣṭhamūtrapurīṣeṣu viśeṣataḥ
                        sneho medaḥsārāṇām/ </p>
                    <p>sā sāratā vittaiśvaryasukhopabhogapradānānyārjavaṃ
                        sukumāropacāratāṃ cācaṣṭe// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.107">
                        <label>Ca.3.8.107 </label>
                        pārṣṇigulphajānvaratnijatrucibukaśiraḥparvasthūlāḥ
                        sthūlāsthinakhadantāścāsthisārāḥ/ </p>
                    <p>te mahotsāhāḥ kriyāvantaḥ kleśasahāḥ sārasthiraśarīrā
                        bhavantyāyuṣmantaśca// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.108">
                        <label>Ca.3.8.108 </label>
                        mṛdvaṅgā balavantaḥ snigdhavarṇasvarāḥ
                        sthūladīrghavṛttasandhayaśca majjasārāḥ/ </p>
                    <p>te dīrghāyuṣo balavantaḥ śrutavittavijñānāpatyasaṃmānabhājaśca
                        bhavanti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.109">
                        <label>Ca.3.8.109 </label>
                        saumyāḥ saumyaprekṣiṇaḥ kṣīrapūrṇalocanā iva praharṣabahulāḥ
                        snigdhavṛttasārasamasaṃhataśikharadaśanāḥ
                        prasannasnigdhavarṇasvarā bhrājiṣṇavo mahāsphicaśca śukrasārāḥ/ </p>
                    <p>te *strīpriyopabhogā balavantaḥ
                        sukhaiśvaryārogyavittasaṃmānāpatyabhājaśca bhavanti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.110">
                        <label>Ca.3.8.110 </label>
                        smṛtimanto bhaktimantaḥ kṛtajñāḥ prajñāḥ śucayo mahotsāhā dakṣā
                        dhīrāḥ samaravikrāntayodhinastyaktaviṣādāḥ
                        suvyavasthitagatigambhīrabuddhiceṣṭāḥ kalyāṇābhiniveśinaśca
                        sattvasārāḥ/ </p>
                    <p>teṣāṃ svalakṣaṇaireva guṇā vyākhyātāḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.111">
                        <label>Ca.3.8.111 </label>
                        tatra sarvaiḥ sārairupetāḥ puruṣā bhavantyatibalāḥ
                        *paramasukhayuktāḥ kleśasahāḥ sarvārambheṣvātmani jātapratyayāḥ
                        kalyāṇābhiniveśinaḥ sthirasamāhitaśarīrāḥ susamāhitagatayaḥ
                        sānunādasnigdhagambhīramahāsvarāḥ
                        sukhaiśvaryavittopabhogasaṃmānabhājo mandajaraso mandavikārāḥ
                        prāyastulyaguṇavistīrṇāpatyāścirajīvinaśca// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.112">
                        <label>Ca.3.8.112 </label>
                        ato viparītāstvasārāḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.113">
                        <label>Ca.3.8.113 </label>
                        madhyānāṃ madhyaiḥ sāraviśeṣairguṇaviśeṣā vyākhyātā bhavanti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.114">
                        <label>Ca.3.8.114 </label>
                        iti sārāṇyaṣṭau puruṣāṇāṃ balapramāṇaviśeṣajñānārthamupadiṣṭāni
                        bhavanti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.115">
                        <label>Ca.3.8.115 </label>
                        kathaṃ nu śarīramātradarśanādeva
                        bhiṣaṅnuhyedayamupacitatvādbalavān, ayamalpabalaḥ kṛśatvāt,
                        mahābalo 'ayaṃ mahāśarīratvāt, ayamalpaśarīratvādalpabala iti;
                        dṛśyante hyalpaśarīrāḥ kṛśāścaike balavantaḥ; tatra
                        pipīlikābhāraharaṇavat siddhiḥ/ </p>
                    <p>ataśca sārataḥ *parīkṣetetyuktam// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.116">
                        <label>Ca.3.8.116 </label>
                        saṃhananataśceti saṃhananaṃ, *saṃhati saṃyojanamityeko 'arthaḥ/ </p>
                    <p>tatra samasuvibhaktāsthi, subaddhasandhi, suniviṣṭamāṃsaśoṇitaṃ,
                        susaṃhataṃ śarīramityucyate/ </p>
                    <p>tatra susaṃhataśarīrāḥ puruṣā balavantaḥ, viparyayeṇālpabalāḥ,
                        madhyatvāt saṃhananasya madhyabalā bhavanti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.117">
                        <label>Ca.3.8.117 </label>
                        pramāṇataśceti śarīrapramāṇaṃ
                        punaryathāsvenāṅgulipramāṇenopadekṣyate
                        utsedhavistārāyāmairyathākramam/ </p>
                    <p>tatra *pādau catvāri ṣaṭ caturdaśāṅgulāni, jaṅghe tvaṣṭādaśāṅgule
                        ṣoḍaśāṅgulaparikṣepe ca, jānunī caturaṅgule ṣoḍaśāṅgulaparikṣepe,
                        triṃśadaṅgulaparikṣepāvaṣṭādaśāṅgulāvūru, ṣaḍaṅguladīrghau
                        vṛṣaṇāvaṣṭāṅgulapariṇāhau, śephaḥ ṣaḍaṅguladīrghaṃ
                        pañcāṅgulapariṇāhaṃ, dvādaśāṅgulipariṇāho bhagaḥ,
                        ṣoḍaśāṅgulavistārā kaṭī, daśāṅgulaṃ bastiśiraḥ, daśāṅgulavistāraṃ
                        dvādaśāṅgulamudaraṃ, daśāṅgulavistīrṇe dvādaśāṅgulāyāme pārśve,
                        dvādaśāṅgulaṃ stanāntaraṃ, dvyaṅgulaṃ stanaparyantaṃ,
                        caturviṃśatyaṅgulaviśālaṃ dvādaśāṅgulotsedhamuraḥ, *dvyaṅgulaṃ
                        hṛdayam, aṣṭāṅgulau skandhau, ṣaḍaṅgulāvaṃsau, ṣoḍaśāṅgulau
                        prabāhū, pañcadaśāṅgulau prapāṇī, hastau *dvādaśāṅgulau,
                        kakṣāvaṣṭāṅgulau, trikaṃ dvādaśāṅgulotsadham, aṣṭādaśāṅgulotsedhaṃ
                        pṛṣṭhaṃ, caturaṅgulotsedhā dvāviṃśatyaṅgulapariṇāhā śirodharā,
                        dvādaśāṅgulotsedhaṃ caturviṃśatyaṅgulapariṇāhamānanaṃ,
                        pañcāṅgulamāsyaṃ, cibukauṣṭhakarṇākṣimadhyanāsikālalāṭaṃ
                        caturaṅgulaṃ, ṣoḍaśāṅgulotsedhaṃ dvātriṃśadaṅgulapariṇāhaṃ śiraḥ;
                        iti pṛthaktvenāṅgāvayavānāṃ mānamuktam/ </p>
                    <p>kevalaṃ punaḥ śarīramaṅguliparvāṇi caturaśītiḥ/ </p>
                    <p>tadāyāmavistārasamaṃ samucyate/ </p>
                    <p>tatrāyurbalamojaḥ sukhamaiśvaryaṃ vittamiṣṭāścāpare bhāvā
                        bhavantyāyattāḥ pramāṇavati śarīre; viparyayastvato hīne 'adhike
                        vā// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.118">
                        <label>Ca.3.8.118 </label>
                        sātmyataśceti sātmyaṃ nāma tadyat sātatyenopasevyamānamupaśete/ </p>
                    <p>tatra ye ghṛtakṣīratailamāṃsarasasātmyāḥ sarvarasasātmyāśca te
                        balavantaḥ kleśasahāścirajīvinaśca bhavanti, rūkṣasātmyāḥ
                        punarekarasasātmyāśca ye te prāyeṇālpabalā alpakleśasahā alpāyuṣo
                        'alpasādhanāśca bhavanti, vyāmiśrasātmyāstu ye te madhyabalāḥ
                        sātmyanimittato bhavanti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.119">
                        <label>Ca.3.8.119 </label>
                        sattvataśceti sattvamucyate manaḥ/ </p>
                    <p>taccharīrasya tantrakamātmasaṃyogāt/ </p>
                    <p>tantrividhaṃ balabhedena---pravaraṃ, madhyam, avaraṃ ceti; ataśca
                        pravaramadhyāvarasattvāḥ puruṣā bhavanti/ </p>
                    <p>tatra pravarasattvāḥ sattvasārāste sāreṣūpadiṣṭāḥ, svalpaśarīrā
                        hyapi te nijāgantunimittāsu mahatīṣvapi *pīḍāsvavyathā dṛśyante
                        sattvaguṇavaiśeṣyāt; madhyasattvāstva-*parānātmanyupanidhāya
                        saṃstambhayantyātmanā++ātmānaṃ parairvā 'api saṃstabhyante;
                        hīnasattvāstu nātmanā nāpi paraiḥ sattvabalaṃ prati śakyante
                        upastambhayituṃ, mahāśarīrā hyapi te svalpānāmapi vedanānāmasahā
                        dṛśyante, sannihitabhayaśokalobhamohamānā
                        raudrabhairadviṣṭabībhatsavikṛtasaṃkathāsvapi ca
                        paśupuruṣamāṃsaśoṇitāni cāvekṣya
                        viṣādavaivarṇyamūrcchonmādabhramaprapatanānāmanyatamamāpnuvantyathavā
                        maraṇamiti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.120">
                        <label>Ca.3.8.120 </label>
                        āhāraśaktitaśceti āhāraśaktirabhyavaharaṇaśaktyā jaraṇaśaktyā ca
                        parīkṣyā; balāyuṣī hyāhārāyatte// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.121">
                        <label>Ca.3.8.121 </label>
                        vyāyāmaśaktitaśceti vyāyāmaśaktirapi karmaśaktyā parīkṣyā/ </p>
                    <p>karmaśaktyā hyanumīyate *balatraividhyam// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.122">
                        <label>Ca.3.8.122 </label>
                        vayastaśceti kālapramāṇaviśeṣāpekṣiṇī hi śarīrāvasthā vayo
                        'abhidhīyate/ </p>
                    <p>tadvayo *yathāsthūlabhedena trividhaṃ---bālaṃ, madhyaṃ, jīrṇamiti/ </p>
                    <p>tatra bālamaparipakvadhātumajātavyañjanaṃ
                        sukumāramakleśasahamasaṃpūrṇabalaṃ śleṣmadhātuprāyamāṣoḍaśavarṣaṃ,
                        vivardhamānadhātuguṇaṃ punaḥ
                        prāyeṇānavasthitasattvamātriṃśadvarṣamupadiṣṭaṃ; madhyaṃ punaḥ
                        samatvāgatabalavīryapauruṣaparākramagrahaṇadhāraṇasmaraṇavacanavijñānasarvadhātuguṇaṃ
                        balasthitamavasthitasattvamaviśīryamāṇadhātuguṇaṃ
                        pittadhātuprāyamāṣaṣṭivarṣamupadiṣṭam; ataḥ paraṃ
                        hīyamānadhātvindriyabalavīryapauruṣaparākramagrahaṇadhāraṇasmaraṇavacanavijñānaṃ
                        bhraśyamānadhātuguṇaṃ vāyudhātuprāyaṃ krameṇa jīrṇamucyate
                        āvarṣaśatam/ </p>
                    <p>varṣaśataṃ khalvāyuṣaḥ pramāṇamasmin kāle; santi ca
                        punaradhikonavarṣaśatajīvino 'api manuṣyāḥ; teṣāṃ vikṛtivarjyaiḥ
                        prakṛtyādibalaviśeṣairāyuṣo lakṣaṇataśca pramāṇamupalabhya
                        vayasastritvaṃ vibhajet// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.123">
                        <label>Ca.3.8.123 </label>
                        evaṃ prakṛtyādīnāṃ vikṛtivarjyānāṃ bhāvānāṃ
                        pravaramadhyāvaravibhāgena balaviśeṣaṃ vibhajet/ </p>
                    <p>vikṛtibalatraividhyena tu doṣabalaṃ trividhamanumīyate/ </p>
                    <p>tato bhaiṣajyasya tīkṣṇamṛdumadhyavibhāgena traividhyaṃ vibhajya
                        yathādoṣaṃ bhaiṣajyamavacārayediti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.124">
                        <label>Ca.3.8.124 </label>
                        āyuṣaḥ pramāṇajñānahetoḥ punar-*indriyeṣu jātisūtrīye ca
                        lakṣaṇānyupadekṣyante// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.125">
                        <label>Ca.3.8.125 </label>
                        kālaḥ punaḥ saṃvatsaraścāturāvasthā ca/ </p>
                    <p>tatra saṃvatsaro dvidhā tridhā ṣoḍhā dvādaśadhā bhūyaścāpyataḥ
                        pravibhajyate tattatkāryamabhisamīkṣya/ </p>
                    <p>atra khalu tāvat ṣoḍhā pravibhajya kāryamupadekṣyate-hemanto grīṣmo
                        varṣāśceti śītoṣṇavarṣalakṣaṇāstraya ṛtavo bhavanti,
                        teṣāmantarreṣvitare sādhāraṇalakṣaṇāstraya
                        ṛtavaḥ-prāvṛṭśaradvasantā iti/ </p>
                    <p>prāvṛḍiti prathamaḥ *pravṛṣṭaḥ kālaḥ, tasyānubandho hi varṣāḥ/ </p>
                    <p>evamete saṃśodhanamadhikṛtya ṣaṭ vibhajyante ṛtavaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.126">
                        <label>Ca.3.8.126 </label>
                        tatra sādhāraṇalakṣaṇeṣvṛtuṣu vamanādīnāṃ pravṛttirvidhīyate,
                        nivṛttiritareṣu/ </p>
                    <p>sādhāraṇalakṣaṇā hi mandaśītoṣṇavarṣatvāt sukhatamāśca
                        bhavantyavikalpakaśaśca śarīrauṣadhānām, itare
                        punaratyarthaśītoṣṇavarṣatvādduḥkhatamāśca bhavatni vikalpakāśca
                        śarīrauṣadhānām// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.127">
                        <label>Ca.3.8.127 </label>
                        tatra hemante hyatimātraśītopahatatvāccharīramasukhopapannaṃ
                        bhavatyatiśītavātādhmātamatidāruṇībhūtamavabaddhadoṣaṃ ca,
                        bheṣajaṃ punaḥ
                        saṃśodhanārthamuṣṇasvabhāvamatiśītopahatatvānmandavīryatvamāpadyate,
                        tasmāttayoḥ saṃyoge saṃśodhanamayogāyopapadyate śarīramapi ca
                        vātopadravāya/ </p>
                    <p>grīṣme punarbhṛśoṣṇopahatatvāccharīramasukhopapannaṃ
                        bhavatyuṣṇavātātapādhmātamatiśithilamatyarthapravilīnadoṣaṃ,
                        bheṣajaṃ punaḥ
                        saṃśodhanārthamuṣṇasvabhāvamuṣṇānugamanāttīkṣṇataratvamāpadyate,
                        tasmāttayoḥ saṃyoge saṃśodhanamatiyogāyopapadyate śarīrāmapi
                        pipāsopadravāya/ </p>
                    <p>varṣāsu tu meghajalāvatate gūḍhārkacandratāre dhārākule viyati
                        bhūmau paṅkajalapaṭalasaṃvṛtāyāmatyarthopaklinnaśarīreṣu bhūteṣu
                        vihatasvabhāveṣu ca kevaleṣvauṣadhagrāmeṣu
                        *toyatoyadānugatamārutasaṃsargād gurupravṛttīni vamanādīni
                        bhavanti, gurusamutthānāni ca śarīrāṇi/ </p>
                    <p>tasmādvamanādīnāṃ nivṛttirvidhīyate *varṣānteṣvṛtuṣu, na
                        cedātyayikaṃ karma/ </p>
                    <p>ātyayike punaḥ karmaṇi kāmamṛtuṃ vikalpya kṛtrimaguṇopadhānena
                        yathartuguṇaviparītena bheṣajaṃ
                        saṃyogasaṃskārapramāṇavikalpenopapādya pramāṇavīryasamaṃ kṛtvā
                        tataḥ prayojayeduttamena yatnenāvahitaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.128">
                        <label>Ca.3.8.128 </label>
                        āturāvasthāsvapi tu kāryākāryaṃ prati kālākālasaṃjñā;
                        tadyathā---asyāmavasthāyām-*asya bheṣajasyākālaḥ, kālaḥ
                        punaranyasyeti; etadapi hi bhavatyavasthāviśeṣeṇa;
                        tasmādāturāvasthāsvapi hi kālākālasaṃjñā/ </p>
                    <p>tasya parīkṣā---muhurmuhurāturasya sarvāvasthāviśeṣāvekṣaṇaṃ
                        yathāvadbheṣajaprayogārtham/ </p>
                    <p>na hyatipatitakālamaprāptakālaṃ vā bheṣajamupayujyamānaṃ yaugikaṃ
                        bhavati; kālo hi bhaiṣajyaprayogaparyāptimabhinirvartayati// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.129">
                        <label>Ca.3.8.129 </label>
                        pravṛttistu pratikarmasamārambhaḥ"</p>
                    <p>tasya lakṣaṇaṃ bhiṣagauṣadhāturaparicārakāṇāṃ kriyāsamāyogaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.130">
                        <label>Ca.3.8.130 </label>
                        upāyaḥ punarbhiṣagādīnāṃ sauṣṭhavam-*abhividhānaṃ ca samyak/ </p>
                    <p>tasya lakṣaṇaṃ---bhiṣagādīnāṃ yathoktaguṇasaṃpat
                        deśakālapramāṇasātmyakriyādibhiśca siddhikāraṇaiḥ
                        samyagupapāditasyauṣadhasyāvacāraṇamiti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.131">
                        <label>Ca.3.8.131 </label>
                        evamete daśa parīkṣyaviśeṣāḥ pṛthak pṛthak parīkṣitavyā bhavanti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.132">
                        <label>Ca.3.8.132 </label>
                        parīkṣāyāstu khalu prayojanaṃ pratipattijñānam/ </p>
                    <p>pratipattirnāma yo vikārāro yathā pratipattavyastasya tathā
                        'anuṣṭhānajñānam// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.133">
                        <label>Ca.3.8.133 </label>
                        yatra tu khalu vamanādīnāṃ pravṛttiḥ, yatra ca nivṛttiḥ,
                        tadvyāsataḥ siddhiṣūttaramupadekṣyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.134">
                        <label>Ca.3.8.134 </label>
                        pravṛnivṛttilakṣaṇasaṃyoge tu gurulāghavaṃ saṃpradhārya
                        samyagadhyavasyedanyataraniṣṭhāyām/ </p>
                    <p>santi hi vyādhayaḥ śāstreṣūtsargāpavādairupakramaṃ prati nirdiṣṭāḥ/ </p>
                    <p>tasmādgurulāghavaṃ saṃpradhārya samyagadhyavasyedityuktam// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.135">
                        <label>Ca.3.8.135 </label>
                        yāni tu khalu vamanādiṣu bheṣajadravyāṇyupayogaṃ gacchanti
                        tānyanuvyākhyāsyāmaḥ/ </p>
                    <p>tadyathā---phalajīmūtakekṣvākudhāmārgavakuṭajakṛtavedhanaphalāni,
                        phalajīmūtakekṣvākudhāmārgavapatrapuṣpāṇi
                        āragvadhavṛkṣakamadanasvādukaṇṭakāpāṭhāpāṭalāśārṅgeṣṭāmūrvāsaptaparṇanaktamālapicumardapaṭolasuṣavīguḍūcīcitrakasomavalkaśatāvarīdvīpīśigrumūlakaṣāyaiḥ,
                        madhukamadhūkakovidārakarvudāranīpavidulabimbīśaṇapuṣpīsadāpuṣpāpratyak
                        puṣpākaṣāyaiśca,
                        elāhareṇupriyaṅgupṛthvīkākustumburutagaranaladahrīvera-*tālīśośīrakaṣāyaiśca,
                        ikṣukāṇḍekṣvikṣuvālikādarbhapoṭagalakālaṅkṛ(ṅka)takaṣāyaiśca,
                        sumanāsaumanasyāyanīharidrādāruharidrāvṛścīrapunarnavāmahāsahākṣudrasahākaṣāyaiśca,
                        śālmaliśālmalikabhadraparṇyelāparṇyupodikoddālakadhanvanarājādanipacitrāgopīśṛṅgāṭikākaṣāyaiśca,
                        pippalīpippalīmūlacavyacitrakaśṛṅgaverasarṣapaphāṇitakṣīrakṣāralavaṇodakaiśca,
                        yathālābhaṃ yatheṣṭaṃ vā 'apyupasaṃskṛtya
                        vartikriyācūrṇāvalehasnehakaṣāyamāṃsarasayavāgūyūṣakāmbalikakṣīropadheyānmodakānanyāṃśca
                        bhakṣyaprakārān vividhānanuvidhāya yathārhaṃ vamanārhāya
                        dadyādvidhivadvamanam/ </p>
                    <p>iti kalpasaṃgraho vamanadravyāṇām/ </p>
                    <p>kalpameṣāṃ vistāreṇottarakālamupadekṣyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.136">
                        <label>Ca.3.8.136 </label>
                        virecanadravyāṇi tu
                        śyāmātrivṛccaturaṅgulatilvakamahāvṛkṣasaptalāśāṅkhinīdantīdravantīnāṃ
                        kṣīramūlatvakpatrapuṣpaphalāni yathāyogaṃ taistaiḥ
                        kṣīramūlatvakpatrapuṣpaphalairvikliptāvikliptaiḥ,
                        ajagandhāśvagandhājaśṛṅgīkṣīriṇīnīlinīklītakakaṣāyaiśca,
                        prakīryodakīryāmasūravidalākampillakaviḍaṅgagavākṣīkaṣāyaiśca,
                        pīlupriyālamṛdvīkākāśmaryaparūṣakabadaradāḍimāmalakaharītakībibhītakavṛścīrapunarnavāvidārigandhādikaṣāyaiśca,
                        sīdhusurāsauvīrakatuṣodakamaireyamedakamadirāmadhumadhūlakadhānyāmlakuvalabadarakharjūrakarkandhubhiśca,
                        dadhidadhimaṇḍodaśvidbhiśca, gomahiṣyajāvīnāṃ ca
                        kṣīramūtrairyathālābhaṃ yatheṣṭaṃ vā 'apyupasaṃskṛtya
                        vartikriyācūrṇāsavalekasnehakaṣāyamāṃsarasayūṣakāmbalikayavāgūkṣīropadheyān
                        modakānanyāṃśca bhakṣyapra(vi)kārān *vividhāṃśca yogānanuvidhāya
                        yathārhaṃ virecanārhāya dadyādvirecanam/ </p>
                    <p>iti kalpasaṃgraho virecanadravyāṇām/ </p>
                    <p>kalpameṣāṃ vistareṇa yathāvaduttarakālamupadekṣyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.137">
                        <label>Ca.3.8.137 </label>
                        āsthāpaneṣu tu bhūyiṣṭhakalpāni dravyāṇi yāni yogamupayānti teṣu
                        teṣvavasthāntareṣvāyurāṇāṃ, tāni dravyāṇi nāmato
                        vistareṇopadiśyamānānyaparisaṃkhyeyāni syuratibahutvāt;
                        iṣṭaścānatisaṃkṣepavistaropadeśastantre, iṣṭaṃ ca kevalaṃ jñānaṃ,
                        tasmādrasata eva tānyatra vyākhyāsyāmaḥ/ </p>
                    <p>*rasasaṃsargavikalpavistaro hyeṣāmaparisaṅkhyeyaḥ, samavetānāṃ
                        rasānāmaṃśāṃśabalavikalpātibahutvāt/ </p>
                    <p>tasmāddravyāṇāṃ caikadeśamudāharaṇārthaṃ raseṣvanuvibhajya
                        rasaikaikaśyena ca nāmalakṣaṇārthaṃ ṣaḍāsthāpanaskandhā rasato
                        'anuvibhajya vyākhyāsyante// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.138">
                        <label>Ca.3.8.138 </label>
                        yattu ṣaḍvidhamāsthāpanamekarasamityācakṣate bhiṣajaḥ,
                        taddurlabhatamaṃ saṃsṛṣṭarasabhūyiṣṭhatvāddravyāṇām/ </p>
                    <p>tasmānmadhurāṇi madhuraprāyāṇi madhuravipākāni madhuraprabhāvāṇi ca
                        madhuraskandhe madhurāṇyeva kṛtvopadekṣyante, tathetarāṇi
                        dravyāṇyapi// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.139">
                        <label>Ca.3.8.139 </label>
                        tadyathā---jīvakarṣabhakau jīvantī vīrā tāmalakī kākolī
                        kṣīrakākolī mudgaparṇī māṣaparṇī śālaparṇī pṛśniparṇya-*sanaparṇī
                        medā mahāmedā karkaṭaśṛṅgī śṛṅgāṭikā chinnaruhā cchatrā
                        'aticchatrā śrāvaṇī mahāśrāvaṇī sahadevā viśvadevā śuklā
                        kṣīraśuklā balā 'atibalā vidārī kṣīravidārī kṣudrasahā mahāsahā
                        ṛṣyagandhā 'aśvagandhā vṛścīraḥ punarnavā bṛhatī kaṇṭakārikorubūko
                        moraṭaḥ śvadaṃṣṭrā saṃharṣā śatāvarī śatapuṣpā madhūkapuṣpī
                        yaṣṭīmadhu madhūlikā mṛdvīkā kharjūraṃ parūṣakamātmaguptā
                        puṣkarabījaṃ kaśerukaṃ rājakaśerukaṃ rājādanaṃ katakaṃ kāśmaryaṃ
                        śītapākyodanapākī tālakharjūramastakamikṣurikṣuvālikā darbhaḥ
                        kuśaḥ kāśaḥ śālirgundretkaṭakaḥ śaramūlaṃ rājakṣavakaḥ ṛṣyaproktā
                        dvāradā bhāradvājī vanatrapuṣyabhīrupatrī haṃsapādī kākanāsikā
                        kuliṅgākṣī kṣīraballī kapolavallī kapotavallī somavallī gopavallī
                        madhuvallī ceti; eṣāmevaṃvidhānāmanyeṣāṃ ca
                        madhuravargaparisaṃkhyātānāmauṣadhadravyāṇāṃ chedyāni
                        khaṇḍaśaśchedayitvā bhedyāni cāṇuśo bhedayitvā prakṣa lya pānīyena
                        suprakṣālitāyāṃ sthālyāṃ samāvāpya payasā 'ardhodakenābhyāsicya
                        sādhayeddarvyā satatamavaghaṭṭayan; tadupayuktabhūyiṣṭhe 'ambhasi
                        gataraseṣvauṣadheṣu payasi cānupadagdhe sthālīmupahṛtya
                        *suparipūtaṃ payaḥ sukhoṣṇaṃ
                        ghṛtatailavasāmajjalavaṇaphāṇitopahitaṃ bastiṃ vātavikāriṇe
                        vidhijño vidhivaddadyāt; śītaṃ tu madhusarpirbhyāmupasaṃsṛjya
                        pittavikāriṇe vidhivaddadyāt/ </p>
                    <p>iti madhuraskandhaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.140">
                        <label>Ca.3.8.140 </label>
                        āmrāmrātakalakucakaramardavṛkṣāmlāmlavetasakuvalabadaradāḍimamātuluṅgagaṇḍīrāmalakanandītakaśītakatintiṇḍīkadantaśaṭhairāvatakakośāmradhanvanānāṃ
                        phalāni, patrāṇi cāmrātakāśmantakacāṅgerīṇāṃ caturvidhānāṃ
                        cāmlikānāṃ dvayośca kolayoścāmaśuṣkayordvayoścaiva
                        śuṣkāmlikayorgrāmyāraṇyayoḥ, āsavadravyāṇi ca
                        surāsauvīrakatuṣodakamaireyamedakamadirāmadhuśuktaśīdhudadhidadhimaṇḍodaśviddhānyāmlādīni
                        ca, eṣāmevaṃvidhānāmanyeṣāṃ
                        cāmlavargaparisaṃkhyātānāmauṣadhadravyāṇāṃ chedyāni
                        khaṇḍaśaśchedayitvā bhedyāni cāṇuśo bhedayitvā dravaiḥ
                        sthālyāmabhyāsicya sādhayitvopasaṃskṛtya
                        yathāvattailavasāmajjalavaṇaphāṇitopahitaṃ sukhoṣṇaṃ vātavikāriṇe
                        vidhijño vidhivaddadyāt/ </p>
                    <p>ityamlaskandhaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.141">
                        <label>Ca.3.8.141 </label>
                        saindhavasauvarcalakālaviḍapākyānūpakūpyavālukailamaulakasāmudraromakaudbhidauṣarapāṭeyakapāṃśujānyevaṃprakārāṇi
                        cānyāni lavaṇavargaparisaṃkhyātāni,
                        etānyamlopahitānyuṣṇodakopahitāni vā snehavanti sukhoṣṇaṃ bastiṃ
                        vātavikāriṇe vidhijño vidhivaddadyāt/ </p>
                    <p>iti lavaṇaskandhaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.142">
                        <label>Ca.3.8.142 </label>
                        pippalīpippalīmūlahastipippacavyacitrakaśṛṅgaveramaricājamodārdrakaviḍaṅgakustumburupīlutejovatyelākuṣṭhabhallātakāsthihiṅguniryāsakilimamūlakasarṣapalaśunakarañjaśigrukamadhuśigrukakharapuṣpabhūstṛṇasumukhasurasakuṭherakārjakagaṇḍīrakālamālakaparṇāsakṣavakaphaṇijjhakakṣāramūtrapittānīti;
                        eṣāmevaṃvidhānāṃ cānyeṣāṃ
                        kaṭukavargaparisaṃkhyātānāmauṣadhadravyāṇāṃ chedyāni
                        khaṇḍaśaśchedayitvā bhedyāni cāṇuśo bhedayitvā gomūtreṇa saha
                        sādhayitvopasaṃskṛtya yathāvanmadhutailalavaṇopahitaṃ sukhoṣṇaṃ
                        bastiṃ śleṣmavikāriṇe vidhijño vidhivaddadyāt/ </p>
                    <p>iti kaṭukaskandhaḥ//</p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.143">
                        <label>Ca.3.8.143 </label>
                        candananaladakṛtamālanaktamālanimbatumburukuṭajaharidrādāruharidrāmustamūrvākirātatiktakakaṭukarohiṇītrāyamāṇākāravellikākarīrakaravīrakebukakaṭhillakavṛṣamaṇḍūkaparṇīkarkoṭakavārtākukarkaśakākamācīkākodumbarikāsuṣavyativiṣāpaṭolakulakapāṭhāguḍūcīvetrāgravetasavikaṅkatabakulasomavalkasaptaparṇasumanārkāvalguja-*vacātagarāguruvālakośīrāṇīti,
                        eṣāmevaṃvidhānāṃ cānyeṣāṃ
                        tiktavargaparisaṃkhyātānāmauṣadhadravyāṇāṃ chedyāni
                        khaṇḍaśaśchedayitvā bhedyāni cāṇuśo bhedayitvā prakṣālya
                        pānīyenābhyāsicya sādhayitvopasaṃskṛtya
                        yathāvanmadhutailalavaṇopahitaṃ sukhoṣṇaṃ bastiṃ śleṣmavikāriṇe
                        vidhijño vidhivaddadyāt, śītaṃ tu madhusarpirbhyāmapasaṃsṛjya
                        pittavikāriṇe vidhijño vidhivaddadyāt/ </p>
                    <p>iti tiktaskandhaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.144">
                        <label>Ca.3.8.144 </label>
                        priyagṅvanantāmrāsthyambaṣṭhakīkaṭvaṅgalodhramocarasasamaṅgādhātakīpuṣpapadmāpadmakeśarajambvāmraplakṣavaṭakapītanodumbarāśvatthabhallātakāsthyaśmantakaśirīṣaśiṃśapāsomavalkatindukapriyālabadarakhadirasaptaparṇaśvakarṇasyandanārjunārimedailavālukaparipelavakadambaśallakījiṅginīkāśakaśerukarājakaśerukaṭphalavaṃśapadmakāśokaśāladhavasarjabhūrjaśaṇakharapuṣpāpuraśamīmācīkavarakatuṅgājakarṇasphūrjakabibhītakakumbhīpuṣkarabījabisamṛṇālatālakharjūra-*taruṇānīti,
                        eṣāmevaṃvidhānāṃ cānyeṣāṃ
                        kaṣāyavargaparisaṃkhyātānāmauṣadhadravyāṇāṃ chedyāni
                        khaṇḍaśaśchedayitvā bhedyāni cāṇuśo bhedayitvā prakṣālya
                        pānīyenābhyāsicya sādhayitvopasaṃskṛtya
                        yathāvanmadhutailalavaṇopahitaṃ sukhoṣṇaṃ bastiṃ śleṣmavikāriṇe
                        vidhijño vidhivaddadyāt, śītaṃ tu madhusarpirbhyāmupasaṃsṛjya
                        pittavikāriṇe dadyāt/ </p>
                    <p>iti kaṣāyaskandhaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.145">
                        <label>Ca.3.8.145 </label>
                        tatra ślokāḥ--- ṣaḍvargāḥ parisaṃkhyātā ya ete rasabhedataḥ/ </p>
                    <p>āsthāpanamabhipretya tānvidyātsārvayaugikān// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.146">
                        <label>Ca.3.8.146 </label>
                        sarśo hi praṇihitāḥ sarvarogeṣu jānatā/ </p>
                    <p>sarvānrogānniyacchanti yebhya āsthāpanaṃ hitam// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.147">
                        <label>Ca.3.8.147 </label>
                        yeṣāṃ yeṣāṃ praśāntyarthaṃ ye ye na parikīrtitāḥ/ </p>
                    <p>dravyavargā vikārāṇāṃ teṣāṃ te parikopakāḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.148">
                        <label>Ca.3.8.148 </label>
                        ityete ṣaḍāsthāpanaskandhā rasato 'anuvibhajya vyākhyātāḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.149">
                        <label>Ca.3.8.149 </label>
                        tebhyo bhiṣagbuddhimān parisaṃkhyātamapi yadyaddravyamayaugikaṃ
                        manyeta, tattadapakarṣayet; yadyaccānuktamapi yaugikaṃ manyeta,
                        tattadvidadhyāt; vargamapi vargeṇopasaṃsṛjedekamekenānekena vā
                        yuktiṃ pramāṇīkṛtya/ </p>
                    <p>pracaraṇamiva bhikṣukasya bījamiva karṣakasya sūtraṃ
                        buddhimatāmalpamapyanalpajñānāya bhavati;
                        tasmādbuddhimatāmūhāpohavitarkāḥ, mandabuddhestu
                        yathoktānugamanameva śreyaḥ/ </p>
                    <p>yathoktaṃ hi mārgamanugacchan bhiṣak saṃsādhayati
                        *kāryamanatimahattvādvā
                        vinipātayatyanatihrasvatvādudāharaṇasyeti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.150">
                        <label>Ca.3.8.150 </label>
                        ataḥ paramanuvāsanadravyāṇyanuvyākhyāsyāmaḥ/ </p>
                    <p>anuvāsanaṃ tu sneha eva/ </p>
                    <p>snehastu dvividhaḥ---sthāvarātmakaḥ, jaṅgamātmakaśca/ </p>
                    <p>tatra sthāvarātmakaḥ snehastailamatailaṃ ca/ </p>
                    <p>taddvayaṃ tailameva kṛtvopadekṣyāmaḥ, sarvatastailaprādhānyāt/ </p>
                    <p>jaṅgamātmakastu vasā, majjā, sarpiriti/ </p>
                    <p>teṣāṃ tailavasāmajjasarpiṣāṃ yathāpūrvaṃ śreṣṭhaṃ
                        vātaśleṣmavikāreṣvanuvāsanīyeṣu, yathottaraṃ tu pittavikāreṣu,
                        sarva eva vā sarvavikāreṣvapi yogamupayānti
                        saṃskāravidhiviśeṣāditi// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.151">
                        <label>Ca.3.8.151 </label>
                        śirovirecanadravyāṇi
                        punarapāmārgapippalīmaricaviḍaṅgaśigruśirīṣatumburupilvajājyajamodāvārtākīpṛthvīkailāhareṇukāphalāni
                        ca,
                        sumukhasurasakuṭherakagaṇḍīrakālamālakaparṇāsakṣavakaphaṇijjhakaharidrāśṛṅgaveramūlakalaśunatarkārīsarṣapapatrāṇi
                        ca,
                        arkālarkakuṣṭhanāgadantīvacāpāmārgaśvetājyotiṣmatīgavākṣīgaṇḍīrapuṣyavākpuṣpīvṛścikālīvayasthātiviṣāmūlāni
                        ca, haridrāśṛṅgaveramūlakalaśunakandāśca,
                        lodhramadanasaptaparṇanimbārkapuṣpāṇi ca,
                        devadārvagurusaralaśallakījiṅginyasanahiṅguniryāsāśca,
                        tejovatīvarāṅgeṅgudīśobhāñjanakabṛhatīkaṇṭakārikātvacaśceti/ </p>
                    <p>śirovirecanaṃ saptavidhaṃ,
                        phala-patra-mūla-kanda-puṣpa-niryāsa-tvagāśrayabhedāt/ </p>
                    <p>lavaṇakaṭutiktakaṣāyāṇi cendriyopaśayāni tathā 'aparāṇyanuktānyapi
                        dravyāṇi yathāyogavihitāni śirovirecanārthamupadiśyante iti// </p>
                    <p xml:id="Ca.3.8.152">
                        <label>Ca.3.8.152 </label>
                        tatra ślokāḥ---</p>
                    <lg>
                        <l>lakṣaṇācāryaśiṣyāṇāṃ parīkṣā kāraṇaṃ ca yat/ </l>
                        <l>adhyeyādhyāpanavidhī saṃbhāṣāvidhireva ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.3.8.153">
                            <label>Ca.3.8.153 </label>
                            ṣaḍbhirūnāni pañcāśadvādamārgapadāni ca/ </l>
                        <l>padāni daśa cānyāni kāraṇādīni tattvataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.3.8.154">
                            <label>Ca.3.8.154 </label>
                            saṃpraśnaśca parīkṣādernavako vamanādiṣu/ </l>
                        <l>bhiṣagjitīye rogāṇāṃ vimāne saṃprakāśitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.3.8.155">
                            <label>Ca.3.8.155 </label>
                            bahuvidhamidamuktamarthajātaṃ
                            bahuvidhavākyavicitramarthakāntam/ </l>
                        <l>bahuvidhaśubhaśabdasandhiyuktaṃ bahuvidhavādanisūdanaṃ
                            pareṣām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.3.8.156">
                            <label>Ca.3.8.156 </label>
                            imāṃ matiṃ bahuvidhahetusaṃśrayāṃ vijajñivān
                            paramatavādasūdanīm/ </l>
                        <l>*na sajjate paravacanāvamardanairna śakyate paravacanaiśca
                            marditum// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.3.8.157">
                            <label>Ca.3.8.157 </label>
                            doṣādīnāṃ tu bhāvānāṃ sarveṣāmeva hetumat/ </l>
                        <l>mānāt samyagvimānāni niruktāni vibhāgaśaḥ// </l>
                        <l> ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte vimānasthāne
                            rogabhiṣagjitīyavimānaṃ nāmāṣṭamo 'adhyāyaḥ// </l>
                    </lg>
                    <trailer>(agniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte/</trailer>
                </div>
                <trailer>anenāvadhinā sthānaṃ vimānānāṃ samarthitam/) vimānasthānavyākhyā
                    samāptā/ </trailer>
            </div>
            <div n="4" type="level1">
                <head>śārīrasthāna</head>
                <div n="1" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>prathamo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.4.1.1">
                        <label>Ca.4.1.1 </label>
                        athātaḥ katidhāpuruṣīyaṃ śārīraṃ vyākhyāsyāmaḥ//</p>
                    <p xml:id="Ca.4.1.2">
                        <label>Ca.4.1.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātryaḥ//</p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.3ab">
                            <label>Ca.4.1.3ab </label>
                            katidhā puruṣo dhīman ! dhātubhedena bhidyate/</l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.3cd">
                            <label>Ca.4.1.3cd </label>
                            puruṣaḥ kāraṇaṃ kasmāt, prabhavaḥ puruṣasya kaḥ//</l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.4ab">
                            <label>Ca.4.1.4ab </label>
                            kimajño jñaḥ, sa nityaḥ kiṃ kimanityo nidarśitaḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.4cd">
                            <label>Ca.4.1.4cd </label>
                            prakṛtiḥ kā, vikārāḥ ke, kiṃ liṅgaṃ puruṣasya ca//</l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.5ab">
                            <label>Ca.4.1.5ab </label>
                            niṣkriyaṃ ca svatantraṃ ca vaśinaṃ sarvagaṃ vibhum/</l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.5cd">
                            <label>Ca.4.1.5cd </label>
                            vadantyātmānamātmajñāḥ kṣetrajñaṃ sākṣiṇaṃ tathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.6ab">
                            <label>Ca.4.1.6ab </label>
                            niṣkriyasya kriyā tasya bhagavan ! vidyate katham/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.6cd">
                            <label>Ca.4.1.6cd </label>
                            svatantraścedaniṣṭāsu kathaṃ yoniṣu jāyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.7ab">
                            <label>Ca.4.1.7ab </label>
                            vaśī yadyasukhaiḥ kasmādbhāvairākramyate balāt/</l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.7cd">
                            <label>Ca.4.1.7cd </label>
                            sarvāḥ sarvagatatvācca vedanāḥ kiṃ na vetti saḥ//</l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.8ab">
                            <label>Ca.4.1.8ab </label>
                            na paśyati vibhuḥ kasmācchailakuḍyatiraskṛtam/</l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.8cd">
                            <label>Ca.4.1.8cd </label>
                            kṣetrajñaḥ kṣetramathavā kiṃ pūrvamiti saṃśayaḥ//</l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.9ab">
                            <label>Ca.4.1.9ab </label>
                            jñeyaṃ kṣetraṃ vinā pūrvaṃ kṣetrajñaḥ hi na yujyate/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.9cd">
                            <label>Ca.4.1.9cd </label>
                            kṣetraṃ ca yadi pūrvaṃ syāt kṣetrajñaḥ syādaśāśvataḥ//</l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.10ab">
                            <label>Ca.4.1.10ab </label>
                            sākṣibhūtaśca kasyāyaṃ kartā hyanyo na vidyate/</l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.10cd">
                            <label>Ca.4.1.10cd </label>
                            syāt kathaṃ cāvikārasya viśeṣo vedanākṛtaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.11ab">
                            <label>Ca.4.1.11ab </label>
                            atha cārtasya bhagavaṃstisṛṇāṃ kāṃ cikitsati/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.11cd">
                            <label>Ca.4.1.11cd </label>
                            atītāṃ vedanāṃ vaidyo vartamānāṃ bhaviṣyatīm// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.12ab">
                            <label>Ca.4.1.12ab </label>
                            bhaviṣyantyā asaṃprāptiratītāyā anāgamaḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.12cd">
                            <label>Ca.4.1.12cd </label>
                            sāṃpratikyā api sthānaṃ nāstyarteḥ saṃśayo hyataḥ//</l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.13ab">
                            <label>Ca.4.1.13ab </label>
                            kāraṇaṃ vedanānāṃ kiṃ,kimadhiṣṭhānamucyate/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.13cd">
                            <label>Ca.4.1.13cd </label>
                            kva caitā vedanāḥ sarvā nivṛttiṃ yāntyaśeṣataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.14ab">
                            <label>Ca.4.1.14ab </label>
                            sarvavit sarvasaṃnyāsī sarvasaṃyoganiḥsṛtaḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.14cd">
                            <label>Ca.4.1.14cd </label>
                            ekaḥ praśānto bhūtātmā kairliṅgairupalabhyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.15ab">
                            <label>Ca.4.1.15ab </label>
                            <note> 'vacastadagniveśasya'iti pā+</note>ityagniveśasya vacaḥ
                            śrutvā matimatāṃ varaḥ/</l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.15cd">
                            <label>Ca.4.1.15cd </label>
                            sarvaṃ yathāvat provāca praśāntātmā punarvasuḥ//</l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.16ab">
                            <label>Ca.4.1.16ab </label>
                            <note>'khādayaścetanādhātuṣaṣṭāstu'iti
                            pā+</note>khādayaścetanāṣaṣṭā dhātavaḥ puruṣaḥ smṛtaḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.16cd">
                            <label>Ca.4.1.16cd </label>
                            cetanādhāturapyekaḥ smṛtaḥ puruṣasaṃjñakaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.17ab">
                            <label>Ca.4.1.17ab </label>
                            punaśca dhātubhedena caturviṃśatikaḥ smṛtaḥ/</l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.17cd">
                            <label>Ca.4.1.17cd </label>
                            mano daśendriyāṇyarthāḥ prakṛtiścāṣṭadhātukī// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.18ab">
                            <label>Ca.4.1.18ab </label>
                            lakṣaṇaṃ manaso jñānasyābhāvo bhāva eva ca/</l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.18cd">
                            <label>Ca.4.1.18cd </label>
                            sati hyātmendriyārthānāṃ sannikarṣe na vartate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.19ab">
                            <label>Ca.4.1.19ab </label>
                            vaivṛttyānmanaso jñānaṃ sānnidhyāttacca vartate/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.19cd">
                            <label>Ca.4.1.19cd </label>
                            aṇutvamatha caikatvaṃ dvau guṇau manasaḥ smṛtau// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.20ab">
                            <label>Ca.4.1.20ab </label>
                            cintyaṃ vicāryamūhyaṃ ca dhyeyaṃ saṃkalpyameva ca/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.20cd">
                            <label>Ca.4.1.20cd </label>
                            yatkiṃcinmanaso jñeyaṃ tat sarvaṃ hyarthasaṃjñakam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.21ab">
                            <label>Ca.4.1.21ab </label>
                            indriyābhigrahaḥ karma manasaḥ svasya nigrahaḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.21cd">
                            <label>Ca.4.1.21cd </label>
                            ūho vicāraśca,tataḥ paraṃ buddhiḥ pravartate//</l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.22ab">
                            <label>Ca.4.1.22ab </label>
                            indriyeṇendriyārtho hi samanaskena gṛhyate/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.22cd">
                            <label>Ca.4.1.22cd </label>
                            kalpyate manasā tūrdhvaṃ guṇato doṣato 'athavā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.23ab">
                            <label>Ca.4.1.23ab </label>
                            jāyate viṣaye tatra yā buddhirniścayātmikā/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.23cd">
                            <label>Ca.4.1.23cd </label>
                            vyavasyati tayā vaktuṃ kartuṃ vā buddhipūrvakam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.24ab">
                            <label>Ca.4.1.24ab </label>
                            ekaikādhikayuktāni khādīnāmindriyāṇi tu/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.24cd">
                            <label>Ca.4.1.24cd </label>
                            pañca karmānumeyāni yebhyo buddhiḥ pravartate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.25ab">
                            <label>Ca.4.1.25ab </label>
                            <note> 'hastapādaṃ'iti pā+</note>hastau pādau gudopasthaṃ
                            vāgindriyamathāpi ca/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.25cd">
                            <label>Ca.4.1.25cd </label>
                            karmendriyāṇi pañcaiva pādau gamanakarmaṇi//</l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.26ab">
                            <label>Ca.4.1.26ab </label>
                            pāyūpasthaṃ visargārthaṃ hastau grahaṇadhāraṇe/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.26cd">
                            <label>Ca.4.1.26cd </label>
                            jihvā vāgindriyaṃ vāk ca satyā jyotistamo 'anṛtā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.27ab">
                            <label>Ca.4.1.27ab </label>
                            mahābhūtāni khaṃ vāyuragnirāpaḥ kṣitistathā/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.27cd">
                            <label>Ca.4.1.27cd </label>
                            śabdaḥ sparśaśca rūpaṃ ca raso gandhaśca tadguṇāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.28ab">
                            <label>Ca.4.1.28ab </label>
                            <note> 'teṣāmekaguṇaṃ pūrvaṃ'iti pā+</note>teṣāmekaguṇaḥ pūrvo
                            guṇavṛddhiḥ pare pare/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.28cd">
                            <label>Ca.4.1.28cd </label>
                            pūrvaḥ <note> 'pūrvo guṇaścaiva'iti pā+</note>pūrvaguṇaścaiva
                            kramaśo guṇiṣu smṛtaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.29ab">
                            <label>Ca.4.1.29ab </label>
                            kharadravacaloṣṇatvaṃ bhūjalānilatejasām/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.29cd">
                            <label>Ca.4.1.29cd </label>
                            ākāśasyāpratīghāto dṛṣṭaṃ liṅgaṃ yathākramam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.30ab">
                            <label>Ca.4.1.30ab </label>
                            lakṣaṇaṃ sarvamevaitat sparśanendriyagocaram/</l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.30cd">
                            <label>Ca.4.1.30cd </label>
                            sparśanendriyavijñeyaḥ sparśo hi saviparyayaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.31ab">
                            <label>Ca.4.1.31ab </label>
                            guṇāḥ śarīre guṇināṃ nirdiṣṭāścihnameva ca / </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.31cd">
                            <label>Ca.4.1.31cd </label>
                            arthāḥ śabdādayo jñeyā gocarā viṣayā guṇāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.32ab">
                            <label>Ca.4.1.32ab </label>
                            yā yadindriyamāśritya jantorbuddhiḥ pravartate / </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.32cd">
                            <label>Ca.4.1.32cd </label>
                            yāti sā tena nirdeśaṃ manasā ca manobhavā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.33ab">
                            <label>Ca.4.1.33ab </label>
                            bhedāt kāryendriyārthānāṃ bahvyo vai buddhayaḥ smṛtāḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.33cd">
                            <label>Ca.4.1.33cd </label>
                            ātmendriyamanorthānām-<note> 'ekaikasannikarṣajāḥ'iti
                                pā+</note>ekaikā sannikarṣajā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.34ab">
                            <label>Ca.4.1.34ab </label>
                            aṅgulyaṅguṣṭhatalajastantrīvīṇānakhodbhavaḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.34cd">
                            <label>Ca.4.1.34cd </label>
                            dṛṣṭaḥ śabdo yathā buddhirdṛṣṭā saṃyogajā tathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.35ab">
                            <label>Ca.4.1.35ab </label>
                            buddhīndriyamanorthānāṃ vidyādyogadharaṃ param/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.35cd">
                            <label>Ca.4.1.35cd </label>
                            caturviṃśatiko hyeṣa rāśiḥ puruṣasaṃjñakaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.36ab">
                            <label>Ca.4.1.36ab </label>
                            rajastamobhyāṃ yuktasya saṃyogo 'ayamanantavān/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.36cd">
                            <label>Ca.4.1.36cd </label>
                            tābhyāṃ nirākṛtābhyāṃ tu <note> 'sattvabuddhyā'iti
                            pā+</note>sattvavṛddhyā nirvartate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.37ab">
                            <label>Ca.4.1.37ab </label>
                            atra karma phalaṃ cātra jñānaṃ cātra pratiṣṭhitam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.37cd">
                            <label>Ca.4.1.37cd </label>
                            atra mohaḥ sukhaṃ duḥkhaṃ jīvitaṃ maraṇaṃ svatā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.38ab">
                            <label>Ca.4.1.38ab </label>
                            <note> 'etadyo veda'iti pā+</note>evaṃ yo veda tattvena sa
                            veda pralayodayau/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.38cd">
                            <label>Ca.4.1.38cd </label>
                            pāraṃparyaṃ cikitsāṃ ca <note> 'vedyaṃ yaccātra'iti
                            pā+</note>jñātavyaṃ yacca kiṃcana// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.39ab">
                            <label>Ca.4.1.39ab </label>
                            bhāstamaḥ satyamanṛtaṃ vedāḥ karma śubhāśubham/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.39cd">
                            <label>Ca.4.1.39cd </label>
                            na syuḥ <note>'kartā veditā' iti pā+</note>kartā ca boddhā ca
                            puruṣo na bhavedyadi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.40ab">
                            <label>Ca.4.1.40ab </label>
                            nāśrayo na sukhaṃ nārtirna gatirnāgatirna vāk/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.40cd">
                            <label>Ca.4.1.40cd </label>
                            na vijñānaṃ na śāstrāṇi na janma maraṇaṃ na ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.41ab">
                            <label>Ca.4.1.41ab </label>
                            na bandho na ca mokṣaḥ syāt puruṣo na bhavedyadi/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.41cd">
                            <label>Ca.4.1.41cd </label>
                            kāraṇaṃ puruṣastasmāt kāraṇajñairudāhṛtaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.42ab">
                            <label>Ca.4.1.42ab </label>
                            na cet kāraṇamātmā syād-<note>'khādayaḥ' iti
                            pā+</note>bhādayaḥ syurahetukāḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.42cd">
                            <label>Ca.4.1.42cd </label>
                            na caiṣu saṃbhavej jñānaṃ na ca taiḥ syāt prayojanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.43ab">
                            <label>Ca.4.1.43ab </label>
                            kṛtaṃ mṛddaṇḍacakraiśca kumbhakārādṛte ghaṭam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.43cd">
                            <label>Ca.4.1.43cd </label>
                            kṛtaṃ mṛttṛṇakāṣṭhaiśca gṛhakārādvinā gṛham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.44ab">
                            <label>Ca.4.1.44ab </label>
                            yo vadet sa vadeddehaṃ saṃbhūya karaṇaiḥ kṛtam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.44cd">
                            <label>Ca.4.1.44cd </label>
                            vinā kartāramajñānādyuktyāgamabahiṣkṛtaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.45ab">
                            <label>Ca.4.1.45ab </label>
                            kāraṇaṃ puruṣaḥ sarvaiḥ pramāṇairupalabhyate//</l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.45cd">
                            <label>Ca.4.1.45cd </label>
                            yebhyaḥ prameyaṃ sarvebhya āgamebhyaḥ pramīyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.46ab">
                            <label>Ca.4.1.46ab </label>
                            na te tatsadṛśāstvanye pāraṃparyasamutthitāḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.46cd">
                            <label>Ca.4.1.46cd </label>
                            sārūpyādye ta eveti nirdiśyante navā navāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.47ab">
                            <label>Ca.4.1.47ab </label>
                            bhāvāsteṣāṃ samudayo nirīśaḥ sattvasaṃjñakaḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.47cd">
                            <label>Ca.4.1.47cd </label>
                            kartā bhoktā na sa pumāniti kecidvyavasthitāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.48ab">
                            <label>Ca.4.1.48ab </label>
                            teṣāmanyaiḥ kṛtasyānye <note>'bhāvairbhāvā' iti
                            pā+</note>bhāvā bhāvairnavāḥ phalam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.48cd">
                            <label>Ca.4.1.48cd </label>
                            bhuñjate sadṛśāḥ prāptaṃ yairātmā nopadiśyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.49ab">
                            <label>Ca.4.1.49ab </label>
                            karaṇānyānyatā dṛṣṭā kartuḥ kartā sa eva tu/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.49cd">
                            <label>Ca.4.1.49cd </label>
                            kartā hi karaṇairyuktaḥ kāraṇaṃ sarvakarmaṇām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.50ab">
                            <label>Ca.4.1.50ab </label>
                            nimeṣakālādbhāvānāṃ kālaḥ śīghrataro 'atyaye/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.50cd">
                            <label>Ca.4.1.50cd </label>
                            bhagnānāṃ <note> 'ca' iti pā+</note>na punarbhāvaḥ kṛtaṃ
                            nānyamupaiti ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.51ab">
                            <label>Ca.4.1.51ab </label>
                            mataṃ tattvavidām etad yasmāt tasmāt sa kāraṇam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.51cd">
                            <label>Ca.4.1.51cd </label>
                            kriyopabhoge bhūtānāṃ nityaḥ puruṣasaṃjñakaḥ//</l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.52ab">
                            <label>Ca.4.1.52ab </label>
                            ahaṅkāraḥ phalaṃ karma dehāntaragatiḥ smṛtiḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.52cd">
                            <label>Ca.4.1.52cd </label>
                            vidyate sati bhūtānāṃ kāraṇe deham antarā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.53ab">
                            <label>Ca.4.1.53ab </label>
                            prabhavo na hy anāditvād vidyate paramātmanaḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.53cd">
                            <label>Ca.4.1.53cd </label>
                            puruṣo rāśisaṃjñastu mohecchādveṣakarmajaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.54ab">
                            <label>Ca.4.1.54ab </label>
                            ātmā jñaḥ karaṇairyogāj jñānaṃ tvasya pravartate/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.54cd">
                            <label>Ca.4.1.54cd </label>
                            karaṇānāmavaimalyādayogādvā na vartate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.55ab">
                            <label>Ca.4.1.55ab </label>
                            paśyato 'api yathā++ādarśe saṃkliṣṭe nāsti darśanam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.55cd">
                            <label>Ca.4.1.55cd </label>
                            <note>'yadvajjale' iti pā+</note>tattvaṃ jale vā kaluṣe
                            cetasyupahate tathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.56ab">
                            <label>Ca.4.1.56ab </label>
                            karaṇāni mano buddhirbuddhikarmendriyāṇi ca/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.56cd">
                            <label>Ca.4.1.56cd </label>
                            kartuḥ saṃyogajaṃ karma vedanā buddhireva ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.57ab">
                            <label>Ca.4.1.57ab </label>
                            naikaḥ pravartate kartuṃ bhūtātmā nāśnute phalam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.57cd">
                            <label>Ca.4.1.57cd </label>
                            saṃyogādvartate sarvaṃ tamṛte nāsti kiñcana// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.58ab">
                            <label>Ca.4.1.58ab </label>
                            na hyeko vartate bhāvo vartate nāpyahetukaḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.58cd">
                            <label>Ca.4.1.58cd </label>
                            śīghragatvāt-<note>'svabhāvāttu bhāvo na vyativartate'iti
                                pā+</note>svabhāvāttvabhāvo na vyativartate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.59ab">
                            <label>Ca.4.1.59ab </label>
                            anādiḥ puruṣo nityo viparītastu hetujaḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.59cd">
                            <label>Ca.4.1.59cd </label>
                            sadakāraṇavannityaṃ dṛṣṭaṃ hetujamanyathā//</l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.60ab">
                            <label>Ca.4.1.60ab </label>
                            tadeva bhāvādagrāhyaṃ <note>'nityatvānna kutaścana'iti
                                pā+</note>nityatva na kutaścana/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.60cd">
                            <label>Ca.4.1.60cd </label>
                            bhāvājjñeyaṃ tadavyaktamacintyaṃ vyaktamanyathā//</l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.61ab">
                            <label>Ca.4.1.61ab </label>
                            avyaktamātmā kṣetrajñaḥ śāśvato vibhuravyayaḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.61cd">
                            <label>Ca.4.1.61cd </label>
                            tasmādyadanyattadvyaktaṃ, vakṣyate cāparaṃ dvayam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.62ab">
                            <label>Ca.4.1.62ab </label>
                            vyaktamaindriyakaṃ caiva gṛhyate tadyadindriyaiḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.62cd">
                            <label>Ca.4.1.62cd </label>
                            ato 'anyat punaravyaktaṃ liṅgagrāhyamatīndriyam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.63ab">
                            <label>Ca.4.1.63ab </label>
                            khādīni buddhir avyaktam ahaṅkāras tathā 'aṣṭamaḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.63cd">
                            <label>Ca.4.1.63cd </label>
                            bhūtaprakṛtiruddiṣṭā vikārāścaiva ṣoḍaśa// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.64ab">
                            <label>Ca.4.1.64ab </label>
                            buddhīndriyāṇi pañcaiva pañca karmendriyāṇi ca/</l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.64cd">
                            <label>Ca.4.1.64cd </label>
                            samanaskāśca pañcārthā vikārā iti saṃjñitāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.65ab">
                            <label>Ca.4.1.65ab </label>
                            iti kṣetraṃ samuddiṣṭaṃ sarvamavyaktavarjitam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.65cd">
                            <label>Ca.4.1.65cd </label>
                            avyaktamasya kṣetrasya kṣetrajñamṛṣayo viduḥ//</l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.66ab">
                            <label>Ca.4.1.66ab </label>
                            jāyate buddhiravyaktādbuddhyā 'ahamiti manyate/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.66cd">
                            <label>Ca.4.1.66cd </label>
                            paraṃ <note>'khādīnyahaṅkāra upādatte' iti
                            pā+</note>khādīnyahaṅkārādutpadyante yathākramam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.67ab">
                            <label>Ca.4.1.67ab </label>
                            tataḥ saṃpūrṇasarvāṅgo jāto 'abhyudita ucyate/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.67cd">
                            <label>Ca.4.1.67cd </label>
                            puruṣaḥ pralaye ceṣṭaiḥ punarbhāvairviyujyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.68ab">
                            <label>Ca.4.1.68ab </label>
                            avyaktādvyaktatāṃ yāti vyaktādavyaktatāṃ punaḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.68cd">
                            <label>Ca.4.1.68cd </label>
                            rajastamobhyāmāviṣṭaścakravat parivartate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.69ab">
                            <label>Ca.4.1.69ab </label>
                            yeṣāṃ dvandve parā saktirahaṅkāraparāśca ye/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.69cd">
                            <label>Ca.4.1.69cd </label>
                            udayapralayau teṣāṃ na teṣāṃ ye tvato 'anyathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.70ab">
                            <label>Ca.4.1.70ab </label>
                            prāṇāpānau nimeṣādyā jīvanaṃ manaso gatiḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.70cd">
                            <label>Ca.4.1.70cd </label>
                            indriyāntarasaṃcāraḥ preraṇaṃ dhāraṇaṃ ca yat// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.71ab">
                            <label>Ca.4.1.71ab </label>
                            deśāntaragatiḥ svapne pañcatvagrahaṇaṃ tathā/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.71cd">
                            <label>Ca.4.1.71cd </label>
                            dṛṣṭasya dakṣiṇenākṣṇā savyenāvagamastathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.72ab">
                            <label>Ca.4.1.72ab </label>
                            icchā dveṣaḥ sukhaṃ duḥkhaṃ prayatnaścetanā dhṛtiḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.72cd">
                            <label>Ca.4.1.72cd </label>
                            buddhiḥ smṛtirahaṅkāro liṅgāni paramātmanaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.73ab">
                            <label>Ca.4.1.73ab </label>
                            yasmāt samupalabhyante liṅgānyetāni jīvataḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.73cd">
                            <label>Ca.4.1.73cd </label>
                            na mṛtasyātmaliṅgāni tasmādāhurmaharṣayaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.74ab">
                            <label>Ca.4.1.74ab </label>
                            śarīraṃ hi gate tasmiñ śūnyāgāramacetanam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.74cd">
                            <label>Ca.4.1.74cd </label>
                            pañcabhūtāvaśeṣatvāt pañcatvaṃgatamucyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.75ab">
                            <label>Ca.4.1.75ab </label>
                            acetanaṃ kriyāvacca manaścetayitā paraḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.75cd">
                            <label>Ca.4.1.75cd </label>
                            yuktasya manasā tasya nirdiśyante vibhoḥ kriyāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.76ab">
                            <label>Ca.4.1.76ab </label>
                            cetanāvān yataścātmā tataḥ kartā nirucyate/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.76cd">
                            <label>Ca.4.1.76cd </label>
                            acetanatvācca manaḥ kriyāvadapi nocyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.77ab">
                            <label>Ca.4.1.77ab </label>
                            yathāsvenātmanā++ātmānaṃ sarvaḥ sarvāsu yoniṣu/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.77cd">
                            <label>Ca.4.1.77cd </label>
                            prāṇaistantrayate prāṇī nahyanyo 'astyasya tantrakaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.78ab">
                            <label>Ca.4.1.78ab </label>
                            vaśī tat kurute karma yat kṛtvā phalamaśnute/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.78cd">
                            <label>Ca.4.1.78cd </label>
                            vaśī cetaḥ samādhatte vaśī sarvaṃ nirasyati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.79ab">
                            <label>Ca.4.1.79ab </label>
                            <note>'dehe sarvagataścātmā' iti pā+</note>dehī sarvagato
                            'apyātmā sve sve saṃsparśanendriye/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.79cd">
                            <label>Ca.4.1.79cd </label>
                            sarvāḥ sarvāśrayasthāstu nātmā 'ato vetti vedanāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.80ab">
                            <label>Ca.4.1.80ab </label>
                            vibhutvamata evāsya yasmāt sarvagato mahān/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.80cd">
                            <label>Ca.4.1.80cd </label>
                            manasaśca samādhānāt paśyatyātmā tiraskṛtam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.81ab">
                            <label>Ca.4.1.81ab </label>
                            nityānubandhaṃ manasā dehakarmānupātinā/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.81cd">
                            <label>Ca.4.1.81cd </label>
                            sarvayonigataṃ vidyādekayonāvapi sthitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.82ab">
                            <label>Ca.4.1.82ab </label>
                            <note>'anādirātmā kṣetrasya pāramparyamanādikam' iti
                                pā+</note>ādirnāstyātmanaḥ kṣetrapāraṃparyamanādikam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.82cd">
                            <label>Ca.4.1.82cd </label>
                            atastayoranāditvāt kiṃ pūrvamiti nocyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.83ab">
                            <label>Ca.4.1.83ab </label>
                            jñaḥ sākṣītyucyate nājñaḥ sākṣī tvātmā yataḥ smṛtaḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.83cd">
                            <label>Ca.4.1.83cd </label>
                            sarve bhāvā hi sarveṣāṃ bhūtānāmātmasākṣikāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.84ab">
                            <label>Ca.4.1.84ab </label>
                            naikaḥ kadācidbhūtātmā lakṣaṇairupalabhyate/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.84cd">
                            <label>Ca.4.1.84cd </label>
                            viśeṣo 'anupalabhyasya tasya naikasya vidyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.85ab">
                            <label>Ca.4.1.85ab </label>
                            saṃyogapuruṣasyeṣṭo viśeṣo vedanākṛtaḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.85cd">
                            <label>Ca.4.1.85cd </label>
                            vedanā yatra niyatā viśeṣastatra tatkṛtaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.86ab">
                            <label>Ca.4.1.86ab </label>
                            cikitsati bhiṣak sarvāstrikālā vedanā iti/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.86cd">
                            <label>Ca.4.1.86cd </label>
                            yayā yuktyā vadantyeke sā yuktirupadhāryatām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.87ab">
                            <label>Ca.4.1.87ab </label>
                            punastacchirasaḥ śūlaṃ jvaraḥ sa punarāgataḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.87cd">
                            <label>Ca.4.1.87cd </label>
                            punaḥ sa kāso balavāṃśchardiḥ sā punarāgatā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.88ab">
                            <label>Ca.4.1.88ab </label>
                            ebhiḥ prasiddhavacanairatītāgamanaṃ matam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.88cd">
                            <label>Ca.4.1.88cd </label>
                            kālaścāyamatītānāmartīnāṃ punarāgataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.89ab">
                            <label>Ca.4.1.89ab </label>
                            tamartikālamuddiśya bheṣajaṃ yat prayujyate/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.89cd">
                            <label>Ca.4.1.89cd </label>
                            atītānāṃ praśamanaṃ vedanānāṃ taducyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.90ab">
                            <label>Ca.4.1.90ab </label>
                            āpastāḥ punarāgurmā yābhiḥ śasyaṃ purā hatam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.90cd">
                            <label>Ca.4.1.90cd </label>
                            yathā prakriyate setuḥ pratikarma tathā++āśraye// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.91ab">
                            <label>Ca.4.1.91ab </label>
                            pūrvarūpaṃ vikārāṇāṃ dṛṣṭvā prādurbhaviṣyatām/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.91cd">
                            <label>Ca.4.1.91cd </label>
                            yā kriyā kriyate sā ca vedanāṃ hantyanāgatām</l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.92ab">
                            <label>Ca.4.1.92ab </label>
                            pāraṃparyānubandhastu duḥkhānāṃ vinivartate/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.92cd">
                            <label>Ca.4.1.92cd </label>
                            sukhahetūpacāreṇa sukhaṃ cāpi pravartate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.93ab">
                            <label>Ca.4.1.93ab </label>
                            na samā yānti vaiṣamyaṃ viṣamāḥ samatāṃ na ca / </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.93cd">
                            <label>Ca.4.1.93cd </label>
                            hetubhiḥ sadṛśā nityaṃ jāyante dehadhātavaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.94ab">
                            <label>Ca.4.1.94ab </label>
                            yuktimetāṃ puraskṛtya trikālāṃ vedanāṃ bhiṣak/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.94cd">
                            <label>Ca.4.1.94cd </label>
                            hantītyuktaṃ cikitsā tu naiṣṭhikī yā vinopadhām</l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.95ab">
                            <label>Ca.4.1.95ab </label>
                            upadhā hi paro heturduḥkhaduḥkhāśrayapradaḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.95cd">
                            <label>Ca.4.1.95cd </label>
                            tyāgaḥ sarvopadhānāṃ ca sarvaduḥkhavyapohakaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.96ab">
                            <label>Ca.4.1.96ab </label>
                            koṣakāro yathā hyaṃśūnupādatte <note>'vadhāvahān' iti
                                pā+</note>vadhapradān/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.96cd">
                            <label>Ca.4.1.96cd </label>
                            upādatte tathā 'arthebhyastṛṣṇāmajñaḥ sadā++āturaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.97ab">
                            <label>Ca.4.1.97ab </label>
                            yastvagnikalpānarthāñ jño jñātvā tebhyo nivartate/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.97cd">
                            <label>Ca.4.1.97cd </label>
                            anārambhādasaṃyogāttaṃ duḥkhaṃ nopatiṣṭhate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.98ab">
                            <label>Ca.4.1.98ab </label>
                            dhīdhṛtismṛtivibhraṃśaḥ saṃprāptiḥ kālakarmaṇām/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.98cd">
                            <label>Ca.4.1.98cd </label>
                            asātmyārthāgamaśceti jñātavyā duḥkhahetavaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.99ab">
                            <label>Ca.4.1.99ab </label>
                            viṣamābhiniveśo yo nityānitye hitāhite/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.99cd">
                            <label>Ca.4.1.99cd </label>
                            jñeyaḥ sa buddhivibhraṃśaḥ samaṃ buddhirhi paśyati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.100ab">
                            <label>Ca.4.1.100ab </label>
                            viṣayapravaṇaṃ sattvaṃ dhṛtibhraṃśānna śakyate/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.100cd">
                            <label>Ca.4.1.100cd </label>
                            niyantumahitādarthāddhṛtirhi niyamātmikā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.101ab">
                            <label>Ca.4.1.101ab </label>
                            tattvajñāne smṛtiryasya rajomohāvṛtātmanaḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.101cd">
                            <label>Ca.4.1.101cd </label>
                            bhraśyate sa smṛtibhraṃśaḥ smartavyaṃ hi smṛtau sthitam</l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.102ab">
                            <label>Ca.4.1.102ab </label>
                            dhīdhṛtismṛtivibhraṣṭaḥ karma yat kurute 'aśubham/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.102cd">
                            <label>Ca.4.1.102cd </label>
                            prajñāparādhaṃ taṃ vidyāt sarvadoṣaprakopaṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.103ab">
                            <label>Ca.4.1.103ab </label>
                            udīraṇaṃ gatimatāmudīrṇānāṃ ca nigrahaḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.103cd">
                            <label>Ca.4.1.103cd </label>
                            sevanaṃ sāhasānāṃ ca nārīṇāṃ cātisevanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.104ab">
                            <label>Ca.4.1.104ab </label>
                            karmakālātipātaśca mithyārambhaśca karmaṇām/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.104cd">
                            <label>Ca.4.1.104cd </label>
                            vinayācāralopaśca pūjyānāṃ cābhidharṣaṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.105ab">
                            <label>Ca.4.1.105ab </label>
                            jñātānāṃ svayamarthānāmahitānāṃ niṣevaṇam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.105cd">
                            <label>Ca.4.1.105cd </label>
                            paramaunmādikānāṃ ca pratyayānāṃ niṣevaṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.106ab">
                            <label>Ca.4.1.106ab </label>
                            akālādeśasaṃcārau maitrī saṃkliṣṭakarmabhiḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.106cd">
                            <label>Ca.4.1.106cd </label>
                            indriyopakramoktasya sadvṛttasya ca varjanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.107ab">
                            <label>Ca.4.1.107ab </label>
                            īrṣyāmānabhayakrodhalobhamohamadabhramāḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.107cd">
                            <label>Ca.4.1.107cd </label>
                            tajjaṃ vā karma yat kliṣṭaṃ kliṣṭaṃ yaddehakarma ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.108ab">
                            <label>Ca.4.1.108ab </label>
                            yaccānyadīdṛśaṃ karma rajomohasamutthitam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.108cd">
                            <label>Ca.4.1.108cd </label>
                            prajñāparādhaṃ taṃ śiṣṭā bruvate <note>'vyādhikāriṇam'iti
                                pā+</note>vyādhikāraṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.109ab">
                            <label>Ca.4.1.109ab </label>
                            buddhyā viṣamavijñānaṃ viṣamaṃ ca pravartanam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.109cd">
                            <label>Ca.4.1.109cd </label>
                            prajñāparādhaṃ jānīyānmanaso gocaraṃ hi tat// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.110ab">
                            <label>Ca.4.1.110ab </label>
                            nirdiṣṭā kālasaṃprāptirvyādhīnāṃ vyādhisaṃgrahe/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.110cd">
                            <label>Ca.4.1.110cd </label>
                            cayaprakopapraśamāḥ pittādīnāṃ yathā purā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.111ab">
                            <label>Ca.4.1.111ab </label>
                            mithyātihīnaliṅgāśca varṣāntā rogahetavaḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.111cd">
                            <label>Ca.4.1.111cd </label>
                            <note>'bhuktajīrṇaprajīrṇānnakālāḥ'iti
                            pā+</note>jīrṇabhuktaprajīrṇānnakālākālasthitiśca yā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.112ab">
                            <label>Ca.4.1.112ab </label>
                            pūrvamadhyāparāhṇāśca rātryā yāmāstrayaśca ye/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.112cd">
                            <label>Ca.4.1.112cd </label>
                            eṣu kāleṣu niyatā ye rogāste ca kālajāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.113ab">
                            <label>Ca.4.1.113ab </label>
                            anyedyuṣko dvyahagrāhī tṛtīyakacaturthakau/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.113cd">
                            <label>Ca.4.1.113cd </label>
                            sve sve kāle pravartante kāle hyeṣāṃ balāgamaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.114ab">
                            <label>Ca.4.1.114ab </label>
                            ete <note>anye ca ye keciditi
                                ardhāvabhedakāpasmārādayaḥ</note>cānye ca ye kecit kālajā
                            vividhā gadāḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.114cd">
                            <label>Ca.4.1.114cd </label>
                            anāgate cikitsyāste balakālau vijānatā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.115ab">
                            <label>Ca.4.1.115ab </label>
                            kālasya pariṇāmena jarāmṛtyunimittajāḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.115cd">
                            <label>Ca.4.1.115cd </label>
                            rogāḥ svābhāvikā dṛṣṭāḥ svabhāvo niṣpratikriyaḥ</l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.116ab">
                            <label>Ca.4.1.116ab </label>
                            nirdiṣṭaṃ daivaśabdena karma yat paurvadehikam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.116cd">
                            <label>Ca.4.1.116cd </label>
                            hetustadapi kālena rogāṇāmupalabhyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.117ab">
                            <label>Ca.4.1.117ab </label>
                            na hi karma mahat kiñcit phalaṃ yasya na bhujyate/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.117cd">
                            <label>Ca.4.1.117cd </label>
                            kriyāghnāḥ karmajā rogāḥ praśamaṃ yānti tatkṣayāt</l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.118ab">
                            <label>Ca.4.1.118ab </label>
                            atyugraśabdaśravaṇācchravaṇāt sarvaśo na ca / </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.118cd">
                            <label>Ca.4.1.118cd </label>
                            śabdānāṃ cātihīnānāṃ bhavanti śravaṇājjaḍāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.119ab">
                            <label>Ca.4.1.119ab </label>
                            paruṣodbhīṣaṇāśastāpriyavyasanasūcakaiḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.119cd">
                            <label>Ca.4.1.119cd </label>
                            śabdaiḥ śravaṇasaṃyogo mithyāsaṃyoga ucyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.120ab">
                            <label>Ca.4.1.120ab </label>
                            asaṃsparśo 'atisaṃsparśo hīnasaṃsparśa eva ca / </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.120cd">
                            <label>Ca.4.1.120cd </label>
                            spṛśyānāṃ saṃgraheṇoktaḥ sparśanendriyabādhakaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.121ab">
                            <label>Ca.4.1.121ab </label>
                            yo bhūtaviṣavātānāmakālenāgataśca yaḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.121cd">
                            <label>Ca.4.1.121cd </label>
                            snehaśītoṣṇasaṃsparśo mithyāyogaḥ sa ucyate</l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.122ab">
                            <label>Ca.4.1.122ab </label>
                            rūpāṇāṃ bhāsvatāṃ dṛṣṭirvinaśyatyatidarśanāt/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.122cd">
                            <label>Ca.4.1.122cd </label>
                            darśanāccātisūkṣmāṇāṃ sarvaśaścāpyadarśanāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.123ab">
                            <label>Ca.4.1.123ab </label>
                            <note>'+tikliṣṭadarśanāt' iti
                            pā+</note>dviṣṭabhairavabībhatsadūrātiśliṣṭadarśanāt/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.123cd">
                            <label>Ca.4.1.123cd </label>
                            tāmasānāṃ ca rūpāṇāṃ mithyāsaṃyoga ucyate</l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.124ab">
                            <label>Ca.4.1.124ab </label>
                            atyādānamanādānamokasātmyādibhiśca yat/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.124cd">
                            <label>Ca.4.1.124cd </label>
                            rasānāṃ viṣamādānamalpādānaṃ ca dūṣaṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.125ab">
                            <label>Ca.4.1.125ab </label>
                            atimṛdvatitīkṣṇānāṃ gandhānāmupasevanam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.125cd">
                            <label>Ca.4.1.125cd </label>
                            asevanaṃ sarvaśaśca ghrāṇendriyavināśanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.126ab">
                            <label>Ca.4.1.126ab </label>
                            pūtibhūtaviṣadviṣṭā gandhā ye cāpyanārtavāḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.126cd">
                            <label>Ca.4.1.126cd </label>
                            tairgandhairghrāṇasaṃyogo mithyāyogaḥ sa ucyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.127ab">
                            <label>Ca.4.1.127ab </label>
                            ityasātmyārthasaṃyogastrividho doṣakopanaḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.127cd">
                            <label>Ca.4.1.127cd </label>
                            asātmyamiti tadvidyādyanna yāti sahātmatām</l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.128ab">
                            <label>Ca.4.1.128ab </label>
                            mithyātihīnayogebhyo yo vyādhirupajāyate/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.128cd">
                            <label>Ca.4.1.128cd </label>
                            śabdādīnāṃ sa vijñeyo vyādhiraindriyako budhaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.129ab">
                            <label>Ca.4.1.129ab </label>
                            <note>'asātmyānāṃ'iti pā+</note>vedanānāmaśāntānāmityete
                            hetavaḥ smṛtāḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.129cd">
                            <label>Ca.4.1.129cd </label>
                            sukhahetuḥ samastvekaḥ samayogaḥ sudurlabhaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.130ab">
                            <label>Ca.4.1.130ab </label>
                            nendriyāṇi na caivārthāḥ sukhaduḥkhasya hetavaḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.130cd">
                            <label>Ca.4.1.130cd </label>
                            hetustu sukhaduḥkhasya yogo dṛṣṭaścaturvidhaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.131ab">
                            <label>Ca.4.1.131ab </label>
                            santīndriyāṇi santyarthā yogo <note>'nāsti' iti pā+</note>na
                            ca na cāsti ruk/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.131cd">
                            <label>Ca.4.1.131cd </label>
                            na sukhaṃ, kāraṇaṃ tasmādyoga eva caturvidhaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.132ab">
                            <label>Ca.4.1.132ab </label>
                            nātmendriyaṃ mano buddhiṃ <note>'nātmendriyamanobuddhigocaraṃ'
                                iti pā+</note>gocaraṃ karma vā vinā/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.132cd">
                            <label>Ca.4.1.132cd </label>
                            sukhaduḥkhaṃ, yathā yacca boddhavyaṃ tattathocyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.133ab">
                            <label>Ca.4.1.133ab </label>
                            sparśanendriyasaṃsparśaḥ sparśo mānasa eva ca / </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.133cd">
                            <label>Ca.4.1.133cd </label>
                            dvividhaḥ sukhaduḥkhānāṃ vedanānāṃ pravartakaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.134ab">
                            <label>Ca.4.1.134ab </label>
                            icchādveṣātmikā tṛṣṇā sukhaduḥkhāt pravartate/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.134cd">
                            <label>Ca.4.1.134cd </label>
                            tṛṣṇā ca sukhaduḥkhānāṃ kāraṇaṃ punarucyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.135ab">
                            <label>Ca.4.1.135ab </label>
                            upādatte hi sā bhāvān vedanāśrayasaṃjñakān/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.135cd">
                            <label>Ca.4.1.135cd </label>
                            spṛśyate nānupādāne nāspṛṣṭo vetti vedanāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.136ab">
                            <label>Ca.4.1.136ab </label>
                            vedanānāmadhiṣṭhānaṃ mano dehaśca sendriyaḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.136cd">
                            <label>Ca.4.1.136cd </label>
                            keśalomanakhāgrānnamaladravaguṇairvinā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.137ab">
                            <label>Ca.4.1.137ab </label>
                            yoge mokṣe ca sarvāsāṃ vedanānāmavartanam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.137cd">
                            <label>Ca.4.1.137cd </label>
                            mokṣe nivṛttirniḥśeṣā yogo mokṣapravartakaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.138ab">
                            <label>Ca.4.1.138ab </label>
                            ātmendriyamanorthānāṃ sannikarṣāt pravartate/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.138cd">
                            <label>Ca.4.1.138cd </label>
                            sukhaduḥkhamanārambhādātmasthe manasi sthire// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.139ab">
                            <label>Ca.4.1.139ab </label>
                            nivartate tadubhayaṃ vaśitvaṃ copajāyate/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.139cd">
                            <label>Ca.4.1.139cd </label>
                            saśarīrasya yogajñāstaṃ yogamṛṣayo viduḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.140ab">
                            <label>Ca.4.1.140ab </label>
                            āveśaścetaso jñānamarthānāṃ chandataḥ kriyā/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.140cd">
                            <label>Ca.4.1.140cd </label>
                            dṛṣṭiḥ śrotraṃ smṛtiḥ kāntiriṣṭataścāpyadarśanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.141ab">
                            <label>Ca.4.1.141ab </label>
                            ityaṣṭavidhamākhyātaṃ yogināṃ balamaiśvaram/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.141cd">
                            <label>Ca.4.1.141cd </label>
                            śuddhasattvasamādhānāttat sarvamupajāyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.142ab">
                            <label>Ca.4.1.142ab </label>
                            mokṣo rajastamo 'abhāvāt balavatkarmasaṃkṣayāt/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.142cd">
                            <label>Ca.4.1.142cd </label>
                            viyogaḥ sarvasaṃyogairapunarbhava ucyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.143ab">
                            <label>Ca.4.1.143ab </label>
                            satāmupāsanaṃ samyagasatāṃ parivarjanam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.143cd">
                            <label>Ca.4.1.143cd </label>
                            vratacaryopavāsau ca niyamāśca pṛthagvidhāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.144ab">
                            <label>Ca.4.1.144ab </label>
                            dhāraṇaṃ darmaśāstrāṇāṃ vijñānaṃ vijane ratiḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.144cd">
                            <label>Ca.4.1.144cd </label>
                            viṣayeṣvaratirmokṣe vyavasāyaḥ parā dhṛtiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.145ab">
                            <label>Ca.4.1.145ab </label>
                            karmaṇāmasamārambhaḥ kṛtānāṃ ca parikṣayaḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.145cd">
                            <label>Ca.4.1.145cd </label>
                            <note>'naiṣkarmyaṃ'iti pā+</note>naiṣkramyamanahaṅkāraḥ
                            saṃyoge bhayadarśanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.146ab">
                            <label>Ca.4.1.146ab </label>
                            manobuddhisamādhānamarthatattvaparīkṣaṇam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.146cd">
                            <label>Ca.4.1.146cd </label>
                            tattvasmṛterupasthānāt sarvametat pravartate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.147ab">
                            <label>Ca.4.1.147ab </label>
                            smṛtiḥ satsevanādyaiśca dhṛtyantairupajāyate/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.147cd">
                            <label>Ca.4.1.147cd </label>
                            smṛtvā svabhāvaṃ bhāvānāṃ smaran duḥkhāt pramucyate</l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.148ab">
                            <label>Ca.4.1.148ab </label>
                            vakṣyante kāraṇānyaṣṭau smṛtiryairupajāyate/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.148cd">
                            <label>Ca.4.1.148cd </label>
                            nimittarūpagrahaṇāt sādṛśyāt saviparyayāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.149ab">
                            <label>Ca.4.1.149ab </label>
                            sattvānubandhādabhyāsājjñānayogāt punaḥ śrutāt/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.149cd">
                            <label>Ca.4.1.149cd </label>
                            dṛṣṭaśrutānubhūtānāṃ smaraṇāt smṛtirucyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.150ab">
                            <label>Ca.4.1.150ab </label>
                            etattadekamayanaṃ muktairmokṣasya darśitam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.150cd">
                            <label>Ca.4.1.150cd </label>
                            tattvasmṛtibalaṃ, yena gatā na punarāgatāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.151ab">
                            <label>Ca.4.1.151ab </label>
                            ayanaṃ punarākhyātametadyogasya yogibhiḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.151cd">
                            <label>Ca.4.1.151cd </label>
                            saṃkhyātadharmaiḥ sāṃkhyaiśca muktairmokṣasya cāyanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.152ab">
                            <label>Ca.4.1.152ab </label>
                            sarvaṃ kāraṇavadduḥkhamasvaṃ cānityameva ca/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.152cd">
                            <label>Ca.4.1.152cd </label>
                            na cātmakṛtakaṃ taddhi tatra cotpadyate svatā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.153ab">
                            <label>Ca.4.1.153ab </label>
                            yāvannotpadyate satyā buddhirnaitadahaṃ yayā/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.153cd">
                            <label>Ca.4.1.153cd </label>
                            naitanmameti vijñāya jñaḥ sarvamativartate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.154ab">
                            <label>Ca.4.1.154ab </label>
                            tasmiṃścaramasaṃnyāse samūlāḥ sarvavedanāḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.154cd">
                            <label>Ca.4.1.154cd </label>
                            <note>'samagrajñeyavijñānānnivṛttiṃ' iti
                            pā+</note>sasaṃjñājñānavijñānā nivṛttiṃ yāntyaśeṣataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.155ab">
                            <label>Ca.4.1.155ab </label>
                            ataḥ paraṃ brahmabhūto bhūtātmā nopalabhyate/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.155cd">
                            <label>Ca.4.1.155cd </label>
                            niḥsṛtaḥ sarvabhāvebhyaścihnaṃ yasya na vidyate// </l>
                        <l> / (gatirbrahmavidāṃ brahma taccākṣaramalakṣaṇam)(by gaṅgādhara
                            ed.)/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.155ef ">
                            <label>Ca.4.1.155ef </label>
                            jñānaṃ brahmavidāṃ cātra nājñastajjñātumarhati// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.4.1.156 ">
                        <label>Ca.4.1.156 </label>
                        tatra ślokaḥ---</p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.1.156ab">
                            <label>Ca.4.1.156ab </label>
                            praśnāḥ puruṣamāśritya trayoviṃśatiruttamāḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.4.1.156cd">
                            <label>Ca.4.1.156cd </label>
                            katidhāpuruṣīye 'asminnirṇītāstattvadarśinā//</l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte śārīrasthāne
                        katidhāpuruṣīyaṃ śārīraṃ nāma prathamo 'adhyāyaḥ//1//</trailer>
                </div>
                <div n="2" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>dvitīyo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.4.2.1">
                        <label>Ca.4.2.1 </label>
                        athāto 'atulyagotrīyaṃ śārīraṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.2.2">
                        <label>Ca.4.2.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.2.3">
                            <label>Ca.4.2.3 </label>
                            atulyagotrasya rajaḥkṣayānte rahovisṛṣṭaṃ mithunīkṛtasya/ kiṃ
                            syāccatuṣpātprabhavaṃ ca <note>'catuṣpadaṃ ṣaḍprabhavaṃ
                                kimasya'iti pā+</note>ṣaḍbhyo yat strīṣu garbhatvamupaiti
                            puṃsaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.2.4">
                            <label>Ca.4.2.4 </label>
                            śukraṃ tadasya pravadanti dhīrā yaddhīyate garbhasamudbhavāya/ </l>
                        <l>vāyvagnibhūmyabguṇapādavattat ṣaḍbhyo rasebhyaḥ prabhavaśca
                            tasya// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.2.5">
                            <label>Ca.4.2.5 </label>
                            saṃpūrṇadehaḥ samaye sukhaṃ ca garbhaḥ kathaṃ kena ca jāyate
                            strī/ </l>
                        <l>garbhaṃ cirādvindati saprajā 'api bhūtvā 'athavā naśyati kena
                            garbhaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.2.6">
                            <label>Ca.4.2.6 </label>
                            śukrāsṛgātmāśayakālasaṃpad yasyopacāraśca <note>'hitaistathā
                                'arthaiḥ'iti pā+</note>hitaistathā 'annaiḥ/ garbhaśca kāle
                            ca sukhī sukhaṃ ca saṃjāyate saṃparipūrṇadehaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.2.7">
                            <label>Ca.4.2.7 </label>
                            yonipradoṣānmanaso 'abhitāpācchukrāsṛgāhāravihāradoṣāt/ </l>
                        <l>akālayogādbalasaṃkṣayācca garbhaṃ cirādvindati saprajā 'api//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.2.8">
                            <label>Ca.4.2.8 </label>
                            [&amp;'vibaddhaṃ'iti pā+]asṛṅniruddhaṃ pavanena nāryā garbhaṃ
                            vyavasyantyabudhāḥ kadācit/ </l>
                        <l>garbhasya rūpaṃ hi karoti tasyāstadasṛgasrāvi vivardhamānam//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.2.9">
                            <label>Ca.4.2.9 </label>
                            <note>tadagnisūryaśramaroṣaśokaiḥ'iti
                            pā+</note>tadagnisūryaśramaśokarogairuṣṇānnapānairathavā
                            pravṛttam/ </l>
                        <l><note>'dṛṣṭvā 'asṛgevaṃ'iti pā+</note>dṛṣṭvā 'asṛgekaṃ na ca
                            garbhasaṃjñaṃ kecinnarā bhūtahṛtaṃ vadanti// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.2.10">
                            <label>Ca.4.2.10 </label>
                            ojośanānāṃ rajanīcarāṇāmāhārahetorna śarīramiṣṭam/ </l>
                        <l>garbhaṃ hareyuryadi te na māturlabdhāvakāśā na hareyurojaḥ//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.2.11">
                            <label>Ca.4.2.11 </label>
                            kanyāṃ sutaṃ vā sahitau pṛthagvā sutau sute vā tanayāṃn bahūn
                            vā/ </l>
                        <l>kasmāt prasūte sucireṇa garbhameko 'abhivṛddhiṃ ca yame
                            'abhyupaiti// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.2.12">
                            <label>Ca.4.2.12 </label>
                            raktena kanyāmadhikena putraṃ śukreṇa tena dvividhīkṛtena
                            bījena kanyāṃ ca sutaṃ ca sūte yathāsvabījānyatarādhikena//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.2.13">
                            <label>Ca.4.2.13 </label>
                            śukrādhikaṃ dvaidhamupaiti bījaṃ yasyāḥ sutau sā sahitau
                            prasūte/ </l>
                        <l>raktādhikaṃ vā yadi bhedameti dvidhā sute sā sahite prasūte//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.2.14">
                            <label>Ca.4.2.14 </label>
                            bhinatti yāvadbahudhā prapannaḥ śukrārtavaṃ
                            vāyuratipravṛddhaḥ/ </l>
                        <l>tāvantyapatyāni yathāvibhāhaṃ karmātmakānyasvavaśāt prasūte//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.2.15">
                            <label>Ca.4.2.15 </label>
                            āhāramāpnoti yadā na garbhaḥ śoṣaṃ samāpnoti parisrutiṃ vā/ </l>
                        <l>taṃ strī prasūte sucireṇa garbhaṃ puṣṭo yadā varṣagaṇairapi
                            syāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.2.16">
                            <label>Ca.4.2.16 </label>
                            karmātmakatvādviṣamāṃśabhedācchukrāsṛjorvṛddhimupaiti kukṣau/ </l>
                        <l>eko 'adhiko nyūnataro dvitīya <note>'yame 'adhike 'apyeṣa
                                bhavedviśeṣaḥ'iti pā+</note>evaṃ yame 'apyabhyadhiko
                            viśeṣaḥ // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.2.17">
                            <label>Ca.4.2.17 </label>
                            kasmāddviretāḥ pavanendriyo vā saṃskāravāhī naranāriṣaṇḍau/ </l>
                        <l>vakrī tatherṣyābhiratiḥ kathaṃ vā saṃjāyate vātikaṣaṇḍako vā//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.2.18">
                            <label>Ca.4.2.18 </label>
                            bījāt samāṃśādupataptabījāt strīpuṃsaliṅgī bhavati dviretāḥ/ </l>
                        <l>śukrāśayaṃ garbhagatasya <note>'gatvā'iti pā+</note>hatvā
                            karoti vāyuḥ pavanendriyatvan// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.2.19">
                            <label>Ca.4.2.19 </label>
                            śukrāśayadvāravighṭṭanena <note>'saṃskāravāhaṃ hi karoti
                                vāyuḥ'iti pā+</note>saṃskāravāhaṃ kurute 'anilaśca/ </l>
                        <l>mandālpabījāvabalāvaharṣau klībau ca heturvikṛtidvayasya// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.2.20">
                            <label>Ca.4.2.20 </label>
                            māturvyavāyapratighena vakrī syādbījadaurbalyatayā pituśca/ </l>
                        <l>īrṣyābhibhūtāvapi mandaharṣā-<note>'+vīrṣyāhvayasyaiva'iti
                                pā+</note>vīrṣyāratereva vadanti hetum// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.2.21">
                            <label>Ca.4.2.21 </label>
                            vāyvagnidoṣādvṛṣaṇau tu yasya nāśaṃ gatau vātikaṣaṇḍakaḥ saḥ/ </l>
                        <l>ityevamaṣṭau vikṛtiprakārāḥ karmātmakānāmupalakṣaṇīyaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.2.22">
                            <label>Ca.4.2.22 </label>
                            garbhasya sadyo 'anugatasya kukṣau
                            strīpuṃnapuṃsāmudarasthitānām/ </l>
                        <l>kiṃ lakṣaṇaṃ? kāraṇamiṣyate kiṃ sarūpatāṃ yena ca yātyapatyam//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.2.23">
                            <label>Ca.4.2.23 </label>
                            niṣṭhīvikā gauravamaṅgasādastandrāpraharṣau hṛdaye vyathā ca/ </l>
                        <l>tṛptiśca bījagrahaṇaṃ ca yonyāṃ garbhasya sadyo 'anugatasya
                            liṅgam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.2.24">
                            <label>Ca.4.2.24 </label>
                            savyāṅgaceṣṭā <note>'susukhārthinī yā'iti
                            pā+</note>puruṣārthinī strī strīsvapnapānāśanaśīlaceṣṭā/ </l>
                        <l><note>'savyāṅgagarbhā'iti pā+</note>savyāttagarbhā na ca
                            vṛttagarbhā savyapradugdhā striyameva sūte// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.2.25">
                            <label>Ca.4.2.25 </label>
                            putraṃ tvato liṅgaviparyayeṇa vyāmiśraliṅgā prakṛtiṃ tṛtīyām/ </l>
                        <l>garbhopapattau tu manaḥ striyā yaṃ jantuṃ vrajettatsadṛśaṃ
                            prasūte// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.2.26">
                            <label>Ca.4.2.26 </label>
                            garbhasya catvāri caturvidhāni bhūtāni mātāpitṛsaṃbhavāni/ </l>
                        <l>āhārajānyātmakṛtāni caiva sarvasya sarvāṇi bhavanti dehe// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.2.27">
                            <label>Ca.4.2.27 </label>
                            teṣāṃ viśeṣādbalavanti yāni bhavanti mātāpitṛkarmajāni/ </l>
                        <l>tāni vyavasyet sadṛśatvahetuṃ sattvaṃ yathānūkamapi vyavasyet//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.2.28">
                            <label>Ca.4.2.28 </label>
                            kasmāt prajāṃ strī vikṛtāṃ prasūte hīnādhikāṅgīṃ vikalendriyāṃ
                            vā/ </l>
                        <l>dehāt kathaṃ dehamupaiti cānyamātmā sadā kairanubadhyate ca //
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.2.29">
                            <label>Ca.4.2.29 </label>
                            bījātmakarmāśayakāladoṣairmātustathā++āhāravihāradoṣaiḥ/ </l>
                        <l>kurvanti doṣā vividhāni duṣṭāḥ saṃsthānavarṇendriyavaikṛtāni//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.2.30">
                            <label>Ca.4.2.30 </label>
                            varṣāsu kāṣṭhāśmaghanāmbuvegāstaroḥ saritsrotasi saṃsthitasya/ </l>
                        <l>yathaiva kuryurvikṛtiṃ tathaiva garbhasya kukṣau viyatasya
                            doṣāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.2.31">
                            <label>Ca.4.2.31 </label>
                            bhūtaiścaturbhiḥ sahitaḥ susūkṣmairmanojavo dehamupaiti dehāt/ </l>
                        <l>karmātmakatvānna tu tasya dṛśyaṃ divyaṃ vinā darśanamasti
                            rūpam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.2.32">
                            <label>Ca.4.2.32 </label>
                            sa sarvagaḥ sarvaśarīrabhṛcca sa viśvakarmā sa ca viśvarūpaḥ/ </l>
                        <l>sa cetanādhāturatīndriyaśca sa nityayuk sānuśayaḥ sa
                                <note>'ekaḥ'iti pā+</note>eva // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.2.33">
                            <label>Ca.4.2.33 </label>
                            rasātmamātāpitṛsaṃbhavāni bhūtāni vidyāddaśa ṣaṭ ca dehe/ </l>
                        <l>catvāri tatrātmani saṃśritāni sthitastathā++ātmā ca caturṣu
                            teṣu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.2.34">
                            <label>Ca.4.2.34 </label>
                            bhūtāni mātāpitṛsaṃbhavāni rajaścaśukraṃ ca vadanti garbhe/ </l>
                        <l>āpyāyyate śukramasṛk ca bhūtairyaistāni <note>'dehe rasajāni
                                vidyāt'iti pā+</note>bhūtāni rasodbhavāni// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.2.35">
                            <label>Ca.4.2.35 </label>
                            bhūtāni catvāri tu karmajāni yānyātmalīnāni viśanti garbham/ </l>
                        <l>sa bījadharmā hyaparāparāṇi dehāntarāṇyātmani yāti yāti// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.2.36">
                            <label>Ca.4.2.36 </label>
                            rūpāddhi rūpaprabhavaḥ prasiddhaḥ karmātmakānāṃ manaso
                            manastaḥ/ </l>
                        <l>bhavanti ye tvākṛtibuddhibhedā rajastamastatra ca karma hetuḥ//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.2.37">
                            <label>Ca.4.2.37 </label>
                            atīndriyaistairatisūkṣmarūpairātmā kadācinna viyuktarūpaḥ/ </l>
                        <l>na karmaṇā naiva manomatibhyāṃ na cāpyahaṅkāravikāradoṣaiḥ//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.2.38">
                            <label>Ca.4.2.38 </label>
                            rajastamobhyāṃ hi mano 'anubaddhaṃ jñānaṃ vinā tatra hi
                            sarvadoṣāḥ/ </l>
                        <l>gatipravṛttyostu nimittamuktaṃ manaḥ sadoṣaṃ balavacca karma//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.2.39">
                            <label>Ca.4.2.39 </label>
                            rogāḥ kutaḥ saṃśamanaṃ kimeṣāṃ harṣasya śokasya ca kiṃ
                            nimittam/ </l>
                        <l>śarīrasattvaprabhavā vikārāḥ kathaṃ na śāntāḥ punarāpateyuḥ//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.2.40">
                            <label>Ca.4.2.40 </label>
                            prajñāparādho viṣamāstathā 'arthā hetustṛtīyaḥ pariṇāmakālaḥ/ </l>
                        <l>sarvāmayānāṃ trividhā ca śāntirjñānārthakālāḥ samayogayuktāḥ//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.2.41">
                            <label>Ca.4.2.41 </label>
                            dharmyāḥ kriyā harṣanimittamuktāstato 'anyathā śokavaśaṃ
                            nayanti/ </l>
                        <l>śarīrasattvaprabhavāstu rogāstayoravṛttyā na bhavanti bhūyaḥ//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.2.42">
                            <label>Ca.4.2.42 </label>
                            rūpasya sattvasya ca santatiryā noktastadādirnahi so 'asti
                            kaścit/ </l>
                        <l>tayoravṛttiḥ kriyate parābhyāṃ dhṛtismṛtibhyāṃ parayā dhiyā
                            ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.2.43">
                            <label>Ca.4.2.43 </label>
                            satyāśraye vā dvividhe yathokte pūrvaṃ gadebhyaḥ pratikarma
                            nityam/ </l>
                        <l>jitendriyaṃ nānupatanti rogāstatkālayuktaṃ yadi nāsti daivam//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.2.44">
                            <label>Ca.4.2.44 </label>
                            daivaṃ purā yat kṛtamucyate tat <note>'tanmānuṣaṃ'iti
                                pā+</note>tat pauruṣaṃ yattviha karma dṛṣṭam/ </l>
                        <l>pravṛttiheturviṣamaḥ sa dṛṣṭo nivṛttiheturhi samaḥ sa eva//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.2.45">
                            <label>Ca.4.2.45 </label>
                            haimantikaṃ doṣacayaṃ vasante pravāhayan graiṣmakamabhrakāle/ </l>
                        <l>ghanātyaye vārṣikamāśu samyak prāpnoti rogānṛtujānna
                                <note>'jantuḥ'iti pā+</note>jātu // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.2.46">
                            <label>Ca.4.2.46 </label>
                            naro hitāhāravihārasevī samīkṣyakārī viṣayeṣvasaktaḥ/ </l>
                        <l>dātā samaḥ satyaparaḥ kṣamāvānāptopasevī ca bhavatyarogaḥ//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.2.47">
                            <label>Ca.4.2.47 </label>
                            matirvacaḥ karma sukhānubandhaṃ sattvaṃ vidheyaṃ viśadā ca
                            buddhiḥ/ </l>
                        <l>jñānaṃ tapastatparatā ca yoge yasyāsti taṃ
                                <note>'nānutapanti'iti pā+</note>nānupatanti rogāḥ// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.4.2.48">
                        <label>Ca.4.2.48 </label>
                        tatra ślokaḥ/ </p>
                    <lg>
                        <l>ihāgniveśasya mahārthayuktaṃ ṣaṭtriṃśakaṃ praśnagaṇaṃ maharṣiḥ/ </l>
                        <l>atulyagotre bhagavān yathāvannirṇītanām jñānavivardhanārthaṃ//
                        </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte śārīrasthāne
                        'atulyagatrīyaṃ śārīraṃ nāma dvitīyo 'adhyāyaḥ//2//</trailer>
                </div>
                <div n="3" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>tṛtīyo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.4.3.1">
                        <label>Ca.4.3.1 </label>
                        athātaḥ khuḍḍikāṃ garbhāvakrāntiṃ śārīraṃ vyādhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.3.2">
                        <label>Ca.4.3.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.3.3">
                        <label>Ca.4.3.3 </label>
                        puruṣasyānupahataretasaḥ striyāścāpraduṣṭayoniśoṇitagarbhāśayāyā
                        yadā bhavati saṃsargaḥ ṛtukāle, yadā <note>'tayostathaiva yukte
                            saṃsarge'iti, 'cānayostathāvidhayostathaiva yukte saṃsarge'iti
                            ca pā+</note>cānayostathāyukte saṃsarge
                        śukraśoṇitasaṃsargamantargarbhāśayagataṃ jīvo 'avakrāmati
                        sattvasaṃprayogāttadā garbho 'abhinirvartate, sa
                        sātmyarasopayogādarogo 'abhivardhate
                        samyagupacāraiścopacaryamāṇaḥ, tataḥ prāptakālaḥ
                        sarvendriyopapannaḥ paripūrṇaśarīro
                        balavarṇasattvasaṃhananasaṃpadupetaḥ sukhena jāyate samudayādeṣāṃ
                        bhāvānāṃ---mātṛjaścāyaṃ garbhaḥ pitṛjaścātmajaśca sātmyajaśca
                        rasajaśca, asti ca khalu <note>'sattvamupapādukaṃ'iti
                        pā+</note>sattvamaupapādukamiti hovāca bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <!-- subdivision -->
                    <p xml:id="Ca.4.3.4-1">
                        <label>Ca.4.3.4-1 </label>
                        neti bharadvājaḥ, kiṃ kāraṇaṃ---na hi mātā na pitā nātmā na
                        sātmyaṃ na pānāśanabhakṣyalehyopayogā garbhaṃ janayanti, na ca
                        paralokādetya garbhaṃ sattvamavakrāmati// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.3.4-2">
                        <label>Ca.4.3.4-2 </label>
                        yadi hi mātāpitarau garbhaṃ janayetāṃ, bhūyasyaḥ striyaḥ
                        pumāṃsaśca bhūyāṃsaḥ putrakāmāḥ, te sarve putrajanmābhisandhāya
                        maithunadharmamāpadyamānāḥ putrāneva janayeyurduhitYrvā
                        duhitṛkāmāḥ, na tu kāścit striyaḥ kecidvā puruṣā nirapatyāḥ
                            <note>'syuḥ/ na cāpatyakāmāḥ pavideveran'iti
                        pā+</note>syurapatyakāmā vā parideveran// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.3.4-3">
                        <label>Ca.4.3.4-3 </label>
                        na cātmā++ātmānaṃ janayati/ </p>
                    <p>yadi hyātmā++ātmānaṃ janayejjāto vā janayedāyamānamajāto vā,
                        taccobhayathā 'apyayuktam/ </p>
                    <p>na hi jāto janayati sattvāt, va cājāto janayatyasattvāt,
                        tasmādubhayathā 'apyanupapattiḥ/ </p>
                    <p>tiṣṭhatu tāvadetat/ </p>
                    <p>yadyayamātmā++ātmānaṃ śakto janayituṃ syāt, na tvenamiṣṭāsveva
                        kathaṃ yoniṣu janayedvaśinamapratihatagatiṃ kāmarūpiṇaṃ
                        tejobalajavavarṇasattvasaṃhananasamuditamajaramarujamamaram;
                        evaṃvidhaṃ hyātmā++ātmānamicchatyato vā bhūyaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.3.4-4">
                        <label>Ca.4.3.4-4 </label>
                        asātmyajaścāyaṃ garbhaḥ/ </p>
                    <p>yadi hi sātmyajaḥ syāt, tarhi sātmyasevināmevaikāntena prajā syāt,
                        asātmyasevinaśca nikhilenānapatyāḥ syuḥ, taccobhayamubhayatraiva
                        dṛśyate// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.3.4-5">
                        <label>Ca.4.3.4-5 </label>
                        arasajaścāyaṃ garbhaḥ/ </p>
                    <p>yadi hi rasajaḥ syāt, na kecit strīpuruṣeṣvanapatyāḥ syuḥ, na hi
                        kaścidastyeṣāṃ yo rasānnopayuḍkte; śreṣṭharasopayogināṃ
                        cedgarbhājāyanta ityabhipretamiti, evaṃ
                        satyājaurabhramārgamāyūragokṣīradadhighṛtamadhutailasaindhavekṣurasamudgaśālibhṛtānāmevaikāntena
                        prajā syāt, śyāmākavarakoddālakakoradūṣakakandamūlabhakṣāśca
                        nikhilenānapatyāḥ syuḥ, taccobhayamubhayatra dṛśyate// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.3.4-6">
                        <label>Ca.4.3.4-6 </label>
                        na khalvapi paralokādetya sattvaṃ garbhamavakrāmati; yadi
                        hyenamavakrāmet, nāsya kiñcit paurvadehikaṃ
                        syādaviditamaśrutamadṛṣṭaṃ vā, sa ca tacca na kiñcidapi smarati// </p>
                    <!-- /subdivision -->
                    <p xml:id="Ca.4.3.4">
                        <label>Ca.4.3.4 </label>
                        tasmādetadbrūmahe---amātṛjaścāyaṃ garbho
                        'apitṛjaścānātmajaścāsātmyajaścārasajaśca, na cāsti
                            sattvamaupapādukamiti(<note>yogīndranāthasenasyāsaṃmato 'ayaṃ
                            pāṭhaḥ</note>hovāca bharadvājaḥ)// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.3.5">
                        <label>Ca.4.3.5 </label>
                        neti bhagavānātreyaḥ, sarvebhya ebhyo bhāvebhyaḥ samuditebhyo
                        garbho 'abhinirvartate// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.3.6">
                        <label>Ca.4.3.6 </label>
                        mātṛjaścāyaṃ garbhaḥ/ </p>
                    <p>na hi māturvinā garbhotpattiḥ syāt, na ca janma jarāyujānām/ </p>
                    <p>yāni khalvasya garbhasya mātṛjāni, yāni cāsya mātṛtaḥ saṃbhavataḥ
                        saṃbhavanti, tānyanuvyākhyāsyāmaḥ; tadyathā---tvak ca lohitaṃ ca
                        māṃsaṃ ca medaśca nābhiśca hṛdayaṃ ca kloma ca yakṛcca plīhā ca
                        vṛkkau ca bastiśca purīṣādhānaṃ cāmāśayaśca pakvāśayaścottaragudaṃ
                        cādharagudaṃ ca kṣudrāntraṃ ca sthūlāntraṃ ca vapā ca vapāvahanaṃ
                        ceti (mātṛjāni)// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.3.7">
                        <label>Ca.4.3.7 </label>
                        pitṛjaścāyaṃ garbhaḥ/ </p>
                    <p>nahi piturṛte garbhotpattiḥ syāt, na ca janma jarāyujānām/ </p>
                    <p>yāni khalvasya garbhasya pitṛjāni, yāni cāsya pitṛtaḥ saṃbhavataḥ
                        saṃbhavanti, tānyanuvyākhyāsyāmaḥ;
                        tadyathā---keśaśmaśrunakhalomadantāsthisirāsnāyudhamanyaḥ śukraṃ
                        ceti (pitṛjāni)// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.3.8">
                        <label>Ca.4.3.8 </label>
                        ātmajaścāyaṃ garbhaḥ/ </p>
                    <p>garbhātmā hyantarātmā yaḥ, taṃ 'jīva' ityācakṣate
                        śāśvatamarujamajaramamaramakṣayamabhedyamacchedyamaloḍyaṃ
                        viśvarūpaṃ viśvakarmāṇamavyaktamanādimanidhanamakṣaramapi/ </p>
                    <p>sa garbhāśayamanupraviśya śukraśoṇitābhyāṃ saṃyogametya garbhatvena
                        janayatyātmanā++ātmānam, ātmasaṃjñā hi garbhe/ </p>
                    <p>tasya punarātmano janmānāditvānnopapadyate, <note>'tasmādajāta
                            evāyamajātaṃ garbha janayati, jāto 'apyajātaṃ ca garbhaṃ
                            janayati'iti pā+</note>tasmānna jāta evāyamajātaṃ garbhaṃ
                        janayati, ajāto hyayamajātaṃ garbhaṃ janayati; sa caiva garbhaḥ
                        kālāntareṇa bālayuvasthavirabhāvān prāpnoti, sa yasyāṃ
                        yasyāmavasthāyāṃ vartate tasyāṃ tasyāṃ jāto bhavati, yā tvasya
                        puraskṛtā tasyāṃ janiṣyamāṇaśca, tasmāt sa eva jātaścājātaśca
                        yugapadbhavati; yasmiṃścaitadubhayaṃ saṃbhavati jātatvaṃ
                        janiṣyamāṇatvaṃ ca sa jāto janyate, sa
                        caivānāgateṣvavasthāntareṣvajāto janyayatyātmanā++ātmanam/ </p>
                    <p>sato hyavasthāntaragamanamātrameva hi janma cocyate tatra tatra
                        vayasi tasyāṃ tasyāmavasthāyāṃ; yathā-satāmeva śukraśoṇitajīvānāṃ
                        prāk saṃyogādgarbhatvaṃ na bhavati, tacca saṃyogādbhavati;
                        yathā-satastasyaiva puruṣasya prāgapatyāt pitṛtvaṃ na bhavati,
                        taccāpatyādbhavati; tathā satastasyaiva garbhasya tasyāṃ
                        tasyāmavasthāyāṃ jātatvamajātatvaṃ cocyate// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.3.9">
                        <label>Ca.4.3.9 </label>
                        na khalu garbhasya na ca māturna piturna cātmanaḥ sarvabhāveṣu
                        yatheṣṭakāritvamasti; te kiṃcit svavaśāt kurvanti, kiṃcit
                        karmavaśāt, kvaciccaiṣāṃ karaṇaśaktirbhavati, kvacinna bhavati/ </p>
                    <p>yatra sattvādikaraṇasaṃpattatra yathābalameva yatheṣṭakāritvam, ato
                        'avyathā viparyayaḥ / </p>
                    <p>na ca karaṇadoṣādakaraṇamātmā saṃbhavati garbhajanane, dṛṣṭaṃ ceṣṭā
                        yoniraiśvaryaṃ mokṣaścātmavidbhirātmāyattam/ </p>
                    <p>nahyanyaḥ sukhaduḥkhayoḥ kartā / </p>
                    <p>na cānyato garbho jāyate jāyamānaḥ, nāṅkurotpattirabījāt// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.3.10">
                        <label>Ca.4.3.10 </label>
                        yāni tu khalvasya garbhasyātmajāni, yāni cāsyātmataḥ saṃbhavataḥ
                        saṃbhavanti, tānyanuvyākhyāsyāmaḥ; tadyathā---tāsu tāsu
                        yoniṣūtpattirāyurātmajñānaṃ mana indriyāṇi prāṇāpānau preraṇaṃ
                        dhāraṇamākṛtisvaravarṇaviśeṣāḥ sukhaduḥkhe icchādveṣau cetanā
                        dhṛtirbuddhiḥ smṛtirahaṅkāraḥ prayatnaśceti(ātmajāni)// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.3.11">
                        <label>Ca.4.3.11 </label>
                        sātmyajaścāyaṃ garbhaḥ/ </p>
                    <p>nahyasātmyasevitvamantareṇa strīpuruṣayorvandhyatvamasti, garbheṣu
                        vā 'apyaniṣṭo bhāvaḥ/ </p>
                    <p>yāvāt khalvasātmyasevināṃ strīpuruṣāṇāṃ trayo doṣāḥ prakupitāḥ
                        śarīramupasarpanto na śukraśoṇitagarbhāśayopaghātāyopapadyante,
                        tāvat samarthā garbhajananāya bhavanti/ </p>
                    <p>sātmyasevināṃ punaḥ
                        strīpuruṣāṇāmanupahataśukraśoṇitagarbhāśayānāmṛtukāle
                        sannipatitānāṃ jīvasyānavakramaṇādgarbhā na prādurbhavanti/ </p>
                    <p>nati kevalaṃ sātmyaja evāyaṃ garbhaḥ, samudayo 'atra kāraṇamucyate/ </p>
                    <p>yāni khalvasya garbhasya sātmyajāni, yāni cāsya sātmyataḥ
                        saṃbhavataḥ saṃbhavanti, tānyanuvyākhyāsyāmaḥ;
                        tadyathā---ārogyamanālasyamalolupatvamindriyaprasādaḥ
                        svaravarṇabījasaṃpat praharṣabhūyastvaṃ ceti (sātmyajāni)// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.3.12">
                        <label>Ca.4.3.12 </label>
                        rasajaścāyaṃ garbhaḥ/ </p>
                    <p>na hi rasādṛte mātuḥ prāṇayātrā 'api syāt, kiṃ punargarbhajanma/ </p>
                    <p><note>'na caivāsyā asamyapayujyamānā'iti pā+</note>na
                        caivāsamyagupayujyamānā rasā garbhamabhinirvartayanti, na ca
                        kevalaṃ samyagupayogādeva rasānāṃ garbhābhinirvṛttirbhavati,
                            <note>'samudāyo 'atra'iti pā+</note>samudāyo 'apyatra
                        kāraṇamucyate/ </p>
                    <p>yāni tu khalvasya garbhasya rasajāni, yāni cāsya rasataḥ
                        saṃbhavataḥ saṃbhavanti, tānyanuvyākhyāsyāmaḥ;
                        tadyathā---śarīrasyābhinirvṛttirabhivṛddhiḥ prāṇānubandhastṛptiḥ
                        puṣṭirutsāhaśceti (rasajāni)// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.3.13">
                        <label>Ca.4.3.13 </label>
                        asti khalu sattvamaupapādukaṃ; <note>'jīvaspṛkśarīreṇa'iti
                            pā+</note>yajjīvaṃ spṛkśarīreṇābhisaṃbadhnāti,
                        yasminnapagamanapuraskṛte śīlamasya vyāvartate,
                        bhaktirviparyasyate, sarvendriyāṇyupatapyante, balaṃ hīyate,
                        vyādhaya āpyāyyante, yasmāddhīnaḥ prāṇāñjahāti,
                        yadindriyāṇāmabhigrāhakaṃ ca 'mana' ityabhidhīyate;
                        tattrividhamākhyāyate---śuddhaṃ, rājasaṃ, tāmasamiti/ </p>
                    <p>yenāsya khalu mano bhūyiṣṭhaṃ, tena <note>'dvitīyāyāṃ jātau'iti
                            pā+</note>dvitīyāyāmājātau saṃprayogo bhavati; yadā tu tenaiva
                        śuddhena saṃyujyate, tadā jāteratikrāntāyā api smarati/ </p>
                    <p>smārtaṃ hi jñānamātmanastasyaiva manaso 'anubandhādanuvartate,
                        yasyānuvṛttiṃ puraskṛtya puruṣo 'jātismara' ityucyate/ </p>
                    <p>yāni khalvasya garbhasya sattvajāni, yānyasya sattvataḥ saṃbhavataḥ
                        saṃbhavanti, tānyanuvyākhyāsyāmaḥ; tadyathā---bhaktiḥ śīlaṃ śaucaṃ
                        dveṣaḥ smṛtirmohastyāgo mātsaryaṃ śauryaṃ bhayaṃ
                        krodhastandrotsāhastaikṣṇyaṃ mārdavaṃ
                        gāmbhīryamanavasthitatvamityevamādayaścānye, te sattvavikārā
                        yānuttarakālaṃ sattvabhedamadhikṛtyopadekṣyāmaḥ/ </p>
                    <p>nānāvidhāni khalu sattvāni, tāni sarvāṇyekapuruṣe bhavanti, na ca
                        bhavantyekakālam, ekaṃ tu <note>'prāyo 'anuvṛttyā'iti
                        pā+</note>prāyovṛttyā++āha // </p>
                    <p xml:id="Ca.4.3.14">
                        <label>Ca.4.3.14 </label>
                        evamayaṃ nānāvidhānāmeṣāṃ garbhakarāṇāṃ bhāvānāṃ
                        samudāyādabhinirvartate garbhaḥ; yathā---kūṭāgāraṃ
                        nānādravyasamudāyāt, yathā vā-ratho nānārathāṅgasamudāyāt;
                        tasmādetadavocāma---mātṛjaścāyaṃ garbhaḥ; pitṛjaśca, ātmajaśca,
                        sātmyajaśca, rasajaśca, asti ca sattvamaupapādukamiti(hovāca
                        bhagavānātreyaḥ)// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.3.15">
                        <label>Ca.4.3.15 </label>
                        bharadvāja uvāca---yadyayameṣāṃ nānāvidhānāṃ garbhakarāṇāṃ
                        bhāvānāṃ samudāyādabhinirvartate garbhaḥ kathamayaṃ sandhīyate,
                        yadi cāpi sandhīyate kasmāt samudāyaprabhavaḥ sam garbho
                        manuṣyavigraheṇa jāyate, manuṣyaśca manuṣyaprabhava ucyate; tatra
                        cediṣṭametadyasmānmanuṣyo manuṣyaprabhavastasmādeva
                        manuṣyavigraheṇa jāyate, yathā-gaurgoprabhavaḥ, yathā-cāśvo
                        'aśvaprabhava iti; evaṃ sati yaduktamagre samudayātmaka iti
                        tadayuktam/ </p>
                    <p>yadi ca manuṣyo manuṣyaprabhavaḥ,
                        kasmājjaḍāndhakubjamūkavāmanamimminavyaṅgonmattakuṣṭhikilāsibhyo
                        jātāḥ <note>'pitṛsadṛśāḥ'iti pā+</note>pitṛsadṛśarūpā na bhavanti/ </p>
                    <p>athātrāpi buddhirevaṃ syāt---svenaivāyamātmā cakṣuṣā rūpāṇi vetti,
                        śrotreṇa śabdān, ghrāṇena gandhān, rasanena rasān, sparśanena
                        sparśān, buddhyā boddhavyamityanena hetunā na jaḍādibhyo jātāḥ
                            <note>'pitṛsadṛśarūpāḥ'iti pā+</note>pitṛsadṛśā bhavanti/ </p>
                    <p>atrāpi pratijñāhānidoṣaḥ syāt, evamukte hyātmā satsvindriyeṣu jñaḥ
                        syādasatkhajñaḥ; yatra caitadubhayaṃ saṃbhavati jñatvamajñatvaṃ
                        ca, <note>'sa vikāraprakṛtikaścātmā'iti pā+</note>savikāraścātmā / </p>
                    <p>yadi ca darśanādibhirātmā viṣayān vetti, nirindriyo
                        darśanādivirahādajñaḥ syāt, ajñatvādakāraṇam, akāraṇatvācca
                        nātmeti vāgnastumātrametadvacanamanarthaṃ syāditi(hovāca
                        bharadvājaḥ)// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.3.16">
                        <label>Ca.4.3.16 </label>
                        ātreya uvāca---purastādetat pratijñātaṃ---sattvaṃ
                            <note>'jīvaspṛkśarīreṇa'iti pā+</note>jīvaṃ
                        spṛkśarīreṇābhisaṃbadhnātīti/ </p>
                    <p>yasmāttu samudāyaprabhavaḥ san sa garbho manuṣyavigraheṇa jāyate,
                        manuṣyo manuṣyaprabhava ityucyate, tadvakṣyāmaḥ-bhūtānāṃ
                        caturvidhā yonirbhavati---jarāyvaṇḍasvedodbhidaḥ/ </p>
                    <p>tāsāṃ khalu catasṛṇāmapi yonīnāmekaikā yoniraparisaṃkhyeyabhedā
                        bhavati, bhūtānāmākṛtiviśeṣāparisaṃkhyeyatvāt/ </p>
                    <p>tatra jarāyujānāmaṇḍajānāṃ ca prāṇināmete garbhakarā bhāvā yāṃ yāṃ
                        yonimāpadyante, tasyāṃ tasyāṃ yonau tathātathārūpā bhavanti;
                        yathā---kanakarajatatāmratrapusīsakānyāsicyamānāni teṣu teṣu
                        madhūcchiṣṭavigraheṣu, tāni yadā manuṣyabimbamāpadyante tadā
                        manuṣyavigraheṇa jāyante, tasmāt samudāyaprabhavaḥ san garbho
                        manuṣyavigraheṇa jāyate; manuṣyaśca manuṣyaprabhava ucyate,
                        tadyonitvāt// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.3.17">
                        <label>Ca.4.3.17 </label>
                        yaccoktaṃ---yadi ca manuṣyo manuṣyaprabhavaḥ, kasmānna jaḍādibhyo
                        jātāḥ pitṛsadṛśarūpā bhavantīti; tatrocyate---yasya yasya
                        hyaṅgāvayavasya bīje bījabhāga upatapto bhavati, tasya
                        tasyāṅgāvayavasya vikṛtirupajāyate, nopajāyate cānupatāpāt;
                        tasmādubhayopapattirapyatra/ </p>
                    <p>sarvasya cātmajānīndriyāṇi, teṣāṃ bhāvābhāvaheturdaivaṃ;
                        tasmānnaikāntato jaḍādibhyo jātāḥ pitṛsadṛśarūpā bhavanti// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.3.18">
                        <label>Ca.4.3.18 </label>
                        na cātmā satsvindriyeṣu jñaḥ, asatsu vā bhavatyajñaḥ; na
                        hyasattvaḥ kadācidātmā, sattvaviśeṣāccopalabhyate jñānaviśeṣa
                        iti// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.3.19">
                        <label>Ca.4.3.19 </label>
                        bhavanti cātra--- na karturindriyābhāvāt kāryajñānaṃ pravartate/ </p>
                    <p>yā kriyā vartate <note>'yaiḥ kriyā vartate yā tu'iti
                        pā+</note>bhāvaiḥ sā vinā tairna vartate // </p>
                    <p xml:id="Ca.4.3.20">
                        <label>Ca.4.3.20 </label>
                        jānannapi mṛdo 'abhāvāt kumbhakṛnna pravartate/ </p>
                    <p>śrūyatāṃ <note>yogīndranāthasenastu 'vedaṃ'iti paṭhati,
                            vyākhyānayati ca 'vedaṃ vedamivātathajñānaṃ
                            śrūyatām'iti</note>cedamadhyātmamātmajñānabalaṃ mahat // </p>
                    <p xml:id="Ca.4.3.21">
                        <label>Ca.4.3.21 </label>
                        indriyāṇi ca <note>'saṃyamya'iti pā+</note>saṃkṣipya manaḥ
                        saṃkṣipya cañcalam / </p>
                    <p>praviśyādhyātmamātmajñaḥ sve jñāne paryavasthitaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.3.22">
                        <label>Ca.4.3.22 </label>
                        sarvatrāvahitajñānaḥ sarvabhāvān parīkṣate/ </p>
                    <p>gṛhṇīṣva ce(ve)damaparaṃ bharadvāja vinirṇayam// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.3.23">
                        <label>Ca.4.3.23 </label>
                        nivṛttendriyavākceṣṭaḥ suptaḥ <note>'svapnagatān'iti
                        pā+</note>svapnagato yadā / </p>
                    <p>viṣayān sukhaduḥkhe ca vetti nājño 'apyataḥ smṛtaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.3.24">
                        <label>Ca.4.3.24 </label>
                        nātmajñānādṛte caikaṃ jñānaṃ kiñcit pravartate/ </p>
                    <p>na hyeko vartate bhāvo vartate nāpyahetukaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.3.25">
                        <label>Ca.4.3.25 </label>
                        tasmājjñaḥ prakṛtiścātmā draṣṭā kāraṇameva ca / </p>
                    <p>sarvametadbharadvāja nirṇītaṃ jahi saṃśayam// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.3.26">
                        <label>Ca.4.3.26 </label>
                        tatra ślokau---</p>
                    <lg>
                        <l>heturgarbhasya nirvṛttau vṛddhau janmani caiva yaḥ/ </l>
                        <l>punarvasumatiryā ca bharadvājamatiśca yā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.3.27">
                            <label>Ca.4.3.27 </label>
                            pratijñāpratiṣedhaśca viśadaścātmanirṇayaḥ/ </l>
                        <l>garbhāvakrāntimuddiśya khuḍḍīkāṃ tatprakāśitam// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte śārīrasthāne
                        khuḍḍīkāgarbhāvakrāntiśārīraṃ nāma tṛtīyo 'adhyāyaḥ//3//</trailer>
                </div>
                <div n="4" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>caturtho 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.4.4.1">
                        <label>Ca.4.4.1 </label>
                        athāto mahatīṃ garbhāvakrāntiṃ śārīraṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.4.2">
                        <label>Ca.4.4.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.4.3">
                        <label>Ca.4.4.3 </label>
                        yataśca garbhaḥ saṃbhavati, yasmiṃśca garbhasaṃjñā, yadvikāraśca
                        garbhaḥ, yayā cānupūrvyā 'abhinirvartate kukṣau, yaścāsya
                        vṛddhihetuḥ, yataścāsyājanma bhavati, yataśca jāyamānaḥ kukṣau
                        vināśaṃ prāpnoti, yataśca kārtsnyenāvinaśyan vikṛtimāpadyate,
                        tadanuvyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.4.4">
                        <label>Ca.4.4.4 </label>
                        mātṛtaḥ pitṛta ātmataḥ sātmyato rasataḥ sattvata ityetebhyo
                        bhāvebhyaḥ samuditebhyo garbhaḥ saṃbhavati/ </p>
                    <p>tasya ye ye 'avayavā yato yataḥ saṃbhavataḥ saṃbhavanti tān
                        vibhajya mātṛjādīnavayavān pṛthak pṛthaguktamagre// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.4.5">
                        <label>Ca.4.4.5 </label>
                        śukraśoṇitajīvasaṃyoge tu khalu kukṣigate garbhasaṃjñā bhavati// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.4.6">
                        <label>Ca.4.4.6 </label>
                        garbhastu
                        khalvantarikṣavāyvagnitoyabhūmivikāraścotanādhiṣṭhānabhūtaḥ/ </p>
                    <p>evamanayā yuktyā pañcamahābhūtavikārasamudāyātmako
                        garbhaścetanādhiṣṭhānabhūtaḥ, sa hyasya ṣaṣṭho dhāturuktaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.4.7">
                        <label>Ca.4.4.7 </label>
                        yayā cānupūrvyā 'abhinirvartate kukṣau tāṃ vyākhyāsyāmaḥ---gate
                        purāṇe rajasi nave cānasthite śuddhasnātāṃ
                        striyamavyāpannayoniśoṇitagarbhāśayāmṛtumatīmācakṣmahe/ </p>
                    <p>tayā saha tathābhūtayā yadā pumānavyāpannabījo miśrībhāvaṃ
                        gacchati, tadā tasya harṣodīritaḥ paraḥ śarīradhātvātmā śukrabhūto
                        'aṅgādaṅgāt saṃbhavati/ </p>
                    <p>sa tathā harṣabhūtenātmanodīritaśca-<note>'adhiṣṭhitabījadhātuḥ'iti
                            pā+</note>adhiṣṭhitaśca bījarūpo dhātuḥ
                        puruṣaśarīrādabhiviṣpattyocitena pathā
                        garbhāśayamanupraviśyārtavenābhisaṃsargameti// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.4.8">
                        <label>Ca.4.4.8 </label>
                        tatra pūrvaṃ cetanādhātuḥ <note>'sattvopakaraṇaḥ'iti
                        pā+</note>sattvakaraṇo guṇagrahaṇāya pravartate; sa hi hetuḥ
                        kāranaṃ nimittamakṣaraṃ kartā mantā <note>'bodhayitā'iti
                            pā+</note>veditā boddhā draṣṭā dhātā brahmā viśvakarmā
                        viśvarūpaḥ puruṣaḥ prabhavo 'avyayo nityo guṇī grahaṇaṃ
                        pradhānamavyaktaṃ jīvo jñaḥ pudgalaścetanāvān vibhurbhūtātmā
                        cendriyātmā cāntarātmā ceti/ </p>
                    <p>sa guṇopādānakāle 'antarikṣaṃ pūrvamanyebhyo guṇebhya upādatte,
                        yathā-pralayātyaye sisṛkṣurbhūtānyakṣarabhūta ātmā sattvopādānaḥ
                        pūrvataramākāśaṃ sṛjati, tataḥ krameṇa vyaktataraguṇān dhātūn
                        vāyvādikāṃścaturaḥ; tathā dehagrahaṇe 'api pravartamānaḥ
                        pūrvataramākāśamevopādatte, tataḥ krameṇa vyaktataraguṇān dhātūn
                        vāyvādikāṃścaturaḥ/ </p>
                    <p>sarvamapi tu khalvetadguṇopādānamaṇunā kālena bhavati// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.4.9">
                        <label>Ca.4.4.9 </label>
                        sa sarvaguṇavān garbhatvamāpannaḥ prathame māsi saṃmūrcchitaḥ
                            <note>'sarvadhātukalanīkṛtaḥ'iti, 'sarvadhātukalalīkṛtaḥ'iti
                            ca pā+</note>sarvadhātukaluṣīkṛtaḥ kheṭabhūto
                        bhavatyavyaktavigrahaḥ sadasadbhūtāṅgāvayavaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.4.10">
                        <label>Ca.4.4.10 </label>
                        dvitīye māsi ghanaḥ saṃpadyate <note>'piṇḍaḥ'iti
                            hastalikhitapustake na paṭhyate</note>piṇḍaḥ peśyarbudaṃ vā/ </p>
                    <p>tatra ghanaḥ puruṣaḥ, peśī strī, arbudaṃ napuṃsakam// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.4.11">
                        <label>Ca.4.4.11 </label>
                        tṛtīye māsi sarvendriyāṇi sarvāṅgāvayavāśca
                        yaugapadyenābhinirvartante// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.4.12">
                        <label>Ca.4.4.12 </label>
                        tatrāsya kecidaṅgāvayavā mātṛjādīnavayavān vibhajya pūrvamuktā
                        yathāvat / </p>
                    <p>mahābhūtavikārapravibhāgena <note>'tvidānīmaparāṃścaivāṅgāvayavān
                            paryāyāntareṇānuvyākhyāsyāmaḥ'iti pā+</note>tvidānīmasya
                        tāṃścaivāṅgāvayavān kāṃścit paryāyāntareṇāparāṃścānuvyākhyāsyāmaḥ/ </p>
                    <p>mātṛjādayo 'apyasya māhābhūtavikārā eva/ </p>
                    <p>tatrāsyākāśātmakaṃ śabdaḥ śrotraṃ lāghavaṃ saukṣmyaṃ vivekaśca,
                        vāyvātmakaṃ sparśaḥ sparśanaṃ raukṣyaṃ preraṇaṃ dhātuvyūhanaṃ
                        ceṣṭāśca śārīryaḥ, agnyātmakaṃ rūpaṃ darśanaṃ prakāśaḥ
                        paktirauṣṇyaṃ ca , abātmakaṃ raso rasanaṃ śaityaṃ mārdavaṃ snehaḥ
                        kledaśca, pṛthivyātmakaṃ gandho ghrāṇaṃ gauravaṃ sthairyaṃ
                        mūrtiśceti// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.4.13">
                        <label>Ca.4.4.13 </label>
                        evamayaṃ lokasaṃmitaḥ puruṣaḥ/ </p>
                    <p>yāvanto hi loke mūrtimanto bhāvaviśeṣāstāvantaḥ puruṣe, yāvantaḥ
                        puruṣe tāvanto loke iti; budhāstvevaṃ draṣṭumicchanti// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.4.14">
                        <label>Ca.4.4.14 </label>
                        evamasyevdriyāṇyaṅgāvayavāśca yaugapadyenābhinirvartante 'anyatra
                        tebhyo bhāvebhyo ye 'asya jātasyottarakālaṃ jāyante;
                        tadyathā---dantā vyañjanāni <note>'śukrarajovyaktībhāvaḥ'iti
                            pā+</note>vyaktībhāvastathāyuktāni cāparāṇi/ </p>
                    <p>eṣā prakṛtiḥ, vikṛtiḥ punarato 'avyathā/ santi khalvasmin garbhe
                        kecinnityā bhāvāḥ, santi cānityāḥ kecit/ </p>
                    <p>tasya ya evāṅgāvayavāḥ santiṣṭhante, ta eva strīliṅgaṃ puruṣaliṅgaṃ
                        napuṃsakaliṅgaṃ vā bibhrati/ </p>
                    <p>tatra strīpuruṣayorye vaiśeṣikā bhāvāḥ pradhānasaṃśrayā
                        guṇasaṃśrayāśca, teṣāṃ yato bhūyastvaṃ tato 'anyatarabhāvaḥ/ </p>
                    <p>tadyathā---klaibyaṃ bhīrutvamavaiśāradyaṃ moho
                        'anavasthānamadhogurutvamasahanaṃ śaithilyaṃ mārdavaṃ
                        garbhāśayabījabhāgastathāyuktāni cāparāṇi strīkarāṇi, ato
                        viparītāni puruṣakarāṇi, <note>'ubhayabhāgabhāvāni'iti
                            'ubhayabhāvā'iti ca pā+</note>ubhayabhāgāvayavā
                        napuṃsakakarāṇi bhavanti// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.4.15">
                        <label>Ca.4.4.15 </label>
                        tasya yatkālamevendriyāṇi saṃtiṣṭhante, tatkālameva cetasi vedanā
                        nirbandhaṃ prāpnoti;tasmāttadā prabhṛti garbhaḥ spandate,
                        prārthayate ca janmāntarānubhūtaṃ yat kiṃcit,
                        taddvaihṛdayyamācakṣate vṛddhāḥ/ </p>
                    <p>mātṛjaṃ cāsya hṛdayaṃ mātṛhṛdayenābhisaṃbaddhaṃ bhavati
                            <note>'rasahāriṇībhiḥ'iti pā+</note>rasavāhinībhiḥ
                        saṃvāhinībhiḥ; tasmāttayostābhirbhaktiḥ <note>'saṃpadyate'iti
                            pā+</note>saṃspandate / </p>
                    <p>taccaiva kāraṇamavekṣamāṇā <note>'dvaihṛdayyāvimānitaṃ'iti
                            pā+</note>na dvaihṛdayyasya vimānitaṃ garbhamicchanti kartum/ </p>
                    <p>vimānane hyasya dṛśyate vināśo vikṛtirvā/ </p>
                    <p>samānayogakṣemā hi tadā bhavati garbheṇa keṣucidartheṣu mātā/ </p>
                    <p>tasmāt priyahitābhyāṃ garbhiṇīṃ viśeṣeṇopacaranti kuśalāḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.4.16">
                        <label>Ca.4.4.16 </label>
                        tasyā garbhāpatterdvaihṛdayyasya ca nijñānārthaṃ liṅgāni
                        samāsenopadekṣyāmaḥ/ </p>
                    <p><note>'upacārasaṃbodhanaṃ'iti pā+</note>upacārasādhanaṃ hyasya
                        jñāne, jñānaṃ ca liṅgataḥ, tasmādiṣṭo liṅgopadeśaḥ / </p>
                    <p>tadyathā---ārtavādarśanamāsyasaṃsravaṇamanannābhilāṣaśchardirarocako
                        'amlakāmatā ca viśeṣeṇa śraddhāpraṇayanamuccāvaceṣu bhāveṣu
                        gurugātratvaṃ cakṣuṣorglāniḥ stanayoḥ stanyamoṣṭhayoḥ
                        stanamaṇḍalayośca kārṣṇyamatyarthaṃ śvayathuḥ
                        pādayorīṣallomarājyudgamo yonyāścāṭālatvamiti garbhe paryāgate
                        rūpāṇi bhavati// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.4.17">
                        <label>Ca.4.4.17 </label>
                        sā yadyadicchettattadasyai dadyādanyatra garbhopaghātakarebhyo
                        bhāvebhyaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.4.18">
                        <label>Ca.4.4.18 </label>
                        garbhopaghātakarāstvime bhāvā bhavantiḥ;
                        tadyathā---sarvamatigurūṣṇatīkṣṇaṃ dāruṇāśca ceṣṭāḥ;
                        imāṃścānyānupadiśanti vṛddhāḥ---devatārakṣo
                        'anucaraparirakṣaṇārthaṃ na raktāni vāsāṃsi bibhṛyānna madakarāṇi
                        madyānyabhyavaharenna yānamadhirohenna māṃsamaśnīyāt
                        sarvendriyapratikūlāṃśca bhāvān dūrataḥ parivarjayet, yaccānyadapi
                        kiñcit striyo vidyuḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.4.19">
                        <label>Ca.4.4.19 </label>
                        tīvrāyāṃ tu khalu prārthanāyāṃ kāmamahitamapyasyai hitenopahitaṃ
                        dadyāt prārthanāvinayanārtham/ </p>
                    <p>prārthanāsaṃdhāraṇāddhi vāyuḥ prakupito 'antaḥśarīramanucaran
                        garbhasyāpadyamānasya vināśaṃ vairūpyaṃ vā kuryāt// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.4.20">
                        <label>Ca.4.4.20 </label>
                        caturthe māsi sthiratvamāpadyate garbhaḥ, tasmāttadā garbhiṇī
                        gurugātratvamadhikamāpadyate viśeṣeṇa// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.4.21">
                        <label>Ca.4.4.21 </label>
                        pañcame māsi garbhasya māṃsaśoṇitopacayo bhavatyadhikamanyebhyo
                        māsebhyaḥ, tasmāttadā garbhiṇī kārśyamāpadyate viśeṣeṇa// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.4.22">
                        <label>Ca.4.4.22 </label>
                        ṣaṣṭhe māsi garbhasya balavarṇopacayo bhavatyadhikamanyebhyo
                        māsebhyaḥ, tasmāttadā garbhiṇī balavarṇahānimāpadyate viśeṣeṇa// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.4.23">
                        <label>Ca.4.4.23 </label>
                        saptame māsi garbhaḥ sarvairbhāvairāpyāyyate, tasmāttadā garbhiṇī
                        sarvākāraiḥ klāntatamā bhavati// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.4.24">
                        <label>Ca.4.4.24 </label>
                        aṣṭame māsi garbhaśca mātṛto garbhataśca mātā
                            <note>'rasavāhinībhiḥ'iti pā+</note>rasahāriṇībhiḥ
                        saṃvāhinībhirmuhurmuhurojaḥ parasparata ādadāte <note>'garbhasya
                            saṃpūrṇatvāt'iti pā+</note>garbhasyāsaṃpūrṇatvāt / tasmāttadā
                        garbhiṇī muhurmuhurmudā yuktā bhavati muhurmuhuśca mlānā, tathā
                        garbhaḥ; tasmāttadā garbhasya janma vyāpattimadbhavatyojaso
                        'anavasthitatvāt/ taṃ caivārthamabhisamīkṣyāṣṭamaṃ
                        māsamagaṇyamityācakṣate kuśalāḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.4.25">
                        <label>Ca.4.4.25 </label>
                        tasminnekadivasātikrānte 'api navamaṃ māsamupādāya
                        prasavakālamityāhurādaśamānmāsāt/ </p>
                    <p>etāvān prasavakālaḥ, <note>'ata ūrdhvamavasthānaṃ'iti
                        pā+</note>vaikārikamataḥ paraṃ kukṣāvavasthānaṃ garbhasya// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.4.26">
                        <label>Ca.4.4.26 </label>
                        evamanayā++ānupūrvyā 'abhinirvartate kukṣau// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.4.27">
                        <label>Ca.4.4.27 </label>
                        mātrādīnāṃ khalu garbhakarāṇāṃ bhāvānāṃ saṃpadastathā vṛttasya
                        sauṣṭhavānmātṛtaścaivopasnehopasvedābhyāṃ kālapariṇāmāt
                        svabhāvasaṃsiddheśca kukṣau vṛddhiṃ prāpnoti// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.4.28">
                        <label>Ca.4.4.28 </label>
                        mātrādīnāmeva tu khalu garbhakarāṇāṃ bhāvānāṃ
                        vyāpattinimittamasyājanma bhavati// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.4.29">
                        <label>Ca.4.4.29 </label>
                        ye hyasya kukṣau vṛddhihetusamākhyātā bhāvāsteṣāṃ viparyayādudare
                        vināśamāpadyate, athavā 'apyavcirajātaḥ syāt// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.4.30">
                        <label>Ca.4.4.30 </label>
                        yatastu kārtsnyenāvinaśyan vikṛtimāpadyate,
                        tadnuvyākhyāsyāmaḥ---yadā striyā doṣaprakopaṇoktānyāsevamānāyā
                        doṣāḥ prakupitāḥ śarīramupasarpantaḥ
                            <note>'śoṇitagarbhāśayopaghātāyopapadyante'iti
                        pā+</note>śoṇitagarbhāśayāvupapadyate, na ca kārtsnyena
                        śoṇitagarbhāśayau dūṣayanti, <note>'tadā yaṃ 'iti
                        pā+</note>tadeyaṃ garbhaṃ labhate strī; tadā tasya garbhasya
                        mātṛjānāmavayavānāmanyatamo 'avayavo vikṛtimāpadyata eko 'athavā
                        'aneke, yasya yasya hyavayavasya bīje bījabhāge vā doṣāḥ
                        prakopamāpadyante, taṃ tamavayavaṃ vikṛtirāviśati/ </p>
                    <p>yadā hyasyāḥ śoṇite garbhāśayabījabhāgaḥ pradoṣamāpadyate, tadā
                        vandhyāṃ janayati; yadā punarasyāḥ śoṇite
                        garbhāśayabījabhāgāvayavaḥ pradoṣamāpadyate, tadā pūtiprajāṃ
                        janayati; yadā tvasyāḥ śoṇite garbhāśayabījabhāgāvayavaḥ
                        strīkarāṇāṃ ca śarīrabījabhāgānāmekadeśaḥ pradoṣamāpadyate, tadā
                        stryākṛtibhūyiṣṭhāmastriyaṃ <note>'rāntāṃ'iti pā+</note>vārtāṃ
                        nāma janayati, tāṃ strīvyāpadamācakṣate// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.4.31">
                        <label>Ca.4.4.31 </label>
                        <note>'evameva puruṣasya bījadoṣe pitṛjāvayavavikṛtiṃ vidyāt/ yadā
                            hyasya bīje bījabhāgāvayavaḥ'iti pā+</note>evameva puruṣasya
                        yadā bīje bījabhāgaḥ pradoṣamāpadyate, tadā vandhyaṃ janayati;
                        yadā punarasya bīje bījabhāgāvayavaḥ pradoṣamāpadyate, tadā
                        pūtiprajaṃ janayati; yadā tvasya bīje bījabhāgāvayavaḥ
                        puruṣakarāṇāṃ ca śarīrabījabhāgānāmekadeśaḥ pradoṣamāpadyate, tadā
                        puruṣākṛtibhūyiṣṭhamapuruṣaṃ <note>'tṛṇapūlikaṃ'iti
                        pā+</note>tṛṇaputrikaṃ nāma janayati; tāṃ puruṣavyāpadamācakṣate// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.4.32">
                        <label>Ca.4.4.32 </label>
                        etena mātṛjānāṃ pitṛjānāṃ cāvayavānāṃ vikṛtivyākhyānena
                        sātmyajānāṃ rasajānāṃ sattvajānāṃ cāvayavānāṃ vikṛtirvyākhyātā
                        bhavati// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.4.33">
                        <label>Ca.4.4.33 </label>
                        nirvikāraḥ parastvātmā sarvabhūtānāṃ virniśeṣaḥ; sattvaśarīrayostu
                        viśeṣādviśeṣopalabdhiḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.4.34">
                        <label>Ca.4.4.34 </label>
                        tatra trayaḥ śarīradoṣā vātapittaśleṣmāṇaḥ, te śarīraṃ dūṣayanti;
                        dvau punaḥ sattvadoṣau rajastamaśca, tau sattvaṃ dūṣayataḥ/ </p>
                    <p>tābhyāṃ ca sattvaśarīrābhyāṃ duṣṭābhyāṃ vikṛtirupajāyate,
                        nopajāyate cāpraduṣṭābhyām// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.4.35">
                        <label>Ca.4.4.35 </label>
                        tatra śarīraṃ yoniviśeṣāccaturvidhamuktamagre// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.4.36">
                        <label>Ca.4.4.36 </label>
                        trividhaṃ khalu sattvaṃ-śuddhaṃ, rājasaṃ, tāmasamiti/ </p>
                    <p>tatra śuddhamadoṣamākhyātaṃ klyāṇāṃśatvāt, rājasaṃ sadoṣamākhyātaṃ
                        roṣāṃśatvāt, tāmasamapi sadoṣamākhyātaṃ mohāṃśatvāt/ </p>
                    <p>teṣāṃ tu trayāṇāmapi sattvānāmekaikasya bhedāgramaparisaṅkhyeyaṃ
                        taratamayogāccharīrayoniviśeṣebhyaścānyonyānuvidhānatvācca/ </p>
                    <p>śarīraṃ hyapi sattvamanuvidhīyate, sattvaṃ ca śarīram/ </p>
                    <p>tasmāt katicitsattvabhedānanūkābhinirdeśena
                        nidarśanārthamanuvyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <!-- subdivision -->
                    <p xml:id="Ca.4.4.37-1">
                        <label>Ca.4.4.37-1 </label>
                        tadyathā---śuciṃ satyābhisandhaṃ jitātmānaṃ saṃvibhāginaṃ
                        jñānavijñānavacanaprativacanasaṃpannaṃ smṛtimantaṃ
                        kāmakrodhalobhamānamoherṣyāharṣāmarṣāpetaṃ samaṃ sarvabhūteṣu
                        brāhmaṃ vidyāt// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.4.37-2">
                        <label>Ca.4.4.37-2 </label>
                        ijyādhyayanavratahomabrahmacaryaparamatithivratamupaśāntamadamānarāgadveṣamohalobharoṣaṃ
                        pratibhāvacanavijṣānopadhāraṇaśaktisaṃpannamārṣaṃ vidyāt// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.4.37-3">
                        <label>Ca.4.4.37-3 </label>
                        aiśvaryavantamādeyavākyaṃ yajvānaṃ śūramojasvinaṃ
                        tejasopetamakliṣṭakarmāṇaṃ dīrghadarśinaṃ
                        dharmārthakāmābhiratamaindraṃ vidyāt// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.4.37-4">
                        <label>Ca.4.4.37-4 </label>
                        lekhāsthavṛttaṃ prāptakāriṇamasaṃprahāryamutthānavantaṃ
                            smṛtimantam-<note>'aiśvaryālambinaṃ'iti
                        pā+</note>aiśvaryalambhinaṃ vyapagatarāgerṣyādveṣamohaṃ yāmyaṃ
                        vidyāt// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.4.37-5">
                        <label>Ca.4.4.37-5 </label>
                        śūraṃ dhīraṃ śucimaśucidveṣiṇaṃ
                        yajvānamambhovihāraratimakliṣṭakarmāṇaṃ sthānakopaprasādaṃ vāruṇaṃ
                        vidyāt// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.4.37-6">
                        <label>Ca.4.4.37-6 </label>
                        sthānamānopabhogaparivārasaṃpannaṃ dharmārthakāmanityaṃ śuciṃ
                        sukhavihāraṃ vyaktakopaprasādaṃ kauberaṃ vidyāt// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.4.37-7">
                        <label>Ca.4.4.37-7 </label>
                        priyanṛtyagītavāditrollāpakaślokākhyāyiketihāsapurāṇeṣu kuśalaṃ
                        gandhamālyānulepanavasanastrīvihārakāmanityamanasūyakaṃ gāndharvaṃ
                        vidyāt// </p>
                    <!-- /subdivision -->
                    <p xml:id="Ca.4.4.37">
                        <label>Ca.4.4.37 </label>
                        ityenaṃ śuddhasya sattvasya saptavidhaṃ bhedāṃśaṃ vidyāt
                        kalyāṇāṃśatvāt; tatsaṃyogāttu brāhmamatyantaśuddhaṃ vyavasyet// </p>
                    <!-- subdivision -->
                    <p xml:id="Ca.4.4.38-1">
                        <label>Ca.4.4.38-1 </label>
                        śūraṃ caṇḍamasūyakamaiśvaryavantam-<note>'audarikaṃ'iti
                        pā+</note>aupadhikaṃ raudramananukrośamātmapūjakamāsuraṃ vidyāt// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.4.38-2">
                        <label>Ca.4.4.38-2 </label>
                        amarṣiṇamanubandhakopaṃ chidraprahāriṇaṃ
                        krūramāhārātimātrarucimāmiṣapriyatamaṃ svapnāyāsabahulamīrṣyuṃ
                        rākṣasaṃ vidyāt// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.4.38-3">
                        <label>Ca.4.4.38-3 </label>
                        mahāśanaṃ straiṇaṃ strīrahaskāmamaśuciṃ śucidveṣiṇaṃ bhīruṃ
                        bhīṣayitāraṃ vikṛtavihārāhāraśīlaṃ paiśācaṃ vidyāt// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.4.38-4">
                        <label>Ca.4.4.38-4 </label>
                        kruddhaśūramakruddhabhīruṃ tīkṣṇamāyāsabahulaṃ
                            <note>'niralaṅkariṣṇuṃ'iti
                        pā+</note>saṃtrastagocaramāhāravihāraparaṃ sārpaṃ vidyāt// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.4.38-5">
                        <label>Ca.4.4.38-5 </label>
                        āhārakāmamatiduḥkhaśīlācāropacāramasūyakamasaṃvibhāginamatilolupamakarmaśīlaṃ
                        praitaṃ vidyāt// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.4.38-6">
                        <label>Ca.4.4.38-6 </label>
                        anuṣaktakāmamajasramāhāravihāraparamanavasthitamamarṣaṇamasaṃcayaṃ
                        śākunaṃ vidyāt// </p>
                    <!-- /subdivision -->
                    <p xml:id="Ca.4.4.38">
                        <label>Ca.4.4.38 </label>
                        ityevaṃ khalu rājasasya sattvasya ṣaḍvidhaṃ bhedāṃśaṃ vidyāt,
                        roṣāṃśatvāt// </p>
                    <!-- subdivision -->
                    <p xml:id="Ca.4.4.39-1">
                        <label>Ca.4.4.39-1 </label>
                        &amp;nirākariṣṇumamedhasaṃ jugupsitācārāhāraṃ maithunaparaṃ
                        svapnaśīlaṃ pāśavaṃ vidyāt// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.4.39-2">
                        <label>Ca.4.4.39-2 </label>
                        bhīrumabudhamāhāralubdhamanavasthitamanuṣaktakāmakrodhaṃ
                        saraṇaśīlaṃ toyakāmaṃ mātsyaṃ vidyāt// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.4.39-3">
                        <label>Ca.4.4.39-3 </label>
                        alasaṃ kevalamabhiniviṣṭamāhāre sarvabuddhyaṅgahīnaṃ vānaspatyaṃ
                        vid yāt// </p>
                    <!-- /subdivision -->
                    <p xml:id="Ca.4.4.39">
                        <label>Ca.4.4.39 </label>
                        ityevaṃ tāmasasya sattvasṛya trividhaṃ bhedāṃśaṃ
                        vidyānmohāṃśatvāt// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.4.40">
                        <label>Ca.4.4.40 </label>
                        ityaparisaṃkhyeyabhedānāṃ trayāṇāmapi sattvānāṃ bhedaikadeśo
                        vyākhyātaḥ; śuddhasya sattvasya saptavidho
                        brahmarṣiśakrayamavaruṇakuberagandharvasattvānukāreṇa, rājasasya
                        ṣaḍvidho daityapiśācarākṣasasarpapretaśakunisattvānukāreṇa,
                        tāmasasya trividhaḥ paśumatsyavanaspatisattvānukāreṇa, kathaṃ ca
                        yathāsattvamupacāraḥ syāditi// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.4.41">
                        <label>Ca.4.4.41 </label>
                        kevalaścāyamuddeśo yathoddeśamabhinirdiṣṭo bhavati
                            <note>'garbhāvakrāntisaṃprayuktasyārthasya vijñāne'iti
                            pā+</note>garbhāvakrāntisaṃprayuktaḥ ; tasya cārthasya vijñāne
                        sāmarthyaṃ garbhakarāṇāṃ ca bhāvānāmanusamādhiḥ, vighātaśca
                        vighātakarāṇāṃ bhāvānāmiti//</p>
                    <p xml:id="Ca.4.4.42">
                        <label>Ca.4.4.42 </label>
                        tatra ślokāḥ---</p>
                    <lg>
                        <l>nimittamātmā prakṛtirvṛddhiḥ kukṣau krameṇa ca/ </l>
                        <l>vṛddhihetuśca garbhasya pañcārthāḥ śubhasaṃjñitāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.4.43">
                            <label>Ca.4.4.43 </label>
                            ajanmani ca yo heturvināśe vikṛtāvapi/ </l>
                        <l>imāṃstrīnaśubhān bhāvānāhurgarbhavighātakān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.4.44">
                            <label>Ca.4.4.44 </label>
                            śubhāśubhasamākhyātānaṣṭau bhāvānimān bhiṣak/ </l>
                        <l>sarvathā veda yaḥ sarvān sa rājñaḥ kartumarhati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.4.45">
                            <label>Ca.4.4.45 </label>
                            avāptyupāyān garbhasya sa evaṃ jñātumarhati/ </l>
                        <l>ye ca garbhavighātoktā bhāvāstāṃścāpyudāradhīḥ// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte śārīrasthāne
                        mahatīgarbhāvakrān tiśārīraṃ nāma caturthe
                        'adhyāyaḥ//4//</trailer>
                </div>
                <div n="5" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>pañcamo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.4.5.1">
                        <label>Ca.4.5.1 </label>
                        athātaḥ puruṣavicayaṃ śārīraṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.5.2">
                        <label>Ca.4.5.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.5.3">
                        <label>Ca.4.5.3 </label>
                        'puruṣo 'ayaṃ lokasaṃnitaḥ'ityuvāca bhagavān punarvasurātreyaḥ/ </p>
                    <p>yāvanto hi loke (<note>'mūrtimantaḥ'iti gaṅgādharasaṃmataḥ
                            pāṭhaḥ</note>bhūrtimanto ) bhāvaviśeṣāstāvantaḥ puruṣe,
                        yāvantaḥ puruṣe tāvanto loke; ityevaṃvādinaṃ
                        bhagavantamātreyamagniveśa uvāca---netāvatā vākyenoktaṃ
                        vākyārthamavagāhāmahe, bhagavatā buddhyā bhūyastaramato
                        'anuvyākhyāyamānaṃ śuśrūṣāmaha iti// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.5.4">
                        <label>Ca.4.5.4 </label>
                        tamuvāca bhagavānātreyaḥ---aparisaṃkhyeyā lokāvayavaviśeṣāḥ,
                        puruṣāvayavaviśeṣā apyaparisaṃkhyeyāḥ; teṣāṃ yathāsthūlaṃ
                        katicidbhāvān sāmānyamabhipretyodāhariṣyāmaḥ, tānekamanā nibodha
                        samyagupavarṇyamānānagniveśa! / </p>
                    <p>ṣaḍdhātavaḥ samuditāḥ 'puruṣa'iti śabdaṃ labhante;
                        tadyathā---pṛthivyāpastejo vāyurākāśaṃ brahma cāvyaktamiti, eta
                        eva ca ṣaḍdhātavaḥ samuditāḥ 'puruṣa' iti śabdaṃ labhante// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.5.5">
                        <label>Ca.4.5.5 </label>
                        tasya puruṣasya pṛthivī mūrtiḥ, āpaḥ kledaḥ, tejo 'abhisantāpaḥ,
                        vāyuḥ prāṇaḥ, viyat suṣirāṇi, brahma antarātmā/ </p>
                    <p>yathā khalu brāhmī vibhūtirloke tathā puruṣe 'apyāntarātmikī
                        vibhūtiḥ, brahmaṇo vibhūtirloke prajāpatirantarātmano vibhūtiḥ
                        puruṣe sattvaṃ, yastvindro loke sa puruṣe 'ahaṅkāraḥ,
                        ādityastvādānaṃ, rudro roṣaḥ, somaḥ prasādaḥ, vasavaḥ sukham,
                        aśvinau kāntiḥ, marudutsāhaḥ, viśvedevāḥ sarvendriyāṇi
                        saevendriyārthāśca, tamo mohaḥ, jyotirjñānaṃ, yathā lokasya
                        sargādistathā puruṣasya garbhādhānaṃ, yathā kṛtayugamevaṃ bālyaṃ,
                        yathā tretā tathā yauvanaṃ, yathā dvāparastathā sthāviryaṃ, yathā
                        kalirevamāturyaṃ, yathā yugāntastathā maraṇamiti/ </p>
                    <p>evametenānumānenānuktānāmapi lokapuruṣayoravayavaviśeṣāṇāmagniveśa!
                        sāmānyaṃ vidyāditi// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.5.6">
                        <label>Ca.4.5.6 </label>
                        evaṃvādinaṃ bhagavantamātreyamagniveśa uvāca---evametat
                        sarvamanapavādaṃ yathoktaṃ bhagavatā lokapuruṣayoḥ sāmānyam/ </p>
                    <p>kinnvasya sāmānyopadeśasya prayojanamiti// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.5.7">
                        <label>Ca.4.5.7 </label>
                        bhagavānuvāca---śṛṇvagniveśa! sarvalokamātmanyātmānaṃ ca sarvaloke
                        samamanupaśyataḥ &amp;satyā buddhiḥ samutpadyate/ </p>
                    <p>sarvalokaṃ hyātmani paśyato bhavatyātmaiva sukhaduḥkhayoḥ kartā
                        nānya iti/ </p>
                    <p>karmātmakatvācca hetvādibhiryuktaḥ sarvaloko 'ahamiti viditvā
                        jñānaṃ pūrvamutthāpyate 'apavargāyeti/ </p>
                    <p>tatra saṃyogāpekṣī lokaśabdaḥ/ </p>
                    <p>ṣaḍdhātusamudāyo hi sāmānyataḥ sarvalokaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.5.8">
                        <label>Ca.4.5.8 </label>
                        tasya hetuḥ, utpattiḥ, vṛddhiḥ, upaplavaḥ, viyogaśca / </p>
                    <p>tatra heturutpattikāraṇaṃ, utpattirjanma, vṛddhirāpyāyanam,
                        upaplavo duḥkhāgamaḥ, ṣaḍdhātuvibhāgo viyogaḥ sajīvāpagamaḥ sa
                        prāṇanirodhaḥ sa bhaṅgaḥ sa lokasvabhāvaḥ/ tasya mūlaṃ
                        sarvopaplavānāṃ ca pravṛttiḥ, nivṛttiruparamaḥ/ </p>
                    <p>pravṛttirduḥkhaṃ, nivṛttiḥ sukhamiti yaj jñānamutpadyate tat
                        satyam/ </p>
                    <p>tasya hetuḥ sarvalokasāmānyajñānam/ </p>
                    <p>etatprayojanaṃ sāmānyopadeśasyeti// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.5.9">
                        <label>Ca.4.5.9 </label>
                        athāgniveśa uvāca---kiṃmūlā bhagavan! pravṛttiḥ, nivṛttau ca ka
                        upāya iti// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.5.10">
                        <label>Ca.4.5.10 </label>
                        bhagavānuvāca---mohecchādveṣakarmamūlā pravṛttiḥ/ </p>
                    <p>tajjā
                        hyahaṅkārasaṅgasaṃśayābhisaṃplavābhyavapātavipratyayāviśeṣānupāyāstaruṇamiva
                        drumamativipulaśākhāstaravo 'abhibhūya
                        puruṣamavatatyaivottiṣṭhante; yairabhibhūto na sattāmativartate / </p>
                    <p>tatraivaṃjātirūpavittavṛttabuddhiśīlavidyābhijanavayovīryaprabhāvasaṃpanno
                        'ahamityahaṅkāraḥ, yanmanovākkāyakarma nāpavargāya sa saṅgaḥ,
                        karmaphalamokṣapuruṣapretyabhāvādayaḥ santi vā neti saṃśayaḥ,
                        sarvāvasthāsvananyo 'ahamahaṃ sraṣṭā svabhāvasaṃsiddho 'ahamahaṃ
                        śarīrendriyabuddhismṛtiviśeṣarāśiriti grahaṇamabhisaṃplavaḥ, mama
                        mātṛpitṛbhrātṛdārāpatyabandhumitrabhṛtyagaṇo gaṇasya
                        cāhamityabhyavapātaḥ, kāryākāryahitāhitaśubhāśubheṣu
                        viparītābhiniveśo vipratyayaḥ, jñājñayoḥ prakṛtivikārayoḥ
                        pravṛttinivṛttyośca sāmānyadarśanamaviśeṣaḥ,
                        prokṣaṇānaśanāgnihotratriṣavaṇābhyukṣaṇāvāhanayājanayajanayācanasalilahutāśanapraveśādayaḥ
                        samārambhāḥ procyante hyanupāyāḥ/ </p>
                    <p>evamayamadhīdhṛtismṛtirahaṅkārābhiniviṣṭaḥ saktaḥ sasaṃśayo
                        'abhisaṃplutabuddhirabhyavapatito 'anyathādṛṣṭiraviśeṣagrāhī
                        vimārgagatirnivāsavṛkṣaḥ sattvaśarīradoṣamūlānāṃ sarvaduḥkhānāṃ
                        bhavati/ </p>
                    <p>evamahaṅkārādibhirdoṣairbhrāmyamāṇo nātivartate pravṛttiṃ, sā ca
                        mūlamaghasya// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.5.11">
                        <label>Ca.4.5.11 </label>
                        nivṛttirapavargaḥ; tat paraṃ praśāntaṃ tattadakṣaraṃ tadbrahma sa
                        mokṣaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.5.12">
                        <label>Ca.4.5.12 </label>
                        tatra mumukṣūṇāmudayanāni vyākhyāsyāmaḥ/ </p>
                    <p>tatra lokadoṣadarśino mumukṣorādita evācāryābhigamanaṃ,
                        tasyopadeśānuṣṭhānam, agnerevopacaryā, dharmaśāstrānugamanaṃ,
                        tadārthāvabodhaḥ, tenāvaṣṭambhaḥ, tatra yathoktāḥ kriyāḥ,
                        satāmupāsanam, asatāṃ parivarjanam, asaṅgatirjanena, satyaṃ
                        sarvabhūtahitamaparuṣamanatikāle parīkṣya vacanaṃ, sarvaprāṇiṣu
                        cātmanīvāvekṣā, sarvāsāmasmaraṇamasaṅkalpanamaprār
                        thanamanabhibhāṣaṇaṃ ca strīṇāṃ, sarvaparigrahatyāgaḥ, kaupīnaṃ
                        pracchādanārthaṃ, dhāturāganivasanaṃ, kanthāsīvanahetoḥ
                        sūcīpippalakaṃ, śaucādhānahe torjalakuṇḍikā, daṇḍadhāraṇaṃ,
                        bhaikṣacaryārthaṃ pātraṃ, prāṇadhāraṇārthamekakālamagrāmyo
                        yathopapanno 'abhyavahāraḥ, śramāpanayanārthaṃ
                        śīrṇaśuṣkaparṇatṛṇāstaraṇopadhānaṃ, dhyānahetoḥ kāyanibandhanaṃ,
                        vaneṣvaniketavāsaḥ, tandrānidrālasyādikarmavarjanaṃ,
                        indriyārtheṣvanurāgopatāpanigrahaḥ,
                        suptasthitagataprekṣitāhāravihārapratyaṅgaceṣṭādikeṣvārambheṣu
                        smṛtipūrvikā pravṛttiḥ, satkārastutigarhāvamānakṣamatvaṃ,
                        kṣutpipāsāyāsaśramaśītoṣṇavātavarṣāsukhaduḥkhasaṃsparśasahatvaṃ,śokadainyamānodvegamadalobharāgerṣyābhayakrodhādibhirasaṃcalanam,
                        ahaṅkārādiṣūpasargasaṃjñā, lokapuruṣayoḥ sargādisāmānyāvekṣaṇaṃ,
                        kāryakālātyayabhayaṃ, yogārambhe satatamanirvedaḥ, sattvotsāhaḥ,
                        apavargāya dhīdhṛtismṛtibalādhānaṃ; niyamanamindriyāṇāṃ cetasi,
                        cetasa ātmani, ātmanaśca; dhātubhedena
                        śarīrāvayavasaṃkhyānamabhīkṣṇaṃ, sarvaṃ
                        kāraṇavadduḥkhamasvamanityamityabhyupagamaḥ,
                            <note>'duḥkhasaṃjñā'iti pā+</note>sarvapravṛttiṣvaghasaṃjñā,
                        sarvasaṃnyāse sukhamityabhiniveśaḥ; eṣa mārgo 'apavargāya, ato
                        'anyathā badhyate; ityudayanāni vyākhyātāni// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.5.13">
                        <label>Ca.4.5.13 </label>
                        bhavanti cātra---</p>
                    <lg>
                        <l>etairavimalaṃ sattvaṃ śuddhyulāyairviśudhyati/ </l>
                        <l>mṛjyamāna ivādarśastailacelakacādibhiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.5.14">
                            <label>Ca.4.5.14 </label>
                            grahāmbudarajodhūmanīhārairasamāvṛtam/ </l>
                        <l>yathā 'arkamaṇḍalaṃ bhāti bhāti sattvaṃ tathā 'amalam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.5.15">
                            <label>Ca.4.5.15 </label>
                            jnalatyātmani saṃruddhaṃ tat sattvaṃ saṃvṛtāyane/ </l>
                        <l>śuddhaḥ sthiraḥ prasannārcirdīlo dīlāśaye yathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.5.16">
                            <label>Ca.4.5.16 </label>
                            śuddhasattvasya yā śuddhā satyā buddhiḥ pravartate/ </l>
                        <l>yayā bhinattyatibalaṃ mahāmohamayaṃ tamaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.5.17">
                            <label>Ca.4.5.17 </label>
                            sarvabhāvasvabhāvajño yayā bhavati niḥspṛhaḥ/ </l>
                        <l>yogaṃ yayā sādhayate sāṃkhyaḥ saṃpadyate yayā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.5.18">
                            <label>Ca.4.5.18 </label>
                            yayā nolaityahaṅkāraṃ nolāste kāraṇaṃ yayā/ </l>
                        <l>yayā nālambate kiṃcit sarvaṃ saṃnyasyate yayā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.5.19">
                            <label>Ca.4.5.19 </label>
                            yāti brahma yayā nityamajaraṃ <note>'śāntamakṣaram'iti
                                lā+</note>śāntamavyayam / </l>
                        <l>vidyā siddhirmatirmedhā prajñā jñānaṃ ca sā matā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.5.20">
                            <label>Ca.4.5.20 </label>
                            loke vitatamātmānaṃ lokaṃ cātmani laśyataḥ/ </l>
                        <l>larāvaradṛśaḥ śāntirjñanamūlā na naśyati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.5.21">
                            <label>Ca.4.5.21 </label>
                            laśyataḥ sarvabhāvān hi sarvāvasthāsu sarvadā/ </l>
                        <l>brahmabhūtasya saṃyogo na śuddhasyolaladyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.5.22">
                            <label>Ca.4.5.22 </label>
                            nātamanaḥ karaṇābhāvālliṅgamalyulalabhyate/ </l>
                        <l>sa sarvakaraṇāyogānmukta ityabhidhīyate // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.5.23">
                            <label>Ca.4.5.23 </label>
                            vilālaṃ virajaḥ śāntaṃ laramakṣaramavyayam/ </l>
                        <l>amṛtaṃ brahma nirvāṇaṃ laryāyaiḥ śāntirucyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.5.24">
                            <label>Ca.4.5.24 </label>
                            etattat saumya! vijñānaṃ yajjñātvā muktasaṃśayāḥ/ </l>
                        <l>munayaḥ praśamaṃ jagmurvītamoharajaḥspṛhāḥ// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.4.5.25">
                        <label>Ca.4.5.25 </label>
                        tatra ślokau---</p>
                    <lg>
                        <l>saprayojanamuddiṣṭaṃ lokasya luruṣasya ca / </l>
                        <l>sāmānyaṃ mūlamutlattau nivṛttau mārga eva ca // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.5.26">
                            <label>Ca.4.5.26 </label>
                            śuddhasattvasamādhānaṃ satyā buddhiśca naiṣṭhikī/ </l>
                        <l>vicaye luruṣasyoktā niṣṭhā ca laramarṣiṇā// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte śārīrasthāne
                        puruṣavicayaśārīraṃ nāma pañcamo 'adhyāyaḥ//5//</trailer>
                </div>
                <div n="6" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>ṣaṣṭho 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.4.6.1">
                        <label>Ca.4.6.1 </label>
                        athātaḥ śarīravicayaṃ śārīraṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.6.2">
                        <label>Ca.4.6.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.6.3">
                        <label>Ca.4.6.3 </label>
                        śarīravicayaḥ śarīropakārārthamiṣyate/ </p>
                    <p>jñātvā hi śarīratattvaṃ śarīropakārakareṣu bhāveṣu jñānamutpadyate/ </p>
                    <p>tasmāccharīravicayaṃ praśaṃsanti kuśalāḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.6.4">
                        <label>Ca.4.6.4 </label>
                        tatra śarīraṃ nāma cetanādhiṣṭhānabhūtaṃ
                        pañcamahābhūtavikārasamudāyātmakaṃ <note>'samayogavāhino yadā
                            hyasmin' iti pā+</note>samayogavāhi / yadā hyasmiñ śarīre
                        dhātavo vaiṣamyamāpadyante tadā kleśaṃ vināśaṃ vā prāpnoti / </p>
                    <p>vaiṣamyagamanaṃ hi punardhātūnāṃ vṛddhihrāsagamanamakārtsnyena
                        prakṛtyā ca// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.6.5">
                        <label>Ca.4.6.5 </label>
                        yaugapadyena tu virodhināṃ dhātūnāṃ vṛddhihrāsau bhavataḥ/ </p>
                    <p>yaddhi yasya dhātorvṛddhikaraṃ tattato viparītaguṇasya dhātoḥ
                        pratyavāyakaraṃ saṃpadyate// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.6.6">
                        <label>Ca.4.6.6 </label>
                        tadeva tasmādbheṣajaṃ samyagavacāryāmāṇaṃ yugapannyūnātiriktānāṃ
                        dhātūnāṃ sāmyakaraṃ bhavati, adhikamapakarṣati nyūnamāpyāyayati// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.6.7">
                        <label>Ca.4.6.7 </label>
                        etāvadeva hi bhaiṣajyaprayoge phalamiṣṭaṃ svasthavṛttānuṣṭhāne ca
                        yāvaddhātūnāṃ sāmyaṃ syāt/ </p>
                    <p>svasthā hyapi dhātūnāṃ sāmyānugrahārthameva kuśalā
                        rasaguṇānāhārivikārāṃśca paryāyeṇecchantyupayoktuṃ
                        sātmyasamājñātān;
                            ekaprakārabhūyiṣṭhāṃścopayuñjānāstad-<note>'viparītakaraṇalakṣaṇasamājñātayā'iti
                            pā+</note>viparītakarasamājñātayā ceṣṭayā samamicchanti
                        kartum// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.6.8">
                        <label>Ca.4.6.8 </label>
                        deśakālātmaguṇaviparītānāṃ hi karmaṇāmāhāravikārāṇāṃ ca
                            <note>'krimeṇopayogaḥ,samyak sarvābhiyogaḥ,anudīrṇānāṃ
                            saṃdhāraṇaṃ'iti pā+</note>kriyopayogaḥ samyak,
                        sarvātiyogasandhāraṇam, asamdhāraṇamudīrṇānāṃ ca gatimatāṃ,
                        sāhasānāṃ ca varjanaṃ, svasthavṛttametāvaddhātūnāṃ
                        sāmyānugrahārthamupadiśyate// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.6.9">
                        <label>Ca.4.6.9 </label>
                        dhātavaḥ punaḥ śārīrāḥ samānaguṇaiḥ samānaguṇabhūyiṣṭhairvā
                        'apyāhāravikārairabhyasyamānairvṛddhiṃ prāpnuvanti, hrāsaṃ tu
                        viparītaguṇairviparītaguṇabhūyiṣṭhairvā
                        'apyāhārairabhyasyamānaiḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.6.10">
                        <label>Ca.4.6.10 </label>
                        tatreme śarīradhātuguṇāḥ saṃkhyāsāmarthyakarāḥ;
                        tadyathā---gurulaghuśītoṣṇasnigdharūkṣamandatīkṣṇasthirasaramṛdukaṭhinaviśadapicchilaślakṣṇakharasūkṣmasthūlasāndrudravāḥ/
                        teṣu ye guravaste
                        gurubhirāhāravikāraguṇairabhyasyamānairāpyāyyante, laghavaśca
                        grasanti; laghavastulaghubhirāpyāyyante, guravaśca hrasanti/
                        evameva sarvadhātuguṇānāṃ sāmānyayogādvṛddhiḥ, viparyayāddhrāsaḥ/ </p>
                    <p>tasmānmāṃsamāpyāyyate māṃsena bhūyastaramanyebhyaḥ
                        śarīradhātubhyaḥ, tathā lihitaṃ lihitena, medo medasā, vasā
                        vasayā, asthi taruṇāsthnā, majjā majjñā, śuktaṃ śukreṇa,
                        garbhastvāmagarbheṇa// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.6.11">
                        <label>Ca.4.6.11 </label>
                        tatra tvevaṃlakṣaṇena sāmānyavatāmāhāravikārāṇāmasānnidhyaṃ syāt,
                        sannihitānāṃ vā 'apyayuktatvānnopayogo dhṛṇitvādanyasmādvā
                        kāraṇāt, sa ca dhāturabhivardhayitavyaḥ syāt, tasya ye samānaguṇāḥ
                        syurāhāravikārā asevyāśca, tatra
                        samānaguṇabhūyiṣṭhānāmanyaprakṛtīnāmapyāhāravikārāṇāmupayogaḥ
                        syāt/ </p>
                    <p>tadyathā---śukrakṣaye kṣīrasarpiṣorupayogo
                        madhurasnigdhaśītasamākhyātānāṃ cāpareṣāṃ dravyāṇāṃ, mūtrakṣaye
                        punarikṣurasavāruṇīmaṇḍadravamadhurāmlalavaṇopakledināṃ,
                        purīṣakṣaye kulmāṣamāṣakuṣkuṇḍājamadhyayavaśākadhānyāmlānāṃ,
                        vātakṣaye kaṭukatiktakaṣāyarūkṣalaghuśītānāṃ, pittakṣaye
                        'amlalavaṇakaṭukakṣāroṣṇatīkṣṇānāṃ, śleṣmakṣaye
                        snigdhagurumadhurasāndrapicchilānāṃ dravyāṇām/ </p>
                    <p>karmāpi yadyasya dhātorvṛddhikaraṃ tattadāsevyam/ </p>
                    <p>evamanyeṣāmapi śarīradhātūnāṃ sāmānyaviparyayābhyāṃ vṛddhihrāsau
                        yathākālaṃ kāryau/ </p>
                    <p>iti sarvadhātūnāmekaikaśo 'atideśataśca vṛddhihrāsakarāṇi
                        vyākhyātāni bhavanti// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.6.12">
                        <label>Ca.4.6.12 </label>
                        kārtsnyena <note>'śarīrapuṣṭikarāstvime'iti
                        pā+</note>śarīravṛddhikarāstvime bhāvā bhavanti;
                        tadyathā---kālayogaḥ, svabhāvasaṃsiddhiḥ, āhārasauṣṭhavam,
                        avighātaśceti// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.6.13">
                        <label>Ca.4.6.13 </label>
                        balavṛddhikarāstvime bhāvā bhavanti/ </p>
                    <p>tadyathā---balavatpuruṣe deśe janma balavatpuruṣe kāle ca, sukhaśca
                        kālayogaḥ, bījakṣetraguṇasaṃpacca, āhārasaṃpacca, śarīrasaṃpacca,
                        sātmyasaṃpacca, sattvasaṃpacca, svabhāvasaṃsiddhiśca, yauvanaṃ ca,
                        karma ca, saṃharṣaśceti// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.6.14">
                        <label>Ca.4.6.14 </label>
                        āhārapariṇāmakarāstvime bhāvā bhavanti/ </p>
                    <p>tadyathā---ūṣmā, vāyuḥ, kledaḥ, snehaḥ, kālaḥ,
                            <note>'saṃyogaśca'iti pā+</note>samayogaśceti // </p>
                    <p xml:id="Ca.4.6.15">
                        <label>Ca.4.6.15 </label>
                        tatra tu khalveṣāmūṣmādīnāmāhārapariṇāmakarāṇāṃ bhāvānāmime
                        karmaviśeṣā bhavanti/ </p>
                    <p>tadyathā---ūṣmā pacati, vāyurapakarṣati, kledaḥ
                        śaithilyamāpādayati, sneho mārdavaṃ janayati, kālaḥ
                        paryāptimabhinirvartayati, samayogastveṣāṃ pariṇāmadhātusāmyakaraḥ
                        saṃpadyate// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.6.16">
                        <label>Ca.4.6.16 </label>
                        <note>'pariṇāmataḥ'iti pā+</note>pariṇamatastvāhārasya guṇāḥ
                        śarīraguṇabhāvamāpadyante yathāsvamaviruddhāḥ; viruddhāśca
                        vihanyurvihatāśca virodhibhiḥ śarīram// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.6.17">
                        <label>Ca.4.6.17 </label>
                        <note>'śarīradhātava'iti pā+</note>śarīraguṇāḥ punardvividhāḥ
                        saṃgraheṇa---malabhūtāḥ, prasādabhūtāśca/ </p>
                    <p>tatra malabhūtāste ye śarīrasyābādhakarāḥ syuḥ/ </p>
                    <p>tadyathā---śarīracchidreṣūpadehāḥ pṛthagjanmāno bahirmukhāḥ,
                        paripakvāśca dhātavaḥ, prakupitāśca vātapittaśleṣmāṇaḥ, ye cānye
                        'api keciccharīre tiṣṭhanto bhāvāḥ śarīrasyopaghātāyopapadyante,
                            <note>'malākhyān'iti pā+</note>sarvāṃstānmale saṃcakṣmahe;
                        itarāṃstu <note>'prasādākhyān'iti pā+</note>prasāde, gurvādīṃśca
                        dravāntān guṇabhedena, rasādīṃśca śukrāntān dravyabhedena// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.6.18">
                        <label>Ca.4.6.18 </label>
                        teṣāṃ sarveṣāmeva vātapittaśleṣmāṇo duṣṭā dūṣayitāro bhavanti,
                        doṣasvabhāvāt/ </p>
                    <p>vātādīnāṃ punardhātvantare kālāntare praduṣṭānāṃ vividhāśitapītīye
                        'adhyāye vijñānā yuktāni/ </p>
                    <p>etāvatyeva duṣṭadoṣagātaryāvat saṃsparśanāccharīradhātūnām/ </p>
                    <p>prakṛtibhūtānāṃ tu khalu vātādīnāṃ phalamārogyam/ </p>
                    <p>tasmādeṣāṃ prakṛtibhāve prayatitavyaṃ buddhimadbhiriti// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.6.19">
                        <label>Ca.4.6.19 </label>
                        bhavati cātra--- </p>
                    <lg>
                        <l>śarīraṃ sarvathā sarvaṃ sarvadā veda yo bhiṣak/ </l>
                        <l>āyurvedaṃ sa kārtsnyena veda lokasukhapradam// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.4.6.20">
                        <label>Ca.4.6.20 </label>
                        <note>'tamevamuktavantaṃ'iti pā+</note>evaṃvādinaṃ
                        bhagavantamātreyamagniveśa uvāca---śrutametadyaduktaṃ bhagavatā
                        śarīrādhikāre vacaḥ/ </p>
                    <p>kinnu khalu garbhasyāṅgaṃ pūrvamabhinirvartate kukṣau, kuto mukhaḥ
                        kathaṃ cāntargatastiṣṭhati, kimāhāraśca vartayati, kathaṃbhūtaśca
                        niṣkrāmati, kaiścāyamāhāropacārairjātaḥ sadyo hanyate,
                        kairavyādhirabhivardhate, kiṃ cāsya devādaprakopanimittā vikārāḥ
                        saṃbhavanti āhosvinna, kiṃcāsya
                        kālākālamṛtyvorbhāvābhāvayorbhagavānadhyavasyati, kiṃcāsya
                        paramāyuḥ, kāni cāsya paramāyuṣo nimittānīti// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.6.21">
                        <label>Ca.4.6.21 </label>
                        tamevamuktavantamagniveśaṃ bhagavān punarvasurātreya
                        uvāca---pūrvamuktametadgarbhāvakrāntau yathā 'ayamabhinirvartate
                        kukṣau, yaccāsya yadā saṃtiṣṭhate 'aṅgajātam/ </p>
                    <p>viprativādāstvatra bahuvidhāḥ sūtrakṛtāmṛṣīṇāṃ santi sarveṣāṃ;
                        tānapi nibodhocyamānān---śiraḥ pūrvamabhinirvartate kukṣāviti
                        kumāraśirā bharadvājaḥ paśyati, sarvendriyāṇāṃ tadadhiṣṭhānamiti
                        kṛtvā; hṛdayamiti kāṅkāyano bāhlīkabhiṣak, cetanādhiṣṭhānatvāt;
                        nābhiriti bhadrakāpyaḥ, āhārāgama iti kṛtvā; pakvāśayagudamiti
                        bhadraśaunakaḥ, mārutādhiṣṭhānatvāt; hastapādamiti baḍiśaḥ,
                        tatkaraṇatvāt puruṣasya; indriyāṇīti janako vaidehaḥ, tānyasya
                        buddyadhiṣṭhānānīti kṛtvā; parokṣatvādacintyamiti mārīciḥ
                        kaśyapaḥ; sarvāṅgābhinirvṛttiryugapa diti dhanvantariḥ;
                        tadupapannaṃ, sarvāṅgānāṃ
                        tulyakālābhinirvṛttatvāddhṛdayaprabhṛtīnām/ </p>
                    <p>sarvāṅgānāṃ hyasya hṛdayaṃ mūlamadhiṣṭhānaṃ ca keṣāñcidbhāvānām,
                        naca tasmāt pūrvābhinirvṛttireṣāṃ; <note>'hṛdayapūrvāṇāṃ'iti
                            pā+</note>tasmāddhṛdayaprabhṛtīnāṃ sarvāṅgānāṃ
                        tulyakālābhinirvṛttiḥ, sarve bhāvā hyanyonyapratibaddhāḥ;
                        tasmādyathābhūtadarśanaṃ sādhu// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.6.22">
                        <label>Ca.4.6.22 </label>
                        garbhastu khalu mātuḥ pṛṣṭhābhimukha ūrdhvaśirāḥ
                            saṅkucyāṅgānyāste+<note>'saṅkucyāṅgānyāste jarāyuvṛtaḥ
                            kukṣau'iti pā+</note>antaḥkukṣau // </p>
                    <p xml:id="Ca.4.6.23">
                        <label>Ca.4.6.23 </label>
                        vyapagatapipāsābubhukṣastu khalu garbhaḥ
                        paratantravṛttirmātaramāśritya vartayatyupasnehopasvedābhyāṃ
                        garbhāśaye sadasadbhūtāṅgāvayavaḥ, tadanantaraṃ hyasya
                        kaścillomakūpāyanairupasnehaḥ kaścinnābhināḍyayanaiḥ/ </p>
                    <p>nābhyāṃ hyasya nāḍī prasaktā, nāḍyāṃ cāparā, aparā cāsya mātuḥ
                        prasaktā hṛdaye, mātṛhṛdayaṃ hyasya tāmaparāmabhisaṃplavate
                        sirābhiḥ <note>'saṃspandamānābhiḥ'iti pā+</note>syandamānābhiḥ; sa
                        tasya raso balavarṇakaraḥ saṃpadyate, sa ca sarvarasavānāhāraḥ/ </p>
                    <p>striyā hyāpannagarbhāyāstridhā rasaḥ pratipadyate-svaśarīrapuṣṭaye,
                        stanyāya, garbhavṛddhaye ca / </p>
                    <p>sa tenāhāreṇopaṣṭabdhaḥ (paratantravṛttirmātaramāśritya)
                        vartayatyantargataḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.6.24">
                        <label>Ca.4.6.24 </label>
                        sa copasthitakāle janmani prasūtimārutayogāt
                            <note>'parivṛtyārvākśirā'iti pā+</note>parivṛttyāvākśirā
                        niṣkrāmatyapatyapathena, eṣā prakṛtiḥ, vikṛtiḥ punarato 'anyathā/ </p>
                    <p>paraṃ <note>'paraṃ tataḥ'iti pā+</note>tvataḥ
                        svatantravṛttirbhavati// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.6.25">
                        <label>Ca.4.6.25 </label>
                        tasyāhāropacārau jātisūtrīyopadiṣṭāvavikārakarau cābhivṛddhikarau
                        bhavataḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.6.26">
                        <label>Ca.4.6.26 </label>
                        tābhyāmeva ca viṣamasevitābhyāṃ jātaḥ sadya upahanyate
                        tarurivāciravyaparopito vātātapābhyāmapratiṣṭhitamūlaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.6.27">
                        <label>Ca.4.6.27 </label>
                        āptopadeśādadbhutarūpadarśanāt
                        samutthānaliṅgacikitsitaviśeṣāccādoṣaprakopānurūpā
                        devādiprakopanimittā vikārāḥ samupalabhyante// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.6.28">
                        <label>Ca.4.6.28 </label>
                        kālākālamṛtyvostu khalu bhāvābhāvayoridamadhyavasitaṃ naḥ---"yaḥ
                        kaścin sa kāla eva mriyate, na hi kālacchidramasti" ityeke
                        bhāṣante/ </p>
                    <p>taccāsamyak/ </p>
                    <p>na hyacchidratā sacchidratā vā kālasyopapadyate,
                        kālasvalakṣaṇasvabhāvāt/ </p>
                    <p>tatrāhurapare---yo yadā mriyate sa tasya niyato mṛtyukālaḥ; sa
                        sarvabhūtānāṃ satyaḥ, samakriyatvāditi/ </p>
                    <p>etadapi cānyathā 'arthagrahaṇam/ </p>
                    <p>na hi kaścinna mriyata iti samakriyaḥ/ </p>
                    <p>kālo hyāyuṣaḥ pramāṇamadhikṛtyocyate/ </p>
                    <p>yasya ceṣṭaṃ yo yadā mriyate sa tasya mṛtyukāla iti, tasya sarve
                        bhāvā yathāsvaṃ niyatakālā bhaviṣyanti; tacca nopapadyate,
                        pratyakṣaṃ hyakālāhāravacanakarmaṇāṃ phalamaniṣṭaṃ, viparyaye
                        ceṣṭaṃ; pratyakṣataścopalabhyate khalu kālākālavyaktistāsu
                        tāsvavasthāsu taṃ tamarthamabhisamīkṣya, tadyathā---kālo 'ayamasya
                        vyadherāhārasyauṣadhasya pratikarmaṇo visargasya, akālo veti/ </p>
                    <p>loke 'apyetadbhavati---kāle devo varṣatyakāle devo varṣati, kāle
                        śītamakāle śītaṃ, kāle tapatyakāle tapati, kāle puṣpaphalamakāle
                        ca puṣpaphalamiti/ </p>
                    <p>tasmādubhayamasti---kāle mṛtyurakāle ca; naikāntikamatra/ </p>
                    <p>yadi hyakāle mṛtyurna syānniyatakālapramāṇamāyuḥ sarvaṃ syāt; evaṃ
                        gate hitāhitajñānamakāraṇaṃ syāt,
                        pratyakṣānumānopadeśāścāpramāṇāni syurye pramāṇabhūtāḥ
                        sarvatantreṣu, yairāyuṣyāṇyanāyuṣyāṇi copalabhyante/ </p>
                    <p>vāgvastumātrametadvādamṛṣayo manyante---nākāle mṛtyurastīti// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.6.29">
                        <label>Ca.4.6.29 </label>
                        varṣaśataṃ khalvāyuṣaḥ pramāṇamasmin kāle// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.6.30">
                        <label>Ca.4.6.30 </label>
                        tasya nimittaṃ prakṛtiguṇātmasaṃpat sātmyopasevanaṃ ceti// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.6.31">
                        <label>Ca.4.6.31 </label>
                        tatra ślokāḥ---</p>
                    <lg>
                        <l>śarīraṃ yadyathā <note>'yathāvacca'iti lā+</note>tacca vartate
                            kliṣṭamāmayaiḥ/ </l>
                        <l>yathā kleśaṃ vināśaṃ ca yāti ye cāsya dhātavaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.6.32">
                            <label>Ca.4.6.32 </label>
                            vṛddhihrāsau yathā teṣāṃ kṣīṇānāmauṣadhaṃ ca yat/ </l>
                        <l>dehavṛddhikarā bhāvā balavṛddhikarāśacaye // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.6.33">
                            <label>Ca.4.6.33 </label>
                            lariṇāmakarā bhāvā yā ca teṣāṃ lṛthak kriyā/ </l>
                        <l>malākhyāḥ <note>'saprasādākhyāḥ'iti lā+</note>saṃprasādākhyā
                            dhātavaḥ praśna eva ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.6.34">
                            <label>Ca.4.6.34 </label>
                            <note>'daśakaḥ'iti lā+</note>navako nirṇayaścāsya vidhivat
                            saṃprakāśitaḥ/ </l>
                        <l>tathyaḥ śarīravicaye śārīre laramarṣiṇā// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte śārīrasthāne
                        śarīravicayaśārīraṃ nāma ṣaṣṭho 'adhyāyaḥ//6//</trailer>
                </div>
                <div n="7" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>saptamo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.4.7.1">
                        <label>Ca.4.7.1 </label>
                        athātaḥ śarīrasaṃkhyā-<note>'śarīrasaṃkhyāṃ nāma śārīraṃ' iti
                            pā+</note>śārīraṃ vyākhyāsyāmaḥ //</p>
                    <p xml:id="Ca.4.7.2">
                        <label>Ca.4.7.2 </label>
                        iti ha smāaha bhagavānātreyaḥ // </p>
                    <p xml:id="Ca.4.7.3">
                        <label>Ca.4.7.3 </label>
                        śarīrasaṃkhyāmavayavaśaḥ kṛtsnaṃ śarīraṃ pravibhajya
                        sarvaśarīrasaṃkhyānapramāṇajñānahetorbhagavantamātreyamagniveśaḥ
                        papraccha // </p>
                    <p xml:id="Ca.4.7.4">
                        <label>Ca.4.7.4 </label>
                        tamuvāca bhagavānātreyaḥ --- śṛṇu matto 'agniveśa !
                        sarvaśarīramācakṣāṇasya yathāpraśnamekamanā yathāvat / śarīre ṣaṭ
                        tvacaḥ ;tadyathā --- udakadharā tvagbāhyā, dvitīyā
                        tvasṛgdharā,tṛtīyā sidhmakilāsasaṃbhavādhiṣṭhānā,catuethī
                        dadrūkuṣṭhasaṃbhavādhiṣṭhānā,pañcamī
                        tvalajīvidradhisaṃbhavādhiṣṭhānā,ṣaṣṭhī tu yasyāṃ chinnāyāṃ
                        tāmyatyandha iva ca tamaḥ praviśati yāṃ cāpyadhiṣṭhāyārūṃṣi
                        jāyante parvasu kṛṣṇāraktāni sthūlamūlāni duścikitsyatamāni ca ;
                        iti ṣaṭ tvacaḥ / etāḥ ṣaḍaṅgaṃ śarīramavatatya tiṣṭhanti // </p>
                    <p xml:id="Ca.4.7.5">
                        <label>Ca.4.7.5 </label>
                        tatra<note>'atha'iti pā+</note>ayaṃ śarīrasyāṅgavibhāgaḥ;tadyathā
                        ---dvau bāhū,dve sakthinī,śirogrīvam,antarāadhiḥ,iti ṣaḍaṅgamaṅgam
                        // </p>
                    <p xml:id="Ca.4.7.6">
                        <label>Ca.4.7.6 </label>
                        trīṇi saṣaṣṭīni śatānyasthnāṃ saha <note>'dantolūkhalanakhaiḥ'iti
                            pā+</note>dantolūkhalanakhena tadyathā ---
                        dvātriṃśaddantāḥ,dvātriṃśaddantolūkhalāni,viṃśatirnakhāḥ,ṣaṣṭiḥ
                        pāṇipādāṅgulyāsthīni,viṃśatiḥ pāṇipādaśalākāḥ,
                            <note>'catvāryadhiṣṭhānānyāsāṃ'iti pā+</note>catvāri
                        pāṇipādaśalākādhiṣṭhānāni,dve pārṣṇyorasthinī,catvāraḥ
                        pādayorgulphāḥ,dvau <note>'maṇibandhakau'iti pā+</note>maṇikau
                        hastayoḥ,catvāryaratyorasthīni,catvāri jaṅghayoḥ,dve jānunī,dve
                        jānukapālike,dvāvūrunalakau,dvau bāhunalakau,dvāvaṃsau,dve
                        aṃsaphalake,dvāvakṣakau,ekaṃ jatru,dve tāluke,dve
                        śroṇiphalake,ekaṃ bhagāsthi,paṅcacatvāriṃśat
                        pṛṣṭhagatānyasthīni,pañcadaśa grīvāyāṃ,caturdaśorasi,dvayoḥ
                        pārśvayoścaturviṃśatiḥ parśukāḥ,tāvanti sthālakāni,tāvanti caiva
                        sthālakārbudāni,ekaṃ hanvasthi,dve hanumūlabandhane,ekāsthi
                        nāsikāgaṇḍalalāṭaṃ,dvau śaṅkhau,catvāri śiraḥkapālānīti; evaṃ
                        trīṇi saṣaṣṭīni śatānyasthnāṃ saha datolūkhalanakhenaiti // </p>
                    <p xml:id="Ca.4.7.7">
                        <label>Ca.4.7.7 </label>
                        pañcendriyādhiṣṭhānāni; tadyathā ---
                        tvag,jihvā,nāsikā,asṣiṇī,karṇau ca / </p>
                    <p>pañca buddhīndriyāṇi;tadyathā ---
                        sparśanaṃ,rasanaṃ,ghrāṇaṃ,darśanaṃ,śrotramiti / </p>
                    <p>pañca karmendriyāṇi ; tadyathā --- hastau,pādau,pāyuḥ,upsthaḥ,jihvā
                        ceti // </p>
                    <p xml:id="Ca.4.7.8">
                        <label>Ca.4.7.8 </label>
                        hṛdayaṃ cetanādhiṣṭhānamekam // </p>
                    <p xml:id="Ca.4.7.9">
                        <label>Ca.4.7.9 </label>
                        daśa prāṇāyatanāni; tadyathā ---
                        mūrdhā,kaṇṭhaḥ,hṛdayaṃ,nābhiḥ,gudaṃ,bastiḥ,ojaḥ,śukraṃ,śoṇitaṃ,māṃsamiti/ </p>
                    <p>teṣu ṣaṭ pūrvāṇi marmasaṃkhyātāni// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.7.10">
                        <label>Ca.4.7.10 </label>
                        pañcadaśa koṣṭhāṅgāni; tadyathā --- nābhiśca,hṛdayaṃ ca,kloma
                        ca,yakṛcca,plīhā ca,vṛkkau
                        ca,bastiśca,purīṣādhāraśca,āmāśayaśca,pakvāśayaśca,uttaragudaṃ
                        ca,adharagudaṃ ca,kṣudrāntraṃ ca,sthūlāntraṃ ca,vapāvahanaṃ ceti// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.7.11">
                        <label>Ca.4.7.11 </label>
                        ṣaṭpañcāśat
                        pratyaṅgāni,ṣaṭsvaṅgeṣūpanibaddhāni,yānyaparisaṃkhyātāni
                        pūrvamaṅgeṣu parisaṃkhyāyamāneṣu,tānyanyaiḥ paryāyairiha
                            <note>'prakāśya vyākhyātāni'iti pā+</note>prakāśyāni bhavanti/ </p>
                    <p>tadyathā --- dve jaṅghāpiṇḍike,dve ūrupiṇḍike,dvau sphicau,dvau
                        vṛṣaṇau,ekaṃ śephaḥ,dve ukhe,dvau vaṅghaṇau,dvau kukundarau,ekaṃ
                        bastiśīrṣam,ekamudaraṃ,dvau stanau,dvau <note>'dvau bhujau'iti
                            pā+</note>śleṣmabhuvau, dve
                        bāhupiṇḍike,cibukamekaṃ,dvāvoṣṭhau,dve sṛkkaṇyau,dvau
                        dantaveṣṭakau,ekaṃ tālu,ekā galaśuṇḍikā,dve
                        upajihvike,ekāgojihvikā,dvau gaṇḍau,dve karṇaśaṣkulike,dvau
                        karṇaputrakau,dve akṣikūṭe,catvāryakṣivartmāni,dve
                        akṣikanīnike,dve bhruvau,ekāvaṭuḥ,catvāri pāṇipādahṛdayāni// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.7.12">
                        <label>Ca.4.7.12 </label>
                        nava mahanti chidrāṇi - sapta śirasi,dve cādhaḥ//</p>
                    <p xml:id="Ca.4.7.13">
                        <label>Ca.4.7.13 </label>
                        etāvaddṛśyaṃ śakyamapi nirdeṣṭum // </p>
                    <p xml:id="Ca.4.7.14">
                        <label>Ca.4.7.14 </label>
                        anirdeśyamataḥ paraṃ tarkyameva / </p>
                    <p>tadyathā --- nava snāyu-śatāni, sapta sirāśatāni, dve dhamanīśate,
                            <note>'pañca peśīśatāni'iti pā+</note>catvāri peśīśatāni,
                        saptottaraṃ marmaśataṃ, dve sandhiśate,
                            <note>'ekonatriṃśacchatasahasrāṇi'iti
                        pā+</note>ekonatriṃśatsahasrāṇi nava ca śatāni ṣaṭpañcāśatkāni
                        sirādhamanīnāmaṇuśaḥ pravibhajyamānānāṃ mukhāgraparimāṇaṃ, tāvanti
                        caiva keśaśmaśrulomānīti / </p>
                    <p>etadyathāvatsaṃkhyātaṃ tvakprabhṛti dṛśyaṃ, tarkyamataḥ param / </p>
                    <p><note>'eke tadubhayamapi na vikalpayante
                            prakṛtibhāvāccharīrasya'iti,'tvakprabhṛti dṛśyaṃ
                            tarkyamevetyeke,tadubhayamapi na vikalpate
                            prakṛtibhāvāccharīrasya'iti ca pā+</note>etadubhayamapi na
                        vikalpate, prakṛtibhāvāccharīrasya // </p>
                    <p xml:id="Ca.4.7.15">
                        <label>Ca.4.7.15 </label>
                        yattvañjalisaṃkhyeyaṃ tadupadekṣyāmaḥ; tat paraṃ
                        pramāṇamabhijñeyaṃ, tacca vṛddhihrāsayogi, tarkyameva / tadyathā
                        --- daśodakasyāñjalayaḥ śarīre svenāñjalipramāṇena, yattu
                        pracyavamānaṃ purīṣam anubadhnātyatiyogena tathā mūtraṃ
                        rudhiramanyāṃśca śarīradhātūn, yattu sarvaśarīracaraṃ bāhyā
                        tvagbibharti, yattu tvagantare vraṇagataṃ lasīkāśabdaṃ labhate,
                        yaccaoṣmaṇānubaddhaṃ lomakūpebhyo niṣpatat svedaśabdamavāpnoti,
                        tadudakaṃ daśāñjalipramāṇaṃ; navāñjalayaḥ
                        pūrvasyāhārapariṇāmadhātoḥ, yaṃ 'rasa' ityācakṣate; aṣṭau
                        śoṇitasya, sapta purīṣasya, ṣaṭ śleṣmaṇaḥ, pañca pittasya, catvāro
                        mūtrasya, trayo vasāyāḥ, dvau medasaḥ, eko majjāyāḥ,
                        mastiṣkasyārdhāñjaliḥ, śukrasya tāvadeva pramāṇaṃ,<note>'tāvadeva
                            caujasaḥ, strīṇāmārtavasya catvāro 'añjalayaḥ'iti
                        pā+</note>tāvadeva ślaiṣmikasyaujasa iti/ etaccharīratattvamuktam
                        // </p>
                    <p xml:id="Ca.4.7.16">
                        <label>Ca.4.7.16 </label>
                        tatra yadviśeṣataḥ sthūlaṃ sthiraṃ mūrtimadgurukharakaṭhinamaṅgaṃ
                        nakhāsthidantamāṃsacarmavarcaḥkeśaśmaśrulomakaṇḍarādi tat
                        pārthivaṃ gandho ghrāṇaṃ ca; yaddravasaramandasnigdhamṛdupicchilaṃ
                        rasarudhiravasākaphapittamūtrasvedādi tadāpyaṃ raso rasanaṃ ca;
                        yat pittamūṣmā ca yo yā ca bhāḥ śarīre tat sarvamāgneyaṃ rūpaṃ
                        darśanaṃ ca;
                        yaducchvāsapraśvāsonmeṣanimeṣākuñcanaprasāraṇagamanapreraṇadhāraṇādi
                        tadvāyavīyaṃ sparśaḥ sparśanaṃ ca; yadviviktaṃ yaducyate mahānti
                        cāṇūni srotāṃsi tadāntarīkṣaṃ śabdaḥ śrotraṃ ca; yat prayoktṛ tat
                        pradhānaṃ buddhirmanaśca/ </p>
                    <p>iti śarīrāvayavasaṃkhyā yathāsthūlabhedenāvayavānāṃ nirdiṣṭā // </p>
                    <p xml:id="Ca.4.7.17">
                        <label>Ca.4.7.17 </label>
                        śarīrāvayavāstu paramāṇubhedenāparisaṃkhyeyā bhavanti,
                        atibahutvādatisaukṣmyādatīndriyatvācca / </p>
                    <p>teṣāṃ saṃyogavibhāge paramāṇūnāṃ kāraṇaṃ vāyuḥ karmasvabhāvaśca // </p>
                    <p xml:id="Ca.4.7.18">
                        <label>Ca.4.7.18 </label>
                        tadetaccharīraṃ saṃkhyātamanekāvayavaṃ dṛṣṭamekatvena saṅgaḥ,
                        pṛthaktvenāpavargaḥ / </p>
                    <p>tatra pradhānamasaktaṃ sarva<note>'sarvasaṃtānanivṛttau'iti
                            pā+</note>sattānivṛttau nivartate iti // </p>
                    <p xml:id="Ca.4.7.19">
                        <label>Ca.4.7.19 </label>
                        tatra ślokau --- </p>
                    <lg>
                        <l>śarīrasaṃkhyāṃ yo veda sarvāvayavaśo bhiṣak / </l>
                        <l>tadajñānanimittena sa mohena na yujyate //</l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.7.20">
                            <label>Ca.4.7.20 </label>
                            amūḍho mohamūlaiśca na doṣairabhibhūyate / </l>
                        <l>nirdoṣo niḥspṛhaḥ śāntaḥ praśāmyatyapunarbhavaḥ // </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte śārīrasthāne
                        śarīrasaṃkhyāśārīraṃ nāma saptamo 'adhyāyaḥ //</trailer>
                </div>
                <div n="8" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>aṣṭamo 'adhyāyaḥ</head>
                    <p xml:id="Ca.4.8.1 ">
                        <label>Ca.4.8.1 </label>
                        athāto jātisūtrīyaṃ śārīraṃ vyākhyāsyāmaḥ//</p>
                    <p xml:id="Ca.4.8.2">
                        <label>Ca.4.8.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ//</p>
                    <p xml:id="Ca.4.8.3">
                        <label>Ca.4.8.3 </label>
                        strīpuṃsayoravyāpannaśukraśoṇitagarbhāśayayoḥ śreyasīṃ
                            prajāmicchatostadartha^<note>'tannirvṛttikaraṃ'iti
                        pā+</note>abhinirvṛttikaraṃ karmopadekṣyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.8.4">
                        <label>Ca.4.8.4 </label>
                        athāpyetau strīpuṃsau snehasvedābhyāmupapādya,vamanavirecanābhyāṃ
                        saṃśodhya,krameṇa prakṛtimāpādayet / </p>
                    <p>saṃśuddhau cāsthāpanānuvāsanābhyāmupācaret; upācarecca
                        madhurauṣadhasaṃskṛtābhyāṃ ghṛtakṣīrābhyāṃ puruṣaṃ, striyaṃ tu
                        tailamāṣābhyām// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.8.5">
                        <label>Ca.4.8.5 </label>
                        tataḥ puṣpāt prabhṛti trirātramāsīta(?) brahmacāriṇyadhaḥśāyinī,
                        pāṇibhyāmannamajarjarapātrādbhuñjānā, na ca kāñcinmṛjāmāpadyeta / </p>
                    <p>tataścaturthe 'ahanyenāmutsādya saśiraskaṃ snāpayitvā śuklāni
                        vāsāṃsyācchādayet puruṣaṃ ca / </p>
                    <p>tataḥ śuklavāsasau sragviṇau sumanasāvanyonyamabhikāmau
                        saṃvaseyātāṃ snānāt prabhṛti yugmeṣvahaḥsu putrakāmau, ayugmeṣu
                        duhitṛkāmau//</p>
                    <p xml:id="Ca.4.8.6">
                        <label>Ca.4.8.6 </label>
                        na ca nyubjāṃ pārśvagatāṃ vā saṃseveta / </p>
                    <p>nyubjāyā vāto balavān sa yoniṃ pīḍayati, pārśvagatāyā dakṣiṇe
                        pārśve śleṣmā sa cyutaḥ pidadhāti garbhāśayaṃ, vāme pārśve pittaṃ
                        tadasyāḥ pīḍitaṃ vidahati raktaṃ śukraṃ ca, tasmāduttānā bījaṃ
                        gṛhṇīyāt; tathāhi yathāsthānamavatiṣṭante doṣāḥ/ </p>
                    <p>paryāpte caināṃ śītodakena pariṣiñcet / </p>
                    <p>tatrātyaśitā kṣudhitā pipāsitā bhītā vimanāḥ śokārtā kruddhā 'anyaṃ
                        ca pumāṃsamicchantī maithune cātikāmā vā na garbhaṃ dhatte,
                        viguṇāṃ vā prajāṃ janayati/ </p>
                    <p>atibālāmativṛddhāṃ dīrgharogiṇīmanyena vā vikāreṇopasṛṣṭāṃ
                        varjayet/ </p>
                    <p>puruṣe 'apyeta eva doṣāḥ / </p>
                    <p>ataḥ sarvadoṣavarjitau strīpuruṣau saṃsṛjyeyātām// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.8.7">
                        <label>Ca.4.8.7 </label>
                        saṃjātaharṣau maithune cānukūlāviṣṭagandhaṃ svāstīrṇaṃ sukhaṃ
                        śayanamupakalpya manojñaṃ hitamaśanamaśitvā nātyaśitau
                        dakṣiṇapādena pumānārohet vāmapādena strī// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.8.8">
                        <label>Ca.4.8.8 </label>
                        tatra mantraṃ prayuñjīta -- "ahirasi āyurasi sarvataḥ pratiṣṭhā+si
                        dhātā tvā dadatu vidhātā tvā dadhātu brahmavarcasā bhava"iti / </p>
                    <p>"brahmā bṛhaspatirviṣṇuḥ somaḥ sūryastathā 'aśvinau/ </p>
                    <p>bhago 'atha mitrāvaruṇau vīraṃ dadatu me sutam " ityuktvā saṃ
                        vaseyātām// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.8.9">
                        <label>Ca.4.8.9 </label>
                        sā cedevamāśāsīta -- bṛhantamavadātaṃ haryakṣamojasvinaṃ śuciṃ
                        sattvasaṃpannaṃ putramiccheyamiti, śuddhasnānāt prabhṛtyasyai
                        manthamavadātayavānāṃ madhusarpirbhyāṃ saṃsṛjya śvetāyā goḥ
                        sarūpavatsāyāḥ payasā+āloḍya rājate kāṃsye vā pātre kāle kāle
                        saptāhaṃ satataṃ prayacchet pānāya / prātaśca śāliyavānnavikārān
                        dadhimadhusarpirbhiḥ payobhirvā saṃsṛjya bhuñjīta, tathā
                        sāyamavadātaśaraṇaśayanāsanapānavasanabhūṣaṇā ca syāt /sāyaṃ
                        prātaśca śaśvacchvetaṃ mahāntaṃ vṛṣabhamājāneyaṃ vā
                        haricandanāṅgadaṃ paśyet / </p>
                    <p>saumyābhiścaināṃ kathābhirmanonukūlābhirupāsīta / </p>
                    <p>saumyākṛtivacanopacāraceṣṭāṃśca strīpuruṣānitarānapi
                        cendriyārthānavadātān paśyet / </p>
                    <p>sahacaryaścaināṃ priyahitābhyāṃ satatamupacareyustathā bhartā / </p>
                    <p>na ca miśrībhāvamāpadyeyātāmiti / </p>
                    <p>anena vidhinā saptarātraṃ sthitvā 'aṣṭame 'ahanyāplutyādbhiḥ
                        saśiraskaṃ saha bhartrā ahatāni vastrāṇyācchādayedavadātāni,
                        avadātāśca srajo bhūṣaṇāni ca bibhṛyāt//</p>
                    <p xml:id="Ca.4.8.10">
                        <label>Ca.4.8.10 </label>
                        tata ṛtvik prāguttarasyāṃ diśyagārasya prāgpravaṇamudakpravaṇaṃ vā
                        pradeśamabhisamīkṣya, gomayodakābhyāṃ sthaṇḍilamupalipya, prokṣya
                        codakena, vedīmasmin sthāpayet/ </p>
                    <p>tāṃ paścimenāhatavastrasaṃcaye śvetārṣabhe vā'apyajina upaviśed
                        brāhmaṇaprayuktaḥ, rājanyaprayuktastu vaiyāghre carmaṇyānaḍuhe vā,
                        vaiśyaprayuktastu raurave bāste vā/ </p>
                    <p>tatropaviṣṭaḥ pālāśībhiraiṅgudībhiraudumbarībhirmādhūkībhirvā
                        samidbhiragnimupasamādhāya, kuśaiḥ paristīrya, paridhibhiśca
                        paridhāya, lājaiḥ śuklābhiśca gandhavatībhiḥ sumanobhirupakiret/ </p>
                    <p>tatra praṇīyodapātraṃ pavitrapūtamupasaṃskṛtya sarpirājyārthaṃ
                        yathoktavarṇānājāneyādīn samantataḥ sthāpayet// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.8.11">
                        <label>Ca.4.8.11 </label>
                        tataḥ putrakāmā paścimato'agniṃ dakṣiṇato
                        brāhmaṇamupaviśyānvālabheta saha bhartrā yatheṣṭaṃ putramāśāsānā/ </p>
                    <p>tatastasyā āśāsānāyā ṛtvik prajāpatimabhinirdiśya yonau tasyāḥ
                        kāmaparipūraṇārthaṃ kāmyāmiṣṭiṃ nirvartayed 'viṣṇuryoniṃ
                        kalpayatu'ityanayarcā/ </p>
                    <p>tataścaivājyena sthālīpākamabhighārya trirjuhuyādyathāmnāyam/ </p>
                    <p>mantropamantritamudapātraṃ tasyai dadyāt sarvodakārthān kuruṣveti/ </p>
                    <p>tataḥ samāpte karmaṇi pūrvaṃ dakṣiṇapādamabhiharantī
                        pradakṣiṇamagnimanuparikrāmet saha bhartrā/ </p>
                    <p><note>'tato 'anuparikramya'iti pā+</note>tato brāhmaṇān svasti
                            <note>'saha bhartrā++ājyaśeṣaṃ'iti
                        pā+</note>vācayitvā++ājyaśeṣaṃ prāśnīyāt pūrvaṃ pumān, paścāt
                        strī; na cocchiṣṭamavaśeṣayet/ </p>
                    <p>tatastau saha saṃvaseyātāmaṣṭarātraṃ, tathāvidhaparicchadāveva ca
                            syātāṃ<note> syātāmiti hastalikhitapustake na paṭhyate</note>,
                        tatheṣṭaputraṃ janayetām// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.8.12">
                        <label>Ca.4.8.12 </label>
                        yā tu strī śyāmaṃ lohitākṣaṃ vyūḍhoraskaṃ mahābāhuṃ ca
                        putramāśāsīta, yā vā kṛṣṇamṛdudīrghakeśaṃ śuklākṣaṃ śukladantaṃ
                        tejasvinamātmavantam; eṣa evānayorapi homavidhiḥ/ </p>
                    <p>kintu paribarho varṇavarjaṃ syāt/ </p>
                    <p>putravarṇānurūpastu yathāśīreva tayoḥ paribarho'anyaḥ kāryaḥ syāt// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.8.13">
                        <label>Ca.4.8.13 </label>
                        śūdrā tu namaskārameva kuryāt <note>yogīndranāthasenastvamuṃ
                            pāṭhaṃ na paṭhati</note>(devāgnidvijagurutapasvisiddhebhyaḥ)
                        //</p>
                    <p xml:id="Ca.4.8.14">
                        <label>Ca.4.8.14 </label>
                        yā yā ca yathāvidhaṃ putramāśāsīta tasyāstasyāstāṃ tāṃ
                        putrāśiṣamanuniśamya tāṃstāñjanapadānmanasā'anuparikrāmayet/ </p>
                    <p><note>'tānanuparikramya'iti pā+</note>tato yā yā yeṣāṃ yeṣāṃ
                        janapadānāṃ manuṣyāṇāmanurūpaṃ putramāśāsīta sā sā teṣāṃ teṣāṃ
                        janapadānāṃ manuṣyāṇāmāhāravihāropacāraparicchadānanuvidhatsveti
                        vācyā syāt/ </p>
                    <p>ityetat sarvaṃ putrāśiṣāṃ samṛddhikaraṃ karma vyākhyātaṃ bhavati// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.8.15">
                        <label>Ca.4.8.15 </label>
                        na khalu kevalametadeva karma varṇavaiśeṣyakaraṃ bhavati/ </p>
                    <p>api tu tejodhāturapyudakāntarikṣadhātuprāyo'avadātavarṇakaro
                        bhavati, pṛthivīvāyudhātuprāyaḥ kṛṣṇavarṇakaraḥ,
                        samasarvadhātuprāyaḥ śyāmavarṇakaraḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.8.16">
                        <label>Ca.4.8.16 </label>
                        sattvavaiśeṣyakarāṇi punasteṣāṃ teṣāṃ prāṇināṃ
                        mātāpitṛsattvānyantarvatnyāḥ śrutayaścābhīkṣṇaṃ svocitaṃ ca karma
                        sattvaviśeṣābhyāsaśceti//</p>
                    <p xml:id="Ca.4.8.17">
                        <label>Ca.4.8.17 </label>
                        yathoktena vidhinopasaṃskṛtaśarīrayoḥ
                        strīpuruṣayormiśrībhāvamāpannayoḥ śukraṃ śoṇitena saha saṃyogaṃ
                        sametyāvyāpannamavyāpannena yonāvanupahatāyāmapraduṣṭe garbhāśaye
                        garbhamabhinirvartayatyekāntena/ </p>
                    <p>yathā --- nirmale vāsasi suparikalpite rañjanaṃ
                        samuditaguṇamupanipātādeva rāgamabhinirvartayati, tadvat; yathā vā
                        kṣīraṃ dadhnā 'abhiṣutamabhiṣavaṇādvihāya svabhāvamāpadyate
                        dadhibhāvaṃ, śukraṃ tadvat// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.8.18">
                        <label>Ca.4.8.18 </label>
                        evamabhinirvartamānasya garbhasya strīpuruṣatve hetuḥ pūrvamuktaḥ
                        / </p>
                    <p>yathā hi bījamanupataptamuptaṃ svāṃ svāṃ prakṛtimanuvidhīyate
                        vrīhirvā vrīhitvaṃ yavo vā yavatvaṃ tathā strīpuruṣāvapi yathoktaṃ
                        hetuvibhāgamanuvidhīyete// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.8.19">
                        <label>Ca.4.8.19 </label>
                        tayoḥ karmaṇā vedoktena <note>'vivartanam anyathātvena
                            pravartanam'iti gaṅgādharaḥ</note>vivartanamupadiśyate
                        prāgvyaktībhāvāt prayuktena samyak/ karmaṇāṃ hi
                        deśakālasaṃpadupetānāṃ niyatamiṣṭaphalatvaṃ,
                        tathetareṣāmitaratvam/ </p>
                    <p>tasmādāpannagarbhāṃ striyamabhisamīkṣya prāgvyaktībhāvādgarbhasya
                        puṃsavanamasyai dadyāt/ </p>
                    <p>goṣṭhe jātasya nyagrodhasya prāguttarābhyāṃ śākhābhyāṃ śuṅge
                        anupahate ādāya dvābhyāṃ dhānyamāṣābhyāṃ saṃpadupetābhyāṃ
                        gaurasarṣapābhyāṃ vā saha dadhni prakṣipya puṣyeṇa pibet,
                        tathaivāparāñjīvakarṣabhakāpāmārgasahacarakalkāṃśca
                        yugapadekaikaśo yatheṣṭaṃ vā 'apyupasaṃskṛtya payasā, kuḍyakīṭakaṃ
                        matsyakaṃ vodakāñjalau prakṣipya puṣyeṇa pibet, tathā kanakamayān
                        rājatānāyasāṃśca puruṣakānagnivarṇānaṇupramāṇān dadhni
                        payasyudakāñjalau vā prakṣipya pibedanavaśeṣataḥ puṣyeṇa,
                        puṣyeṇaiva ca śālipiṣṭasya pacyamānasyoṣmāṇamupāghrāya tasyaiva ca
                        piṣṭasyodakasaṃsṛṣṭasya rasaṃ <note>'dehalīmupadhāya'iti
                            pā+</note>dehalyāmupanidhāya dakṣiṇe nāsāpuṭe svayamāsiñcet
                        picunā/ yaccānyadapi brāhmaṇā brūyurāptā vā striyaḥ
                        puṃsavanamiṣṭaṃ taccānuṣṭheyam/ </p>
                    <p>iti puṃsavanāni// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.8.20">
                        <label>Ca.4.8.20 </label>
                        ata ūrdhvaṃ garbhasthāpanāni vyākhyāsyāmaḥ---aindrī brāhmī
                        śatavīryā sahasravīryā 'amoghā 'avyathā śivā 'ariṣṭā vāṭyapuṣpī
                        viṣvaksenakāntā cetyāsāmoṣadhīnāṃ śirasā dakṣiṇena vā pāṇinā
                        dhāraṇaṃ, etābhiścaiva siddhasya payasaḥ sarpiṣo vā pānam,
                        etābhiścaiva puṣye puṣye snānaṃ, sadā ca <note>'sadā caitābhiḥ'iti
                            pā+</note>tāḥ samālabheta/ </p>
                    <p>tathā sarvāsāṃ jīvanīyoktānāmoṣadhīnāṃ
                        sadopayogastaistairupayogavidhibhiḥ/ </p>
                    <p>iti garbhasthāpanāni vyākhyātāni bhavanti//</p>
                    <p xml:id="Ca.4.8.21">
                        <label>Ca.4.8.21 </label>
                        garbhopaghātakarāstvime bhāvā bhavanti; tadyathā---<note>
                            'utkaṭaviṣamasthānakaṭhināsanasevinyāḥ'iti
                        pā+</note>utkaṭaviṣamakaṭhināsanasevinyā
                        vātamūtrapurīṣavegānuparundhatyā
                        dāruṇānucitavyāyāmasevinyāstīkṣṇoṣṇātimātrasevinyāḥ
                        pramitāśanasevinyā garbho mriyate 'antaḥ kukṣeḥ, akāle vā
                        sraṃsate, śoṣī vā bhavati; tathā 'abhighātaprapīḍanaiḥ
                        śvabhrakūpaprapātadeśāvalokanairvā 'abhīkṣṇaṃ mātuḥ prapatatyakāle
                        garbhaḥ, tathā 'atimātrasaṃkṣobhibhiryānairyānena,
                        apriyātimātraśravaṇairvā / </p>
                    <p>pratatottānaśāyinyāḥ punargarbhasya nābhyāśrayā nāḍī
                        kaṇṭhamanuveṣṭayati, vivṛtaśāyinī naktaṃcāriṇī conmattaṃ janayati,
                        apasmāriṇaṃ punaḥ kalikalahaśīlā, vyavāyaśīlā durvapuṣamahrīkaṃ
                        straiṇaṃ vā, śokanityā bhītamapacitamalpāyuṣaṃ vā, <note> '
                            abhidhyāyinī'iti pā+</note>abhidhyātrī paropatāpinamīrṣyuṃ
                        straiṇaṃ vā, stenā tvāyāsabahulamatidrohiṇamakarmaśīlaṃ vā,
                        amarṣiṇī caṇḍamaupadhikamasūyakaṃ vā, svapnanityā
                        tandrālumabudhamalpāgniṃ vā, madyanityā
                        pipāsālumalpasmṛtimanavasthitacittaṃ vā,
                            <note>'godhāmāṃsapriyā'iti pā+</note>godhāmāṃsaprāyā
                        śārkariṇamaśmariṇaṃ śanairmehiṇaṃ vā, varāhamāṃsaprāyā raktākṣaṃ
                        krathanamatiparuṣaromāṇaṃ vā, matsyamāṃsanityā ciranimeṣaṃ
                        stabdhākṣaṃ vā, madhuranityā pramehiṇaṃ mūkamatisthūlaṃ vā,
                        amlanityā raktapittinaṃ tvagakṣirogiṇaṃ vā, lavaṇanityā
                        śīghravalīpalitaṃ khālityarogiṇaṃ vā, kaṭukanityā
                        durbalamalpaśukramanapatyaṃ vā, tiktanityā śoṣiṇamabalamanupacitaṃ
                        vā, kaṣāyanityā śyāvamānāhinamudāvartinaṃ vā, yadyacca yasya yasya
                        vyādhernidānamuktaṃ tattadāsevamānā 'antarvatnī
                        tannimittavikārabahulamapatyaṃ janayati/ </p>
                    <p>pitṛjāstu śukra doṣāmātṛjairapacārairvyākhyātāḥ/ </p>
                    <p>iti garbhopaghātakarā bhāvā <note>'vyākhyātāḥ'iti
                        pā+</note>bhavantyuktāḥ / </p>
                    <p>tasmādahitānāhāravihārān prajāsaṃpadamicchantī strī viśeṣeṇa
                        varjayet/sādhvācārā
                        cātmānamupacareddhitābhyāmāhāravihārābhyāmiti// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.8.22">
                        <label>Ca.4.8.22 </label>
                        vyādhīṃścāsyā
                        mṛdumadhuraśiśirasukhasukumāraprāyairauṣadhāhāropacārairupacaret,
                        na cāsyā vamanavirecanaśirovirecanāni prayojayet, na
                        raktamavasecayet, sarvakālaṃ ca nāsthāpanamanuvāsanaṃ vā
                        kuryādanyatrātyayikādvyādheḥ/ </p>
                    <p>aṣṭamaṃ māsamupādāya vamanādisādhyeṣu punarvikāreṣvātyayikeṣu
                        mṛdubhirvamanādibhistadarthakāribhirvopacāraḥ syāt/ </p>
                    <p>pūrṇamiva tailapātram-<note>'asaṃkṣobhyāntarvartnī' iti
                        pā+</note>asaṃkṣobhayatā 'antarvatnī bhavatyupacaryā// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.8.23">
                        <label>Ca.4.8.23 </label>
                        sā cedapacārād dvayostriṣu vā māseṣu puṣpaṃ paṣyennāsyā garbhaḥ
                        sthāsyatīti vidyāt; ajātasāro hi tasmin kāle bhavati garbhaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.8.24">
                        <label>Ca.4.8.24 </label>
                        sā ceccatuṣprabhṛtiṣu māseṣu
                        krodhaśokāsūyerṣyābhayatrāsavyavāyavyāyāmasaṃkṣobhasaṃdhāraṇaviṣamāśanaśayanasthānakṣutpipāsātiyogāt
                        kadāhārādvā puṣpaṃ paśyet, tasyā garbhasthāpanavidhimupadekṣyāmaḥ/ </p>
                    <p>puṣpadarśanādevaināṃ brūyāt---śayanaṃ
                        tāvanmṛdusukhaśiśirāstaraṇasaṃstīrṇamīṣadavanataśiraskaṃ
                        pratipadyasveti/ </p>
                    <p>tato yaṣṭīmadhukasarpirbhyāṃ paramaśiśiravāriṇi saṃsthitābhyāṃ
                        picumāplāvyopasthasamīpe sthāpayettasyāḥ, tathā
                        śatadhautasahasradhautābhyāṃ sarpirbhyāmadhonābheḥ sarvataḥ
                        pradihyāt, sarvataśca gavyena caināṃ payasā suśītena madhukāmbunā
                        vā nyagrodhādikaṣāyeṇa vā pariṣecayedadho nābheḥ, udakaṃ vā
                        suśītamavagāhayet, kṣīriṇāṃ kaṣāyadrumāṇāṃ ca svarasaparipītāni
                            <note>'tailāni' iti pā+</note>celāni grāhayet,
                        nyagrodhādiśuṅgāsiddhayorvā kṣīrasarpoṣoḥ picuṃ grāhayet,
                        ataścaivākṣamātraṃ prāśayet, prāśayedvā kevalaṃ kṣīrasarpiḥ,
                        padmotpalakumudakiñjalkāṃścāsyai samadhuśarkarān lehārthaṃ dadyāt,
                        śṛṅgāṭakapuṣkarabījakaśerukān bhakṣaṇārthaṃ,
                        gandhapriyaṅgvasitotpalaśālūkodumbaraśalāṭunyagrodhaśuṅgāni vā
                        pāyayedenāmājena payasā, payasā caināṃ
                        balātibalāśāliṣaṣṭikekṣumūlakākolīśṛtena samadhuśarkaraṃ
                        raktaśālīnāmodanaṃ mṛdusurabhiśītalaṃ bhojayet,
                        lāvakapiñjalakuraṅgaśamvaraśaśahariṇaiṇakālapucchakarasena vā
                        ghṛtasusaṃskṛtena sukhaśiśiropavātadeśasthāṃ bhojayet,
                        krodhaśokāyāsavyavāyavyāyāmebhyaścābhirakṣet, saumyābhiścaināṃ
                        kathābhirmanonukūlābhirupāsīta; tathā 'asyā garbhastiṣṭhati// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.8.25">
                        <label>Ca.4.8.25 </label>
                        yasyāḥ punarāmānvayāt puṣpadarśanaṃ syāt,
                        prāyastasyāstadgarbhopaghātakaraṃ bhavati,
                        viruddhopakramatvāttayoḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.8.26">
                        <label>Ca.4.8.26 </label>
                        yasyāḥ punaruṣṇatīkṣṇopayogādgarbhiṇyā mahati saṃjātasāre garbhe
                        puṣpadarśanaṃ syādanyo vā yonisrāvastasyā garbho vṛddhiṃ na
                        prāpnoti niḥsrutatvāt; sa kālamavatiṣṭhate 'atimātraṃ,
                        tamupaviṣṭakamityācakṣate kecit/ </p>
                    <p>upavāsavratakarmaparāyāḥ punaḥ kadāhārāyāḥ snehadveṣiṇyā
                        vātaprakopaṇoktānyāsevamānāyā garbho vṛddhiṃ na prāpnoti
                        pariśuṣkatvāt;sa cāpi <note>'kālāntaraṃ'iti
                        pā+</note>kālamavatiṣṭhate 'atimātram, aspandanaśca bhavati, taṃ
                        tu nāgodaramityācakṣate// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.8.27">
                        <label>Ca.4.8.27 </label>
                        nāryostayorubhayorapi
                        cikitsitaviśeṣamupadekṣyāmaḥ---bhautikajīvanīyabṛhaṇīyamadhuravātaharasiddhānāṃ
                        sarpiṣāṃ payasāmāmagarbhāṇāṃ copyogo garbhavṛddhikaraḥ; tathā
                        saṃbhojanametaireva siddhaiśca ghṛtādibhiḥ
                            <note>'sububhukṣāyāṃ'(-ḥ?)iti pā+</note>subhikṣāyāḥ, abhīkṣṇaṃ
                        yānavāhanāpamārjanāvajṛmbhaṇairupapādanamiti// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.8.28">
                        <label>Ca.4.8.28 </label>
                        yasyāḥ punargarbhaḥ prasupto na spandate tāṃ
                        śyenamatsyagavayaśikhitāmracūḍatittirīṇāmanyatamasya sarpiṣmatā
                        rasena māṣayūṣeṇa vā prabhūtasarpiṣā mūlakayūṣeṇa vā
                        raktaśālīnāmodanaṃ mṛdumadhuraśītalaṃ bhojayet / </p>
                    <p>tailābhyaṅgena cāsyā
                        abhīkṣṇamudarabastivaṃkṣaṇorukaṭīpārśvapṛṣṭhapradeśānīṣaduṣṇenopacaret// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.8.29">
                        <label>Ca.4.8.29 </label>
                        yasyāḥ punarudāvartavibandhaḥ syādaṣṭame māse na cānuvāsanasādhyaṃ
                        manyeta tatastasyāstadvikārapraśamanamupakalpayennirūham/ </p>
                    <p>udāvarto hyupekṣitaḥ sahasā <note>'garbhaṃ sagarbhāṃ garbhiṇīṃ vā
                            nipātayet' iti pā+</note>sagarbhāṃ garbhiṇīṃ garbhamathavā
                        'atipātayet/ </p>
                    <p>tatra vīraṇaśāliṣaṣṭikakuśakāśekṣuvālikāvetasaparivyādhamūlānāṃ
                        bhūtīkānantākāśmaryaparūṣakamadhukamṛdvīkānāṃ ca payasā
                        'ardhodakenodgamayya rasaṃ
                        priyālabibhītakamajjatilakalkasaṃprayuktamīṣallavaṇamanatyuṣṇaṃ ca
                        nirūhaṃ dadyāt/ </p>
                    <p>vyapagatavibandhāṃ caināṃ sukhasalilapariṣiktāṅgīṃ
                        sthairyakaramavidāhinamāhāraṃ bhuktavatīṃ sāvaṃ madhurakasiddhena
                        tailenānuvāsayet/ </p>
                    <p>nyubjāṃ tvenāmāsthāpanānuvāsanābhyāmupacaret//</p>
                    <p xml:id="Ca.4.8.30">
                        <label>Ca.4.8.30 </label>
                        yasyāḥ punaratimātradoṣopacayādvā tīkṣṇoṣṇātimātrasevanādvā
                        vātamūtrapurīṣavegavidhāraṇairvā
                        viṣamāśa(sa)naśayanasthānasaṃpīḍanābhighātairvā
                        krodhaśokerṣyābhayatrāsādibhirvā sāhasairvā 'aparaiḥ
                            karmabhir-<note>'antaḥkukṣau'iti pā+</note>antaḥkukṣergarbho
                        mriyate, tasyāḥ stimitaṃ stabdhamudaramātataṃ
                        śītamaśmāntargatamiva bhavatyaspandano garbhaḥ,
                        śūlamadhikamupajāyate, na cāvyaḥ prādurbhavanti,
                        yonirnaprasravati, akṣiṇī cāsyāḥ sraste bhavataḥ, tāmyati,
                        vyathate, bhramate, śvasiti, aratibahulā ca bhavati, na cāsyā
                        vegaprādurbhāvo yathāvadupalabhyate; ityevaṃlakṣaṇāṃ striyaṃ
                        mṛtagarbheyamiti vidyāt// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.8.31">
                        <label>Ca.4.8.31 </label>
                        tasya garbhaśalyasya jarāyuprapātanaṃ karma saṃśamanamityāhureke,
                        mantrādikamatharvavedavihitamityeke, paridṛṣṭakarmaṇā śalyahartrā
                        haraṇamityeke/ </p>
                    <p>vyapagatagarbhaśalyāṃ tu striyamāmagarbhāṃ
                        surāsīdhvariṣṭamadhumadirāsavānāmanyatamamagre sāmarthyataḥ
                        pāyayedgarbhakoṣṭhaśuddhyarthamartivismaraṇārthaṃ praharṣaṇārthaṃ
                        ca , ataḥ paraṃ saṃprīṇanair-<note>'bṛṃhaṇaiḥ'iti
                        pā+</note>balānurakṣibhirasnehasaṃprayuktairyavāgvādibhirvā
                        tatkālayogibhirāhārairupacareddoṣadhātukledaviśoṣaṇamātraṃ kālam/ </p>
                    <p>ataḥ paraṃ snehapānairbastibhirāhāravidhibhiśca
                        dīpanīyajīvanīyabṛṃhaṇīyamadhuravātaharasamākhyātairupacaret/ </p>
                    <p>paripakvagarbhaśalyāyāḥ punarvimuktagarbhaśalyāyāstadahareva
                        snehopacāraḥ syāt// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.8.32">
                        <label>Ca.4.8.32 </label>
                        paramato nirvikāramāpyāyyamānasya garbhasya māse māse
                        karmopadekṣyāmaḥ /prathame māse śaṅkitā cedgarbhamāpannā
                        kṣīramanupaskṛtaṃ mātrāvacchītaṃ kāle kāle pibet, sātmyameva ca
                        bhojanaṃ sāyaṃ prātaśca bhuñjīta; dvitīye māse kṣīrameva ca
                        madhurauṣadhasiddhaṃ; tṛtīye māse kṣīraṃ
                        madhusarpirbhyāmupasaṃsṛjya; caturthe māse
                        kṣīranavanītamakṣamātramaśnīyāt; pañcame māse kṣīrasarpiḥ; ṣaṣṭhe
                        māse kṣīrasarpirmadhurauṣadhasiddhaṃ; tadeva saptame māse / </p>
                    <p>tatra garbhasya keśā jāyamānā māturvidāhaṃ janayantīti striyo
                        bhāṣante; tanneti bhagavānātreyaḥ, kintu
                        garbhotpīḍanādvātapittaśleṣmāṇa uraḥ prāpya vidāhaṃ janayanti,
                        tataḥ kaṇḍūrupajāyate, kaṇḍūmūlā ca kikkisāvāptirbhavati/ </p>
                    <p>tatra kolodakena navanītasya madhurauṣadhasiddhasya pāṇitalamātraṃ
                        kāle kāle 'asyai pānārthaṃ dadyāt, candanamṛṇālakalkaiścāsyāḥ
                        stanodaraṃ vimṛdnīyāt, śirīṣadhātakīsarṣapamadhukacūrṇairvā,
                        kuṭajārjakabījamustaharidrākalkairvā,
                        nimbakolasurasamañjiṣṭhākalkairvā, pṛṣatahariṇaśaśarudhirayutayā
                        triphalayā vā; karavīrapatrasiddhena tailenābhyaṅgaḥ; pariṣekaḥ
                        punarmālatīmadhukasiddhenāmbhasā; jātakaṇḍūśca kaṇḍūyanaṃ
                        varjayettvagbhedavairūpyaparihārārtham, asahyāyāṃ tu
                        kaṇḍvāmunmardanoddharṣaṇābhyāṃ parihāraḥ syāt; madhuramāhārajātaṃ
                        vātaharamalpamasnehalavaṇamalpodakānupānaṃ ca bhuñjīta / </p>
                    <p>aṣṭame tu māse kṣīrayavāgūṃ sarpiṣmatīṃ kāle kāle pibet; tanneti
                        bhadrakāpyaḥ, paiṅgalyābādho hyasyā garbhamāgacchediti; astvatra
                        paiṅgalyābādha ityāha bhagavān punarvasurātreyaḥ , na tvevaitanna
                        kāryam; evaṃ kurvatī
                        hyarogā++ārogyabalavarṇasvarasaṃhananasaṃpadupetaṃ jñātīnāmapi
                        śreṣṭhamapatyaṃ janayati/ </p>
                    <p>navame tu khalvenāṃ māse madhurauṣadhasiddhena tailenānuvāsayet/ </p>
                    <p>ataścaivāsyāstailāt picuṃ yonau
                        praṇayedgarbhasthānamārgasnehanārtham/yadidaṃ karma prathamaṃ
                        māsaṃ samupādāyopadiṣṭamānavamānmāsāttena garbhiṇyā garbhasamaye
                            <note>'garbhadhāraṇe' iti
                        pā+</note>garbhadhāriṇīkukṣikaṭīpārśvapṛṣṭhaṃ mṛdūbhavati,
                        vātaścānulomaḥ saṃpadyate, mūtrapurīṣe ca prakṛtibhūte sukhena
                        mārgamanupadyate, carmanakhāni ca mārdavamupayānti, balavarṇau
                        copacīyete; putraṃ ceṣṭaṃ saṃpadupetaṃ sukhinaṃ sukhenaiṣā kāle
                        prajāyata iti//</p>
                    <p xml:id="Ca.4.8.33">
                        <label>Ca.4.8.33 </label>
                        prāk caivāsyā navamānmāsāt sūtikāgāraṃ
                        kārayedapahṛtāsthiśarkarākapāle deśe praśastarūparasagandhāyāṃ
                        bhūmau prāgdvāramudagdvāraṃ vā bailvānāṃ kāṣṭhānāṃ
                        taindukaiṅgudakānāṃ bhāllātakānāṃ vāra(ru)ṇānāṃ khādirāṇāṃ vā;
                        yāni cānyānyapi brāhmaṇāḥ śaṃseyuratharvavedavidasteṣāṃ;
                        vasanālepanācchādanāpidhānasaṃpadupetaṃ
                        vāstuvidyāhṛdayayogāgnisalilodūkhalavarcaḥsthānasnānabhūmimahānasamṛtusukhaṃ
                        ca// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.8.34">
                        <label>Ca.4.8.34 </label>
                        tatra
                        sarpistailamadhusaindhavasauvarcalakālaviḍalavaṇaviḍaṅgakuṣṭhakilimanāgarapippalīpipalīmūlahastipippalīmaṇḍūkaparṇyelālāṅgalīvacācavyacitrikacirabilvahiṅgusarṣapalaśunakatakakaṇakaṇikānīpātasībalvajabhūrjakulatthamaireyasurāsavāḥ
                        sannihitāḥ syuḥ; tathā 'aśmānau dvau, dve ku(ca)ṇḍamusale, dve
                        udūkhale, <note>'kharo vṛṣabhaśca'iti pā+</note>kharavṛṣabhaśca,
                        dvau ca tīkṣṇau sūcīpippalakau sauvarṇarājatau, śastrāṇi ca
                        tīkṣṇāyasāni, dvau ca bilvamayau paryaṅkau, taindukaiṅgudāni ca
                        kāṣṭhānyagnisandhukṣaṇāni, striyaśca bahvyo bahuśaḥ prajātāḥ
                        sauhārdayuktāḥ satatamanuraktāḥ pradakṣiṇācārāḥ pratipattikuśalāḥ
                        prakṛtivatsalāstyaktaviṣādāḥ kleśasahinyo 'abhimatāḥ,
                        brāhmaṇāścātharvavedavidaḥ; yaccānyadapi tatra samarthaṃ manyeta,
                        yaccānyacca brāhmaṇā brūyuḥ striyaśca vṛddhāstat kāryam// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.8.35">
                        <label>Ca.4.8.35 </label>
                        tataḥ pravṛtte navame māse puṇye 'ahani
                        praśastanakṣatrayogamupagate praśaste bhagavati śaśini kalyāṇe
                        kalyāṇe ca karaṇe maitre muhūrte śāntiṃ hutvā
                        gobrāhmaṇamagnimudakaṃ cādau praveśya gobhyastṛṇodakaṃ
                        madhulājāṃśca pradāya brāhmaṇebhayo 'akṣatān sumanaso nāndīmukhāni
                        ca phalānīṣṭāni dattvodakapūrvamāsanasthebhyo 'abhivādya
                        punarācamya svasti vācayet/ </p>
                    <p>tataḥ puṇyāhaśabdena gobrāhmaṇaṃ <note>'anvāvartamānā praviśet'iti
                            pā+</note>samanuvartamānā pradakṣiṇaṃ praviśet sūtikāgāram/ </p>
                    <p>tatrasthā ca prasavakālaṃ pratīkṣet// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.8.36">
                        <label>Ca.4.8.36 </label>
                        tasyāstu khalvimāni liṅgāni prajananakālamabhito bhavanti;
                        tadyathā---klamo gātrāṇāṃ, glānirānanasya, akṣṇoḥ śaithilyaṃ,
                            <note>'akṣṇorvimuktabandhanatvamiva'iti
                        pā+</note>vimuktabandhanatvamiva vakṣasaḥ, kukṣeravasraṃsanam,
                        adhogurutvaṃ, vaṃkṣaṇabastikaṭīkukṣipārśvapṛṣṭhanistodaḥ, yoneḥ
                        prasravaṇam, anannābhilāṣaśceti; tato 'anantaramāvīnāṃ
                        prādurbhāvaḥ, prasekaśca garbhodakasya// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.8.37">
                        <label>Ca.4.8.37 </label>
                        āvīprādurbhāve tu bhūmau śayanaṃ vidadhyānmṛdvāstaraṇopapannam/ </p>
                    <p><note>'tadadhyāsīnāṃ tāṃ tataḥ'iti pā+</note>tadadhyāsīta sā/ </p>
                    <p>tāṃ tataḥ samantataḥ parivārya yathoktaguṇāḥ striyaḥ
                        paryupāsīrannāśvāsayantyo
                            vāgbhir-<note>'grāhaṇīyābhirupadiṣṭavadarthābhidhāyinībhiḥ'
                            iti pā+</note>grāhiṇīyābhiḥ sāntvanīyābhiśca// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.8.38">
                        <label>Ca.4.8.38 </label>
                        sā cedāvībhiḥ saṃkliśyamānā na prajāyetāthaināṃ brūyāt---uttiṣṭha,
                        musalamanyataraṃ gṛhṇīṣva, anenaitadulūkhalaṃ dhānyapūrṇaṃ
                        muhurmuhurabhijahi muhurmuhuravajṛmbhasva caṅkramasva cāntarā
                        'antareti; evamupadiśantyeke/ </p>
                    <p>tannetyāha bhagavānātreyaḥ/ </p>
                    <p>dāruṇavyāyāmavarjanaṃ hi garbhiṇyāḥ satatamupadiśyate, viśeṣataśca
                        prajananakāle pracalitasarvadhātudoṣāyāḥ sukumāryā nāryā
                        musalavyāyāmasamīrito vāyurantaraṃ labdhvā prāṇān hiṃsyāt,
                        duṣpratīkāratamā hi tasmin kāle viśeṣeṇa bhavati garbhiṇī;
                        tasmānmusalagrahaṇaṃ parihāryamṛṣayo manyante, jṛmbhaṇaṃ
                        caṅkramaṇaṃ ca punaranuṣṭheyamiti / </p>
                    <p>athāsyai dadyāt
                        kuṣṭhailālāṅgalikīvacācikatracirabilvacavyacūrṇamupaghrātuṃ, sā
                        tanmuhurmuhurupajighret, tathā bhūrjapatradhūmaṃ śiṃśapāsāradhūmaṃ
                        vā/ </p>
                    <p>tasyāścāntarā 'antarā kaṭīpārśvapṛṣṭhasakthideśānīṣaduṣṇena
                            <note>'anumukhaṃ'iti
                        pā+</note>tailenābhyajyānusukhamavamṛd(n?)gīyāt/ </p>
                    <p>anena karmaṇā garbho+<note>'avāggarbhaḥ'iti pā+</note>avāk
                        pratipadyate// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.8.39">
                        <label>Ca.4.8.39 </label>
                        sa yadā jānīyādvimucya hṛdayamudaramasyāstvāviśati, bastiśiro
                        'avagṛhṇāti, tvarayantyenāmāvyaḥ,
                            parivartate+<note>'avāggarbhaḥ'iti pā+</note>adho garbha iti;
                        asyāmavasthāyāṃ paryaṅkamenāmāropya pravāhayitumupakrameta/ </p>
                    <p>karṇe cāsyā mantramimamanukūlā strī japet--- 'kṣitirjalaṃ viyattejo
                            <note>'indraḥ' iti pā+</note>vāyurviṣṇuḥ prajāpatiḥ/ </p>
                    <p>sagarbhāṃ tvāṃ sadā pāntu vaiśalyaṃ ca diśantu te// </p>
                    <p> prasūṣva tvamavikliṣṭamavikliṣṭā śubhānane !/ </p>
                    <p>kārtikeyadyutiṃ putraṃ kārtikeyābhirakṣitam' iti// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.8.40">
                        <label>Ca.4.8.40 </label>
                        tāścaināṃ yathoktaguṇāḥ striyo 'anuśiṣyuḥ---anāgatāvīrmā
                        pravāhiṣṭhāḥ; <note>'yadyanāgatāvīḥ'iti pā+</note>yā hyanāgatāvīḥ
                        pravāhate vyarthamevāsyāstat karma bhavati, prajā cāsyā vikṛtā
                        vikṛtimāpannā ca, śvāsakāsaśoṣaplīhaprasaktā vā bhavati/ </p>
                    <p>yathā hi kṣavathūdgāravātamūtrapurīṣavegān prayatamāno
                        'apyaprāptakālānna labhate kṛcchreṇa <note>'vā labhate'iti
                            pā+</note>vā 'apyavāpnoti, tathā 'anāgatakālaṃ garbhamapi
                        pravāhamāṇā; yathā caiṣāmeva kṣavathvādīnāṃ
                        sandhāraṇamupaghātāyopapadyate, tathā prāptakālasya
                        garbhasyāpravāhaṇamiti/sā yathānirdeśaṃ kuruṣveti vaktavyā syāt/ </p>
                    <p>tathā ca kurvatī śanaiḥ pūrvaṃ pravāheta, tato 'anantaraṃ
                        balavattaram/tasyāṃ ca pravāhamāṇāyāṃ striyaḥ śabdaṃ
                        kuryuḥ---'prajātā prajātā dhanyaṃ dhanyaṃ putram' iti / </p>
                    <p>tathā 'asyā harṣeṇāpyāyyante prāṇāḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.8.41">
                        <label>Ca.4.8.41 </label>
                        yadā ca prajātā syāttadaivaināmavekṣeta---kācidasyā aparā prapannā
                        na veti / </p>
                    <p>tasyāścedaparā na prapannā syādathaināmanyatamā strī dakṣiṇena
                        pāṇinā nābherupariṣṭādbalavannipīḍya savyena pāṇinā pṛṣṭhata
                        upasaṃgṛhya tāṃ sunirdhūtaṃ nirdhunuyāt/ </p>
                    <p>athāsyāḥ pārṣṇyā śroṇīmākoṭayet / </p>
                    <p>asyāḥ sphicāvupasaṃgṛhya supīḍitaṃ pīḍayet/ </p>
                    <p>athāsyā bālaveṇyā kaṇṭhatālu parimṛśet/ </p>
                    <p>bhūrjapatrakācamaṇisarpanirmokaiścāsyā yoniṃ dhūpayet/ </p>
                    <p>kuṣṭhatālīsakalkaṃ <note>'balvajakvāthe'iti pā+</note>balvajayūṣe
                        maireyasurāmaṇḍe tīkṣṇe kaulatthe vā yūṣe
                        maṇḍūkaparṇīpippalīsaṃpāke vā saṃplāvya pāyayedenām/ </p>
                    <p>tathā
                        sūkṣmailākilimakuṣṭhanāgaraviḍaṅgapippalīkālāgurucavyacitrakopakuñcikākalkaṃ
                        kharavṛṣabhasya vā <note>'kharasyavṛṣasya vā jarato dakṣiṇaṃ
                            parṇamutkṛtya'iti pā+</note>jīvato dakṣiṇaṃ karṇamutkṛtya
                        dṛṣadi jarjarīkṛtya <note>'balvajayūṣādīnāmanyatame'iti
                        pā+</note>balvajakvāthādīnāmāplāvanānāmanyatame prakṣipyāplāvya
                        muhūrtasthitamuddhṛtya tadāplāvanaṃ pāyayedenām/ </p>
                    <p>śatapuṣpākuṣṭhamadanahiṅgusiddhasya cainām tailasya picuṃ
                        grāhayet/ataścaivānuvāsayet / </p>
                    <p>etaireva cāplāvanaiḥ
                        phalajīmūtekṣvākudhāmārgavakuṭajakṛtavedhanahastipippalyupahitairāsthāpayet/ </p>
                    <p>tadāsthāpanamasyāḥ saha vātamūtrapurīṣairnirharatyaparāmāsaktāṃ
                            <note>'vāyoranulomagamanāt'iti
                        pā+</note>vāyorevāpratilomagatvāt/ </p>
                    <p>aparāṃ hi vātamūtrapurīṣāṇyanyāni <note>'cāntarbahirmukhāni'iti
                            pā+</note>cāntarbahirmārgāṇi sajjanti// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.8.42">
                        <label>Ca.4.8.42 </label>
                        tasyāstu khalvaparāyāḥ prapatanārthe karmaṇi kriyamāṇe
                        jātamātrasyaiva kumārasya kāryāṇyetāni karmāṇi bhavanti;
                        tadyathā---aśmanoḥ saṃghaṭṭanaṃ karṇayormūle, śītodakenoṣṇodakena
                        vā <note>'sukhena pariṣekaḥ'iti pā+</note>mukhapariṣekaḥ, tathā sa
                        kleśavihatān prāṇān punarlabheta/ </p>
                    <p>kṛṣṇakapālikāśūrpeṇa cainamabhiniṣpuṇīyuryadyaceṣṭaḥ syād yāvat
                        prāṇānāṃ pratyāgamanam (<note>ayaṃ pāṭho hastalikhitapustake
                            nopalabhyate</note>tattat sarvameva kāryam)/ </p>
                    <p>tataḥ pratyāgataprāṇaṃ prakṛtibhūtamabhisamīkṣya
                        snānodakagrahaṇābhyāmupapādayet// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.8.43">
                        <label>Ca.4.8.43 </label>
                        athāsya tālvoṣṭhakaṇṭhajihvāpramārjanamārabhetāṅgulyā
                        suparilikhitanakhayā suprakṣālitopadhānakārpāsa?sapicumatyā/ </p>
                    <p>prathamaṃ pramārjitāsyasya cāsya śirastālu kārpāsapicunā
                        snehagarbheṇa pratisaṃchādayet/ </p>
                    <p>tato 'asyānantaraṃ saindhavopahitena sarpiṣā kāryaṃ pracchardanam// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.8.44">
                        <label>Ca.4.8.44 </label>
                        tataḥ kalpanaṃ nāḍyāḥ / </p>
                    <p>atastasyāḥ kalpanavidhimupadekṣyāmaḥ---nābhibandhanāt
                        prabhṛtyaṣṭāṅgulamabhijñānaṃ kṛtvā chedanāvakāśasya
                        dvayorantarayoḥ śanairgṛhītvā tīkṣṇena raukmarājatāyasānāṃ
                            chedanānāmanyatamena-<note>'ūrdhvadhāreṇa'iti
                        pā+</note>ārdhadhāreṇa chedayet/ </p>
                    <p>tāmagre sūtreṇopanibadhya kaṇṭhe 'asya śithilamavasṛjet/ </p>
                    <p>tasya cennābhiḥ pacyeta, tāṃ
                        lodhramadhukapriyaṅgusuradāruharidrākalkasiddhena tailenābhyajyāt,
                        eṣāmeva tailauṣadhānāṃ cūrṇenāvacūrṇayet/ </p>
                    <p>iti nāḍīkalpanavidhiruktaḥ samyak// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.8.45">
                        <label>Ca.4.8.45 </label>
                        asamyakkalpane hi nāḍyā
                        āyāmavyāyāmottuṇḍitā-piṇḍalikā-vināmikā-vijṛmbhikābādhebhyo
                        bhayam/ </p>
                    <p>tatrāvidāhibhirvātapittapraśamanairabhyaṅgotsādanapariṣekaiḥ
                        sarpirbhiścopakrameta gurulāghavamabhisamīkṣya// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.8.46">
                        <label>Ca.4.8.46 </label>
                        ato 'anantaraṃ jātakarma kumārasya kāryam/ </p>
                    <p>tadyathā---madhusarpiṣī mantropamantrite yathāmnāyaṃ prathamaṃ
                        prāśituṃ dadyāt/ </p>
                    <p>stanamata ūrdhvametenaiva vidhinā dakṣiṇaṃ pātuṃ purastāt
                        prayacchet/ </p>
                    <p><note>'athāsya'iti pā+</note>athātaḥ śīrṣataḥ sthāpayedudakumbhaṃ
                        mantropamantritam// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.8.47">
                        <label>Ca.4.8.47 </label>
                        athāsya rakṣāṃ
                        vidadhyāt---ādānīkhadirakarkandhupīluparūṣakaśākhābhirasyā gṛhaṃ
                        samantataḥ parivārayet/ sarvataśca sūtikāgārasya
                        sarṣapātasītaṇḍulakaṇakaṇikāḥ prakireyuḥ / </p>
                    <p>tathā taṇdulabalihomaḥ satatam-<note>'ubhayataḥkālaṃ'iti
                        pā+</note>ubhayakālaṃ <note>'prāṅnāmakarmaṇaḥ'iti
                        pā+</note>kriyetānāmakarmaṇaḥ / </p>
                    <p>dvāre ca musalaṃ dehalīmanu tiraścīnaṃ nyaset/ </p>
                    <p>vacākuṣṭhakṣaumakahiṅgusarṣpātasīlaśunakaṇakaṇikānāṃ
                        rakṣoghnasamākhyātānāṃ cauṣadhīnāṃ poṭṭalikāṃ baddhvā
                        sūtikāgārasyottaradehalyāmavasṛjet, tathā sūtikāyāḥ kaṇṭhe
                        saputrāyāḥ, sthālyudakakumbhaparyaṅkeṣvapi, tathaiva ca
                        dvayordvārapakṣayoḥ/ </p>
                    <p>kaṇakakaṇṭakendhanavānagnistindukakāṣṭhendhanaścāgniḥ
                        sūtikāgārasyābhyantarato nityaṃ syāt/ </p>
                    <p>striyaścaināṃ yathoktaguṇāḥ
                        suhṛdaścānuścānujāgṛyur(anujāgṛyur?)-daśāhaṃ dvādaśāhaṃ vā/ </p>
                    <p>anuparatapradānamaṅgalāśīḥstutigītavāditramannapānaviśadamanuraktaprahṛṣṭajanasaṃpūrṇaṃ
                        ca tadveśma kāryam/ </p>
                    <p>brāhmaṇaścātharvavedavit satatamubhayakālaṃ śāntiṃ juhuyāt
                        svastyayanārthaṃ kumārasya tathā sūtikāyāḥ / </p>
                    <p>ityetadrakṣāvidhānamuktam// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.8.48">
                        <label>Ca.4.8.48 </label>
                        sūtikāṃ tu khalu bubhukṣitāṃ viditvā snehaṃ pāyayeta paramayā
                        śaktyā sarpistailaṃ vasāṃ majjānaṃ vā sātmyībhāvamabhisamīkṣya
                        pippalīpippalīmūlacavyacitrakaśṛṅgaveracūrṇasahitam/ </p>
                    <p>snehaṃ pītavatyāśca sarpistailābhyāmabhyajya veṣṭayedudaraṃ mahatā
                        'acchena vāsasā; tathā tasyā na vāyurudare
                        vikṛtimutpādayatyanavakāśatvāt/jīrṇe tu snehe pippalyādibhireva
                        siddhāṃ yavāgūṃ susnigdhāṃ dravāṃ <note>'mātrāṃ'iti
                        pā+</note>mātraśaḥ pāyayet/ </p>
                    <p>ubhayataḥkālaṃ coṣṇodakena ca pariṣecayet prāk
                        snehayavāgūpānābhyām/ </p>
                    <p>evaṃ pañcarātraṃ saptarātraṃ vā 'anupālya krameṇāpyāyayet/ </p>
                    <p>svasthavṛttametāvat sūtikāyāḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.8.49">
                        <label>Ca.4.8.49 </label>
                        tasyāstu khalu yo vyādhirutpadyate sa kṛcchrasādhyo bhavatyasādhyo
                        vā, garbhavṛddhikṣayitaśithilasarvadhātutvāt,
                        pravāhaṇavedanākledanaraktaniḥsrutiviśeṣaśūnyaśarīratvācca;
                        tasmāttāṃ yathoktena vidhinopacaret;
                        bhautikajīvanīyabṛṃhaṇīyamadhuravātaharasiddhairabhyaṅgotsādanapariṣekāvagāhanānnapānavidhibhirviśeṣataścopacaret;
                        viśeṣato hi śūnyaśarīrāḥ striyaḥ prajātā bhavanti// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.8.50">
                        <label>Ca.4.8.50 </label>
                        daśame <note>'daśamyāṃ niśyatītāyām'iti pā+</note>tvahani saputrā
                        strī sarvagandhauṣadhairgaurasarṣapalodhraiśca snātā
                        laghvahataśucivastraṃ <note>['laghvahatavastraparihitā'iti
                            pā+</note>paridhāya pavitreṣṭalaghuvicitrabhūṣaṇavatī ca
                        saṃspṛśya maṅgalānyucitāmarcayitvā ca devatāṃ śikhinaḥ śuklavāsaso
                        'avyaṅgāṃśca brāhmaṇān svasti vācayitvā <note>'kumāramahatena
                            vāsasā++ācchādayet prākśirasamudakśirasaṃ vā saṃveśya'iti pā+
                        </note>kumāramahatānāṃ ca vāsasāṃ saṃcaye prākśirasamudakśirasaṃ
                        vā saṃveśya devatāpūrvaṃ dvijātibhyaḥ praṇamatītyuktvā kumārasya
                        pitā dve nāmanī kārayennākṣatrikaṃ nāmābhiprāyikaṃ ca / </p>
                    <p>tatrābhiprāyikaṃ ghoṣavadādyantasthāntamūṣmāntaṃ
                            vā+<note>'vṛddhatripuruṣāntaraṃ'iti pā+</note>avṛddhaṃ
                        tripuruṣānūkamanavapratiṣṭhitaṃ, nākṣātrikaṃ tu
                            <note>['nakṣatradevatāsaṃyuktaṃ kṛtaṃ'iti
                        pā+</note>nakṣatradevatāsamānākhyaṃ dvyakṣaraṃ caturakṣaraṃ
                        vā//</p>
                    <p xml:id="Ca.4.8.51">
                        <label>Ca.4.8.51 </label>
                        / <note>'kṛte'iti pā+</note>vṛtte ca nāmakarmaṇi kumāraṃ
                        parīkṣitumupakrametāyuṣaḥ pramāṇajñānahetoḥ/ </p>
                    <p>tatremānyāyuṣmatāṃ kumārāṇāṃ lakṣaṇāni bhavanti/ </p>
                    <p>tadyathā---ekaikajā mṛdavo 'alpāḥ snigdhāḥ subaddhamūlāḥ kṛṣṇāḥ
                        keśāḥ praśasyante, sthirā bahalā tvak, prakṛtyā
                            'atisaṃpannamīṣat-<note>'pramāṇātiriktaṃ'iti
                        pā+</note>pramāṇātivṛttamanurūpamātapatropamaṃ śiraḥ, vyūḍhaṃ
                        dṛḍhaṃ samaṃ suśliṣṭaśaṅkhasandhyūrdhvavyañjanasaṃpannamupacitaṃ
                        valibhamardhacandrākṛti lalāṭaṃ, bahalau vipulasamapīṭhau samau
                        nīcairvṛddhau pṛṣṭhato 'avanatau suśliṣṭakarṇaputrakau
                        mahācchidrau karṇau, īṣatpralambinyāvasaṃgate same saṃhate
                        mahatyau bhuvau, same samāhitadarśane vyaktabhāgavibhāge balavatī
                        tejasopapanne svaṅgāpāṅge cakṣuṣī, ṛjvī mahocchvāsā
                        vaṃśasaṃpanneṣadavanatāgrā nāsikā, mahadṛjusuniviṣṭadantamāsyam,
                        āyāmavistāropapannā ślakṣṇā tanvī <note>'prakṛtiyuktā
                            pāṭalavarṇā'iti pā+</note>prakṛtivarṇayuktā jihvā, ślakṣṇaṃ
                        yuktopacayamūṣmopapannaṃ raktaṃ tālu, mahānadīnaḥ snigdho 'anunādī
                        gambhīrasamuttho dhīraḥ svaraḥ, nātisthūlau nātikṛśau
                        vistāropapannāvāsyapracchādanau raktāvoṣṭhau, mahatyau hanū, vṛttā
                        nātimahatī grīvā,vyūḍhamupacitamuraḥ, gūḍhaṃ jatru pṛṣṭhavaṃśaśca,
                        viprakṛṣṭāntarau stanau, asaṃpātinī sthire pārśve,
                        vṛttaparipūrṇāyatau bāhū sakthinī aṅgulayaśca, mahadupacitaṃ
                        pāṇipādaṃ, sthirā vṛttāḥ snigdhāstāmrāstuṅgāḥ kūrmākārāḥ karajāḥ,
                        pradakṣiṇāvartā sotsaṅgā ca nābhiḥ, urastribhāgahīnā samā
                        samupacitamāṃsā kaṭī, vṛttau sthiropacitamāṃsau nātyunnatau
                        nātyavanatau sphicau, anupūrvaṃ vṛttāvupacayayuktāvūrū,
                        nātyupacite nātyapacite eṇīpade pragūḍhasirāsthisandhī jaṅghe,
                        nātyupacitau nātyapacitau gulphau, pūrvopadiṣṭaguṇau pādau
                        kūrmākārau, prakṛtiyuktāni vātamūtrapurīṣaguhyāni tathā
                        svapr(n?)ajāgaraṇāyāsasmitaruditastanagrahaṇāni, yacca
                        kiñcidanyadapyanuktamasti tadapi sarvaṃ prakṛtisaṃpannamiṣṭaṃ,
                        viparītaṃ punaraniṣṭam/ </p>
                    <p>iti dīrghāyurlakṣaṇāni// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.8.52">
                        <label>Ca.4.8.52 </label>
                        ato dhātrīparīkṣāmupadekṣyāmaḥ / </p>
                    <p>atha brūyāt---dhātrīmānaya samānavarṇāṃ yauvanasthāṃ
                            nibhṛtāmanāturāmavyaṅgāmavyasanāmavirūpām-<note>'avijugupsāmajugupsitāṃ'iti
                            pā+</note>ajugupsitāṃ deśajātīyāmakṣudrāmakṣudrakarmiṇīṃ kule
                        jātāṃ vatsalāmarogāṃ jīvadvatsāṃ puṃvatsāṃ
                        dogdhrīmapramattāmanuccāraśāyinīmanantyāvasāyinīṃ
                        kuśalopacārāṃśucimaśucidveṣiṇīṃ stanastanyasaṃpadupetāmiti// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.8.53">
                        <label>Ca.4.8.53 </label>
                        tatreyaṃ stanasaṃpat---nātyūrdhvau nātilambāvanatikṛśāvanatipīnau
                        yuktapippalakau sukhaprapānau ceti (stanasaṃpat)// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.8.54">
                        <label>Ca.4.8.54 </label>
                        stanyasaṃpattu prakṛtivarṇagandharasasparśam, udapātre ca
                        duhyamānamudakaṃ vyeti prakṛtibhūtatvāt; tat puṣṭikaramārogyakaraṃ
                        ceti(stanyasaṃpat)// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.8.55">
                        <label>Ca.4.8.55 </label>
                        ato 'anyathā vyāpannaṃ jñeyam/ </p>
                    <p>tasya viśeṣāḥ---śyāvāruṇavarṇaṃ kaṣāyānurasaṃ
                        viśadamanālakṣyagandhaṃ rūkṣaṃ dravaṃ phenilaṃ laghvatṛptikaraṃ
                        karśanaṃ vātavikārāṇāṃ kartṛ vātopasṛṣṭaṃ <note>'kṣīramiti
                            jñeyam'iti pā+</note>kṣīramabhijñeyaṃ ;
                        kṛṣṇanīlapītatāmrāvabhāsaṃ tiktāmlakaṭukānurasaṃ
                        kuṇaparudhiragandhi bhṛśoṣṇaṃ pittavikārāṇāṃ kartṛ ca
                        pittopasṛṣṭaṃ kṣīramabhijñeyam, atyarthaśuklamatimādhuryopapannaṃ
                        lavaṇānurasaṃ ghṛtatailavasāmajjagandhi picchilaṃ
                        tantumadudakapātre 'avasīdach(cch?)leṣmavikārāṇāṃ kartṛ
                        śleṣmopasṛṣṭaṃ kṣīramabhijñeyam// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.8.56">
                        <label>Ca.4.8.56 </label>
                        teṣāṃ tu trayāṇāmapi kṣīradoṣāṇāṃ prativiśeṣamabhisamīkṣya
                        yathāsvaṃ yathādoṣaṃ ca vamanavirecanāsthāpanānuvāsanāni vibhajya
                        kṛtāni praśamanāya bhavanti/ </p>
                    <p>pānāśanavidhistu duṣṭakṣīrāyā
                        yavagodhūmaśāliṣaṣṭikamudgahareṇukakulatthasurāsauvīrakamaireyamedakalaśunakarañjaprāyaḥ
                        syāt/ </p>
                    <p>kṣīradoṣaviśeṣāṃścāvekṣyāvekṣya tattadvidhānaṃ kāryaṃ syāt/ </p>
                    <p>pāṭhāmahauṣadhasuradārumustamūrvāguḍūcīvatsakaphalakirātatiktakakaṭukarohiṇīsārivākaṣāyāṇāṃ
                        ca pānaṃ praśasyate, tathā 'anyeṣāṃ
                            <note>'tiktakaṣāyakaṭukaprāyāṇāṃ'iti
                        pā+</note>tiktakaṣāyakaṭukamadhurāṇāṃ dravyāṇāṃ prayogaḥ
                        kṣīravikāraviśeṣānabhisamīkṣya mātrāṃ kālaṃ ca / </p>
                    <p>iti kṣīraviśodhanāni// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.8.57">
                        <label>Ca.4.8.57 </label>
                        kṣīrajananāni tu madyāni sīdhuvarjyāni, grāmyānūpaudakāni ca
                        śākadhānyamāṃsāni, dravamadhurāmlalavaṇabhūyiṣṭhāścāhārāḥ,
                        kṣīriṇyaścauṣadhayaḥ, kṣīrapānamanāyāsaśca,
                        vīraṇaṣaṣṭikaśālīkṣuvālikādarbhakuśakāśagundretkaṭamūlakaṣāyāṇāṃ
                        ca pānamiti(kṣīrajananāni)// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.8.58">
                        <label>Ca.4.8.58 </label>
                        dhātrī tu yadā svādubahulaśuddhadugdhā syāttadā snātānuliptā
                        śuklavastraṃ paridhāyaindrīṃ brāhmīṃ śatavīryāṃ
                        sahasravīryāmamoghāmavyathāṃ śivāmariṣṭāṃ vāṭyapuṣpīṃ
                            <note>'viṣvaksenakāntāmiti bibhratyoṣadhīḥ'iti
                        pā+</note>viṣvaksenakāntāṃ vā bibhratyoṣadhiṃ kumāraṃ prāṅmukhaṃ
                        prathamaṃ dakṣiṇaṃ stanaṃ pāyayet/ </p>
                    <p>iti dhātrīkarma// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.8.59">
                        <label>Ca.4.8.59 </label>
                        ato 'anantaraṃ
                        kumārāgāravidhimanuvyākhyāsyāmaḥ---vāstuvidyākuśalaḥ praśastaṃ
                        ramyamatamaskaṃ nivātaṃ pravātaikadeśaṃ
                        dṛḍhamapagataśvāpadapaśudaṃṣṭrimūṣikapataṅgaṃ
                        suvibhaktasalilolūkhalamūtravarcaḥsthānasnānabhūmimahānasamṛtusukhaṃ
                        yathartuśayanāsanāstaraṇasaṃpannaṃ kuryāt; tathā
                        suvihitarakṣāvidhānabalimaṅgalahomaprāyaścittaṃ
                        śucivṛddhavaidyānuraktajanasaṃpūrṇam/ </p>
                    <p>iti kumārāgāravidhiḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.8.60">
                        <label>Ca.4.8.60 </label>
                        śayanāsanāstaraṇaprāvaraṇāni kumārasya mṛdulaghuśucisuganghīni
                        syuḥ; svedamalajantumanti mūtrapurīṣopasṛṣṭāni ca varjyāni syuḥ;
                        asati saṃbhave 'anyeṣāṃ tānyeva ca suprakṣālitopadhānāni
                        sudhūpitāni śuddhaśuṣkāṇyupayogaṃ gaccheyuḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.8.61">
                        <label>Ca.4.8.61 </label>
                        dhūpanāni punarvāsasāṃ śayanāstaraṇaprāvaraṇānāṃ ca
                        yavasarṣapātasīhiṅgugugguluvacācorakavayaḥsthāgolomījaṭilāpalaṅkaṣāśokarohiṇīsarpanirmokāṇi
                        ghṛtayuktāni syuḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.8.62">
                        <label>Ca.4.8.62 </label>
                        maṇayaśca dhāraṇīyāḥ kumārasya khaḍgarurugavayavṛṣabhāṇāṃ
                        jīvatāmeva dakṣiṇebhyo viṣāṇebhyo 'agrāṇi gṛhītāni syuḥ;
                        aindryādyāścauṣadhayo jīvakarṣabhakau ca, yāni cānyānyapi
                        brāhmaṇāḥ praśaṃseyuratharvavedavidaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.8.63">
                        <label>Ca.4.8.63 </label>
                        krīḍanakāni khalu kumārasya vicitrāṇi ghoṣavantyabhirāmāṇi
                        cāgurūṇi cātīkṣṇāgrāṇi cānāsyapraveśīni cāprāṇaharāṇi cāvitrā
                        sanāni syuḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.8.64">
                        <label>Ca.4.8.64 </label>
                        na hyasya vitrāsanaṃ sādhu/ </p>
                    <p>tasmāttasmin rudatyabhuñjāne vā 'anyatra vidheyatāmagacchati
                        rākṣasapiśācapūtanādyānāṃ nāmānyāhvayatā kumārasya vitrāsanārthaṃ
                        nāmagrahaṇaṃ na kāryaṃ syāt// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.8.65">
                        <label>Ca.4.8.65 </label>
                        yadi tvāturyaṃ kiñcit kumāramāgacchet tat
                        prakṛtinimittapūrvarūpaliṅgopaśayaviśeṣaistattvato 'anubudhya
                        sarvaviśeṣānāturauṣadhadeśakālāśrayānavekṣamāṇaścikitsitumārabhetainaṃ
                        madhuramṛdulaghusurabhiśītaśaṅkaraṃ karma pravartayan/ </p>
                    <p>evaṃsātmyā hi kumārā bhavanti / </p>
                    <p>tathā te śarma labhante cirāya/ </p>
                    <p>aroge tvarogavṛttamātiṣṭheddeśakālātmaguṇaviparyayeṇa vartamānaḥ,
                        krameṇāsātmyāni parivartyopayuñjānaḥ sarvāṇyahitāni varjayet/ </p>
                    <p>tathā balavarṇaśarīrāyuṣāṃ saṃpadamavāpnotīti// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.8.66">
                        <label>Ca.4.8.66 </label>
                        evamenaṃ
                        kumāramāyauvanaprāpterdharmārthakauśalāgamanāccānupālayet// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.8.67">
                        <label>Ca.4.8.67 </label>
                        iti putrāśiṣāṃ samṛddhikaraṃ karma vyākhyātam/ </p>
                    <p>tadācaran yathoktairvidhibhiḥ pūjāṃ yatheṣṭaṃ labhate 'anasūyaka
                        iti// </p>
                    <p xml:id="Ca.4.8.68">
                        <label>Ca.4.8.68 </label>
                        tatra ślokau---</p>
                    <lg>
                        <l>putrāśiṣāṃ karma samṛddhikārakaṃ
                            yaduktametanmahadarthasaṃhitam/ </l>
                        <l>tadācaran jño vidhibhiryathātathaṃ pūjāṃ yatheṣṭaṃ labhate
                            'anasūyakaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.4.8.69">
                            <label>Ca.4.8.69 </label>
                            śarīraṃ cintyate sarvaṃ daivamānuṣasaṃpadā/ </l>
                        <l>sarvabhāvairyatastasmācchārīraṃ sthānamucyate// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte śārīrasthāne
                        jātisūtrīyaṃ śārīraṃ nāmāṣṭamo 'adhyāyaḥ//8//</trailer>
                </div>
                <trailer>śārīrasthānaṃ saṃpūrṇam/</trailer>
            </div>
            <div n="5" type="level1">
                <head>indriyasthānam/</head>
                <div n="1" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>prathamo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.5.1.1">
                        <label>Ca.5.1.1 </label>
                        athāto varṇasvarīyamindiyaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.5.1.2">
                        <label>Ca.5.1.2 </label>
                        iti hasmāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.5.1.3">
                        <label>Ca.5.1.3 </label>
                        iha khalu varṇaśca svaraśca gandhaśca rasaśca sparśaśca cakṣuśca
                        śrotraṃ ca ghrāṇaṃ ca rasanaṃ ca sparśanaṃ ca sattvaṃ ca bhaktiśca
                        śaucaṃ ca śīlaṃ cācāraśca smṛtiścākṛtiśca prakṛtiśca vikṛtiśca
                        balaṃ ca glāniśca medhā ca harṣaśca raukṣyaṃ ca snehaśca tandrā
                        cārambhaśca gauravaṃ ca lāghavaṃ ca guṇāścāhāraśca
                        vihāraścāhārapariṇāmaścopāyaścāpāyaśca vyādhiśca vyādhipūrvarūpaṃ
                        ca vedanāścopadravāśca cchāyā ca praticchāyā ca svapnadarśanaṃ ca
                        dūtādhikāraśca pathi cautpātikaṃ cāturakule bhāvāvasthāntāaṇi ca
                        &amp;bheṣajasaṃvṛttiśca bheṣajavikārayuktiśceti parīkṣyāṇi
                        pratyakṣānumānopadeśairāyuṣaḥ pramāṇāvaśeṣaṃ jijñāsamānena
                        bhiṣajā// </p>
                    <p xml:id="Ca.5.1.4">
                        <label>Ca.5.1.4 </label>
                        tatra tu khalveṣāṃ parīkṣyāṇāṃ kānicit puruṣamanāśritāni,
                        kānicicca puruṣasaṃśrayāṇi/ </p>
                    <p>tatra yāni puruṣamanāśritāni tānyupadeśato yuktitaśca parīkṣeta,
                        puruṣasaṃśrayāṇi punaḥ prakṛtito vikṛtitaśca// </p>
                    <p xml:id="Ca.5.1.5">
                        <label>Ca.5.1.5 </label>
                        tatra prakṛtirjātiprasaktā ca, kulaprasaktā ca, &amp;deśānupātinī
                        ca, kālānupātinī ca, vayo 'anupātinī ca, pratyātmaniyatā ceti/ </p>
                    <p>jātikuladeśakālavayaḥpratyātmaniyatā hi teṣāṃ teṣāṃ puruṣāṇāṃ te te
                        bhāvaviśeṣā bhavanti// </p>
                    <p xml:id="Ca.5.1.6">
                        <label>Ca.5.1.6 </label>
                        vikṛtiḥ punarlakṣaṇanimittā ca, lakṣyannimittā ca, nimittānurūpā
                        ca// </p>
                    <!-- subdivision -->
                    <p xml:id="Ca.5.1.7-1">
                        <label>Ca.5.1.7-1 </label>
                        tatra lakṣaṇanimittā nāma sā yasyāḥ śarīre lakṣaṇānyeva
                        hetubhūtāni bhavanti daivāt; lakṣaṇāni hi
                        kāniciccharīropanibaddhāni bhavanti, yāni hi tasmiṃstasmin kāle
                        tatrādhiṣṭhānamāsādya tāṃ tāṃ vikṛtimutpādayanti// </p>
                    <p xml:id="Ca.5.1.7-2">
                        <label>Ca.5.1.7-2 </label>
                        lakṣyanimittā tu sā yasyā upalabhyate nimittaṃ &amp;yathoktaṃ
                        nidāneṣu// </p>
                    <!-- /subdivision -->
                    <p xml:id="Ca.5.1.7">
                        <label>Ca.5.1.7 </label>
                        nimittānurūpā tu nimittārthānukāriṇī yā, tāmanimittāṃ
                        nimittamāyuṣaḥ pramāṇajñānasyecchanti bhiṣajo bhūyaścāyuṣaḥ
                        kṣayanimittāṃ pretaliṅgānurūpāṃ, yāmāyuṣo+&amp;antargatasya
                        jñānārthamupadiśanti dhīrāḥ/ </p>
                    <p>yāṃ cādhikṛtya puruṣasaṃśrayāṇi mumūrṣatāṃ lakṣaṇānyupadekṣyāmaḥ/ </p>
                    <p>ityuddeśaḥ/ </p>
                    <p>taṃ vistareṇānuvyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.5.1.8">
                        <label>Ca.5.1.8 </label>
                        tatrādita eva varṇādhikāraḥ/ </p>
                    <p>tadyathā---kṛṣṇaḥ, &amp;śyāmaḥ, śyāmāvadātaḥ, avadātaśceti
                        prakṛtivarṇāḥ śarīrasya bhavanti; &amp;yāṃścāparānupekṣamāṇo
                        vidyādanūkato 'anyathā vā 'api nirdiśyamānāṃstajjñaiḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.5.1.9a">
                        <label>Ca.5.1.9a </label>
                        nīlaśyāvatāmraharitaśuklāśca varṇāḥ śarīrasya vaikārikā bhavanti;
                        yāṃścāpara-&amp;anupekṣamāṇo vidyāt
                        &amp;prāgvikṛtānabhūtvotpannān/ </p>
                    <p>iti prakṛtivikṛtivarṇā bhavantyuktāḥ śarīrasya// </p>
                    <p xml:id="Ca.5.1.9b">
                        <label>Ca.5.1.9b </label>
                        tatra prakṛtivarṇamardhaśarīre vikṛtivarṇamardhaśarīre, dvāvapi
                        varṇau maryādānibhaktau dṛṣṭvā; yadyevaṃ savyadakṣiṇavibhāgena,
                        yadyevaṃ pūrvapaścimavibhāgena, yadyuttarādharavibhāgena,
                        yadyantarbahirvibhāgena, āturasyāriṣṭamiti vidyāt; evameva
                        varṇabhedo mukhe+&amp;apyanyatra vartamāno maraṇāya bhavati// </p>
                    <p xml:id="Ca.5.1.10">
                        <label>Ca.5.1.10 </label>
                        varṇabhedena glāviharṣaraukṣyasnehā vyākhyātāḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.5.1.11">
                        <label>Ca.5.1.11 </label>
                        tathā pipluvyaṅgatilakālakapiḍakānāmanyatamasyānane
                        janmāturasyaivamevāpraśastaṃ vidyāt// </p>
                    <p xml:id="Ca.5.1.12">
                        <label>Ca.5.1.12 </label>
                        nakhanayanavadanamūtrapurīṣahastapādauṣṭhādiṣvapi ca
                        vaikārikoktānāṃ varṇānāmanyatamasya prādurbhāvo
                        hīnabalavarṇendriyeṣu lakṣaṇamāyuṣaḥ kṣayasya bhavati// </p>
                    <p xml:id="Ca.5.1.13">
                        <label>Ca.5.1.13 </label>
                        yaccānyadapi kiṃcidvarṇavaikṛtamabhūtapūrvaṃ
                        sahasotpadyetānimittameva hīyamānasyāturasya śaśvat, tadariṣṭamiti
                        vidyāt/ </p>
                    <p>iti varṇādhikāraḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.5.1.14">
                        <label>Ca.5.1.14 </label>
                        svarādhikārastu---haṃsakrauñcanemidundubhikalaviṅkakākakapotajarjarānukārāḥ
                        prakṛtisvarā bhavanti; yāṃścāpara-&amp;anupekṣamāṇo 'api
                        vidyādanūkarto 'anyathā vā 'api virdiśyamānāṃstajñaiḥ/ </p>
                    <p>&amp;eḍakakalagrastānyaktagadgadakṣāmadīnānukīrṇāstvāturāṇāṃ svarā
                        vaikārikā bhavanti; yāṃścāpara-&amp;anupekṣamāṇo 'api vidyāt
                        &amp;prāgvikṛtānabhūtvotpannān/ </p>
                    <p>iti prakṛtivikṛtisvarā vyākhyātā bhavanti// </p>
                    <p xml:id="Ca.5.1.15">
                        <label>Ca.5.1.15 </label>
                        tatra prakṛtivaikārikāṇāṃ svarāṇāmāśvabhinirvṛttiḥ
                        &amp;svarānekatvamekasya cānekatvamapraśastam/ </p>
                    <p>iti svarādhikāraḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.5.1.16">
                        <label>Ca.5.1.16 </label>
                        iti varṇasvarādhikārau yathāvaduktau mumūrṣatāṃ
                        lakṣaṇajñānārthamiti// </p>
                    <p xml:id="Ca.5.1.17">
                        <label>Ca.5.1.17 </label>
                        bhavanti cātra---</p>
                    <lg>
                        <l>yasya vaikāriko varṇaḥ śarīra upapadyate/ </l>
                        <l>ardhe vā yadi vā kṛtsne nimittaṃ na ca nāsti saḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.1.18">
                            <label>Ca.5.1.18 </label>
                            nīlaṃ vā yadi vā śyāvaṃ tāmraṃ vā yadi vā 'aruṇam/ </l>
                        <l>mukhārdhamanyathā varaṇo mukhārdhe 'ariṣṭamucyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.1.19">
                            <label>Ca.5.1.19 </label>
                            sneho mukhārdhe suvyakto &amp;raukṣyamardhamukhe bhṛśam/ </l>
                        <l>glānirardhe tathā harṣo mukhārdhe pretalakṣaṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.1.20">
                            <label>Ca.5.1.20 </label>
                            tilakāḥ pipalavo vyaṅgā rājayaśca pṛthagvidhāḥ/ </l>
                        <l>āturasyāśu jāyante mukhe prāṇān mumukṣataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.1.21">
                            <label>Ca.5.1.21 </label>
                            puṣpāṇi nakhadanteṣu paṅko vā dantasaṃśritaḥ/ </l>
                        <l>cūrṇako vā 'api danteṣu lakṣaṇaṃ &amp;maraṇasya tat// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.1.22">
                            <label>Ca.5.1.22 </label>
                            auṣṭhayoḥ pādayoḥ pāṇyorakṣṇormūtrapurīṣayoḥ/ </l>
                        <l>nakheṣvapi ca vaivarṇyametat kṣīṇabale 'antakṛt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.1.23">
                            <label>Ca.5.1.23 </label>
                            yasya nīlāvubhāvoṣṭhau pakvajāmbavasannibhau/ </l>
                        <l>mumūrṣuriti taṃ vidyānnaro dhīro gatāyuṣam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.1.24">
                            <label>Ca.5.1.24 </label>
                            eko vā yadi vā 'aneko yasya vaikārikaḥ svaraḥ/ </l>
                        <l>sahasotpadyate jantorhīyamānasya nāsti saḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.1.25">
                            <label>Ca.5.1.25 </label>
                            yaccānyadapi kiñcit syādvaikṛtaṃ svaravarṇayoḥ/ </l>
                        <l>balamāṃsavihīnasya tat sarvaṃ &amp;maraṇodayam// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.5.1.26">
                        <label>Ca.5.1.26 </label>
                        tatra ślokaḥ--- </p>
                    <lg>
                        <l>iti varṇasvarāvuktau lakṣaṇārthaṃ mumūrṣatām/ </l>
                        <l>&amp;yastau samyagvijānāti nāyurjñāne sa muhyati// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagviceśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte indriyasthāne
                        varṇasvarīyamindriyaṃ nāma prathamo 'adhyāyaḥ//1//</trailer>
                </div>
                <div n="2" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>dvitīyo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.5.2.1">
                        <label>Ca.5.2.1 </label>
                        athātaḥ puṣpitakamindriyaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.5.2.2">
                        <label>Ca.5.2.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.2.3">
                            <label>Ca.5.2.3 </label>
                            puṣpaṃ yathā pūrvarūpaṃ phalasyeha bhaviṣyataḥ/ </l>
                        <l>tathā liṅgamariṣṭākhyaṃ pūrvarūpaṃ mariṣyataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.2.4">
                            <label>Ca.5.2.4 </label>
                            apyevaṃ tu bhavet puṣpaṃ phalenānanubandhi yat/ </l>
                        <l>phalaṃ cāpi bhavet kiñcidyasya puṣpaṃ na &amp;pūrvajam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.2.5">
                            <label>Ca.5.2.5 </label>
                            na tvariṣṭasya jātasya nāśo 'asti maraṇādṛte/ </l>
                        <l>maraṇaṃ cāpi tannāsti yannāriṣṭapuraḥsaram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.2.6">
                            <label>Ca.5.2.6 </label>
                            mithyādṛṣṭamariṣṭābhamanariṣṭamajānatā/ </l>
                        <l>ariṣṭaṃ vā 'apyasaṃbuddhametat prajñāparādhajam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.2.7">
                            <label>Ca.5.2.7 </label>
                            jñānasaṃbodhanārthaṃ tu liṅgairmaraṇapūrvajaiḥ/ </l>
                        <l>puṣpitānupadekṣyāmo narān &amp;bahuvidhairbahūn/ </l>
                        <l xml:id="Ca.5.2.8">
                            <label>Ca.5.2.8 </label>
                            nānāpuṣpopamo gandho yasya &amp;bhāti divāniśam/ </l>
                        <l>puṣpitasya vanasyeva nānādrumalatāvataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.2.9">
                            <label>Ca.5.2.9 </label>
                            tamāhuḥ puṣpitaṃ dhīrā naraṃ maraṇalakṣaṇaiḥ/ </l>
                        <l>sa &amp;nā saṃvatsarāddehaṃ jahātīti viniścayaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.2.10">
                            <label>Ca.5.2.10 </label>
                            evamekaikaśaḥ puṣpairyasya gandhaḥ samo bhavet/ </l>
                        <l>iṣṭairvā yadi vā 'aniṣṭaiḥ sa ca puṣpita ucyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.2.11">
                            <label>Ca.5.2.11 </label>
                            samāsenāśubhān gandhānekatvenāthavā punaḥ/ </l>
                        <l>ājighredyasya gātreṣu taṃ vidyāt puṣpitaṃ bhiṣak// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.2.12">
                            <label>Ca.5.2.12 </label>
                            āpulutānāplute kāye yasya gandhāḥ śubhāśubhāḥ/ </l>
                        <l>vyatyāsenānimittāḥ syuḥ sa ca puṣpita ucyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.2.13">
                            <label>Ca.5.2.13 </label>
                            tadyathā-candanaṃ kuṣṭhaṃ tagarāguruṇī madhu/ </l>
                        <l>mālyaṃ mūtrapurīṣe ca &amp;mṛtāni kuṇapāni ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.2.14">
                            <label>Ca.5.2.14 </label>
                            ye cānye vividhātmāno gandhā vividhayonayaḥ/ </l>
                        <l>te 'apyanenānumānena vijñeyā vikṛtiṃ gatāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.2.15">
                            <label>Ca.5.2.15 </label>
                            idaṃ cāpyatideśārthaṃ lakṣaṇaṃ gandhasaṃśrayam/ </l>
                        <l>vakṣyāmo yadabhijñāya bhiṣaṅnaraṇamādiśet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.2.16">
                            <label>Ca.5.2.16 </label>
                            &amp;viyonirviduro gandho yasya gātreṣu jāyate/ </l>
                        <l>iṣṭo vā yadi vā 'aniṣṭo na sa jīvati tāṃ samām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.2.17">
                            <label>Ca.5.2.17 </label>
                            etāvadgandhavijñānaṃ,rasajñānamataḥ param/ </l>
                        <l>āturāṇaṃ śarīreṣu vakṣyate vidhipūrvakam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.2.18">
                            <label>Ca.5.2.18 </label>
                            yo rasaḥ prakṛtisthānāṃ narāṇāṃ dehasaṃbhavaḥ/ </l>
                        <l>sa eṣāṃ carame kāle vikāraṃ bhajate dvayam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.2.19">
                            <label>Ca.5.2.19 </label>
                            kaścidevāsyavairasyamatyarthamupapadyate/ </l>
                        <l>svādutvamaparaścāpi vipulaṃ bhajate rasaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.2.20">
                            <label>Ca.5.2.20 </label>
                            tamanenānumānena vidyādvikṛtimāgatam/ </l>
                        <l>manuṣyo hi manuṣyasya kathaṃ rasamavāpnuyāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.2.21">
                            <label>Ca.5.2.21 </label>
                            makṣikāścaiva yūkāśca maśakaiḥ saha/ </l>
                        <l>virasādapasarpanti jantoḥ kāyānmumūrṣataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.2.22">
                            <label>Ca.5.2.22 </label>
                            atyartharasikaṃ kāyaṃ kālapakvasya makṣikāḥ/ </l>
                        <l>api snātānuliptasya bhṛśamāyānti sarvaśaḥ// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.5.2.23">
                        <label>Ca.5.2.23 </label>
                        tatra ślokaḥ---</p>
                    <lg>
                        <l>sāmānyena mayoktāni liṅgāni rasagandhayīḥ/ </l>
                        <l>puṣpitasya narasyaitatphalaṃ maraṇamādiśet// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte indriyasthāne
                        puṣpitakamindriyaṃ nāma dvitīyo 'adhyāyaḥ//2//</trailer>
                </div>
                <div n="3" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>tritīyo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.5.3.1">
                        <label>Ca.5.3.1 </label>
                        athātaḥ parimarśanīyamindriyaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.5.3.2">
                        <label>Ca.5.3.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.3.3">
                            <label>Ca.5.3.3 </label>
                            varṇe svare ca gandhe ca rase coktaṃ pṛthak pṛthak/ </l>
                        <l>liṅgaṃ mumūrṣatāṃ samyak sparśoṣvapi nibodhata// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.5.3.4">
                        <label>Ca.5.3.4 </label>
                        &amp;sparśaprādhānyenaivāturasyāyuṣaḥ &amp;pramāṇāvaśeṣaṃ jijñāsuḥ
                        prakṛtisthena pāṇinā śarīramasya kevalaṃ spṛśet, parimarśayedvā
                        'anyena/ </p>
                    <p>parimṛśatā tu khalvāturaśarīramime bhāvāstatra tatrāvaboddhavyā
                        bhavanti/tadyathā---satataṃ spandamānānāṃ śarīradeśānāmaspandanaṃ,
                        nityoṣmaṇāṃ śītībhāvaḥ, mṛdūnāṃ dāruṇatvaṃ, ślakṣṇānāṃ kharatvaṃ,
                        &amp;satāmasadbhāvaḥ, sandhīnāṃ sraṃsabharaṃśacyavanāni;
                        māṃsaśoṇitayorvītībhāvaḥ, dāruṇatvaṃ, svedānubandhaḥ, stambho vā;
                        yaccānyadapi kiñcidīdṛśaṃ sparśānāṃ lakṣaṇaṃ bhṛśavikṛtamanimittaṃ
                        syāt/ iti lakṣaṇaṃ spṛśyānāṃ bhāvānāmuktaṃ samāsena// </p>
                    <p xml:id="Ca.5.3.5">
                        <label>Ca.5.3.5 </label>
                        tadvyāsato 'anuvyākhyāsyāmaḥ---tasya cet parimṛśyamānaṃ
                        pṛthaktvena
                        pādajaṅghorusphigudarapārśvapṛṣṭheṣikāpāṇigrīvātālvoṣṭhalalāṭaṃ
                        svinnaṃ śītaṃ &amp;stabdhaṃ dāruṇaṃ vītamāṃsaśoṇitaṃ vā syāt,
                        parāsurayaṃ puruṣo na cirāt &amp;kālaṃ mariṣyatīti vidyāt/ </p>
                    <p>tasya cet parimṛśyamānāni pṛthaktvena
                        gulphajānuvaṅkṣaṇagudavṛṣaṇameḍhranābhyaṃsastanamaṇikaparśukāhanunāsikākarṇākṣibhrūśaṅkhādīni
                        srastāni vyastāni cyutāni sthānebhyaḥ &amp;skannāni vā syuḥ,
                        parāsurayaṃ puruṣo 'acirāt kālaṃ &amp;mariṣyatīti vidyāt// </p>
                    <p xml:id="Ca.5.3.6">
                        <label>Ca.5.3.6 </label>
                        tathā
                        'asyocchvāsamanyādantapakṣmacakṣuḥkeśalomodaranakhāṅgulīrālakṣayet/ </p>
                    <p>tasya ceducchvāso 'atidīrgho 'atihrasvo vā syāt, parāsuriti vidyāt/ </p>
                    <p>tasya cenmanye parimṛśyamāne na spandeyātāṃ, parāsuriti vidyāt/
                        tasya ceddantāḥ parikīrṇāḥ śvetā jātaśarkarāḥ syuḥ, parāsuriti
                        vidyāt/ tasya cet pakṣmāṇi jaṭābaddhāni syuḥ, parāsuriti vidyāt/
                        tasya ceccakṣuṣī prakṛtihīne,
                        vikṛtiyukte---atyutpiṇḍite,atipraviṣṭe,atijihme,ativiṣame,
                        atimuktabandhane,atiprasrute,satatonmiṣite,satatanimiṣite,nimiṣonmeṣātipravṛtte,vibhrāntadṛṣṭike,viparītadṛṣṭike,hīnadṛṣṭike,vyastadṛṣṭike,&amp;nakulāndhe,kapotāndhe,alātavarṇe,kṛṣṇapītanīlaśyāvatāmraharitahāridraśuklavaikārikāṇāṃ
                        varṇānāmanyatamenātiplute vā syātāṃ,tadā parāsuriti vidyāt/ </p>
                    <p>athāsya keśalomānyāyacchet,tasya cet keśalomānyāyamyamānāni
                        pralucyeran na cedvedayeyustaṃ parāsuriti vidyāt/ tasya cedudare
                        sirāḥ prakāśerañ śyāvatāmranīlahāridraśuklā vā syuḥ, parāsuriti
                        vidyāt/ </p>
                    <p>tasya cennakhā vītamāṃsaśoṇitāḥ pakvajāmbavavarṇāḥ syuḥ, parāsuriti
                        vidyāt/ </p>
                    <p>athāsyāṅgulīrāyacchet; tasya cedaṅgulaya āyamyamānā na sphuṭeyuḥ,
                        parāsuriti vidyāt// </p>
                    <p xml:id="Ca.5.3.7">
                        <label>Ca.5.3.7 </label>
                        tatra ślokaḥ---</p>
                    <lg>
                        <l>etān spṛśyān bahūn bhāvān yaḥ spṛśannavabudhyate/ </l>
                        <l>āture na sa saṃmohamāyurjñānasya gacchati// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte indriyasthāne
                        parimarśanīyamindriyaṃ nāma tṛtīyo 'adhyāyaḥ//3//</trailer>
                </div>
                <div n="4" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>caturtho 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.5.4.1">
                        <label>Ca.5.4.1 </label>
                        athāta indriyānīkamindriyaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.5.4.2">
                        <label>Ca.5.4.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.4.3">
                            <label>Ca.5.4.3 </label>
                            indriyāṇi yathā jantoḥ parīkṣeta viśeṣavit/ </l>
                        <l>jñātumicchan bhiṣaṅnānam-&amp;āyuṣastannibodhata// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.4.4">
                            <label>Ca.5.4.4 </label>
                            anumānāt parīkṣeta darśanādīni tattvataḥ/ </l>
                        <l>addhā hi &amp;viditaṃ jñānamindriyāṇāmatīndriyam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.4.5">
                            <label>Ca.5.4.5 </label>
                            svasthebhyo vikṛtaṃ yasya &amp;jñānamindriyasaṃśrayam/ </l>
                        <l>ālakṣyetānimittena lakṣaṇaṃ maraṇasya tat// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.4.6">
                            <label>Ca.5.4.6 </label>
                            ityuktaṃ lakṣaṇaṃ samyagindriyeṣvaśubhodayam/ </l>
                        <l>tadeva tu punarbhūyo vistareṇa vibodhata// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.4.7">
                            <label>Ca.5.4.7 </label>
                            ghanībhūtamivākāśamākāśamiva medinīm/ </l>
                        <l>vigītamubhayaṃ hyetat paśyan maraṇamṛcchati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.4.8">
                            <label>Ca.5.4.8 </label>
                            yasya darśanamāyāti māruto 'ambaragocaraḥ/ </l>
                        <l>agnirnāyāti cādīptastasyāyuḥkṣayamādiśet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.4.9">
                            <label>Ca.5.4.9 </label>
                            jale suvimale jālamajālāvatate naraḥ/ </l>
                        <l>sthite gacchati vā dṛṣṭvā jīvitāt parimucyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.4.10">
                            <label>Ca.5.4.10 </label>
                            jāgrat paśyati yaḥ pretān rakṣāṃsi vividhāni ca/ </l>
                        <l>anyadvā 'apyadbhutaṃ &amp;kiñcinna sa jīvatumarhati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.4.11">
                            <label>Ca.5.4.11 </label>
                            yo 'agniṃ prakṛtivarṇasthaṃ nīlaṃ paśyati niṣprabham/ </l>
                        <l>kṛṣṇaṃ vā yadi vā śuklaṃ niśāṃ vrajati saptamīm// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.4.12">
                            <label>Ca.5.4.12 </label>
                            marīvcīnasato meghānmeghān vā 'apyasato 'ambare/ </l>
                        <l>vidyuto vā vinā meghaiḥ &amp;paśyan maraṇamṛcchati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.4.13">
                            <label>Ca.5.4.13 </label>
                            mṛnmayīmiva yaḥ pātrīṃ kṛṣṇāmbarasamāvṛtām/ </l>
                        <l>ādityamīkṣate śuddhaṃ candraṃ vā na sa jīvati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.4.14">
                            <label>Ca.5.4.14 </label>
                            aparvaṇi yadā paśyet sūryācandramasorgraham/ </l>
                        <l>avyādhito vyādhito vā tadantaṃ tasya jīvitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.4.15">
                            <label>Ca.5.4.15 </label>
                            naktaṃ sūryamahaścandramanagnau dhūmamutthitam/ agniṃ vā
                            niṣprabhaṃ rātrau dṛṣṭvā maraṇamṛcchati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.4.16">
                            <label>Ca.5.4.16 </label>
                            prabhāvataḥ prabhāhīnānniṣprabhāṃśca prabhāvataḥ/ </l>
                        <l>narā viliṅgān paśyanti bhāvān &amp;bhāvāñjihāsavaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.4.17">
                            <label>Ca.5.4.17 </label>
                            vyākṛtīni vivarṇāni visaṃkhyopagatāni ca/ </l>
                        <l>vinimittāni paśyanti rūpāṇyāyuḥkṣaye narāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.4.18">
                            <label>Ca.5.4.18 </label>
                            yaśca paśyatyadṛśyān vai dṛśyān yaśca na paśyati/ </l>
                        <l>&amp;tāvubhau paśyataḥ kṣipraṃ yamakṣayamasaṃśayam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.4.19">
                            <label>Ca.5.4.19 </label>
                            aśabdasya ca yaḥ śrotā śabdān yaśca na budhyate/ </l>
                        <l>dvāvapyetau yathā pretau tathā jñeyau &amp;vijānatā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.4.20">
                            <label>Ca.5.4.20 </label>
                            saṃvṛtyāṅgulibhiḥ karṇau jvālāśabdaṃ ya āturaḥ/ </l>
                        <l>na śṛṇoti gatāsuṃ taṃ buddhimān parivārjayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.4.21">
                            <label>Ca.5.4.21 </label>
                            viparyayeṇa yo vidyādgandhānāṃ sādhvasādhutām/ </l>
                        <l>na vā &amp;tān sarvaśo vidyāttaṃ vidyādvigatāyuṣam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.4.22">
                            <label>Ca.5.4.22 </label>
                            yo rasānna vijānāti na vā jānāti tattvataḥ/ </l>
                        <l>mukhapākādṛte pakvaṃ tamāhuḥ kuśalā naram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.4.23">
                            <label>Ca.5.4.23 </label>
                            uṣṇāñchītān kharāñchlakṣṇānmṛdūnapi ca dāruṇān/ </l>
                        <l>spṛśyān spṛṣṭvā tato 'anyatvaṃ mumūrṣusteṣu manyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.4.24">
                            <label>Ca.5.4.24 </label>
                            antareṇa tapastīvraṃ yogaṃ vā vidhipūrvakam/ </l>
                        <l>indiyairadhikaṃ paśyan pañcatvamadhigacchati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.4.25">
                            <label>Ca.5.4.25 </label>
                            &amp;indriyāṇāmṛte dṛṣṭerindriyārthānadoṣajān/ </l>
                        <l>naraḥ paśyati yaḥ kaścidindriyairna sa jīvati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.4.26">
                            <label>Ca.5.4.26 </label>
                            svasthāḥ prajñāviparyāsairindiyārtheṣu vaikṛtam/ </l>
                        <l>paśyanti ye+&amp;asadvbahuśasteṣāṃ maraṇamādiśet// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.5.4.27">
                        <label>Ca.5.4.27 </label>
                        tatra ślokaḥ---</p>
                    <lg>
                        <l>etadindriyavijñānaṃ yaḥ paśyati yathātatham/ </l>
                        <l>maraṇaṃ jīvitaṃ caiva sa bhiṣak jñātumarhati// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte indriyasthāne
                        indriyānīkamindriyaṃ nāma caturtho 'adhyāyaḥ//4//</trailer>
                </div>
                <div n="5" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>pañcamo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.5.5.1">
                        <label>Ca.5.5.1 </label>
                        athātaḥ pūrvarūpīyamindriyaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.5.5.2">
                        <label>Ca.5.5.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.5.3">
                            <label>Ca.5.5.3 </label>
                            pūrvarūpāṇyasādhyānāṃ vikārāṇāṃ pṛthak pṛthak/ </l>
                        <l>bhinnābhinnāni vakṣyāmo bhiṣajāṃ jñānavṛddhaye// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.5.4">
                            <label>Ca.5.5.4 </label>
                            pūrvarūpāṇi sarvāṇi jvaroktānyatimātrayā/ </l>
                        <l>yaṃ viśanti viśatyenaṃ mṛtyurjvarapuraḥsaraḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.5.5">
                            <label>Ca.5.5.5 </label>
                            anyasyāpi ca rogasya pūrvarūpāṇi yaṃ naram/ </l>
                        <l>viśantyanena kalpena tasyāpi maraṇaṃ dhruvam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.5.6">
                            <label>Ca.5.5.6 </label>
                            pūrvarūpaikadeśāṃstu vakṣyāmo 'anyān sudāruṇān/ </l>
                        <l>ye rohānanubadhvanti &amp;mṛtyuryairanubadhyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.5.7">
                            <label>Ca.5.5.7 </label>
                            balaṃ ca hīyate yasya pratiśyāyaśca vardhate/ </l>
                        <l>tasya nārīprasaktasya śoṣo 'antāyopajāyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.5.8">
                            <label>Ca.5.5.8 </label>
                            śvabhiruṣṭraiḥ kharairvā 'api yāti yo dakṣiṇāṃ diśam/ </l>
                        <l>svapne yakṣmāṇamāsādya jīvitaṃ sa vimuñcati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.5.9">
                            <label>Ca.5.5.9 </label>
                            pretaiḥ saha pibenmadyaṃ svapne yaḥ kṛṣyate śunā/ </l>
                        <l>sughoraṃ jvaramāsādya jīvitaṃ sa vimuñcati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.5.10">
                            <label>Ca.5.5.10 </label>
                            lākṣāraktāmbarābhaṃ yaḥ paśyatyambaramantikāt/ </l>
                        <l>sa raktapittamāsādya tenaivāntāya nīyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.5.11">
                            <label>Ca.5.5.11 </label>
                            raktasragraktasarvāṅgo raktavāsā muhurhasan/ </l>
                        <l>yaḥ svapne &amp;hriyate nāryā sa raktaṃ prāpya sīdati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.5.12">
                            <label>Ca.5.5.12 </label>
                            śūlāṭopāntrakūjāśca daurbalyaṃ cātimātrayā/ </l>
                        <l>nakhādiṣu ca vaivarṇyaṃ gulmenāntakaro grahaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.5.13">
                            <label>Ca.5.5.13 </label>
                            latā kaṇṭakinī yasya dāruṇā hṛdi jāyate/ </l>
                        <l>svapne gulmastamantāya krūro viśati mānavam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.5.14">
                            <label>Ca.5.5.14 </label>
                            kāye 'alpamapi saṃspṛṣṭaṃ subhṛśaṃ yasya dīryate/ </l>
                        <l>kṣatāni ca na rohanti kuṣṭhairmṛtyurhinasti tam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.5.15">
                            <label>Ca.5.5.15 </label>
                            nagnasyājyāvasiktasya juhvato 'agnimanarciṣam/ </l>
                        <l>padmānyurasi jāyante svapne kuṣṭhairmariṣyataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.5.16">
                            <label>Ca.5.5.16 </label>
                            snātānuliptagātre 'api yasmin gṛdhnanti makṣikāḥ/ </l>
                        <l>sa prameheṇa saṃsparṇaṃ prāpya tenaiva hanyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.5.17">
                            <label>Ca.5.5.17 </label>
                            snehaṃ bahuvidhaṃ svapne caṇḍālaiḥ saha yaḥ pibet/ </l>
                        <l>badhyate sa prameheṇa spṛśyate 'antāya mānavaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.5.18">
                            <label>Ca.5.5.18 </label>
                            dhyānāyāsau tathodvegau mohaścāsthānasaṃbhavaḥ/ </l>
                        <l>aratirbalahāniśca mṛtyurunmādapūrvakaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.5.19">
                            <label>Ca.5.5.19 </label>
                            āhāradveṣiṇaṃ paśyan luptacittamudarditam/ </l>
                        <l>vidyāddhīro mumūrṣuṃ tamunmādenātipātinā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.5.20">
                            <label>Ca.5.5.20 </label>
                            krodhanaṃ trāsabahulaṃ sakṛtprahasitānanam/ </l>
                        <l>mūrcchāpipāsābahulaṃ hantyunmādaḥ śarīriṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.5.21">
                            <label>Ca.5.5.21 </label>
                            nṛtyan rakṣogaṇaiḥ sākaṃ yaḥ svapne 'ambhasi &amp;sīdati/ </l>
                        <l>sa prāpya bhṛśamunmādaṃ yāti lokamataḥ param// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.5.22">
                            <label>Ca.5.5.22 </label>
                            asattamaḥ paśyati yaḥ śṛṇotyapyasataḥ svanān/ </l>
                        <l>bahūn bahuvidhān jāgrat so 'apasmāreṇa badhyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.5.23">
                            <label>Ca.5.5.23 </label>
                            mattaṃ nṛtyantamāvidhya preto harati yaṃ naram/ </l>
                        <l>svapne harati taṃ mṛtyurapasmārapuraḥsaraḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.5.24">
                            <label>Ca.5.5.24 </label>
                            stabhyete pratibuddhasya hanū manye tathā 'akṣiṇī/ </l>
                        <l>yasya taṃ bahirāyāmo gṛhītvā hantyasaṃśayam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.5.25">
                            <label>Ca.5.5.25 </label>
                            śaṣkulīrvā 'apyapūpān vā svapne khādati yo naraḥ/ </l>
                        <l>sa &amp;cettādṛk chardayati pratibuddho na jīvati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.5.26">
                            <label>Ca.5.5.26 </label>
                            etāni pūrvarūpāṇi yaḥ samyagavabudhyate/ </l>
                        <l>sa eṣāmanubandhaṃ ca phalaṃ ca jñātumarhati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.5.27">
                            <label>Ca.5.5.27 </label>
                            imāṃścāpyaparān svapnān dāruṇānupalakṣayet/ </l>
                        <l>vyādhitānāṃ vināśāya kleśāya mahate 'api vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.5.28">
                            <label>Ca.5.5.28 </label>
                            yasyottamāṅge jāyante vaṃśagulmalatādayaḥ/ </l>
                        <l>vayāṃsi ca vilīyante svapne maiṇḍyamiyācca yaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.5.29">
                            <label>Ca.5.5.29 </label>
                            gṛdhrolūkaśvakākādyaiḥ svapne yaḥ parivāryate/ </l>
                        <l>rakṣaḥpretapiśācastrīcaṇḍāla-&amp;draviḍāndhrakaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.5.30">
                            <label>Ca.5.5.30 </label>
                            vaṃśavetralatāpāśatṛṇakaṇṭakasaṅkaṭe/ </l>
                        <l>&amp;saṃsajjati hi yaḥ svapne yo &amp;gacchan prapatatyapi//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.5.31">
                            <label>Ca.5.5.31 </label>
                            bhūmau pāṃśūpadhānāyāṃ valmīke vā 'atha bhasmani/ </l>
                        <l>śmaśānāyatane śvabhre svapne yaḥ &amp;prapatatyapi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.5.32">
                            <label>Ca.5.5.32 </label>
                            kaluṣe 'ambhasi paṅke vā kūpe vā tamasā++āvṛte/ </l>
                        <l>svapne majjati śīghreṇa srotasā &amp;hriyate ca yaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.5.33">
                            <label>Ca.5.5.33 </label>
                            snehapānaṃ tathā 'abhyaṅgaḥ pracchardanavirecane/ </l>
                        <l>hiraṇyalābhaḥ kalahaḥ svapne bandhaparājayau// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.5.34">
                            <label>Ca.5.5.34 </label>
                            upānadyuganāśaśca prapātaḥ pādacarmaṇoḥ/ </l>
                        <l>harṣaḥ svapne prakupitaiḥ pitṛbhiścāvabhartsanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.5.35">
                            <label>Ca.5.5.35 </label>
                            danta-&amp;candrārkanakṣatradevatādīpacakṣuṣām/ </l>
                        <l>patanaṃ vā vināśo vā svapne bhedo nagasya vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.5.36">
                            <label>Ca.5.5.36 </label>
                            raktapuṣpaṃ vanaṃ bhūmiṃ pāpakarmālayaṃ citām/ </l>
                        <l>guhāndhakārasaṃbādhaṃ svapne yaḥ praviśatyapi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.5.37">
                            <label>Ca.5.5.37 </label>
                            raktamālī hasannuccairdigvāsā dakṣiṇāṃ diśam/ </l>
                        <l>dāruṇāmaṭavīṃ svapne kapiyuktena yāti vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.5.38">
                            <label>Ca.5.5.38 </label>
                            kāṣāyiṇāmasaumyānāṃ nagnānāṃ daṇḍadhāriṇām/ </l>
                        <l>kṛṣṇānāṃ raktanetrāṇāṃ svapne necchanti daraśanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.5.39">
                            <label>Ca.5.5.39 </label>
                            kṛṣṇā &amp;pāpā nirācārā dīrghakeśanakhastanī/ </l>
                        <l>virāgamālyavasanā svapne kālaniśā matā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.5.40">
                            <label>Ca.5.5.40 </label>
                            ityete dāruṇāḥ svapnā rohī yairyāti pañcatām/ </l>
                        <l>arogaḥ saṃśayaṃ gatvā kaścideva pramucyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.5.41">
                            <label>Ca.5.5.41 </label>
                            manovahānāṃ pūrṇatvāddoṣauratibalaistribhiḥ/ </l>
                        <l>srotasāṃ dāruṇān svapnān kāle paśyati dāruṇe// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.5.42">
                            <label>Ca.5.5.42 </label>
                            nātiprasuptaḥ puruṣaḥ saphalānaphalāṃstathā/ </l>
                        <l>indriyeśena manasā svapnān paśyatyanekadhā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.5.43">
                            <label>Ca.5.5.43 </label>
                            dṛṣṭaṃ śrutānubhūtaṃ ca prārthitaṃ kalpitaṃ tathā/ </l>
                        <l>bhāvikaṃ doṣajaṃ caiva svapnaṃ saptavidhaṃ viduḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.5.44">
                            <label>Ca.5.5.44 </label>
                            tatra pañcavidhaṃ pūrvamaphalaṃ bhiṣagādiśet/ </l>
                        <l>divāsvapnamatihrasvamatidīrghaṃ &amp;ca buddhimān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.5.45">
                            <label>Ca.5.5.45 </label>
                            dṛṣṭaḥ prathamarātre yaḥ svapnaḥ so+&amp;alpaphalo bhavet/ </l>
                        <l>na svapedyaṃ punardṛṣṭvā sa sadyaḥ syānmahāphalaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.5.46">
                            <label>Ca.5.5.46 </label>
                            akalyāṇamapi svapnaṃ dṛṣṭvā tatraiva yaḥ punaḥ/ </l>
                        <l>paśyet saumyaṃ śubhākāraṃ tasya vidyācchubhaṃ phalam// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.5.5.47">
                        <label>Ca.5.5.47 </label>
                        tatra ślokaḥ--- </p>
                    <lg>
                        <l>pūrvarūpāṇyatha svapnān ya imān vetti dāruṇān/ </l>
                        <l>na sa mohādasādhyeṣu karmāṇyārabhate bhiṣak// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte indriyasthāne
                        pūrvarūpīyamindriyaṃ nāma pañcamo 'adhyāyaḥ//5//</trailer>
                </div>
                <div n="6" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>ṣaṣṭho 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.5.6.1">
                        <label>Ca.5.6.1 </label>
                        athātaḥ katamāniśarīrīyamindriyaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.5.6.2">
                        <label>Ca.5.6.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.6.3">
                            <label>Ca.5.6.3 </label>
                            katamāni śarīrāṇi vyādhimanti mahāmune!/ </l>
                        <l>yāni vaidyaḥ pariharedyeṣu karma na siddhyati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.6.4">
                            <label>Ca.5.6.4 </label>
                            &amp;ityātreyo 'agniveśena praśnaṃ pṛṣṭaḥ sudurvacam/ </l>
                        <l>ācacakṣe yathā tasmai bhagavāṃstannibodhata// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.6.5">
                            <label>Ca.5.6.5 </label>
                            yasya vaibhāṣamāṇasya rujatyūrdhvamuro bhṛśam/ </l>
                        <l>annaṃ ca cyavate bhuktaṃ sthitaṃ cāpi na jīryati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.6.6">
                            <label>Ca.5.6.6 </label>
                            balaṃ ca hīyate &amp;śīghraṃ tṛṣṇā cātipravardhate/ </l>
                        <l>jāyate hṛdi śūlaṃ ca taṃ bhiṣak parivarjayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.6.7">
                            <label>Ca.5.6.7 </label>
                            hikkā gambhīrajā yasya śoṇitaṃ cātisāryate/ </l>
                        <l>na tasmai bheṣajaṃ dadyāt smarannātreyaśāsnama// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.6.8">
                            <label>Ca.5.6.8 </label>
                            ānāhaścātisāraśca yametau durbalaṃ naram/ </l>
                        <l>vyādhitaṃ viśato rogau durlabhaṃ tasya jīvitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.6.9">
                            <label>Ca.5.6.9 </label>
                            ānāhaścātitṛṣṇā ca yametau durbalaṃ naram/ </l>
                        <l>viśato vijahatyenaṃ prāṇā nāticirānnaram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.6.10">
                            <label>Ca.5.6.10 </label>
                            jvaraḥ paurvāhṇiko yasya śuṣkakāsaśca dāruṇaḥ/ </l>
                        <l>balamāṃsavihīnasya yathā pretastathaiva saḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.6.11">
                            <label>Ca.5.6.11 </label>
                            yasya mūtraṃ purīṣaṃ ca grathitaṃ saṃpravartate/ </l>
                        <l>nirūṣmaṇo jaṭhariṇaḥ śvasano na sa jīvati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.6.12">
                            <label>Ca.5.6.12 </label>
                            śvayathuryasya kukṣistho hastapādaṃ visarpati/ </l>
                        <l>jñātisaṅghaṃ sa saṃkleśya tena rogeṇa hanyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.6.13">
                            <label>Ca.5.6.13 </label>
                            śvayathuryasya pādasthastathā sraste ca piṇḍike/ </l>
                        <l>sīdataścāpyubhe &amp;jaṅghe taṃ bhiṣak parivarjayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.6.14">
                            <label>Ca.5.6.14 </label>
                            śūnahastaṃ śūnapādaṃ śūnaguhyodaraṃ naram/ </l>
                        <l>hīnavarṇabalāhāramauṣadhairnopapādayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.6.15">
                            <label>Ca.5.6.15 </label>
                            &amp;uroyukto bahuśleṣmā nīlaḥ pītaḥ salohitaḥ/ </l>
                        <l>satataṃ cyavate yasya dūrātaṃ parivarjayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.6.16">
                            <label>Ca.5.6.16 </label>
                            hṛṣṭaromā sāndramūtraḥ śūnaḥ &amp;kāsajvarārditaḥ/ </l>
                        <l>kṣīṇamāṃso naro dūrādvarjyo vaidyena jānatā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.6.17">
                            <label>Ca.5.6.17 </label>
                            trayaḥ prakupitā yasya doṣāḥ &amp;kaṣṭābhilakṣitāḥ/ </l>
                        <l>kṛśasya balahīnasya nāsti tasya cikitsitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.6.18">
                            <label>Ca.5.6.18 </label>
                            jvarātisārau śophānte śvayathurvā tayoḥ kṣaye/ </l>
                        <l>durbalasya viśeṣeṇa narasyāntāya jāyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.6.19">
                            <label>Ca.5.6.19 </label>
                            pāṇḍuraśca kṛśo 'atyarthaṃ tṛṣṇayā 'abhipariplutaḥ/ </l>
                        <l>ḍambarī kupitocchvāsaḥ pratyākhyeyo vijānatā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.6.20">
                            <label>Ca.5.6.20 </label>
                            hanumanyāgrahastṛṣṇā balahrāso 'atimātrayā/ </l>
                        <l>prāṇāścorasi vartante yasya taṃ parivarjayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.6.21">
                            <label>Ca.5.6.21 </label>
                            &amp;tāmyatyāyacchate śarma na kiñcidapi vindati/ </l>
                        <l>kṣīṇamāṃsabalāhāro mumūrṣuracirānnaraḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.6.22">
                            <label>Ca.5.6.22 </label>
                            viruddhayonayo yasya viruddhopakramā bhṛśam/ </l>
                        <l>&amp;vardhante dāruṇā rogāḥ śīghraṃ śīghraṃ sa hanyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.6.23">
                            <label>Ca.5.6.23 </label>
                            balaṃ vijñānamārogyaṃ grahaṇī &amp;māṃsaśoṇitam/ </l>
                        <l>etāni yasya &amp;kṣīyante kṣipraṃ kṣipraṃ sa hanyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.6.24">
                            <label>Ca.5.6.24 </label>
                            ārogyaṃ hīyate &amp;yasya prakṛtiḥ parihīyate/ </l>
                        <l>sahasā sahasā tasya mṛtyurharati jīvitam// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.5.6.25">
                        <label>Ca.5.6.25 </label>
                        tatra ślokaḥ--- </p>
                    <lg>
                        <l>ityetāni śarīrāṇi vyādhimanti vivarjayet/ </l>
                        <l>na hyeṣu dhīrāḥ paśyanti siddhiṃ kāñcidupakramāt// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte indriyasthāne
                        katamāniśarīrīyamindriyaṃ nāma ṣaṣṭho 'adhyāyaḥ//6//</trailer>
                </div>
                <div n="7" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>saptamo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.5.7.1">
                        <label>Ca.5.7.1 </label>
                        athātaḥ pannarūpīyamindriyaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.5.7.2">
                        <label>Ca.5.7.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.7.3">
                            <label>Ca.5.7.3 </label>
                            dṛṣṭyāṃ yasya vijānīyāt pannarūpāṃ kumārikām/ </l>
                        <l>praticchāyāmayīmakṣṇornainamiccheccikitsitum// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.7.4">
                            <label>Ca.5.7.4 </label>
                            jyotsnāyāmātape dīpe salilādarśayorapi/ </l>
                        <l>aṅgeṣu vikṛtā yasya cchāyā &amp;pretastathaiva saḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.7.5">
                            <label>Ca.5.7.5 </label>
                            chinnā bhinnā++ākulā cchāyā hīnā vā 'apyadhikā 'api vā/ </l>
                        <l>naṣṭā tanvī dvidhā cchinnā vikṛtā viśitā ca yā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.7.6">
                            <label>Ca.5.7.6 </label>
                            etāścānyāśca yāḥ kāścit praticchāyā vigarhitāḥ/ </l>
                        <l>sarvā mumūrṣatāṃ jñeyā na cellakṣyanimittajāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.7.7">
                            <label>Ca.5.7.7 </label>
                            saṃsthānena pramāṇena varṇena prabhayā tathā/ </l>
                        <l>chāyā vivartate yasya svastho 'api preta eva saḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.7.8">
                            <label>Ca.5.7.8 </label>
                            saṃsthānamākṛtirjñeyā suṣamā viṣamā ca sā/ </l>
                        <l>madhyamalpaṃ mahaccoktaṃ pramāṇaṃ trividhaṃ nṛṇām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.7.9">
                            <label>Ca.5.7.9 </label>
                            pratipramāṇasaṃsthānā jalādarśātapādiṣu/ </l>
                        <l>chāyā yā sā praticchāyā cchāyā varṇaprabhāśrayā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.7.10">
                            <label>Ca.5.7.10 </label>
                            svādīnāṃ pañca pañcānāṃ chāyā vividhalakṣaṇāḥ/ </l>
                        <l>nābhasī nirmalā nilā sasnehā saprabheva ca // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.7.11">
                            <label>Ca.5.7.11 </label>
                            rūkṣā śyāvāruṇā yā tu vāyavī sā hataprabhā/ </l>
                        <l>viśuddharaktā tvāgneyī dīptābhā darśanapriyā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.7.12">
                            <label>Ca.5.7.12 </label>
                            śuddhavaidūryavimalā susnigdhā cāmbhasī matā/ </l>
                        <l>sthirā &amp;snigdhā ghanā ślakṣṇā śyāmā śvetā ca pārthivī//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.7.13">
                            <label>Ca.5.7.13 </label>
                            vāyavī garhitā tvāsāṃ catasraḥ syuḥ &amp;sukhodayāḥ/ </l>
                        <l>vāyavī tu vimāśāyā kleśāya mahate 'api vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.7.14">
                            <label>Ca.5.7.14 </label>
                            syāttaijasī prabhā sarvā sā tu saptavidhā smṛtā/ </l>
                        <l>raktā pītā sitā śyāvā haritā pāṇḍurā 'asitā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.7.15">
                            <label>Ca.5.7.15 </label>
                            tāsāṃ yāḥ syurvikāsinyaḥ snigdhāśca vipulāśca yāḥ/ </l>
                        <l>tāḥ śubhā rūkṣamalināḥ &amp;saṃkṣiptāścāśubhodayāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.7.16">
                            <label>Ca.5.7.16 </label>
                            varṇamākrāmati cchāyā &amp;bhāstu varṇaprakāśinī/ </l>
                        <l>āsannā lakṣyate cchāyā bhāḥ &amp;prakṛṣṭā prakāśate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.7.17">
                            <label>Ca.5.7.17 </label>
                            nācchāyo nāprabhaḥ kaścidviśeṣāścihnayanti tu/ </l>
                        <l>nṛṇāṃ śubhāśubhotpattiṃ kāle chāyāprabhāśrayāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.7.18">
                            <label>Ca.5.7.18 </label>
                            kāmalā 'akṣṇormukhaṃ pūrṇaṃ śaṅkhayormuktamāṃsatā/ </l>
                        <l>&amp;saṃtrāsaścoṣṇagātratvaṃ yasya taṃ parivarjayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.7.19">
                            <label>Ca.5.7.19 </label>
                            utthāpyamānaḥ śayanāt pramohaṃ yāti yo naraḥ/ </l>
                        <l>muhurmuhurna saptāhaṃ sa jīvati &amp;vikatthanaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.7.20">
                            <label>Ca.5.7.20 </label>
                            saṃsṛṣṭā vyādhayo yasya pratilomānulomagāḥ/ </l>
                        <l>vyāpannā grahaṇī prāyaḥ so 'ardhamāsaṃ na jīvati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.7.21">
                            <label>Ca.5.7.21 </label>
                            uparuddhasya rogeṇa karśitasyālpamaśnataḥ/ </l>
                        <l>bahu mūtrapurīṣaṃ syādyasya taṃ parivarjayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.7.22">
                            <label>Ca.5.7.22 </label>
                            durbalo bahu bhuṅkte yaḥ &amp;prāgbhuktādannamāturaḥ/ </l>
                        <l>alpamūtrapurīṣaśca yathā pretastathaiva saḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.7.23">
                            <label>Ca.5.7.23 </label>
                            iṣṭaṃ ca &amp;guṇasaṃpannamannamaśnāti yo naraḥ/ </l>
                        <l>śaśvacca balavarṇābhyāṃ hīyate na sa jīvati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.7.24">
                            <label>Ca.5.7.24 </label>
                            prakūjati praśvasiti śithilaṃ cātisāryate/ </l>
                        <l>balahīnaḥ pipāsārtaḥ śuṣkāsyo na sa jīvati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.7.25">
                            <label>Ca.5.7.25 </label>
                            hrasvaṃ ca yaḥ praśvasiti vyāviddhaṃ spandate ca yaḥ/ </l>
                        <l>mṛtameva tamātreyo vyācacakṣe punarvasuḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.7.26">
                            <label>Ca.5.7.26 </label>
                            ūrdhvaṃ ca yaḥ praśvasiti śleṣmaṇā cābhibhūyate/ </l>
                        <l>hīnavarṇabalāhāro yo naro na sa jīvati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.7.27">
                            <label>Ca.5.7.27 </label>
                            ūrdhvāgne nayane yasya &amp;manye cāratakampane/ </l>
                        <l>balahīnaḥ pipāsārtaḥ śuṣkāsyo na sa jīvati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.7.28">
                            <label>Ca.5.7.28 </label>
                            yasya gaṇḍāvupacitau jvarakāsau ca dāruṇau/ </l>
                        <l>śūlī pradveṣṭi cāpyannaṃ tasmin karma na sidhyati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.7.29">
                            <label>Ca.5.7.29 </label>
                            &amp;vyāvṛttamūrdhajihvāsyo bhruvau yasya ca vicyute/ </l>
                        <l>kaṇṭakaiścācitā jihvā yathā pretastathaiva saḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.7.30">
                            <label>Ca.5.7.30 </label>
                            śophaścātyarthamutsiktaṃ niḥsṛtau vṛṣaṇau bhṛśam/ </l>
                        <l>ataścaiva viparyāso vikṛtyā pretalakṣaṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.7.31">
                            <label>Ca.5.7.31 </label>
                            nicitaṃ yasya māṃsaṃ &amp;syāttvagasthiṣveva dṛśyate/ </l>
                        <l>kṣīṇasyānaśnatastasya māsamāyuḥ paraṃ bhavet// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.5.7.32">
                        <label>Ca.5.7.32 </label>
                        tatra ślokaḥ---</p>
                    <lg>
                        <l>idaṃ liṅgamariṣṭāakhyamanekamabhijajñivān/ </l>
                        <l>āyurvedavidityākhyāṃ labhate kuśalo janaḥ// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte indriyasthāne
                        pannarūpīyamindriyaṃ nāma saptamo 'adhyāyaḥ//7//</trailer>
                </div>
                <div n="8" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>aṣṭamo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.5.8.1">
                        <label>Ca.5.8.1 </label>
                        athāto 'avākśirasīyamindriyaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.5.8.2">
                        <label>Ca.5.8.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.8.3">
                            <label>Ca.5.8.3 </label>
                            avākśirā vā jihmā vā yasya vā viśirā bhavet/ </l>
                        <l>janto rūpapraticchāyā nainamiccheccikitsitum// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.8.4">
                            <label>Ca.5.8.4 </label>
                            jaṭībhūtāni pakṣmāṇi dṛṣṭiścāpi &amp;nigṛhyate/ </l>
                        <l>yasya jantorna taṃ dhīro bheṣajenopapādayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.8.5">
                            <label>Ca.5.8.5 </label>
                            yasya śūnāni vartmāni na samāyānti śuṣyataḥ/ </l>
                        <l>cakṣuṣī &amp;copadihyete yathā pretastathaiva saḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.8.6">
                            <label>Ca.5.8.6 </label>
                            bhruvorvā yadi vā mūrdhni sīmantāvartakān bahūn/ </l>
                        <l>apūrvānakṛtān vyaktān dṛṣṭvā maraṇamādiśet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.8.7">
                            <label>Ca.5.8.7 </label>
                            tryahametena jīvanti lakṣaṇenāturā narāḥ/ </l>
                        <l>arogāṇāṃ punastvetat ṣaḍrātraṃ &amp;paramucyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.8.8">
                            <label>Ca.5.8.8 </label>
                            āyamyotpāṭitān keśān yo naro nāvabudhyate/ </l>
                        <l>anāturo vā rogī vā ṣaḍrātraṃ nātivartate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.8.9">
                            <label>Ca.5.8.9 </label>
                            yasya keśā nirabhyaṅgā dṛśyante 'abhyaktasannibhāḥ/ </l>
                        <l>uparuddhāyuṣaṃ jñātvā taṃ dhīraḥ parivarjayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.8.10">
                            <label>Ca.5.8.10 </label>
                            &amp;glāyate nāsikāvaṃśaḥ pṛthutvaṃ yasya gacchati/ </l>
                        <l>aśūnaḥ śūnasaṃkāśaḥ pratyākhyeyaḥ sa jānatā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.8.11">
                            <label>Ca.5.8.11 </label>
                            atyarthavivṛtā yasya yasya cātyarthasaṃvṛtā/ </l>
                        <l>jihmā vā pariśuṣkā vā nāsikā na sa jīvati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.8.12">
                            <label>Ca.5.8.12 </label>
                            mukhaṃ &amp;śabdaśravāvoṣṭhau śuklaśyāvātilohitau/ </l>
                        <l>vikṛtyā yasya vā nīlau na sa rogādvimucyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.8.13">
                            <label>Ca.5.8.13 </label>
                            asthiśvetā dvijā yasya puṣpitāḥ paṅkasaṃvṛtāḥ/ </l>
                        <l>vikṛtyā na sa rogaṃ taṃ vihāyārogyamaśnute// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.8.14">
                            <label>Ca.5.8.14 </label>
                            stabdhā niścetanā gurvī kaṇṭakopacitā bhṛśam/ </l>
                        <l>śyāvā śuṣkā 'athavā śūnā pretajihvā nisarpiṇī// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.8.15">
                            <label>Ca.5.8.15 </label>
                            dīrghamucchvasya yo hrasvaṃ naro niḥśvasya tāmyati/ </l>
                        <l>uparuddhāyuṣaṃ jñātvā taṃ dhīraḥ parivarjayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.8.16">
                            <label>Ca.5.8.16 </label>
                            hastau pādau ca manye ca tālu caivātidītalam/ </l>
                        <l>bhavatyāyuḥkṣaye krūramathavā 'api bhavenmṛdu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.8.17">
                            <label>Ca.5.8.17 </label>
                            ghaṭṭayañjānunā jānu pādāvudyamya pātayan/ </l>
                        <l>yo 'apāsyati muhurvaktramāturo na sa jīvati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.8.18">
                            <label>Ca.5.8.18 </label>
                            dantaiśchindannakhāgrāṇi nakhaicchindañchiroruhān/ </l>
                        <l>kāṣṭhena bhūmiṃ vilikhanna rogāt parimucyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.8.19">
                            <label>Ca.5.8.19 </label>
                            dantān khādati yo jāgradasāmnā virudan hasan/ </l>
                        <l>vijānāti na cedduḥkhaṃ na sa rogādvimucyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.8.20">
                            <label>Ca.5.8.20 </label>
                            muhurhasan muhuḥ kṣveḍan śayyāṃ pādena hanti yaḥ/ </l>
                        <l>&amp;uccaiśchidrāṇi vimṛśannāturo na sa jīvati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.8.21">
                            <label>Ca.5.8.21 </label>
                            yairvindati purā bhāvaiḥ sametaiḥ paramāṃ ratim/ </l>
                        <l>tairevāramamāṇasya glāsnormaraṇamādiśet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.8.22">
                            <label>Ca.5.8.22 </label>
                            na bibharti śiro grīvā na pṛṣṭhaṃ bhāramātmanaḥ/ </l>
                        <l>na hanū piṇḍamāsyasthamāturasya mumūrṣataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.8.23">
                            <label>Ca.5.8.23 </label>
                            sahasā jvarasaṃtāpastṛṣṇā mūrcchā balakṣayaḥ/ </l>
                        <l>viśleṣaṇaṃ ca sandhīnāṃ mumūrṣorupajāyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.8.24">
                            <label>Ca.5.8.24 </label>
                            gosargo vadanādyasya svedaḥ pracyavate bhṛśam/ </l>
                        <l>lepajvaropataptasya durlabhaṃ tasya jīvitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.8.25">
                            <label>Ca.5.8.25 </label>
                            nopaiti kaṇṭhamāhāro jihvā kaṇṭhamupaiti ca/ </l>
                        <l>āyuṣyantaṃ gate jantorbalaṃ ca parihīyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.8.26">
                            <label>Ca.5.8.26 </label>
                            śiro vikṣipate kṛcchrānmuñcayitvā prapāṇikau/ </l>
                        <l>lalāṭasrupratasvedo &amp;mumūrṣuścyutabandhanaḥ// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.5.8.27">
                        <label>Ca.5.8.27 </label>
                        tatra ślokaḥ---</p>
                    <lg>
                        <l>imāni liṅgāni nareṣu buddhimān vibhāvayetāvahito mumūrṣuṣu/ </l>
                        <l>kṣaṇena bhūtvā hyupayānti kānicinnacāphalaṃ liṅgamihāsti
                            kiñcana// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte indriyasthāne
                        'avākṇirasīyamindriyaṃ nāmāṣṭamo 'adhyāyaḥ//8//</trailer>
                </div>
                <div n="9" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>navamo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.5.9.1">
                        <label>Ca.5.9.1 </label>
                        athāto &amp;yasyaśyāvanimittīyamindriyaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.5.9.2">
                        <label>Ca.5.9.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.9.3">
                            <label>Ca.5.9.3 </label>
                            yasya śyāve paridhvaste harite cāpi darśane/ </l>
                        <l>āpanno vyādhirantāya jñeyastasya vijānatā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.9.4">
                            <label>Ca.5.9.4 </label>
                            niḥsaṃjñaḥ pariśuṣkāsyaḥ &amp;samṛddho vyādhibhiśca yaḥ/ </l>
                        <l>uparuddhāyuṣaṃ jñātvā taṃ dhīraḥ parivarjayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.9.5">
                            <label>Ca.5.9.5 </label>
                            &amp;haritāśca sirā yasya lomakūpāśca saṃvṛtāḥ/ </l>
                        <l>so 'amlābhilāṣī puruṣaḥ pittānmaraṇamaśnute// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.9.6">
                            <label>Ca.5.9.6 </label>
                            śarīrāntāśca śobhante śarīraṃ copaśuṣyati/ </l>
                        <l>balaṃ ca hīyate yasya rājayakṣmā hinasti tam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.9.7">
                            <label>Ca.5.9.7 </label>
                            aṃsābhitāpo hikkā ca chardanaṃ śoṇitasya ca/ </l>
                        <l>ānāhaḥ pārśvaśūlaṃ ca bhavatyantāya śoṣiṇaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.9.8">
                            <label>Ca.5.9.8 </label>
                            vātavyādhirapasmārī kuṣṭhī &amp;śophī tathodarī/ </l>
                        <l>gulmī ca madhumehī ca rājayakṣmī ca yo naraḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.9.9">
                            <label>Ca.5.9.9 </label>
                            acikitsyā bhavantyete balamāṃsakṣaye sati/ </l>
                        <l>anyeṣvapi vikāreṣu tān bhiṣak parivarjayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.9.10">
                            <label>Ca.5.9.10 </label>
                            virecanahṛtānāho yastṛṣṇānugato naraḥ/ </l>
                        <l>viriktaḥ punarādhmāti yathā pretastathaiva saḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.9.11">
                            <label>Ca.5.9.11 </label>
                            peyaṃ pātuṃ na śaknoti kaṇṭhasya ca mukhasya ca/ </l>
                        <l>urasaśca niśuṣkatvādyo naro na sa &amp;jīvati//</l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.9.12">
                            <label>Ca.5.9.12 </label>
                            svarasya durbalībhāvaṃ hāniṃ ca balavarṇayoḥ/ </l>
                        <l>rogavṛddhimayuktyā ca dṛṣṭvā maraṇamādiśet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.9.13">
                            <label>Ca.5.9.13 </label>
                            ūrdhvaśvāsaṃ gatoṣmāṇaṃ śūlopahatavaṅkṣaṇam/ </l>
                        <l>śarma cānadhigacchantaṃ buddhimān parivarjayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.9.14">
                            <label>Ca.5.9.14 </label>
                            apasvaraṃ bhāpamāṇaṃ prāptaṃ maraṇamātmanaḥ/ </l>
                        <l>śrotāraṃ cāpyaśabdasya dūrataḥ parivarjayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.9.15">
                            <label>Ca.5.9.15 </label>
                            yaṃ naraṃ sahasā rogo durbalaṃ parimuñcati/ </l>
                        <l>saṃśayaprāptamātreyo jīvitaṃ tasya manyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.9.16">
                            <label>Ca.5.9.16 </label>
                            atha cejjñātayastasya yāceran praṇipātataḥ/ </l>
                        <l>rasenādyāditi brūyānnāsmai dadyādviśodhanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.9.17">
                            <label>Ca.5.9.17 </label>
                            māsena cenna dṛśyeta viśeṣastasya śobhanaḥ/ </l>
                        <l>rasaiścānyaibahuvidhairdurlabhaṃ tasya jīvitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.9.18">
                            <label>Ca.5.9.18 </label>
                            niṣṭhyūtaṃ ca purīṣaṃ ca retaścāmbhasi majjati/ </l>
                        <l>yasya tasyāyuṣaḥ prāptamantamāhurmanīṣiṇaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.9.19">
                            <label>Ca.5.9.19 </label>
                            niṣṭyūte yasya dṛśyante varṇā bahuvidhāḥ pṛthak/ </l>
                        <l>tacca sīdatyapaḥ prāpya na sa &amp;jīvitumarhati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.9.20">
                            <label>Ca.5.9.20 </label>
                            pittamūṣmānugaṃ yasya śaṅgau prāpya &amp;vimūrcchati/ </l>
                        <l>sa rogaḥ śaṅkhako nāmnā trirātrāddhanti jīvitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.9.21">
                            <label>Ca.5.9.21 </label>
                            saphenaṃ rudhiraṃ yasya muhurāsyāt prasicyate/ </l>
                        <l>śūlaiśca tudyate kukṣiḥ pratyākhyeyastathāvidhaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.9.22">
                            <label>Ca.5.9.22 </label>
                            balamāṃsakṣayastīvro rogavṛddhirarocakaḥ/ </l>
                        <l>yasyāturasya lakṣyante trīn pakṣānna sa jīvati// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.5.9.23">
                        <label>Ca.5.9.23 </label>
                        tatra ślokau---</p>
                    <lg>
                        <l>vijñānāni manuṣyāṇāṃ maraṇe pratyupasthite/ </l>
                        <l>bhavantyetāni saṃpaśyedanyānyevaṃvidhāni ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.9.24">
                            <label>Ca.5.9.24 </label>
                            tāni sarvāṇi lakṣyante na tu sarvāṇi mānavam/ </l>
                        <l>viśanti vinaśiṣyantaṃ tasmādbodhyāni sarvataḥ// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte indriyasthāne
                        yasyaśyāvanimittīyamindriyaṃ nāma navamo 'adhyāyaḥ//9//</trailer>
                </div>
                <div n="10" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>daśamo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.5.10.1">
                        <label>Ca.5.10.1 </label>
                        athātaḥ sadyomaraṇīyamindriyaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.5.10.2">
                        <label>Ca.5.10.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.10.3">
                            <label>Ca.5.10.3 </label>
                            sadyastitikṣataḥ prāṇāṃ(anunāsika)llakṣaṇāni pṛthak pṛthak/ </l>
                        <l>agniveśa! pravakṣyāmi saṃspṛṣṭo yairna jīvati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.10.4">
                            <label>Ca.5.10.4 </label>
                            vātāṣṭhīlā susaṃvṛddhā tiṣṭhantī dāruṇā hṛdi/ </l>
                        <l>tṛṣṇayā 'abhiparītasya sadyo muṣṇāti jīvitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.10.5">
                            <label>Ca.5.10.5 </label>
                            piṇḍike śithilīkṛtya jihmīkṛtya ca nāsikām/ </l>
                        <l>vāyuḥ śarīre vicaran sadyo muṣṇāti jīvitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.10.6">
                            <label>Ca.5.10.6 </label>
                            bhruvau yasya cyute sthānādantardāhaśca dāruṇaḥ/ </l>
                        <l>tasya hikkākaro rogaḥ sadyo muṣṇāti jīvitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.10.7">
                            <label>Ca.5.10.7 </label>
                            kṣīṇaśoṇitamāṃsasya vāyurūrdhvagatiścaran/ </l>
                        <l>ubhe manye same yasya sadyo muṣṇāti jīvitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.10.8">
                            <label>Ca.5.10.8 </label>
                            &amp;antareṇa gudaṃ gacchan nābhiṃ ca sahasā 'anilaḥ/ </l>
                        <l>kṛśasya vaṃkṣaṇau gṛhṇan sadyo muṣṇāti jīvitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.10.9">
                            <label>Ca.5.10.9 </label>
                            vitatya parśukāgrāṇi gṛhītvoraśca mārutaḥ/ </l>
                        <l>stimitasyāyatākṣasya sadyo muṣṇāti jīvitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.10.10">
                            <label>Ca.5.10.10 </label>
                            hṛdayaṃ ca gudaṃ cobhe &amp;gṛhītvā māruto balī/ </l>
                        <l>durbalasya viśeṣeṇa sadyo muṣṇāti jīvitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.10.11">
                            <label>Ca.5.10.11 </label>
                            vaṃkṣaṇaṃ ca gudaṃ cobhe gṛhītvā māruto balī/ </l>
                        <l>śvāsaṃ saṃjanayañjantoḥ sadyo muṣṇāti jīvitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.10.12">
                            <label>Ca.5.10.12 </label>
                            nābhiṃ mūtraṃ &amp;bastiśīrṣaṃ purīṣaṃ cāpi mārutaḥ/ </l>
                        <l>&amp;pracchinnaṃ janayañchūlaṃ sadyo muṣṇāti jīvitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.10.13">
                            <label>Ca.5.10.13 </label>
                            bhidyete vaṃkṣaṇau yasya vātaśūlaiḥ samantataḥ/ </l>
                        <l>bhinnaṃ purīṣaṃ tṛṣṇā ca sadyaḥ prāṇāñjahāti saḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.10.14">
                            <label>Ca.5.10.14 </label>
                            āplutaṃ māruteneha śarīraṃ yasya kevalam/ </l>
                        <l>bhinnaṃ purīṣaṃ tṛṣṇā ca sadyo jahyāt sa jīvitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.10.15">
                            <label>Ca.5.10.15 </label>
                            śarīraṃ śophitaṃ yasya vātāśophena dehinaḥ/ </l>
                        <l>bhinnaṃ purīṣaṃ tṛṣṇā ca sadyo jahyāt sa jīvitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.10.16">
                            <label>Ca.5.10.16 </label>
                            āmāśayasamutthānā yasya syāt parikartikā/ </l>
                        <l>bhinnaṃ purīṣaṃ tṛṣṇā ca sadyaḥ prāṇāñjahāti saḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.10.17">
                            <label>Ca.5.10.17 </label>
                            pakvāśayasamutthānā yasya syāt parikartikā/ </l>
                        <l>tṛṣṇā gudagrahaścograḥ sadyo jahyāt sa jīvitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.10.18">
                            <label>Ca.5.10.18 </label>
                            &amp;pakvāśayamadhiṣṭhāyaṃ hatvā saṃjñāṃ ca mārutaḥ/ </l>
                        <l>kaṇṭhe ghurghurakaṃ kṛtvā sadyo harati jīvitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.10.19">
                            <label>Ca.5.10.19 </label>
                            dantāḥ kardamadigdhābhā mukhaṃ cūrṇakasannibham/ </l>
                        <l>siprāyante ca gātrāṇi liṅgaṃ sadyo mariṣyataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.10.20">
                            <label>Ca.5.10.20 </label>
                            tṛṣṇāśvāsaśirorogamohadairbalyakūjanaiḥ/ </l>
                        <l>spṛṣṭaḥ prāṇāñjahātyāśu śakṛdbhedena cāturaḥ// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.5.10.21">
                        <label>Ca.5.10.21 </label>
                        tatra ślokaḥ---</p>
                    <lg>
                        <l>etāni khalu liṅgāni yaḥ samyagavabudhyate/ </l>
                        <l>sa jīvitaṃ ca martyānāṃ maraṇaṃ cāvabudhyate// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte indriyasthāne
                        sadyomaraṇīyamindriyaṃ nāma daśamo 'adhyāyaḥ//10//</trailer>
                </div>
                <div n="11" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>ekādaśo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.5.11.1">
                        <label>Ca.5.11.1 </label>
                        athāto 'aṇujyotīyamindriyaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.5.11.2">
                        <label>Ca.5.11.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.11.3">
                            <label>Ca.5.11.3 </label>
                            aṇujyotiranekāgro duśchāyo durmanāḥ sadā/ </l>
                        <l>ratiṃ na labhate &amp;yāti paralokaṃ samāntaram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.11.4">
                            <label>Ca.5.11.4 </label>
                            baliṃ balibhṛto yasya praṇītaṃ nopabhuñjate/ </l>
                        <l>lokāntaragataḥ piṇḍaṃ bhuṅkte saṃvatsareṇa saḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.11.5">
                            <label>Ca.5.11.5 </label>
                            saptarṣīṇāṃ samīpasthāṃ yo na paśyatyarundhatīm/ </l>
                        <l>saṃvatsarānte jantuḥ sa saṃpaśyati mahattamaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.11.6">
                            <label>Ca.5.11.6 </label>
                            vikṛtyā vinimittaṃ yaḥ śobhāmupacayaṃ dhanam/ </l>
                        <l>prāpnotyato vā vibhraṃśaṃ samāntaṃ tasya jīvitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.11.7">
                            <label>Ca.5.11.7 </label>
                            bhaktiḥ śīlaṃ smṛtistyāgo buddhirbalamahetukam/ </l>
                        <l>ṣaḍetāni nivartante ṣaḍbhirmāsairmariṣyataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.11.8">
                            <label>Ca.5.11.8 </label>
                            dhamanīnāmapūrvāṇāṃ jālamatyarthaśobhanam/ </l>
                        <l>lalāṭe dṛśyate yasya ṣaṇmāsānna sa jīvati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.11.9">
                            <label>Ca.5.11.9 </label>
                            lekhābhiścandravakrābhirlalāṭamupacīyate/ </l>
                        <l>yasya tasyāyuṣaḥ ṣaḍbhirmāsairantaṃ samādiśet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.11.10">
                            <label>Ca.5.11.10 </label>
                            śarīrakampaḥ saṃmoho gatirvacanameva ca/ </l>
                        <l>mattasyevopalabhyante yasya māsaṃ na jīvati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.11.11">
                            <label>Ca.5.11.11 </label>
                            retomūtrapurīṣāṇi yasya majjanti cāmbhasi/ </l>
                        <l>sa māsāt svajanadveṣṭā mṛtyuvāriṇi majjati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.11.12">
                            <label>Ca.5.11.12 </label>
                            hastapādaṃ mukhaṃ cobhe viśeṣādyasya śuṣyataḥ/ </l>
                        <l>śūyete vā vinā dehāt sa ca &amp;māsaṃ na jīvati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.11.13">
                            <label>Ca.5.11.13 </label>
                            lalāṭe mūrdhni bastau vā nīlā yasya prakāśate/ </l>
                        <l>rājī bālendukuṭilā na sa jīvitumarhati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.11.14">
                            <label>Ca.5.11.14 </label>
                            pravālaguṭikābhāsā yasya gātre masūrikāḥ/ </l>
                        <l>utpadyāśu &amp;vinaśyanti na cirāt sa vinaśyati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.11.15">
                            <label>Ca.5.11.15 </label>
                            grīvāvamardo balavāñjihvāśvayathureva ca/ </l>
                        <l>bradhnāsyagalapākaśca yasya pakvaṃ tamādiśet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.11.16">
                            <label>Ca.5.11.16 </label>
                            saṃbhramo 'atipralāpo 'atibhedo+&amp;asthnāmatidāruṇaḥ/ </l>
                        <l>kālapāśaparītasya trayametat pravartate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.11.17">
                            <label>Ca.5.11.17 </label>
                            pramuhya luñcayet keśān &amp;parigṛhṇātyatīva ca/ </l>
                        <l>naraḥ &amp;svasthavadāhāramabalaḥ kālacoditaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.11.18">
                            <label>Ca.5.11.18 </label>
                            samīpe cakṣuṣoḥ kṛtvā mṛgayetāṅgulīkaram/ </l>
                        <l>smayate 'api ca kālāndha &amp;ūrdhvagānimiṣekṣaṇaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.11.19">
                            <label>Ca.5.11.19 </label>
                            śayanādāsanādaṅgāt kāṣṭhāt kuḍyādathāpi vā/ </l>
                        <l>asanmṛgayate kiñcit sa muhyan kālacoditaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.11.20">
                            <label>Ca.5.11.20 </label>
                            ahāsyahāsī saṃmuhyan &amp;praleḍhi daśanacchadau/ </l>
                        <l>śītapādakarocchvāso yo naro na sa jīvati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.11.21">
                            <label>Ca.5.11.21 </label>
                            āhvayaṃstaṃ samīpasthaṃ svajanaṃ janameva vā/ </l>
                        <l>mahāmohāvṛtamanāḥ paśyannapi na paśyati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.11.22">
                            <label>Ca.5.11.22 </label>
                            ayogamatiyogaṃ vā śarīre matimān bhiṣak/ </l>
                        <l>khādīnāṃ yugapaddṛṣṭvā bheṣajaṃ nāvacārayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.11.23">
                            <label>Ca.5.11.23 </label>
                            atipravṛddhyā rogāṇāṃ manasaśca balakṣayāt/ </l>
                        <l>vāsamutsṛjati kṣipraṃ śarīrī dehasaṃjñakam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.11.24">
                            <label>Ca.5.11.24 </label>
                            varṇasvarāvannibalaṃ vāgindriyamanobalam/ </l>
                        <l>hīyate 'asukṣaye nidrā nityā bhavati vā na vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.11.25">
                            <label>Ca.5.11.25 </label>
                            bhiṣagbheṣajapānānnagurumitradviṣaśca ye/ </l>
                        <l>vaśagāḥ sarva evaite boddhavyāḥ samavartinaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.11.26">
                            <label>Ca.5.11.26 </label>
                            eteṣu rogaḥ kramate bheṣajaṃ pratihanyate/ </l>
                        <l>naiṣāmannāni bhuñjīta na codakamapi spṛśet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.11.27">
                            <label>Ca.5.11.27 </label>
                            pādāḥ sametāścatvāraḥ saṃpannāḥ sādhakairguṇaiḥ/ </l>
                        <l>vyarthā gatāyuṣo dravyaṃ vinā nāsti guṇodayaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.11.28">
                            <label>Ca.5.11.28 </label>
                            parīkṣyamāyurbhiṣajā nīrujasyāturasya ca/ </l>
                        <l>āyurjñānaphalaṃ kṛtsnamāyurjñe hyanuvartate// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.5.11.29">
                        <label>Ca.5.11.29 </label>
                        tatra ślokaḥ---</p>
                    <lg>
                        <l>kriyāpathamatikrāntāḥ kevalaṃ dehamāplutāḥ/ </l>
                        <l>cihnaṃ kurvanti yaddoṣāstadariṣṭaṃ nirucyate// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte indriyasthāne
                        'aṇujyotīyamindriyaṃ nāmaikādaśo 'adhyāyaḥ//11//</trailer>
                </div>
                <div n="12" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>dvādaśo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.5.12.1">
                        <label>Ca.5.12.1 </label>
                        athāto gomayacūrṇīyamindriyaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.5.12.2">
                        <label>Ca.5.12.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.3">
                            <label>Ca.5.12.3 </label>
                            yasya gomayacūrṇābhaṃ cūrṇaṃ mūrdhani jāyate/ </l>
                        <l>sasnehaṃ bhraśyate caiva māsāntaṃ tasya jīvitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.4">
                            <label>Ca.5.12.4 </label>
                            &amp;nikaṣanniva yaḥ pādau cyutāṃsaḥ paridhāvati/ </l>
                        <l>vikṛtyā na sa loke 'asmiṃściraṃ vasati mānavaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.5">
                            <label>Ca.5.12.5 </label>
                            yasya snātānuliptasya pūrvaṃ śuṣyatyuro bhṛśam/ </l>
                        <l>ārdreṣu sarvagātreṣu so 'ardhamāsaṃ na jīvati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.6">
                            <label>Ca.5.12.6 </label>
                            yamuddiśyāturaṃ vaidyaḥ &amp;saṃvartayitumauṣadham/ </l>
                        <l>yatamāno na śaknoti durlabhaṃ tasya jīvitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.7">
                            <label>Ca.5.12.7 </label>
                            vijñātaṃ bahuśaḥ siddhaṃ vidhivaccāvacāritam/ </l>
                        <l>na sidhyatyauṣadhaṃ yasya nāsti tasya cikitsitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.8">
                            <label>Ca.5.12.8 </label>
                            &amp;āhāramupayuñjāno bhiṣajā sūpakalpitam/ </l>
                        <l>yaḥ phalaṃ tasya nāpnoti durlabhaṃ tasya jīvitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.9">
                            <label>Ca.5.12.9 </label>
                            dūtādhikāre vakṣyāmo lakṣaṇāni mumūrṣatām/ </l>
                        <l>yāni dṛṣṭvā bhiṣak prājñaḥ pratyākhyāyādasaṃyamam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.10">
                            <label>Ca.5.12.10 </label>
                            muktakeśo 'athavā nagne rudatyaprayate 'athavā/ </l>
                        <l>bhiṣagabhyāgataṃ dṛṣṭvā dūtaṃ maraṇamādiśet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.11">
                            <label>Ca.5.12.11 </label>
                            supte bhiṣaji ye dūtāśchindatyapi ca bhindati/ </l>
                        <l>āgacchanti bhiṣak teṣāṃ na bhartāramanuvrajet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.12">
                            <label>Ca.5.12.12 </label>
                            juhvatyagniṃ tathā piṇḍān pitṛbhyo nirvapatyapi/ </l>
                        <l>vaidye dūtā ya āyānti te ghnanti prajighāṃsavaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.13">
                            <label>Ca.5.12.13 </label>
                            kathayatyapraśastāni cintayatyathavā punaḥ/ </l>
                        <l>vaidye dūtā manuṣyāṇāmāgacchanti mumūrṣatām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.14">
                            <label>Ca.5.12.14 </label>
                            mṛtadagdhavinaṣṭāni bhajati vyāharatyapi/ </l>
                        <l>apraśastāni cānyāni vaidye dūtā mumūrṣatām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.15">
                            <label>Ca.5.12.15 </label>
                            vikārasāmānyaguṇe deśe kāle 'athavā bhiṣak/ </l>
                        <l>dūtamabhyāgataṃ dṛṣṭvā nāturaṃ tamupācaret// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.16">
                            <label>Ca.5.12.16 </label>
                            dīnabhītadrutatrastamalināmasatīṃ striyam/ </l>
                        <l>trīn vyākṛtīṃśca ṣaṇḍāṃśca dūtān vidyānmumūrṣatām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.17">
                            <label>Ca.5.12.17 </label>
                            aṅgavyasaninaṃ dūtaṃ liṅginaṃ vyādhitaṃ tathā/ </l>
                        <l>saṃprekṣya cograkarmāṇaṃ na vaidyo gantumarhati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.18">
                            <label>Ca.5.12.18 </label>
                            āturārthamanuprāptaṃ kharoṣṭrarathavāhanam/ </l>
                        <l>dūtaṃ dṛdṣṭvā bhiṣagvidyādāturasya parābhavam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.19">
                            <label>Ca.5.12.19 </label>
                            palālabusamāṃsāsthikeśalomanakhadvijān/ </l>
                        <l>mārjanīṃ musalaṃ śūrpamupānaccarma &amp;vicyutam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.20">
                            <label>Ca.5.12.20 </label>
                            tṛṇakāṣṭhatuṣāṅgāraṃ spṛśanto loṣṭamaśma ca/ </l>
                        <l>tatpūrvadarśane dūtā vyāharanti mumūrṣatām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.21">
                            <label>Ca.5.12.21 </label>
                            yasmiṃśca dūte bruvati vākyamāturasaṃśrayam/ </l>
                        <l>paśyennimittamaśubhaṃ taṃ ca nānuvrajedbhiṣak// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.22">
                            <label>Ca.5.12.22 </label>
                            tathā vyasaninaṃ pretaṃ pretālaṅkārameva vā/ </l>
                        <l>bhinnaṃ dagdhaṃ vinaṣṭaṃ vā tadvādīni vacāṃsi vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.23">
                            <label>Ca.5.12.23 </label>
                            raso vā kaṭukastīvro gandho vā kauṇapo mahān/ </l>
                        <l>sparśo vā vipulaḥ krūro yadvā 'anyadaśubhaṃ bhavet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.24">
                            <label>Ca.5.12.24 </label>
                            tatpūrvamabhito vākyaṃ vākyakāle 'athavā punaḥ/ </l>
                        <l>dūtānāṃ vyāhṛtaṃ śrutvā dhīro maraṇamādiśet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.25">
                            <label>Ca.5.12.25 </label>
                            iti dūtādhikāro 'ayamuktaḥ kṛtsno mumūrṣatām/ </l>
                        <l>pathyāturakulānāṃ ca vakṣyāmyautpātikaṃ punaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.26">
                            <label>Ca.5.12.26 </label>
                            avakṣutamathotkruṣṭaṃ skhalanaṃ patanaṃ tathā/ </l>
                        <l>ākrośaḥ saṃprahāro vā pratiṣedho vigarhaṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.27">
                            <label>Ca.5.12.27 </label>
                            vastroṣṇīṣottarāsaṅgaśchatropānadyugāśrayam/ </l>
                        <l>vyasanaṃ darśanaṃ cāpi mṛtavyasanināṃ tathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.28">
                            <label>Ca.5.12.28 </label>
                            caityadhvajapatākānāṃ pūrṇānāṃ patanāni ca/ </l>
                        <l>hatāniṣṭapravādāśca dūṣaṇaṃ bhasmapāṃśubhiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.29">
                            <label>Ca.5.12.29 </label>
                            pathacchedo biḍālena śunā sarpeṇa vā punaḥ/ </l>
                        <l>mṛgādvijānāṃ krūrāṇāṃ giro dīptāṃ diśaṃ prati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.30">
                            <label>Ca.5.12.30 </label>
                            śayanāsanayānānāmuttānānāṃ ca darśanam/ </l>
                        <l>ityetānyapraśastāni sarvāṇyāhurmanīṣiṇaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.31">
                            <label>Ca.5.12.31 </label>
                            etāni pathi vaidyena paśyatā++āturaveśmani/ </l>
                        <l>śṛṇvatā ca na gantavyaṃ tadāgāraṃ vipaścitā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.32">
                            <label>Ca.5.12.32 </label>
                            ityautpātikamākhyātaṃ pathi vaidyavigarhitam/ </l>
                        <l>imāmapi ca budhyeta gṛhāvasthāṃ mumūrṣatām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.33">
                            <label>Ca.5.12.33 </label>
                            praveśe pūrṇakumbhāgnimṛdvījaphalasarpiṣām/ </l>
                        <l>vṛṣabrāhmaṇaratnānnadevatānāṃ ca nirgatim// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.34">
                            <label>Ca.5.12.34 </label>
                            agnipūrṇāni pātrāṇi bhinnāni viśikhāni ca/ </l>
                        <l>bhiṣaṅ mumūrṣatāṃ veśma praviśanneva paśyati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.35">
                            <label>Ca.5.12.35 </label>
                            chinnabhinnāni dagdhāni bhagnāni mṛditāni ca/ </l>
                        <l>durbalāni ca sevante mumūrṣorvaiśmikā janāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.36">
                            <label>Ca.5.12.36 </label>
                            śayanaṃ vasanaṃ yānaṃ gamanaṃ bhojanaṃ rutam/ </l>
                        <l>śrūyate 'amaṅgalaṃ yasya nāsti tasya cikitsitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.37">
                            <label>Ca.5.12.37 </label>
                            śayanaṃ vasanaṃ yānamanyaṃ vā 'api paricchadam/ </l>
                        <l>pretavadyasya kurvanti suhṛdaḥ preta eva saḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.38">
                            <label>Ca.5.12.38 </label>
                            annaṃ vyāpadyate 'atyarthaṃ jyotiścaivopaśāmyati/ </l>
                        <l>nivāte sendhanaṃ yasya tasya nāsti cikitsitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.39">
                            <label>Ca.5.12.39 </label>
                            āturasya gṛhe yasya bhidyante vā patanti vā/ </l>
                        <l>atimātramamatrāṇi durlabhaṃ tasya jīvitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.40">
                            <label>Ca.5.12.40 </label>
                            bhavanti cātra--- yaddvādaśabhiradhyāyairvyāsataḥ
                            parikīrtitam/ </l>
                        <l>mumūrṣatāṃ manuṣyāṇāṃ lakṣaṇaṃ jīvitāntakṛt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.41">
                            <label>Ca.5.12.41 </label>
                            tat samāsena vakṣyāmaḥ paryāyāntaramāśritam/ </l>
                        <l>paryāyavacanaṃ hyarthavijñānāyopapadyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.42">
                            <label>Ca.5.12.42 </label>
                            atyarthaṃ punareṛveyaṃ vivakṣā no vidhīyate/ </l>
                        <l>tasminnevādhikaraṇe yat pūrvamabhiśabditam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.43">
                            <label>Ca.5.12.43 </label>
                            vasatāṃ caramaṃ kālaṃ śarīreṣu śarīriṇām/ </l>
                        <l>abhyugrāṇāṃ vināśāya dehebhyaḥ pravivatsatām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.44">
                            <label>Ca.5.12.44 </label>
                            iṣṭāṃstitikṣatāṃ prāṇān kāntaṃ vāsaṃ jihāsatām/ </l>
                        <l>tantrayantreṣu bhinneṣu tamo 'antyaṃ pravivikṣatām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.45">
                            <label>Ca.5.12.45 </label>
                            vināśāyeha rūpāṇi yānyavasthāntarāṇi ca/ </l>
                        <l>bhavanti tāni vakṣyāmi yathoddeśaṃ yathāgamam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.46">
                            <label>Ca.5.12.46 </label>
                            prāṇāḥ &amp;samupatapyante nijñānamuparudhyate/ </l>
                        <l>vamanti balamaṅgāni ceṣṭā vyuparamanti ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.47">
                            <label>Ca.5.12.47 </label>
                            indriyāṇi vinaśyanti khilībhavati &amp;cetanā/ </l>
                        <l>autsukyaṃ bhajate sattvaṃ ceto bhīrāviśatyapi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.48">
                            <label>Ca.5.12.48 </label>
                            smṛtistyajati medhā ca hrīśriyau cāpasarpataḥ/ </l>
                        <l>upaplavante pāpmāna &amp;ojastejaśca naśyati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.49">
                            <label>Ca.5.12.49 </label>
                            śīlaṃ vyāvartate 'atyarthaṃ bhaktiśca parivartate/ </l>
                        <l>vikriyante praticchāyāśchāyāśca vikṛtiṃ prati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.50">
                            <label>Ca.5.12.50 </label>
                            śukraṃ pracyavate sthānādunmārgaṃ bhajate 'anilaḥ/ </l>
                        <l>kṣayaṃ māṃsāni gacchanti gacchatyasṛgapi kṣayam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.51">
                            <label>Ca.5.12.51 </label>
                            ūṣmāṇaḥ pralayaṃ yānti viśleṣaṃ yānti sandhayaḥ/ </l>
                        <l>gandhā vikṛtimāyānti bhedaṃ varṇasvarau tathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.52">
                            <label>Ca.5.12.52 </label>
                            vaivarṇyaṃ bhajate kāyaḥ kāyacchidraṃ viśuṣyati/ </l>
                        <l>dhūmaḥ saṃjāyate mūrdhnī dāruṇākhyaśca cūrṇakaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.53">
                            <label>Ca.5.12.53 </label>
                            satataspandanā deśāḥ śarīre ye 'abhilakṣitāḥ/ </l>
                        <l>te stambhānugatāḥ sarve na calanti kathaṃcana// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.54">
                            <label>Ca.5.12.54 </label>
                            guṇāḥ śarīradeśānāṃ śītoṣṇamṛdudāruṇāḥ/ </l>
                        <l>niparyāsena vartante sthāneṣvanyeṣu tadvidhāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.55">
                            <label>Ca.5.12.55 </label>
                            nakheṣu jāyate puṣpaṃ paṅko danteṣu jāyate/ </l>
                        <l>jaṭāḥ pakṣmasu jāyante sīmantāścāpi mūrdhani// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.56">
                            <label>Ca.5.12.56 </label>
                            bheṣajāni na saṃvṛttiṃ prāpnuvanti yathāruci/ </l>
                        <l>yāni cāpyupapadyante teṣāṃ &amp;vīryaṃ na sidhyati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.57">
                            <label>Ca.5.12.57 </label>
                            nānāprakṛtayaḥ krūrā vikārā vividhauṣadhāḥ/ </l>
                        <l>kṣipraṃ samabhivartante pratihatya balaujasī// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.58">
                            <label>Ca.5.12.58 </label>
                            śabdaḥ sparśo raso rūpaṃ gandhaśceṣṭā &amp;vicintitam/ </l>
                        <l>utpadyante 'aśubhānyeva pratikarmapravṛttiṣu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.59">
                            <label>Ca.5.12.59 </label>
                            dṛśyante dāruṇāḥ svapnā daurātmyamupajāyate/ </l>
                        <l>preṣyāḥ pratīpatāṃ yānti pretākṛtirudīryate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.60">
                            <label>Ca.5.12.60 </label>
                            prakṛtirhīyate 'atyarthaṃ vikṛtiścābhivardhate/ </l>
                        <l>kṛtsnamautpātikaṃ ghoramari(ni)ṣṭamupalakṣyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.61">
                            <label>Ca.5.12.61 </label>
                            ityetāni manuṣyāṇāṃ bhavanti vinaśiṣyatām/ </l>
                        <l>lakṣaṇāni yathoddeśaṃ yānyuktāni yathāgamam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.62">
                            <label>Ca.5.12.62 </label>
                            maraṇāyeha rūpāṇi paśyatā 'api bhiṣagvidā/ </l>
                        <l>apṛṣṭena na vaktavyaṃ maraṇaṃ pratyupasthitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.63">
                            <label>Ca.5.12.63 </label>
                            pṛṣṭenāpi na vaktavyaṃ tatra yatropaghātakam/ </l>
                        <l>āturasya bhavedduḥkhamathavā 'anyasya kasyacit// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.64">
                            <label>Ca.5.12.64 </label>
                            abruvanmaraṇaṃ tasya nainamiccheccikitsitum/ </l>
                        <l>yasya paśyedvināśāya liṅgāni kuśalo bhiṣak// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.65">
                            <label>Ca.5.12.65 </label>
                            liṅgebhyo maraṇākhyebhyo viparītāni paśyatā/ </l>
                        <l>liṅgānyārogyamāgantu vaktavyaṃ bhiṣajā dhruvam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.66">
                            <label>Ca.5.12.66 </label>
                            dūtairautpātikairbhāvaiḥ pathyāturakulāśrayaiḥ/ </l>
                        <l>āturācāraśīleṣṭadravyasaṃpattilakṣaṇaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.67">
                            <label>Ca.5.12.67 </label>
                            svācāraṃ hṛṣṭamavyaṅgaṃ yaśasyaṃ śuklavāsasam/ </l>
                        <l>amuṇḍamajaṭaṃ dūtaṃ jātiveśakriyāsamam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.68">
                            <label>Ca.5.12.68 </label>
                            anuṣṭrakharayānasthamasandhyāsvagraheṣu ca/ </l>
                        <l>adāruṇeṣu nakṣatreṣvanugreṣu &amp;dhruveṣu ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.69">
                            <label>Ca.5.12.69 </label>
                            vinā caturthīṃ navamīṃ vinā riktāṃ caturdaśīm/ </l>
                        <l>madhyāhnamardharātraṃ ca bhūkampaṃ rāhudarśanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.70">
                            <label>Ca.5.12.70 </label>
                            vinā deśamaśastaṃ cāśastautpātikalakṣaṇam/ </l>
                        <l>dūtaṃ praśastamavyagraṃ nirdiśedāgataṃ bhiṣak// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.71">
                            <label>Ca.5.12.71 </label>
                            dadhyakṣatadvijātīnāṃ vṛṣabhāṇāṃ nṛpasya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.72">
                            <label>Ca.5.12.72 </label>
                            ratnānāṃ pūrṇakumbhānāṃ sitasya turagasya ca/ </l>
                        <l>suradhvajapatākānāṃ phalānāṃ &amp;yāvakasya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.73">
                            <label>Ca.5.12.73 </label>
                            kanyāpuṃvardhamānānāṃ baddhasyaikapaśostasthā/ </l>
                        <l>pṛthivyā uddhṛtāyāśca vahneḥ prajvalitasya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.74">
                            <label>Ca.5.12.74 </label>
                            modakānāṃ sumanasāṃ śuklānāṃ candanasya ca/ </l>
                        <l>manojñasyānnapānasya pūrṇasya śakaṭasya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.75">
                            <label>Ca.5.12.75 </label>
                            nṛbhirdhenvāḥ savatsāyā vaḍavāyāḥ striyāstathā/ </l>
                        <l>jīvañjīvakasiddhārthasārasapriyavādinām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.76">
                            <label>Ca.5.12.76 </label>
                            haṃsānāṃ śatapatrāṇāṃ cāṣāṇāṃ śikhināṃ tathā/ </l>
                        <l>matsyājadvijaśaṅkhānāṃ &amp;priyaṅgūnāṃ ghṛtasya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.77">
                            <label>Ca.5.12.77 </label>
                            rucakādarśasiddhārtharocanānāṃ ca darśanam/ </l>
                        <l>gandhaḥ surabhirvarṇaśca suśuklo madhuro rasaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.78">
                            <label>Ca.5.12.78 </label>
                            mṛgapakṣimanuṣyāṇāṃ praśastāśca giraḥ śubhāḥ/ </l>
                        <l>chatradhvajapatākānāmutkṣepaṇamabhiṣṭutiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.79">
                            <label>Ca.5.12.79 </label>
                            bherīmṛdaṅgaśaṅkhānāṃ śabdāḥ puṇyāhanisvanāḥ/ </l>
                        <l>vedādhyayanaśabdāśca sukho vāyuḥ pradakṣiṇaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.80">
                            <label>Ca.5.12.80 </label>
                            pathi veśmapraveśe tu vidyādārogyalakṣaṇam/ </l>
                        <l>maṅgalācārasaṃpannaḥ sāruto vaiśmiko janaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.81">
                            <label>Ca.5.12.81 </label>
                            śraddadhāno 'anukūlaśca prabhūtadravyasaṃgrahaḥ/ </l>
                        <l>dhanaiśvaryasukhāvāptiriṣṭalābhaḥ sukhena ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.82">
                            <label>Ca.5.12.82 </label>
                            dravyāṇāṃ tatra yogyānāṃ yojanā siddhireva ca/ </l>
                        <l>gṛhaprāsādaśailānāṃ nāgānāmṛṣabhasya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.83">
                            <label>Ca.5.12.83 </label>
                            hayānāṃ puruṣāṇāṃ ca svapne samadhirohaṇam/ </l>
                        <l>somārkāgnidvijātīnāṃ gavāṃ nṝṇāṃ payāsvinām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.84">
                            <label>Ca.5.12.84 </label>
                            arṇavānāṃ prataraṇaṃ vṛddhiḥ saṃbādhaniḥsṛtiḥ/ </l>
                        <l>svapne devaiḥ sapitṛbhiḥ prasannaiścābhibhāṣaṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.85">
                            <label>Ca.5.12.85 </label>
                            darśanaṃ śuklavastrāṇāṃ hradasya vimalasya ca/ </l>
                        <l>māṃsamatsyaviṣāmedhyacchatrādarśaparigrahaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.86">
                            <label>Ca.5.12.86 </label>
                            svapne sumanasāṃ caiva śuklānāṃ darśanaṃ śubham/ </l>
                        <l>aśvagorathayānaṃ ca yānaṃ pūrvottareṇa ca/ </l>
                        <l>rodanaṃ patitotthānaṃ dviṣatāṃ cāvamardanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.87">
                            <label>Ca.5.12.87 </label>
                            sattvalakṣaṇasaṃyogo bhaktirvaidyadvijātiṣu/ </l>
                        <l>sādhyatvaṃ na ca nirvedastadārogyasya lakṣaṇaṃ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.88">
                            <label>Ca.5.12.88 </label>
                            ārogyādbalamāyuśca sukhaṃ ca labhate mahat/ </l>
                        <l>iṣṭāṃścāpyaparān bhāvān puruṣaḥ śubhalakṣaṇaḥ// </l>
                    </lg>
                    <p>tatra ślokau --- </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.89">
                            <label>Ca.5.12.89 </label>
                            uktaṃ gomayacūrṇīye maraṇārogyalakṣaṇam/ </l>
                        <l>dūtasvapnāturotpātayuktisiddhivyapāśrayam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.5.12.90">
                            <label>Ca.5.12.90 </label>
                            itīdamuktaṃ prakṛtaṃ yathātathaṃ tadanvavekṣyaṃ satataṃ
                            bhiṣagvidā/ </l>
                        <l>tathā hi siddhiṃ ca yaśaśca śāśvataṃ sa siddhakarmā labhate
                            dhanāni ca// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte indriyasthāne
                        gomayacūrṇīyamindriyaṃ nāma dvādaśo 'adhyāyaḥ//12//</trailer>
                </div>
                <trailer>indriyasthānaṃ saṃpūrṇaṃ/carakasaṃhitā</trailer>
            </div>
            <div n="6" type="level1">
                <head>cikitsāsthānam/</head>
                <div n="1" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>prathamo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <div n="1" subtype="pāda" type="level3">
                        <p xml:id="Ca.6.1.1.1">
                            <label>Ca.6.1.1.1 </label>
                            rasāyanādhyāye prathamaḥ pādaḥ/ </p>
                        <p>athāto 'abhayāmalakīyaṃ rasāyanapādaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                        <p xml:id="Ca.6.1.1.2">
                            <label>Ca.6.1.1.2 </label>
                            iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.1.3">
                                <label>Ca.6.1.1.3 </label>
                                cikitsitaṃ vyādhiharaṃ pathyaṃ sādhanamauṣadham/ </l>
                            <l>prāyaścittaṃ praśamanaṃ prakṛtisthāpanaṃ hitam// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.1.4">
                                <label>Ca.6.1.1.4 </label>
                                vidyādbheṣajanāmāni,bheṣajaṃ dvividhaṃ ca tat/ </l>
                            <l>svasthasyorjaskaraṃ kiñcit kiñcidārtasya roganut// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.1.5">
                                <label>Ca.6.1.1.5 </label>
                                abheṣajaṃ ca dvividhaṃ bādhanaṃ sānubādhanam/ </l>
                            <l>svasthasyorjaskaraṃ yattu tadvṛṣyaṃ tadrasāyanam// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.1.6">
                                <label>Ca.6.1.1.6 </label>
                                prāyaḥ,prāyeṇa rogāṇāṃ dvitīyaṃ praśame matam/ </l>
                            <l>prāyaḥśabdo viśeṣārtho hyubhayaṃ hyubhayārthakṛt// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.1.7">
                                <label>Ca.6.1.1.7 </label>
                                dīrghamāyuḥ smṛtiṃ medhāmārogyaṃ taruṇaṃ vayaḥ/ </l>
                            <l>prabhāvarṇasvaraudāryaṃ dehendriyabalaṃ param// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.1.8">
                                <label>Ca.6.1.1.8 </label>
                                vāksiddhiṃ &amp;praṇatiṃ kāntiṃ labhate nā rasāyanāt/ </l>
                            <l>&amp;'vṛṣatāṃ` iti pā-. lābhopāyo hi śastānāṃ rasādīnāṃ
                                rasāyanam// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.1.9">
                                <label>Ca.6.1.1.9 </label>
                                apatyasaṃtānakaraṃ yat sadyaḥ saṃpraharṣaṇam/ </l>
                            <l>vājīvātibalo yena yātyapratihataḥ striyaḥ// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.1.10">
                                <label>Ca.6.1.1.10 </label>
                                bhavatyatipriyaḥ strīṇāṃ yena yenopacīyate/ </l>
                            <l>jīryato 'apyakṣayaṃ śukraṃ phalavadyena dṛśyate// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.1.11">
                                <label>Ca.6.1.1.11 </label>
                                prabhūtaśākhaḥ śākhīva yena caityo yathā mahān/ </l>
                            <l>&amp;bhavatyarcyo bahumataḥ prajānāṃ subahuprajaḥ// </l>
                            <l>&amp;`bhavatyardhyo bahumataḥ' iti,&amp;`bhavaty asau
                                bahumataḥ' iti ca pā-. </l>
                            <l xml:id="Ca.6.1.1.12">
                                <label>Ca.6.1.1.12 </label>
                                saṃtānamūlaṃ yeneha pretya cānantyamaśnute/ </l>
                            <l>yaśaḥ śriyaṃ balaṃ puṣṭiṃ vājīkaraṇameva tat// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.1.13">
                                <label>Ca.6.1.1.13 </label>
                                svasthasyorjaskaraṃ tvetaddvividhaṃ proktamauṣadham/ </l>
                            <l>yadvyādhinirghātakaraṃ vakṣyate taccikitsite// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.1.14">
                                <label>Ca.6.1.1.14 </label>
                                cikitsitārtha etāvān vikārāṇāṃ yadauṣadham/ </l>
                            <l>rasāyanavidhiścāgre vājīkaraṇameva ca// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.1.15">
                                <label>Ca.6.1.1.15 </label>
                                abheṣajamiti jñeyaṃ viparītaṃ yadauṣadhāt/ </l>
                            <l>tadasevyaṃ viṣevyaṃ tu pravakṣyāmi yadauṣadham// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.1.16">
                                <label>Ca.6.1.1.16 </label>
                                rasāyanānāṃ dvividhaṃ prayogamṛṣayo viduḥ/ </l>
                            <l>kuṭīprāveśikaṃ caiva vātātapikameva ca// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.1.17">
                                <label>Ca.6.1.1.17 </label>
                                kuṭīprāveśikasyādau vidhiḥ samupadekṣyate/ </l>
                            <l>nṛpavaidyadvijātīnāṃ sādhūnāṃ puṇyakarmaṇām// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.1.18">
                                <label>Ca.6.1.1.18 </label>
                                nivāse nirbhaye śaste prāpyopakaraṇe pure/ </l>
                            <l>diśi pūrvottarasyāṃ ca subhūmau kārayet kuṭīm// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.1.19">
                                <label>Ca.6.1.1.19 </label>
                                vistārotsedhasaṃpannāṃ trigarbhāṃ sūkṣmalocanām/ </l>
                            <l>ghanabhittimṛtusukhāṃ suspaṣṭāṃ manasaḥ priyām// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.1.20">
                                <label>Ca.6.1.1.20 </label>
                                śabdādīnāmaśastānāmagamyāṃ strīvivarjitām/ </l>
                            <l>iṣṭopakaraṇopetāṃ &amp;sajjavaudyauṣadhadvijām// </l>
                            <l>&amp;`sakta-' iti pā-. </l>
                            <l xml:id="Ca.6.1.1.21">
                                <label>Ca.6.1.1.21 </label>
                                athodagayane śukle tithinakṣatrapūjite/ </l>
                            <l>muhūrtakaraṇopete praśaste kṛtavāpanaḥ// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.1.22">
                                <label>Ca.6.1.1.22 </label>
                                dhṛtismṛtibalaṃ kṛtvā śraddadhānaḥ samāhitaḥ/ </l>
                            <l>vidhūya mānasān doṣān maitrīṃ bhūteṣu cintayan// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.1.23">
                                <label>Ca.6.1.1.23 </label>
                                devatāḥ pūjayitvā 'agre dvijātīṃśca pradakṣiṇam/ </l>
                            <l>devagobrāhmaṇān kṛtvā tatastāṃ praviśet kuṭīm// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.1.24">
                                <label>Ca.6.1.1.24 </label>
                                tasyāṃ saṃśodhanaiḥ śuddhaḥ sukhī jātabalaḥ punaḥ/ </l>
                            <l>rasāyanaṃ prayuñjīta &amp;tatpravakṣyāmi śodhanam// </l>
                            <l>&amp;`tato vakṣyāmi' iti pā-. </l>
                            <l xml:id="Ca.6.1.1.25">
                                <label>Ca.6.1.1.25 </label>
                                harītakīnāṃ cūrṇāni saindhavāmalake guḍam/ </l>
                            <l>vacāṃ viḍaṅgaṃ rajanīṃ pippalīṃ viśvabheṣajam// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.1.26">
                                <label>Ca.6.1.1.26 </label>
                                pibeduṣṇāmbunā jantuḥ snehasvedopapāditaḥ/ </l>
                            <l>tena śuddhaśarīrāya kṛtasaṃsarjanāya ca// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.1.27">
                                <label>Ca.6.1.1.27 </label>
                                trirātraṃ yāvakaṃ dadyāt pañcāhaṃ vā 'api sarpiṣā/ </l>
                            <l>saptāhaṃ vā purāṇasya yāvacchuddhestu varcasaḥ// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.1.28">
                                <label>Ca.6.1.1.28 </label>
                                śuddhakoṣṭhaṃ tu taṃ jñātvā rasāyanamupācaret/ </l>
                            <l>vayaḥprakṛtisātmyajño yaugikaṃ yasya yadbhavet// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.1.29">
                                <label>Ca.6.1.1.29 </label>
                                harītakīṃ pañcarasāmuṣṇāmalavaṇaṃ śivām/ </l>
                            <l>doṣānulomanīṃ laghvīṃ vidyāddīpanapācanīm// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.1.30">
                                <label>Ca.6.1.1.30 </label>
                                āyuṣyāṃ pauṣṭikīṃ dhanyāṃ vayasaḥ sthāpanīṃ parām/ </l>
                            <l>sarvarogapraśamanīṃ buddhīndriyabalapradām// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.1.31">
                                <label>Ca.6.1.1.31 </label>
                                kuṣṭhaṃ gulmamudāvartaṃ śoṣaṃ pāṇḍvāmayaṃ madam/ </l>
                            <l>arśāṃsi grahaṇīdoṣaṃ purāṇaṃ viṣamajvaram// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.1.32">
                                <label>Ca.6.1.1.32 </label>
                                hṛdrogaṃ saśirorogamatīsāramarocakam/ </l>
                            <l>kāsaṃ pramehamānāhaṃ plīhānamudaraṃ navam// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.1.33">
                                <label>Ca.6.1.1.33 </label>
                                kaphaprasekaṃ vaisvaryaṃ vaivarṇyaṃ kāmalāṃ krimīn/ </l>
                            <l>śvayathuṃ tamakaṃ chardiṃ klaibyamaṅgāvasādanam// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.1.34">
                                <label>Ca.6.1.1.34 </label>
                                srotovibandhān vividhān pralepaṃ hṛdayorasoḥ/ </l>
                            <l>smṛtibuddhipramohaṃ ca jayecchīghraṃ harītakī// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.1.35">
                                <label>Ca.6.1.1.35 </label>
                                (&amp;ajīrṇino rūkṣabhujaḥ strīmadyaviṣakarśitāḥ/ </l>
                            <l>severannābhayāmete kṣuttṛṣṇoṣṇārditāśca ye//)
                                &amp;'yogīndranāthasena saṃmato 'ayaṃ pāṭhaḥ'. </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.1.36">
                                <label>Ca.6.1.1.36 </label>
                                tān guṇāṃstāni karmāṇi vidyādāmalakīṣvapi/ </l>
                            <l>yānyuktāni harītakyā vīryasya tu viparyayaḥ// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.1.37">
                                <label>Ca.6.1.1.37 </label>
                                ataścāmṛtakalpāni vidyāt karmabhirīdṛśaiḥ/ </l>
                            <l>harītakīnāṃ śasyāni bhiṣagāmalakasya ca// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.1.38">
                                <label>Ca.6.1.1.38 </label>
                                auṣadhīnāṃ parā bhūmirhimavāñ śailasattamaḥ/ </l>
                            <l>tasmātphalāni tajjāni grāhayetkālajāni tu// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.1.39">
                                <label>Ca.6.1.1.39 </label>
                                āpūrṇarasavīryāṇi kāle kāle yathāvidhi/ </l>
                            <l>ādityapavanacchāyāsalilaprīṇitāni ca// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.1.40">
                                <label>Ca.6.1.1.40 </label>
                                &amp;yānyajagdhānyapūtīni nirvraṇānyagadāni ca/ </l>
                            <l>teṣāṃ prayogaṃ vakṣyāmi phalānāṃ karma cottamam// </l>
                            <l>&amp;`yānyadagdhāni' iti pā-. </l>
                            <l xml:id="Ca.6.1.1.41">
                                <label>Ca.6.1.1.41 </label>
                                pañcānāṃ pañcamūlānāṃ bhāgān daśapalonmitān/ </l>
                            <l>harītakīsahasraṃ ca triguṇāmalakaṃ navam// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.1.42">
                                <label>Ca.6.1.1.42 </label>
                                vidārigandhāṃ bṛhatīṃ pṛśniparṇīṃ nidigdhikām/ </l>
                            <l>vidyādvidārigandhādyaṃ śvadaṃṣṭrāpañcamaṃ gaṇam// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.1.43">
                                <label>Ca.6.1.1.43 </label>
                                bilvāgnimanthaśyonākaṃ kāśmaryamatha pāṭalām/ </l>
                            <l>punarnavāṃ śūrpaparṇyau balāmeraṇḍameva ca// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.1.44">
                                <label>Ca.6.1.1.44 </label>
                                jīvakarṣabhakau medāṃ jīvantīṃ saśatāvarīm/ </l>
                            <l>śarekṣudarbhakāśānāṃ śālīnāṃ mūlameva ca// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.1.45">
                                <label>Ca.6.1.1.45 </label>
                                ityeṣāṃ pañcamūlānāṃ pañcānāmupakalpayet/ </l>
                            <l>bhagān yathoktāṃstatsarvaṃ sādhyaṃ daśaguṇe 'ambhasi// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.1.46">
                                <label>Ca.6.1.1.46 </label>
                                daśabhāgāvaśeṣaṃ tu pūtaṃ taṃ grāhayedrasam/ </l>
                            <l>harītakīśca tāḥ sarvāḥ sarvāṇyāmalakāni ca// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.1.47">
                                <label>Ca.6.1.1.47 </label>
                                tāni sarvāṇyanasthīni phalānyāpothya kūrcanaiḥ/ </l>
                            <l>vinīya tasminniryūhe cūrṇānīmāni dāpayet// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.1.48">
                                <label>Ca.6.1.1.48 </label>
                                maṇḍūkaparṇyāḥ pippalyāḥ śaṅkhapuṣpyāḥ plavasya ca/ </l>
                            <l>mustānāṃ saviḍaṅgānāṃ candanāguruṇostathā// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.1.49">
                                <label>Ca.6.1.1.49 </label>
                                madhukasya haridrāyā vacāyāḥ kanakasya ca/ </l>
                            <l>bhāgāṃścatuṣpalān kṛtvā sūkṣmailāyāstvacastathā// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.1.50">
                                <label>Ca.6.1.1.50 </label>
                                sitopalāsahasraṃ ca cūrṇitaṃ tulayā 'adhikam/ </l>
                            <l>tailasya dvyāḍhakaṃ tatra dadyāttrīṇi ca sarpiṣaḥ// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.1.51">
                                <label>Ca.6.1.1.51 </label>
                                sādhyamaudumbare pātre tat sarvaṃ mṛdunā 'agninā/ </l>
                            <l>jñātvā &amp;lehyamadagdhaṃ ca śītaṃ kṣaudreṇa saṃsṛjet// </l>
                            <l>&amp;`lehamadagdhaṃ' iti pā-. </l>
                            <l xml:id="Ca.6.1.1.52">
                                <label>Ca.6.1.1.52 </label>
                                kṣaudrapramāṇaṃ snehārdhaṃ tat sarvaṃ ghṛtabhājane/ </l>
                            <l>tiṣṭhetsaṃmūrcchitaṃ tasya mātrāṃ kāle prayojayet// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.1.53">
                                <label>Ca.6.1.1.53 </label>
                                yā &amp;noparundhyādāhāramekaṃ mātrā jarāṃ prati/ </l>
                            <l>ṣaṣṭikaḥ payasā cātra jīrṇe bhojanamiṣyate// </l>
                            <l>&amp;`-dāhāramevaṃ' iti pā-. </l>
                            <l xml:id="Ca.6.1.1.54">
                                <label>Ca.6.1.1.54 </label>
                                vaikhānasā vālakhilyāstathā cānye tapodhanāḥ/ </l>
                            <l>rasāyanamidaṃ &amp;prāśya babhūvuramitāyuṣaḥ// </l>
                            <l>&amp;`prāpya' iti pā-. </l>
                            <l xml:id="Ca.6.1.1.55">
                                <label>Ca.6.1.1.55 </label>
                                muktvā jīrṇaṃ vapuścāgryamavāpustaruṇaṃ vayaḥ/ </l>
                            <l>vītatandrāklamaśvāsā nirātaṅkāḥ samāhitāḥ// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.1.56">
                                <label>Ca.6.1.1.56 </label>
                                medhāsmṛtibalopetāścirarātraṃ tapodhanāḥ/ </l>
                            <l>brāhmaṃ tapo brahmacaryaṃ ceruścātyantaniṣṭhayā// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.1.57">
                                <label>Ca.6.1.1.57 </label>
                                rasāyanamidaṃ brāhmāyuṣkāmaḥ prayojayet/ </l>
                            <l>dīrghamāyurvayaścāgryāṃ kāmāṃśceṣṭān samaśnute// </l>
                        </lg>
                        <p>(iti brāhmarasāyanam) </p>
                        <p xml:id="Ca.6.1.1.58">
                            <label>Ca.6.1.1.58 </label>
                            yathoktaguṇānāmāmalakānāṃ sahasraṃ piṣṭasvedanavidhinā payasa
                            ūṣmaṇā susvinnamanātapaśuṣkamanasthi cūrṇayet/ </p>
                        <p>tadāmalakasahasrasvarasaparipītaṃ
                            sthirāpunarnavājīvantīnāgabalābrahmasuvarcalāmaṇḍūkaparṇīśatāvarīśaṅkhapuṣpīpippalīvacāviḍaṅgasvayaṅguptāmṛtācandanāgurumadhukamadhūkapuṣpotpalapadmamālatīyuvatīyūthikācūrṇāṣṭabhāgasaṃyuktaṃ
                            punarnāgabalāsahasrapalasvarasaparipītamanātapaśuṣkaṃ
                            dviguṇitasarpiṣā kṣaudrasarpiṣā vā kṣudraguḍākṛtiṃ kṛtvā śucau
                            dṛḍhe ghṛtabhāvite kumbhe bhasmarāśeradhaḥ
                            sthāpayedantarbhūmeḥ pakṣaṃ kṛtarakṣāvidhānamatharvavedavidā,
                            pakṣātyaye coddhṛtya
                            kanakarajatatāmrapravālakālāyasacūrṇāṣṭabhāgasaṃyuktamardhakarṣavṛddhyā
                            yathoktena vidhinā prātaḥ prātaḥ prayuñjāno
                            'agnibalamabhisamīkṣya, jīrṇe ca ṣaṣṭikaṃ payasā
                            sasarpiṣkamupasevamāno yathoktān guṇān samaśnuta iti// </p>
                        <p xml:id="Ca.6.1.1.59">
                            <label>Ca.6.1.1.59 </label>
                            bhavanti cātra---</p>
                        <lg>
                            <l>idaṃ rasāyanaṃ brāhmaṃ maharṣigaṇasevitam/ </l>
                            <l>bhavatyarogo dīrghāyuḥ prayuñjāno mahābalaḥ// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.1.60">
                                <label>Ca.6.1.1.60 </label>
                                kāntaḥ prajānāṃ siddhārthaścandrādityasamadyutiḥ/ </l>
                            <l>śrutaṃ dhārayate sattvamārṣaṃ cāsya pravartate// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.1.61">
                                <label>Ca.6.1.1.61 </label>
                                dharaṇīdharasāraśca vāyunā samavikramaḥ/ </l>
                            <l>sa bhavatyaviṣaṃ cāsya gātre saṃpadyate viṣam// </l>
                            <l>(iti dvitīyaṃ brāhmarasāyanam) </l>
                            <l xml:id="Ca.6.1.1.62">
                                <label>Ca.6.1.1.62 </label>
                                bilvo 'agnimanthaḥ śyonākaḥ kāśmaryaḥ pāṭalirbalā/ </l>
                            <l>parṇyaścatasraḥ pippalyaḥ śvadaṃṣṭrā bṛhatīdvayam// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.1.63">
                                <label>Ca.6.1.1.63 </label>
                                śṛṅgī tāmalakī drākṣā jīvantī puṣkarāguru/ </l>
                            <l>abhayā cāmṛtā ṛddhirjīvakarṣabhakau śaṭī// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.1.64">
                                <label>Ca.6.1.1.64 </label>
                                mustaṃ punarnavā medā sailā candanamutpalam/ </l>
                            <l>vidārī vṛṣamūlāni kākolī kākanāsikā// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.1.65">
                                <label>Ca.6.1.1.65 </label>
                                eṣāṃ palonmitān bhāgāṅchatānyāmalakasya ca/ </l>
                            <l>pañca dadyāttadaikadhyaṃ jaladroṇe vipācayet// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.1.66">
                                <label>Ca.6.1.1.66 </label>
                                jñātvā gatarasānyetānyauṣadhānyatha taṃ rasam/ </l>
                            <l>taccāmalakamuddhṛtya niṣkulaṃ tailasarpiṣoḥ// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.1.67">
                                <label>Ca.6.1.1.67 </label>
                                paladvādaśake bhṛṣṭvā dattvā cārdhatulāṃ bhiṣak/ </l>
                            <l>matsyaṇḍikāyāḥ pūtāyā lehavatsādhu sādhayet// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.1.68">
                                <label>Ca.6.1.1.68 </label>
                                ṣaṭpalaṃ madhunaścātra siddhaśīte pradāpayet/ </l>
                            <l>catuṣpalaṃ tugākṣīryāḥ pippalīdvipalaṃ tathā// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.1.69">
                                <label>Ca.6.1.1.69 </label>
                                palamekaṃ nidadhyācca tvagelāpatrakeśarāt/ </l>
                            <l>ityayaṃ cyavanapraśaḥ paramukto rasāyanaḥ// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.1.70">
                                <label>Ca.6.1.1.70 </label>
                                kāsaśvāsaharaścaiva viśeṣeṇopadiśyate/ </l>
                            <l>kṣīṇakṣatānāṃ vṛddhānāṃ bālānāṃ cāṅgavardhanaḥ// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.1.71">
                                <label>Ca.6.1.1.71 </label>
                                svarakṣayamurorogaṃ hṛdrogaṃ vātaśoṇitam/ </l>
                            <l>pipāsāṃ mūtraśukrasthān doṣāṃścāpyapakarṣati// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.1.72">
                                <label>Ca.6.1.1.72 </label>
                                asya mātrāṃ prayuñjīta yoparundhyānna bhojanam/ </l>
                            <l>asya prayogāccyavanaḥ suvṛddho 'abhūt punaryuvā// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.1.73">
                                <label>Ca.6.1.1.73 </label>
                                medhāṃ smṛtiṃ kāntimanāmayatvamāyuḥprakarṣaṃ
                                balamindriyāṇām/ </l>
                            <l>strīṣu praharṣaṃ paramagnivṛddhiṃ varṇaprasādaṃ
                                pavanānulomyam// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.1.74">
                                <label>Ca.6.1.1.74 </label>
                                rasāyanasyāsya naraḥ prayogāllabheta jīrṇo 'api
                                kuṭīpraveśāt/ </l>
                            <l>jarākṛtaṃ rūpamapāsya sarvaṃ bibharti rūpaṃ
                                navayauvanasya// </l>
                        </lg>
                        <p>(iti cyavanaprāśaḥ/) </p>
                        <p xml:id="Ca.6.1.1.75">
                            <label>Ca.6.1.1.75 </label>
                            athāmalakaharītakīnāmāmalakabibhītakānāṃ
                            harītakībibhītakānāmāmalakaharītakībibhītakānāṃ vā
                            palāśatvagavanaddhānāṃ mṛdā 'avaliptānāṃ
                            kukūlasvinnānāmakulakānāṃ palasahasramulūkhale saṃpothya
                            dadhighṛtamadhupalalatailaśarkarāsaṃyuktaṃ
                            bhakṣayedanannabhugyathoktena vidhinā; tasyānte yavāgvādibhiḥ
                                pratyavasthāpanam<note>`prakṛtyavasthāpanaṃ' iti
                                pā-.</note> abhyaṅgotsādanaṃ sarpiṣā yavacūrṇaiśca, ayaṃ
                            ca rasāyanaprayogaprakarṣo <note>`dvistāvat prayogakālād
                                dviguṇakālaṃ pratibhojanaṃ yavāgūḥ yūṣeṇa payasā vā
                                sasarpiṣkaḥ ṣaṣṭikaḥ ṣaṣṭikānnaṃ' iti
                                yogīndranāthasenaḥ.</note>dvistāvadagnibalamabhisamīkṣya,
                            pratibhojanaṃ yūṣeṇa payasā vā ṣaṣṭikaḥ sasarpiṣkaḥ, ataḥ
                            paraṃ yathāsukhavihāraḥ kāmabhakṣyaḥ syāt/ </p>
                        <p>anena prayogeṇarṣayaḥ
                            punaryuvatvamavāpurbabhūvuścānekavarṣaśatajīvino nirvikārāḥ
                            paraṃ śarīrabuddhīndriyabalasamuditāśceruścātyantaniṣṭhayā
                            tapaḥ// </p>
                        <p> (iti caturthāmalakarasāyanam/) </p>
                        <p xml:id="Ca.6.1.1.76">
                            <label>Ca.6.1.1.76 </label>
                            harītakyāmalakabibhītakapañcapañcamūlaniryūhe
                            pippalīmadhukamadhūkakākolīkṣīrakākolyātmaguptājīvakarṣabhakakṣīraśuklākalkasaṃprayuktena
                            vidārīsvarasena kṣīrāṣṭaguṇasaṃprayuktena ca sarpiṣaḥ kumbhaṃ
                            sādhayitvā &amp;prayuñjāno 'agnibalasamāṃ mātrāṃ jīrṇe ca
                            kṣīrasarpirbhyāṃ
                            śāliṣaṣṭikamuṣṇodakānupānamaśnañjarāvyādhipāpābhicāravyapagatabhayaḥ
                            śarīrendriyabuddhibalamatulamupalabhyāpratihatasarvārambhaḥ
                            paramāyuranavāpnuyāt// </p>
                        <p>&amp;`prayuñjītāgnibalaṃ samavekṣya, jīrṇe ca' iti pā-. (iti
                            pañcamo harītakīyogaḥ/) </p>
                        <p xml:id="Ca.6.1.1.77">
                            <label>Ca.6.1.1.77 </label>
                            harītakyāmalakabibhītakaharidrāsthirā-&amp;balāviḍaṅgāmṛtavallīviśvabheṣajamadhukapippalīsomavalkasiddhena
                            kṣīrasarpiṣā madhuśarkarābhyāmapi ca
                            sannīyāmalakasvarasaśataparipītamāmalakacūrṇamayaścūrṇacaturbhāgasaṃprayuktaṃ
                            pāṇitalamātraṃ pāṇitalamātraṃ prātaḥ prātaḥ prāśya yathoktena
                            vidhinā sāyaṃ mudgayūṣeṇa payasā vā sasarpiṣkaṃ
                            śāliṣaṣṭikānnamaśnīyāt, trivarṣaprayogādasya varṣaśatamajaraṃ
                            vayastiṣṭhiti, śrutamavatiṣṭhate, sarvāmayāḥ praśāmyanti,
                            viṣamaviṣaṃ bhavati gātre, gātramaśmavat sthirībhavati,
                            adhṛṣyo bhūtānāṃ bhavati// </p>
                        <p>&amp;`-vācā-' iti pā-. </p>
                        <p xml:id="Ca.6.1.1.78">
                            <label>Ca.6.1.1.78 </label>
                            bhavanti cātra---</p>
                        <lg>
                            <l>yathā 'amarāṇāmamṛtaṃ yathā bhogavatāṃ sudhā/ </l>
                            <l>tathā 'abhavanmaharṣīṇāṃ rasāyanavidhiḥ purā// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.1.79">
                                <label>Ca.6.1.1.79 </label>
                                na jarāṃ na ca daurbalyaṃ nāturyaṃ nidhanaṃ na ca/ </l>
                            <l>jagmurvarṣasahasrāṇi rasāyanaparāḥ purā// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.1.80">
                                <label>Ca.6.1.1.80 </label>
                                na kevalaṃ dīrghamihāyuraśnute rasāyanaṃ yo
                                vidhivanniṣevate/ </l>
                            <l>gatiṃ sa devarṣiniṣevitāṃ śubhāṃ prapadyate brahma tatheti
                                &amp;cākṣayam// </l>
                            <l>&amp;`cākṣaram' iti pā-. </l>
                        </lg>
                        <p>tatra ślokaḥ---</p>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.1.81">
                                <label>Ca.6.1.1.81 </label>
                                abhayāmalakīye 'asmin ṣaḍyogāḥ parikīrtitāḥ/ </l>
                            <l>rasāyanānāṃ siddhānāmāyuryairanuvartate// </l>
                        </lg>
                        <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte cikitsāsthāne
                            rasāyanādhyāye 'abhayāmalakīyo nāma rasāyanapādaḥ
                            prathamaḥ//1//</trailer>
                    </div>
                    <div n="2" subtype="pāda" type="level3">
                        <head> rasāyanādhyāye dvitīyaḥ pādaḥ/ </head>
                        <p xml:id="Ca.6.1.2.1">
                            <label>Ca.6.1.2.1 </label>
                            athātaḥ prāṇakāmīyaṃ rasāyanapādaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                        <p xml:id="Ca.6.1.2.2">
                            <label>Ca.6.1.2.2 </label>
                            iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                        <p xml:id="Ca.6.1.2.3">
                            <label>Ca.6.1.2.3 </label>
                            prāṇakāmaḥ
                            śuśrūṣadhvamidamucyamānamamṛtamivāparamaditisutahitakaramacintyādbhutaprabhāvamāyuṣyamārogyakaraṃ
                            vayasaḥ sthāpanaṃ
                            nidrātandrāśramaklamālasyadaurbalyāpaharamanilakaphapittasāmyakaraṃ
                            sthairyakaramabaddhamāṃsaharamantaragnisandhukṣaṇaṃ
                            pramāvarṇasvarottamakaraṃ rasāyanavidhānam/ </p>
                        <p>anena cyavanādayo maharṣayaḥ punaryuvatvamāpurnārīṇāṃ ceṣṭatamā
                            babhūvuḥ, sthirasamasuvibhaktamāṃsāḥ, susaṃhatasthiraśarīrāḥ,
                            suprasannabalavarṇendriyāḥ, sarvatrāpratihataparākramāḥ,
                            kleśasahāśca/ </p>
                        <p>sarve śarīradoṣā bhavanti
                            grāmyāhārādamlalavaṇakaṭukakṣāraśuṣkaśāka-&amp;māṃsatilapalalapiṣṭānnabhojināṃ
                            virūḍhanavaśūkaśamīdhānyaviruddhāsātmyarūkṣakṣārābhiṣyandibhojināṃ
                            klinnagurupūtiparyuṣitabhojināṃ viṣamādhyaśanaprāyāṇāṃ
                            divāsvapnastrīmadyanityānāṃ
                            viṣamātimātravyāyāmasaṃkṣobhitaśarīrāṇāṃ
                            bhayakrodhaśokalobhamohāyāsabahulānām; &amp;&amp;atonimittaṃ
                            hi śithilībhavanti māṃsāni, vimucyante sandhayaḥ, vidahyate
                            raktaṃ, viṣyandate cānalpaṃ medaḥ, na sandhīyate 'asthiṣu
                            majjā, śukraṃ na pravartate, kṣayamupaityojaḥ; sa evaṃbhūto
                            glāyati, sīdati, nidrātandrālasyasamanvito nirutsāhaḥ śvasiti,
                            asamarthaśceṣṭānāṃ śārīramānasīnāṃ, naṣṭasmṛtibuddhicchāyo
                            rogāṇāmadhiṣṭhānabhūto na sarvamāyuravāpnoti/ </p>
                        <p>tasmādetān doṣānavekṣamāṇaḥ sarvān
                            yathoktānahitānapāsyāhāravihārān rasāyanāni
                            prayoktumarhatītyuktvā bhagavān punarvasurātreya uvāca---// </p>
                        <p>&amp;`māṣa' iti pā-. &amp;&amp;`ato nimittāddhi' iti pa-.</p>
                        <p xml:id="Ca.6.1.2.4">
                            <label>Ca.6.1.2.4 </label>
                            āmalakānāṃ subhūmijānāṃ
                            kālajānāmanupahatagandhavarṇarasānāmāpūrṇarasapramāṇavīryāṇāṃ
                            svarasena punarnavākalkapādasaṃprayuktena sarpiṣaḥ
                            sādhayedāḍhakam, ataḥ paraṃ vidārīsvarasena
                            jīvantīkalkasaṃprayuktena, ataḥ paraṃ caturguṇena payasā
                            balātibalākaṣāyeṇa śatāvarīkalkasaṃyuktena; anena
                            krameṇaikaikaṃ śatapākaṃ sahasrapākaṃ vā
                            śarkarākṣaudracaturbhāgasaṃprayuktaṃ sauvarṇe rājate mārtike
                            vā śucau dṛḍhe ghṛtabhāvite kumbhe sthāpayet; tadyathoktena
                            vidhinā yathāgni prātaḥ prātaḥ prayojayet, jīrṇe ca
                            kṣīrasarpirbhyāṃ śāliṣaṣṭikamaśnīyāt/ </p>
                        <p>asya prayogādvarṣaśataṃ vayo 'ajaraṃ tiṣṭhati,
                            śrutamavatiṣṭhate, sarvāmayāḥ praśāmyanti, apratihatagatiḥ
                            strīṣu, apatyavān bhavatīti// </p>
                        <p xml:id="Ca.6.1.2.5">
                            <label>Ca.6.1.2.5 </label>
                            bhavataścātra---</p>
                        <lg>
                            <l>bṛhaccharīraṃ girisārasāraṃ sthirendriyaṃ cātibalendriyaṃ
                                ca/ </l>
                            <l>adhṛṣyamanyairatikāntarūpaṃ praśastipūjāsukhacittabhāk ca//
                            </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.2.6">
                                <label>Ca.6.1.2.6 </label>
                                balaṃ mahadvarṇaviśuddhiragryā svaro
                                ghanaughastanitānukārī/ </l>
                            <l>bhavatyapatyaṃ vipulaṃ sthiraṃ ca samaśnato yogamimaṃ
                                narasya// </l>
                        </lg>
                        <p>(ityāmalakaghṛtam/)</p>
                        <p xml:id="Ca.6.1.2.7">
                            <label>Ca.6.1.2.7 </label>
                            āmalakasahasraṃ pippalīsahasrasaṃprayuktaṃ
                            palāśataruṇakṣārodakottaraṃ tiṣṭhet,
                            tadanugatakṣārodakamanātapaśuṣkamanasthi cūrṇīkṛtaṃ
                            caturguṇābhyāṃ madhusarpirbhyāṃ saṃnīya
                            śarkarācūrṇacaturbhāgasaṃprayuktaṃ ghṛtabhājanasthaṃ ṣaṇmāsān
                            sthāpayedantarbhūmeḥ/ </p>
                        <p>tasyottarakālamagnibalasamāṃ mātrāṃ khādet, paurvāhṇikaḥ
                            prayogo nāparāhṇikaḥ, sātmyāpekṣaścāhāravidhiḥ/ </p>
                        <p>asya prayogādvarṣaśatamajaraṃ vayastiṣṭhatīti samānaṃ pūrveṇa// </p>
                        <p>(ityāmalakāvalehaḥ/)</p>
                        <p xml:id="Ca.6.1.2.8">
                            <label>Ca.6.1.2.8 </label>
                            āmalakacūrṇāḍhakamekaviṃśatirātramāmalakasvarasaparipītaṃ
                            madhughṛtāḍhakābhyāṃ dvābhyāmekīkṛtamaṣṭabhāgapippalīkaṃ
                            śarkarācūrṇacaturbhāgasaṃprayuktaṃ ghṛtabhājanasthaṃ prāvṛṣi
                            bhasmarāśau nidadhyāt; tadvarṣānte sātmyapathyāśī prayojayet;
                            asya prayogādvarṣaśatamajaramāyustiṣṭhatīti samānaṃ pūrveṇa// </p>
                        <p>(ityāmalakacūrṇam/)</p>
                        <p xml:id="Ca.6.1.2.9">
                            <label>Ca.6.1.2.9 </label>
                            viḍaṅgataṇḍulacūrṇānāmāḍhakamāḍhakaṃ
                            pippalītaṇḍulānāmadhyardhāḍhakaṃ sitopalāyāḥ
                            sarpistailamadhvāḍhakaiḥ ṣaḍbhirekīkṛtaṃ ghṛtabhājanasthaṃ
                            prāvṛṣi bhasmarāśāviti sarvaṃ samānaṃ pūrveṇa yāvadāśīḥ// </p>
                        <p>(iti viḍaṅgāvalehaḥ/)</p>
                        <p xml:id="Ca.6.1.2.10">
                            <label>Ca.6.1.2.10 </label>
                            yathoktaguṇānāmāmalakānāṃ sahasramārdrapalāśadroṇyāṃ
                            sapidhānāyāṃ
                            bāṣpamanudvamantyāmāraṇyagomayāgnibhirupasvedayet, tāni
                            susvinnaśītānyuddhṛtakulakānyāpothyāḍhakena
                            pippalīcūrṇānāmāḍhakena ca viḍaṅgataṇḍulacūrṇānāmadhyardhena
                            cāḍhakena śarkarāyā dvābhyāṃ dvābhyāmāḍhakābhyāṃ tailasya
                            madhunaḥ sarpiṣaśca saṃyojya śucau dṛḍhe ghṛtabhānite kumbhe
                            sthāpayedekaviṃśatirātram, ata ūrdhvaṃ prayogaḥ; asya
                            prayogādvarṣaśatamajaramāyustiṣṭhatīti samānaṃ pūrveṇa// </p>
                        <p>(ityāmalakāvaleho 'aparaḥ/)</p>
                        <p xml:id="Ca.6.1.2.11">
                            <label>Ca.6.1.2.11 </label>
                            dhanvani kuśāstīrṇe snigdhakuṣṇamadhuramṛttike
                            suvarṇavarṇamṛttike vā vyapagataviṣaśvāpadapavanasalilāgnidoṣe
                            karṣaṇavalmīkaśmaśānacaityoṣarāvasathavarjite deśe
                            yathartusukhapavanasalilādityasevite
                            jātānyanupahatānyanadhyārūḍhānyabālānyajīrṇānyadhigatavīryāṇi
                            śīrṇapurāṇaparṇāny-&amp;asaṃjātānyaparṇāni tapasi tapasye vā
                            māse śuciḥ prayataḥ kṛtadevārcanaḥ svasti vācayitvā dvijātīn
                            &amp;&amp;cale sumuhūrte nāgabalāmūlānyuddharet, teṣāṃ
                            suprakṣālitānāṃ tvakpiṇḍamāmramātramakṣamātraṃ vā
                            ślakṣṇapiṣṭamāloḍya payasā prātaḥ prayojayet, cūrṇīkṛtāni vā
                            pibet payasā, madhusarpirbhyāṃ vā saṃyojya bhakṣayet, jīrṇe ca
                            &amp;&amp;&amp;kṣīrasarpirbhyāṃ śāliṣaṣṭikamaśnīyāt/ </p>
                        <p>saṃvatsaraprayogādasya varṣaśatamajaraṃ vayastiṣṭhatīti samānaṃ
                            pūrveṇa// </p>
                        <p>&amp;`asañjātaphalāni' iti pā-. &amp;&amp;gaṅgādharas tu `bale
                            muhūrte' iti paṭhitvā `balavati sumuhūrte' iti vyākhyām ayati.
                            &amp;&amp;&amp;`payasā sasarpiṣkaṃ' iti pā-. (iti
                            nāgabalārasāyanam/)</p>
                        <p xml:id="Ca.6.1.2.12">
                            <label>Ca.6.1.2.12 </label>
                            balātibalācandanāgurudhavatiniśakhadiraśiṃśapāsanasvarasāḥ
                            punarnavāntāścauṣadhayo &amp;daśa nāgabalayā vyākhyātāḥ/ </p>
                        <p>svarasānāmalābhe tvayaṃ
                            svarasavidhiḥ---cūrṇānāmāḍhakamāḍhakamudakasyāhorātrasthitaṃ
                            mṛditapūtaṃ svarasavat prayojyam// </p>
                        <p>&amp;`daśa yā vayaḥ sthāpanā vyākhyātāstāsāṃ svarasā
                            nāgabalāvat' iti pā-.</p>
                        <p xml:id="Ca.6.1.2.13">
                            <label>Ca.6.1.2.13 </label>
                            bhallātakānyanupahatānyanāmayānyāpūrṇarasapramāṇavīryāṇi
                            pakvajāmbavaprakāśāni śucau śukre vā māse saṃgṛhya yavapalle
                            māṣapalle vā nidhāpayet, tāni caturmāsasthitāni sahasi sahasye
                            vā māse prayoktumārabheta śītasnigdhamadhuropaskṛtaśarīraḥ/ </p>
                        <p>pūrvaṃ daśabhallātakānyāpothyāṣṭaguṇenāmbhasā sādhu sādhayet,
                            teṣāṃ rasamaṣṭabhāgāvaśeṣaṃ pūtaṃ sapayaskaṃ pibet sarpiṣā
                            'antarmukhamabhyajya/ </p>
                        <p>tānyekaikabhallātakotkarṣāpakarṣeṇa daśabhallātakānyātriṃśataḥ
                            prayojyāni, nātaḥ paramutkarṣaḥ/ </p>
                        <p>prayogavidhānena sahasrapara eva bhallātakaprayogaḥ/ </p>
                        <p>jīrṇe ca sasarpiṣā payasā śāliṣaṣṭikāśanamupacāraḥ, prayogānte
                            ca dvistāvat payasaivopacāraḥ/ </p>
                        <p>tatprayogādvarṣaśatamajaraṃ vayastiṣṭhatīti samānaṃ pūrveṇa// </p>
                        <p>(iti bhallātakakṣīram/)</p>
                        <p xml:id="Ca.6.1.2.14">
                            <label>Ca.6.1.2.14 </label>
                            bhallātakānāṃ jarjarīkṛtānāṃ piṣṭasvedanaṃ pūrayitvā
                            bhūmāvākaṇṭhaṃ nikhātasya snehabhāvitasya dṛḍhasyopari
                            kumbhasyāropyoḍupenāpidhāya kṛṣṇamṛttikāvaliptaṃ
                            gomayāgnibhirupasvedayet; teṣāṃ yaḥ svarasaḥ kumbhaṃ
                            prapadyeta, tamaṣṭabhāgamadhusaṃprayuktaṃ dviguṇaghṛtamadyāt;
                            tatprayogādvarṣaśatamajaraṃ vayastiṣṭhatīti samanaṃ pūrveṇa// </p>
                        <p>(iti bhallātakakṣaudram/)</p>
                        <p xml:id="Ca.6.1.2.15">
                            <label>Ca.6.1.2.15 </label>
                            bhallātakatailapātraṃ sapayaskaṃ madhukena kalkenākṣamātreṇa
                            śatapākaṃ kuryāditi samānaṃ pūrveṇa// </p>
                        <p>(iti bhallātakatailam/)</p>
                        <p xml:id="Ca.6.1.2.16">
                            <label>Ca.6.1.2.16 </label>
                            &amp;bhallātakasarpiḥ, bhallātakakṣīraṃ, bhallātakakṣaudraṃ,
                            guḍabhallātakaṃ, bhallātakayūṣaḥ, bhallātakatailaṃ,
                            bhallātakapalalaṃ, bhallātakasaktavaḥ, bhallātakalavaṇaṃ,
                            bhallātakatarpaṇam, iti bhallātakavidhānamuktaṃ bhavati// </p>
                        <p>&amp;yogīndranāthasenas tu `evaṃ guḍabhallātakaṃ,
                            bhallātakayūṣo, bhallātakasarpiḥ, bhallātakapalalaṃ' ity ādi
                            pāṭhaṃ paṭhati. </p>
                        <p xml:id="Ca.6.1.2.17">
                            <label>Ca.6.1.2.17 </label>
                            bhavanti cātra---</p>
                        <lg>
                            <l>bhallātakāni tīkṣṇāni pākīnyagnisamāni ca/ </l>
                            <l>bhavantyamṛtakalpāni prayuktāni yathāvidhi// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.2.18">
                                <label>Ca.6.1.2.18 </label>
                                ete daśavidhāstveṣāṃ prayogāḥ parikīrtitāḥ/ </l>
                            <l>rogaprakṛtisātmyajñastān prayogān prakalpayet// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.2.19">
                                <label>Ca.6.1.2.19 </label>
                                kaphajo na sa rogo 'asti na vibandho 'asti kaścana/ </l>
                            <l>yaṃ na bhallātakaṃ hanyācchīghraṃ medhāgnivardhanam// </l>
                        </lg>
                        <p>(iti bhallātakavidhiḥ/)</p>
                        <p xml:id="Ca.6.1.2.20">
                            <label>Ca.6.1.2.20 </label>
                            prāṇakāmāḥ purā jīrṇāścyavanādyā maharṣayaḥ/ </p>
                        <p>rasāyanaiḥ śivairetairbabhūvuramitāyuṣaḥ// </p>
                        <p xml:id="Ca.6.1.2.21">
                            <label>Ca.6.1.2.21 </label>
                            &amp;brāhmaṃ tapo brāhmacaryamadhyātmadhyānameva ca/ </p>
                        <p>dīrghāyuṣo yathākāmaṃ saṃbhṛtya tridivaṃ gatāḥ// </p>
                        <p>&amp;`jñānaṃ' iti pā-.</p>
                        <p xml:id="Ca.6.1.2.22">
                            <label>Ca.6.1.2.22 </label>
                            tasmādāyuḥprakarṣārthaṃ prāṇakāmaiḥ sukhārthibhiḥ/ </p>
                        <p>rasāyanavidhiḥ sevyo vidhivatsusamāhitaiḥ// </p>
                        <p xml:id="Ca.6.1.2.23">
                            <label>Ca.6.1.2.23 </label>
                            tatra ślokaḥ---</p>
                        <lg>
                            <l>rasāyanānāṃ saṃyogāḥ siddhā bhūtahitaiṣiṇā/ </l>
                            <l>nirdiṣṭāḥ prāṇakāmīye <note>`sapta caivaṃ daśarṣiṇā' iti
                                    pā-.</note>saptatriṃśanmaharṣiṇā// </l>
                        </lg>
                        <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte cikitsāsthāne
                            rasāyanādhyāye prāṇakāmīyo nāma rasāyanapādo
                            dvitīyaḥ//2//</trailer>
                    </div>
                    <div n="3" subtype="pāda" type="level3">
                        <head> rasāyanādhyāye tṛtīyaḥ pādaḥ/ </head>
                        <p xml:id="Ca.6.1.3.1">
                            <label>Ca.6.1.3.1 </label>
                            athātaḥ karapracitīyaṃ rasāyanapādaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                        <p xml:id="Ca.6.1.3.2">
                            <label>Ca.6.1.3.2 </label>
                            iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                        <p xml:id="Ca.6.1.3.3">
                            <label>Ca.6.1.3.3 </label>
                            karapracitānāṃ yathoktaguṇānāmāmalakānāmuddhṛtāsthnāṃ
                            śuṣkacūrṇitānāṃ punarmāghe phālgune vā māse triḥsaptakṛtvaḥ
                            svarasaparipītānāṃ punaḥ śuṣkacūrṇīkṛtānāmāḍhakamekaṃ
                            grāhayet, atha jīvanīyānāṃ bṛṃhaṇīyānāṃ stanyajananānāṃ
                            śukajananānāṃ vayaḥsthāpanānāṃ <note>`ṣaḍvirecanaśatīyoktānāṃ'
                                iti pā-.</note>ṣaḍvirecanaśatāśritīyoktānāmauṣadhagaṇānāṃ
                            candanāgurudhavatiniśakhadiraśiṃśapāsanasārāṇāṃ
                                <note>`khaṇḍaśaḥ kṛtānāṃ' iti pā-.</note>cāṇuśaḥ
                            kṛttānāmabhayābibhītakapippalīvacācavyacitrakaviḍaṅgānāṃ ca
                            samastānāmāḍhakamekaṃ daśaguṇenāmbhasā sādhayet,
                            tasminnāḍhakāvaśeṣe rase supūte tānyāmalakacūrṇāni dattvā
                            gomayāgnibhirvaṃśavidalaśaratejanāgnibhirvā
                            sādhayedyāvadapanayādrasasya, tamanupadagdhamupahṛtyāyasīṣu
                            pātrīṣvāstīrya śoṣayet, suśuṣkaṃ tat kṛṣṇājinasyopari dṛṣadi
                            ślakṣṇapiṣṭamayaḥsthālyāṃ nidhāpayet samyak,
                            taccūrṇamayaścūrṇāṣṭabhāgasaṃprayuktaṃ
                            madhusarpirbhyāmagnibalamabhisamīkṣya prayojayediti// </p>
                        <p xml:id="Ca.6.1.3.4">
                            <label>Ca.6.1.3.4 </label>
                            bhavanti cātra---</p>
                        <lg>
                            <l>etadrasāyanaṃ pūrvaṃ vasiṣṭhaḥ kaśyapo 'aṅgirāḥ/ </l>
                            <l>jamadagnirbharadvājo bhṛguranye ca tadvidhāḥ// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.3.5">
                                <label>Ca.6.1.3.5 </label>
                                prayujya prayatā muktāḥ śramavyādhijarābhayāt/ </l>
                            <l>yāvadaicchaṃstapastepustatprabhāvānmahābalāḥ// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.3.6">
                                <label>Ca.6.1.3.6 </label>
                                idaṃ rasāyanaṃ cakre brahmā vārṣasahasrikam/ </l>
                            <l>jarāvyādhipraśamanaṃ buddhīndriyabalapradam// </l>
                            <l>(ityāmalakāyasaṃ brāhmarasāyanam/)</l>
                            <l xml:id="Ca.6.1.3.7">
                                <label>Ca.6.1.3.7 </label>
                                tapasā brahmacaryeṇa dhyānena praśamena ca/ </l>
                            <l>rasāyanavidhānena kālayuktena cāyuṣā// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.3.8">
                                <label>Ca.6.1.3.8 </label>
                                sthitā maharṣayaḥ pūrvaṃ, nahi kiñcidrasāyanam/ </l>
                            <l>grāmyānāmanyakāryāṇāṃ sidhyatyaprayatātmanām// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.3.9">
                                <label>Ca.6.1.3.9 </label>
                                saṃvatsaraṃ payovṛttirgavāṃ madhye vaset sadā/ </l>
                            <l>sāvitrīṃ manasā dhyāyan brahmacārī yatendriyaḥ// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.3.10">
                                <label>Ca.6.1.3.10 </label>
                                saṃvatsarānte paupīṃ vā māghīṃ vā phālgunīṃ tithim/ </l>
                            <l>tryahopavāsī śuklasya praviśyāmalakīvanam// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.3.11">
                                <label>Ca.6.1.3.11 </label>
                                bṛhatphalāḍhyamāruhya drumaṃ śākhāgataṃ phalam/ </l>
                            <l>gṛhītvā pāṇinā tiṣṭhejjapan brahmāmṛtāgamāt// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.3.12">
                                <label>Ca.6.1.3.12 </label>
                                tadā hyavaśyamamṛtaṃ vasatyāmalake kṣaṇam/ </l>
                            <l>śarkarāmadhukalpāni snehavanti mṛdūni ca// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.3.13">
                                <label>Ca.6.1.3.13 </label>
                                bhavantyamṛtasaṃyogāttāni yāvanti bhakṣayet/ </l>
                            <l>jīvedvarṣasahasrāṇi tāvantyāgatayauvanaḥ// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.3.14">
                                <label>Ca.6.1.3.14 </label>
                                sauhityameṣāṃ gatvā tu bhavatyamarasannibhaḥ/ </l>
                            <l>svayaṃ cāsyopatiṣṭhante śrīrvedā vāk ca rūpiṇī// </l>
                            <l>(iti kevalāmalakarasāyanam/)</l>
                            <l xml:id="Ca.6.1.3.15">
                                <label>Ca.6.1.3.15 </label>
                                triphalāyā rase mūtre gavāṃ kṣāre ca lāvaṇe/ </l>
                            <l>krameṇa ceṅgudīkṣāre kiṃśukakṣāra eva ca// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.3.16">
                                <label>Ca.6.1.3.16 </label>
                                tīkṣṇāyasasya patrāṇi vahnivarṇāni &amp;sādhayet/ </l>
                            <l>caturaṅguladīrghāṇi &amp;&amp;tilotsedhatanūni ca// </l>
                            <l>&amp;`vāpayet' iti pā-. &amp;&amp;`tilotsedhasamāni' iti
                                pā-.</l>
                            <l xml:id="Ca.6.1.3.17">
                                <label>Ca.6.1.3.17 </label>
                                jñātvā tānyañjanābhāni sūkṣmacūrṇāni kārayet/ </l>
                            <l>tāni cūrṇāni madhunā rasenāmalakasya ca// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.3.18">
                                <label>Ca.6.1.3.18 </label>
                                yuktāni lehavat kumbhe sthitāni ghṛtabhāvite/ </l>
                            <l>saṃvatsaraṃ nidheyāni yavapalle tathaiva ca// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.3.19">
                                <label>Ca.6.1.3.19 </label>
                                dadyādāloḍanaṃ māse sarvatrāloḍayan budhaḥ/ </l>
                            <l>saṃvatsarātyaye tasya prayogo madhusarpiṣā// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.3.20">
                                <label>Ca.6.1.3.20 </label>
                                prātaḥ prātarvalāpekṣī sātmyaṃ jīrṇe ca bhojanam/ </l>
                            <l>eṣa eva ca lauhānāṃ prayogaḥ saṃprakīrtitaḥ// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.3.21">
                                <label>Ca.6.1.3.21 </label>
                                nābhighātairna cātaṅkairjarayā na ca mṛtyunā/ </l>
                            <l>sa dhṛṣyaḥ syādgajaprāṇaḥ sadā cātibalendriyaḥ// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.3.22">
                                <label>Ca.6.1.3.22 </label>
                                dhīmān yaśasvī &amp;vāksiddhaḥ śrutadhārī
                                &amp;&amp;mahādhanaḥ/ </l>
                            <l>bhavet samāṃ prayuñjāno naro lauharasāyanam// </l>
                            <l>&amp;`vāgmī ca' iti pā-. &amp;&amp;`mahābalaḥ' iti pā-.</l>
                            <l xml:id="Ca.6.1.3.23">
                                <label>Ca.6.1.3.23 </label>
                                anenaiva vidhānena hemnaśca rajatasya ca/ </l>
                            <l>āyuḥprakarṣakṛtsiddhaḥ prayogaḥ sarvaroganut// </l>
                            <l>(iti lauhādirasāyanam/)</l>
                            <l xml:id="Ca.6.1.3.24">
                                <label>Ca.6.1.3.24 </label>
                                aindrī matsyākhyako brāhmī vacā brahmasuvarcalā/ </l>
                            <l>pippalyo lavaṇaṃ hema śaṅkhapuṣpī viṣaṃ ghṛtam// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.3.25">
                                <label>Ca.6.1.3.25 </label>
                                eṣāṃ triyavakān bhāgān hemasarpirviṣairvinā/ </l>
                            <l>dvau yavau tatra hemnastu tilaṃ dadyādviṣasya ca// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.3.26">
                                <label>Ca.6.1.3.26 </label>
                                sarpiṣaśca palaṃ dadyāttadaikadhyaṃ prayojayet/ </l>
                            <l>ghṛtaprabhūtaṃ sakṣaudraṃ jīrṇe cānnaṃ praśasyate// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.3.27">
                                <label>Ca.6.1.3.27 </label>
                                jarāvyādhipraśamanaṃ smṛtimedhākaraṃ param/ </l>
                            <l>āyuṣyaṃ pauṣṭikaṃ dhanyaṃ svaravarṇaprasādanam// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.3.28">
                                <label>Ca.6.1.3.28 </label>
                                paramojaskaraṃ caitat siddhamaindraṃ rasāyanam/ </l>
                            <l>nainat prasahate kṛtyā nālakṣmīrna viṣaṃ na ruk// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.3.29">
                                <label>Ca.6.1.3.29 </label>
                                śvitraṃ sakuṣṭhaṃ jaṭharāṇi gulmāḥ plīhā purāṇo
                                viṣamajvaraśca/ </l>
                            <l>medhāsmṛtijñānaharāśca rogāḥ śāmyantyanenātibalāśca vātāḥ// </l>
                            <l>(ityaindraṃ rasāyanam/)</l>
                            <l xml:id="Ca.6.1.3.30">
                                <label>Ca.6.1.3.30 </label>
                                maṇḍūkaparṇyāḥ svarasaḥ prayojyaḥ kṣīreṇa yaṣṭīmadhukasya
                                cūrṇam/ </l>
                            <l>raso guḍūcyāstu samūlapuṣpyāḥ kalkaḥ prayojyaḥ khalu
                                śaṅkhapuṣpyāḥ// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.3.31">
                                <label>Ca.6.1.3.31 </label>
                                āyuḥpradānyāmayanāśanāni balāgnivarṇasvaravardhanāni/ </l>
                            <l>medhyāni caitāni rasāyanāni medhyā viśeṣeṇa ca
                                śaṅkhapuṣpī// </l>
                            <l>(iti medhyarasāyanāni/)</l>
                            <l xml:id="Ca.6.1.3.32">
                                <label>Ca.6.1.3.32 </label>
                                pañcāṣṭau sapta daśa vā pippalīrmadhusarpiṣā/ </l>
                            <l>rasāyanaguṇānveṣī samāmekāṃ prayojayet// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.3.33">
                                <label>Ca.6.1.3.33 </label>
                                tisrastisrastu pūrvāhṇe bhuktvā 'agre bhojanasya ca/ </l>
                            <l>pippalyaḥ kiṃśukakṣārabhāvitā ghṛtabharjitāḥ// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.3.34">
                                <label>Ca.6.1.3.34 </label>
                                prayojyā madhusaṃmiśrā rasāyanaguṇaiṣiṇā/ </l>
                            <l>jetuṃ kāsaṃ kṣayaṃ śoṣaṃ śvāsaṃ hikkāṃ galāmayān// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.3.35">
                                <label>Ca.6.1.3.35 </label>
                                arśāṃsi grahaṇīdoṣaṃ pāṇḍutāṃ viṣamajvaram/ </l>
                            <l>vaisvaryaṃ pīnasaṃ śophaṃ gulmaṃ vātabalāsakam// </l>
                            <l>(iti pippalīrasāyanam/)</l>
                            <l xml:id="Ca.6.1.3.36">
                                <label>Ca.6.1.3.36 </label>
                                kramavṛddhyā daśāhāni &amp;daśapaippalikaṃ dinam/ </l>
                            <l>vardhayet payasā sārdhaṃ tathaivāpanayet punaḥ// </l>
                            <l>&amp;`daśapippalīkaṃ' iti pā-.</l>
                            <l xml:id="Ca.6.1.3.37">
                                <label>Ca.6.1.3.37 </label>
                                jīrṇe jīrṇe ca bhuñjīta ṣaṣṭikaṃ kṣīrasarpiṣā/ </l>
                            <l>pippalīnāṃ sahasrasya prayogo 'ayaṃ rasāyanam// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.3.38">
                                <label>Ca.6.1.3.38 </label>
                                piṣṭāstā balibhiḥ sevyāḥ, śṛtā madhyabalairnaraiḥ/ </l>
                            <l>&amp;cūrṇīkṛtā hṛasvabalairyojyā doṣāmayān prati// </l>
                            <l>&amp;`śītīkṛtāḥ' iti pā-.</l>
                            <l xml:id="Ca.6.1.3.39">
                                <label>Ca.6.1.3.39 </label>
                                daśapaippalikaḥ śreṣṭho madhyamaḥ &amp;ṣaṭ prakīrtitaḥ/ </l>
                            <l>prayogo yastriparyantaḥ sa kanīyān sa cābalaiḥ// </l>
                            <l>&amp;`ṣaṭ ṣaṭpaipalikaḥ yogaḥ' iti yogīndranāthasenaḥ.</l>
                            <l xml:id="Ca.6.1.3.40">
                                <label>Ca.6.1.3.40 </label>
                                bṛṃhaṇaṃ svaryamāyuṣyaṃ plīhodaravināśanam/ </l>
                            <l>vayasraḥ sthāpanaṃ medhyaṃ pippalīnāṃ rasāyanam// </l>
                            <l>(iti &amp;pippalīvardhamānaṃ rasāyanam/)
                                &amp;`vardamānapippalīrasāyanam' iti pā-. </l>
                            <l xml:id="Ca.6.1.3.41">
                                <label>Ca.6.1.3.41 </label>
                                jaraṇānte 'abhayāmekāṃ prāgbhuktād dve bibhītake/ </l>
                            <l>bhuktvā tu madhusarpirbhyāṃ catvāryāmalakāni ca// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.3.42">
                                <label>Ca.6.1.3.42 </label>
                                prayojayan samāmekāṃ triphalāyā rasāyanam/ </l>
                            <l>jīvedvarṣaśataṃ pūrṇamajaro 'avyādhireva ca// </l>
                            <l>(iti triphalārasāyanam/)</l>
                            <l xml:id="Ca.6.1.3.43">
                                <label>Ca.6.1.3.43 </label>
                                traiphalenāyasīṃ pātrīṃ kalkenālepayennavām/ </l>
                            <l>tamahorātrikaṃ lepaṃ pibet kṣaudrodakāplutam// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.3.44">
                                <label>Ca.6.1.3.44 </label>
                                prabhūtasnehamaśanaṃ jīrṇe tatra praśasyate/ </l>
                            <l>ajaro 'aruk samābhyāsājjīveccaiva samāḥ śatam// </l>
                            <l>(iti triphalārasāyanamaparam/)</l>
                            <l xml:id="Ca.6.1.3.45">
                                <label>Ca.6.1.3.45 </label>
                                madhukena tugākṣīryā pippalyā kṣaudrasarpiṣā/ </l>
                            <l>triphalā sitayā cāpi yuktā siddhaṃ rasāyanam// </l>
                            <l>(iti triphalārasāyanamaparam/)</l>
                            <l xml:id="Ca.6.1.3.46">
                                <label>Ca.6.1.3.46 </label>
                                &amp;sarvalauhaiḥ suvarṇena vacayā madhusarpiṣā/ </l>
                            <l>viḍaṅgapippalībhyāṃ ca triphalā lavaṇena ca// </l>
                            <l>&amp;`savairlohaiḥ trapusīsatāmrarūpyakṛṣṇalohaiḥ' iti
                                yogīndranāthasena.</l>
                            <l xml:id="Ca.6.1.3.47">
                                <label>Ca.6.1.3.47 </label>
                                saṃvatsaraprayogeṇa medhāsmṛtibalapradā/ </l>
                            <l>bhavatyāyuḥpradā dhanyā jarāroganibarhaṇī// </l>
                            <l>(iti triphalārasāyanamaparam/)</l>
                            <l xml:id="Ca.6.1.3.48">
                                <label>Ca.6.1.3.48 </label>
                                anamlaṃ ca kaṣāyaṃ ca kaṭu pāke śilājatu/ </l>
                            <l>nātyuṣṇaśītaṃ dhātubhyaścaturbhyastasya saṃbhavaḥ// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.3.49">
                                <label>Ca.6.1.3.49 </label>
                                hemnaśca rajatāttāmrād-&amp;varāt kṛṣṇāyasādapi/ </l>
                            <l>rasāyanaṃ tadvidhibhistadvṛṣyaṃ tacca roganut// </l>
                            <l>&amp;`varaṃ' iti pā-.</l>
                            <l xml:id="Ca.6.1.3.50">
                                <label>Ca.6.1.3.50 </label>
                                vātapittakaphaghnaiśca niryūhaistat subhāvitam/ </l>
                            <l>vīryotkarṣaṃ paraṃ yāti sarvairekaikaśo 'api vā// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.3.51">
                                <label>Ca.6.1.3.51 </label>
                                &amp;prakṣiptoddhṛtamapyenat punastat prakṣipedrase/ </l>
                            <l>koṣṇe saptāhametena vidhinā tasya bhāvanā// </l>
                            <l>&amp;`śitlājatu koṣṇe vātaharādikvāthe prakṣipya athainaṃ
                                raudre śoṣayet/ </l>
                            <l>pītatatkvāthamuddhṛtaṃ punarapi tad rase kvāthe prakṣipet/ </l>
                            <l>anena vidhinā saptāhaṃ (saptavārān) tasya bhāvanā' iti
                                gaṅgādharaḥ.</l>
                            <l xml:id="Ca.6.1.3.52">
                                <label>Ca.6.1.3.52 </label>
                                pūrvoktena vidhānena lohaiścūrṇīkṛtaiḥ saha/ </l>
                            <l>tat pītaṃ payasā dadyāddīrghamāyuḥ sukhānvitam// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.3.53">
                                <label>Ca.6.1.3.53 </label>
                                jarāvyādhipraśamanaṃ dehadārḍhya karaṃ param/ </l>
                            <l>medhāsmṛtikaraṃ dhanyaṃ kṣīrāśī tat prayojayet// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.3.54">
                                <label>Ca.6.1.3.54 </label>
                                prayogaḥ saptasaptāhāstrayaścaikaśca saptakaḥ/ </l>
                            <l>nirdiṣṭastrividhastasya paro madhyo 'avarastathā// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.3.55">
                                <label>Ca.6.1.3.55 </label>
                                palamardhapalaṃ karṣo mātrā tasya tridhā matā/ </l>
                            <l>jāterviśeṣaṃ savidhiṃ tasya vakṣyāmyataḥ param// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.3.56">
                                <label>Ca.6.1.3.56 </label>
                                hemādyāḥ sūryasaṃtaptāḥ sravanti giridhātavaḥ/ </l>
                            <l>jatvābhaṃ mṛdu mṛtsnācchaṃ yanmalaṃ tacchilājatu// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.3.57">
                                <label>Ca.6.1.3.57 </label>
                                madhuraśca satiktaśca japāpuṣpanibhaśca yaḥ/ </l>
                            <l>kaṭurvipāke śītaśca sa suvarṇasya nisravaḥ// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.3.58">
                                <label>Ca.6.1.3.58 </label>
                                rūpyasya kaṭukaḥ śvetaḥ śītaḥ svādu vipacyate/ </l>
                            <l>tāmrasya barhikaṇṭhābhastiktoṣṇaḥ pacyate kaṭu// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.3.59">
                                <label>Ca.6.1.3.59 </label>
                                yastu guggulukābhāsastiktako lavaṇānvitaḥ/ </l>
                            <l>kaṭurvipāke śītaśca sarvaśreṣṭhaḥ sa cāyasaḥ// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.3.60">
                                <label>Ca.6.1.3.60 </label>
                                gomūtragandhayaḥ sarve sarvakarmasu yaugikāḥ/ </l>
                            <l>rasāyanaprayogeṣu paścimastu viśiṣyate// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.3.61">
                                <label>Ca.6.1.3.61 </label>
                                yathākramaṃ vātapitte śleṣmapitte kaphe triṣu/ </l>
                            <l>viśeṣataḥ praśasyante malā hemādidhātujāḥ// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.3.62">
                                <label>Ca.6.1.3.62 </label>
                                śilājatuprayogeṣu vidāhīni gurūṇi ca/ </l>
                            <l>varjayet sarvakālaṃ tu &amp;kulatthān parivarjayet// </l>
                            <l>&amp;`kunakhān' iti pā-.</l>
                            <l xml:id="Ca.6.1.3.63">
                                <label>Ca.6.1.3.63 </label>
                                te hyatyantaviruddhatvādaśmano bhedanāḥ param/ </l>
                            <l>loke dṛṣṭāstatasteṣāṃ prayogaḥ pratiṣidhyate// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.3.64">
                                <label>Ca.6.1.3.64 </label>
                                payāṃsi &amp;takrāṇi rasāḥ sayūṣāstoyaṃ samūtrā vividhāḥ
                                kaṣāyāḥ/ </l>
                            <l>āloḍanārthaṃ girijasya śastāste te prayojyāḥ prasamīkṣya
                                kāryam// </l>
                            <l>&amp;`śuktāni' iti pā.</l>
                            <l xml:id="Ca.6.1.3.65">
                                <label>Ca.6.1.3.65 </label>
                                na so 'asti rogo bhuvi sādhyarūpaḥ śilāhvayaṃ yaṃ na jayet
                                prasahya/ </l>
                            <l>tat kālayogairvidhibhiḥ prayuktaṃ svasthasya corjāṃ vipulāṃ
                                dadāti// </l>
                        </lg>
                        <p>(iti śilājaturasāyanam/)</p>
                        <p xml:id="Ca.6.1.3.66">
                            <label>Ca.6.1.3.66 </label>
                            tatra ślokaḥ---</p>
                        <lg>
                            <l>karapracitike pāde daśa ṣaṭ ca maharṣiṇā/ </l>
                            <l>rasāyanānāṃ siddhānāṃ saṃyogāḥ samudāhṛtāḥ// </l>
                        </lg>
                        <trailer>ityagvineśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte cikitsāsthāne
                            rasāyanādhyāye karapracitīyo nāma
                            rasāyanapādastṛtīyaḥ//3//</trailer>
                        <trailer>samāptaścāyaṃ rasāyanādhyāyaḥ//1//</trailer>
                    </div>
                    <div n="4" subtype="pāda" type="level3">
                        <head>rasāyanādhyāye caturthaḥ pādaḥ/</head>
                        <p xml:id="Ca.6.1.4.1">
                            <label>Ca.6.1.4.1 </label>
                            athāta āyurvedasamutthānīyaṃ rasāyanapādaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                        <p xml:id="Ca.6.1.4.2">
                            <label>Ca.6.1.4.2 </label>
                            iti ha smāha bhāgavānātreyaḥ// </p>
                        <p xml:id="Ca.6.1.4.3">
                            <label>Ca.6.1.4.3 </label>
                            ṛṣayaḥ khalu kadācicchālīnā &amp;yāyāvarāśca
                            grāmyauṣadhyāhārāḥ santaḥ sāṃpannikā mandaceṣṭā nātikalyāśca
                            prāyeṇa babhūvuḥ/ </p>
                        <p>te sarvāsāmitikartavyatānāmasamarthāḥ santo
                            grāmyavāsakṛtamātmadoṣaṃ matvā pūrvanivāsamapagatagrāmyadoṣaṃ
                            śivaṃ puṇyamudāraṃ
                            medhyamagamyamasukṛtibhirgaṅgāprabhavamamaragandharvakinnarānucaritamanekaratnanicayamacintyādbhutaprabhāvaṃ
                            brāhmarṣiśiddhacāraṇānucaritaṃ
                            divyatīrthauṣadhiprabhavamatiśaraṇyaṃ
                            himavantamamarādhipatiguptaṃ jagmurbhṛgvaṅgiro
                            'atrivasiṣṭhakaśyapāgastyapulastyavāmadevāsitagautamaprabhṛtayo
                            maharṣayaḥ// </p>
                        <p>&amp;`śālāpraveśam arhantīti śālīnāḥ; gṛhaṃ nirmāya ekatra
                            kṛtāvasthānāḥ/ yāyāvarāḥ punaḥ punar gamanaśīlāḥ/
                            arthādisaṃpattyā saṃpannā eva saṃpannikāḥ' iti
                            yogīndranāthasenaḥ.</p>
                        <p xml:id="Ca.6.1.4.4">
                            <label>Ca.6.1.4.4 </label>
                            tānindraḥ sahasradṛgamaragururabravīt---svāgataṃ brahmavidāṃ
                            jñānatapodhanānāṃ brahmarṣīṇām/ </p>
                        <p>asti nanu vo glāniraprabhāvatvaṃa vaisvaryaṃ vaivarṇyaṃ ca
                            grāmyavāsakṛtamasukhamasukhānubandhaṃ ca; grāmyo hi vāso
                            mūlamaśastānāṃ, tat kṛtaḥ puṇyakṛdbhiranugrahaḥ prajānāṃ,
                            svaśarīramavekṣituṃ &amp;kālaḥ kālaścāyamāyurvedopadeśasya
                            brahmarṣīṇām; ātmanaḥ prajānāṃ cānugrahārthamāyurvedamaśvinau
                            mahyaṃ prāyacchatāṃ, prajāpatiraśvibhyāṃ, prajāpatye brahmā,
                            prajānāmalpamāyurjarāvyādhibahulamasukhamasukhānubandhamalpatvādalpatapodamaniyamadānādhyayanasaṃcayaṃ
                            matvā puṇyatamamāyuḥprakarṣakaraṃ
                            jarāvyādhipraśamanamūrjaskaramamṛtaṃ śivaṃ śaraṇyamudāraṃ
                            bhavanto mattaḥ śrotumarhatāthopadhārayituṃ prakāśayituṃ ca
                            prajānugrahārthamārṣaṃ brahma ca prati maitrīṃ
                            kāruṇyamātmanaścānuttamaṃ puṇyamudāraṃ brāhmamakṣayaṃ
                            karmeti// </p>
                        <p>&amp;`svaśarīram arakṣibhiḥ kālaścāyaṃ' iti pā-. </p>
                        <p xml:id="Ca.6.1.4.5">
                            <label>Ca.6.1.4.5 </label>
                            tacchrutvā vibudhapativacanamṛṣayaḥ sarva
                            evamaravaramṛgbhistuṣṭuvuḥ, prahṛṣṭāśca
                            tadvacanamabhinananduśceti// </p>
                        <p xml:id="Ca.6.1.4.6">
                            <label>Ca.6.1.4.6 </label>
                            athendrastadāyurvedāmṛtamṛṣibhyaḥ saṃkramyovāca---etat
                            sarvamanuṣṭheyam, ayaṃ ca śivaḥ kālo rasāyanānāṃ,
                            divyāścauṣadhayo &amp;himavatprabhavāḥ prāptavīryāḥ;
                            tadyathā---aindrī, brāhmī, payasyā, kṣīrapuṣpī, śrāvaṇī,
                            mahāśrāvaṇī, śatāvarī, vidārī, jīvantī, punarnavā, nāgabalā,
                            sthirā, vacā, chatrā, aticchatrā, medā, mehāmedā,
                            jīvanīyāścānyāḥ payasā prayuktāḥ ṣaṇmāsāt paramāyurvayaśca
                            taruṇamanāmayatvaṃ svaravarṇasaṃpadamupacayaṃ medhāṃ
                            smṛtimuttamabalamiṣṭāṃścāparān bhāvānāvahanti siddhāḥ// </p>
                        <p>&amp;`himavataḥ prabhāvāt' iti pā-. (itīndroktaṃ
                            rasāyanam/)</p>
                        <p xml:id="Ca.6.1.4.7">
                            <label>Ca.6.1.4.7 </label>
                            brahmasuvarcalā nāmauṣadhiryā hiraṇyakṣīrā puṣkarasadṛśapatrā,
                            ādityaparṇī nāmauṣadhiryā 'sūryakāntā' iti vijñāyate
                            suvarṇakṣīrā sūryamaṇḍalākārapuṣpā ca, nārīnāmauṣadhiḥ
                            'aśvabalā' iti vijñāyate yā &amp;balvajasadṛśapatrā,
                            kāṣṭhagodhā nāmauṣadhirgodhākārā, sarpānāmauṣadhiḥ sarpākārā,
                            somo nāmauṣadhirājaḥ &amp;&amp;pañcadaśaparvā sa somo iva
                            hīyate vardhate ca, padmā nāmauṣadhiḥ padmākārā padmaraktā
                            padmagandhā ca, ajā nāmauṣadhiḥ 'ajaśṛṅgī' iti vijñāyate, nīlā
                            nāmauṣadhistu nīlakṣīrā nīlapuṣpā latāpratānabahuleti;
                            āsāmoṣadhīnāṃ yāṃ yāmevopalabheta tasyāstasyāḥ svarasasya
                            sauhityaṃ gatvā snehabhāvitāyāmārdrapalāśadroṇyāṃ sapidhānāyāṃ
                            digvāsāḥ śayīta, tatra pralīyate, ṣaṇmāsena punaḥ saṃbhavati,
                            tasyājaṃ payaḥ pratyavasthāpanaṃ; ṣaṇmāsena devatānukārī
                            bhavati vayovarṇasvarākṛtibalaprabhābhiḥ, svayaṃ cāsya
                            sarvavācogatāni prādurbhavanti, divyaṃ cāsya cakṣuḥ śrotraṃ ca
                            bhavati, gatiryojanasahasraṃ,
                            daśavarṣasahasrāṇyāyuranupadravaṃ ceti// </p>
                        <p>&amp;`punarajasadṛśapatrā' iti pā-. &amp;&amp;`pañcadaśaparṇaḥ'
                            iti pā-.</p>
                        <p xml:id="Ca.6.1.4.8">
                            <label>Ca.6.1.4.8 </label>
                            bhavanti cātra---</p>
                        <lg>
                            <l> divyānāmoṣadhīnāṃ yaḥ prabhāvaḥ sa bhavadvidhaiḥ/ </l>
                            <l>śakyaḥ sodumaśakyastu syāt sodumakṛtātmabhiḥ// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.4.9">
                                <label>Ca.6.1.4.9 </label>
                                auṣadhīnāṃ prabhāveṇa tiṣṭhatāṃ sve ca karmaṇi/ </l>
                            <l>bhavatāṃ vikhilaṃ śreyaḥ sarvamevopapatsyate// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.4.10">
                                <label>Ca.6.1.4.10 </label>
                                vānaprasthairgṛhasthaiśca prayatairniyatātmabhiḥ/ </l>
                            <l>śakyā auṣadhayo hyetāḥ sevituṃ viṣayābhijāḥ// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.4.11">
                                <label>Ca.6.1.4.11 </label>
                                &amp;yāstu kṣetraguṇaisteṣāṃ madhyamena ca karmaṇā/ </l>
                            <l>mṛduvīryatarāstāsāṃ vidhirjñeyaḥ sa eva tu// </l>
                            <l>&amp;`tāstu' iti pā-.</l>
                            <l xml:id="Ca.6.1.4.12">
                                <label>Ca.6.1.4.12 </label>
                                paryeṣṭuṃ tāḥ prayoktuṃ vā ye 'asamarthāḥ sukhārthinaḥ/ </l>
                            <l>rasāyanavidhisteṣāmayamanyaḥ praśasyate// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.4.13">
                                <label>Ca.6.1.4.13 </label>
                                balyānāṃ jīvanīyānāṃ bṛṃhaṇīyāśca yā daśa/ </l>
                            <l>vayasaḥ sthāpanānāṃ ca khadirasyāsanasya ca// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.4.14">
                                <label>Ca.6.1.4.14 </label>
                                kharjūrāṇāṃ madhūkānāṃ mustānāmutpalasya ca/ </l>
                            <l>mṛdvīkānāṃ viḍaṅgānāṃ vacāyāścitrakasya ca// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.4.15">
                                <label>Ca.6.1.4.15 </label>
                                śatāvaryāḥ payasyāyāḥ pippalyā joṅgakasya ca/ </l>
                            <l>ṛddhyā nāgabalāyāśca dvāradāyā dhavasya ca// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.4.16">
                                <label>Ca.6.1.4.16 </label>
                                triphalākaṇṭakāryośca vidāryāścandanasya ca/ </l>
                            <l>ikṣūṇāṃ śaramūlānāṃ śrīparṇyāstiniśasya ca// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.4.17">
                                <label>Ca.6.1.4.17 </label>
                                rasāḥ prthak pṛthaggrāhyāḥ palāśakṣāra eva ca/ </l>
                            <l>eṣāṃ palonmitān bhāgān payo gavyaṃ caturguṇam// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.4.18">
                                <label>Ca.6.1.4.18 </label>
                                dve pātre tilatailasya dve ca gavyasya sarpiṣaḥ/ </l>
                            <l>tat sādhyaṃ sarvamekatra susiddhaṃ snehamuddharet// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.4.19">
                                <label>Ca.6.1.4.19 </label>
                                tatrāmalakacūrṇānāmāḍhakaṃ śatabhāvitam/ </l>
                            <l>svarasenaiva dātavyaṃ kṣaudrasyābhinavasya// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.4.20">
                                <label>Ca.6.1.4.20 </label>
                                śarkarācūrṇapātraṃ ca prasthamekaṃ pradāpayet/ </l>
                            <l>tugākṣīryāḥ sapippalyāḥ sthāpyaṃ saṃmūrcchitaṃ ca tat//
                            </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.4.21">
                                <label>Ca.6.1.4.21 </label>
                                sucaukṣe mārtike kumbhe māsārdhaṃ ghṛtabhāvite/ </l>
                            <l>mātrāmagnisamāṃ tasya tata ūrdhvaṃ prayojayet// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.4.22">
                                <label>Ca.6.1.4.22 </label>
                                hematāmrapravālānāmayasaḥ sphaṭikasya ca/ </l>
                            <l>muktāvaidūryaśaṅkhānāṃ cūrṇānāṃ rajatasya ca// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.4.23">
                                <label>Ca.6.1.4.23 </label>
                                prakṣipya ṣoḍaśīṃ mātrāṃ vihāyāyāsamaithunam/ </l>
                            <l>jīrṇe jīrṇe ca bhuñjīta ṣaṣṭikaṃ kṣīrasarpiṣā// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.4.24">
                                <label>Ca.6.1.4.24 </label>
                                sarvarogapraśamanaṃ vṛṣyamāyuṣyamuttamam/ </l>
                            <l>sattvasmṛtiśarīrāgnibuddhīndriyabalapradam// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.4.25">
                                <label>Ca.6.1.4.25 </label>
                                paramūrjaskaraṃ caiva varṇasvarakaraṃ tathā/ </l>
                            <l>viṣālakṣmīpraśamanaṃ sarvavācogatapradam// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.4.26">
                                <label>Ca.6.1.4.26 </label>
                                siddhārthatāṃ cābhinavaṃ vayaśca prajāpriyatvaṃ ca yaśaśca
                                loke/ </l>
                            <l>prayojyamicchadbhiridaṃ yathāvadrasāyanaṃ
                                brāhmamudāravīryam// </l>
                            <l>(itīndroktarasāyanamaparam/)</l>
                            <l xml:id="Ca.6.1.4.27">
                                <label>Ca.6.1.4.27 </label>
                                samarthānāmarogāṇāṃ dhīmatāṃ niyatātmanām/ </l>
                            <l>kṛṭīpraveśaḥ &amp;kṣaṇināṃ paricchadavatāṃ hitaḥ// </l>
                            <l>&amp;`kṣamiṇāṃ' iti pā-.</l>
                            <l xml:id="Ca.6.1.4.28">
                                <label>Ca.6.1.4.28 </label>
                                ato 'anyathā tu ye teṣāṃ sauryamārutiko vidhiḥ/ </l>
                            <l>tayoḥ śreṣṭhataraḥ pūrvo vidhiḥ sa tu suduṣkaraḥ// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.4.29">
                                <label>Ca.6.1.4.29 </label>
                                rasāyanavidhibhraṃśājjāyeran vyādhayo yadi/ </l>
                            <l>yathāsvamauṣadhaṃ teṣāṃ kāryaṃ muktvā rasāyanam// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.4.30">
                                <label>Ca.6.1.4.30 </label>
                                satyavādinamakrodhaṃ nivṛttaṃ madyamaithunāt/ </l>
                            <l>ahiṃsakamanāyāsaṃ praśāntaṃ priyavādinam// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.4.31">
                                <label>Ca.6.1.4.31 </label>
                                japaśaucaparaṃ dhīraṃ dānanityaṃ tapasvinam/ </l>
                            <l>devagobrāhmaṇācāryaguruvṛddhārcane ratam// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.4.32">
                                <label>Ca.6.1.4.32 </label>
                                ānṛśaṃsyaparaṃ nityaṃ nityaṃ &amp;karuṇavedinam/ </l>
                            <l>samajāgaraṇasvapnaṃ nityaṃ kṣīraghṛtāśinam// </l>
                            <l>&amp;`kāruṇyavedinam' iti pā-.</l>
                            <l xml:id="Ca.6.1.4.33">
                                <label>Ca.6.1.4.33 </label>
                                deśakālapramāṇajñaṃ yuktijñamanahaṅkṛtam/ </l>
                            <l>śastācāramasaṃkīrṇamadhyātmapravaṇendriyam// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.4.34">
                                <label>Ca.6.1.4.34 </label>
                                upāsitāraṃ vṛddhānāmāstikānāṃ jitātmanām/ </l>
                            <l>dharmaśāstraparaṃ vidyānnaraṃ nityarasāyanam// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.4.35">
                                <label>Ca.6.1.4.35 </label>
                                guṇairetaiḥ samuditaiḥ prayuṅkte yo rasāyanam/ </l>
                            <l>rasāyanaguṇān sarvān yathoktān sa samaśnute// </l>
                            <l>(ityācārarasāyanam/)</l>
                            <l xml:id="Ca.6.1.4.36">
                                <label>Ca.6.1.4.36 </label>
                                yathāsthūlamanirvāhya doṣāñchārīramānasān/ </l>
                            <l>rasāyanaguṇairjanturyujyate na kadācana// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.4.37">
                                <label>Ca.6.1.4.37 </label>
                                yogā hyāyuḥprakarṣārthā jarāroganibarhaṇāḥ/ </l>
                            <l>manaḥśarīraśuddhānāṃ sidhyanti prayatātmanām// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.4.38">
                                <label>Ca.6.1.4.38 </label>
                                tadetanna bhavedvācyaṃ sarvameva hatātmasu/ </l>
                            <l>&amp;arujebhyo 'advijātibhyaḥ śuśrūṣā yeṣu nāsti ca// </l>
                            <l>&amp;`arajobhyaḥ' iti pā-.</l>
                            <l xml:id="Ca.6.1.4.39">
                                <label>Ca.6.1.4.39 </label>
                                ye rasāyanasaṃyogā vṛṣyayogāśca ye matāḥ/ </l>
                            <l>yaccoṣadhaṃ vikārāṇāṃ sarvaṃ tadvaidyasaṃśrayam// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.4.40">
                                <label>Ca.6.1.4.40 </label>
                                prāṇācāryaṃ budhastasmāddhīmantaṃ vedapāragam/ </l>
                            <l>aśvināviva devendraḥ pūjayedatiśaktitaḥ// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.4.41">
                                <label>Ca.6.1.4.41 </label>
                                aśvinau devabhiṣajau yajñavāhāviti smṛtau/ </l>
                            <l>yajñasya hi śiraśchinnaṃ punastābhyāṃ samāhitam// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.4.42">
                                <label>Ca.6.1.4.42 </label>
                                praśīrṇā daśanāḥ pūṣṇo netre naṣṭe bhagasya ca/ </l>
                            <l>vajriṇaśca bhujastambhastābhyāmeva cikitsitaḥ// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.4.43">
                                <label>Ca.6.1.4.43 </label>
                                cikitsitaśca śītāṃśurgṛhīto rājayakṣmaṇā/ </l>
                            <l>somābhipatitaścandraḥ kṛtastābhyāṃ punaḥ sukhī// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.4.44">
                                <label>Ca.6.1.4.44 </label>
                                bhārgavaścyavanaḥ kāmī vṛddhaḥ san vikṛtiṃ gataḥ/ </l>
                            <l>vītavarṇasvaropetaḥ kṛtastābhyāṃ punaryuvā// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.4.45">
                                <label>Ca.6.1.4.45 </label>
                                etaiścānyaiśca bahubhiḥ karmabhirbhiṣaguttamau/ </l>
                            <l>babhūvaturbhṛśaṃ pūjyāvindrādīnāṃ mahātmanām// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.4.46">
                                <label>Ca.6.1.4.46 </label>
                                grahāḥ stotrāṇi mantrāṇi &amp;tathā nānāhavīṃṣi ca/ </l>
                            <l>&amp;&amp;dhūmrāśca paśavastābhyāṃ prakalpyante
                                dvijātibhiḥ// </l>
                            <l>&amp;`tathā 'anyāni havīṃṣi ca' iti pā-.
                                &amp;&amp;`dhūmāśca' iti pā-.</l>
                            <l xml:id="Ca.6.1.4.47">
                                <label>Ca.6.1.4.47 </label>
                                prātaśca savane somaṃ śakro 'aśvibhyāṃ sahāśnute/ </l>
                            <l>sautrāmaṇyāṃ ca bhagavānaśvibhyāṃ saha modate// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.4.48">
                                <label>Ca.6.1.4.48 </label>
                                indrāgnī cāśvinau caiva stūyante prāyaśo dvijaiḥ/ </l>
                            <l>stūyante vedavākyeṣu na tathā 'anyā hi devatāḥ// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.4.49">
                                <label>Ca.6.1.4.49 </label>
                                ajarairamaraistāvadvibudhaiḥ sādhipairdhruvaiḥ/ </l>
                            <l>pūjyete prayatairevamaśvinau bhiṣajāviti// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.4.50">
                                <label>Ca.6.1.4.50 </label>
                                mṛtyuvyādhijarāvaśyairduḥkhaprāyaiḥ sukhārthibhiḥ/ </l>
                            <l>kiṃ punarbhiṣajo martyaiḥ syurnātiśaktitaḥ// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.4.51">
                                <label>Ca.6.1.4.51 </label>
                                śīlavānmatimān yukto &amp;dvijātiḥ śāstrapāragaḥ/ </l>
                            <l>prāṇibhirguruvat pūjyaḥ prāṇācāryaḥ sa hi smṛtaḥ// </l>
                            <l>&amp;`trijātiḥ' iti pā-.</l>
                            <l xml:id="Ca.6.1.4.52">
                                <label>Ca.6.1.4.52 </label>
                                vidyāsamāptau &amp;bhiṣajo dvitīyā jātirucyate/ </l>
                            <l>aśnute vaidyaśabdaṃ hi na vaidyaḥ pūrvajanmanā// </l>
                            <l>&amp;`bhiṣjastṛtīyā' iti pā-.</l>
                            <l xml:id="Ca.6.1.4.53">
                                <label>Ca.6.1.4.53 </label>
                                vidyāsamāptau brāhmaṃ vā sattvamārṣamathāpi vā/ </l>
                            <l>dhruvamāviśati &amp;jñānāttasmadvaidyo dvijaḥ smṛtaḥ// </l>
                            <l>&amp;`jñānāttasmadvaidyastrijaḥ' iti pā-. `prathamā jātiḥ
                                mātṛgarbhato janma, dvitīyā jātirupanayanāt, tṛtīyā tu
                                vaidyavidyāsamāptau; ataḥ śāstrapārago vaidyaḥ
                                vidyāsamāptilakṣaṇatṛtīyajanmanā trija ucyate' iti
                                yogīndranāthasenaḥ.</l>
                            <l xml:id="Ca.6.1.4.54">
                                <label>Ca.6.1.4.54 </label>
                                nābhidhyāyenna cākrośedahitaṃ na samācaret/ </l>
                            <l>prāṇācāryaṃ budhaḥ kaścidicchannāyuranitvaram// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.4.55">
                                <label>Ca.6.1.4.55 </label>
                                cikitsitastu &amp;saṃśrutya yo vā 'asaṃśrutya mānavaḥ/ </l>
                            <l>nopākaroti vaidyāya nāsti tasyeha niṣkṛtiḥ// </l>
                            <l>&amp;`yo mānavo vaidyena cikitsito rogamuktaḥ san vaidyaṃ
                                saṃśrutya pratiśrutya pratijñāya asaṃtya vā nopākaroti
                                dhanādikaṃ na dadāti iha loke paratrāpi ca tasya niṣkṛtiḥ
                                nistāro nāsti' iti yogīndranāthasenaḥ.</l>
                            <l xml:id="Ca.6.1.4.56">
                                <label>Ca.6.1.4.56 </label>
                                bhiṣagapyāturān sarvān svasutāniva yatnavān/ </l>
                            <l>ābādhebhyo hi saṃrakṣedicchan dharmamanuttamam// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.4.57">
                                <label>Ca.6.1.4.57 </label>
                                dharmārthaṃ &amp;cārthakāmārthamāyurvedo maharṣibhiḥ/ </l>
                            <l>prakāśito dharmaparairicchadbhiḥ sthānamakṣaram// </l>
                            <l>&amp;`nārthakāmārthaṃ' iti pā-.</l>
                            <l xml:id="Ca.6.1.4.58">
                                <label>Ca.6.1.4.58 </label>
                                nārthārthaṃ nāpi kāmārthamatha bhūtadayāṃ prati/ </l>
                            <l>vartate yaścikitsāyāṃ sa sarvamativartate// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.4.59">
                                <label>Ca.6.1.4.59 </label>
                                kurvate ye tu vṛttyarthaṃ cikitsāpaṇyavikrayam/ </l>
                            <l>te hitvā kāñcanaṃ rāśiṃ pāṃśurāśimupāsate// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.4.60">
                                <label>Ca.6.1.4.60 </label>
                                dāruṇaiḥ kṛṣyamāṇānāṃ gadairvaivasvatakṣayam/ </l>
                            <l>chittvā vaivasvatān pāśān jīvitaṃ yaḥ prayacchati// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.4.61">
                                <label>Ca.6.1.4.61 </label>
                                dharmārthadātā sadṛśastasya nehopalabhyate/ </l>
                            <l>na hi jīvitadānāddhi dānamanyadviśiṣyate// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.4.62">
                                <label>Ca.6.1.4.62 </label>
                                paro bhūtadayā dharma iti matvā cikitsayā/ </l>
                            <l>vartate yaḥ sa siddhārthaḥ sukhamatyantamaśnute// </l>
                        </lg>
                        <p xml:id="Ca.6.1.4.63">
                            <label>Ca.6.1.4.63 </label>
                            tatra ślokau---</p>
                        <lg>
                            <l> āyurvedasamutthānaṃ divyauṣadhividhiṃ śubham/ </l>
                            <l>amṛtālpāntaraguṇaṃ siddhaṃ ratnarasāyanam// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.1.4.64">
                                <label>Ca.6.1.4.64 </label>
                                siddhebhyo brahmacāribhyo yaduvācāmareśvaraḥ/ </l>
                            <l>āyurvedasamutthāne tat sarvaṃ saṃprakāśitam// </l>
                        </lg>
                        <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte
                            cikitsitasthāne rasāyanādhyāye āyurvedasamutthānīyo nāma
                            rasāyanapādaścaturthaḥ//4//</trailer>
                    </div>
                    <trailer>samāptaścāyaṃ rasāyanādhyāyaḥ//1//</trailer>
                </div>
                <div n="2" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>dvitīyo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <div n="1" subtype="pāda" type="level3">
                        <head>vājīkaraṇādhyāye prathamaḥ pādaḥ/</head>
                        <p xml:id="Ca.6.2.1.1">
                            <label>Ca.6.2.1.1 </label>
                            athātaḥ saṃyogaśaramūlīyaṃ vājīkaraṇapādaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                        <p xml:id="Ca.6.2.1.2">
                            <label>Ca.6.2.1.2 </label>
                            iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.1.3">
                                <label>Ca.6.2.1.3 </label>
                                vājīkaraṇamanvicchet puruṣo nityamātmavān/ </l>
                            <l>tadāyattau hi dharmārthau prītiśca yaśa eva ca// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.1.4">
                                <label>Ca.6.2.1.4 </label>
                                putrasyāyatanaṃ hyetadguṇāścaite sutāśrayāḥ/ </l>
                            <l>vājīkaraṇamagryaṃ ca kṣetraṃ strī yā praharṣiṇī// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.1.5">
                                <label>Ca.6.2.1.5 </label>
                                iṣṭā hyekaikaśo 'apyarthā paraṃ prītikarā smṛtāḥ/ </l>
                            <l>kiṃ punaḥ strīśarīre ye saṅghātena pratiṣṭhitāḥ// </l>
                            <l>(saṅghāto hīndriyārthānāṃ strīṣu nānyatra vidyate/)</l>
                            <l xml:id="Ca.6.2.1.6">
                                <label>Ca.6.2.1.6 </label>
                                stryāśrayo hīndriyārtho yaḥ sa prītijanano 'adhikam/ </l>
                            <l>strīṣu prītirviśeṣeṇa strīṣvapatyaṃ pratiṣṭhitam// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.1.7">
                                <label>Ca.6.2.1.7 </label>
                                dharmārthau strīṣu lakṣmīśca strīṣu lokāḥ pratiṣṭhitāḥ/ </l>
                            <l>surūpā yauvanasthā yā lakṣaṇairyā vibhūṣitā// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.1.8">
                                <label>Ca.6.2.1.8 </label>
                                yā vaśyā śikṣitā yā ca sā strī vṛṣyatamā matā/ </l>
                            <l>nānābhaktyā tu lokasya daivayogācca yoṣitām// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.1.9">
                                <label>Ca.6.2.1.9 </label>
                                taṃ taṃ prāpya vivardhante naraṃ rūpādayo guṇāḥ/ </l>
                            <l>vayorūpavacohāvairyā yasya paramāṅganā// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.1.10">
                                <label>Ca.6.2.1.10 </label>
                                praviśatyāśu hṛdayaṃ daivādvā karmaṇo 'api vā/ </l>
                            <l>hṛdayotsavarūpā yā yā samānamanaḥśayā// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.1.11">
                                <label>Ca.6.2.1.11 </label>
                                samānasattvā yā vaśyā yā yasya prīyate priyaiḥ/ </l>
                            <l>yā pāśabhūtā sarveṣāmindriyāṇāṃ parairguṇaiḥ// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.1.12">
                                <label>Ca.6.2.1.12 </label>
                                yayā viyukto nistrīkamaratirmanyate jagat/ </l>
                            <l>yasyā ṛte śarīraṃ nā dhatte śūnyamivendriyaiḥ// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.1.13">
                                <label>Ca.6.2.1.13 </label>
                                śokodvegāratibhayairyāṃ dṛṣṭvā nābhibhūyate/ </l>
                            <l>yāti yāṃ prāpya visrambhaṃ dṛṣṭvā hṛṣyatyatīva yām// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.1.14">
                                <label>Ca.6.2.1.14 </label>
                                apūrvāmiva yāṃ yāti nityaṃ harṣātivegataḥ/ </l>
                            <l>gatvā garvā 'api bahuśo yāṃ tṛptiṃ naiva gacchati// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.1.15">
                                <label>Ca.6.2.1.15 </label>
                                sā strī vṛṣyatamā tasya nānābhāvā hi mānavāḥ/ </l>
                            <l>atulyagotrāṃ vṛṣyāṃ ca prahṛṣṭāṃ nirupadravām// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.1.16">
                                <label>Ca.6.2.1.16 </label>
                                śuddhasnātāṃ vrajennārīmapatyārthī nirāmayaḥ/ </l>
                            <l>acchāyaścaikaśākhaśca niṣphalaśca yathā drumaḥ// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.1.17">
                                <label>Ca.6.2.1.17 </label>
                                aniṣṭagandhaścaikaśca nirapatyastathā naraḥ/ </l>
                            <l>citradīpaḥ saraḥ śuṣkamadhāturdhātusannibhaḥ// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.1.18">
                                <label>Ca.6.2.1.18 </label>
                                niṣprajastṛṇapūlīti mantavyaḥ puruṣākṛtiḥ/ </l>
                            <l>apratiṣṭhaśca nagnaśca śūnyaścaikendriyaśca nā// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.1.19">
                                <label>Ca.6.2.1.19 </label>
                                mantavyo niṣkriyaścaiva yasyāpatyaṃ na vidyate/ </l>
                            <l>bahumūrtirbahumukho bahuvyūho bahukriyaḥ// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.1.20">
                                <label>Ca.6.2.1.20 </label>
                                bahucakṣurbahujñāno bahvātmā ca bahuprajaḥ/ </l>
                            <l>maṅgalyo 'ayaṃ praśasyo 'ayaṃ dhanyo 'ayaṃ vīryavānayam//
                            </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.1.21">
                                <label>Ca.6.2.1.21 </label>
                                bahuśākho 'ayamiti ca stūyate nā bahuprajaḥ/ </l>
                            <l>prītirbalaṃ sukhaṃ vṛttirvistāro &amp;vipulaṃ kulam// </l>
                            <l>&amp;`vibhavaḥ' iti pā-.</l>
                            <l xml:id="Ca.6.2.1.22">
                                <label>Ca.6.2.1.22 </label>
                                yaśo lokāḥ sukhodarkāstuṣṭiścāpatyasaṃśritāḥ/ </l>
                            <l>tasmādapatyamanvicchan guṇāṃścāpatyasaṃśritān// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.1.23">
                                <label>Ca.6.2.1.23 </label>
                                vājīkaraṇanityaḥ syādicchan kāmasukhāni ca/ </l>
                            <l>upabhogasukhān siddhān vīryāpatyavivardhanān// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.1.24">
                                <label>Ca.6.2.1.24 </label>
                                vājīkaraṇasaṃyogān pravakṣyāmyata uttaram/ </l>
                            <l>śaramūlekṣumūlāni kāṇḍekṣuḥ sekṣuvālikā// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.1.25">
                                <label>Ca.6.2.1.25 </label>
                                śatāvarī payasyā ca vidārī kaṇṭakārikā/ </l>
                            <l>jīvantī jīvako medā vīrā carṣabhako balā// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.1.26">
                                <label>Ca.6.2.1.26 </label>
                                ṛddhirgokṣurakaṃ rāsnā sātmaguptā punarnavā/ </l>
                            <l>eṣāṃ tripalikān &amp;bhāgān māṣāṇāmāḍhakaṃ navam// </l>
                            <l>&amp;`pṛtak tripalikān kṛtvā' iti pā-. </l>
                            <l xml:id="Ca.6.2.1.27">
                                <label>Ca.6.2.1.27 </label>
                                vipācayejjaladroṇe caturbhāgaṃ ca śeṣayet/ </l>
                            <l>tatra peṣyāṇi madhukaṃ drākṣā phalgūni pippalī// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.1.28">
                                <label>Ca.6.2.1.28 </label>
                                ātmaguptā madhūkāni kharjūrāṇi śatāvarī/ </l>
                            <l>vidāryāmalakekṣūṇāṃ rasasya ca pṛthak pṛthak// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.1.29">
                                <label>Ca.6.2.1.29 </label>
                                sarpiṣaścāḍhakaṃ dadyāt kṣīradroṇaṃ ca tadbhiṣak/ </l>
                            <l>sādhayedghṛtaśeṣaṃ ca supūtaṃ yojayet punaḥ// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.1.30">
                                <label>Ca.6.2.1.30 </label>
                                śarkarāyāstugākṣīryāścūrṇaiḥ prasthonmataiḥ pṛthak/ </l>
                            <l>palaiścaturbhirmāgadhyāḥ palena maricasya ca// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.1.31">
                                <label>Ca.6.2.1.31 </label>
                                tvagelākeśarāṇāṃ ca cūrṇairardhapalonmitaiḥ/ </l>
                            <l>madhunaḥ kuḍavābhyāṃ ca dvābhyāṃ tatkārayedbhiṣak// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.1.32">
                                <label>Ca.6.2.1.32 </label>
                                palikā &amp;gulikāstyānāstā yathāgni prayojayet/ </l>
                            <l>eṣa vṛṣyaḥ paraṃ yogo bṛṃhaṇo balavardhanaḥ// </l>
                            <l>&amp;`kṛtvā' iti pā.</l>
                            <l xml:id="Ca.6.2.1.33">
                                <label>Ca.6.2.1.33 </label>
                                anenāśva ivodīrṇo balī liṅgaṃ samarpayet/ </l>
                            <l>(iti vṛṃhaṇīguṭikā/) māṣāṇāmātmaguptāyā bījānāmāḍhakaṃ
                                navam// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.1.34">
                                <label>Ca.6.2.1.34 </label>
                                jīvakarṣabhakau vīrāṃ medāmṛddhiṃ śatāvarīm/ </l>
                            <l>madhukaṃ cāśvagandhāṃ ca sādhayet kuḍavonmitām// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.1.35">
                                <label>Ca.6.2.1.35 </label>
                                rase tasmin ghṛtaprasthaṃ gavyaṃ daśaguṇaṃ payaḥ/ </l>
                            <l>vidārīṇāṃ rasaprasthaṃ prasthamikṣurasasya ca// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.1.36">
                                <label>Ca.6.2.1.36 </label>
                                dattvā mṛdvagninā sādhyaṃ siddhaṃ sarpirnidhāpayet/ </l>
                            <l>śarkarāyāstugākṣīryāḥ kṣaudrasya ca pṛthak pṛthak// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.1.37">
                                <label>Ca.6.2.1.37 </label>
                                bhāgāṃścatuṣpalāṃstatra pippalyāścāvapet palam/ </l>
                            <l>palaṃ pūrvamato līḍhvā tato 'annamupayojayet// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.1.38">
                                <label>Ca.6.2.1.38 </label>
                                ya icchedakṣayaṃ śukraṃ śephasaścottamaṃ balam/ </l>
                            <l>(iti vājīkaraṇaṃ ghṛtam/) śarkarā māṣavidalāstugākṣīrī payo
                                ghṛtam// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.1.39">
                                <label>Ca.6.2.1.39 </label>
                                godhūmacūrṇaṣaṣṭhāni sarpiṣyutkārikāṃ pacet/ </l>
                            <l>tāṃ nātipakvāṃ mṛditāṃ kaukkuṭe madhure rase// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.1.40">
                                <label>Ca.6.2.1.40 </label>
                                sugandhe prakṣipeduṣṇe yathā sāndrībhavedrasaḥ/ </l>
                            <l>eṣa piṇḍdaraso vṛṣyaḥ pauṣṭiko balavardhanaḥ// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.1.41">
                                <label>Ca.6.2.1.41 </label>
                                anenāśva ivodīrṇo &amp;balī liṅgaṃ samarpayet/ </l>
                            <l>śikhitittirihaṃsānāmevaṃ piṇḍaraso mataḥ/ </l>
                            <l>balavarṇasvarakaraḥ pumāṃstena vṛṣāyate// </l>
                            <l>&amp;`ivodīrṇabalaḥ' iti pā-. (iti
                                &amp;vājīkaraṇapiṇḍarasāḥ/) &amp;`vājīkarī lapsikā' iti
                                pā-.</l>
                            <l xml:id="Ca.6.2.1.42">
                                <label>Ca.6.2.1.42 </label>
                                ghṛtaṃ māṣān sabastāṇḍān sādhayenmāhiṣe rase/ </l>
                            <l>bharjayettaṃ rasaṃ pūtaṃ phalāmlaṃ navasarpiṣi// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.1.43">
                                <label>Ca.6.2.1.43 </label>
                                īṣatsalavaṇaṃ yuktaṃ dhānyajīrakanāgaraiḥ/ </l>
                            <l>eṣa vṛṣyaśca balyaśca bṛṃhaṇaśca rasottamaḥ// </l>
                            <l>(iti &amp;vṛṣyamāhiṣarasaḥ/) &amp;`vājīkarī lapsikā' iti
                                pā-.</l>
                            <l xml:id="Ca.6.2.1.44">
                                <label>Ca.6.2.1.44 </label>
                                caṭakāṃstittirirase tittirīn kaukkuṭe rase/ </l>
                            <l>kukkuṭān bārhiṇarase hāṃse bārhiṇameva ca// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.1.45">
                                <label>Ca.6.2.1.45 </label>
                                navasarpiṣi saṃtaptān phalāmlān kārayedrasān/ </l>
                            <l>madhurān vā yathāsātmyaṃ gandhāḍhyān balavardhanām// </l>
                            <l>(ityanye vṛṣyarasāḥ/)</l>
                            <l xml:id="Ca.6.2.1.46">
                                <label>Ca.6.2.1.46 </label>
                                tṛptiṃ caṭakamāṃsānāṃ gatvā yo 'anupibet payaḥ/ </l>
                            <l>na tasya liṅgaśaithilyaṃ syānna śukrakṣayo niśi// </l>
                            <l>(iti vṛṣyamāṃsam/)</l>
                            <l xml:id="Ca.6.2.1.47">
                                <label>Ca.6.2.1.47 </label>
                                māṣayūṣeṇa yo bhuktvā ghṛtāḍhyaṃ ṣaṣṭikaudanam/ </l>
                            <l>payaḥ pibati rātriṃ sa kṛtsnāṃ jāgarti vegavān// </l>
                            <l>(iti vṛṣyamāṣayogaḥ/)</l>
                            <l xml:id="Ca.6.2.1.48">
                                <label>Ca.6.2.1.48 </label>
                                na nā svapiti rātriṣu &amp;nityastabdhena śephasā/ </l>
                            <l>tṛptaḥ kukkuṭamāṃsānāṃ bhṛṣṭānāṃ nakraretasi// </l>
                            <l>&amp;`nistabdhena ca' iti pā-. (iti &amp;vṛṣyaḥ
                                kukkuṭamāṃsaprayogaḥ/) &amp;`vṛṣyaśukrarasaḥ' iti pā-.</l>
                            <l xml:id="Ca.6.2.1.49">
                                <label>Ca.6.2.1.49 </label>
                                niḥsrāvya matsyāṇḍarasaṃ bhṛṣṭaṃ sarpiṣi bhakṣayet/ </l>
                            <l>haṃsabarhiṇadakṣāṇāmevamaṇḍāni bhakṣayet// </l>
                        </lg>
                        <p>(iti vṛṣyo 'aṇḍarasaḥ/)</p>
                        <p xml:id="Ca.6.2.1.50">
                            <label>Ca.6.2.1.50 </label>
                            bhavataścātra---</p>
                        <lg>
                            <l>srotaḥsu śuddheṣvamale śarīre vṛṣyaṃ yadā<note>`yadādyaṃ'
                                    iti pā-.</note> nā mitamatti kāle/ </l>
                            <l>vṛṣāyate tena paraṃ manuṣyastadbṛṃhaṇaṃ caiva balapradaṃ
                                ca// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.1.51">
                                <label>Ca.6.2.1.51 </label>
                                tasmāt purā śodhanameva kāryaṃ balānurūpaṃ na hi
                                vṛṣyayogāḥ/ </l>
                            <l>sidhyanti dehe maline prayuktāḥ <note>`mliṣṭe' iti
                                    pā-.</note>kliṣṭe yathā vāsasi rāgayogāḥ// </l>
                        </lg>
                        <p xml:id="Ca.6.2.1.52">
                            <label>Ca.6.2.1.52 </label>
                            tatra ślokau---</p>
                        <lg>
                            <l> vājīkaraṇasāmarthyaṃ kṣetraṃ strī yasya caiva yā/ </l>
                            <l>ye doṣā nirapatyānāṃ guṇāḥ putravatāṃ ca ye// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.1.53">
                                <label>Ca.6.2.1.53 </label>
                                daśa pañca ca saṃyogā vīryāpatyavivardhanāḥ/ </l>
                            <l>uktāste śaramūlīye pāde puṣṭibalapradāḥ// </l>
                        </lg>
                        <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte cikitsāsthāne
                            vājīkaraṇādhyāye saṃyogaśaramūlīyo nāma vājīkaraṇapādaḥ
                            prathamaḥ//1// </trailer>
                    </div>
                    <div n="2" subtype="pāda" type="level3">
                        <head> vājīkaraṇādhyāye dvitīyaḥ pādaḥ/</head>
                        <p xml:id="Ca.6.2.2.1">
                            <label>Ca.6.2.2.1 </label>
                            athāta āsiktakṣīrikaṃ vājīkaraṇapādaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                        <p xml:id="Ca.6.2.2.2">
                            <label>Ca.6.2.2.2 </label>
                            iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.2.3">
                                <label>Ca.6.2.2.3 </label>
                                āsiktakṣīramāpūrṇamaśuṣkaṃ śuddhaṣaṣṭikam/ </l>
                            <l>&amp;udūkhale samāpothya pīḍayet kṣīramarditam// </l>
                            <l>&amp;`kṣuṇṇaṃ vimarditaṃ kṣīre pīḍayet susamāhitaḥ' iti
                                pā-.</l>
                            <l xml:id="Ca.6.2.2.4">
                                <label>Ca.6.2.2.4 </label>
                                gṛhītvā taṃ rasaṃ pūtaṃ gavyena payasā saha/ </l>
                            <l>bījānāmātmaguptāyā dhānyamāṣarasena ca// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.2.5">
                                <label>Ca.6.2.2.5 </label>
                                balāyāḥ śūrpaparṇyośca jīvantyā jīvakasya &amp;ca/ </l>
                            <l>ṛddhyarṣabhakakākolīśvadaṃṣṭrāmadhukasya ca// </l>
                            <l>&amp;`ṛṣabhasya ca kākolīmadhukānāṃ rasena ca' iti pā-.</l>
                            <l xml:id="Ca.6.2.2.6">
                                <label>Ca.6.2.2.6 </label>
                                śatāvaryā vidāryāśca drākṣākharjūrayorapi/ </l>
                            <l>saṃyuktaṃ mātrayā vaidyaḥ sādhayettatra cāvapet// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.2.7">
                                <label>Ca.6.2.2.7 </label>
                                tugākṣīryāḥ samāṣāṇāṃ śālīnāṃ ṣaṣṭikasya ca/ </l>
                            <l>godhūmānāṃ ca cūrṇāni yaiḥ sa sāndrībhavedrasaḥ// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.2.8">
                                <label>Ca.6.2.2.8 </label>
                                sāndrībhūtaṃ ca kuryāt prabhūtamadhuśarkaram/ </l>
                            <l>guli(ṭi)kā badaraistulyāstāśca sarpiṣi bharjayet// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.2.9">
                                <label>Ca.6.2.2.9 </label>
                                tā yathāgni prayuñjānaḥ kṣīramāṃsarasāśanaḥ/ </l>
                            <l>paśyatyapatyaṃ vipulaṃ vṛddho 'apyātmajamakṣayam// </l>
                            <l>(ityapatyakarī ṣaṣṭikādiguṭikā/)</l>
                            <l xml:id="Ca.6.2.2.10">
                                <label>Ca.6.2.2.10 </label>
                                caṭakānāṃ sahaṃsānāṃ dakṣāṇāṃ śikhināṃ tathā/ </l>
                            <l>śiśumārasya nakrasya bhiṣak śukrāṇi saṃharet// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.2.11">
                                <label>Ca.6.2.2.11 </label>
                                gavyaṃ sarpirvarāhasya kuliṅgasya vasāmapi/ </l>
                            <l>ṣaṣṭikānāṃ ca cūrṇāni cūrṇaṃ &amp;godhūmakasya ca// </l>
                            <l>&amp;`gaudhūmikaṃ tathā' iti pā-.</l>
                            <l xml:id="Ca.6.2.2.12">
                                <label>Ca.6.2.2.12 </label>
                                ebhiḥ pūpalikāḥ kāryāḥ śaṣkulyo vartikāstathā/ </l>
                            <l>pūpā dhānāśca vividhā bhakṣyāścānye pṛthagvidhāḥ// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.2.13">
                                <label>Ca.6.2.2.13 </label>
                                eṣāṃ prayogādbhsakṣyāṇāṃ stabdhenāpūrṇaretasā/ </l>
                            <l>śephasā vājivadyāti yāvadicchaṃ striyo naraḥ// </l>
                            <l>(iti vṛṣyapūpalikādiyogāḥ/)</l>
                            <l xml:id="Ca.6.2.2.14">
                                <label>Ca.6.2.2.14 </label>
                                ātmaguptāphalaṃ māṣān kharjūrāṇi śatāvarīm/ </l>
                            <l>śṛṅgāṭakāni mṛdvīkāṃ sādhayet prasṛtonmitam// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.2.15">
                                <label>Ca.6.2.2.15 </label>
                                kṣīraprasthaṃ jalaprasthametat prasthāvaśeṣitam/ </l>
                            <l>śuddhena vāsasā pūtaṃ yojayet prasṛtaistribhiḥ// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.2.16">
                                <label>Ca.6.2.2.16 </label>
                                śarkarāyāstugākṣīryāḥ sarpiṣo 'abhinavasya ca/ </l>
                            <l>tat pāyayeta sakṣaudraṃ ṣaṣṭikānnaṃ ca bhojayet// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.2.17">
                                <label>Ca.6.2.2.17 </label>
                                jarāparīto 'apyabalo yogenānena vindati/ </l>
                            <l>naro 'apatyaṃ suvipulaṃ yuveva ca sa hṛṣyati// </l>
                            <l>(ityapatyakaraḥ svarasaḥ/)</l>
                            <l xml:id="Ca.6.2.2.18">
                                <label>Ca.6.2.2.18 </label>
                                kharjūrīmastakaṃ māṣān payasyāṃ ca śatāvarīm/ </l>
                            <l>kharjūrāṇi madhūkāni mṛdvīkāmajaḍāphalam// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.2.19">
                                <label>Ca.6.2.2.19 </label>
                                palonmitāni &amp;matimān sādhayet salilāḍhake/ </l>
                            <l>tena pādāvaśeṣeṇa kṣīraprasthaṃ vipācayet// </l>
                            <l>&amp;`sarvāṇi' iti pā-.</l>
                            <l xml:id="Ca.6.2.2.20">
                                <label>Ca.6.2.2.20 </label>
                                kṣīraśeṣeṇa tenādyād ghṛtāḍhyaṃ ṣaṣṭikaudanam/ </l>
                            <l>saśarkareṇa saṃyoga eṣa vṛṣyaḥ paraṃ smṛtaḥ// </l>
                            <l>(iti vṛṣyakṣīram/)</l>
                            <l xml:id="Ca.6.2.2.21">
                                <label>Ca.6.2.2.21 </label>
                                jīvakarṣabhakau medāṃ jīvantīṃ śrāvaṇīdvayam/ </l>
                            <l>kharjūraṃ ma dhukaṃ drākṣāṃ pippalīṃ viśvabheṣajam// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.2.22">
                                <label>Ca.6.2.2.22 </label>
                                śṛṅgāṭakaṃ vidārīṃ ca navaṃ sarpiḥ payo jalam/ </l>
                            <l>siddhaṃ ghṛtāvaśeṣaṃ taccharkarākṣaudrapādikam// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.2.23">
                                <label>Ca.6.2.2.23 </label>
                                ṣaṣṭikānnena saṃyuktamupayojyaṃ yathābalam/ </l>
                            <l>vṛṣyaṃ balyaṃ ca kaṇṭhyaṃ bṛṃhaṇamuttamam// </l>
                            <l>(iti vṛṣyaghṛtam/)</l>
                            <l xml:id="Ca.6.2.2.24">
                                <label>Ca.6.2.2.24 </label>
                                dadhnaḥ saraṃ śaraccandrasannibhaṃ doṣavarjitam/ </l>
                            <l>śarkarākṣaudramaricaistugākṣīryā ca buddhimān// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.2.25">
                                <label>Ca.6.2.2.25 </label>
                                yuktyā yuktaṃ sasūkṣmailaṃ nave &amp;kumbhe śucau paṭe/ </l>
                            <l>mārjitaṃ prakṣipecchīte ghṛtāḍhye ṣaṣṭikaudane// </l>
                            <l>&amp;`kuṇḍe' iti pā-.</l>
                            <l xml:id="Ca.6.2.2.26">
                                <label>Ca.6.2.2.26 </label>
                                pibenmātrāṃ rasālāyāstaṃ bhuktvā &amp;ṣaṣṭikaudanam/ </l>
                            <l>varṇasvarabalopetaḥ pumāṃstena vṛṣāyate// </l>
                            <l>&amp;`tamadyādupariṣṭācca rasālāṃ mātrayā pibet' iti pā-.
                                (vṛṣyo dadhisaraprayogaḥ/)</l>
                            <l xml:id="Ca.6.2.2.27">
                                <label>Ca.6.2.2.27 </label>
                                candrāṃśukalpaṃ payasā ghṛtāḍhyaṃ ṣaṣṭikaudanam/ </l>
                            <l>śarkarāmadhusaṃyuktaṃ prayuñjāno vṛṣāyate// </l>
                            <l>(iti vṛṣyaḥ ṣaṣṭikaudanaprayogaḥ/)</l>
                            <l xml:id="Ca.6.2.2.28">
                                <label>Ca.6.2.2.28 </label>
                                tapte sarpiṣi nakrāṇḍaṃ tāmracūḍāṇḍamiśritam/ </l>
                            <l>yuktaṃ ṣaṣṭikacūrṇena sarpiṣā 'abhinavena ca// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.2.29">
                                <label>Ca.6.2.2.29 </label>
                                paktvā pūpalikāḥ khādedvāruṇīmaṇḍapo naraḥ/ </l>
                            <l>ya icchedaśvavadgantuṃ prasektuṃ gajavacca yaḥ// </l>
                            <l>(iti vṛṣyapūpalikāḥ/)</l>
                            <l xml:id="Ca.6.2.2.30">
                                <label>Ca.6.2.2.30 </label>
                                bhavataścātra--- etaiḥ prayogairvidhivadvapuṣmān
                                &amp;vīryopapanno balavarṇayuktaḥ/ </l>
                            <l>harṣānvito vājivadaṣṭavarṣo bhavet samarthaśca
                                varāṅganāsu// </l>
                            <l>&amp;`snehopapannaḥ' iti pā-.</l>
                            <l xml:id="Ca.6.2.2.31">
                                <label>Ca.6.2.2.31 </label>
                                yadyacca kiñcinmanasaḥ priyaṃ syādramyā vanāntāḥ pulināni
                                śailāḥ/ </l>
                            <l>iṣṭāḥ striyo bhūṣaṇagandhamālyaṃ priyā vayasyāśca tadatra
                                &amp;yogyam// </l>
                            <l>&amp;`yojyam' iti pā-.</l>
                        </lg>
                        <p xml:id="Ca.6.2.2.32">
                            <label>Ca.6.2.2.32 </label>
                            tatra ślokaḥ---</p>
                        <lg>
                            <l>āsiktakṣīrike pāde ye yogāḥ parikīrtitāḥ/ </l>
                            <l>aṣṭāvapatyakāmaiste prayojyāḥ pauruṣārthibhiḥ// </l>
                        </lg>
                        <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte cikitsāsthāne
                            vājīkaraṇādhyāye āsiktakṣīriko nāma vājīkaraṇapādo
                            dvitīyaḥ//2//</trailer>
                    </div>
                    <div n="3" subtype="pāda" type="level3">
                        <head>vājīkaraṇādhyāye tṛtīyaḥ pādaḥ/</head>
                        <p xml:id="Ca.6.2.3.1">
                            <label>Ca.6.2.3.1 </label>
                            athāto māṣaparṇabhṛtīyaṃ vājīkaraṇapādaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                        <p xml:id="Ca.6.2.3.2">
                            <label>Ca.6.2.3.2 </label>
                            iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.3.3">
                                <label>Ca.6.2.3.3 </label>
                                māṣaparṇabhṛtāṃ dhenuṃ ghṛṣṭiṃ puṣṭāṃ catuḥstanīm/ </l>
                            <l>samānavarṇavatsāṃ ca jīvadvatsāṃ ca buddhimān// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.3.4">
                                <label>Ca.6.2.3.4 </label>
                                rohiṇīmathavā kṛṣṇāmūrdhvaśṛṅgīmadāruṇām/ </l>
                            <l>ikṣvādāmarjunādāṃ vā sāndrakṣīrāṃ ca dhārayet// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.3.5">
                                <label>Ca.6.2.3.5 </label>
                                kevalaṃ tu payastasyāḥ śṛtaṃ vā 'aśṛtameva vā/ </l>
                            <l>śarkarākṣaudrasarpirbhiryuktaṃ tadvṛṣyamuttamam// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.3.6">
                                <label>Ca.6.2.3.6 </label>
                                śukralairjīvanīyaiśca bṛṃhaṇairbalavardhanaiḥ/ </l>
                            <l>kṣīrasaṃjanānaiścaiva payaḥ siddhaṃ pṛthak pṛthak// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.3.7">
                                <label>Ca.6.2.3.7 </label>
                                yuktaṃ godhūmacūrṇena saghṛtakṣaudraśarkaram/ </l>
                            <l>paryāyeṇa prayoktavyamicchatā śukramakṣayam// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.3.8">
                                <label>Ca.6.2.3.8 </label>
                                medāṃ payasyāṃ jīvantīṃ vidārīṃ kaṇṭakārikām/ </l>
                            <l>śvadaṃṣṭāṃ kṣīrikāṃ māṣān godhūmāñchāliṣaṣṭikān// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.3.9">
                                <label>Ca.6.2.3.9 </label>
                                payasyardhodake &amp;paktvā kārṣikānāḍhakonmite/ </l>
                            <l>vivarjayet payaḥśeṣaṃ tat pūtaṃ kṣaudrasarpiṣā// </l>
                            <l>&amp;`siddhān' iti pā-.</l>
                            <l xml:id="Ca.6.2.3.10">
                                <label>Ca.6.2.3.10 </label>
                                yuktaṃ saśarkaraṃ pītvā vṛddhaḥ saptatiko 'api vā/ </l>
                            <l>vipulaṃ labhate 'apatyaṃ yuveva ca sa hṛṣyati// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.3.11">
                                <label>Ca.6.2.3.11 </label>
                                maṇḍalairjātarūpasya tasyā eva payaḥ śṛtam/ </l>
                            <l>apatyajananaṃ siddhaṃ saghṛtakṣaudraśarkaram// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.3.12">
                                <label>Ca.6.2.3.12 </label>
                                triṃśat supiṣṭāḥ pippalyaḥ prakuñce tailasarpiṣoḥ/ </l>
                            <l>bhṛṣṭāḥ saśarkarākṣaudrāḥ kṣīradhārāvadohitāḥ// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.3.13">
                                <label>Ca.6.2.3.13 </label>
                                pītvā yathābalaṃ cordhvaṃ ṣaṣṭikaṃ kṣīrasarpiṣā/ </l>
                            <l>bhuktvā na rātrimastabdhaṃ liṅgaṃ paśyati nā kṣarat// </l>
                            <l>(iti vṛṣyaḥ pippalīyogaḥ/)</l>
                            <l xml:id="Ca.6.2.3.14">
                                <label>Ca.6.2.3.14 </label>
                                śvadaṃṣṭrāyā vidāryāśca rase kṣīracaturguṇe/ </l>
                            <l>ghṛtāḍhyaḥ sādhito vṛṣyo māṣaṣaṣṭikapāyasaḥ// </l>
                            <l>(iti vṛṣyapāyasayogaḥ/)</l>
                            <l xml:id="Ca.6.2.3.15">
                                <label>Ca.6.2.3.15 </label>
                                phalānāṃ jīvanīyānāṃ snigdhānāṃ rucikāriṇām/ </l>
                            <l>kuḍavaścūrṇitānāṃ syāt svayaṅguptāphalasya ca// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.3.16">
                                <label>Ca.6.2.3.16 </label>
                                kuḍavaścaiva māṣāṇāṃ dvau dvau ca tilamudgayoḥ/ </l>
                            <l>godhūmaśālicūrṇānāṃ kuḍavaḥ kuḍavo bhavet// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.3.17">
                                <label>Ca.6.2.3.17 </label>
                                sarpiṣaḥ kuḍavaścaikastat sarvaṃ &amp;kṣīramarditam/ </l>
                            <l>paktvā pūpalikāḥ khādedbahvyaḥ syuryasya yoṣitaḥ// </l>
                            <l>&amp;`sarpiṣaḥ kuḍavaścaiva kṣīreṇa mṛditaṃ ca tat' iti
                                pā-. (iti vṛṣyapūpalikāḥ/)</l>
                            <l xml:id="Ca.6.2.3.18">
                                <label>Ca.6.2.3.18 </label>
                                ghṛtaṃ śatāvarīgarbhaṃ kṣīre daśaguṇe pacet/ </l>
                            <l>śarkarāpippalīkṣaudrayuktaṃ tadvṛṣyamuttamam// </l>
                            <l>(iti vṛṣyaṃ śatāvarīghṛtam/)</l>
                            <l xml:id="Ca.6.2.3.19">
                                <label>Ca.6.2.3.19 </label>
                                karṣaṃ madhukacūrṇasya &amp;ghṛtakṣaudrasamāṃśikam/ </l>
                            <l>prayuṅkte yaḥ &amp;&amp;payaścānu nityavegaḥ sa nā bhavet// </l>
                            <l>&amp;`ghṛtakṣaudrasamanvitam' iti pā-. &amp;&amp;`payo
                                'anupānaṃ yo lihyāt' iti pā-. (iti vṛṣyamadhukayogaḥ/)</l>
                            <l xml:id="Ca.6.2.3.20">
                                <label>Ca.6.2.3.20 </label>
                                ghṛtakṣīrāśano nirbhīrnirvyādhirnityago yuvā/ </l>
                            <l>saṅkalpapravaṇo nityaṃ naraḥ strīṣu vṛṣāyate// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.3.21">
                                <label>Ca.6.2.3.21 </label>
                                kṛtaikakṛtyāḥ siddhārthā ye cānyo 'anyānuvartinaḥ/ </l>
                            <l>kalāsu kuśalāstulyāḥ sattvena vayasā ca ye// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.3.22">
                                <label>Ca.6.2.3.22 </label>
                                kulamāhātmyadākṣiṇyaśīlaśaucasamanvitāḥ/ </l>
                            <l>ye kāmanityā ye hṛṣṭā ye viśokā gatavyathāḥ// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.3.23">
                                <label>Ca.6.2.3.23 </label>
                                ye tulyaśīlā ye bhaktā ye priyā ye priyaṃvadāḥ/ </l>
                            <l>tairnaraḥ saha visrabdhaḥ suvayasyairvṛṣāyate// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.3.24">
                                <label>Ca.6.2.3.24 </label>
                                abhyaṅgotsādanasnānagandhamālyavibhūṣaṇaiḥ/ </l>
                            <l>gṛhaśayyāsanasukhairvāsobhirahataiḥ priyaiḥ// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.3.25">
                                <label>Ca.6.2.3.25 </label>
                                vihaṅgānāṃ rutairiṣṭaiḥ strīṇāṃ cābharaṇasvanaiḥ/ </l>
                            <l>saṃvāhanairvarastrīṇāmiṣṭānāṃ ca vṛṣāyate// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.3.26">
                                <label>Ca.6.2.3.26 </label>
                                mattadvirephācaritāḥ sapadmāḥ salilāśayāḥ/ </l>
                            <l>jātyutpalasugandhīni śītagarbhagṛhāṇi ca// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.3.27">
                                <label>Ca.6.2.3.27 </label>
                                nadyaḥ phenottarīyāśca girayo nīlasānavaḥ/ </l>
                            <l>unnatirnīlameghānāṃ, ramyacandrodayā niśāḥ// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.3.28">
                                <label>Ca.6.2.3.28 </label>
                                vāyavaḥ sukhasaṃsparśāḥ kumudākaragandhinaḥ/ </l>
                            <l>ratibhogakṣamā &amp;rātryaḥ saṅkocāguruvallabhāḥ// </l>
                            <l>&amp;`nāryaḥ' iti pā-.</l>
                            <l xml:id="Ca.6.2.3.29">
                                <label>Ca.6.2.3.29 </label>
                                sukhāḥ sahāyāḥ parapuṣṭaghuṣṭāḥ phullā vanāntā
                                viśadānnapānāḥ/ </l>
                            <l>gāndharvaśabdāśca sugandhayogāḥ sattvaṃ viśālaṃ
                                nirupadravaṃ ca// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.3.30">
                                <label>Ca.6.2.3.30 </label>
                                siddhārthatā cābhinavaśca kāmaḥ strī cāyudhaṃ
                                sarvamihātmajasya/ </l>
                            <l>vayo navaṃ jātamadaśca kālo harṣasya yoniḥ paramā narāṇām//
                            </l>
                        </lg>
                        <p xml:id="Ca.6.2.3.31">
                            <label>Ca.6.2.3.31 </label>
                            tatra ślokaḥ---</p>
                        <lg>
                            <l>praharṣayonayo yogā vyākhyātā daśa pañca ca/ </l>
                            <l>māṣaparṇabhṛtīye 'asmin pāde &amp;śukrabalapradāḥ// </l>
                            <l>&amp;`puṣṭibalapradāḥ' iti pā-.</l>
                        </lg>
                        <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte cikitsāsthāne
                            vājīkaraṇādhyāye māṣaparṇabhṛtīyo nāma
                            vājīkaraṇapādastṛtīyaḥ//3//</trailer>
                    </div>
                    <div n="4" subtype="pāda" type="level3">
                        <head>vājīkaraṇādhyāye caturthaḥ pādaḥ/</head>
                        <p xml:id="Ca.6.2.4.1">
                            <label>Ca.6.2.4.1 </label>
                            athātaḥ pumāñjātabalādikaṃ vājīkaraṇapādaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                        <p xml:id="Ca.6.2.4.2">
                            <label>Ca.6.2.4.2 </label>
                            iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.4.3">
                                <label>Ca.6.2.4.3 </label>
                                pumān yathā jātabalo yāvadicchaṃ striyo vrajet/ </l>
                            <l>yathā cāpatyavān sadyo bhavettadupadekṣyate// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.4.4">
                                <label>Ca.6.2.4.4 </label>
                                na hi jātabalāḥ sarve narāścāpatyabhāginaḥ/ </l>
                            <l>bṛhaccharīrā balinaḥ santi nārīṣu durbalāḥ// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.4.5">
                                <label>Ca.6.2.4.5 </label>
                                santi &amp;cālpāśrayāḥ strīṣu balavanto bahuprajāḥ/ </l>
                            <l>prakṛtyā cābalāḥ santi santi cāmayadurbalāḥ// </l>
                            <l>&amp;`cālpabalāḥ' iti pā-.</l>
                            <l xml:id="Ca.6.2.4.6">
                                <label>Ca.6.2.4.6 </label>
                                narāścaṭakavat kecid vrajanti bahuśaḥ striyam/ </l>
                            <l>gajavacca prasiñcanti kecinna bahugāminaḥ// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.4.7">
                                <label>Ca.6.2.4.7 </label>
                                kālayogabalāḥ kecit kecidabhyasanadhruvāḥ/ </l>
                            <l>kecit &amp;prayatnairvyajyante vṛṣāḥ kecit svabhāvataḥ// </l>
                            <l>&amp;`prayatnairbāhyante' iti pā-.</l>
                            <l xml:id="Ca.6.2.4.8">
                                <label>Ca.6.2.4.8 </label>
                                tasmāt prayogān vakṣyāmo durbalānāṃ balapradān/ </l>
                            <l>sukhopabhogān balināṃ bhūyaśca balavardhanān// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.4.9">
                                <label>Ca.6.2.4.9 </label>
                                pūrvaṃ śuddhaśarīrāṇāṃ &amp;nirūhaiḥ sānuvāsanaiḥ/ </l>
                            <l>balāpekṣī prayuñjīta śukrāpatyavivardhanān// </l>
                            <l>&amp;`nirūhān sānuvāsanān' iti pā-.</l>
                            <l xml:id="Ca.6.2.4.10">
                                <label>Ca.6.2.4.10 </label>
                                ghṛtatailarasakṣīraśarkarāmadhusaṃyutāḥ/ </l>
                            <l>bastayaḥ saṃvidhātavyāḥ kṣīramāṃsarasāśinām// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.4.11">
                                <label>Ca.6.2.4.11 </label>
                                piṣṭvā varāhamāṃsāni dattvā maricasaindhave/ </l>
                            <l>kolavadgulikāḥ kṛtvā tapte sarpiṣi &amp;vartayet// </l>
                            <l>&amp;`bharjayet' iti pā-.</l>
                            <l xml:id="Ca.6.2.4.12">
                                <label>Ca.6.2.4.12 </label>
                                &amp;vartanastambhitāstāśca prakṣepyāḥ kaukkuṭe rase/ </l>
                            <l>ghṛtāḍhye gandhapiśune dadhidāḍimasārike// </l>
                            <l>&amp;`bharjanastambhitāḥ' iti pā-.</l>
                            <l xml:id="Ca.6.2.4.13">
                                <label>Ca.6.2.4.13 </label>
                                yathā na bhindyādguli(ṭi)kāstathā taṃ sādhayedrasam/ </l>
                            <l>taṃ piban bhakṣayaṃstāśca labhate śukramakṣayam// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.4.14">
                                <label>Ca.6.2.4.14 </label>
                                māṃsānāmevamanyeṣāṃ medyānāṃ kārayedbhiṣak/ </l>
                            <l>guṭikāḥ sarasāstāsāṃ prayogaḥ śukravardhanaḥ// </l>
                            <l>(iti vṛṣyā māṃsaguṭikāḥ/)</l>
                            <l xml:id="Ca.6.2.4.15">
                                <label>Ca.6.2.4.15 </label>
                                māṣānaṅkuritāñchuddhān vituṣān sājaḍāphalān/ </l>
                            <l>ghṛtāḍhye māhiṣarase dadhidāḍimasārike// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.4.16">
                                <label>Ca.6.2.4.16 </label>
                                prakṣipenmātrayā yukto dhānyajīrakanāgaraiḥ/ </l>
                            <l>bhuktaḥ pītaśca sa rasaḥ kurute śukramakṣayam// </l>
                            <l>(iti vṛṣyo māhiṣarasaḥ/)</l>
                            <l xml:id="Ca.6.2.4.17">
                                <label>Ca.6.2.4.17 </label>
                                ārdrāṇi matsyamāṃsāni śapharīrvā subharjitāḥ/ </l>
                            <l>tapte sarpiṣi yaḥ khādet sa gacchet strīṣu na kṣayam// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.4.18">
                                <label>Ca.6.2.4.18 </label>
                                ghṛtabhṛṣṭān rase cchāge rohitān phalasārike/ </l>
                            <l>anupītarasān snigdhānapatyārthī prayojayet// </l>
                            <l>(iti vṛṣyavṛtabhṛṣṭamatsyamāṃsāni/)</l>
                            <l xml:id="Ca.6.2.4.19">
                                <label>Ca.6.2.4.19 </label>
                                &amp;kuṭṭakaṃ matsyamāṃsānāṃ hiṅgusaindhavadhānyakaiḥ/ </l>
                            <l>yuktaṃ godhūmacūrṇena ghṛte pūpalikāḥ pacet// </l>
                            <l>&amp;`kuṭṭitaṃ' iti pā-.</l>
                            <l xml:id="Ca.6.2.4.20">
                                <label>Ca.6.2.4.20 </label>
                                māhiṣe ca rase matsyān snigdhāmlalavaṇān pacet/ </l>
                            <l>rase cānugate māṃsaṃ pothayettatra cāvapet// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.4.21">
                                <label>Ca.6.2.4.21 </label>
                                maricaṃ jīrakaṃ dhānyamalpaṃ hiṅgu navaṃ ghṛtam/ </l>
                            <l>māṣapūpalikānāṃ tadgarbhārthamupakalpayet// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.4.22">
                                <label>Ca.6.2.4.22 </label>
                                etau pūpalikāyogau bṛṃhaṇau balavardhanau/ </l>
                            <l>harṣasaubhāgyadau putryau paraṃ śukrābhivardhanau// </l>
                            <l>(iti vṛṣyau pūpalikāyogau/)</l>
                            <l xml:id="Ca.6.2.4.23">
                                <label>Ca.6.2.4.23 </label>
                                māṣātmaguptāgodhūmaśāliṣaṣṭikapaiṣṭikam/ </l>
                            <l>śarkarāyā vidāryāśca cūrṇamikṣurakasya ca// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.4.24">
                                <label>Ca.6.2.4.24 </label>
                                saṃyojya masṛṇe kṣīre ghṛte pūpalikāḥ pacet/ </l>
                            <l>payo 'anupānāstāḥ śīghraṃ kurvanti vṛṣatāṃ parām// </l>
                            <l>(iti vṛṣyā māṣādipūpalikāḥ/)</l>
                            <l xml:id="Ca.6.2.4.25">
                                <label>Ca.6.2.4.25 </label>
                                śarkarāyāstulaikā syādekā gavyasya sarpiṣaḥ/ </l>
                            <l>prastho vidāryāścūrṇasya pippalyāḥ prastha eva ca// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.4.26">
                                <label>Ca.6.2.4.26 </label>
                                ardhāḍhakaṃ tugākṣīryāḥ kṣaudrasyābhinavasya ca/ </l>
                            <l>tatsarvaṃ mūrcchitaṃ tiṣṭhenmārtike ghṛtabhājane// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.4.27">
                                <label>Ca.6.2.4.27 </label>
                                mātrāmagnisamāṃ tasya prātaḥ prātaḥ prayojayet/ </l>
                            <l>eṣa vṛṣyaḥ paraṃ yogo balyo bṛṃhaṇa eva ca// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.4.28">
                                <label>Ca.6.2.4.28 </label>
                                śatāvaryā vidāryāśca tathā māṣātmaguptayoḥ/ </l>
                            <l>śvadaṃṣṭrāyāśca &amp;niṣkvāthāñjaleṣu ca pṛthak pṛthak// </l>
                            <l>&amp;`niṣkvāthanalvaṇeṣu pṛthak pṛthak' iti pā-. </l>
                            <l xml:id="Ca.6.2.4.29">
                                <label>Ca.6.2.4.29 </label>
                                sādhayitvā ghṛtaprasthaṃ payasyaṣṭaguṇe punaḥ/ </l>
                            <l>śarkarāmadhuyuktaṃ tadapatyārthī prayojayet// </l>
                            <l>(ityapatyakaraṃ ghṛtam/)</l>
                            <l xml:id="Ca.6.2.4.30">
                                <label>Ca.6.2.4.30 </label>
                                ghṛtapātraṃ śataguṇe vidārīsvarase pacet/ </l>
                            <l>siddhaṃ punaḥ śataguṇe gavye payasi sādhayet// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.4.31">
                                <label>Ca.6.2.4.31 </label>
                                śarkarāyāstugākṣīryāḥ kṣaudrasyekṣurakasya ca/ </l>
                            <l>pippalyāḥ sājaḍāyāśca bhāgaiḥ pādāṃśikairyutam// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.4.32">
                                <label>Ca.6.2.4.32 </label>
                                guli(ṭi)kāḥ kārayedvaidyo yathā sthūlamudumbaram/ </l>
                            <l>tāsāṃ prayogāt puruṣaḥ kuliṅga iva hṛṣyati// </l>
                            <l>(iti vṛṣyaguṭikāḥ/)</l>
                            <l xml:id="Ca.6.2.4.33">
                                <label>Ca.6.2.4.33 </label>
                                sitopalāpalaśataṃ tadardhaṃ navasarpiṣaḥ/ </l>
                            <l>kṣaudrapādena saṃyuktaṃ sādhayejjalapādikam// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.4.34">
                                <label>Ca.6.2.4.34 </label>
                                sāndraṃ godhūmacūrṇānāṃ pādaṃ stīrṇe śilātale/ </l>
                            <l>śucau ślakṣṇe samutkīrya mardanenopapādayet// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.4.35">
                                <label>Ca.6.2.4.35 </label>
                                śuddhā utkārikāḥ kāryāścandramaṇḍalasannibhāḥ/ </l>
                            <l>tāsāṃ prayogādgajavannārīḥ saṃtarpayennaraḥ// </l>
                            <l>(iti vṛṣyotkārikā/)</l>
                            <l xml:id="Ca.6.2.4.36">
                                <label>Ca.6.2.4.36 </label>
                                yat kiñcinmadhuraṃ snigdhaṃ jīvanaṃ bṛṃhaṇaṃ guru/ </l>
                            <l>harṣaṇaṃ manasaścaiva sarvaṃ tadvṛṣyamucyate// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.4.37">
                                <label>Ca.6.2.4.37 </label>
                                dravyairevaṃvidhaistasmādbhāvitaḥ pramadāṃ vrajet/ </l>
                            <l>ātmavegena codīrṇaḥ strīguṇaiśca praharṣitaḥ// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.4.38">
                                <label>Ca.6.2.4.38 </label>
                                gatvā snātvā payaḥ pītvā rasaṃ vā 'anu śayīta nā/ </l>
                            <l>tathā 'asyāpyāyate bhūyaḥ śukraṃ ca balameva ca// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.4.39">
                                <label>Ca.6.2.4.39 </label>
                                yathā mukulapuṣpasya su(sva)gandho nopalabhyate/ </l>
                            <l>labhyate tadvikāśāttu tathā śukraṃ hi dehinām// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.4.40">
                                <label>Ca.6.2.4.40 </label>
                                narte vai ṣoḍaśādvarṣāt saptatyāḥ parato na ca/ </l>
                            <l>āyuṣkāmo naraḥ strībhiḥ saṃyogaṃ kartumarhati// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.4.41">
                                <label>Ca.6.2.4.41 </label>
                                atibālo hyasaṃpūrṇasarvadhātuḥ striyaṃ vrajan/ </l>
                            <l>upaśuṣyeta sahasā taḍāgamiva kājalam// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.4.42">
                                <label>Ca.6.2.4.42 </label>
                                śuṣkaṃ rūkṣaṃ yathā kāṣṭhaṃ jantudagdhaṃ vijarjaram/ </l>
                            <l>spṛṣṭamāśu viśīryeta tathā vṛddhaḥ striyo vrajan// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.4.43">
                                <label>Ca.6.2.4.43 </label>
                                jarayā cintayā śukraṃ vyādhibhiḥ karmakarṣaṇāt/ </l>
                            <l>kṣayaṃ gacchatyanaśanāt strīṇāṃ cātiniṣevaṇāt// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.4.44">
                                <label>Ca.6.2.4.44 </label>
                                kṣayādbhayādaviśrambhācchokāt strīdoṣadarśanāt/ </l>
                            <l>nārīṇāmarasajñatvādavicārādasevanāt// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.4.45">
                                <label>Ca.6.2.4.45 </label>
                                tṛptasyāpi striyo gantuṃ na śaktirupajāyate/ </l>
                            <l>dehasattvabalāpekṣī harṣaḥ śaktiśca harṣajā// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.4.46">
                                <label>Ca.6.2.4.46 </label>
                                rasa ikṣau yathā dadhni sarpistailaṃ tile yathā/ </l>
                            <l>sarvatrānugataṃ dehe śukraṃ saṃsparśane tathā// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.4.47">
                                <label>Ca.6.2.4.47 </label>
                                tat strīpuruṣasaṃyoge ceṣṭāsaṃkalpapīḍanāt/ </l>
                            <l>śukraṃ pracyavate sthānājjalamārdrāt paṭādiva// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.4.48">
                                <label>Ca.6.2.4.48 </label>
                                harṣāttarṣāt saratvācca paicchilyādgauravādapi/ </l>
                            <l>aṇupravaṇabhāvācca drutatvānmārutasya ca// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.4.49">
                                <label>Ca.6.2.4.49 </label>
                                aṣṭābhya ebhyo hetubhyaḥ śukraṃ dehāt prasicyate/ </l>
                            <l>carato viśvarūpasya rūpadravyaṃ yaducyate// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.4.50">
                                <label>Ca.6.2.4.50 </label>
                                bahalaṃ madhuraṃ snigdhamavisraṃ guru picchilam/ </l>
                            <l>śuklaṃ bahu ca yacchukraṃ phalavattadasaṃśayam// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.4.51">
                                <label>Ca.6.2.4.51 </label>
                                yena nārīṣu sāmarthyaṃ &amp;vājīvallabhate naraḥ/ </l>
                            <l>vrajeccābhyadhikaṃ yena vājīkaraṇameva tat// </l>
                            <l>&amp;`vājīva labhate' iti pā-.</l>
                        </lg>
                        <p xml:id="Ca.6.2.4.52">
                            <label>Ca.6.2.4.52 </label>
                            tatra ślokau---</p>
                        <lg>
                            <l> heturyogopadeśasya yogā dvādaśa cottamāḥ/ </l>
                            <l>yat pūrvaṃ maithunāt sevyaṃ sevyaṃ yanmaithunādanu// </l>
                        </lg>
                        <lg>
                            <l xml:id="Ca.6.2.4.53">
                                <label>Ca.6.2.4.53 </label>
                                yadā na sevyāḥ pramadāḥ kṛtsnaḥ śukraviniścayaḥ/ </l>
                            <l>niruktaṃ ceha nirdiṣṭaṃ pumāñjātabalādike// </l>
                        </lg>
                        <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte cikitsāsthāne
                            vājīkaraṇādhyāye pumāñjātabalādiko nāma
                            vājīkaraṇapādaścaturthaḥ//4//</trailer>
                        <trailer>samāptaścāyaṃ dvitīyo vājīkaraṇādhyāyaḥ//2//</trailer>
                    </div>
                </div>
                <div n="3" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>tṛtīyo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.6.3.1">
                        <label>Ca.6.3.1 </label>
                        athāto jvaracikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.6.3.2">
                        <label>Ca.6.3.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.3">
                            <label>Ca.6.3.3 </label>
                            vijvaraṃ jvarasaṃdehaṃ paryapṛcchat punarvasum/ </l>
                        <l>vivikte śāntamāsīnamagniveśaḥ kṛtāñjaliḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.4">
                            <label>Ca.6.3.4 </label>
                            dehendriyamanastāpī sarvarogāgrajo balī/ </l>
                        <l>jvaraḥ pradhāno rogāṇāmukto bhagavatā purā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.5">
                            <label>Ca.6.3.5 </label>
                            tasya prāṇisapatnasya dhruvasya pralayodaye/ </l>
                        <l>prakṛtiṃ ca pravṛttiṃ ca prabhāvaṃ kāraṇāni ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.6">
                            <label>Ca.6.3.6 </label>
                            pūrvarūpamadhiṣṭhānaṃ balakālātmalakṣaṇam/ </l>
                        <l>vyāsato &amp;vidhibhedācca pṛthagbhinnasya cākṛtim// </l>
                        <l>&amp;`vidhivedaṃ ca' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.3.7">
                            <label>Ca.6.3.7 </label>
                            liṅgamāmasya jīrṇasya sauṣadhaṃ ca kriyākramam/ </l>
                        <l>vimuñcataḥ praśāntasya cihnaṃ yacca pṛthak pṛthak// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.8">
                            <label>Ca.6.3.8 </label>
                            jvarāvasṛṣṭo rakṣyaśca yāvatkālaṃ yato yataḥ/ </l>
                        <l>praśāntaḥ kāraṇairyaiśca punarāvartate jvaraḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.9">
                            <label>Ca.6.3.9 </label>
                            yāścāpi punarāvṛttaṃ kriyāḥ praśamayanti tam/ </l>
                        <l>jagaddhitārthaṃ tat sarvaṃ bhagavan! vaktumarhasi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.10">
                            <label>Ca.6.3.10 </label>
                            tadagniveśasya vaco niśamya gururabravīt/ </l>
                        <l>jvarādhikāre yadvācyaṃ tat saumya! nikhilaṃ śṛṇu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.11">
                            <label>Ca.6.3.11 </label>
                            jvaro vikāro rogaśca vyādhirātaṅka eva ca/ </l>
                        <l>&amp;eko 'artho nāmaparyāyairvividhairabhidhīyate// </l>
                        <l>&amp;`ekārdhanāmaparyāyaiḥ' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.3.12">
                            <label>Ca.6.3.12 </label>
                            tasya prakṛtiruddiṣṭā doṣāḥ śārīramānasāḥ/ </l>
                        <l>dehinaṃ na hi nirdoṣaṃ jvaraḥ samupasevate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.13">
                            <label>Ca.6.3.13 </label>
                            kṣayastamo jvaraḥ pāpmā &amp;mṛtyuścoktā yamātmakāḥ/ </l>
                        <l>pañcatvapratyayānnṝṇāṃ kliśyatāṃ svena karmaṇā// </l>
                        <l>&amp;`mṛtyuścokto 'ayamātmajaḥ' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.3.14">
                            <label>Ca.6.3.14 </label>
                            ityasya prakṛtiḥ proktā,pravṛttistu parigrahāt/ </l>
                        <l>nidāne pūrvamuddiṣṭā rudrakopācca dāruṇāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.15">
                            <label>Ca.6.3.15 </label>
                            dvitīye hi yuge śarvamakrodhavratamāsthitam/ </l>
                        <l>divyaṃ sahasraṃ varṣāṇāmasurā abhidudruvuḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.16">
                            <label>Ca.6.3.16 </label>
                            tapovighnāśanāḥ &amp;kartuṃ tapovighnaṃ mahātmanaḥ/ </l>
                        <l>paśyan samarthaścopekṣāṃ cakre dakṣaḥ prajāpatiḥ// </l>
                        <l>&amp;`tato vighnaṃ śamīkartuṃ' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.3.17">
                            <label>Ca.6.3.17 </label>
                            punarmāheśvaraṃ bhāgaṃ dhruvaṃ dakṣaḥ prajāpatiḥ/ </l>
                        <l>yajñe na kalpayāmāsa procyamānaḥ surairapi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.18">
                            <label>Ca.6.3.18 </label>
                            ṛcaḥ paśupateryāśca śaivya āhutayaśca yāḥ/ </l>
                        <l>yajñasiddhipradāstābhirhīnaṃ caiva sa iṣṭavān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.19">
                            <label>Ca.6.3.19 </label>
                            athottīrṇavrato devo buddhvā dakṣavyatikramam/ </l>
                        <l>rudro raudraṃ puraskṛtya bhāvamātmavidātmanaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.20">
                            <label>Ca.6.3.20 </label>
                            &amp;sṛṣṭvā lalāṭe cakṣurvai dagdhvā tānasurān prabhuḥ/ </l>
                        <l>bālaṃ krodhāgnisantaptamasṛjat satranāśanam// </l>
                        <l>&amp;`spṛṣṭvā' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.3.21">
                            <label>Ca.6.3.21 </label>
                            tato yajñaḥ sa vidhvasto vyathitāśca divaukasaḥ/ </l>
                        <l>dāhavyathāparītāśca bhrāntā bhūtagaṇā diśaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.22">
                            <label>Ca.6.3.22 </label>
                            atheśvaraṃ devagaṇaḥ saha saptarṣibhirvibhum/ </l>
                        <l>tamṛgbhirastuvan yāvacchaive bhāve śivaḥ sthitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.23">
                            <label>Ca.6.3.23 </label>
                            śivaṃ śivāya bhūtānāṃ sthitaṃ jñātvā kṛtāñjaliḥ/ </l>
                        <l>bhiyā bhasmapraharaṇastriśirā navalocanaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.24">
                            <label>Ca.6.3.24 </label>
                            jvālāmālākulo raudro hrasvajaṅghodaraḥ kramāt/ </l>
                        <l>krodhāgniruktavān devamahaṃ kiṃ karavāṇi te// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.25">
                            <label>Ca.6.3.25 </label>
                            tamuvāceśvaraḥ krodhaṃ jvaro loke bhaviṣyasi/ </l>
                        <l>janmādau nidhane ca tvamapacārāntareṣu ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.26">
                            <label>Ca.6.3.26 </label>
                            saṃtāpaḥ sārucistṛṣṇā sāṅgamardo hṛdi vyathā/ </l>
                        <l>jvaraprabhāvo, janmādau nidhane ca mahattamaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.27">
                            <label>Ca.6.3.27 </label>
                            prakṛtiśca pravṛttiśca prabhāvaśca pradarśitaḥ/ </l>
                        <l>nidāne kāraṇānyaṣṭau &amp;pūrvoktāni vibhāgaśaḥ// </l>
                        <l>&amp;`pūrvamuktāni bhāgaśaḥ' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.3.28">
                            <label>Ca.6.3.28 </label>
                            ālasyaṃ nayane sāsre jṛmbhaṇaṃ gauravaṃ kramaḥ/ </l>
                        <l>jvalanātapavāyvambubhaktidveṣāvaniścitau// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.29">
                            <label>Ca.6.3.29 </label>
                            avipākāsyavairasye hāniśca balavarṇayoḥ/ </l>
                        <l>śīlavaikṛtamalpaṃ ca jvaralakṣaṇamagrajam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.30">
                            <label>Ca.6.3.30 </label>
                            kevalaṃ samanaskaṃ ca jvarādhiṣṭhānamucyate/ </l>
                        <l>śarīraṃ, balakālastu nidāne saṃpradarśitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.31">
                            <label>Ca.6.3.31 </label>
                            jvarapratyātmikaṃ liṅgaṃ saṃtāpo dehamānasaḥ/ </l>
                        <l>jvareṇāviśatā bhūtaṃ na hi kiñcinna tapyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.32">
                            <label>Ca.6.3.32 </label>
                            dvividho vidhibhedena jvaraḥ śārīramānasaḥ/ </l>
                        <l>punaśca dvividho dṛṣṭaḥ saumyaścāgneya eva vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.33">
                            <label>Ca.6.3.33 </label>
                            antarvego bahirvego dvividhaḥ punarucyate/ </l>
                        <l>prākṛto vaikṛtaścaiva sādhyaścāsādhya eva ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.34">
                            <label>Ca.6.3.34 </label>
                            punaḥ pañcavidho dṛṣṭo doṣakālabalābalāt/ </l>
                        <l>saṃtataḥ satato 'anyedyustṛtīyakacaturthakau// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.35">
                            <label>Ca.6.3.35 </label>
                            punarāśrayabhedena dhātūnāṃ saptadhā mataḥ/ </l>
                        <l>bhinnaḥ kāraṇabhedena punaraṣṭavidho jvaraḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.36">
                            <label>Ca.6.3.36 </label>
                            śārīro jāyate pūrvaṃ dehe, manasi mānasaḥ/ </l>
                        <l>vaicittyamaratirglānirmanasastāpalakṣaṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.37">
                            <label>Ca.6.3.37 </label>
                            indriyāṇāṃ ca vaikṛtyaṃ &amp;jñeyaṃ saṃtāpalakṣaṇam/ </l>
                        <l>vātapittātmakaḥ śītamuṣṇaṃ vātakaphātmakaḥ// </l>
                        <l>&amp;`dehasaṃtāpalakṣaṇam' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.3.38">
                            <label>Ca.6.3.38 </label>
                            icchatyubhayametattu jvaro vyāmiśralakṣaṇaḥ/ </l>
                        <l>yogavāhaḥ paraṃ vāyuḥ saṃyogādubhayārthakṛt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.39">
                            <label>Ca.6.3.39 </label>
                            dāhakṛttejasā yuktaḥ, śītakṛt somasaṃśrayāt/ </l>
                        <l>antardāho 'adhikastṛṣṇā pralāpaḥ śvasanaṃ bhramaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.40">
                            <label>Ca.6.3.40 </label>
                            sandhyasthiśūlamasvedo doṣavarcovinigrahaḥ/ </l>
                        <l>antarvegasya liṅgāni jvarasyaitāni lakṣayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.41">
                            <label>Ca.6.3.41 </label>
                            saṃtāpo 'abhyadhiko bāhyastṛṣṇādīnāṃ ca mārdavam/ </l>
                        <l>bahirvegasya liṅgāni sukhasādhyatvameva ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.42">
                            <label>Ca.6.3.42 </label>
                            prākṛtaḥ sukhasādhyastu vasantaśaradudbhavaḥ/ </l>
                        <l>uṣṇamuṣṇena saṃvṛddhaṃ pittaṃ śaradi kupyati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.43">
                            <label>Ca.6.3.43 </label>
                            citaḥ śīte kaphaścaivaṃ vasante samudīryate/ </l>
                        <l>varṣāsvamlavipākābhiradbhiroṣadhibhistathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.44">
                            <label>Ca.6.3.44 </label>
                            saṃcitaṃ &amp;pittamudriktaṃ śaradyādityatejasā/ </l>
                        <l>jvaraṃ saṃjanayatyāśu tasya cānubalaḥ kaphaḥ// </l>
                        <l>&amp;`pittamutkliṣṭaṃ' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.3.45">
                            <label>Ca.6.3.45 </label>
                            &amp;prakṛtyaiva visargasya tatra nānaśanādbhayam/ </l>
                        <l>adbhiroṣadhibhiścaiva madhurābhiścitaḥ kaphaḥ// </l>
                        <l>&amp;`tatprakṛtyā visargācca' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.3.46">
                            <label>Ca.6.3.46 </label>
                            hemante, sūryasaṃtaptaḥ sa vasante prakupyati/ </l>
                        <l>vasante śleṣmaṇā tasmājjvaraḥ samupajāyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.47">
                            <label>Ca.6.3.47 </label>
                            ādānamadhye tasyāpi vātapittaṃ bhavedanu/ </l>
                        <l>ādāvante ca madhye ca buddhvā doṣabalābalam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.48">
                            <label>Ca.6.3.48 </label>
                            śaradvasantayorvidvāñjvarasya pratikārayet/ </l>
                        <l>kālaprakṛtimuddiśya nirdiṣṭaḥ prākṛto jvaraḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.49">
                            <label>Ca.6.3.49 </label>
                            prāyeṇānilajo duḥkhaḥ kāleṣvanyeṣu vaikṛtaḥ/ </l>
                        <l>hetavo vividhāstasya nidāne saṃpradarśitāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.50">
                            <label>Ca.6.3.50 </label>
                            balavatsvalpadoṣeṣu jvaraḥ sādhyo 'anupadravaḥ/ </l>
                        <l>hetubhirbahubhirjāto balibhirbahulakṣaṇaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.51">
                            <label>Ca.6.3.51 </label>
                            jvaraḥ prāṇāntakṛdyaśca śīghramindriyanāśanaḥ/ </l>
                        <l>saptāhādvā daśāhādvā dvādaśāhāttathaiva ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.52">
                            <label>Ca.6.3.52 </label>
                            sapralāpabhramaśvāsastīkṣṇo hanyājjvaro naram/ </l>
                        <l>jvaraḥ kṣīṇasya śūnasya gambhīro dairgharātrikaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.53">
                            <label>Ca.6.3.53 </label>
                            asādhyo balavān yaśca keśasīmantakṛjjvaraḥ/ </l>
                        <l>srotobhirvisṛtā doṣā guravo rasavāhibhiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.54">
                            <label>Ca.6.3.54 </label>
                            sarvadehānugāḥ stabdhā jvaraṃ kurvanti santatam/ </l>
                        <l>daśāhaṃ dvādaśāhaṃ vā saptāhaṃ vā suduḥsahaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.55">
                            <label>Ca.6.3.55 </label>
                            sa śīghraṃ śīghrakāritvāt praśamaṃ yāti hanti vā/ </l>
                        <l>kāladūṣyaprakṛtibhirdoṣastulyo hi santatam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.56">
                            <label>Ca.6.3.56 </label>
                            niṣpratyanīkaḥ kurute tasmājjñeyaḥ suduḥsahaḥ/ </l>
                        <l>yathā &amp;dhātūṃstathā mūtraṃ purīṣaṃ cānilādayaḥ// </l>
                        <l>&amp;`dhātuṃ' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.3.57">
                            <label>Ca.6.3.57 </label>
                            yugapaccānupadyante &amp;niyamāt santate jvare/ </l>
                        <l>sa śuddhyā vā 'apyaśuddhyā vā rasādīnāmaśeṣataḥ// </l>
                        <l>&amp;`anubadhnanti yugapadavaśyaṃ' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.3.58">
                            <label>Ca.6.3.58 </label>
                            saptāhādiṣu kāleṣu praśamaṃ yāti hanti vā/ </l>
                        <l>yadā tu nātiśudhyanti na vā śudhyanti sarvaśaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.59">
                            <label>Ca.6.3.59 </label>
                            dvādaśaite samuddiṣṭāḥ santatasyāśrayāstadā/ </l>
                        <l>visargaṃ dvādaśe kṛtvā divase 'avyaktalakṣaṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.60">
                            <label>Ca.6.3.60 </label>
                            durlabhopaśamaḥ kālaṃ dīrghamapyanuvartate/ </l>
                        <l>iti buddhvā jvaraṃ vaidya upakrāmettu &amp;santatam// </l>
                        <l>&amp;`santataṃ samupācaret' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.3.61">
                            <label>Ca.6.3.61 </label>
                            kriyākramavidhau yuktaḥ prāyaḥ prāgapatarpaṇaiḥ/ </l>
                        <l>raktadhātvāśrayaḥ prāyo doṣaḥ satatakaṃ jvaram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.62">
                            <label>Ca.6.3.62 </label>
                            sapratyanīkaḥ kurute kālavṛddhikṣayātmakam/ </l>
                        <l>ahorātre satatako dvau kālāvanuvartate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.63">
                            <label>Ca.6.3.63 </label>
                            kālaprakṛtidūṣyāṇāṃ prāpyaivānyatamādbalam/ </l>
                        <l>anyedyuṣkaṃ jvaraṃ doṣo ruddhvā medovahāḥ sirāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.64">
                            <label>Ca.6.3.64 </label>
                            sapratyanīko janayatyekakālamaharniśi/ </l>
                        <l>doṣo 'asthimajjagaḥ kuryāttṛtīyakacaturthakau// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.65">
                            <label>Ca.6.3.65 </label>
                            gatirdvyekāntarā+&amp;anyedyurdoṣasyoktā 'anyathā paraiḥ/ </l>
                        <l>anyedyuṣkaṃ jvaraṃ kuryādapi saṃśritya śoṇitam// </l>
                        <l>&amp;`anyedyuḥ anyedyuṣke jvare/ etadupalakṣaṇaṃ,
                            tṛtīyacaturthakayorapi' iti yogīndranāthasenaḥ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.3.66">
                            <label>Ca.6.3.66 </label>
                            māṃsasrotāṃsyanugato janayettu tṛtīyakam/ </l>
                        <l>saṃśrito medaso mārgaṃ doṣaścāpi &amp;caturthakam// </l>
                        <l>&amp;`gatirdvyekāntarā' ityādikaṃ `doṣaścāpi caturthakam'
                            ityantaṃ pāṭhaṃ gaṅgādharo na paṭhati.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.3.67">
                            <label>Ca.6.3.67 </label>
                            anyedyuṣkaḥ pratidinaṃ dinaṃ hitvā tṛtīyakaḥ/ </l>
                        <l>dinadvayaṃ yo viśramya pratyeti sa caturthakaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.68">
                            <label>Ca.6.3.68 </label>
                            adhiśete yathā bhūmiṃ bījaṃ kāle ca rohati/ </l>
                        <l>adhiśete tathā dhātuṃ doṣaḥ kāle ca kupyati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.69">
                            <label>Ca.6.3.69 </label>
                            sa vṛddhiṃ balakālaṃ ca prāpya doṣastṛtīyakam/ </l>
                        <l>caturthakaṃ ca kurute pratyanīkabalakṣayāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.70">
                            <label>Ca.6.3.70 </label>
                            kṛtvā vegaṃ gatabalāḥ sve sve sthāne vyavasthitāḥ/ </l>
                        <l>punarvivṛddhāḥ sve kāle jvarayanti naraṃ malāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.71">
                            <label>Ca.6.3.71 </label>
                            kaphapittāttrikagrāhī pṛṣṭhādvātakaphātmakaḥ/ </l>
                        <l>vātapittācchirogrāhī trividhaḥ syāttṛtīyakaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.72">
                            <label>Ca.6.3.72 </label>
                            caturthako darśayati prabhāvaṃ dvividhaṃ jvaraḥ/ </l>
                        <l>jaṅghābhyāṃ ślaiṣmikaḥ pūrvaṃ śirasto 'anilasaṃbhavaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.73">
                            <label>Ca.6.3.73 </label>
                            viṣamajvara evānyaścaturthakaviparyayaḥ/ </l>
                        <l>trividho dhāturekaiko dvidhātusthaḥ karoti yam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.74">
                            <label>Ca.6.3.74 </label>
                            prāyaśaḥ sannipātena dṛṣṭaḥ pañcavidho jvaraḥ/ </l>
                        <l>sannipāte tu yo bhūyān sa doṣaḥ parikīrtitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.75">
                            <label>Ca.6.3.75 </label>
                            &amp;ṛtvahorātradoṣāṇāṃ manasaśca balābalāt/ </l>
                        <l>kālamarthavaśāccaiva jvarastaṃ taṃ prapadyate// </l>
                        <l>&amp;</l>
                        <l xml:id="Ca.6.3.76">
                            <label>Ca.6.3.76 </label>
                            gurutvaṃ dainyamudvegaḥ sadanaṃ chardyarocakau/ </l>
                        <l>rasasthite bahistāpaḥ sāṅgamardo vijṛmbhaṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.77">
                            <label>Ca.6.3.77 </label>
                            raktoṣṇāḥ piḍakāstṛṣṇā saraktaṃ ṣṭhīvanaṃ muhuḥ/ </l>
                        <l>dāharāgabhramamadapralāpā raktasaṃsthite// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.78">
                            <label>Ca.6.3.78 </label>
                            antardāhaḥ satṛṇmohaḥ saglāniḥ sṛṣṭaviṭkatā/ </l>
                        <l>daurgandhyaṃ gātravikṣepo jvare māṃsasthite bhavet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.79">
                            <label>Ca.6.3.79 </label>
                            svedastīvrā pipāsā ca pralāpo vamyabhīkṣṇaśaḥ/ </l>
                        <l>svagandhasyāsahatvaṃ ca medaḥsthe glānyarocakau// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.80">
                            <label>Ca.6.3.80 </label>
                            virekavamane cobhe sāsthibhedaṃ prakūjanam/ </l>
                        <l>vikṣepaṇaṃ ca gātrāṇāṃ śvāsaścāsthigate jvare// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.81">
                            <label>Ca.6.3.81 </label>
                            hikkā śvāsastathā kāsastamasaścātidarśanam/ </l>
                        <l>marmacchedo bahiḥ śaityaṃ dāho 'antaścaiva majjage// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.82">
                            <label>Ca.6.3.82 </label>
                            śukrasthānagataḥ śukramokṣaṃ kṛtvā vināśya ca/ </l>
                        <l>prāṇaṃ vāyvagnisomaiśca sārdhaṃ gacchatyasau vibhuḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.83">
                            <label>Ca.6.3.83 </label>
                            rasaraktāśritaḥ sādhyo medomāṃsagataśca yaḥ/ </l>
                        <l>asthimajjagataḥ kṛcchraḥ śukrastho naiva siddhyati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.84">
                            <label>Ca.6.3.84 </label>
                            hetubhirlakṣaṇaiścoktaḥ pūrvamaṣṭavidho jvaraḥ/ </l>
                        <l>samāsenopadiṣṭasya vyāsataḥ śṛṇu lakṣaṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.85">
                            <label>Ca.6.3.85 </label>
                            &amp;śiroruk parvaṇāṃ bhedo dāho romṇāṃ praharṣaṇam/ </l>
                        <l>kaṇṭhāsyaśoṣo vamathustṛṣṇā mūrcchā bhramo 'aruciḥ// </l>
                        <l>&amp;`romaharṣaśca dāhaśca parvabhedaḥ śirorujā' iti pā- </l>
                        <l xml:id="Ca.6.3.86">
                            <label>Ca.6.3.86 </label>
                            svapnanāśo 'ativāgjṛmbhā vātapittajvarākṛtiḥ/ </l>
                        <l>śītako gauravaṃ tandrā staimityaṃ parvaṇāṃ ca ruk// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.87">
                            <label>Ca.6.3.87 </label>
                            śirograhaḥ pratiśyāyaḥ kāsaḥ svedāpravartanam/ </l>
                        <l>santāpo madhyavegaśca vātaśleṣmajvarākṛtiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.88">
                            <label>Ca.6.3.88 </label>
                            muhurdāho muhuḥ śītaṃ &amp;svedastambho muhurmuhuḥ/ </l>
                        <l>mohaḥ kāso 'arucistṛṣṇā śleṣmapittapravartanam// </l>
                        <l>&amp;`svedaḥ stambhaḥ' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.3.89">
                            <label>Ca.6.3.89 </label>
                            liptatiktāsyatā tandrā śleṣmapittajvarākṛtiḥ/ </l>
                        <l>ityete dvandvajāḥ proktāḥ sannipātaja ucyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.90">
                            <label>Ca.6.3.90 </label>
                            sannipātajvarasyordhvaṃ trayodaśavidhasya hi/ </l>
                        <l>prāksūtritasya vakṣyāmi lakṣaṇaṃ vai pṛthak pṛthak// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.91">
                            <label>Ca.6.3.91 </label>
                            bhramaḥ pipāsā dāhaśca gauravaṃ śiraso 'atiruk/ </l>
                        <l>vātapittolbaṇe vidyālliṅgaṃ mandakaphe jvare// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.92">
                            <label>Ca.6.3.92 </label>
                            śaityaṃ kāso 'arucistandrāpipāsādāharugvyathāḥ/ </l>
                        <l>vātaśleṣmolbaṇe vyādhau liṅgaṃ pittāvare viduḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.93">
                            <label>Ca.6.3.93 </label>
                            chardiḥ śaityaṃ muhurdāhastṛṣṇā moho 'asthivedanā/ </l>
                        <l>mandavāte vyavasyanti liṅgaṃ pittakapholbaṇe// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.94">
                            <label>Ca.6.3.94 </label>
                            sandhyasthiśirasaḥ śūlaṃ pralāpo gauravaṃ bhramaḥ/ </l>
                        <l>vātolbaṇe syād dvyanuge tṛṣṇā kaṇṭhāsyaśuṣkatā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.95">
                            <label>Ca.6.3.95 </label>
                            raktaviṇmūtratā dāhaḥ svedastṛḍ balasaṃkṣayaḥ/ </l>
                        <l>mūrcchā ceti tridoṣe syālliṅgaṃ pitte garīyasi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.96">
                            <label>Ca.6.3.96 </label>
                            ālasyārucihṛllāsadāhavamyaratibhramaiḥ/ </l>
                        <l>kapholbaṇaṃ sannipātaṃ tandrākāsena cādiśet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.97">
                            <label>Ca.6.3.97 </label>
                            pratiśyā chardirālasyaṃ tandrā 'arucyagnimārdavam/ </l>
                        <l>hīnavāte pittamadhye liṅgaṃ śleṣmādhike matam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.98">
                            <label>Ca.6.3.98 </label>
                            hāridramūtranetratvaṃ dāhastṛṣṇā bhramo 'aruciḥ/ </l>
                        <l>hīnavāte madhyakaphe liṅgaṃ pittādhike matam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.99">
                            <label>Ca.6.3.99 </label>
                            śirorugvepathuḥ śvāsaḥ pralāpaśchardyarocakau/ </l>
                        <l>hīnapitte madhyakaphe liṅgaṃ syānmārutādhike// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.100">
                            <label>Ca.6.3.100 </label>
                            śītako gauravaṃ tandrā pralāpo 'asthiśiro 'atiruk/ </l>
                        <l>hīnapitte vātamadhye liṅgaṃ śleṣmādhike viduḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.101">
                            <label>Ca.6.3.101 </label>
                            śvāsaḥ kāsaḥ pratiśyāyo mukhaśoṣo 'atipārśvaruk/ </l>
                        <l>kaphahīne pittamadhye liṅgaṃ vātādhike matam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.102">
                            <label>Ca.6.3.102 </label>
                            &amp;varcobhedo 'agnidaurbalyaṃ tṛṣṇā dāho 'arucirbhramaḥ/ </l>
                        <l>kaphahīne vātamadhye liṅgaṃ pittādhike viduḥ// </l>
                        <l>&amp;`parvabhedo' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.3.103">
                            <label>Ca.6.3.103 </label>
                            sannipātajvarasyordhvamato vakṣyāmi lakṣaṇam/ </l>
                        <l>kṣaṇe dāhaḥ kṣaṇe śītamasthisandhiśirorujā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.104">
                            <label>Ca.6.3.104 </label>
                            sāsrāve kaluṣe rakte nirbhugne cāpi &amp;darśane/ </l>
                        <l>sasvanau sarujau karṇau kaṇṭhaḥ śūkairivāvṛtaḥ// </l>
                        <l>&amp;`locane' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.3.105">
                            <label>Ca.6.3.105 </label>
                            tandrā mohaḥ pralāpaśca kāsaḥ śvāso 'arucirbhramaḥ/ </l>
                        <l>paridagdhā kharasparśā jihvā srastāṅgatā param// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.106">
                            <label>Ca.6.3.106 </label>
                            ṣṭhīvanaṃ raktapittasya kaphenonmiśritasya ca/ </l>
                        <l>śiraso loṭhanaṃ tṛṣṇā nidrānāśo hṛdi vyathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.107">
                            <label>Ca.6.3.107 </label>
                            svedamūtrapurīṣāṇāṃ cirāddarśanamalpaśaḥ/ </l>
                        <l>kṛśatvaṃ nātigātrāṇāṃ pratataṃ kaṇṭhakūjanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.108">
                            <label>Ca.6.3.108 </label>
                            koṭhānāṃ śyāvaraktānāṃ maṇḍalānāṃ ca darśanam/ </l>
                        <l>mūkatvaṃ srotasāṃ pāko gurutvamudarasya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.109">
                            <label>Ca.6.3.109 </label>
                            cirāt pākaśca doṣāṇāṃ sannipātajvarākṛtiḥ/ </l>
                        <l>doṣe vibaddhe naṣṭe 'agnau sarvasaṃpūrṇalakṣaṇaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.110">
                            <label>Ca.6.3.110 </label>
                            sannipātajvaro 'asādhyaḥ kṛcchrasādhyastvato 'anyathā/ </l>
                        <l>nidāne trividhā proktā yā pṛthagjajvarākṛtiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.111">
                            <label>Ca.6.3.111 </label>
                            saṃsargasannipātānāṃ &amp;tayā coktaṃ svalakṣaṇam/ </l>
                        <l>āganturaṣṭamo yastu sa nirdiṣṭaścaturvidhaḥ// </l>
                        <l>&amp;`sannipatitatayā' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.3.112">
                            <label>Ca.6.3.112 </label>
                            abhighātābhiṣaṅgābhyāmabhicārābhiśāpataḥ/ </l>
                        <l>śastraloṣṭakaśākāṣṭhamuṣṭyaratnitaladvijaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.113">
                            <label>Ca.6.3.113 </label>
                            tadvidhaiśca hate gātre jvaraḥ syādabhighātajaḥ/ </l>
                        <l>tatrābhighātaje vāyuḥ prāyo raktaṃ pradūṣayan// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.114">
                            <label>Ca.6.3.114 </label>
                            savyathāśophavaivarṇyaṃ karoti sarujaṃ jvaram/ </l>
                        <l>kāmaśokabhayakrodhairabhiṣaktasya yo jvaraḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.115">
                            <label>Ca.6.3.115 </label>
                            so 'abhiṣaṅgājjvaro jñeyo yaśca bhūtābhiṣaṅgajaḥ/ </l>
                        <l>kāmaśokabhayādvāyuḥ, krodhāt pittaṃ, trayo malāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.116">
                            <label>Ca.6.3.116 </label>
                            bhūtābhiṣaṅgāt kupyanti bhūtasāmānyalakṣaṇāḥ/ </l>
                        <l>bhūtādhikāre vyākhyātaṃ tadaṣṭavidhalakṣaṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.117">
                            <label>Ca.6.3.117 </label>
                            viṣavṛkṣānilasparśāttathā 'anyairviṣasaṃbhavaiḥ/ </l>
                        <l>abhiṣaktasya cāpyāhurjvarameke 'abhiṣaṅgajam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.118">
                            <label>Ca.6.3.118 </label>
                            cikitsayā viṣaghnyaiva sa śamaṃ labhate naraḥ/ </l>
                        <l>abhicārābhiśāpābhyāṃ siddhānāṃ yaḥ pravartate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.119">
                            <label>Ca.6.3.119 </label>
                            sannipātajvaro ghoraḥ sa vijñeyaḥ suduḥsahaḥ/ </l>
                        <l>sannipātajvarasyoktaṃ liṅgaṃ yattasya tat smṛtam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.120">
                            <label>Ca.6.3.120 </label>
                            cittendriyaśarīrāṇāmartayo 'anyāśca naikaśaḥ/ </l>
                        <l>prayogaṃ tvabhicārasya dṛṣṭvā śāpasya caiva hi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.121">
                            <label>Ca.6.3.121 </label>
                            svayaṃ śrutvā 'anumānena &amp;lakṣyate praśamena vā/ </l>
                        <l>vaividhyādabhicārasya śāpasya ca tadātmake// </l>
                        <l>&amp;`lakṣayet' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.3.122">
                            <label>Ca.6.3.122 </label>
                            yathākarmaprayogeṇa lakṣaṇaṃ syāt pṛthagvidham/ </l>
                        <l>dhyānaniḥśvāsabahulaṃ liṅgaṃ kāmajvare smṛtam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.123">
                            <label>Ca.6.3.123 </label>
                            śokaje bāṣpabahulaṃ trāsaprāyaṃ bhayajvare/ </l>
                        <l>krodhaje bahusaṃrambhaṃ bhūtāveśe tvamānuṣam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.124">
                            <label>Ca.6.3.124 </label>
                            mūrcchāmohamadaglānibhūyiṣṭhaṃ viṣasaṃbhave/ </l>
                        <l>keṣāñcideṣāṃ liṅgānāṃ saṃtāpo jāyate puraḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.125">
                            <label>Ca.6.3.125 </label>
                            paścāttulyaṃ tu keṣāñcideṣu kāmajvarādiṣu/ </l>
                        <l>kāmādijānāmuddiṣṭaṃ jvarāṇāṃ yadviśeṣaṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.126">
                            <label>Ca.6.3.126 </label>
                            kāmādijānāṃ rogāṇāmanyeṣāmapi tat smṛtam/ </l>
                        <l>manasyabhihate pūrvaṃ kāmādyairna tathā balam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.127">
                            <label>Ca.6.3.127 </label>
                            jvaraḥ prāpnoti vātādyairdeho yāvanna dūṣyati/ </l>
                        <l>dehe cābhiha(dru)te pūrvaṃ vātādyairna tathā balam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.128">
                            <label>Ca.6.3.128 </label>
                            jvaraḥ prāpnoti kāmādyairmano yāvanna dūṣyati/ </l>
                        <l>te pūrvaṃ kevalāḥ paścānnijairvyāmiśralakṣaṇāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.129">
                            <label>Ca.6.3.129 </label>
                            hetvauṣadhaviśiṣṭāśca bhavantyāgantavo jvarāḥ/ </l>
                        <l>saṃsṛṣṭāḥ sannipatitāḥ pṛthagvā kupitā malāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.130">
                            <label>Ca.6.3.130 </label>
                            rasākhyaṃ dhātumanvetya &amp;paktiṃ sthānānnirasya ca/ </l>
                        <l>svena tenoṣmaṇā caiva kṛtvā dehoṣmaṇo balam// </l>
                        <l>&amp;`paktisthānāt' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.3.131">
                            <label>Ca.6.3.131 </label>
                            srotāṃsi ruddhvā saṃprāptāḥ kevalaṃ dehamulbaṇāḥ/ </l>
                        <l>saṃtāpamadhikaṃ dehe janayanti narastadā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.132">
                            <label>Ca.6.3.132 </label>
                            bhavatyatyuṣṇasarvāṅgo jvaritastena cocyate/ </l>
                        <l>srotasāṃ saṃniruddhatvāt svedaṃ nā nādhigacchati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.133">
                            <label>Ca.6.3.133 </label>
                            svasthānāt pracyute cāgnau prāyaśastaruṇe jvare/ </l>
                        <l>aruciścāvipākaśca gurutvamudarasya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.134">
                            <label>Ca.6.3.134 </label>
                            hṛdayasyāviśuddhiśca tandrā cālasyameva ca/ </l>
                        <l>jvaro 'avisargī balavān doṣāṇāmapravartanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.135">
                            <label>Ca.6.3.135 </label>
                            lālāpraseko hṛllāsaḥ kṣunnāśo &amp;virasaṃ mukham/ </l>
                        <l>stabdhasuptagurutvaṃ ca gātrāṇāṃ bahumūtratā// </l>
                        <l>&amp;` 'aviśadaṃ' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.3.136">
                            <label>Ca.6.3.136 </label>
                            na viḍ jīrṇā na ca glānirjvarasyāmasya lakṣaṇam/ </l>
                        <l>jvaravego 'adhikastṛṣṇā pralāpaḥ śvasanaṃ bhramaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.137">
                            <label>Ca.6.3.137 </label>
                            malapravṛttirutkleśaḥ pacyamānasya lakṣaṇam/ </l>
                        <l>kṣut kṣāmatā laghutvaṃ ca gātrāṇāṃ jvaramārdavam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.138">
                            <label>Ca.6.3.138 </label>
                            doṣapravṛttiraṣṭāho nirāmajvaralakṣaṇam/ </l>
                        <l>navajvare divāsvapnasnānābhyaṅgānnamaithunam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.139">
                            <label>Ca.6.3.139 </label>
                            krodhapravātavyāyāmān kaṣāyāṃśca vivarjayet/ </l>
                        <l>jvare laṅghanamevādāvupadiṣṭamṛte jvarāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.140">
                            <label>Ca.6.3.140 </label>
                            &amp;kṣayānilabhayakrodhakāmaśokaśramodbhavāt/ </l>
                        <l>laṅghanena kṣayaṃ nīte doṣe saṃdhukṣite 'anale// </l>
                        <l>&amp;`'</l>
                        <l xml:id="Ca.6.3.141">
                            <label>Ca.6.3.141 </label>
                            vijvaratvaṃ laghutvaṃ ca &amp;kṣuccaivāsyopajāyate/ </l>
                        <l>prāṇāvirodhinā cainaṃ laṅghanenopapādayet// </l>
                        <l>&amp;`lāghavaṃ ca śarīrasya kṣuccaivāsyopajāyate' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.3.142">
                            <label>Ca.6.3.142 </label>
                            balādhiṣṭhānamārogyaṃ yadartho 'ayaṃ kriyākramaḥ/ </l>
                        <l>laṅghanaṃ svedanaṃ kālo yavāgvastiktako rasaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.143">
                            <label>Ca.6.3.143 </label>
                            pācanānyavipakvānāṃ doṣāṇāṃ taruṇe jvare/ </l>
                        <l>tṛṣyate salilaṃ coṣṇaṃ &amp;dadyādvātakaphajvare// </l>
                        <l>&amp;`vātakaphātmake' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.3.144">
                            <label>Ca.6.3.144 </label>
                            madyotthe paittike cātha śītalaṃ tiktakaiḥ śṛtam/ </l>
                        <l>dīpanaṃ pācanaṃ caiva jvaraghnamubhayaṃ hi tat// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.145">
                            <label>Ca.6.3.145 </label>
                            srotasāṃ śodhanaṃ balyaṃ rucisvedakaraṃ śivam/ </l>
                        <l>mustaparpaṭakośīracandanodīcyanāgaraiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.146">
                            <label>Ca.6.3.146 </label>
                            śṛtaśītaṃ jalaṃ dadyāt pipāsājvaraśāntaye/ </l>
                        <l>kaphapradhānānutkliṣṭān doṣānāmāśayasthitān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.147">
                            <label>Ca.6.3.147 </label>
                            buddhvā jvarakarān kāle vamyānāṃ vamanairharet/ </l>
                        <l>anupasthitadoṣāṇāṃ vamanaṃ taruṇe jvare// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.148">
                            <label>Ca.6.3.148 </label>
                            hṛdrogaṃ śvāsamānāhaṃ &amp;mohaṃ ca janayedbhṛśam/ </l>
                        <l>sarvadehānugāḥ sāmā dhātusthā &amp;&amp;asunirharāḥ// </l>
                        <l>&amp;`kāsaṃ ca kurute bhṛśam' iti pā-.
                            &amp;&amp;`duḥkhanirharāḥ' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.3.149">
                            <label>Ca.6.3.149 </label>
                            doṣāḥ &amp;phalānāmāmānāṃ svarasā iva sātyayāḥ/ </l>
                        <l>vamitaṃ laṅghitaṃ kāle yavāgūbhirupācaret// </l>
                        <l>&amp;`phalebhya āmebhyaḥ' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.3.150">
                            <label>Ca.6.3.150 </label>
                            yathāsvauṣadhasiddhābhirmaṇḍapūrvābhirāditaḥ/ </l>
                        <l>yāvajjvaramṛdūbhāvāt ṣaḍahaṃ vā vicakṣaṇaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.151">
                            <label>Ca.6.3.151 </label>
                            tasyāgnirdīpyate tābhiḥ samidbhiriva pāvakaḥ/ </l>
                        <l>tāśca bheṣajasaṃyogāllaghutvāccāgnidīpanāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.152">
                            <label>Ca.6.3.152 </label>
                            vātamūtrapurīṣāṇāṃ &amp;doṣāṇāṃ cānulomanāḥ/ </l>
                        <l>svedanāya dravoṣṇatvāddravatvāttṛṭpraśāntaye// </l>
                        <l>&amp;`vibandhasyānulomikaḥ' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.3.153">
                            <label>Ca.6.3.153 </label>
                            āhārabhāvāt prāṇāya saratvāllāghavāya ca/ </l>
                        <l>jvaraghnyo &amp;jvarasātmyatvāttasmāt peyābhirāditaḥ// </l>
                        <l>&amp;`tasmāt pūrvaṃ samācaret' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.3.154">
                            <label>Ca.6.3.154 </label>
                            &amp;jvarānupacareddhīmānṛte madyasamutthitāt/ </l>
                        <l>madātyaye madyanitye grīṣme pittakaphādhike// </l>
                        <l>&amp;`yavāgūbhirjvarān vidvānṛte' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.3.155">
                            <label>Ca.6.3.155 </label>
                            ūrdhvage raktapitte ca yavāgūrna hitā jvare/ </l>
                        <l>tatra tarpaṇamevāgre &amp;prayojyaṃ lājasaktubhiḥ// </l>
                        <l>&amp;`pradeyaṃ' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.3.156">
                            <label>Ca.6.3.156 </label>
                            jvarāpahaiḥ phalarasairyuktaṃ samadhuśarkaram/ </l>
                        <l>tataḥ sātmyabalāpekṣī bhojayejjīrṇatarpaṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.157">
                            <label>Ca.6.3.157 </label>
                            tanunā mudgayūṣeṇa jāṅgalānāṃ rasena vā/ </l>
                        <l>annakāleṣu cāpyasmai vidheyaṃ dantadhāvanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.158">
                            <label>Ca.6.3.158 </label>
                            yo 'asya vaktrarasastasmādviparītaṃ priyaṃ ca yat/ </l>
                        <l>tadasya mukhavaiśadyaṃ prakāṅkṣāṃ cānnapānayoḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.159">
                            <label>Ca.6.3.159 </label>
                            dhatte rasaviśeṣāṇāmabhijñatvaṃ karoti yat/ </l>
                        <l>viśodhya drumaśākhāgrairāsyaṃ prakṣālya cāsakṛt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.160">
                            <label>Ca.6.3.160 </label>
                            mastvikṣurasamadyādyairyathāhāramavāpnuyāt/ </l>
                        <l>pācanaṃ śamanīyaṃ vā kaṣāyaṃ pāyayedbhiṣak// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.161">
                            <label>Ca.6.3.161 </label>
                            jvaritaṃ ṣaḍahe 'atīte laghvannapratibhojitam/ </l>
                        <l>stabhyante &amp;na vipacyante kurvanti viṣamajvaram// </l>
                        <l>&amp;`na cyavante ca' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.3.162">
                            <label>Ca.6.3.162 </label>
                            doṣā baddhāḥ kaṣāyeṇa stambhitvāttaruṇe jvare/ </l>
                        <l>na tu kalpanamuddiśya kaṣāyaḥ pratiṣidhyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.163">
                            <label>Ca.6.3.163 </label>
                            yaḥ &amp;kaṣāyakaṣāyaḥ syāt sa varjyastaruṇajvare/ </l>
                        <l>yūṣairamlairanamlairvā jāṅgalairvā rasairhitaiḥ// </l>
                        <l>&amp;`kāṣayaḥ kāṣayaḥ' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.3.164">
                            <label>Ca.6.3.164 </label>
                            daśāhaṃ yāvadaśnīyāllaghvannaṃ jvaraśāntaye/ </l>
                        <l>ata ūrdhvaṃ kaphe mande vātapittottare jvare// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.165">
                            <label>Ca.6.3.165 </label>
                            paripakveṣu doṣeṣu sarpiṣpānaṃ yathā 'amṛtam/ </l>
                        <l>nirdaśāhamapi jñātvā kaphottaramalaṅghitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.166">
                            <label>Ca.6.3.166 </label>
                            na sarpiḥ pāyayedvaidyaḥ &amp;kaṣāyaistamupācaret/ </l>
                        <l>yāvallaghutvādaśanaṃ dadyānmāṃsarasena ca// </l>
                        <l>&amp;`śamanaistamupācaret' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.3.167">
                            <label>Ca.6.3.167 </label>
                            balaṃ hyalaṃ nigrahāya doṣāṇāṃ, balakṛcca &amp;tat/ </l>
                        <l>dāhatṛṣṇāparītasya vātapittottaraṃ jvaram// </l>
                        <l>&amp;`balaṃ hyalaṃ doṣaharaṃ, paraṃ tacca balapradam' iti
                            pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.3.168">
                            <label>Ca.6.3.168 </label>
                            baddhapracyutadoṣaṃ vā nirāmaṃ payasā jayet/ </l>
                        <l>kriyābhirābhiḥ praśamaṃ na prayāti yadā jvaraḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.169">
                            <label>Ca.6.3.169 </label>
                            &amp;akṣīṇabalamāṃsāgneḥ śamayettaṃ virecanaiḥ/ </l>
                        <l>jvarakṣīṇasya na hitaṃ vamanaṃ na virecanam// </l>
                        <l>&amp;`akṣīṇabalamāṃsasya' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.3.170">
                            <label>Ca.6.3.170 </label>
                            kāmaṃ tu payasā tasya nirūhairvā harenmalān/ </l>
                        <l>nirūho balamagniṃ ca vijvaratvaṃ mudaṃ rucim// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.171">
                            <label>Ca.6.3.171 </label>
                            paripakveṣu doṣeṣu prayuktaḥ śīghramāvahet/ </l>
                        <l>pittaṃ vā kaphapittaṃ vā pittāśayagataṃ haret// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.172">
                            <label>Ca.6.3.172 </label>
                            sraṃsanaṃ, trīnmalān bastirharet pakvāśayasthitān/ </l>
                        <l>jvare purāṇe saṃkṣīṇe kaphapitte dṛḍhāgnaye// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.173">
                            <label>Ca.6.3.173 </label>
                            rukṣabaddhapurīṣāya pradadyādanuvāsanam/ </l>
                        <l>gaurave śirasaḥ śūle vibaddheṣvindriyeṣu ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.174">
                            <label>Ca.6.3.174 </label>
                            jīrṇajvare rucikaraṃ kuryānmūrdhavirecanam/ </l>
                        <l>abhyaṅgāṃśca pradehāṃśca pariṣekāvagāhane// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.175">
                            <label>Ca.6.3.175 </label>
                            vibhajya &amp;śītoṣṇakṛtaṃ kuryājjīrṇe jvare bhiṣak/ </l>
                        <l>tairāśu praśamaṃ yāti bahirmārgagato jvaraḥ// </l>
                        <l>&amp;`śītoṣṇatayā' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.3.176">
                            <label>Ca.6.3.176 </label>
                            labhante sukhamaṅgāni balaṃ varṇaśca vardhate/ </l>
                        <l>dhūpanāñjanayogaiśca yānti jīrṇajvarāḥ śamam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.177">
                            <label>Ca.6.3.177 </label>
                            tvaṅmātraśeṣā yeṣāṃ ca bhavatyāganturanvayaḥ/ </l>
                        <l>iti kriyākramaḥ siddho jvaraghnaḥ saṃprakāśitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.178">
                            <label>Ca.6.3.178 </label>
                            yeṣāṃ tveṣa kramastāni dravyāṇyūrdhvamataḥ śṛṇu/ </l>
                        <l>raktaśālyādayaḥ śastāḥ purāṇāḥ ṣaṣṭikaiḥ saha// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.179">
                            <label>Ca.6.3.179 </label>
                            yavāgvodanalājārthe jvaritānāṃ jvarāpahāḥ/ </l>
                        <l>lājapeyāṃ sukhajarāṃ pippalīnāgaraiḥ śṛtām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.180">
                            <label>Ca.6.3.180 </label>
                            pibejjvarī jvaraharāṃ kṣudvānalpāgnirāditaḥ/ </l>
                        <l>amlābhilāṣī tāmeva dāḍimāmlāṃ sanāgarām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.181">
                            <label>Ca.6.3.181 </label>
                            sṛṣṭaviṭ paittiko vā 'atha śītāṃ madhuyutāṃ pibet/ </l>
                        <l>peyāṃ vā raktaśālīnāṃ pārśvabastiśiroruji// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.182">
                            <label>Ca.6.3.182 </label>
                            śvadaṃṣṭrākaṇṭakārībhyāṃ siddhāṃ jvaraharāṃ pibet/ </l>
                        <l>jvarātisārī peyāṃ vā pibet sāmlāṃ śṛtāṃ naraḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.183">
                            <label>Ca.6.3.183 </label>
                            pṛśniparṇībalābilvanāgarotpaladhānyakaiḥ/ </l>
                        <l>śṛtāṃ vidārīgandhādyairdīpanīṃ svedanīṃ naraḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.184">
                            <label>Ca.6.3.184 </label>
                            kāsī śvāsī ca hikkī ca yavāgūṃ jvaritaḥ pibet/ </l>
                        <l>vibaddhavarcāḥ sayavāṃ pippalyāmalakaiḥ śṛtām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.185">
                            <label>Ca.6.3.185 </label>
                            sarpiṣmatīṃ pibet peyāṃ jvarī doṣānulomanīm/ </l>
                        <l>koṣṭhe vibaddhe saruji pibet peyāṃ śṛtāṃ jvarī// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.186">
                            <label>Ca.6.3.186 </label>
                            mṛdvīkāpippalīmūlacavyāmalakanāgaraiḥ/ </l>
                        <l>pibet sabilvāṃ peyāṃ vā jvare saparikartike// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.187">
                            <label>Ca.6.3.187 </label>
                            balāvṛkṣāmlakolāmlakalaśīdhāvanīśṛtām/ </l>
                        <l>asvedanidrastṛṣṇārtaḥ pibet peyāṃ saśarkarām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.188">
                            <label>Ca.6.3.188 </label>
                            nāgarāmalakaiḥ siddhāṃ ghṛtabhṛṣṭāṃ jvarāpahām/ </l>
                        <l>mudgān masūrāṃś caṇakān kulatthān samakuṣṭakān// </l>
                        <l>("agniveśasaṃhitā" in cakrapānidatta's commentary) </l>
                        <l xml:id="Ca.6.3.189">
                            <label>Ca.6.3.189 </label>
                            yūṣārthe &amp;yūṣasātmyānāṃ jvaritānāṃ pradāpayet/ </l>
                        <l>paṭolapatraṃ saphalaṃ kulakaṃ pāpacelikam// </l>
                        <l>&amp;`yūṣasātmyāya' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.3.190">
                            <label>Ca.6.3.190 </label>
                            karkoṭakaṃ kaṭhillaṃ ca vidyācchākaṃ jvare hitam/ </l>
                        <l>lāvān kapiñjalāneṇāṃścakorānupacakrakān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.191">
                            <label>Ca.6.3.191 </label>
                            kuraṅgān kālapucchāṃśca hariṇān pṛṣatāñchaśān/ </l>
                        <l>pradadyānmāṃsasātmyāya jvaritāya jvarāpahān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.192">
                            <label>Ca.6.3.192 </label>
                            īṣadamlānanamalān vā rasān kāle vicakṣaṇaḥ/ </l>
                        <l>kukkuṭāṃśca mayūrāṃśca tittirikrauñcavartakān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.193">
                            <label>Ca.6.3.193 </label>
                            gurūṣṇatvānna śaṃsanti jvare keciccikitsakāḥ/ </l>
                        <l>laṅghanenānilabalaṃ jvare yadyadhikaṃ bhavet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.194">
                            <label>Ca.6.3.194 </label>
                            &amp;bhiṣaḍmātrāvikalpajño dadyāttānapi kālavit/ </l>
                        <l>gharmāmbu cānupānārthaṃ tṛṣitāya pradāpayet// </l>
                        <l/>
                        <l xml:id="Ca.6.3.195">
                            <label>Ca.6.3.195 </label>
                            madyaṃ vā madyasātmyāya yathādoṣaṃ yathābalam/ </l>
                        <l>gurūṣṇasnigdhamadhurān kaṣāyāṃśca navajvare// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.196">
                            <label>Ca.6.3.196 </label>
                            āhārān doṣapaktyarthaṃ prāyaśaḥ parivarjayet/ </l>
                        <l>annapānakramaḥ siddho jvaraghnaḥ saṃprakāśitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.197">
                            <label>Ca.6.3.197 </label>
                            ata ūrdhvaṃ pravakṣyante kaṣāyā jvaranāśanāḥ/ </l>
                        <l>pākyaṃ śītakaṣāyaṃ vā mustaparpaṭakaṃ pibet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.198">
                            <label>Ca.6.3.198 </label>
                            sanāgaraṃ parpaṭakaṃ pibedvā sadurālabham/ </l>
                        <l>kirātatiktakaṃ mustaṃ guḍūcīṃ viśvabheṣajam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.199">
                            <label>Ca.6.3.199 </label>
                            pāṭhāmuśīraṃ sodīcyaṃ pibedvā jvaraśāntaye/ </l>
                        <l>jvaraghnā dīpanāścaite kaṣāyā doṣapācanāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.200">
                            <label>Ca.6.3.200 </label>
                            tṛṣṇārucipraśamanā mukhavairasyanāśanāḥ/ </l>
                        <l>kaliṅgakāḥ paṭolasya patraṃ kaṭukarohiṇī// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.201">
                            <label>Ca.6.3.201 </label>
                            paṭolaḥ sārivā mustaṃ pāṭhā kaṭukarohiṇī/ </l>
                        <l>nimbaḥ paṭolastriphalā mṛdvīkā mustavatsakau// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.202">
                            <label>Ca.6.3.202 </label>
                            kirātatiktamamṛtā candanaṃ viśvabheṣajam/ </l>
                        <l>guḍūcyāmalakaṃ mustamardhaślokasamāpanāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.203">
                            <label>Ca.6.3.203 </label>
                            kaṣāyāḥ śamayantyāśu pañca pañcavidhāñjvarān/ </l>
                        <l>saṃtataṃ satatānyedyustṛtīyakacaturthakān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.204">
                            <label>Ca.6.3.204 </label>
                            vatsakāragvadhau pāṭhāṃ ṣaḍgranthāṃ kaṭurohiṇīm/ </l>
                        <l>mūrvāṃ sātiviṣāṃ nimbaṃ paṭolaṃ dhanvayāsakam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.205">
                            <label>Ca.6.3.205 </label>
                            vacāṃ mustamuśīraṃ ca madhukaṃ triphalāṃ balām/ </l>
                        <l>pākyaṃ śītakaṣāyaṃ vā pibejjvaraharaṃ naraḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.206">
                            <label>Ca.6.3.206 </label>
                            madhūkamustamṛdvīkākāśmaryāṇi parūṣakam/ </l>
                        <l>trāyamāṇāmuśīraṃ ca triphalāṃ kaṭurohiṇīm// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.207">
                            <label>Ca.6.3.207 </label>
                            pītvā niśisthitaṃ janturjvarācchīghraṃ vimucyate/ </l>
                        <l>jātyāmalakamustāni tadvaddhanvayavāsakam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.208">
                            <label>Ca.6.3.208 </label>
                            vibaddhadoṣo jvaritaḥ kaṣāyaṃ saguḍaṃ pibet/ </l>
                        <l>triphalāṃ trāyamāṇāṃ ca mṛdvīkāṃ kaṭurohiṇīm// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.209">
                            <label>Ca.6.3.209 </label>
                            pittaśleṣmaharastveṣa kaṣāyo hyānulomikaḥ/ </l>
                        <l>trivṛtāśarkarāyuktaḥ pittaśleṣmajvarāpahaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.210">
                            <label>Ca.6.3.210 </label>
                            bṛhatyau vatsakaṃ mustaṃ devadāru mahauṣadham/ </l>
                        <l>kolavallī ca yogo 'ayaṃ saṃnipātajvarāpahaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.211">
                            <label>Ca.6.3.211 </label>
                            śaṭī puṣkaramūlaṃ ca vyāghrī śṛṅgī durālabhā/ </l>
                        <l>guḍūcī nāgaraṃ pāṭhā kirātaṃ kaṭurohiṇī// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.212">
                            <label>Ca.6.3.212 </label>
                            eṣa śaṭyādiko vargaḥ sannipātajvarāpahaḥ/ </l>
                        <l>kāsahṛdgrahapārśvārtiśvāsatandrāsu śasyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.213">
                            <label>Ca.6.3.213 </label>
                            bṛhatyau pauṣkaraṃ bhārgī śaṭī śṛṅgī durālabhā/ </l>
                        <l>vatsakasya ca bījāni paṭolaṃ kaṭurohiṇī// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.214">
                            <label>Ca.6.3.214 </label>
                            bṛhatyādirgaṇaḥ proktaḥ sannipātajvarāpahaḥ/ </l>
                        <l>kāsādiṣu ca sarveṣu dadyāt sopadraveṣu ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.215">
                            <label>Ca.6.3.215 </label>
                            kaṣāyāśca yavāgvaśca pipāsājvaranāśanāḥ/ </l>
                        <l>nirdiṣṭā bheṣajādhyāye bhiṣaktānapi yojayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.216">
                            <label>Ca.6.3.216 </label>
                            jvarāḥ kaṣāyairvamanairlaṅghanairlaghubhojanaiḥ/ </l>
                        <l>rūkṣasya ye na śāmyanti sarpisteṣāṃ bhiṣagjitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.217">
                            <label>Ca.6.3.217 </label>
                            rūkṣaṃ tejo jvarakaraṃ tejasā rūkṣitasya ca/ </l>
                        <l>yaḥ syādanubalo dhātuḥ &amp;snehavadhyaḥ sa cānilaḥ// </l>
                        <l>&amp;`snehasādhyaḥ' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.3.218">
                            <label>Ca.6.3.218 </label>
                            kaṣāyāḥ sarva evaite sarpiṣā saha yojitāḥ/ </l>
                        <l>prayojyā jvaraśāntyarthamagnisaṃdhukṣaṇāḥ śivāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.219">
                            <label>Ca.6.3.219 </label>
                            pippalyaścandanaṃ mustamuśīraṃ kaṭurohiṇī/ </l>
                        <l>kaliṅgakāstāmalakī sārivā 'ativiṣā sthirā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.220">
                            <label>Ca.6.3.220 </label>
                            drākṣāmalakabilvāni trāyamāṇā nidigdhikā/ </l>
                        <l>siddhametairghṛtaṃ sadyo jīrṇajvaramapohati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.221">
                            <label>Ca.6.3.221 </label>
                            kṣayaṃ kāsaṃ śiraḥśūlaṃ pārśvaśūlaṃ halīmakam/ </l>
                        <l>aṃsābhitāpamagniṃ ca viṣamaṃ saṃniyacchati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.222">
                            <label>Ca.6.3.222 </label>
                            vasāṃ guḍūcīṃ triphalāṃ trāyamāṇāṃ yavāsakam/ </l>
                        <l>paktvā tena kaṣāyeṇa payasā dviguṇena ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.223">
                            <label>Ca.6.3.223 </label>
                            pippalīmustamṛdvīkācandanotpalanāgaraiḥ/ </l>
                        <l>kalkīkṛtaiśca vipacedghṛtaṃ jīrṇajvarāpaham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.224">
                            <label>Ca.6.3.224 </label>
                            balāṃ śvadaṃṣṭrāṃ bṛhatīṃ kalasīṃ dhāvanīṃ sthirām/ </l>
                        <l>nimbaṃ parpaṭakaṃ mustaṃ trāyamāṇāṃ durālabhām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.225">
                            <label>Ca.6.3.225 </label>
                            kṛtvā kaṣāyaṃ peṣyārthe dadyāttāmalakīṃ śaṭīm/ </l>
                        <l>drākṣāṃ puṣkaramūlaṃ ca medāmāmalakāni ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.226">
                            <label>Ca.6.3.226 </label>
                            ghṛtaṃ payaśca tat siddhaṃ sarpirjvaraharaṃ param/ </l>
                        <l>&amp;kṣayakāsaśiraḥśūlapārśvaśūlāṃsatāpanut// </l>
                        <l>&amp;`tṛṣṇākāsa-' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.3.227">
                            <label>Ca.6.3.227 </label>
                            jvaribhyo bahudoṣebhya ūrdhvaṃ cādhaśca buddhimān/ </l>
                        <l>dadyāt saṃśodhanaṃ kāle kalpe yadupadekṣyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.228">
                            <label>Ca.6.3.228 </label>
                            madanaṃ pippalībhirvā kaliṅgairmadhukena vā/ </l>
                        <l>yuktamuṣṇāmbunā peyaṃ vamanaṃ jvaraśāntaye// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.229">
                            <label>Ca.6.3.229 </label>
                            kṣaudrāmbunā rasenekṣorathavā lavaṇāmbunā/ </l>
                        <l>jvare pracchardanaṃ śastaṃ madyairvā tarpaṇena vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.230">
                            <label>Ca.6.3.230 </label>
                            mṛdvīkāmalakānāṃ vā rasaṃ praskandanaṃ pibet/ </l>
                        <l>rasamāmalakānāṃ vā ghṛtabhṛṣṭaṃ jvarāpaham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.231">
                            <label>Ca.6.3.231 </label>
                            lihyādvā traivṛtaṃ cūrṇaṃ saṃyuktaṃ madhusarpiṣā/ </l>
                        <l>pibedvā kṣaudramāvāpya saghṛtaṃ triphalārasam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.232">
                            <label>Ca.6.3.232 </label>
                            āragvadhaṃ vā payasā mṛdvīkānāṃ rasena vā/ </l>
                        <l>trivṛtāṃ trāyamāṇāṃ vā payasā jvaritaḥ pibet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.233">
                            <label>Ca.6.3.233 </label>
                            jvarādvimucyate pītvā mṛdvīkābhiḥ sahābhayām/ </l>
                        <l>payo 'anupānamuṣṇaṃ vā pītvā drākṣārasaṃ naraḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.234">
                            <label>Ca.6.3.234 </label>
                            kāsācchvāsācchiraḥśūlātpārśvaśūlaccirajvarāt/ </l>
                        <l>mucyate jvaritaḥ pītvā pañcamūlīśṛtaṃ payaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.235">
                            <label>Ca.6.3.235 </label>
                            eraṇḍamūlotkvathitaṃ jvarāt saparikartikāt/ </l>
                        <l>payo vimucyate pītvā tadvadbilvaśalāṭubhiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.236">
                            <label>Ca.6.3.236 </label>
                            trikaṇṭakabalāvyāghrīguḍanāgarasādhitam/ </l>
                        <l>varcomūtravibandhaghnaṃ śophajvaraharaṃ payaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.237">
                            <label>Ca.6.3.237 </label>
                            sanāgaraṃ samṛdvīkaṃ saghṛtakṣaudraśarkaram/ </l>
                        <l>śṛtaṃ payaḥ sakharjūraṃ pipāsājvaranāśanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.238">
                            <label>Ca.6.3.238 </label>
                            caturguṇenāmbhasā vā śṛtaṃ jvaraharaṃ payaḥ/ </l>
                        <l>dhāroṣṇaṃ vā payaḥ sadyo vātapittajvaraṃ jayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.239">
                            <label>Ca.6.3.239 </label>
                            jīrṇajvarāṇāṃ sarveṣāṃ payaḥ praśamanaṃ param/ </l>
                        <l>peyaṃ taduṣṇaṃ śītaṃ vā yathāsvaṃ bheṣajaiḥ śṛtam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.240">
                            <label>Ca.6.3.240 </label>
                            prayojayejjvaraharānnirūhān sānuvāsanān/ </l>
                        <l>pakvāśayagate doṣe vakṣyante ye ca siddhiṣu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.241">
                            <label>Ca.6.3.241 </label>
                            paṭolāriṣṭapatrāṇi sośīraścaturaṅgulaḥ/ </l>
                        <l>hrīberaṃ rohiṇī tiktā śvadaṃṣṭrā madanāni ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.242">
                            <label>Ca.6.3.242 </label>
                            sthirā balā ca tat sarvaṃ payasyardhodake śṛtam/ </l>
                        <l>kṣīrāvaśeṣaṃ niryūhaṃ saṃyuktaṃ madhusarpiṣā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.243">
                            <label>Ca.6.3.243 </label>
                            kalkairmadanamustānāṃ pippalyā madhukasya ca/ </l>
                        <l>vatsakasya ca saṃyuktaṃ bastiṃ dadyājjvarāpaham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.244">
                            <label>Ca.6.3.244 </label>
                            śuddhe mārge hṛte doṣe viprasanneṣu dhātuṣu/ </l>
                        <l>gatāṅgaśūlo laghvaṅgaḥ sadyo bhavati vijvaraḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.245">
                            <label>Ca.6.3.245 </label>
                            āragvadhamuśīraṃ ca madanasya phalaṃ tathā/ </l>
                        <l>catasraḥ &amp;parṇinīścaiva niryūhamupakalpayet// </l>
                        <l>&amp;`parṇīścatasro madhukaṃ' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.3.246">
                            <label>Ca.6.3.246 </label>
                            priyaṅgurmadanaṃ mustaṃ śatāhvā madhuyaṣṭikā/ </l>
                        <l>kalkaḥ sarpirguḍaḥ kṣaudraṃ jvaraghno bastiruttamaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.247">
                            <label>Ca.6.3.247 </label>
                            guḍūcīṃ trāyamāṇāṃ ca candanaṃ madhukaṃ vṛṣam/ </l>
                        <l>sthirāṃ balāṃ pṛśniparṇīṃ madanaṃ ceti sādhayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.248">
                            <label>Ca.6.3.248 </label>
                            rasaṃ jāṅgalamāṃsasya rasena sahitaṃ bhiṣak/ </l>
                        <l>pippalīphalamustānāṃ kalkena madhukasya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.249">
                            <label>Ca.6.3.249 </label>
                            īṣatsalavaṇaṃ yuktyā nirūhaṃ madhusarpiṣā/ </l>
                        <l>jvarapraśamanaṃ dadyādbalasvedarucipradam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.250">
                            <label>Ca.6.3.250 </label>
                            jīvantīṃ madhukaṃ medāṃ pippalīṃ madanaṃ vacām/ </l>
                        <l>ṛddhiṃ rāsnāṃ balāṃ &amp;viśvaṃ śatapuṣpāṃ śatāvarīm// </l>
                        <l>&amp;`bilvaṃ' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.3.251">
                            <label>Ca.6.3.251 </label>
                            piṣṭvā kṣīraṃ jalaṃ sarpistailaṃ ca vipacedbhiṣak/ </l>
                        <l>ānuvāsanikaṃ snehametaṃ vidyājjvarāpaham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.252">
                            <label>Ca.6.3.252 </label>
                            paṭolapicumardābhyāṃ guḍūcyā madhukena ca/ </l>
                        <l>madanaiśca śṛtaḥ sneho jvaraghnamanuvāsanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.253">
                            <label>Ca.6.3.253 </label>
                            candanāgurukāśmaryapaṭolamadhukotpalaiḥ/ </l>
                        <l>siddhaḥ sneho jvaraharaḥ snehabastiḥ praśasyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.254">
                            <label>Ca.6.3.254 </label>
                            yaduktaṃ bheṣajādhyāye vimāne rogabheṣaje/ </l>
                        <l>śirovirecanaṃ kuryādyuktijñastajjvarāpaham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.255">
                            <label>Ca.6.3.255 </label>
                            yacca nāvanikaṃ tailaṃ yāśca prāgdhūmavartayaḥ/ </l>
                        <l>mātrāśitīye nirdiṣṭāḥ prayojyāstā jvareṣvapi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.256">
                            <label>Ca.6.3.256 </label>
                            abhyaṅgāṃśca pradehāṃśca pariṣekāṃśca kārayet/ </l>
                        <l>yathābhilāṣaṃ śītoṣṇaṃ vibhajya dvividhaṃ jvaram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.257">
                            <label>Ca.6.3.257 </label>
                            sahasradhautaṃ sarpirvā tailaṃ vā candanādikam/ </l>
                        <l>dāhajvarapraśamanaṃ dadyādabhyañjanaṃ bhiṣak// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.6.3.258">
                        <label>Ca.6.3.258 </label>
                        atha candanādyaṃ
                        tailamupadekṣyāmaḥ---candanabhadraśrīkālānusāryakālīyakapadmāpadmakośīrasārivāmadhukaprapauṇḍarīkanāgapuṣpodīcyavanyapadmotpalanalinakumudasaugandhikapuṇḍarīkaśatapatrabisamṛṇālaśālūkaśaivālakaśerukānantākuśakāśekṣudarbhaśaranalaśālimūlajambuvetasavānīragundrākakubhāsanāśvakarṇasyandanavātapothaśālatāladhavatiniśakhadirakadarakadambakāśmaryaphalasarjaplakṣavaṭakapītanodumbarāśvatthanyagrodhadhātakīdūrvetkaṭaśṛṅgāṭakamañjiṣṭhājyotiṣmatīpuṣkarabījakrauñcādanabadarīkovidārakadalīsaṃvartakāriṣṭaśataparvāśīta-&amp;kumbhikāśatāvarīśrīparṇīśrāvaṇīmahāśrāvaṇīrohiṇīśītapākyodanapākīkālābalāpayasyāvidārījīvakarṣabhakamedāmahāmedāmadhurasarṣyaproktātṛṇaśūnyamocarasāṭarūṣakabakulakuṭajapaṭolanimbaśālmalīnārikelakharjūramṛdvīkāpriyālapriyaṅgudhanvanātmaguptāmadhūkānāmanyeṣāṃ
                        ca śītavīryāṇāṃ yathālābhamauṣadhānāṃ kaṣāyaṃ kārayet/ </p>
                    <p>tena kaṣāyeṇa dviguṇitapayasā teṣāmeva ca kalkena kaṣāyārdhamātraṃ
                        mṛdvagninā sādhayettailam/ </p>
                    <p>etattailamabhyaṅgāt sadyo dāhajvaramapanayati/ </p>
                    <p>etaireva cauṣadhairaślakṣṇapiṣṭaiḥ suśītaiḥ pradehaṃ kārayet/ </p>
                    <p>etaireva ca śṛtaśītaṃ salilamavagāhapariṣekārthaṃ prayuñjīta// </p>
                    <p>iti candanādyaṃ tailam// </p>
                    <p>&amp;`-śvetakumbhikā-' iti pā-.</p>
                    <p xml:id="Ca.6.3.259">
                        <label>Ca.6.3.259 </label>
                        madhvāranālakṣīradadhighṛtasalilasekāvagāhāśca sadyo
                        dāhajvaramapanayanti śītasparśatvāt// </p>
                    <p xml:id="Ca.6.3.260">
                        <label>Ca.6.3.260 </label>
                        bhavanti cātra---</p>
                    <lg>
                        <l>pauṣkareṣu suśīteṣu padmotpaladaleṣu ca/ </l>
                        <l>kadalīnāṃ ca patreṣu kṣaumeṣu vimaleṣu ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.261">
                            <label>Ca.6.3.261 </label>
                            candanodakaśīteṣu &amp;śīte dhārāgṛhe 'api vā/ </l>
                        <l>himāmbusikte sadane &amp;&amp;dāhārtaḥ saṃviśet sukham// </l>
                        <l>&amp;`supyādāhārditaḥ sukham' iti pā-. &amp;&amp;`śīte
                            dhārāgṛhe 'api vā' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.3.262">
                            <label>Ca.6.3.262 </label>
                            hemaśaṅkhapravālānāṃ maṇīnāṃ mauktikasya ca/ </l>
                        <l>candanodakaśītānāṃ &amp;saṃsparśānurasān spṛśet// </l>
                        <l>&amp;`saṃsparśānurasā' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.3.263">
                            <label>Ca.6.3.263 </label>
                            sragbhirnīlotpalaiḥ padmairvyajanairvividhairapi/ </l>
                        <l>&amp;śītavātāvahairvyajjyeccandanodakavarṣibhiḥ// </l>
                        <l>&amp;`śītavātakarairvījyaḥ' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.3.264">
                            <label>Ca.6.3.264 </label>
                            nadyastaḍāgāḥ padminyo hradāśca vimalodakāḥ/ </l>
                        <l>avagāhe hitā dāhatṛṣṇāglānijvarāpahāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.265">
                            <label>Ca.6.3.265 </label>
                            priyāḥ pradakṣiṇācārāḥ pramadāścandanokṣitāḥ/ </l>
                        <l>sāntvayeyuḥ paraiḥ kāmairmaṇimauktikabhūṣaṇāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.266">
                            <label>Ca.6.3.266 </label>
                            śītāni cānnapānāni śītānyupavanāni ca/ </l>
                    </lg>
                    <p>vāyavaścandrapādāśca śītā dāhajvarāpahāḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.6.3.267">
                        <label>Ca.6.3.267 </label>
                        athoṣṇābhiprāyiṇāṃ
                        jvaritānāmabhyaṅgādīnupakramānupadekṣyāmaḥ---agurukuṣṭhatagarapatranaladaśaileyadhyāmakahareṇukāsthauṇeyakakṣemakailāvarāṅgadalapuratamālapatrabhūtīkarohiṣasaralaśallakīdevadārvagnimanthabilvasyonākakāśmaryapāṭalāpunarnavāvṛścīrakaṇṭakārībṛhatīśālaparṇīpṛśniparṇīmāṣaparṇīmudgaparṇīgokṣurakairaṇḍaśobhāñjanakavaruṇārkacirabilvatilvakaśaṭīpuṣkaramūlagaṇḍīrorubūkapattūrākṣīvāśmāntakaśigrumātuluṅgapīlukamūlakaparṇītilaparṇīpīluparṇīmeṣaśṛṅgīhiṃsrādantaśaṭhairāvatakabhallātakāsphota-&amp;kāṇḍīrātmajaikeṣīkākarañjadhānyakājamodapṛthvīkāsumukha-&amp;&amp;surasakuṭherakakālamālakaparṇāsakṣavakaphaṇijjhakabhūstṛṇaśṛṅgaverapippalīsarṣapāśvagandhārāsnā-&amp;&amp;&amp;ruhārohāvacābalātibalāguḍūcīśatapuṣpāśītavallīnākulīgandhanākulīśvetājyotiṣmatīcitrakādhyaṇḍāmlacāṅgerītilabadarakulatthamāṣāṇāmevaṃvidhānāmanyeṣāṃ
                        coṣṇavīryāṇāṃ yathālābhamauṣadhānāṃ kaṣāyaṃ kārayet, tena kaṣāyeṇa
                        teṣāmeva ca kalkena
                        surāsauvīrakatuṣodakamaireyamedakadadhimaṇḍāranālakaṭvaraprativinītena
                        tailapātraṃ vipācayet/ </p>
                    <p>tena sukhoṣṇena tailenoṣṇābhiprāyiṇaṃ jvaritamabhyañjyāt, tathā
                        śītajvaraḥ praśāmyati; etaireva cauṣadhaiḥ ślakṣṇapiṣṭaiḥ
                        sukhoṣṇaiḥ pradehaṃ kārayet, etaireva ca śṛtaṃ sukhoṣṇaṃ
                        salilamavagāhanārthaṃ pariṣekārthaṃ ca prayuñjīta
                        śītajvarapraśamārtham// </p>
                    <p>&amp;`-kāṇḍīrātmaguptākākāṇḍaiṣīkā-' iti pā-.
                        &amp;&amp;`-surasakarakakaṇḍīrakuṭherakauṭheraka-' iti pā-.
                        &amp;&amp;&amp;`-ruhāvarohā-' iti pā-. ityagurvādyaṃ tailam/ </p>
                    <p xml:id="Ca.6.3.268">
                        <label>Ca.6.3.268 </label>
                        bhavanti cātra---</p>
                    <lg>
                        <l>trayodaśavidhaḥ svedaḥ svedādhyāye nidarśitaḥ/ </l>
                        <l>mātrākālavidā yuktaḥ sa ca śītajvarāpahaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.269">
                            <label>Ca.6.3.269 </label>
                            sā kuṭī tacca śayanaṃ taccāvacchādanaṃ jvaram/ </l>
                        <l>śītaṃ praśamayantyāśu dhūpāścāgurujā ghanāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.270">
                            <label>Ca.6.3.270 </label>
                            cārūpacitagātryaśca taruṇyo yauvanoṣmaṇā/ </l>
                        <l>āśleṣācchamayantyāśu pramadāḥ śiśirajvaram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.271">
                            <label>Ca.6.3.271 </label>
                            svedanānyannapānāni vātaśleṣmaharāṇi ca/ </l>
                        <l>śītajvaraṃ jayantyāśu saṃsargabalayojanāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.272">
                            <label>Ca.6.3.272 </label>
                            vātaje śramaje caiva purāṇe ksataje jvare/ </l>
                        <l>laṅghanaṃ na hitaṃ vidyācchamanaistānupācaret// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.273">
                            <label>Ca.6.3.273 </label>
                            vikṣipyāmāśayoṣmāṇaṃ yasmādgatvā rasaṃ nṛṇām/ </l>
                        <l>jvaraṃ kurvanti doṣāstu hīyate 'agnibalaṃ tataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.274">
                            <label>Ca.6.3.274 </label>
                            yathā prajvalito vahniḥ sthālyāmindhanavānapi/ </l>
                        <l>na pacatyodanaṃ samyaganilaprerito bahiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.275">
                            <label>Ca.6.3.275 </label>
                            paktisthānāttathā dosairūṣmā kṣipto bahirnṛṇām/ </l>
                        <l>na pacatyabhyavahṛtaṃ kṛcchrāt pacati vā laghu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.276">
                            <label>Ca.6.3.276 </label>
                            ato 'agnibalarakṣārthaṃ laṅghanādikramo hitaḥ/ </l>
                        <l>saptāhena hi pacyante saptadhātugatā malāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.277">
                            <label>Ca.6.3.277 </label>
                            nirāmaścāpyataḥ prokto jvaraḥ prāyo 'aṣṭame 'ahani/ </l>
                        <l>udīrṇadoṣastvalpāgniraśnan guru viśeṣataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.278">
                            <label>Ca.6.3.278 </label>
                            mucyate sahasā prāṇaiściraṃ kliśyati vā naraḥ/ </l>
                        <l>etasmātkāraṇādvidvān vātike 'apyādito jvare// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.279">
                            <label>Ca.6.3.279 </label>
                            nāti gurvati vā snigdhaṃ bhojayet sahasā naram/ </l>
                        <l>jvare mārutaje tvādāvanapekṣyāpi hi kramam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.280">
                            <label>Ca.6.3.280 </label>
                            kuryānniranubandhānāmabhyaṅgādīnupakramān/ </l>
                        <l>pāyayitvā kaṣāyaṃ ca bhojayedrasabhojanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.281">
                            <label>Ca.6.3.281 </label>
                            jīrṇajvaraharaṃ kuryāt sarvaśaścāpyupakramam/ </l>
                        <l>śleṣmalānāmavātānāṃ jvaro+&amp;anuṣṇaḥ kaphādhikaḥ// </l>
                        <l>&amp;` 'anuṣṇo' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.3.282">
                            <label>Ca.6.3.282 </label>
                            paripākaṃ na saptāhenāpi yāti mṛdūṣmaṇām/ </l>
                        <l>taṃ krameṇa yathoktena laṅghanālpāśanādinā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.283">
                            <label>Ca.6.3.283 </label>
                            ādaśāhamupakramya kaṣāyādyairupācaret/ </l>
                        <l>sāmā ye ye ca kaphajāḥ kaphapittajvarāśca ye// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.284">
                            <label>Ca.6.3.284 </label>
                            laṅghanaṃ laṅghanīyoktaṃ teṣu kāryaṃ prati prati/ </l>
                        <l>vamanaiśca virekaiśca bastibhiśca yathākramam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.285">
                            <label>Ca.6.3.285 </label>
                            jvarānupacareddhīmān kaphapittānilodbhavān/ </l>
                        <l>saṃsṛṣṭān sannipatitān buddhvā taratamaiḥ samaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.286">
                            <label>Ca.6.3.286 </label>
                            jvarān doṣakramāpekṣī yathoktairauṣadhairjayet/ </l>
                        <l>vardhanenaikadoṣasya kṣapaṇenocchritasya vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.287">
                            <label>Ca.6.3.287 </label>
                            kaphasthānānupūrvyā vā sannipātajvaraṃ jayet/ </l>
                        <l>sannipātajvarasyānte karṇamūle sudāruṇaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.288">
                            <label>Ca.6.3.288 </label>
                            śothaḥ saṃjāyate tena kaścideva pramucyate/ </l>
                        <l>raktāvasecanaiḥ śīghraṃ sarpiṣpānaiśca taṃ jayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.289">
                            <label>Ca.6.3.289 </label>
                            pradehaiḥ kaphapittaghnairnāvanaiḥ kavalagrahaiḥ/ </l>
                        <l>śītoṣṇasnigdharūkṣādyairjvaro yasya na śāmyati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.290">
                            <label>Ca.6.3.290 </label>
                            śākhānusārī &amp;raktasya so 'avasekāt praśāmyati/ </l>
                        <l>visarpeṇābhighātena yaśca visphoṭakairjvaraḥ// </l>
                        <l>&amp;`tasyāśu muñcedbāhvoḥ ktamāt sirām' iti
                            yogīndranāthasenasaṃmataḥ pāṭhaḥ.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.3.291">
                            <label>Ca.6.3.291 </label>
                            tatrādau sarpiṣaḥ pānaṃ kaphapittottaro na cet/ </l>
                        <l>daurbalyāddehadhātūnāṃ jvaro jīrṇo 'anuvartate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.292">
                            <label>Ca.6.3.292 </label>
                            balyaiḥ saṃbṛṃhaṇaistasmādāhāraistamupācaret/ </l>
                        <l>karma sādhāraṇaṃ &amp;jahyāttṛtīyakacaturthakau// </l>
                        <l>&amp;`kuryāttṛtīyakacaturdhake' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.3.293">
                            <label>Ca.6.3.293 </label>
                            āganturanubandho hi prāyaśo viṣamajvare/ </l>
                        <l>vātapradhānaṃ sarpirbhirbastibhiḥ sānuvāsanaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.294">
                            <label>Ca.6.3.294 </label>
                            snigdhoṣṇairannapānaiśca śamayedviṣamajvaram/ </l>
                        <l>virecanena payasā sarpiṣā saṃskṛtena ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.295">
                            <label>Ca.6.3.295 </label>
                            viṣamaṃ tiktaśītaiśca jvaraṃ pittottaraṃ jayet/ </l>
                        <l>vamanaṃ pācanaṃ rūkṣamannapānaṃ vilaṅghanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.296">
                            <label>Ca.6.3.296 </label>
                            kaṣāyoṣṇaṃ ca viṣame jvare śastaṃ kaphottare/ </l>
                        <l>yogāḥ &amp;parāḥ pravakṣyante viṣamajvaranāśanāḥ// </l>
                        <l>&amp;`paraṃ' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.3.297">
                            <label>Ca.6.3.297 </label>
                            prayoktavyā matimatā doṣādīn pravibhajya te/ </l>
                        <l>surā samaṇḍā pānārthe bhakṣyārthe caraṇāyudhaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.298">
                            <label>Ca.6.3.298 </label>
                            tittiriśca mayūraśca prayojyā viṣamajvare/ </l>
                        <l>pibedvā ṣaṭpalaṃ sarpirabhayāṃ vā prayojayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.299">
                            <label>Ca.6.3.299 </label>
                            triphalāyāḥ kaṣāyaṃ vā guḍūcyā rasameva vā/ </l>
                        <l>nīlinīmajagandhāṃ ca trivṛtāṃ kaṭurohiṇīm// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.300">
                            <label>Ca.6.3.300 </label>
                            pibejjvarāgame yuktyā snehasvedopapāditaḥ/ </l>
                        <l>sarpiṣo mahatīṃ mātrāṃ pītvā vā chardayet punaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.301">
                            <label>Ca.6.3.301 </label>
                            upayujyānnapānaṃ vā prabhūtaṃ punarullikhet/ </l>
                        <l>sānnaṃ madyaṃ prabhūtaṃ vā pītvā svapyājjvarāgame// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.302">
                            <label>Ca.6.3.302 </label>
                            āsthāpanaṃ yāpanaṃ vā kārayedviṣamajvare/ </l>
                        <l>payasā vṛṣadaṃśasya &amp;śakṛdvā tadahaḥ pibet// </l>
                        <l>&amp;`śakṛdvegāgame' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.3.303">
                            <label>Ca.6.3.303 </label>
                            vṛṣasya dadhimaṇḍena surayā &amp;vā sasaindhavam/ </l>
                        <l>pippalyāstriphalāyāśca dadhnastakrasya sarpiṣaḥ// </l>
                        <l>&amp;`vā 'atha saindhavam' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.3.304">
                            <label>Ca.6.3.304 </label>
                            pañcagavyasya payasaḥ prayogo viṣamajvare/ </l>
                        <l>rasonasya satailasya prāgbhaktamupasevanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.305">
                            <label>Ca.6.3.305 </label>
                            medyānāmuṣṇavīryāṇāmāmiṣāṇāṃ ca bhakṣaṇam/ </l>
                        <l>hiṅgutulyā tu vaiyāghrī vasā nasyaṃ sasaindhavā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.306">
                            <label>Ca.6.3.306 </label>
                            purāṇasarpiḥ siṃhasya vasā tadvat sasaindhavā/ </l>
                        <l>saindhavaṃ pippalīnāṃ ca taṇḍulāḥ samanaḥśilāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.307">
                            <label>Ca.6.3.307 </label>
                            netrāñjanaṃ tailapiṣṭaṃ śasyate viṣamajvare/ </l>
                        <l>palaṅkaṣā nimbapatraṃ vacā kuṣṭhaṃ harītakī// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.308">
                            <label>Ca.6.3.308 </label>
                            sarṣapāḥ sayavāḥ sarpirdhūpanaṃ jvaranāśanam/ </l>
                        <l>ye dhūmā dhūpanaṃ yacca nāvanaṃ cāñjanaṃ ca yat// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.309">
                            <label>Ca.6.3.309 </label>
                            manovikāre nirdiṣṭaṃ kāryaṃ tadviṣamajvare/ </l>
                        <l>maṇīnāmoṣadhīnāṃ ca maṅgalyānāṃ viṣasya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.310">
                            <label>Ca.6.3.310 </label>
                            dhāraṇādagadānāṃ ca sevanānna bhavejjvaraḥ/ </l>
                        <l>somaṃ sānucaraṃ devaṃ samātṛgaṇamīśvaram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.311">
                            <label>Ca.6.3.311 </label>
                            pūjayan prayataḥ śīghraṃ mucyate viṣamajvarāt/ </l>
                        <l>viṣṇuṃ sahasramūrdhānaṃ carācarapatiṃ vibhum// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.312">
                            <label>Ca.6.3.312 </label>
                            stuvannāmasahasreṇa jvarān sarvānapohati/ </l>
                        <l>brahmāṇamaśvināvindraṃ hutabhakṣaṃ himācalam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.313">
                            <label>Ca.6.3.313 </label>
                            gaṅgāṃ &amp;marudgaṇāṃśceṣṭyā pūjayañjayati jvarān/ </l>
                        <l>bhaktyā mātuḥ pituścaiva gurūṇāṃ pūjanena ca// </l>
                        <l>&amp;`marudgaṇāṃśceṣtān' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.3.314">
                            <label>Ca.6.3.314 </label>
                            brahmacaryeṇa tapasā satyena niyamena ca/ </l>
                        <l>japagomapradānena vedānāṃ śravaṇena ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.315">
                            <label>Ca.6.3.315 </label>
                            jvarādvimucyate śīghraṃ sādhūnāṃ darśanena ca/ </l>
                        <l>jvare rasasthe vamanamupavāsaṃ ca kārayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.316">
                            <label>Ca.6.3.316 </label>
                            sekapradehau raktasthe tathā saṃśamanāni ca/ </l>
                        <l>virecanaṃ sopavāsaṃ māṃsamedaḥsthite hitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.317">
                            <label>Ca.6.3.317 </label>
                            asthimajjagate deyā nirūhāḥ sānuvāsanāḥ/ </l>
                        <l>śāpābhicārādbhūtānāmabhiṣaṅgācca yo jvaraḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.318">
                            <label>Ca.6.3.318 </label>
                            daivavyapāśrayaṃ tatra sarvamauṣadhamiṣyate/ </l>
                        <l>abhighātajvaro &amp;naśyet pānābhyaṅgena sarpiṣaḥ// </l>
                        <l>&amp;`na syāt' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.3.319">
                            <label>Ca.6.3.319 </label>
                            &amp;raktāvasekairmadyaiśca sātmyairmāṃsarasaudanaiḥ/ </l>
                        <l>sānāho madyasātmyānāṃ madirārasabhojanaiḥ// </l>
                        <l>&amp;`medyaiśca' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.3.320">
                            <label>Ca.6.3.320 </label>
                            kṣatānāṃ vraṇitānāṃ ca kṣatavraṇacikitsayā/ </l>
                        <l>āśvāseneṣṭalābhena vāyoḥ praśamanena ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.321">
                            <label>Ca.6.3.321 </label>
                            harṣaṇaiśca śamaṃ yānti kāmaśokabhayajvarāḥ/ </l>
                        <l>kāmyairarthairmanojñaiśca pittaghnaiścāpyupakramaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.322">
                            <label>Ca.6.3.322 </label>
                            sadvākyaiśca śamaṃ yāti jvaraḥ krodhasamuthitaḥ/ </l>
                        <l>kāmāt krodhajvaro nāśaṃ krodhāt kāmasamudbhavaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.323">
                            <label>Ca.6.3.323 </label>
                            yāti tābhyāmubhābhyāṃ ca bhayaśokasamutthitaḥ/ </l>
                        <l>jvarasya vegaṃ kālaṃ ca cintayañjvaryate tu yaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.324">
                            <label>Ca.6.3.324 </label>
                            jvarapramokṣe puruṣaḥ kūjan vamati ceṣṭate/ </l>
                        <l>śvasanvivarṇaḥ svinnāṅgo vepate līyate muhuḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.325">
                            <label>Ca.6.3.325 </label>
                            pralapatyuṣṇasarvāṅgaḥ śītāṅgaśca bhavatyapi/ </l>
                        <l>visaṃjño jvaravegārtaḥ sakrodha iva &amp;vīkṣyate// </l>
                        <l>&amp;`vīkṣate' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.3.326">
                            <label>Ca.6.3.326 </label>
                            sadoṣaśabdaṃ ca śakṛddravaṃ sravati vegavat/ </l>
                        <l>liṅgānyetāni jānīyājjvaramokṣe vicakṣaṇaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.327">
                            <label>Ca.6.3.327 </label>
                            bahudoṣasya &amp;balavān prāyeṇābhinavo jvaraḥ/ </l>
                        <l>&amp;&amp;satkriyādoṣapaktyā cedvimuñcati sudāruṇam// </l>
                        <l>&amp;`balinaḥ' iti pā-. &amp;&amp;`sa kriyādoṣapattayā' iti
                            pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.3.328">
                            <label>Ca.6.3.328 </label>
                            kṛtvā doṣavaśādvegaṃ kramāduparamanti ye/ </l>
                        <l>teṣāmadāruṇo mokṣo jvarāṇāṃ cirakāriṇām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.329">
                            <label>Ca.6.3.329 </label>
                            vigataklamasaṃtāpamavyathaṃ vimalendriyam/ </l>
                        <l>yuktaṃ prakṛtisattvena vidyāt puruṣamajvaram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.330">
                            <label>Ca.6.3.330 </label>
                            sajvaro jvaramuktaśca vidāhīni gurūṇi ca/ </l>
                        <l>asātmyānyannapānāni viruddhāni ca varjayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.331">
                            <label>Ca.6.3.331 </label>
                            vyavāyamaticeṣṭāśca snānamatyaśanāni ca/ </l>
                        <l>tathā jvaraḥ śamaṃ yāti praśānto jāyate na ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.332">
                            <label>Ca.6.3.332 </label>
                            vyāyāmaṃ ca vyavāyaṃ ca snānaṃ caṅkramaṇāni ca/ </l>
                        <l>jvaramukto na seveta yāvanna balavān bhavet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.333">
                            <label>Ca.6.3.333 </label>
                            asaṃjātabalo yastu jvaramukto niṣevate/ </l>
                        <l>varjyametannarastasya punarāvartate jvaraḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.334">
                            <label>Ca.6.3.334 </label>
                            durhṛteṣu ca doṣeṣu yasya vā vinivartate/ </l>
                        <l>svalpenāpyapacāreṇa tasya vayāvatate punaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.335">
                            <label>Ca.6.3.335 </label>
                            cirakālaparikliṣṭaṃ durbalaṃ &amp;hīnatejasam/ </l>
                        <l>acireṇaiva kālena sa hanti punarāgataḥ// </l>
                        <l>&amp;`dīnacetasam' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.3.336">
                            <label>Ca.6.3.336 </label>
                            &amp;athavā 'api parīpākaṃ dhātuṣveva kramānmalāḥ/ </l>
                        <l>yānti jvaramakurvantaste tathā 'apyapakurvate// </l>
                        <l>&amp;`athavā viparīpākaṃ' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.3.337">
                            <label>Ca.6.3.337 </label>
                            dīnatāṃ śvayathuṃ glāniṃ pāṇḍutāṃ nānnakāmatām/ </l>
                        <l>kaṇḍūrutkoṭhapiḍakāḥ kurvantyagniṃ ca te mṛdum// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.338">
                            <label>Ca.6.3.338 </label>
                            evamanye 'api ca gadā vyāvartante punargatāḥ/ </l>
                        <l>anirghātena doṣāṇāmalpairapyahitairnṛṇām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.339">
                            <label>Ca.6.3.339 </label>
                            nirvṛtte 'api jvare tasmādyathāvasthaṃ yathābalam/ </l>
                        <l>yathāprāṇaṃ hareddoṣaṃ prayogairvā śamaṃ nayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.340">
                            <label>Ca.6.3.340 </label>
                            mṛdubhiḥ śodhanaiḥ śuddhiryāpanā bastayo hitāḥ/ </l>
                        <l>hitāśca laghavo yūṣā jāṅgalāmiṣajā rasāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.341">
                            <label>Ca.6.3.341 </label>
                            abhyaṅgodvartanasnānadhūpanānyañjanāni ca/ </l>
                        <l>hitāni punarāvṛtte jvare tiktaghṛtāni ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.342">
                            <label>Ca.6.3.342 </label>
                            gurvyabhiṣyandyasātmyānāṃ bhojanāt punarāgate/ </l>
                        <l>laṅghanoṣṇopacārādiḥ kramaḥ kāryaśca pūrvavat// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.343">
                            <label>Ca.6.3.343 </label>
                            kirātatiktakaṃ tiktā mustaṃ parpaṭako 'amṛtā/ </l>
                        <l>ghnanti pītāni cābhyāsāt punarāvartakaṃ jvaram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.344">
                            <label>Ca.6.3.344 </label>
                            tasyāṃ tasyāmavasthāyāṃ jvaritānāṃ vicakṣaṇaḥ/ </l>
                        <l>jvarakriyākramāpekṣī kuryāttattaccikitsitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.3.345">
                            <label>Ca.6.3.345 </label>
                            rogarāṭra sarvabhūtānāmantakṛddāruṇo jvaraḥ/ </l>
                        <l>tasmādviśeṣatastasya yateta praśame bhiṣak// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.6.3.346">
                        <label>Ca.6.3.346 </label>
                        tatra ślokaḥ---</p>
                    <lg>
                        <l>yathākramaṃ yathāpraśnamuktaṃ jvaracikitsitam/ </l>
                        <l>ātreyeṇāgniveśāya bhūtānāṃ hitakāmyayā// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte cikitsitasthāne
                        jvaracikitsitaṃ nāma tṛtīyo 'adhyāyaḥ//3//</trailer>
                </div>
                <div n="4" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>caturtho 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.6.4.1">
                        <label>Ca.6.4.1 </label>
                        athāto raktapittacikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.6.4.2">
                        <label>Ca.6.4.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.3">
                            <label>Ca.6.4.3 </label>
                            viharantaṃ jitātmānaṃ pañcagaṅge punarvasum/ </l>
                        <l>praṇamyovāca nirmohamagniveśo 'agnivarcasam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.4">
                            <label>Ca.6.4.4 </label>
                            bhagavan raktapittasya heturuktaḥ salakṣaṇaḥ/ </l>
                        <l>vaktavyaṃ yat paraṃ tasya vaktumarhasi tadguro// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.5">
                            <label>Ca.6.4.5 </label>
                            gururuvāca--- mahāgadaṃ mahāvegamagnivacchīghrakāri ca/ </l>
                        <l>hetulakṣaṇavicchīghraṃ raktapittamupācaret// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.6">
                            <label>Ca.6.4.6 </label>
                            tasyoṣṇaṃ tīkṣṇamamlaṃ ca kaṭūni lavaṇāni ca/ </l>
                        <l>gharmaścānnavidāhaśca hetuḥ pūrvaṃ nidarśitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.7">
                            <label>Ca.6.4.7 </label>
                            tairhetubhiḥ samutkliṣṭaṃ pittaṃ raktaṃ prapadyate/ </l>
                        <l>tadyonitvāt prapannaṃ ca vardhate tat pradūṣayat// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.8">
                            <label>Ca.6.4.8 </label>
                            tasyoṣmaṇā dravo dhāturdhātordhātoḥ prasicyate/ </l>
                        <l>svidyatastena saṃvṛddhiṃ bhūyastadadhigacchati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.9">
                            <label>Ca.6.4.9 </label>
                            saṃyogāddūṣaṇāttattu sāmānyādgandhavarṇayoḥ/ </l>
                        <l>raktasya pittamākhyātaṃ raktapittaṃ manīṣibhiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.10">
                            <label>Ca.6.4.10 </label>
                            plīhānaṃ ca yakṛccaiva tadadhiṣṭhāya vartate/ </l>
                        <l>srotāṃsi raktavāhīni tanmūlāni hi dehinām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.11">
                            <label>Ca.6.4.11 </label>
                            sāndraṃ sapāṇḍu sasnehaṃ picchilaṃ ca kaphānvitam/ </l>
                        <l>śyāvāruṇaṃ saphenaṃ ca tanu rūkṣaṃ ca vātikam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.12">
                            <label>Ca.6.4.12 </label>
                            raktapittaṃ kaṣāyābhaṃ kṛṣṇaṃ gomūtrasaṃnibham/ </l>
                        <l>mecakāgāradhūmābhamañjanābhaṃ ca paittikam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.13">
                            <label>Ca.6.4.13 </label>
                            saṃsṛṣṭaliṅgaṃ saṃsargāttriliṅgaṃ sānnipātikam/ </l>
                        <l>ekadoṣānugaṃ sādhyaṃ dvidoṣaṃ yāpyamucyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.14">
                            <label>Ca.6.4.14 </label>
                            yattridoṣamasādhyaṃ tanmandāgnerativegavat/ </l>
                        <l>vyādhibhiḥ kṣīṇadehasya vṛddhasyānaśnataśca yat// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.15">
                            <label>Ca.6.4.15 </label>
                            gatirūrdhvamadhaścaiva raktapittasya darśitā/ </l>
                        <l>ūrdhvā saptavidhadvārā dvidvārā tvadharā gatiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.16">
                            <label>Ca.6.4.16 </label>
                            sapta cchidrāṇi śirasi dve cādhaḥ, sādhyamūrdhvagam/ </l>
                        <l>yāpyaṃ tvadhogaṃ, mārgau tu dvāvasādhyaṃ prapadyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.17">
                            <label>Ca.6.4.17 </label>
                            yadā tu sarvacchidrebhyo romakūpebhya eva ca/ </l>
                        <l>vartate tāmasaṅkhyeyāṃ gatiṃ tasyāhurāntikīm// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.18">
                            <label>Ca.6.4.18 </label>
                            yaccobhayābhyāṃ mārgābhyāmatimātraṃ pravartate/ </l>
                        <l>tulyaṃ kuṇapagandhena raktaṃ kṛṣṇamatīva ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.19">
                            <label>Ca.6.4.19 </label>
                            saṃsṛṣṭaṃ kaphavātābhyāṃ &amp;kaṇṭhe sajjati cāpi yat/ </l>
                        <l>yaccāpyupadravaiḥ sarvairyathoktaiḥ samabhidrutam// </l>
                        <l>&amp;`yacca kaṇṭhe 'avasajjati' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.4.20">
                            <label>Ca.6.4.20 </label>
                            hāridranīlaharitatāmrairvarṇairupadrutam/ </l>
                        <l>kṣīṇasya kāsamānasya yacca tacca na sidhyati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.21">
                            <label>Ca.6.4.21 </label>
                            yaddvidoṣānugaṃ yadvā śāntaṃ &amp;śāntaṃ prakupyati/ </l>
                        <l>mārgānmārgaṃ caredyadvā yāpyaṃ pittamasṛk ca tat// </l>
                        <l>&amp;`bhūyaḥ pravartate' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.4.22">
                            <label>Ca.6.4.22 </label>
                            ekamārgaṃ balavato nātivegaṃ navotthitam/ </l>
                        <l>raktapittaṃ sukhe kāle sādhyaṃ syānnirupadravam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.23">
                            <label>Ca.6.4.23 </label>
                            snigdhoṣṇamuṣṇarūkṣaṃ ca raktapittasya kāraṇam/ </l>
                        <l>adhogasyottaraṃ prāyaḥ, pūrvaṃ syādūrdhvagasya tu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.24">
                            <label>Ca.6.4.24 </label>
                            ūrdhvagaṃ kaphasaṃsṛṣṭamadhogaṃ mārutānugam/ </l>
                        <l>dvimārgaṃ kaphavātābhyāmubhābhyāmanubadhyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.25">
                            <label>Ca.6.4.25 </label>
                            akṣīṇabalamāṃsasya raktapittaṃ yadaśnataḥ/ </l>
                        <l>taddoṣaduṣṭamutkliṣṭaṃ nādau stambhanamarhati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.26">
                            <label>Ca.6.4.26 </label>
                            galagrahaṃ pūtinasyaṃ mūrcchāyamaruciṃ jvaram/ </l>
                        <l>gulmaṃ plīhānamānāhaṃ kilāsaṃ kṛcchramūtratām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.27">
                            <label>Ca.6.4.27 </label>
                            kuṣṭhānyarśāṃsi vīsarpaṃ varṇanāśaṃ bhagandaram/ </l>
                        <l>buddhīndriyoparodhaṃ ca kuryāt sambhitamāditaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.28">
                            <label>Ca.6.4.28 </label>
                            tasmādupekṣyaṃ balino &amp;baladoṣavicāriṇā/ </l>
                        <l>raktapittaṃ prathamataḥ &amp;&amp;pravṛddhaṃ siddhimicchatā// </l>
                        <l>&amp;`baladoṣau prapaśyatā' iti pā-. &amp;&amp;`pravṛttaṃ' iti
                            pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.4.29">
                            <label>Ca.6.4.29 </label>
                            prāyeṇa hi samutkliṣṭamāmadoṣāccharīriṇām/ </l>
                        <l>vṛddhiṃ prayāti pittāsṛktasmāttallaṅghyamāditaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.30">
                            <label>Ca.6.4.30 </label>
                            mārgau doṣānubandhaṃ ca nidānaṃ prasamīkṣya ca/ </l>
                        <l>laṅghanaṃ raktapittādau tarpaṇaṃ vā prayojayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.31">
                            <label>Ca.6.4.31 </label>
                            hrīberacandanośīramustaparpaṭakaiḥ śṛtam/ </l>
                        <l>kevalaṃ śṛtaśītaṃ vā dadyāttoyaṃ pipāsave// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.32">
                            <label>Ca.6.4.32 </label>
                            ūrdhvage tarpaṇaṃ pūrvaṃ peyāṃ pūrvamadhogate/ </l>
                        <l>kālasātmyānubandhajño dadyāt prakṛtikalpavit// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.33">
                            <label>Ca.6.4.33 </label>
                            jalaṃ kharjūramṛdvīkāmadhūkaiḥ saparūṣakaiḥ/ </l>
                        <l>śṛtaśītaṃ prayoktavyaṃ tarpaṇārthe saśarkaram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.34">
                            <label>Ca.6.4.34 </label>
                            tarpaṇaṃ saghṛtakṣaudraṃ lājacūrṇaiḥ pradāpayet/ </l>
                        <l>ūrdhvagaṃ raktapittaṃ tat pītaṃ kāle vyapohati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.35">
                            <label>Ca.6.4.35 </label>
                            mandāgneramlasātmyāya tat sāmlamapi kalpayet/ </l>
                        <l>&amp;dāḍimāmalakairvidvānamlārthaṃ cānudāpayet// </l>
                        <l>&amp;`dāḍimāmalakau' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.4.36">
                            <label>Ca.6.4.36 </label>
                            śāliṣaṣṭikanīvārakoradūṣapraśāntikāḥ/ </l>
                        <l>śyāmākaśca priyaṅguśca bhojanaṃ raktapittinām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.37">
                            <label>Ca.6.4.37 </label>
                            mudgā masūrāścaṇakāḥ samakuṣṭhāḍhakīphalāḥ/ </l>
                        <l>praśastāḥ sūpayūṣārthe kalpitā raktapittinām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.38">
                            <label>Ca.6.4.38 </label>
                            paṭolanimbavetrāgraplakṣavetasapallavāḥ/ </l>
                        <l>kirātatiktakaṃ śākaṃ &amp;gaṇḍīraḥ sakaṭhillakaḥ// </l>
                        <l>&amp;`gaṇḍīraṃ sakaṭhillakam' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.4.39">
                            <label>Ca.6.4.39 </label>
                            kovidārasya puṣpāṇi kāśmaryasyātha śālmaleḥ/ </l>
                        <l>annapānavidhau śākaṃ yaccānyadraktapittanut// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.40">
                            <label>Ca.6.4.40 </label>
                            śākārthaṃ śākasātmyānāṃ tacchastaṃ raktapittinām/ </l>
                        <l>svinnaṃ vā sarpiṣā bhṛṣṭaṃ yūṣavadvā vipācitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.41">
                            <label>Ca.6.4.41 </label>
                            pārāvatān kapotāṃśca lāvān raktākṣavartakān/ </l>
                        <l>śaśān kapiñjalāneṇān hariṇānkālapucchakān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.42">
                            <label>Ca.6.4.42 </label>
                            raktapitte hitān vidyādrasāṃsteṣāṃ prayojayet/ </l>
                        <l>īṣadamlānanamlān vā ghṛtabhṛṣṭān saśarkarān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.43">
                            <label>Ca.6.4.43 </label>
                            kaphānuge yūṣaśākaṃ dadyādvātānuge rasam/ </l>
                        <l>raktapitte yavāgūnāmataḥ kalpaḥ pravakṣyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.44">
                            <label>Ca.6.4.44 </label>
                            padmotpalānāṃ kiñjalkaḥ pṛśniparṇī priyaṅgukāḥ/ </l>
                        <l>jale sādhyā rase tasmin peyā syādraktapittinām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.45">
                            <label>Ca.6.4.45 </label>
                            candanośīralodhrāṇāṃ rase tadvat sanāgare/ </l>
                        <l>kirātatiktakośīramustānāṃ tadvadeva ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.46">
                            <label>Ca.6.4.46 </label>
                            dhātakīdhanvayāsāmbubilvānāṃ vā rase śṛtā/ </l>
                        <l>masūrapṛśniparṇyorvā sthirāmudgarase 'atha vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.47">
                            <label>Ca.6.4.47 </label>
                            rase hareṇukānāṃ vā saghṛte sabalārase/ </l>
                        <l>siddhāḥ pārāvatādīnāṃ rase vā syuḥ pṛthakpṛthak// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.48">
                            <label>Ca.6.4.48 </label>
                            ityuktā raktapittaghnyaḥ śītāḥ samadhuśarkarāḥ/ </l>
                        <l>yavāgvaḥ kalpanā caiṣā kāryā māṃsaraseṣvapi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.49">
                            <label>Ca.6.4.49 </label>
                            śaśaḥ savāstukaḥ śasto vibandhe raktapittinām/ </l>
                        <l>vātolbaṇe tittiriḥ syādudumbararase śṛtaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.50">
                            <label>Ca.6.4.50 </label>
                            mayūraḥ plakṣaniryūhe nyagrodhasya ca kukkuṭaḥ/ </l>
                        <l>rase &amp;bilvotpalādīnāṃ vartakakrakarau hitau// </l>
                        <l>&amp;`bisotpalādīnāṃ' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.4.51">
                            <label>Ca.6.4.51 </label>
                            tṛṣyate tiktakaiḥ siddhaṃ tṛṣṇāghnaṃ vā phalodakam/ </l>
                        <l>siddhaṃ &amp;vidārigandhādyairathavā śṛtaśītalam// </l>
                        <l>&amp;`śṛtaśītamathāpi vā' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.4.52">
                            <label>Ca.6.4.52 </label>
                            jñātvā doṣāvanubalau balamāhārameva ca/ </l>
                        <l>jalaṃ pipāsave &amp;dadyādvisargādalpaśo 'api vā// </l>
                        <l>&amp;`bahuśo vā 'api' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.4.53">
                            <label>Ca.6.4.53 </label>
                            nidānaṃ raktapittasya yatkiṃcit saṃprakāśitam/ </l>
                        <l>jīvitārogyakāmaistanna sevyaṃ raktapittibhiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.54">
                            <label>Ca.6.4.54 </label>
                            ityannapānaṃ nirdiṣṭaṃ kramaśo raktapittanut/ </l>
                        <l>vakṣyate bahudoṣāṇāṃ kāryaṃ balavatāṃ ca yat// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.55">
                            <label>Ca.6.4.55 </label>
                            akṣīṇabalamāṃsasya yasya saṃtarpaṇotthitam/ </l>
                        <l>bahudoṣaṃ balavato raktapittaṃ śarīriṇaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.56">
                            <label>Ca.6.4.56 </label>
                            kāle saṃśodhanārhasya taddharennirupadravam/ </l>
                        <l>virecanenordhvabhāgamadhogaṃ vamanena ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.57">
                            <label>Ca.6.4.57 </label>
                            trivṛtāmabhayāṃ prājñaḥ phalānyāragvadhasya vā/ </l>
                        <l>trāyamāṇāṃ gavākṣyā vā mūlamāmalakāni vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.58">
                            <label>Ca.6.4.58 </label>
                            virecanaṃ prayuñjīta prabhūtamadhuśarkaram/ </l>
                        <l>rasaḥ praśasyate teṣāṃ raktapitte viśeṣataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.59">
                            <label>Ca.6.4.59 </label>
                            vamanaṃ madanonmiśro manthaḥ sakṣaudraśarkaraḥ/ </l>
                        <l>saśarkaraṃ vā salilamikṣūṇāṃ rasa eva vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.60">
                            <label>Ca.6.4.60 </label>
                            vatsakasya phalaṃ mustaṃ madanaṃ madhukaṃ madhu/ </l>
                        <l>adhovahe &amp;raktapitte vamanaṃ paramucyate// </l>
                        <l>&amp;`adhogo raktapitte tu' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.4.61">
                            <label>Ca.6.4.61 </label>
                            ūrdhvage śuddhakoṣṭhasya tarpaṇādiḥ kramo hitaḥ/ </l>
                        <l>adhogate yavāgvādirna cetsyānmāruto balī// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.62">
                            <label>Ca.6.4.62 </label>
                            balamāṃsaparikṣīṇāṃ śokabhārādhvakarśitam/ </l>
                        <l>jvalanādityasaṃtaptamanyairvā kṣīṇamāmayaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.63">
                            <label>Ca.6.4.63 </label>
                            garbhiṇīṃ sthaviraṃ bālaṃ rūkṣālpapramitāśinam/ </l>
                        <l>avamyamavirecyaṃ vā yaṃ paśyedraktapittinam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.64">
                            <label>Ca.6.4.64 </label>
                            śoṣeṇa sānubandhaṃ vā tasya saṃśamanī kriyā/ </l>
                        <l>śasyate raktapittasya paraṃ sā 'atha pravakṣyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.65">
                            <label>Ca.6.4.65 </label>
                            aṭarūṣakamṛdvīkāpathyākvāthaḥ saśarkaraḥ/ </l>
                        <l>madhumiśraḥ śvāsakāsaraktapittanibarhaṇaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.66">
                            <label>Ca.6.4.66 </label>
                            aṭarūṣakaniryūhe priyaṅguṃ mṛttikāñjane/ </l>
                        <l>vinīya lodhraṃ kṣaudraṃ ca raktapittaharaṃ pibet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.67">
                            <label>Ca.6.4.67 </label>
                            padmakaṃ padmakiñjalkaṃ dūrvāṃ vāstūkamutpalam/ </l>
                        <l>nāgapuṣpaṃ ca lodhraṃ ca tenaiva vidhinā pibet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.68">
                            <label>Ca.6.4.68 </label>
                            prapauṇḍarīkaṃ madhukaṃ madhu cāśvaśakṛdrase/ </l>
                        <l>yavāsabhṛṅgarajasormūlaṃ vā gośakṛdrase// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.69">
                            <label>Ca.6.4.69 </label>
                            vinīya raktapittaghnaṃ peyaṃ syāttaṇḍulāmbunā/ </l>
                        <l>yuktaṃ vā madhusarpirbhyāṃ lihyādnośvaśakṛdrasam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.70">
                            <label>Ca.6.4.70 </label>
                            khadirasya priyaṅgūṇāṃ kovidārasya śālmaleḥ/ </l>
                        <l>puṣpacūrṇāni madhunā lihyānnā raktapittikaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.71">
                            <label>Ca.6.4.71 </label>
                            śṛṅgāṭakānāṃ lājānāṃ mustakharjūrayorapi/ </l>
                        <l>lihyāccūrṇāni madhunā padmānāṃ keśarasya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.72">
                            <label>Ca.6.4.72 </label>
                            dhanvajānāmasṛglihyānmadhunā mṛgapakṣiṇām/ </l>
                        <l>sakṣaudraṃ grathite rakte lihyāt pārāvataṃ śakṛt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.73">
                            <label>Ca.6.4.73 </label>
                            uśīrakālīyakalodhrapadmakapriyaṅgukākaṭphalaśaṅkhagairikāḥ/ </l>
                        <l>pṛthak pṛthak candanatulyabhāgikāḥ
                            saśarkarāstaṇḍuladhāvanāplutāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.74">
                            <label>Ca.6.4.74 </label>
                            raktaṃ sapittaṃ tamakaṃ pipāsāṃ dāhaṃ ca pītāḥ śamayanti
                            sadyaḥ/ </l>
                        <l>kirātatiktaṃ kramukaṃ samustaṃ prapauṇḍarīkaṃ kamalotpale ca//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.75">
                            <label>Ca.6.4.75 </label>
                            hrīberamūlāni paṭolapatraṃ durālabhā parpaṭako mṛṇālam/ </l>
                        <l>dhanañjayodumbaravetasatvaṅnyagrodhaśāleyayavāsakatvak// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.76">
                            <label>Ca.6.4.76 </label>
                            &amp;tugālatāvetasataṇḍulīyaṃ sasārivaṃ mocarasaḥ samaṅgā/ </l>
                        <l>pṛthak pṛthak candanayojitāni tenaiva kalpena hitāni tatra// </l>
                        <l>&amp;`-keśarataṇḍulīyaṃ' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.4.77">
                            <label>Ca.6.4.77 </label>
                            niśi sthitā vā svarasīkṛtā vā &amp;kalkīkṛtā vā mṛditāḥ śṛtā
                            vā/ </l>
                        <l>ete samastā gaṇaśaḥ pṛthagvā raktaṃ sapittaṃ
                            &amp;&amp;śamayanti yogāḥ// </l>
                        <l>&amp;yogīndranāthasenas tu `kalkīkṛtāḥ' ity atra `phāṇṭīkṛtāḥ'
                            iti paṭhati, `mṛdītāḥ' ity asya `cūrṇīkṛtāḥ' iti ca vyākhyānaṃ
                            karoti. &amp;&amp;`śamanty udīrṇam' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.4.78">
                            <label>Ca.6.4.78 </label>
                            mudgāḥ salājāḥ sayavāḥ sakṛṣṇāḥ sośīramustāḥ saha candanena/ </l>
                        <l>balājale paryuṣitāḥ kaṣāyā raktaṃ sapittaṃ śamayantyudīrṇam//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.79">
                            <label>Ca.6.4.79 </label>
                            vaidūryamuktāmaṇigairikāṇāṃ mṛcchaṅkhahemāmalakodakānām/ </l>
                        <l>madhūdakasyekṣurasasya caiva pānācchamaṃ gacchati raktapittam//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.80">
                            <label>Ca.6.4.80 </label>
                            uśīrapadmotpalacandanānāṃ pakvasya loṣṭasya ca yaḥ prasādaḥ/ </l>
                        <l>saśarkaraḥ kṣaudrayutaḥ suśīto raktātiyogapraśamāya deyaḥ//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.81">
                            <label>Ca.6.4.81 </label>
                            priyaṅgukācandanalodhrasārivāmadhūkamustābhayadhātakījalam/ </l>
                        <l>samṛtprasādaṃ saha &amp;yaṣṭikāmbunā saśarkaraṃ raktanibarhaṇaṃ
                            param// </l>
                        <l>&amp;`ṣaṣṭikāmbunā' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.4.82">
                            <label>Ca.6.4.82 </label>
                            kaṣāyayogairvividhairyathoktairdīpte 'anale śleṣmaṇi nirjite
                            ca/ </l>
                        <l>yadraktapittaṃ praśamaṃ na yāti tatrānilaḥ syādanu tatra
                            kāryam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.83">
                            <label>Ca.6.4.83 </label>
                            chāgaṃ payaḥ syāt paramaṃ prayoge gavyaṃ śṛtaṃ pañcaguṇe jale
                            vā/ </l>
                        <l>saśarkaraṃ mākṣikasaṃprayuktaṃ vidārigandhādigaṇaiḥ śṛtaṃ vā//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.84">
                            <label>Ca.6.4.84 </label>
                            drākṣāśṛtaṃ nāgarakaiḥ śṛtaṃ vā balāśṛtaṃ gokṣurakaiḥ śṛtaṃ
                            vā/ </l>
                        <l>sajīvakaṃ sarṣabhakaṃ sasarpiḥ payaḥ prayojyaṃ sitayā śṛtaṃ
                            vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.85">
                            <label>Ca.6.4.85 </label>
                            śatāvarīgokṣurakaiḥ śṛtaṃ vā śṛtaṃ payo vā 'apyatha
                            parṇinībhiḥ/ </l>
                        <l>raktaṃ nihantyāśu viśeṣatastu yanmūtramārgāt sarujaṃ prayāti//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.86">
                            <label>Ca.6.4.86 </label>
                            viśeṣato viṭpathasaṃpravṛtte payo mataṃ mocarasena siddham/ </l>
                        <l>vaṭāvarohairvaṭaśuṅgakairvā hrīberanīlotpalanāgarairvā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.87">
                            <label>Ca.6.4.87 </label>
                            kaṣāyayogān payasā purā vā pītvā 'anu cādyāt payasaiva śālīn/ </l>
                        <l>kaṣāyayogairathavā vipakvametaiḥ pibet sarpiratisrave ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.88">
                            <label>Ca.6.4.88 </label>
                            vāsāṃ saśākhāṃ sapalāśamūlāṃ kṛtvā kaṣāyaṃ kusumāni cāsyāḥ/ </l>
                        <l>pradāya kalkaṃ vipacedghṛtaṃ tat sakṣaudramāśveva nihanti
                            raktam// </l>
                        <l>iti vāsāghṛtam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.4.89">
                            <label>Ca.6.4.89 </label>
                            palāśavṛntasvarasena siddhaṃ tasyaiva kalkena madhudraveṇa/ </l>
                        <l>lihyādghṛtaṃ vatsakakalkasiddhaṃ tadvat
                            samaṅgotpalalodhrasiddham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.90">
                            <label>Ca.6.4.90 </label>
                            syāttrāyamāṇāvidhireṣa eva sodumbare caiva paṭolapatre/ </l>
                        <l>sarpīṃṣi pittajvaranāśanāni sarvāṇi śastāni ca raktapitte//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.91">
                            <label>Ca.6.4.91 </label>
                            abhyaṅgayogāḥ pariṣecanāni sekāvagāhāḥ śayanāni veśma/ </l>
                        <l>śīto vidhirbastividhānamagryaṃ pittajvare yat praśamāya
                            diṣṭam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.92">
                            <label>Ca.6.4.92 </label>
                            tadraktapitte nikhilena kāryaṃ kālaṃ ca mātrāṃ ca purā
                            samīkṣya/ </l>
                        <l>sarpirguḍā ye ca hītāḥ kṣatebhyaste raktapittaṃ śamayanti
                            sadyaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.93">
                            <label>Ca.6.4.93 </label>
                            kaphānubandhe rudhire sapitte kaṇṭhāgate syādgrathite
                            prayogaḥ/ </l>
                        <l>yuktasya yuktyā madhusarpiṣośca kṣārasya caivotpalanālajasya//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.94">
                            <label>Ca.6.4.94 </label>
                            mṛṇālapadmotpalakeśarāṇāṃ tathā palāśasya tathā priyaṅgoḥ/ </l>
                        <l>tathā madhūkasya tathā 'asanasya kṣārāḥ prayojyā vidhinaiva
                            tena// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.95">
                            <label>Ca.6.4.95 </label>
                            śatāvarīdāḍimatintiḍīkaṃ kākolimede madhukaṃ vidārīm/ </l>
                        <l>piṣṭvā ca mūlaṃ phalapūrakasya ghṛtaṃ pacet kṣīracaturguṇaṃ
                            jñaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.96">
                            <label>Ca.6.4.96 </label>
                            kāsajvarānāhavibandhaśūlaṃ tadraktapittaṃ ca ghṛtaṃ nihanyāt/ </l>
                        <l>yat pañcamūlairatha pañcabhirvā siddhaṃ ghṛtaṃ tacca
                            tadarthakāri// </l>
                        <l>iti śatāvaryādighṛtam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.4.97">
                            <label>Ca.6.4.97 </label>
                            kaṣāyayogā ya ihopadiṣṭāste cāvapīḍe bhiṣajā prayojyāḥ/ </l>
                        <l>ghrāṇāt pravṛttaṃ rudhiraṃ sapittaṃ yadā
                            bhavenniḥsṛtaduṣṭadoṣam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.98">
                            <label>Ca.6.4.98 </label>
                            rakte praduṣṭe hyavapīḍabandhe duṣṭapratiśyāyaśirovikārāḥ/ </l>
                        <l>raktaṃ sapūyaṃ &amp;kuṇapaśca gandhaḥ syād ghrāṇanāśaḥ
                            kṛmayaśca duṣṭāḥ// </l>
                        <l>&amp;`kuṇapaiḥ sagandhaṃ' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.4.99">
                            <label>Ca.6.4.99 </label>
                            nīlotpalaṃ gairikaśaṅkhayuktaṃ sacandanaṃ syāttu sitājalena/ </l>
                        <l>nasyaṃ tathā++āmrāsthirasaḥ samaṅgā sadhātakīmocarasaḥ
                            salodhraḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.100">
                            <label>Ca.6.4.100 </label>
                            drākṣārasasyekṣurasasya nasyaṃ kṣīrasya dūrvāsvarasasya caiva/ </l>
                        <l>yavāsamūlāni palāṇḍumūlaṃ nasyaṃ tathā dāḍimapuṣpatoyam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.101">
                            <label>Ca.6.4.101 </label>
                            priyālatailaṃ madhukaṃ payaśca siddhaṃ ghṛtaṃ māhiṣamājikaṃ
                            vā/ </l>
                        <l>āmrāsthipūrvaiḥ payasā ca nasyaṃ sasārivaiḥ syāt
                            kamalotpalaiśca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.102">
                            <label>Ca.6.4.102 </label>
                            bhadraśriyaṃ lohitacandanaṃ ca prapauṇḍarīkaṃ kamalotpale ca/ </l>
                        <l>uśīravānīrajalaṃ mṛṇālaṃ sahasravīryā madhukaṃ payasyā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.103">
                            <label>Ca.6.4.103 </label>
                            śālīkṣumūlāni yavāsagundrāmūlaṃ nalānāṃ kuśakāśayośca/ </l>
                        <l>kucandanaṃ śaivalamapyanantā kālānusāryā tṛṇamūlamṛddhiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.104">
                            <label>Ca.6.4.104 </label>
                            mūlāni puṣpāṇi ca vārijānāṃ pralepanaṃ puṣkariṇīmṛdaśca/ </l>
                        <l>udumbarāśvatthamadhūkalodhrāḥ kaṣāyavṛkṣāḥ śiśirāṃśca sarve//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.105">
                            <label>Ca.6.4.105 </label>
                            pradehakalpe pariṣecane ca tathā 'avagāhe ghṛtatailasiddhau/ </l>
                        <l>raktasya pittasya ca śāntimicchan bhadraśriyādīni bhiṣak
                            prayuñjyāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.106">
                            <label>Ca.6.4.106 </label>
                            dhārāgṛhaṃ bhūmigṛhaṃ suśītaṃ vanaṃ ca ramyaṃ jalavātaśītam/ </l>
                        <l>vaidūryamuktāmaṇibhājanānāṃ sparśāśca dāhe śiśirāmbuśītāḥ//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.107">
                            <label>Ca.6.4.107 </label>
                            patrāṇi puṣpāṇi ca vārijānāṃ kṣaumaṃ ca śītaṃ kadalīdalāni/ </l>
                        <l>pracchādanārthaṃ śayanāsanānāṃ padmotpalānāṃ ca dalāḥ
                            praśastāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.108">
                            <label>Ca.6.4.108 </label>
                            priyaṅgukācandanarūṣitānāṃ sparśāḥ priyāṇāṃ ca varāṅganānām/ </l>
                        <l>dāhe praśastāḥ sajalāḥ suśītāḥ padmotpalānāṃ ca kalāpavātāḥ//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.109">
                            <label>Ca.6.4.109 </label>
                            sariddhradānāṃ himavaddarīṇāṃ candrodayānāṃ kamalākarāṇām/ </l>
                        <l>mano 'anukūlāḥ śiśirāśca sarvāḥ kathāḥ saraktaṃ śamayanti
                            pittam// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.6.4.110">
                        <label>Ca.6.4.110 </label>
                        tatra ślokau---</p>
                    <lg>
                        <l>hetuṃ vṛddhiṃ saṃjñāṃ sthānaṃ liṅgaṃ pṛthak praduṣṭasya/ </l>
                        <l>mārgau sādhyamasādhyaṃ yāpyaṃ kāryakramaṃ caiva// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.4.111">
                            <label>Ca.6.4.111 </label>
                            pānānnamiṣṭameva ca varjyaṃ saṃśodhanaṃ ca śamanaṃ ca/ </l>
                        <l>gururuktavānyathāvaccikitsite raktapittasya// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte cikitsitasthāne
                        raktapittacikitsitaṃ nāma caturtho 'adhyāyaḥ//4//</trailer>
                </div>
                <div n="5" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>pañcamo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.6.5.1">
                        <label>Ca.6.5.1 </label>
                        athāto gulmacikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.6.5.2">
                        <label>Ca.6.5.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.3">
                            <label>Ca.6.5.3 </label>
                            sarvaprajānāṃ pitṛvaccharaṇyaḥ punarvasurbhūtabhaviṣyadīśaḥ/ </l>
                        <l>cikitsitaṃ gulmanibarhaṇārthaṃ provāca siddhaṃ vadatāṃ
                            variṣṭhaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.4">
                            <label>Ca.6.5.4 </label>
                            viṭśleṣmapittātiparisravādvā taireva vṛddhaiḥ paripīḍanādvā/ </l>
                        <l>vegairudīrṇairvihatairadho vā bāhyābhighātairatipīḍanairvā//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.5">
                            <label>Ca.6.5.5 </label>
                            rūkṣānnapānairatisevitairvā śokena mithyāpratikarmaṇā vā/ </l>
                        <l>viceṣṭitairvā viṣamātimātraiḥ koṣṭhe prakopaṃ samupaiti vāyuḥ//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.6">
                            <label>Ca.6.5.6 </label>
                            kaphaṃ ca pittaṃ ca sa &amp;duṣṭavāyuruddhūya mārgān
                            vinibaddhya tābhyām/ </l>
                        <l>hṛnnābhipārśvodarabastiśūlaṃ karotyatho yāti na baddhamārgaḥ// </l>
                        <l>&amp;`sa dūṣayitvā proddhūya' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.5.7">
                            <label>Ca.6.5.7 </label>
                            pakvāśaye pittakaphāśaye vā sthitaḥ svatantraḥ parasaṃśrayo
                            vā/ </l>
                        <l>sparśopalabhyaḥ paripiṇḍitatvādgulmo yathādoṣamupaiti nāma//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.8">
                            <label>Ca.6.5.8 </label>
                            bastau ca nābhyāṃ hṛdi pārśvayorvā sthānāni gulmasya bhavanti
                            pañca/ </l>
                        <l>pañcātmakasya prabhavaṃ tu tasya vakṣyāmi liṅgāni cikitsitaṃ
                            ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.9">
                            <label>Ca.6.5.9 </label>
                            rūkṣānnapānaṃ viṣamātimātraṃ viceṣṭitaṃ vegavinigrahaśca/ </l>
                        <l>śoko 'abhighāto 'atimalakṣayaśca nirannatā cānilagulmahetuḥ//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.10">
                            <label>Ca.6.5.10 </label>
                            yaḥ sthānasaṃsthānarujāṃ vikalpaṃ viḍvātasaṅgaṃ
                            galavaktraśoṣam/ </l>
                        <l>śyāvāruṇatvaṃ śiśirajvaraṃ ca hṛtkukṣipārśvaṃsaśirorujaṃ ca//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.11">
                            <label>Ca.6.5.11 </label>
                            karoti jīrṇe 'abhyadhikaṃ prakopaṃ bhukte mṛdutvaṃ samupaiti
                            yaśca/ </l>
                        <l>vātāt sa gulmo na ca tatra rūkṣaṃ kaṣāyatiktaṃ kaṭu copaśete//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.12">
                            <label>Ca.6.5.12 </label>
                            kaṭvamlatīkṣṇoṣṇavidāhirūkṣakrodhātimadyārkahutāśasevā/ </l>
                        <l>&amp;āmābhighāto rudhiraṃ ca duṣṭaṃ paittasya gulmasya
                            nimittamuktam// </l>
                        <l>&amp;`śramābhighātau' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.5.13">
                            <label>Ca.6.5.13 </label>
                            jvaraḥ pipāsā vadanāṅgarāgaḥ śūlaṃ mahajjīryati bhojane ca/ </l>
                        <l>svedo vidāho vraṇavacca gulmaḥ sparśāsahaḥ paittikagulmarūpam//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.14">
                            <label>Ca.6.5.14 </label>
                            śītaṃ guru snigdhamaceṣṭanaṃ ca saṃpūraṇaṃ prasvapanaṃ divā
                            ca/ </l>
                        <l>gulmasya hetuḥ kaphasaṃbhavasya sarvastu diṣṭo nicayātmakasya//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.15">
                            <label>Ca.6.5.15 </label>
                            staimityaśītajvaragātrasādahṛllāsakāsārucigauravāṇi/ </l>
                        <l>śaityaṃ rugalpā kaṭhinonnatatvaṃ gulmasya rūpāṇi
                            kaphātmakasya// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.16">
                            <label>Ca.6.5.16 </label>
                            nimittaliṅgānyupalabhya gulme dvidoṣaje doṣabalābalaṃ ca/ </l>
                        <l>vyāmiśraliṅgānaparāṃstu gulmāṃstrīnādiśedauṣadhakalpanārtham//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.17">
                            <label>Ca.6.5.17 </label>
                            mahārujaṃ dāhaparītamaśmavadghanonnataṃ śīghravidāhi dāruṇam/ </l>
                        <l>manaḥśarīrāgnibalāpahāriṇaṃ tridoṣajaṃ gulmamasādhyamādiśet//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.18">
                            <label>Ca.6.5.18 </label>
                            ṛtāvanāhāratayā bhayena virūkṣaṇairvegavinigrahaiśca/ </l>
                        <l>saṃstambhanollekhanayonidoṣairgulmaḥ striyaṃ raktabhavo
                            'abhyupaiti// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.19">
                            <label>Ca.6.5.19 </label>
                            yaḥ spandate piṇḍita eva nāṅgaiścirāt saśūlaḥ
                            samagarbhaliṅgaḥ/ </l>
                        <l>sa raudhiraḥ strībhava eva gulmo māse vyatīte daśame
                            cikitsyaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.20">
                            <label>Ca.6.5.20 </label>
                            kriyākramamataḥ siddhaṃ gulmināṃ gulmanāśanam/ </l>
                        <l>pravakṣyāmyata ūrdhvaṃ ca yogān gulmanibarhaṇān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.21">
                            <label>Ca.6.5.21 </label>
                            rūkṣavyāyāmajaṃ gulmaṃ vātikaṃ tīvravedanam/ </l>
                        <l>baddhaviṇmārutaṃ snehairāditaḥ samupācaret// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.22">
                            <label>Ca.6.5.22 </label>
                            bhojanābhyañjanaiḥ pānairnirūhaiḥ sānuvāsanaiḥ/ </l>
                        <l>snigdhasya bhiṣajā svedaḥ kartavyo gulmaśāntaye// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.23">
                            <label>Ca.6.5.23 </label>
                            srotasāṃ mārdavaṃ kṛtvā jitvā mārutamulbaṇam/ </l>
                        <l>bhittvā vibandhaṃ snigdhasya svedo gulmamapohati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.24">
                            <label>Ca.6.5.24 </label>
                            snehapānaṃ hitaṃ gulme viśeṣeṇordhvanābhije/ </l>
                        <l>pakvāśayagate bastirubhayaṃ jaṭharāśraye// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.25">
                            <label>Ca.6.5.25 </label>
                            dīpte 'agnau vātike gulme vibandhe 'anilavarcasoḥ/ </l>
                        <l>bṛṃhaṇānyannapānāni snigdhoṣṇāni prayojayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.26">
                            <label>Ca.6.5.26 </label>
                            punaḥ punaḥ snehapānaṃ nirūhāḥ sānuvāsanāḥ/ </l>
                        <l>prayojyā vātagulmeṣu kaphapittānurākṣiṇā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.27">
                            <label>Ca.6.5.27 </label>
                            kapho vāte jitaprāye pittaṃ śoṇitameva vā/ </l>
                        <l>yadi kupyati vā tasya kriyamāṇe cikitsite// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.28">
                            <label>Ca.6.5.28 </label>
                            yatholbaṇasya doṣasya tatra kāryaṃ bhiṣagjitam/ </l>
                        <l>ādāvante ca madhye ca mārutaṃ parirakṣatā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.29">
                            <label>Ca.6.5.29 </label>
                            vātagulme kapho vṛddho hatvā 'agnimaruciṃ yadi/ </l>
                        <l>hṛllāsaṃ gauravaṃ tandrāṃ janayedullikhettu tam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.30">
                            <label>Ca.6.5.30 </label>
                            śūlānāhavibandheṣu gulme vātakapholbaṇe/ </l>
                        <l>vartayo guṭikāścūrṇaṃ kaphavātaharaṃ hitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.31">
                            <label>Ca.6.5.31 </label>
                            pittaṃ vā yadi saṃvṛddhaṃ saṃtāpaṃ vātagulminaḥ/ </l>
                        <l>kuryādvirecyaḥ sa bhavet sasnehairānulomikaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.32">
                            <label>Ca.6.5.32 </label>
                            gulmo yadyanilādīnāṃ kṛte samyagbhiṣagjite/ </l>
                        <l>na praśāmyati raktasya so 'avasekāt praśāmyati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.33">
                            <label>Ca.6.5.33 </label>
                            snigdhoṣṇenodite gulme paittike sraṃsanaṃ hitam/ </l>
                        <l>rūkṣoṣṇena tu saṃbhūte sarpiḥ praśamanaṃ param// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.34">
                            <label>Ca.6.5.34 </label>
                            pittaṃ vā pittagulmaṃ vā jñātvā pakvāśayasthitam/ </l>
                        <l>kālavinnirharet sadyaḥ satiktaiḥ kṣīrabastibhiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.35">
                            <label>Ca.6.5.35 </label>
                            payasā vā sukhoṣṇena satiktena virecayet/ </l>
                        <l>bhiṣagagnibalāpekṣī sarpiṣā tailvakena vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.36">
                            <label>Ca.6.5.36 </label>
                            tṛṣṇājvaraparīdāhaśūlasvedāgnimārdave/ </l>
                        <l>gulmināmarucau cāpi raktamevāvasecayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.37">
                            <label>Ca.6.5.37 </label>
                            cchinnamūlā vidahyante na gulmā yānti ca kṣayam/ </l>
                        <l>raktaṃ hi vyamlatāṃ yāti, tacca nāsti na cāsti ruk// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.38">
                            <label>Ca.6.5.38 </label>
                            hṛtadoṣaṃ parimlānaṃ jāṅgalaistarpitaṃ rasaiḥ/ </l>
                        <l>samāśvastaṃ saśeṣārtiṃ sarpirabhyāsayet punaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.39">
                            <label>Ca.6.5.39 </label>
                            raktapittātivṛddhatvāt kriyāmanupalabhya ca/ </l>
                        <l>yadi gulmo vidahyeta śastraṃ tatra bhiṣagjitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.40">
                            <label>Ca.6.5.40 </label>
                            guruḥ kaṭhinasaṃsthāno gūḍhamāṃsāntarāśrayaḥ/ </l>
                        <l>avivarṇaḥ sthiraścaiva hyapakvo gulma ucyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.41">
                            <label>Ca.6.5.41 </label>
                            dāhaśūlārtisaṃkṣobhasvapnanāśāratijvaraiḥ/ </l>
                        <l>vidahyamānaṃ jānīyādgulmaṃ tamupanāhayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.42">
                            <label>Ca.6.5.42 </label>
                            vidāhalakṣaṇe gulme bahistuṅge samunnate/ </l>
                        <l>śyāve saraktaparyante saṃsparśe bastisaṃnibhe// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.43">
                            <label>Ca.6.5.43 </label>
                            nipīḍitonnate stabdhe &amp;supte tatpārśvapīḍanāt/ </l>
                        <l>tatraiva piṇḍite śūle saṃpakvaṃ gulmamādiśet// </l>
                        <l>&amp;`tatraiva piṇḍitaṃ vidradhiniyatatvāccheṣāṅgāvyāpanaśīlaṃ,
                            tathāvidhe śūle sati; tathā tasya vidradhiḥ pārśvapīḍanena
                            puruṣasya svapne labdhe sukhena nidrāyāṃ prāptāyāṃ' ity
                            aṣṭhāṅgasaṃgrahavyākhyāyām induḥ.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.5.44">
                            <label>Ca.6.5.44 </label>
                            tatra dhānvantarīyāṇām adhikāraḥ kriyāvidhau/ </l>
                        <l>vaidyānāṃ kṛtayogyānāṃ vyadhaśodhanaropaṇe// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.45">
                            <label>Ca.6.5.45 </label>
                            antarbhāgasya cāpyetat pacyamānasya lakṣaṇam/ </l>
                        <l>hṛtkroḍaśūnatā+&amp;antaḥsthe bahiḥsthe pārśvanirgatiḥ// </l>
                        <l>&amp;`hṛtkroḍaśūlamantaḥsthe' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.5.46">
                            <label>Ca.6.5.46 </label>
                            pakvaḥ srotāṃsi saṃkledya vrajatyūrdhvamadho 'api vā/ </l>
                        <l>svayaṃpravṛttaṃ taṃ doṣamupekṣeta &amp;hitāśanaiḥ// </l>
                        <l>&amp;`hitāśinaḥ' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.5.47">
                            <label>Ca.6.5.47 </label>
                            daśāhaṃ dvādaśāhaṃ vā rakṣan bhiṣagupadravān/ </l>
                        <l>ata ūrdhvaṃ hitaṃ pānaṃ sarpiṣaḥ saviśodhanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.48">
                            <label>Ca.6.5.48 </label>
                            śuddhasya tiktaṃ sakṣaudraṃ prayoge sarpiriṣyate/ </l>
                        <l>śītalairgurubhiḥ snigdhairgulme jāte kaphātmake// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.49">
                            <label>Ca.6.5.49 </label>
                            avamyasyālpakāyāgneḥ kuryāllaṅghanamāditaḥ/ </l>
                        <l>mando 'agnirvedanā mandā gurustimitakoṣṭhatā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.50">
                            <label>Ca.6.5.50 </label>
                            sotkleśā cāruciryasya sa gulmī vamanopagaḥ/ </l>
                        <l>uṣṇairevopacaryaśca kṛte vamanalaṅghane// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.51">
                            <label>Ca.6.5.51 </label>
                            yojyaścāhārasaṃsargo bheṣajaiḥ kaṭutiktakaiḥ/ </l>
                        <l>sānāhaṃ savibandhaṃ ca gulmaṃ kaṭhinamunnatam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.52">
                            <label>Ca.6.5.52 </label>
                            dṛṣṭvā++ādau svedayedyuktyā svinnaṃ ca vilayedbhiṣak/ </l>
                        <l>laṅghanollekhane svede kṛte 'agnau saṃpradhukṣite// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.53">
                            <label>Ca.6.5.53 </label>
                            kaphagulmī pibet kāle sakṣārakaṭukaṃ ghṛtam/ </l>
                        <l>sthānādapasṛtaṃ jñātvā kaphagulmaṃ virecanaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.54">
                            <label>Ca.6.5.54 </label>
                            sasnehairbastibhirvā 'api śodhayeddāśamūlikaiḥ/ </l>
                        <l>mande 'agnāvanile mūḍhe jñātvā sasnehamāśayam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.55">
                            <label>Ca.6.5.55 </label>
                            guṭikācūrṇaniryūhāḥ prayojyāḥ kaphagulminām/ </l>
                        <l>kṛtamūlaṃ mahāvāstuṃ kaṭhinaṃ stimitaṃ gurum// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.56">
                            <label>Ca.6.5.56 </label>
                            jayetkaphakṛtaṃ gulmaṃ kṣārāriṣṭāgnikarmabhiḥ/ </l>
                        <l>doṣaprakṛtigulmartuyogaṃ buddhvā kapholbaṇe// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.57">
                            <label>Ca.6.5.57 </label>
                            baladoṣapramāṇajñaḥ kṣāraṃ gulme prayojayet/ </l>
                        <l>ekāntaraṃ dvyantaraṃ vā tryahaṃ viśramya vā punaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.58">
                            <label>Ca.6.5.58 </label>
                            śarīrabaladoṣāṇāṃ vṛddhikṣapaṇakovidaḥ/ </l>
                        <l>śleṣmāṇaṃ madhuraṃ snigdhaṃ māṃsakṣīraghṛtāśinaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.59">
                            <label>Ca.6.5.59 </label>
                            chittvā chittvā++āśayāt kṣāraḥ kṣaratvāt kṣārayatyadhaḥ/ </l>
                        <l>mande 'agnāvarucau sātmye madye sasnehamaśnatām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.60">
                            <label>Ca.6.5.60 </label>
                            prayojyā mārgaśuddhyarthamariṣṭāḥ kaphagulminām/ </l>
                        <l>laṅghanollekhanaiḥ svedaiḥ sarpiḥpānairvirecanaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.61">
                            <label>Ca.6.5.61 </label>
                            bastibhirguṭikācūrṇakṣārāriṣṭagaṇairapi/ </l>
                        <l>ślaiṣmikaḥ kṛtamūlatvādyasya gulmo na śāmyati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.62">
                            <label>Ca.6.5.62 </label>
                            tasya dāho hṛte rakte śaralohādibhirhitaḥ/ </l>
                        <l>auṣṇyāttaikṣṇyācca śamayedagnirgulme kaphānilau// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.63">
                            <label>Ca.6.5.63 </label>
                            tayoḥ śamāc ca saṃghāto gulmasya vinivartate/ </l>
                        <l>dāhe dhānvantarīyāṇām atrāpi bhiṣajāṃ balam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.64">
                            <label>Ca.6.5.64 </label>
                            kṣāraprayoge bhiṣajāṃ kṣāratantravidāṃ balam/ </l>
                        <l>vyāmiśradoṣe vyāmiśra eṣa eva kriyākramaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.65">
                            <label>Ca.6.5.65 </label>
                            siddhānataḥ pravakṣyāmi yogān gulmanibarhaṇān/ </l>
                        <l>tryūṣaṇatriphalādhānyaviḍaṅgacavyacitrakaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.66">
                            <label>Ca.6.5.66 </label>
                            kalkīkṛtairghṛtaṃ siddhaṃ sakṣīraṃ vātagulmanut/ </l>
                        <l>iti tryūṣaṇādighṛtam/ </l>
                        <l>eta eva ca kalkāḥ syuḥ kaṣāyaḥ &amp;pañcamūlikaḥ// </l>
                        <l>&amp;`pāñcamūlikaḥ' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.5.67">
                            <label>Ca.6.5.67 </label>
                            dvipañcamūliko vā 'api tadghṛtaṃ gulmanut param/ </l>
                        <l>iti tryūṣaṇādighṛtamaparam/ </l>
                        <l>(ṣaṭpalaṃ vā pibet sarpiryaduktaṃ rājayakṣmaṇi//) </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.68">
                            <label>Ca.6.5.68 </label>
                            prasannayā vā &amp;kṣīrārthaṃ surayā dāḍimena vā/ </l>
                        <l>dadhnaḥ sareṇa vā kāryaṃ ghṛtaṃ mārutagulmanut// </l>
                        <l>&amp;`kṣīrotthaṃ' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.5.69">
                            <label>Ca.6.5.69 </label>
                            hiṅgusauvarcalājājībiḍadāḍimadīpyakaiḥ/ </l>
                        <l>puṣkaravyoṣadhanyākavetasakṣāracitrakaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.70">
                            <label>Ca.6.5.70 </label>
                            śaṭīvacājagandhailāsurasaiśca vipācitam/ </l>
                        <l>śūlānāhaharaṃ sarpirdadhnā cānilagulminām// </l>
                        <l>iti hiṅgusauvarcalādyaṃ ghṛtam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.5.71">
                            <label>Ca.6.5.71 </label>
                            hapuṣāvyoṣapṛthvīkācavyacitrakasaindhavaiḥ/ </l>
                        <l>sājājīpippalīmūladīpyakairvipacedghṛtam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.72">
                            <label>Ca.6.5.72 </label>
                            sakolamūlakarasaṃ sakṣīradadhidāḍimam/ </l>
                        <l>tat paraṃ vātagulmaghnaṃ śūlānāhavimokṣaṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.73">
                            <label>Ca.6.5.73 </label>
                            yonyarśograhaṇīdoṣaśvāsakāsārucijvarān/ </l>
                        <l>bastihṛtpārśvaśūlaṃ ca ghṛtametadvyapohati// </l>
                        <l>iti hapuṣādyaṃ ghṛtam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.5.74">
                            <label>Ca.6.5.74 </label>
                            pippalyā picuradhyardho dāḍimāddvipalaṃ palaṃ/ </l>
                        <l>dhānyātpañca ghṛtācchuṇṭhyāḥ karṣaḥ kṣīraṃ caturguṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.75">
                            <label>Ca.6.5.75 </label>
                            siddhametairghṛtaṃ sadyo vātagulmaṃ vyapohati/ </l>
                        <l>yoniśūlaṃ śiraḥśūlamarśāṃsi viṣamajvaram// </l>
                        <l>iti pippalyādyaṃ ghṛtam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.5.76">
                            <label>Ca.6.5.76 </label>
                            ghṛtānāmauṣadhagaṇā ya ete parikīrtitāḥ/ </l>
                        <l>te cūrṇayogā vartyastāḥ kaṣāyāste ca gulminām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.77">
                            <label>Ca.6.5.77 </label>
                            koladāḍimagharmāmbusurāmaṇḍāmlakāñjikaiḥ/ </l>
                        <l>śūlānāhaharī peyā bījapūrarasena vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.78">
                            <label>Ca.6.5.78 </label>
                            cūrṇāni mātuluṅgasya bhāvitāni rasena vā/ </l>
                        <l>kuryādvartīḥ saguṭikā gulmānāhārtiśāntaye// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.79">
                            <label>Ca.6.5.79 </label>
                            hiṅgu trikaṭukaṃ pāṭhāṃ hapuṣāmabhayāṃ śaṭīm/ </l>
                        <l>ajamodājagandhe ca tintiḍīkāmlavetasau// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.80">
                            <label>Ca.6.5.80 </label>
                            dāḍimaṃ puṣkaraṃ dhānyamajājīṃ citrakaṃ vacām/ </l>
                        <l>dvau kṣārau lavaṇe dve ca cavyaṃ caikatra cūrṇayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.81">
                            <label>Ca.6.5.81 </label>
                            cūrṇametat prayoktavyamannapāneṣvanatyayam/ </l>
                        <l>prāgbhaktamathavā peyaṃ madyenoṣṇodakena vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.82">
                            <label>Ca.6.5.82 </label>
                            pārśvahṛdbastiśūleṣu gulme vātakaphātmake/ </l>
                        <l>ānāhe mūtrakṛcchre ca śūle ca gudayonije// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.83">
                            <label>Ca.6.5.83 </label>
                            grahaṇyarśovikāreṣu plīhni pāṇḍvāmaye 'arucau/ </l>
                        <l>urovibandhe hikkāyāṃ kāse śvāse galagrahe// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.84">
                            <label>Ca.6.5.84 </label>
                            bhāvitaṃ mātuluṅgasya cūrṇametadrasena vā/ </l>
                        <l>bahuśo guṭikāḥ kāryāḥ kārmukāḥ syustato 'adhikam// </l>
                        <l>iti hiṅvādicūrṇaṃ guṭikā ca/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.5.85">
                            <label>Ca.6.5.85 </label>
                            mātuluṅgaraso hiṅgu dāḍimaṃ biḍasaindhave/ </l>
                        <l>surāmaṇḍena pātavyaṃ vātagulmarujāpaham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.86">
                            <label>Ca.6.5.86 </label>
                            śaṭīpuṣkarahiṅgvamlavetasakṣāracitrakān/ </l>
                        <l>dhānyakaṃ ca yavānīṃ ca viḍaṅgaṃ saindhavaṃ vacām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.87">
                            <label>Ca.6.5.87 </label>
                            sacavyapippalīmūlāmajagandhāṃ sadāḍimām/ </l>
                        <l>ajājīṃ cājamodāṃ ca cūrṇaṃ kṛtvā prayojayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.88">
                            <label>Ca.6.5.88 </label>
                            rasena mātuluṅgasya madhuśuktena vā punaḥ/ </l>
                        <l>bhāvitaṃ guṭikāṃ kṛtvā supiṣṭāṃ kolasaṃmitām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.89">
                            <label>Ca.6.5.89 </label>
                            gulmaṃ plīhānamānāhaṃ śvāsaṃ kāsamarocakam/ </l>
                        <l>hikkāṃ hṛdrogamarśāṃsi vividhāṃ śiraso rujam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.90">
                            <label>Ca.6.5.90 </label>
                            pāṇḍvāmayaṃ kaphotkleśaṃ sarvajāṃ ca pravāhikām/ </l>
                        <l>pārśvahṛdbastiśūlaṃ ca guṭikaiṣā vyapohati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.91">
                            <label>Ca.6.5.91 </label>
                            nāgarārdhapalaṃ piṣṭvā dve pale luñcitasya ca/ </l>
                        <l>tilasyaikaṃ guḍapalaṃ kṣīreṇoṣṇena nā pibet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.92">
                            <label>Ca.6.5.92 </label>
                            vātagulmamudāvartaṃ yoniśūlaṃ ca nāśayet/ </l>
                        <l>pibederaṇḍajaṃ tailaṃ vāruṇīmaṇḍamiśritam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.93">
                            <label>Ca.6.5.93 </label>
                            tadeva tailaṃ payasā vātagulmī pibennaraḥ/ </l>
                        <l>śleṣmaṇyanubale pūrvaṃ hitaṃ pittānuge param// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.94">
                            <label>Ca.6.5.94 </label>
                            sādhayecchuddhaśuṣkasya laśunasya catuṣpalam/ </l>
                        <l>&amp;kṣīrodake 'aṣṭaguṇite kṣīraśeṣaṃ ca nā pibet// </l>
                        <l>&amp;`kṣīre jalāṣṭaguṇite' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.5.95">
                            <label>Ca.6.5.95 </label>
                            vātagulmamudāvartaṃ gṛdhrasīṃ viṣamajvaram/ </l>
                        <l>hṛdrogaṃ vidradhiṃ śothaṃ sādhayatyāśu tatpayaḥ// </l>
                        <l>iti laśunakṣīram/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.5.96">
                            <label>Ca.6.5.96 </label>
                            tailaṃ prasannā gomūtramāranālaṃ yavāgrajam/ </l>
                        <l>gulmaṃ jaṭharamānāhaṃ pītamekatra sādhayet// </l>
                        <l>iti tailapañcakam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.5.97">
                            <label>Ca.6.5.97 </label>
                            pañcamūlīkaṣāyeṇa &amp;sakṣāreṇa śilājatu/ </l>
                        <l>pibettasya prayogeṇa vātagulmāt pramucyate// </l>
                        <l>iti śilājaturayogaḥ/ </l>
                        <l>&amp;`sakṣīreṇa' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.5.98">
                            <label>Ca.6.5.98 </label>
                            vāṭyaṃ pippalīyūṣeṇa mūlakānāṃ rasena vā/ </l>
                        <l>bhuktvā snigdhamudāvartādvātagulmādvimucyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.99">
                            <label>Ca.6.5.99 </label>
                            śūlānāhavibandhārtaṃ svedayedvātagulminam/ </l>
                        <l>svedaiḥ svedavidhāvuktairnāḍīprastarasaṅkaraiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.100">
                            <label>Ca.6.5.100 </label>
                            bastikarma paraṃ vidyādgulmaghnaṃ taddhi mārutam/ </l>
                        <l>sve sthāne prathamaṃ jitvā sadyo gulmamapohati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.101">
                            <label>Ca.6.5.101 </label>
                            tasmādabhīkṣṇaśo gulmā nirūhaiḥ sānuvāsanaiḥ/ </l>
                        <l>prayujyamānaiḥ śāmyanti vātapittakaphātmakāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.102">
                            <label>Ca.6.5.102 </label>
                            gulmaghnā vividhā diṣṭāḥ siddhāḥ siddhiṣu bastayaḥ/ </l>
                        <l>gulmaghnāni ca tailāni vakṣyante vātarogike// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.103">
                            <label>Ca.6.5.103 </label>
                            tāni mārutaje gulme pānābhyaṅgānuvāsanaiḥ/ </l>
                        <l>prayuktānyāśu sidhyanti tailaṃ &amp;hyanilajitparam// </l>
                        <l>&amp;`hyanilajitvaram' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.5.104">
                            <label>Ca.6.5.104 </label>
                            nīlinīcūrṇasaṃyuktaṃ pūrvoktaṃ ghṛtameva/ </l>
                        <l>samalāya pradātavyaṃ śodhanaṃ vātagulmine// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.105">
                            <label>Ca.6.5.105 </label>
                            nīlinītrivṛtādantīpathyākampillakaiḥ saha/ </l>
                        <l>śodhanārthaṃ ghṛtaṃ deyaṃ sabiḍakṣāranāgaram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.106">
                            <label>Ca.6.5.106 </label>
                            nīlinīṃ triphalāṃ rāsnāṃ balāṃ kaṭukarohiṇīm/ </l>
                        <l>pacedviḍaṅgaṃ vyāghrīṃ ca palikāni jalāḍhake// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.107">
                            <label>Ca.6.5.107 </label>
                            tena pādāvaśeṣeṇa ghṛtaprasthaṃ vipācayet/ </l>
                        <l>dadhnaḥ prasthena saṃyojya sudhākṣīrapalena ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.108">
                            <label>Ca.6.5.108 </label>
                            tato ghṛtapalaṃ dadyādyavāgūmaṇḍamiśritam/ </l>
                        <l>jīrṇe samyagviriktaṃ ca bhojayedrasabhojanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.109">
                            <label>Ca.6.5.109 </label>
                            gulmakuṣṭhodaravyaṅgaśophapāṇḍvāmayajvarān/ </l>
                        <l>śvitraṃ plīhānamunmādaṃ ghṛtametadvyapohati// </l>
                        <l>iti nīlinyādyaṃ ghṛtam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.5.110">
                            <label>Ca.6.5.110 </label>
                            kukkuṭāśca mayūrāśca tittirikrauñcavartakāḥ/ </l>
                        <l>śālayo madirā sarpirvātagulmabhiṣagjitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.111">
                            <label>Ca.6.5.111 </label>
                            hitamuṣṇaṃ dravaṃ snigdhaṃ bhojanaṃ vātagulminām/ </l>
                        <l>samaṇḍavāruṇīpānaṃ pakvaṃ vā dhānyakairjalam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.112">
                            <label>Ca.6.5.112 </label>
                            mande 'agnau vardhate gulmo dīpte cāgnau praśāmyati/ </l>
                        <l>tasmānnā nātisauhityaṃ kuryānnātivilaṅghanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.113">
                            <label>Ca.6.5.113 </label>
                            sarvatra gulme prathamaṃ snehasvedopapādite/ </l>
                        <l>yā kriyā kriyate siddhiṃ sā yāti na virūkṣite// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.114">
                            <label>Ca.6.5.114 </label>
                            bhiṣagātyayikaṃ buddhvā pittagulmamupācaret/ </l>
                        <l>vairecanikasiddhena sarpiṣā &amp;tiktakena vā// </l>
                        <l>&amp;`payasā 'api vā' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.5.115">
                            <label>Ca.6.5.115 </label>
                            rohiṇīkaṭukānimbamadhukatriphalātvacaḥ/ </l>
                        <l>karṣāṃśāstrāyamāṇā ca paṭolatrivṛtoḥ pale// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.116">
                            <label>Ca.6.5.116 </label>
                            dve pale ca masūrāṇāṃ sādhyamaṣṭaguṇe 'ambhasi/ </l>
                        <l>śṛtāccheṣaṃ ghṛtasamaṃ sarpiṣaśca catuṣpalam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.117">
                            <label>Ca.6.5.117 </label>
                            pibet saṃmūrcchitaṃ tena gulmaḥ śāmyati paittikaḥ/ </l>
                        <l>jvarastṛṣṇā ca śūlaṃ ca bhramo mūrcchā 'arucistathā// </l>
                        <l>iti rohiṇyādyaṃ ghṛtam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.5.118">
                            <label>Ca.6.5.118 </label>
                            jale daśaguṇe sādhyaṃ trāyamāṇācatuṣpalam/ </l>
                        <l>pañcabhāgasthitaṃ pūtaṃ kalkaiḥ saṃyojya kārṣikaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.119">
                            <label>Ca.6.5.119 </label>
                            rohiṇī kaṭukā mustā trāyamāṇā durālabhā/ </l>
                        <l>kalkaistāmalakīvīrājīvantīcandanotpalaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.120">
                            <label>Ca.6.5.120 </label>
                            rasasyāmalakānāṃ ca kṣīrasya ca ghṛtasya ca/ </l>
                        <l>palāni pṛthagaṣṭāṣṭau dattvā samyagvipācayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.121">
                            <label>Ca.6.5.121 </label>
                            pittaraktabhavaṃ gulmaṃ vīsarpaṃ paittikaṃ jvaram/ </l>
                        <l>hṛdrogaṃ kāmalāṃ kuṣṭhaṃ hanyādetadghṛtottamam// </l>
                        <l>iti trāyamāṇādyaṃ ghṛtam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.5.122">
                            <label>Ca.6.5.122 </label>
                            rasenāmalakekṣūṇāṃ &amp;ghṛtapādaṃ vipācayet/ </l>
                        <l>pathyāpādaṃ pibetsarpistatsiddhaṃ pittagulmanut// </l>
                        <l>ityāmalakādyaṃ ghṛtam/ </l>
                        <l>&amp;`ghṛtaprasthaṃ' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.5.123">
                            <label>Ca.6.5.123 </label>
                            drākṣāṃ madhūkaṃ kharjūraṃ vidārīṃ saśatāvarīm/ </l>
                        <l>parūṣakāṇi triphalāṃ sādhayetpalasaṃmitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.124">
                            <label>Ca.6.5.124 </label>
                            jalāḍhake pādaśeṣe rasamāmalakasya ca/ </l>
                        <l>ghṛtamikṣurasaṃ kṣīramabhayākalkapādikam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.125">
                            <label>Ca.6.5.125 </label>
                            sādhayettadghṛtaṃ siddhaṃ śarkarākṣaudrapādikam/ </l>
                        <l>prayogāt pittagulmaghnaṃ sarvapittavikāranut// </l>
                        <l>iti drākṣādyaṃ ghṛtam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.5.126">
                            <label>Ca.6.5.126 </label>
                            vṛṣaṃ samūlamāpothya pacedaṣṭaguṇe jale/ </l>
                        <l>śeṣe 'aṣṭabhāge tasyaiva puṣpakalkaṃ pradāpayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.127">
                            <label>Ca.6.5.127 </label>
                            tena siddhaṃ ghṛtaṃ śītaṃ sakṣaudraṃ pittagulmanut/ </l>
                        <l>raktapittajvaraśvāsakāsahṛdroganāśanam// </l>
                        <l>iti vāsāghṛtam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.5.128">
                            <label>Ca.6.5.128 </label>
                            dvipalaṃ trāyamāṇāyā jaladviprasthasādhitam/ </l>
                        <l>aṣṭabhāgasthitaṃ pūtaṃ koṣṇaṃ kṣīrasamaṃ pibet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.129">
                            <label>Ca.6.5.129 </label>
                            pibedupari tasyoṣṇaṃ kṣīrameva yathābalam/ </l>
                        <l>tena nirhṛtadoṣasya gulmaḥ śāmyati paittikaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.130">
                            <label>Ca.6.5.130 </label>
                            drākṣābhayārasaṃ gulme paittike saguḍaṃ pibet/ </l>
                        <l>lihyātkampillakaṃ vā 'api virekārthaṃ madhudravam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.131">
                            <label>Ca.6.5.131 </label>
                            dāhapraśamano 'abhyaṅgaḥ sarpiṣā pittagulminām/ </l>
                        <l>candanādyena tailena tailena madhukasya vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.132">
                            <label>Ca.6.5.132 </label>
                            ye ca &amp;pittajvaraharāḥ satiktāḥ kṣīrabastayaḥ/ </l>
                        <l>hitāste pittagulmibhyo vakṣyante ye ca siddhiṣu// </l>
                        <l>&amp;`pittajvarārtānāṃ' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.5.133">
                            <label>Ca.6.5.133 </label>
                            śālayo jāṅgalaṃ māṃsaṃ gavyāje payasī ghṛtam/ </l>
                        <l>kharjūrāmalakaṃ drākṣāṃ dāḍimaṃ saparūṣakam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.134">
                            <label>Ca.6.5.134 </label>
                            āhārārthaṃ prayoktavyaṃ pānārthaṃ salilaṃ śṛtam/ </l>
                        <l>balāvidārīgandhādyaiḥ pittagulmacikitsitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.135">
                            <label>Ca.6.5.135 </label>
                            āmānvaye pittagulme sāme vā kaphavātike/ </l>
                        <l>yavāgūbhiḥ khaḍairyūṣaiḥ saṃdhukṣyo 'agnirvilaṅghite// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.136">
                            <label>Ca.6.5.136 </label>
                            śamaprakopau doṣāṇāṃ sarveṣāmagnisaṃśritau/ </l>
                        <l>tasmādagniṃ sadā rakṣennidānāni ca varjayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.137">
                            <label>Ca.6.5.137 </label>
                            vamanaṃ vamanārhāya pradadyāt kaphagulmine/ </l>
                        <l>snigdhasvinnaśarīrāya gulme śaithilyamāgate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.138">
                            <label>Ca.6.5.138 </label>
                            pariveṣṭya pradīptāṃstu balvajānathavā kuśān/ </l>
                        <l>bhiṣakkumbhe samāvāpya gulmaṃ ghaṭamukhe nyaset// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.139">
                            <label>Ca.6.5.139 </label>
                            &amp;saṃgṛhīto yadā gulmastadā ghaṭamathoddharet/ </l>
                        <l>vastrāntaraṃ tataḥ kṛtvā &amp;&amp;bhindyādgulmaṃ pramāṇavit// </l>
                        <l>&amp;`sa gṛhīto yadā' iti pā-. &amp;&amp;`cchindyādgulmaṃ
                            pramāṇavit / vimargajaṃ yadā paśyet' iti gaṅgādharasaṃmataḥ
                            pāṭhah.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.5.140">
                            <label>Ca.6.5.140 </label>
                            vimārgājapadādarśairyathālābhaṃ prapīḍayet/ </l>
                        <l>mṛdgīyādgulmamevaikaṃ na &amp;tvantrahṛdayaṃ spṛśet// </l>
                        <l>&amp;`na tvatra hṛdayaṃ' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.5.141">
                            <label>Ca.6.5.141 </label>
                            tilairaṇḍātasībījasarṣapaiḥ parilipya ca/ </l>
                        <l>śleṣmagulmamayaḥpātraiḥ sukhoṣṇaiḥ svedayedbhiṣak// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.142">
                            <label>Ca.6.5.142 </label>
                            savyoṣakṣāralavaṇaṃ daśamūlīśṛtaṃ ghṛtam/ </l>
                        <l>kaphagulmaṃ jayatyāśu sahiṅgubiḍadāḍimam// </l>
                        <l>iti daśamūlīghṛtam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.5.143">
                            <label>Ca.6.5.143 </label>
                            bhallātakānāṃ dvipalaṃ pañcamūlaṃ palonmitam/ </l>
                        <l>sādhyaṃ vidārīgandhādyamāpothya salilāḍhake// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.144">
                            <label>Ca.6.5.144 </label>
                            pādaśeṣe rase tasmin pippalīṃ nāgaraṃ vacām/ </l>
                        <l>viḍaṅgaṃ saindhavaṃ hiṅgu yāvaśūkaṃ biḍaṃ śaṭīm// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.145">
                            <label>Ca.6.5.145 </label>
                            citrakaṃ madhukaṃ rāsnāṃ piṣṭvā karṣasamaṃ bhiṣak/ </l>
                        <l>prasthaṃ ca payaso dattvā ghṛtaprasthaṃ vipācayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.146">
                            <label>Ca.6.5.146 </label>
                            etadbhallātakaghṛtaṃ kaphagulmaharaṃ param/ </l>
                        <l>plīhapāṇḍvāmayaśvāsagrahaṇīrogakāsanut// </l>
                        <l>iti bhallātakādyaṃ ghṛtam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.5.147">
                            <label>Ca.6.5.147 </label>
                            pippalīpippalīmūlacavyacitrakanāgaraiḥ/ </l>
                        <l>palikaiḥ sayavakṣārairghṛtaprasthaṃ vipācayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.148">
                            <label>Ca.6.5.148 </label>
                            kṣīraprasthaṃ ca tat sarpihanti gulmaṃ kaphātmakam/ </l>
                        <l>grahaṇīpāṇḍurogaghnaṃ plīhakāsajvarāpaham// </l>
                        <l>iti kṣīraṣaṭpalakaṃ ghṛtam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.5.149">
                            <label>Ca.6.5.149 </label>
                            trivṛtāṃ triphalāṃ dantīṃ daśamūlaṃ palonmitam/ </l>
                        <l>jale caturguṇe paktvā caturbhāgasthitaṃ rasam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.150">
                            <label>Ca.6.5.150 </label>
                            sarpireraṇḍajaṃ tailaṃ kṣīraṃ caikatra sādhayet/ </l>
                        <l>sa siddho miśrakasnehaḥ sakṣaudraḥ kaphagulmanut// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.151">
                            <label>Ca.6.5.151 </label>
                            kaphavātavibandheṣu kuṣṭhaplīhodareṣu ca/ </l>
                        <l>prayojyo miśrakaḥ sneho yoniśūleṣu cādhikam// </l>
                        <l>iti miśrakaḥ snehaḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.5.152">
                            <label>Ca.6.5.152 </label>
                            yaduktaṃ vātagulmaghnaṃ sraṃsanaṃ nīlinīghṛtam/ </l>
                        <l>dviguṇaṃ tadvirekārthaṃ prayojyaṃ kaphagulminām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.153">
                            <label>Ca.6.5.153 </label>
                            sudhākṣīradrave cūrṇaṃ trivṛtāyāḥ subhāvitam/ </l>
                        <l>kārṣikaṃ madhusarpibhyāṃ &amp;līḍhvā sādhu viricyate// </l>
                        <l>&amp;`līḍhaṃ sādhu virecayet' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.5.154">
                            <label>Ca.6.5.154 </label>
                            jaladroṇe vipaktavyā viṃśatiḥ pañca cābhayāḥ/ </l>
                        <l>dantyāḥ palāni tāvanti citrakasya tathaiva ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.155">
                            <label>Ca.6.5.155 </label>
                            aṣṭabhāgāvaśeṣaṃ tu rasaṃ pūtamadhikṣipet/ </l>
                        <l>dantīsamaṃ guḍaṃ pūtaṃ kṣipettatrābhayāśca tāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.156">
                            <label>Ca.6.5.156 </label>
                            tailārdhakuḍavaṃ caiva trivṛtāyāścatuṣpalam/ </l>
                        <l>cūrṇitaṃ &amp;palamekaṃ tu pippalīviśvabheṣajam// </l>
                        <l>&amp;`cārdhapalikaṃ' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.5.157">
                            <label>Ca.6.5.157 </label>
                            tat sādhyaṃ lehavacchīte tasmiṃstailasamaṃ madhu/ </l>
                        <l>kṣipeccūrṇapalaṃ caikaṃ tvagelāpatrakeśarāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.158">
                            <label>Ca.6.5.158 </label>
                            tato lehapalaṃ līḍhvā jagdhvā caikāṃ harītakīm/ </l>
                        <l>sukhaṃ viricyate snigdho doṣaprasthamanāmayam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.159">
                            <label>Ca.6.5.159 </label>
                            gulmaṃ śvayathumarśāṃsi pāṇḍurogamarocakam/ </l>
                        <l>hṛdrogaṃ grahaṇīdoṣaṃ kāmalāṃ viṣamajvaram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.160">
                            <label>Ca.6.5.160 </label>
                            kuṣṭhaṃ plīhānamānāhameṣā hanyupasevitā/ </l>
                        <l>niratyayaḥ kramaścāsyā dravo māṃsarasaudanaḥ// </l>
                        <l>iti dantīharītakī/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.5.161">
                            <label>Ca.6.5.161 </label>
                            siddhāḥ siddhiṣu vakṣyante nirūhāḥ kaphagulminām/ </l>
                        <l>ariṣṭayogāḥ siddhāśca grahaṇyarśaścikitsite// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.162">
                            <label>Ca.6.5.162 </label>
                            yaccūrṇaṃ guṭikā yāśca vihitā vātagulminām/ </l>
                        <l>dviguṇakṣārahiṅgvamlavetasāstāḥ kaphe hitāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.163">
                            <label>Ca.6.5.163 </label>
                            ya eva grahaṇīdoṣe kṣārāste kaphagulminām/ </l>
                        <l>siddhā niratyayāḥ śastā dāhastvante praśasyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.164">
                            <label>Ca.6.5.164 </label>
                            prapurāṇāni dhānyāni jāṅgalā mṛgapakṣiṇaḥ/ </l>
                        <l>kaulattho mudgayūṣaśca pippalyā nāgarasya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.165">
                            <label>Ca.6.5.165 </label>
                            śuṣkamūlakayūṣaśca bilvasya &amp;varuṇasya ca/ </l>
                        <l>cirabilvāṅkurāṇāṃ ca yavānyāścitrakasya ca// </l>
                        <l>&amp;`taruṇasya' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.5.166">
                            <label>Ca.6.5.166 </label>
                            bījapūrakahiṅgvamlavetasakṣāradāḍimaiḥ/ </l>
                        <l>takreṇa tailasarpirbhyāṃ vyañjanānyupakalpayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.167">
                            <label>Ca.6.5.167 </label>
                            pañcamūlīśṛtaṃ toyaṃ purāṇaṃ vāruṇīrasam/ </l>
                        <l>kaphagulmī pibetkāle jīrṇaṃ mādhvīkameva vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.168">
                            <label>Ca.6.5.168 </label>
                            yavānīcūrṇitaṃ takraṃ biḍena lavaṇīkṛtam/ </l>
                        <l>pibet saṃdīpanaṃ &amp;vātakaphamūtrānulomanam// </l>
                        <l>&amp;`vātamūtravarco 'anulomanam' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.5.169">
                            <label>Ca.6.5.169 </label>
                            saṃcitaḥ kramaśo gulmo mahāvāstuparigrahaḥ/ </l>
                        <l>kṛtamūlaḥ sirānaddho yadā kūrma ivonnataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.170">
                            <label>Ca.6.5.170 </label>
                            &amp;daurbalyārucihṛllāsakāsavamyaratijvaraiḥ/ </l>
                        <l>tṛṣṇātandrāpratiśyāyairyujyate na sa sidhyati// </l>
                        <l>&amp;`daurvarṇyāruci-' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.5.171">
                            <label>Ca.6.5.171 </label>
                            gṛhītvā sajvaraśvāsaṃ vamyatīsārapīḍitam/ </l>
                        <l>hṛnnābhihastapādeṣu śophaḥ karṣati gulminam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.172">
                            <label>Ca.6.5.172 </label>
                            raudhirasya tu gulmasya garbhakālavyatikrame/ </l>
                        <l>snigdhāsvinnaśarīrāyai dadyāt snehavirecanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.173">
                            <label>Ca.6.5.173 </label>
                            palāśakṣārapātre dve dve pātre tailasarpiṣoḥ/ </l>
                        <l>gulmaśaithilyajananīṃ paktvā mātrāṃ prayojayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.174">
                            <label>Ca.6.5.174 </label>
                            prabhidyeta na yadyevaṃ &amp;dadyādyoniviśodhanam/ </l>
                        <l>kṣāreṇa yuktaṃ palalaṃ sudhākṣīreṇa va punaḥ// </l>
                        <l>&amp;`-virecanam' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.5.175">
                            <label>Ca.6.5.175 </label>
                            ābhyāṃ vā bhāvitān dadyādyonau kaṭukamatsyakān/ </l>
                        <l>varāhamatsyapittābhyāṃ laktakān vā subhāvitān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.176">
                            <label>Ca.6.5.176 </label>
                            adhoharaiścordhvaharairbhāvitān vā samākṣikaiḥ/ </l>
                        <l>kiṇvaṃ vā saguḍakṣāraṃ dadyādyoniviśodhanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.177">
                            <label>Ca.6.5.177 </label>
                            raktapittaharaṃ kṣāraṃ lehayenmadhusarpiṣā/ </l>
                        <l>laśunaṃ madirāṃ tīkṣṇāṃ matsyāṃścāsyai pradāpayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.178">
                            <label>Ca.6.5.178 </label>
                            bastiṃ sakṣīragomūtraṃ sakṣāraṃ dāśamūlikam/ </l>
                        <l>adṛśyamāne rudhire dadyādgulmaprabhedanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.179">
                            <label>Ca.6.5.179 </label>
                            pravartamāne rudhire dadyānmāṃsarasaudanam/ </l>
                        <l>ghṛtatailena cābhyaṅgaṃ pānārthaṃ taruṇīṃ surām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.180">
                            <label>Ca.6.5.180 </label>
                            rudhire 'atipravṛtte tu raktapittaharīḥ kriyāḥ/ </l>
                        <l>kāryā vātarugārtāyāḥ sarvā vātaharīḥ punaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.181">
                            <label>Ca.6.5.181 </label>
                            ghṛtatailāvasekāṃśca tittirīṃścaraṇāyudhān/ </l>
                        <l>surāṃ samaṇḍāṃ pūrvaṃ ca pānamamlasya sarpiṣaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.182">
                            <label>Ca.6.5.182 </label>
                            prayojayeduttaraṃ vā jīvanīyena sarpiṣā/ </l>
                        <l>atipravṛtte rudhire satiktenānuvāsanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.183">
                            <label>Ca.6.5.183 </label>
                            tatra ślokāḥ snehaḥ svedaḥ sarpirbastiścūrṇāni bṛṃhaṇaṃ
                            guḍikāḥ/ </l>
                        <l>vamanavirekau mokṣaḥ kṣatajasya ca vātagulmavatām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.184">
                            <label>Ca.6.5.184 </label>
                            sarpiḥ satiktasiddhaṃ kṣīraṃ prasraṃsanaṃ nirūhāśca/ </l>
                        <l>raktasya cāvasecanamāśvāsanasaṃśamanayogāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.185">
                            <label>Ca.6.5.185 </label>
                            upanāhanaṃ saśastraṃ pakvasyābhyantaraprabhinnasya/ </l>
                        <l>saṃśodhanasaṃśamane pittaprabhavasya gulmasya// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.186">
                            <label>Ca.6.5.186 </label>
                            snehaḥ svedo bhedo laṅghanamullekhanaṃ virekaśca/ </l>
                        <l>sarpirbastirguṭikāścūrṇamariṣṭāśca sakṣārāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.187">
                            <label>Ca.6.5.187 </label>
                            gulmasyānte dāhaḥ kaphajasyāgre 'apanītaraktasya/ </l>
                        <l>gulmasya raudhirasya kriyākramaḥ strībhavasyoktaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.5.188">
                            <label>Ca.6.5.188 </label>
                            pathyānnapānasevā hetūnāṃ varjanaṃ yathāsvaṃ ca/ </l>
                        <l>nityaṃ cāgnisamādhiḥ snigdhasya ca sarvakarmāṇi// </l>
                        <l> heturliṅgaṃ siddhiḥ kriyākramaḥ sādhyatā na yogāśca/ </l>
                        <l>gulmacikitsitasaṃgraha etāvān vyāhṛto 'agniveśasya</l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte cikitsitasthāne
                        gulmacikitsitaṃ nāma pañcamo 'adhyāyaḥ//</trailer>
                </div>
                <div n="6" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>ṣaṣṭho 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.6.6.1">
                        <label>Ca.6.6.1 </label>
                        athātaḥ pramehacikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.6.6.2">
                        <label>Ca.6.6.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.6.3">
                            <label>Ca.6.6.3 </label>
                            nirmohamānānuśayo nirāśaḥ punarvasurjñānatapoviśālaḥ/ </l>
                        <l>kāle 'agniveśāya sahetuliṅgānuvāca mehāñśamanaṃ ca teṣām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.6.4">
                            <label>Ca.6.6.4 </label>
                            āsyāsukhaṃ svapnasukhaṃ dadhīni grāmyaudakānūparasāḥ payāṃsi/ </l>
                        <l>navānnapānaṃ guḍavaikṛtaṃ ca pramehahetuḥ kaphakṛcca sarvam//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.6.5">
                            <label>Ca.6.6.5 </label>
                            medaśca māṃsaṃ ca śarīrajaṃ ca kledaṃ kapho bastigataṃ
                            pradūṣya/ </l>
                        <l>karoti mehān samudīrṇamuṣṇaistāneva pittaṃ paridūṣya cāpi//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.6.6">
                            <label>Ca.6.6.6 </label>
                            kṣīṇeṣu doṣeṣvavakṛṣya bastau dhātūn pramehānanilaḥ karoti/ </l>
                        <l>doṣo hi bastiṃ samupetya mūtraṃ saṃdūṣya
                            mehāñjanayedyathāsvam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.6.7">
                            <label>Ca.6.6.7 </label>
                            sādhyāḥ kaphotthā daśa, pittajāḥ ṣaṭ yāpyā, na sādhyaḥ
                            pavanāccatuṣkaḥ/ </l>
                        <l>samakriyatvādviṣamakriyatvānmahātyayatvācca yathākramaṃ te//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.6.8">
                            <label>Ca.6.6.8 </label>
                            kaphaḥ sapittaḥ pavanaśca doṣā medo 'asraśukrāmbuvasālasīkāḥ/ </l>
                        <l>majjā rasaujaḥ piśitaṃ ca &amp;dūṣyāḥ pramehiṇāṃ, viṃśatireva
                            mehāḥ// </l>
                        <l>&amp;`dūjyaṃ' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.6.9">
                            <label>Ca.6.6.9 </label>
                            jalopamaṃ cekṣurasopamaṃ vā ghanaṃ ghanaṃ copari viprasannam/ </l>
                        <l>śuklaṃ saśukraṃ śiśiraṃ śanairvā lāleva vā vālukayā yutaṃ vā//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.6.10">
                            <label>Ca.6.6.10 </label>
                            vidyāt pramehān kaphajān daśaitān kṣāropamaṃ kālamathāpi
                            nīlam/ </l>
                        <l>hāridramāñjiṣṭhamathāpi raktametān pramehān ṣaḍuśanti pittāt//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.6.11">
                            <label>Ca.6.6.11 </label>
                            majjaujasā vā vasayā 'anvitaṃ vā lasīkayā vā satataṃ
                            vibaddham/ </l>
                        <l>caturvidhaṃ &amp;mūtrayatīha vātāccheṣeṣu dhātuṣvapakarṣiteṣu// </l>
                        <l>&amp;`mūtrayate+nilena' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.6.12">
                            <label>Ca.6.6.12 </label>
                            varṇaṃ rasaṃ sparśamathāpi gandhaṃ yathāsvadoṣaṃ bhajate
                            pramehaḥ/ </l>
                        <l>śyāvāruṇo vātakṛtaḥ saśūlo majjādisādguṇyamupaityasādhyaḥ//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.6.13">
                            <label>Ca.6.6.13 </label>
                            svedo 'aṅgagandhaḥ śithilāṅgatā ca śayyāsanasvapnasukhe
                            ratiśca/ </l>
                        <l>hṛnnetrajihvāśravaṇopadeho ghanāṅgatā keśanakhātivṛddhiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.6.14">
                            <label>Ca.6.6.14 </label>
                            śītapriyatvaṃ galatāluśoṣo mādhuryamāsye karapādadāhaḥ/ </l>
                        <l>bhaviṣyato mehagadasya rūpaṃ mūtre 'abhidhāvanti pipīlikāśca//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.6.15">
                            <label>Ca.6.6.15 </label>
                            sthūlaḥ pramehī balavānihaikaḥ kṛśastathaikaḥ paridurbalaśca/ </l>
                        <l>saṃbṛṃhaṇaṃ tatra kṛśasya kāryaṃ saṃśodhanaṃ doṣabalādhikasya//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.6.16">
                            <label>Ca.6.6.16 </label>
                            snigdhasya yogā vividhāḥ prayojyāḥ kalpopadiṣṭā
                            &amp;malaśodhanāya/ </l>
                        <l>ūrdhvaṃ tathā 'adhaśca male 'apanīte meheṣu saṃtarpaṇameva
                            kāryam// </l>
                        <l>&amp;`malśodhanā ye' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.6.17">
                            <label>Ca.6.6.17 </label>
                            gulmaḥ kṣayo mehanabastiśūlaṃ mūtragrahaścāpyapatarpaṇena/ </l>
                        <l>pramehiṇaḥ syuḥ, &amp;&amp;paritarpaṇāni kāryāṇi
                            &amp;&amp;tasya prasamīkṣya vahnim// </l>
                        <l>&amp;`paribṛṃhaṇāni' iti pā-. &amp;&amp;`tasmāt' iti pā-. </l>
                        <l xml:id="Ca.6.6.18">
                            <label>Ca.6.6.18 </label>
                            saṃśodhanaṃ nārhati yaḥ pramehī tasya kriyā saṃśamanī
                            prayojyā/ </l>
                        <l>manthāḥ kaṣāyā yavacūrṇalehāḥ pramehaśāntyai laghavaśca
                            bhakṣyāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.6.19">
                            <label>Ca.6.6.19 </label>
                            ye viṣkirā ye pratudā vihaṅgāsteṣāṃ
                            rasairjāṅgalajairmanojñaiḥ/ </l>
                        <l>yavaudanaṃ rūkṣamathāpi &amp;vāṭyamadyāt sasaktūnapi
                            cāpyapūpān// </l>
                        <l>&amp;`vāṭyaṃ madyān' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.6.20">
                            <label>Ca.6.6.20 </label>
                            mudgādiyūṣairatha tiktaśākaiḥ purāṇaśālyodanamādadīta/ </l>
                        <l>dantīṅgudītailayutaṃ pramehī tathā 'atasīsarṣapatailayuktam//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.6.21">
                            <label>Ca.6.6.21 </label>
                            saṣaṣṭikaṃ syāttṛṇadhānyamannaṃ yavapradhānastu bhavet
                            pramehī/ </l>
                        <l>yavasya bhakṣyān vividhāṃstathā 'adyāt kaphapramehī
                            madhusaṃprayuktān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.6.22">
                            <label>Ca.6.6.22 </label>
                            niśisthitānāṃ triphalākaṣāye syustarpaṇāḥ kṣaudrayutā yavānām/ </l>
                        <l>tān sīdhuyuktān prapibet pramehī prāyogikānmehavadhārthameva//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.6.23">
                            <label>Ca.6.6.23 </label>
                            ye śleṣmamehe vihitāḥ kaṣāyāstairbhāvitānāṃ ca pṛthagyavānām/ </l>
                        <l>saktūnapūpān saguḍān sadhānān bhakṣyāṃstathā 'anyān vividhāṃśca
                            khādet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.6.24">
                            <label>Ca.6.6.24 </label>
                            kharāśvagohaṃsapṛṣadbhṛtānāṃ tathā yavānāṃ vividhāśca
                            bhakṣyāḥ/ </l>
                        <l>deyāstathā veṇuyavā yavānāṃ kalpena godhūmamayāśca bhakṣyāḥ//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.6.25">
                            <label>Ca.6.6.25 </label>
                            saṃśodhanollekhanalaṅghanāni kāle prayuktāni kaphapramehān/ </l>
                        <l>jayanti pittaprabhavān virekaḥ saṃtarpaṇaḥ saṃśamano vidhiśca//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.6.26">
                            <label>Ca.6.6.26 </label>
                            dārvīṃ surāhvāṃ triphalāṃ samustāṃ kaṣāyamutkvāthya pibet
                            pramehī/ </l>
                        <l>kṣaudreṇa yuktāmathavā haridrāṃ pibedrasenāmalakīphalānām//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.6.27">
                            <label>Ca.6.6.27 </label>
                            harītakīkaṭphalamustalodhraṃ pāṭhāviḍaṅgārjunadhanvanāśca/ </l>
                        <l>ubhe haridre tagaraṃ viḍaṅgaṃ kadambaśālārjunadīpyakāśca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.6.28">
                            <label>Ca.6.6.28 </label>
                            dārvī viḍaṅgaṃ khadiro dhavaśca surāhvakuṣṭhāgurucandanāni/ </l>
                        <l>dārvyagnimanthau triphalā sapāṭhā pāṭhā ca mūrvā ca tathā
                            śvadaṃṣṭrā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.6.29">
                            <label>Ca.6.6.29 </label>
                            yavānyuśīrāṇyabhayāguḍūcīcavyābhayācitrakasaptaparṇāḥ/ </l>
                        <l>pādaiḥ kaṣāyāḥ kaphamehināṃ te daśopadiṣṭā madhusaṃprayuktāḥ//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.6.30">
                            <label>Ca.6.6.30 </label>
                            uśīralodhrāñjanacandanānāmuśīramustāmalakābhayānām/ </l>
                        <l>paṭolanimbāmalakāmṛtānāṃ mustābhayāpadmakavṛkṣakāṇām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.6.31">
                            <label>Ca.6.6.31 </label>
                            lodhrāmbukālīyakadhātakīnāṃ nimbārjunāmrātaniśotpalānām/ </l>
                        <l>śirīṣasarjārjunakeśarāṇāṃ priyaṅgupadmotpalakiṃśukānām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.6.32">
                            <label>Ca.6.6.32 </label>
                            &amp;aśvatthapāṭhāsanavetasānāṃ kaṭaṅkaṭeryutpalamustakānām/ </l>
                        <l>paitteṣu meheṣu daśa pradiṣṭāḥ pādaiḥ kaṣāyā
                            madhusaṃprayuktāḥ// </l>
                        <l>&amp;`aśvatthayāsāsanavetasānāṃ' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.6.33">
                            <label>Ca.6.6.33 </label>
                            sarveṣu meheṣu matau tu pūrvau kaṣāyayogau vihitāstu sarve/ </l>
                        <l>manthasya pāne yavabhāvanāyāṃ syurbhojane pānavidhau pṛthak
                            ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.6.34">
                            <label>Ca.6.6.34 </label>
                            siddhāni tailāni ghṛtāni caiva &amp;deyāni meheṣvanilātmakeṣu/ </l>
                        <l>medaḥ kaphaścaiva kaṣāyayogaiḥ snehaiśca vāyuḥ śamameti teṣām// </l>
                        <l>&amp;`yojyāni' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.6.35">
                            <label>Ca.6.6.35 </label>
                            kampillasaptacchadaśālajāni baibhītarauhitakakauṭajāni/ </l>
                        <l>kapitthapuṣpāṇi ca cūrṇitāni kṣaudreṇa lihyāt kaphapittamehī//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.6.36">
                            <label>Ca.6.6.36 </label>
                            pibedrasenāmalakasya cāpi kalkīkṛtānyakṣasamāni kāle/ </l>
                        <l>jīrṇe ca bhuñjīta purāṇamannaṃ mehī
                            rasairjāṅgalajairmanojñaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.6.37">
                            <label>Ca.6.6.37 </label>
                            dṛṣṭvā 'anubandhaṃ pavanāt kaphasya pittasya vā
                            snehavidhirvikalpyaḥ/ </l>
                        <l>tailaṃ kaphe syāt svakaṣāyasiddhaṃ pitte ghṛtaṃ pittaharaiḥ
                            kaṣāyaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.6.38">
                            <label>Ca.6.6.38 </label>
                            trikaṇṭakāśmantakasomavalkairbhallātakaiḥ sātiviṣaiḥ
                            salodhraiḥ/ </l>
                        <l>&amp;vacāpaṭolārjunanimbamustairharidrayā padmakadīpyakaiśca// </l>
                        <l>&amp;`pāṭhāpaṭolārjunanimbamustaiḥ' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.6.39">
                            <label>Ca.6.6.39 </label>
                            mañjiṣṭhayā cāgurucandanaiśca sarvaiḥ samastaiḥ kaphavātajeṣu/ </l>
                        <l>meheṣu tailaṃ vipaced, ghṛtaṃ tu paitteṣu, miśraṃ triṣu
                            lakṣaṇeṣu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.6.40">
                            <label>Ca.6.6.40 </label>
                            phalatrikaṃ dāruniśāṃ viśālāṃ mustāṃ ca niḥkvāthya niśāṃ
                            sakalkām/ </l>
                        <l>pibet kaṣāyaṃ madhusaṃprayuktaṃ sarvaprameheṣu samuddhateṣu//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.6.41">
                            <label>Ca.6.6.41 </label>
                            lodhraṃ śaṭīṃ puṣkaramūlamelāṃ mūrvāṃ viḍaṅgaṃ triphalāṃ
                            yamānīm (yavānīm?)/ </l>
                        <l>cavyaṃ priyaṅguṃ kramukaṃ viśālāṃ kirātatiktaṃ kaṭurohiṇīṃ ca//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.6.42">
                            <label>Ca.6.6.42 </label>
                            bhārṅgīṃ nataṃ citrakapippalīnāṃ mūlaṃ sakuṣṭhātiviṣaṃ
                            sapāṭham/ </l>
                        <l>kaliṅgakān keśaramindrasāhvāṃ nakhaṃ sapatraṃ maricaṃ plavaṃ
                            ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.6.43">
                            <label>Ca.6.6.43 </label>
                            droṇe 'ambhasaḥ karṣasamāni paktvā pūte caturbhāgajalāvaśeṣe/ </l>
                        <l>rase 'ardhabhāgaṃ madhunaḥ pradāya pakṣaṃ nidheyo
                            ghṛtabhājanasthaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.6.44">
                            <label>Ca.6.6.44 </label>
                            &amp;madhvāsavo 'ayaṃ kaphapittamehān kṣipraṃ
                            nihanyāddvipalaprayogāt/ </l>
                        <l>pāṇḍvāmayārśāṃsyaruciṃ grahaṇyā doṣaṃ kilāsaṃ vividhaṃ ca
                            kuṣṭham// </l>
                        <l>&amp;`lodhrāsavo 'ayaṃ' iti pā-. iti madhvāsavaḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.6.45">
                            <label>Ca.6.6.45 </label>
                            kvāthaḥ sa evāṣṭapalaṃ ca dantyā bhallātakānāṃ ca catuṣpalaṃ
                            syāt/ </l>
                        <l>sitopalā tvaṣṭapalā viśeṣaḥ kṣaudraṃ ca tāvat pṛthagāsavau
                            tau// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.6.46">
                            <label>Ca.6.6.46 </label>
                            sārodakaṃ vā 'atha kuśodakaṃ vā madhūdakaṃ vā triphalārasaṃ
                            vā/ </l>
                        <l>sīdhuṃ pibedvā nigadaṃ pramehī mādhvīkamagryaṃ cirasaṃsthitaṃ
                            vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.6.47">
                            <label>Ca.6.6.47 </label>
                            māṃsāni śūlyāni mṛgadvijānāṃ khādedyavānāṃ vividhāṃśca
                            bhakṣyān/ </l>
                        <l>saṃśodhanāriṣṭakaṣāyalehaiḥ saṃtarpaṇotthāñ śamayet pramehān//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.6.48">
                            <label>Ca.6.6.48 </label>
                            bhṛṣṭān yavān bhakṣayataḥ prayogācchuṣkāṃśca saktūnna bhavanti
                            mehāḥ/ </l>
                        <l>śvitraṃ ca kṛcchraṃ kaphajaṃ ca kuṣṭhaṃ tathaiva
                            mudgāmalakaprayogān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.6.49">
                            <label>Ca.6.6.49 </label>
                            saṃtarpaṇottheṣu gadeṣu yogā medasvināṃ ye ca mayopadiṣṭāḥ/ </l>
                        <l>virūkṣaṇārthaṃ kaphapittajeṣu siddhāḥ prameheṣvapi te
                            prayojyāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.6.50">
                            <label>Ca.6.6.50 </label>
                            vyāyāmayogairvividhaiḥ pragāḍhairudvartanaiḥ
                            snānajalāvasekaiḥ/ </l>
                        <l>sevyatvagelāgurucandanādyair-&amp;vilepanaiścāśu na santi
                            mehāḥ// </l>
                        <l>&amp;`vilepanaiśca praśamanti' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.6.51">
                            <label>Ca.6.6.51 </label>
                            kledaśca medaśca kaphaśca vṛddhaḥ pramehahetuḥ prasamīkṣya
                            tasmāt/ </l>
                        <l>vaidyena pūrvaṃ kaphapittajeṣu meheṣu kāryāṇyapatarpaṇāni//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.6.52">
                            <label>Ca.6.6.52 </label>
                            yā vātamehān prati pūrvamuktā vātolbaṇānāṃ vihitā kriyā sā/ </l>
                        <l>vāyurhi meheṣvatikarśitānāṃ kupyatyasādhyān prati nāsti cintā//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.6.53">
                            <label>Ca.6.6.53 </label>
                            yairhetubhirye prabhavanti mehāsteṣu prameheṣu na te niṣevyāḥ/ </l>
                        <l>hetorasevā vihitā yathaiva jātasya rogasya bhaveccikitsā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.6.54">
                            <label>Ca.6.6.54 </label>
                            hāridravarṇaṃ rudhiraṃ ca mūtraṃ vinā pramehasya hi
                            pūrvarūpaiḥ/ </l>
                        <l>yo mūtrayettaṃ na vadet pramehaṃ raktasya pittasya hi sa
                            prakopaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.6.55">
                            <label>Ca.6.6.55 </label>
                            dṛṣṭvā pramehaṃ madhuraṃ sapicchaṃ madhūpamaṃ syāddvividho
                            vicāraḥ/ </l>
                        <l>kṣīṇeṣu doṣesvanilātmakaḥ syāt saṃtarpaṇādvā kaphasaṃbhavaḥ
                            syāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.6.56">
                            <label>Ca.6.6.56 </label>
                            sapūrvarūpāḥ kaphapittamehāḥ krameṇa ye vātakṛtāśca mehāḥ/ </l>
                        <l>sādhyā na te, pittakṛtāstu yāpyāḥ, sādhyāstu medo yadi na
                            praduṣṭam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.6.57">
                            <label>Ca.6.6.57 </label>
                            jātaḥ pramehī madhumehino vā na sādhya uktaḥ sa hi bījadoṣāt/ </l>
                        <l>ye cāpi kecit kulajā vikārā bhavanti tāṃśca pravadanty
                            asādhyān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.6.58">
                            <label>Ca.6.6.58 </label>
                            pramehiṇāṃ yāḥ piḍakā mayoktā rogādhikāre pṛthageva sapta/ </l>
                        <l>tāḥ śalyavidbhiḥ kuśalaiś cikitsyāḥ śastreṇa saṃśodhanaropaṇaiś
                            ca// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.6.6.59">
                        <label>Ca.6.6.59 </label>
                        tatra ślokāḥ---</p>
                    <lg>
                        <l>heturdoṣo dūṣyaṃ mehānāṃ sādhyatānurūpaśca/ </l>
                        <l>mehī &amp;dvividhastrividhaṃ bhiṣagjitamatikṣapaṇadoṣaḥ// </l>
                        <l>&amp;`dvividhaṃ' yogīndranāthasenasaṃmataḥ pāṭhaḥ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.6.60">
                            <label>Ca.6.6.60 </label>
                            ādyā yavānnavikṛtirmanthā mehāpahāḥ kaṣāyāśca/ </l>
                        <l>tailaghṛtalehayogā bhakṣyāḥ pravarāsavāḥ siddhāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.6.61">
                            <label>Ca.6.6.61 </label>
                            vyāyāmavidhirvividhaḥ snānānyudvartanāni gandhāśca/ </l>
                        <l>mehānāṃ praśamārthaṃ cikitsite diṣṭametāvat// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte cikitsitasthāne
                        pramehacikitsitaṃ nāma ṣaṣṭho 'adhyāyaḥ//6//</trailer>
                </div>
                <div n="7" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>saptamo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.6.7.1">
                        <label>Ca.6.7.1 </label>
                        athātaḥ kuṣṭhacikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.6.7.2">
                        <label>Ca.6.7.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavān ātreyaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.6.7.3">
                        <label>Ca.6.7.3 </label>
                        hetuṃ dravyaṃ liṅgaṃ kuṣṭhānāmāśrayaṃ praśamanaṃ ca/ </p>
                    <p>śṛṇvagniveśa! samyagviśeṣataḥ sparśanaghnānām// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.4">
                            <label>Ca.6.7.4 </label>
                            virodhīnyannapānāni dravasnigdhagurūṇi ca/ </l>
                        <l>bhajatāmāgatāṃ chardiṃ vegāṃścānyānpratighnatām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.5">
                            <label>Ca.6.7.5 </label>
                            vyāyāmamatisaṃtāpamatibhuktvopasevinām/ </l>
                        <l>śītoṣṇalaṅghanāhārān kramaṃ muktvā niṣeviṇām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.6">
                            <label>Ca.6.7.6 </label>
                            gharmaśramabhayārtānāṃ drutaṃ śītāmbusevinām/ </l>
                        <l>ajīrṇādhyaśināṃ caiva pañcakarmāpacāriṇām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.7">
                            <label>Ca.6.7.7 </label>
                            navānnadadhimatsyātilavaṇāmlaniṣeviṇām/ </l>
                        <l>māṣamūlakapiṣṭānnatilakṣīraguḍāśinām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.8">
                            <label>Ca.6.7.8 </label>
                            vyavāyaṃ cāpyajīrṇe 'anne nidrāṃ ca bhajatāṃ divā/ </l>
                        <l>viprān gurūn dharṣayatāṃ pāpaṃ karma ca kurvatām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.9">
                            <label>Ca.6.7.9 </label>
                            vātādayastrayo duṣṭāstvagraktaṃ māṃsamambu ca/ </l>
                        <l>dūṣayanti sa kuṣṭhānāṃ saptako dravyasaṃgrahaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.10">
                            <label>Ca.6.7.10 </label>
                            ataḥ kuṣṭhāni jāyante sapta caikādaśaiva ca/ </l>
                        <l>na caikadoṣajaṃ kiñcit kuṣṭhaṃ samupalabhyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.11">
                            <label>Ca.6.7.11 </label>
                            sparśājñatvamatisvedo na vā vaivarṇyamunnatiḥ/ </l>
                        <l>koṭhānāṃ lomaharṣaśca kaṇḍūstodaḥ śramaḥ klamaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.12">
                            <label>Ca.6.7.12 </label>
                            vraṇānāmadhikaṃ śūlaṃ śīghrotpattiścirasthitiḥ/ </l>
                        <l>&amp;dāhaḥ suptāṅgatā ceti kuṣṭhalakṣaṇamagrajam// </l>
                        <l>&amp;`suptatvamaṅge dāhaśca' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.7.13">
                            <label>Ca.6.7.13 </label>
                            ata ūrdhvamaṣṭādaśānāṃ kuṣṭhānāṃ
                            kapālodumbaramaṇḍalarṣyajihvapuṇḍarīkasidhmakākaṇakaikakuṣṭhacarmākhyakiṭimavipādikālasakadadrucarmadalapāmāviskoṭakaśatārurvicarcikānāṃ
                            (-visphoṭaka-?) lakṣaṇānyupadekṣyāmaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.14">
                            <label>Ca.6.7.14 </label>
                            kṛṣṇāruṇakapālābhaṃ yadrūkṣaṃ paruṣaṃ tanu/ </l>
                        <l>kāpālaṃ todabahulaṃ tatkuṣṭhaṃ viṣamaṃ smṛtam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.15">
                            <label>Ca.6.7.15 </label>
                            dāhakaṇḍūrujārāgaparītaṃ lomapiñjaram/ </l>
                        <l>udumbaraphalābhāsaṃ kuṣṭhamaudumbaraṃ viduḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.16">
                            <label>Ca.6.7.16 </label>
                            śvetaṃ raktaṃ sthiraṃ styānaṃ snigdhamutsannamaṇḍalam/ </l>
                        <l>kṛcchramanyonyasaṃsaktaṃ kuṣṭhaṃ maṇḍalamucyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.17">
                            <label>Ca.6.7.17 </label>
                            karkaśaṃ raktaparyantamantaḥ śyāvaṃ savedanam/ </l>
                        <l>yadṛṣyajihvāsaṃsthānamṛṣyajihvaṃ taducyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.18">
                            <label>Ca.6.7.18 </label>
                            saśvetaṃ raktaparyantaṃ puṇḍarīkadalopamam/ </l>
                        <l>sotsedhaṃ ca sadāhaṃ ca puṇḍarīkaṃ taducyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.19">
                            <label>Ca.6.7.19 </label>
                            śvetaṃ tāmraṃ tanu ca &amp;yadrajo ghṛṣṭaṃ vimuñcati/ </l>
                        <l>alābūpuṣpavarṇaṃ tat sidhmaṃ prāyeṇa corasi// </l>
                        <l>&amp;`yaddhṛṣṭamudgirate rajaḥ' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.7.20">
                            <label>Ca.6.7.20 </label>
                            yat kākaṇantikāvarṇamapākaṃ tīvravedanam/ </l>
                        <l>tridoṣaliṅgaṃ tat kuṣṭhaṃ kākaṇaṃ naiva sidhyati// </l>
                        <l>iti saptamahākuṣṭhāni/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.7.21">
                            <label>Ca.6.7.21 </label>
                            asvedanaṃ mahāvāstu yanmatsyaśakalopamam/ </l>
                        <l>tadekakuṣṭhaṃ, carmākhyaṃ bahalaṃ hasticarmavat// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.22">
                            <label>Ca.6.7.22 </label>
                            śyāvaṃ kiṇakharasparśaṃ paruṣaṃ kiṭimaṃ smṛtam/ </l>
                        <l>vaipādikaṃ pāṇipādasphuṭanaṃ tīvravedanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.23">
                            <label>Ca.6.7.23 </label>
                            kaṇḍūmadbhiḥ sarāgaiśca gaṇḍairalasakaṃ citam/ </l>
                        <l>sakaṇḍūrāgapiḍakaṃ dadrumaṇḍalamudgatam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.24">
                            <label>Ca.6.7.24 </label>
                            &amp;raktaṃ sakaṇḍu sasphoṭaṃ sarugdalati cāpi yat/ </l>
                        <l>taccarmadalamākhyātaṃ saṃsparśāsahamucyate// </l>
                        <l>&amp;`raktaṃ saśūlaṃ kaṇḍūmat sasphoṭaṃ' iti pā-. </l>
                        <l xml:id="Ca.6.7.25">
                            <label>Ca.6.7.25 </label>
                            pāmā śvetāruṇaśyāvāḥ kaṇḍūlāḥ piḍakā bhṛśam/ </l>
                        <l>sphoṭāḥ śvetāruṇābhāso visphoṭāḥ syustanutvacaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.26">
                            <label>Ca.6.7.26 </label>
                            raktaṃ śyāvaṃ sadāhārti śatāruḥ syādbahuvraṇam/ </l>
                        <l>sakaṇḍūḥ piḍakā śyāvā bahusrāvā vicarcikā// </l>
                        <l>ityekādaśa kṣudrakuṣṭhāni/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.7.27">
                            <label>Ca.6.7.27 </label>
                            vāte 'adhikatare kuṣṭhaṃ kāpālaṃ maṇḍalaṃ kaphe/ </l>
                        <l>pitte tvaudumbaraṃ vidyāt kākaṇaṃ tu tridoṣajam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.28">
                            <label>Ca.6.7.28 </label>
                            vātapitte śleṣmapitte vātaśleṣmaṇi cādhike/ </l>
                        <l>ṛṣyajihvaṃ puṇḍarīkaṃ sidhmakuṣṭhaṃ ca jāyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.29">
                            <label>Ca.6.7.29 </label>
                            carmākhyamekakuṣṭhaṃ ca kiṭimaṃ savipādikam/ </l>
                        <l>kuṣṭhaṃ cālasakaṃ jñeyaṃ prāyo vātakaphādhikam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.30">
                            <label>Ca.6.7.30 </label>
                            pāmā śatārurvisphoṭaṃ dadruścarmadalaṃ tathā/ </l>
                        <l>pittaśleṣmādhikaṃ prāyaḥ kaphaprāyā vicarcikā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.31">
                            <label>Ca.6.7.31 </label>
                            sarvaṃ tridoṣajaṃ kuṣṭhaṃ doṣāṇāṃ tu balābalam/ </l>
                        <l>yathāsvairlakṣaṇairbuddhvā kuṣṭhānāṃ kriyate kriyā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.32">
                            <label>Ca.6.7.32 </label>
                            doṣasya yasya paśyet kuṣṭheṣu viśeṣaliṅgamudriktam/ </l>
                        <l>tasyaiva śamaṃ kuryāttataḥ paraṃ cānubandhasya// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.33">
                            <label>Ca.6.7.33 </label>
                            kuṣṭhaviśeṣairdoṣā doṣaviśeṣaiḥ punaśca kuṣṭhāni/ </l>
                        <l>jñāyante &amp;tairheturhetustāṃśca prakāśayati// </l>
                        <l>&amp;`te hetuṃ hetustāṃśca' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.7.34">
                            <label>Ca.6.7.34 </label>
                            raukṣyaṃ śoṣastodaḥ śūlaṃ saṃkocanaṃ tathā+āyāmaḥ/ </l>
                        <l>pāruṣyaṃ kharabhāvo harṣaḥ śyāvāruṇatvaṃ ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.35">
                            <label>Ca.6.7.35 </label>
                            kuṣṭheṣu vātaliṅgaṃ, dāho rāgaḥ parisravaḥ pākaḥ/ </l>
                        <l>visro gandhaḥ kledastathā 'aṅgapatanaṃ ca pittakṛtam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.36">
                            <label>Ca.6.7.36 </label>
                            śvaityaṃ śaityaṃ kaṇḍūḥ sthairyaṃ cotsedhagauravasnehāḥ/ </l>
                        <l>kuṣṭheṣu tu kaphaliṅgaṃ jantubhirabhibhakṣaṇaṃ kledaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.37">
                            <label>Ca.6.7.37 </label>
                            sarvairliṅgairyuktaṃ matimān vivarjayedabalam/ </l>
                        <l>tṛṣṇādāhaparītaṃ śāntāgniṃ jantubhirjagdham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.38">
                            <label>Ca.6.7.38 </label>
                            vātakaphaprabalaṃ yadyadekadoṣolbaṇaṃ na tat kṛcchram/ </l>
                        <l>kaphapitta-vātapittaprabalāni tu kṛcchrasādhyāni// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.39">
                            <label>Ca.6.7.39 </label>
                            vātottareṣu sarpirvamanaṃ śleṣmottareṣu kuṣṭheṣu/ </l>
                        <l>pittottareṣu mokṣo raktasya virecanaṃ cāgre// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.40">
                            <label>Ca.6.7.40 </label>
                            vamanavirecanayogāḥ kalpoktāḥ kuṣṭhināṃ prayoktavyāḥ/ </l>
                        <l>pracchanamalpe kuṣṭhe mahati ca śastaṃ sirāvyadhanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.41">
                            <label>Ca.6.7.41 </label>
                            bahudoṣaḥ saṃśodhyaḥ kuṣṭhī bahuśo 'anurakṣatā prāṇān/ </l>
                        <l>doṣe hyatimātrahṛte vāyurhanyādabalamāśu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.42">
                            <label>Ca.6.7.42 </label>
                            snehasya pānamiṣṭaṃ śuddhe koṣṭhe pravāhite rakte/ </l>
                        <l>vāyurhi śuddhakoṣṭhaṃ kuṣṭhinamabalaṃ viśati śīghram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.43">
                            <label>Ca.6.7.43 </label>
                            doṣotkliṣṭe hṛdaye vāmyaḥ kuṣṭheṣu cordhvabhāgeṣu/ </l>
                        <l>kuṭajaphalamadanamadhukaiḥ sapaṭolairnimbarasayuktaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.44">
                            <label>Ca.6.7.44 </label>
                            śītarasaḥ pakvaraso madhūni madhukaṃ ca vamanāni/ </l>
                        <l>kuṣṭheṣu trivṛtā dantī triphalā ca virecane śastā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.45">
                            <label>Ca.6.7.45 </label>
                            sauvīrakaṃ tuṣodakamāloḍanamāsavāśca sīdhūni/ </l>
                        <l>śaṃsantyadhoharāṇāṃ yathāvirekaṃ kramaśceṣṭaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.46">
                            <label>Ca.6.7.46 </label>
                            dārvībṛhatīsevyaiḥ paṭolapicumardamadanakṛtamālaiḥ/ </l>
                        <l>sasnehairāsthāpyaḥ kuṣṭhī sakaliṅgayavamustaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.47">
                            <label>Ca.6.7.47 </label>
                            vātolbaṇaṃ viriktaṃ nirūḍhamanuvāsanārhamālakṣya/ </l>
                        <l>phalamadhukanimbakuṭajaiḥ sapaṭolaiḥ sādhayetsneham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.48">
                            <label>Ca.6.7.48 </label>
                            saindhavadantīmaricaṃ phaṇijjhakaḥ pippalī karañjaphalam/ </l>
                        <l>nasyaṃ syātsaviḍaṅgaṃ krimikuṣṭha-&amp;kaphaprakopaghnam// </l>
                        <l>&amp;`-kaphapradoṣaghnam' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.7.49">
                            <label>Ca.6.7.49 </label>
                            vairecanikairdhūmaiḥ ślokasthāneritaiḥ praśāmyanti/ </l>
                        <l>kṛmayaḥ kuṣṭhakilāsāḥ prayojitairuttamāṅgasthāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.50">
                            <label>Ca.6.7.50 </label>
                            sthirakaṭhinamaṇḍalānāṃ svinnānāṃ prastarapraṇāḍībhiḥ/ </l>
                        <l>kūrcairvighaṭṭitānāṃ raktotkleśo 'apanetavyaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.51">
                            <label>Ca.6.7.51 </label>
                            ānūpavārijānāṃ māṃsānāṃ poṭṭalaiḥ sukhoṣṇaiśca/ </l>
                        <l>&amp;svinnotsannaṃ vilikhet kuṣṭhaṃ tīkṣṇena śastreṇa// </l>
                        <l>&amp;`svinnotsvinnaṃ' iti pā-</l>
                        <l xml:id="Ca.6.7.52">
                            <label>Ca.6.7.52 </label>
                            rudhirāgamārthamathavā &amp;śṛṅgālābūni yojayet kuṣṭhe/ </l>
                        <l>pracchitamalpaṃ kuṣṭhaṃ virecayedvā jalaukobhiḥ// </l>
                        <l>&amp;`śṛṅgālābūbhirāharedrudhiram' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.7.53">
                            <label>Ca.6.7.53 </label>
                            ye lepāḥ kuṣṭhānāṃ yujyante nirhṛtāsradoṣāṇām/ </l>
                        <l>saṃśodhitāśayānāṃ sadyaḥ siddhirbhavetteṣām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.54">
                            <label>Ca.6.7.54 </label>
                            yeṣu na śastraṃ kramate sparśendriyanāśanāni yāni syuḥ/ </l>
                        <l>teṣu nipātyaḥ kṣāro raktaṃ doṣaṃ ca visrāvya// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.55">
                            <label>Ca.6.7.55 </label>
                            pāṣāṇakaṭhinaparuṣe supte kuṣṭhe sthire purāṇe ca/ </l>
                        <l>pītāgadasya kāryo viṣaiḥ pradeho 'agadaiścānu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.56">
                            <label>Ca.6.7.56 </label>
                            stabdhāni suptasuptānyasvedanakaṇḍulāni kuṣṭhāni/ </l>
                        <l>kūrcairdantītrivṛtākaravīrakarañjakuṭajānām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.57">
                            <label>Ca.6.7.57 </label>
                            jātyarkanimbajairvā patraiḥ śastraiḥ samudraphenairvā/ </l>
                        <l>ghṛṣṭāni gomayairvā tataḥ pradehaiḥ pradehyāni// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.58">
                            <label>Ca.6.7.58 </label>
                            mārutakaphakuṣṭhaghnaṃ karmoktaṃ pittakuṣṭhināṃ kāryam/ </l>
                        <l>kaphapittaraktaharaṇaṃ tiktakaṣāyaiḥ praśamanaṃ ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.59">
                            <label>Ca.6.7.59 </label>
                            sarpīṃṣi tiktakāni ca &amp;yaccānyadraktapittanut karma/ </l>
                        <l>bāhyābhyantaramagryaṃ tat kāryaṃ pittakuṣṭheṣu// </l>
                        <l>&amp;`yaccoktaṃ' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.7.60">
                            <label>Ca.6.7.60 </label>
                            doṣādhikyavibhāgādityetat karma kuṣṭhanut proktam/ </l>
                        <l>vakṣyāmi kuṣṭhaśamanaṃ prāyastvagdoṣasāmānyāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.61">
                            <label>Ca.6.7.61 </label>
                            dārvī rasāñjanaṃ vā gomūtreṇa prabādhate kuṣṭham/ </l>
                        <l>abhayā prayojitā vā māsaṃ savyoṣaguḍatailā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.62">
                            <label>Ca.6.7.62 </label>
                            mūlaṃ paṭolasya tathā gavākṣyāḥ pṛthak palāṃśaṃ
                            &amp;triphalātvacaśca/ </l>
                        <l>syāttrāyamāṇā kaṭurohiṇī ca bhāgārdhikā nāgarapādayuktā// </l>
                        <l>&amp;`triphalā trivṛcca' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.7.63">
                            <label>Ca.6.7.63 </label>
                            palaṃ tathaiṣāṃ saha cūrṇitānāṃ jale śṛtaṃ doṣaharaṃ pibennā/ </l>
                        <l>jīrṇe rasairdhanvamṛgadvijānāṃ purāṇaśālyodanamādadīta// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.64">
                            <label>Ca.6.7.64 </label>
                            kuṣṭhāni śophaṃ grahaṇīpradoṣamarśāṃsi kṛcchrāṇi halīmakaṃ ca/ </l>
                        <l>ṣaḍrātrayogena nihanti caiṣa hṛdbastiśūlaṃ viṣamajvaraṃ ca//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.65">
                            <label>Ca.6.7.65 </label>
                            mustaṃ vyoṣaṃ triphalā mañjiṣṭhā dāru pañcamūlyau dve/ </l>
                        <l>saptacchadanimbatvak saviśālaścitrako mūrvā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.66">
                            <label>Ca.6.7.66 </label>
                            cūrṇaṃ tarpaṇabhāgairnavabhiḥ saṃyojitaṃ &amp;samadhvājyam/ </l>
                        <l>siddhaṃ kuṣṭhanibarhaṇametat prāyogikaṃ bhakṣyam// </l>
                        <l>&amp;`samadhvaṃśam' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.7.67">
                            <label>Ca.6.7.67 </label>
                            śvayathuṃ sapāṇḍurogaṃ śvitraṃ grahaṇīpradoṣamarśāṃsi/ </l>
                        <l>braghnabhagandarapiḍakākaṇḍūkoṭhāṃśca vinihanti// </l>
                        <l>iti mustādicūrṇam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.7.68">
                            <label>Ca.6.7.68 </label>
                            triphalātiviṣākaṭukānimbakaliṅgakavacāpaṭolānām/ </l>
                        <l>māgadhikārajanīdvayapadmakamūrvāviśālānām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.69">
                            <label>Ca.6.7.69 </label>
                            bhūnimbapalāśānāṃ dadyāddvipalaṃ tatastrivṛddviguṇā/ </l>
                        <l>tasyāśca punarbrāhmī taccūrṇaṃ suptinut paramam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.70">
                            <label>Ca.6.7.70 </label>
                            &amp;lelītakaprayogo rasena jātyāḥ samākṣikaḥ paramaḥ/ </l>
                        <l>saptadaśakuṣṭhaghātī mākṣikadhātuśca mūtreṇa// </l>
                        <l>&amp;`navanītakaprayogaḥ' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.7.71">
                            <label>Ca.6.7.71 </label>
                            &amp;śreṣṭhaṃ gandhakayogāt suvarṇamākṣikaprayogādvā/ </l>
                        <l>sarvavyādhinibarhaṇamadyāt kuṣṭhī rasaṃ ca nigṛhītam// </l>
                        <l>&amp;`evaṃ' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.7.72">
                            <label>Ca.6.7.72 </label>
                            vajraśilājatusahitaṃ sahitaṃ vā yogarājena/ </l>
                        <l>sarvavyādhipraśamanamadyātkuṣṭhī nigṛhya nityaṃ ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.73">
                            <label>Ca.6.7.73 </label>
                            khadirasuradārusāraṃ śrapayitvā tadrasena toyārthaḥ/ </l>
                        <l>kṣaudraprasthe kāryaḥ kārye te cāṣṭapalike ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.74">
                            <label>Ca.6.7.74 </label>
                            tatrāyaścūrṇānāmaṣṭapalaṃ prakṣipettathā 'amūni/ </l>
                        <l>triphalaile tvaṅmaricaṃ patraṃ kanakaṃ ca karṣāṃśam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.75">
                            <label>Ca.6.7.75 </label>
                            matsyaṇḍikā madhusamā tanmāsaṃ jātamāyase bhāṇḍe/ </l>
                        <l>madhvāsavamācarataḥ kuṣṭhakilāse śamaṃ yātaḥ// </l>
                        <l>iti madhvāsavaḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.7.76">
                            <label>Ca.6.7.76 </label>
                            khadirakaṣāyadroṇaṃ kumbhe ghṛtabhāvite samāvāpya/ </l>
                        <l>dravyāṇi cūrṇitāni ca ṣaṭpalikānyatra deyāni// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.77">
                            <label>Ca.6.7.77 </label>
                            triphalāvyoṣaviḍaṅgarajanīmustāṭarūṣakendrayavāḥ/ </l>
                        <l>sauvarṇī ca tathā tvak chinnaruhā ceti tanmāsam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.78">
                            <label>Ca.6.7.78 </label>
                            nidadhīta dhānyamadhye prātaḥ prātaḥ pibettato yuktyā/ </l>
                        <l>māsena mahākuṣṭhaṃ hantyevālpaṃ tu pakṣeṇa// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.79">
                            <label>Ca.6.7.79 </label>
                            arśaḥśvāsabhagandarakāsakilāsapramehaśoṣāṃśca/ </l>
                        <l>nā bhavati kanakavarṇaḥ pītvā 'ariṣṭaṃ kanakabindum// </l>
                        <l>iti kanakabindvariṣṭam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.7.80">
                            <label>Ca.6.7.80 </label>
                            kuṣṭheṣvanilakaphakṛteṣvevaṃ peyastathā 'api paitteṣu/ </l>
                        <l>kṛtamālakvāthaścāpyeṣa viśeṣāt kaphakṛteṣu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.81">
                            <label>Ca.6.7.81 </label>
                            triphalāsavaśca gauḍaḥ sacitrakaḥ kuṣṭharogavinihantā/ </l>
                        <l>kramukadaśamūladantīvarāṅgamadhuyogasaṃyuktaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.82">
                            <label>Ca.6.7.82 </label>
                            laghūni cānnāni hitāni vidyāt kuṣṭheṣu śākāni ca tiktakāni/ </l>
                        <l>bhallātakaiḥ satriphalaiḥ sanimbairyuktāni cānnāni ghṛtāni
                            caiva// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.83">
                            <label>Ca.6.7.83 </label>
                            purāṇadhānyānyatha jāṅgalāni māṃsāni mudgāśca paṭolayuktāḥ/ </l>
                        <l>śastā, na gurvamlapayodadhīni nānūpamatsyā na guḍastilāśca//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.84">
                            <label>Ca.6.7.84 </label>
                            elā kuṣṭhaṃ dārvī śatapuṣpā citrako viḍaṅgaśca/ </l>
                        <l>kuṣṭhālepanamiṣṭaṃ rasāñjanaṃ cābhayā caiva// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.85">
                            <label>Ca.6.7.85 </label>
                            citrakamelāṃ &amp;bimbīṃ vṛṣakaṃ trivṛdarkanāgarakam/ </l>
                        <l>cūrṇīkṛtamaṣṭāhaṃ bhāvayitavyaṃ palāśasya// </l>
                        <l>&amp;`nimbaṃ' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.7.86">
                            <label>Ca.6.7.86 </label>
                            kṣāreṇa gavāṃ mūtrasrutena tenāsya maṇḍalānyāśu/ </l>
                        <l>bhidyante vilayanti ca liptānyarkābhitaptāni// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.87">
                            <label>Ca.6.7.87 </label>
                            māṃsī maricaṃ lavaṇaṃ rajanī tagaraṃ sudhā gṛhāddhūmaḥ/ </l>
                        <l>mūtraṃ &amp;pittaṃ kṣāraḥ pālāśaḥ kuṣṭhahā lepaḥ// </l>
                        <l>&amp;`goḥ pittaṃ ca' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.7.88">
                            <label>Ca.6.7.88 </label>
                            trapu sīsamayaścūrṇaṃ maṇḍalanut phalgucitrakau bṛhatī/ </l>
                        <l>godhārasaḥ salavaṇo dāru ca mūtraṃ ca maṇḍalanut// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.89">
                            <label>Ca.6.7.89 </label>
                            kadalīpalāśapāṭaliniculakṣārāmbhasā prasannena/ </l>
                        <l>māṃseṣu toyakāryaṃ kāryaṃ piṣṭe ca &amp;kiṇve ca// </l>
                        <l>&amp;`klinne' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.7.90">
                            <label>Ca.6.7.90 </label>
                            tairmedakaḥ sujātaḥ kiṇvairjanitaṃ pralepanaṃ śastam/ </l>
                        <l>maṇḍalakuṣṭhavināśanamātapasaṃsthaṃ kṛmighnaṃ ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.91">
                            <label>Ca.6.7.91 </label>
                            mustaṃ madanaṃ triphalā karañja āragvadhakaliṅgayavāḥ/ </l>
                        <l>dārvī sasaptaparṇā snānaṃ siddhārthakaṃ nāma// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.92">
                            <label>Ca.6.7.92 </label>
                            eṣa kaṣāyo vamanaṃ virecanaṃ varṇakastathodgharṣaḥ/ </l>
                        <l>tvagdoṣakuṣṭhaśophaprabādhanaḥ pāṇḍurogaghnaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.93">
                            <label>Ca.6.7.93 </label>
                            kuṣṭhaṃ karañjabījānyeḍagajaḥ kuṣṭhasūdano lepaḥ/ </l>
                        <l>prapunnāḍabījasaindhavarasāñjanakapitthalodhrāśca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.94">
                            <label>Ca.6.7.94 </label>
                            śvetakaravīramūlaṃ kuṭajakarañjayoḥ phalaṃ tvaco dārvyāḥ/ </l>
                        <l>sumanaḥpravālayukto lepaḥ kuṣṭhāpahaḥ siddhaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.95">
                            <label>Ca.6.7.95 </label>
                            lodhrasya dhātakīnāṃ vatsakabījasya naktamālasya/ </l>
                        <l>kalkaśca mālatīnāṃ kuṣṭheṣūnmardanālepau// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.96">
                            <label>Ca.6.7.96 </label>
                            śairīṣī tvak puṣpaṃ kārpāsyā rājavṛkṣapatrāṇi/ </l>
                        <l>piṣṭā ca kākamācī caturvidhaḥ kuṣṭhanullepaḥ// </l>
                        <l>iti lepāḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.7.97">
                            <label>Ca.6.7.97 </label>
                            dārvyā rasāñjanasya ca nimbapaṭolasya khadirasārasya/ </l>
                        <l>āragvadhavṛkṣakayostriphalāyāḥ saptaparṇasya// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.98">
                            <label>Ca.6.7.98 </label>
                            iti ṣaṭ kaṣāyayogāḥ kuṣṭhaghnāḥ saptamaśca tiniśasya/ </l>
                        <l>snāne pāne ca hitāstathā 'aṣṭamaścāśvamārasya// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.99">
                            <label>Ca.6.7.99 </label>
                            ālepanaṃ pragharṣaṇamavacūrṇanameta eva ca kaṣāyāḥ/ </l>
                        <l>tailaghṛtapākayoge ceṣyante kuṣṭhaśāntyartham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.100">
                            <label>Ca.6.7.100 </label>
                            triphalā nimbapaṭolaṃ mañjiṣṭhā rohiṇī vacā rajanī/ </l>
                        <l>eṣa kaṣāyo 'abhyasto nihanti kaphapittajaṃ kuṣṭham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.101">
                            <label>Ca.6.7.101 </label>
                            etaireva ca sarpiḥ siddhaṃ vātolbaṇaṃ jayati kuṣṭham/ </l>
                        <l>eṣa ca kalpo diṣṭaḥ khadirāsanadārunimbānām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.102">
                            <label>Ca.6.7.102 </label>
                            kuṣṭhārkatutthakaṭphalamūlakabījāni rohiṇī kaṭukā/ </l>
                        <l>kuṭajaphalotpalamustaṃ bṛhatīkaravīrakāsīsam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.103">
                            <label>Ca.6.7.103 </label>
                            eḍagajanimbapāṭhā durālabhā citrako viḍaṅgaśca/ </l>
                        <l>tiktālābukabījaṃ kampillakasarṣapau vacā dārvī// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.104">
                            <label>Ca.6.7.104 </label>
                            etaistailaṃ siddhaṃ kuṣṭhaghnaṃ yoga eṣa cālepaḥ/ </l>
                        <l>udvartanaṃ pragharṣaṇamavacūrṇanameṣa eveṣṭaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.105">
                            <label>Ca.6.7.105 </label>
                            śvetakaravīrakaraso gomūtraṃ citrako viḍaṅgaśca/ </l>
                        <l>kuṣṭheṣu tailayogaḥ siddho 'ayaṃ saṃmato bhiṣajām// </l>
                        <l>iti śvetakaravīrādyaṃ tailam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.7.106">
                            <label>Ca.6.7.106 </label>
                            śvetakaravīrapallavamūlatvagvatsako viḍaṅgaśca/ </l>
                        <l>kuṣṭhārkamūlasarṣapaśigrutvagrohiṇī kaṭukā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.107">
                            <label>Ca.6.7.107 </label>
                            etaistailaṃ siddhaṃ kalkaiḥ pādāṃśikairgavāṃ mūtram/ </l>
                        <l>dattvā tailacaturguṇamabhyaṅgāt kuṣṭhakaṇḍūghnam// </l>
                        <l>iti śvetakaravīrapallavādyaṃ tailam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.7.108">
                            <label>Ca.6.7.108 </label>
                            tiktālābukabījaṃ dve tutthe rocanā haridre dve/ </l>
                        <l>bṛhatīphalameraṇḍaḥ saviśālaścitrako mūrvā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.109">
                            <label>Ca.6.7.109 </label>
                            kāsīsahiṅguśigrutryūṣaṇasuradārutumburuviḍaṅgam/ </l>
                        <l>lāṅgalakaṃ kuṭajatvak kaṭukākhyā rohiṇī caiva// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.110">
                            <label>Ca.6.7.110 </label>
                            sarṣapatailaṃ kalkairetairmūtre caturguṇe sādhyam/ </l>
                        <l>kaṇḍūkuṣṭhavināśanamabhyaṅgānmārutakaphahantṛ// </l>
                        <l>iti tiktekṣvākvāditailam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.7.111">
                            <label>Ca.6.7.111 </label>
                            kanakakṣīrī śailā bhārgī dantyāḥ phalāni mūlaṃ ca/ </l>
                        <l>jātīpravālasarṣapalaśunaviḍaṅgaṃ karañjatvak// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.112">
                            <label>Ca.6.7.112 </label>
                            saptacchadārkapallavamūlatvaṅnimbacitrakāsphotāḥ/ </l>
                        <l>guñjairaṇḍaṃ bṛhatīmūlakasurasārjakaphalāni// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.113">
                            <label>Ca.6.7.113 </label>
                            &amp;kuṣṭhaṃ pāṭhā mustaṃ tumburumūrvāvacāḥ saṣaḍgranthāḥ/ </l>
                        <l>eḍagajakuṭajaśigrutryūṣaṇabhallātakakṣavakāḥ// </l>
                        <l>&amp;`kuṣṭhaṃ tumbaru pāṭhā mūrvā vacā 'atha ṣaḍgranthā' iti
                            pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.7.114">
                            <label>Ca.6.7.114 </label>
                            haritālamavākpuṣpī tutthaṃ kampillako 'amṛtāsaṃjñaḥ/ </l>
                        <l>saurāṣṭrī kāsīsaṃ dārvītvak sarjikālavaṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.115">
                            <label>Ca.6.7.115 </label>
                            kalkairetaistailaṃ karavīrakamūlapallavakaṣāye/ </l>
                        <l>sārṣapamathavā tailaṃ gomūtracaturguṇaṃ sādhyam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.116">
                            <label>Ca.6.7.116 </label>
                            sthāpyaṃ kaṭukālābuni tatsiddhaṃ tena maṇḍalānyāśu/ </l>
                        <l>bhindyādbhiṣagabhyaṅgātkṛmīṃśca kaṇḍūṃ ca vinihanyāt// </l>
                        <l>iti kanakakṣīrītailam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.7.117">
                            <label>Ca.6.7.117 </label>
                            kuṣṭhaṃ tamālapatraṃ maricaṃ samanaḥśilaṃ sakāsīsam/ </l>
                        <l>tailena yuktamuṣitaṃ saptāhaṃ bhājane tāmre// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.118">
                            <label>Ca.6.7.118 </label>
                            tenāliptaṃ sidhmaṃ &amp;saptāhādvyeti tiṣṭhato gharme/ </l>
                        <l>māsānnavaṃ kilāsaṃ snānaṃ muktvā viśuddhatanoḥ// </l>
                        <l>iti sidhme lepaḥ/ </l>
                        <l>&amp;`saptāhāddharmasevino vyeti' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.7.119">
                            <label>Ca.6.7.119 </label>
                            sarṣapakarañjakoṣātakīnāṃ tailānyatheṅgudīnāṃ ca/ </l>
                        <l>kuṣṭheṣu hitānyāhustailaṃ yaccāpi khadirasārasya// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.120">
                            <label>Ca.6.7.120 </label>
                            jīvantī mañjiṣṭhā dārvī kampillakaḥ payastuttham/ </l>
                        <l>eṣa ghṛtatailapākaḥ siddhaḥ siddhe ca sarjarasaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.121">
                            <label>Ca.6.7.121 </label>
                            deyaḥ samadhūcchiṣṭo vipādikā tena śāmyate 'abhyaktā/ </l>
                        <l>carmaikakuṣṭhakiṭimaṃ kuṣṭhaṃ śāmyatyalasakaṃ ca// </l>
                        <l>iti vipādikāharaghṛtataile/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.7.122">
                            <label>Ca.6.7.122 </label>
                            &amp;kiṇvaṃ varāharudhiraṃ pṛthvīkā saindhavaṃ ca lepaḥ syāt/ </l>
                        <l>lepo yojyaḥ kustumburūṇi kuṣṭhaṃ ca maṇḍalanut// </l>
                        <l>&amp;`klinnaṃ' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.7.123">
                            <label>Ca.6.7.123 </label>
                            pūtīkadārujaṭilāḥ pakvasurā kṣaudramudgaparṇyau ca/ </l>
                        <l>lepaḥ sakākanāso maṇḍalakuṣṭhāpahaḥ siddhaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.124">
                            <label>Ca.6.7.124 </label>
                            citrakaśobhāñjanakau guḍūcyapāmārgadevadārūṇi/ </l>
                        <l>khadiro dhavaścalepaḥ śyāmā dantī dravantī ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.125">
                            <label>Ca.6.7.125 </label>
                            lākṣārasāñjanailāḥ punarnavā ceti kuṣṭhino lepāḥ/ </l>
                        <l>dadhimaṇḍayutāḥ sarve deyāḥ ṣaṇmārutakaphakuṣṭhaghnāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.126">
                            <label>Ca.6.7.126 </label>
                            eḍagajakuṣṭhasaindhavasauvīrakasarṣapaiḥ kṛmighnaiśca/ </l>
                        <l>kṛmikuṣṭhamaṇḍalākhyaṃ dadrūkuṣṭhaṃ ca śamamupaiti// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.127">
                            <label>Ca.6.7.127 </label>
                            eḍagajaḥ sarjaraso mūlakabījaṃ ca sidhmakuṣṭhānām/ </l>
                        <l>kāñjikayuktaṃ tu pṛthaṅmatamidamudvartanaṃ lepāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.128">
                            <label>Ca.6.7.128 </label>
                            vāsā triphalā pāne snāne codvartane pralepe ca/ </l>
                        <l>bṛhatīsevyapaṭolāḥ sasārivā rohiṇī caiva// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.129">
                            <label>Ca.6.7.129 </label>
                            khadirāvaghātakakubharohītakalodhrakuṭajadhavanimbāḥ/ </l>
                        <l>saptacchadakaravīrāḥ śasyante snānapāneṣu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.130">
                            <label>Ca.6.7.130 </label>
                            jalavāpyalohakeśarapatraplavacandanaṃ mṛṇālāni/ </l>
                        <l>bhāgottarāṇi siddhaṃ pralepanaṃ pittakaphakuṣṭhe// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.131">
                            <label>Ca.6.7.131 </label>
                            yaṣṭyāhvalodhrapadmakapaṭolapicumardacandanarasāśca/ </l>
                        <l>snāne pāne ca hitāḥ suśītalāḥ pittakuṣṭhibhyaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.132">
                            <label>Ca.6.7.132 </label>
                            ālepanaṃ priyaṅgurhareṇukā vatsakasya ca phalāni/ </l>
                        <l>sātiviṣā ca sasevyā sacandanā rohiṇī kaṭukā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.133">
                            <label>Ca.6.7.133 </label>
                            tiktaghṛtairdhautaghṛtairabhyaṅgo dahyamānakuṣṭheṣu/ </l>
                        <l>tailaiścandanamadhukaprapauṇḍarīkotpalayutaiśca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.134">
                            <label>Ca.6.7.134 </label>
                            klede prapatati cāṅge dāhe visphoṭake sacarmadale/ </l>
                        <l>śītāḥ pradehasekā vyadho vireko ghṛtaṃ tiktam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.135">
                            <label>Ca.6.7.135 </label>
                            khadiraghṛtaṃ nimbaghṛtaṃ dārvīghṛtamuttamaṃ paṭolaghṛtam/ </l>
                        <l>kuṣṭheṣu raktapittaprabaleṣu bhiṣagjitaṃ siddham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.136">
                            <label>Ca.6.7.136 </label>
                            triphalātvaco 'ardhapalikāḥ paṭolapatraṃ ca kārṣikāḥ śeṣāḥ/ </l>
                        <l>kaṭurohiṇī sanimbā yaṣṭyāhvā trāyamāṇā ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.137">
                            <label>Ca.6.7.137 </label>
                            eṣa kaṣāyaḥ sādhyo dattvā dvipalaṃ masūravidalānām/ </l>
                        <l>salilāḍhake 'aṣṭabhage śeṣe pūto raso grāhyaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.138">
                            <label>Ca.6.7.138 </label>
                            te &amp;ca kaṣāye 'aṣṭapale catuṣpalaṃ sarpiṣaśca paktavyam/ </l>
                        <l>yāvatsyādaṣṭapalaṃ śeṣaṃ peyaṃ tataḥ koṣṇam// </l>
                        <l>&amp;`tatra' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.7.139">
                            <label>Ca.6.7.139 </label>
                            tadvātapittakuṣṭhaṃ vīsarpaṃ vātaśoṇitaṃ prabalam/ </l>
                        <l>jvaradāhagulmavidradhivibhramavisphoṭakān hanti// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.140">
                            <label>Ca.6.7.140 </label>
                            nimbapaṭolaṃ dārvīṃ durālabhāṃ tiktarohiṇīṃ triphalām/ </l>
                        <l>kuryādardhadalāṃśaṃ parpaṭakaṃ trāyamāṇāṃ ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.141">
                            <label>Ca.6.7.141 </label>
                            salilāḍhakasiddhānāṃ rase 'aṣṭabhāgasthite kṣipet pūte/ </l>
                        <l>candanakirātatiktakamāgadhikāstrāyamāṇāṃ ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.142">
                            <label>Ca.6.7.142 </label>
                            mustaṃ vatsakabījaṃ kalkīkṛtyārdhakārṣikān bhāgān/ </l>
                        <l>navasarpiṣaśca &amp;ṣaṭpalametatsiddhaṃ ghṛtaṃ peyam// </l>
                        <l>&amp;`tiktaṃ' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.7.143">
                            <label>Ca.6.7.143 </label>
                            kuṣṭhajvaragulmārśograhaṇīpāṇḍvāmayaśvayathuhāri/ </l>
                        <l>pāmāvisarpapiḍakākaṇḍūmadagaṇḍanutsiddham// </l>
                        <l>iti tiktaṣaṭpalakaṃ ghṛtam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.7.144">
                            <label>Ca.6.7.144 </label>
                            saptacchadaṃ prativiṣāṃ śampākaṃ tiktarohiṇīṃ pāṭhām/ </l>
                        <l>mustamuśīraṃ triphalāṃ paṭolapicumardaparpaṭakam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.145">
                            <label>Ca.6.7.145 </label>
                            dhanvayavāsaṃ candanamupakulyāṃ padmakaṃ haridre dve/ </l>
                        <l>ṣaḍgranthāṃ saviśālāṃ śatāvarīṃ sārive cobhe// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.146">
                            <label>Ca.6.7.146 </label>
                            vatsakabījaṃ &amp;yāsaṃ mūrvāmamṛtāṃ kirātatiktaṃ ca/ </l>
                        <l>kalkān kuryānmatimānyaṣṭyāhvaṃ trāyamāṇāṃ ca// </l>
                        <l>&amp;`vāsāṃ' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.7.147">
                            <label>Ca.6.7.147 </label>
                            &amp;kalkaścāturbhāgo jalamaṣṭaguṇaṃ raso 'amṛtaphalānām/ </l>
                        <l>dviguṇo ghṛtātpradeyastatsarpiḥ pāyayetsiddham// </l>
                        <l>&amp;`kalkaścaturthabhāgaḥ' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.7.148">
                            <label>Ca.6.7.148 </label>
                            kuṣṭhāni raktapittaprabalānyarśāṃsi raktavāhīni/ </l>
                        <l>&amp;vīsarpamamlapittaṃ vātāsṛk pāṇḍurogaṃ ca// </l>
                        <l>&amp;`vīsarparaktapittaṃ' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.7.149">
                            <label>Ca.6.7.149 </label>
                            visphoṭakānsapāmānunmādaṃ kāmalāṃ jvaraṃ kaṇḍūm/ </l>
                        <l>hṛdrogagulmapiḍakā asṛgdaraṃ gaṇḍamālāṃ ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.150">
                            <label>Ca.6.7.150 </label>
                            hanyādetat sarpiḥ pītaṃ kāle yathābalaṃ sadyaḥ/ </l>
                        <l>yogaśatairapyajitānmahāvikārānmahātiktam// </l>
                        <l>iti mahātiktakaṃ ghṛtam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.7.151">
                            <label>Ca.6.7.151 </label>
                            doṣe hṛte 'apanīte rakte bāhyāntare kṛte &amp;śamane/ </l>
                        <l>snehe ca kālayukte na kuṣṭham-&amp;&amp;anuvartate sādhyam// </l>
                        <l>&amp;`vamane' iti pā-. &amp;&amp;`ativartate' iti pā-. </l>
                        <l xml:id="Ca.6.7.152">
                            <label>Ca.6.7.152 </label>
                            khadirasya tulāḥ pañca śiṃśapāsanayostule/ </l>
                        <l>tulārdhāḥ sarva evaite karañjāriṣṭavetasāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.153">
                            <label>Ca.6.7.153 </label>
                            parpaṭaḥ kuṭajaścaiva vṛṣaḥ kṛmiharastathā/ </l>
                        <l>haridre kṛtamālaśca guḍūcī triphalā trivṛt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.154">
                            <label>Ca.6.7.154 </label>
                            saptaparṇaśca saṃkṣuṇṇā daśadroṇeṣu vāriṇaḥ/ </l>
                        <l>aṣṭabhāgāvaśeṣaṃ tu kaṣāyamavatārayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.155">
                            <label>Ca.6.7.155 </label>
                            dhātrīrasaṃ ca tulyāṃśaṃ sarpiṣaścāḍhakaṃ pacet/ </l>
                        <l>mahātiktakakalkaistu yathoktaiḥ palasaṃmitaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.156">
                            <label>Ca.6.7.156 </label>
                            nihanti sarvakuṣṭhāni pānābhyaṅganiṣevaṇāt/ </l>
                        <l>mahākhadiramityetat paraṃ kuṣṭhavikāranut// </l>
                        <l>iti mahākhadiraṃ ghṛtam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.7.157">
                            <label>Ca.6.7.157 </label>
                            prapatatsu lasīkāprasruteṣu gātreṣu jantujagdheṣu/ </l>
                        <l>mūtraṃ nimbaviḍaṅge snānaṃ pānaṃ pradehaśca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.158">
                            <label>Ca.6.7.158 </label>
                            vṛṣakuṭajasaptaparṇāḥ karavīrakarañjanimbakhadirāśca/ </l>
                        <l>snāne pāne lepe krimikuṣṭhanudaḥ sagomūtrāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.159">
                            <label>Ca.6.7.159 </label>
                            pānāhāravidhāne prasecane dhūpane pradehe ca/ </l>
                        <l>kṛmināśanaṃ viḍaṅgaṃ viśiṣyate kuṣṭhahā khadiraḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.160">
                            <label>Ca.6.7.160 </label>
                            eḍagajaḥ saviḍaṅgo mūlānyāragvadhasya kuṣṭhānām/ </l>
                        <l>uddālanaṃ śvadantā gośvavarāhoṣṭradantāśca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.161">
                            <label>Ca.6.7.161 </label>
                            eḍagajaḥ saviḍaṅgo dve ca niśe rājavṛkṣamūlaṃ ca/ </l>
                        <l>kuṣṭhoddālanamagryaṃ sapippalīpākalaṃ yojyam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.162">
                            <label>Ca.6.7.162 </label>
                            śvitrāṇāṃ &amp;saviśeṣaṃ yoktavyaṃ sarvato viśuddhānām/ </l>
                        <l>śvitre sraṃsanamagryaṃ malapūrasa iṣyate saguḍaḥ// </l>
                        <l>&amp;`praśamārthaṃ' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.7.163">
                            <label>Ca.6.7.163 </label>
                            taṃ pītvā susnigdho yathābalaṃ sūryapādasaṃtāpam/ </l>
                        <l>saṃseveta viriktastryahaṃ pipāsuḥ pibet peyām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.164">
                            <label>Ca.6.7.164 </label>
                            śvitre 'aṅge ye sphoṭā jāyante kaṇṭakena tānbhindyāt/ </l>
                        <l>sphoṭeṣu visruteṣu prātaḥ prātaḥ pibet pakṣam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.165">
                            <label>Ca.6.7.165 </label>
                            malapūmasanaṃ priyaṅguṃ śatapuṣpāṃ cāmbhasā samutkvāthya/ </l>
                        <l>pālāśaṃ vā kṣāraṃ yathābalaṃ phāṇitopetam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.166">
                            <label>Ca.6.7.166 </label>
                            yaccānyat kuṣṭhaghnaṃ śvitrāṇāṃ sarvameva tacchastam/ </l>
                        <l>khadirodakasaṃyuktaṃ khadirodakapānamagryaṃ vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.167">
                            <label>Ca.6.7.167 </label>
                            samanaḥśilaṃ viḍaṅgaṃ kāsīsaṃ rocanāṃ kanakapuṣpīm/ </l>
                        <l>śvitrāṇāṃ praśamāarthaṃ sasaindhavaṃ lepanaṃ dadyāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.168">
                            <label>Ca.6.7.168 </label>
                            kadalīkṣārayutaṃ vā kharāsthi dagdhaṃ gavāṃ rudhirayuktam/ </l>
                        <l>hastimadādhyuṣitaṃ vā mālatyāḥ korakakṣāram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.169">
                            <label>Ca.6.7.169 </label>
                            nīlotpalaṃ sakuṣṭhaṃ sasaindhavaṃ hastimūtrapiṣṭaṃ vā/ </l>
                        <l>mūlakabījāvalgujalepaḥ piṣṭo gavāṃ mūtre// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.170">
                            <label>Ca.6.7.170 </label>
                            kākodumbarikā vā sāvalgujacitrakā gavāṃ mūtre/ </l>
                        <l>piṣṭā manaḥśilā vā saṃyuktā barhipittena// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.171">
                            <label>Ca.6.7.171 </label>
                            lepaḥ kilāsahantā bījānyāvalgujāni lākṣā ca/ </l>
                        <l>gopittamañjane dve pippalyaḥ kālaloharajaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.172">
                            <label>Ca.6.7.172 </label>
                            śuddhyā śoṇitamokṣairvirūkṣaṇairbhakṣaṇaiśca saktūnām/ </l>
                        <l>śvitraṃ kasyacideva praṇaśyati kṣīṇapāpasya// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.173">
                            <label>Ca.6.7.173 </label>
                            dāruṇaṃ &amp;cāruṇaṃ śvitraṃ kilāsaṃ nāmabhistribhiḥ/ </l>
                        <l>vijñeyaṃ trividhaṃ &amp;&amp;tacca tridoṣaṃ prāyaśaśca tat// </l>
                        <l>&amp;`dāraṇaṃ cāraṇaṃ' iti pā-. &amp;&amp;`yaducyate
                            tattrividhaṃ' iti pā-.</l>
                        <l xml:id="Ca.6.7.174">
                            <label>Ca.6.7.174 </label>
                            doṣe raktāśrite raktaṃ tāmraṃ māṃsasamāśrite/ </l>
                        <l>śvetaṃ medaḥśrite śvitraṃ guru taccottarottaram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.175">
                            <label>Ca.6.7.175 </label>
                            yat parasparato 'abhinnaṃ bahu yadraktalomavat/ </l>
                        <l>yacca varṣagaṇotpannaṃ tacchvitraṃ naiva sidhyati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.176">
                            <label>Ca.6.7.176 </label>
                            araktaloma tanu yat pāṇḍu nāticirotthitam/ </l>
                        <l>madhyāvakāśe cocchūnaṃ śvitraṃ tatsādhyamucyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.177">
                            <label>Ca.6.7.177 </label>
                            vacāṃsyatathyāni kṛtaghnabhāvo nindā &amp;surāṇāṃ
                            gurudharṣaṇaṃ ca/ </l>
                        <l>pāpakriyā pūrvakṛtaṃ ca karma hetuḥ kilāsasya virodhi cānnam// </l>
                        <l>&amp;`gurūṇāṃ' iti pā-.</l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.6.7.178">
                        <label>Ca.6.7.178 </label>
                        tatra ślokāḥ--- </p>
                    <lg>
                        <l>heturdravyaṃ liṅgaṃ vividhaṃ ye yeṣu cādhikā doṣāḥ/ </l>
                        <l>kuṣṭheṣu doṣaliṅgaṃ samāsato doṣanirdeśaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.179">
                            <label>Ca.6.7.179 </label>
                            sādhyamasādhyaṃ kṛcchraṃ kuṣṭhaṃ kuṣṭhāpahāśca ye yogāḥ/ </l>
                        <l>siddhāḥ kilāsaheturliṅgaṃ gurulāghavaṃ tathā śāntiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.7.180">
                            <label>Ca.6.7.180 </label>
                            iti saṃgrahaḥ praṇīto maharṣiṇā kuṣṭhanāśane 'adhyāye/ </l>
                        <l>smṛtibuddhivardhanārthaṃ śiṣyāya hutāśaveśāya// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte cikitsitasthāne
                        kuṣṭhacikitsitaṃ nāma saptamo 'adhyāyaḥ//7//</trailer>
                </div>
                <div n="8" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>aṣṭamo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.6.8.1">
                        <label>Ca.6.8.1 </label>
                        athāto rājayakṣmacikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.6.8.2">
                        <label>Ca.6.8.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.3">
                            <label>Ca.6.8.3 </label>
                            divaukasāṃ kathayatāmṛṣibhirvai śrutā kathā/ </l>
                        <l>kāmavyasanasaṃyuktā paurāṇī śaśinaṃ prati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.4">
                            <label>Ca.6.8.4 </label>
                            rohiṇyāmatisaktasya śarīraṃ nānurakṣataḥ/ </l>
                        <l>ājagāmālpatāmindordehaḥ snehaparikṣayāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.5">
                            <label>Ca.6.8.5 </label>
                            duhitṝṇāmasaṃbhogāccheṣāṇāṃ ca prajāpateḥ/ </l>
                        <l>krodho niḥśvāsarūpeṇa mūrtimān niḥsṛto mukhāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.6">
                            <label>Ca.6.8.6 </label>
                            prajāpaterhi duhitṝraṣṭāviṃśatimaṃśumān/ </l>
                        <l>bhāryārthaṃ pratijagrāha na ca sarvāsvavartata// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.7">
                            <label>Ca.6.8.7 </label>
                            guruṇā tamavadhyātaṃ bhāryāsvasamavartinam/ </l>
                        <l>rajaḥparītamabalaṃ yakṣmā śaśinamāviśat// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.8">
                            <label>Ca.6.8.8 </label>
                            so 'abhibhūto+&amp;atimahatā gurukrodhena niṣprabhaḥ/ </l>
                        <l>devadevarṣisahito jagāma śaraṇaṃ gurum// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.9">
                            <label>Ca.6.8.9 </label>
                            atha candramasaḥ śuddhāṃ matiṃ buddhā prajāpatiḥ/ </l>
                        <l>prasādaṃ kṛtavān somastato 'aśvibhyāṃ cikitsitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.10">
                            <label>Ca.6.8.10 </label>
                            sa vimuktagrahaścandro virarāja viśeṣataḥ/ </l>
                        <l>&amp;aujasā vardhito 'aśvibhyāṃ śuddhaṃ sattvamavāpa ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.11">
                            <label>Ca.6.8.11 </label>
                            krodho yakṣmā jvaro roga ekārtho duḥkhasaṃjñakaḥ/ </l>
                        <l>yasmāt sa rājñaḥ prāgāsīdrājayakṣmā tato mataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.12">
                            <label>Ca.6.8.12 </label>
                            sa yakṣmā huṅkṛto 'aśvibhyāṃ mānuṣaṃ lokamāgataḥ/ </l>
                        <l>labdhvā caturvidhaṃ hetuṃ samāviśati mānavān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.13">
                            <label>Ca.6.8.13 </label>
                            ayathābalamārambhaṃ vegasaṃdhāraṇaṃ kṣayam/ </l>
                        <l>yakṣmaṇaḥ kāraṇaṃ vidyāccaturthaṃ viṣamāśanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.14">
                            <label>Ca.6.8.14 </label>
                            yuddhādhyayanabhārādhvalaṅghanaplavanādibhiḥ/ </l>
                        <l>patanairabhighātairvā sāhasairvā tathā 'aparaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.15">
                            <label>Ca.6.8.15 </label>
                            ayathābalamārambhairjantorurasi vikṣate/ </l>
                        <l>vāyuḥ prakupito doṣāvudīryobhau pradhāvati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.16">
                            <label>Ca.6.8.16 </label>
                            sa śiraḥsthaḥ śiraḥśūlaṃ karoti galamāśritaḥ/ </l>
                        <l>kaṇṭhoddhvaṃsaṃ ca kāsaṃ ca svarabhedamarocakam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.17">
                            <label>Ca.6.8.17 </label>
                            pārśvaśūlaṃ ca pārśvastho varcobhedaṃ gude sthitaḥ/ </l>
                        <l>jṛmbhāṃ jvaraṃ ca sandhistha uraḥsthaścoraso rujam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.18">
                            <label>Ca.6.8.18 </label>
                            &amp;kṣaṇanādurasaḥ kāsāt kaphaṃ ṣṭhīvet saśoṇitam/ </l>
                        <l>jarjareṇorasā kṛcchramuraḥśūlātipīṭitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.19">
                            <label>Ca.6.8.19 </label>
                            iti sāhasiko yakṣmā rūpairetaiḥ prapadyate/ </l>
                        <l>ekādaśabhirātmajño &amp;bhajettasmānna sāhasam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.20">
                            <label>Ca.6.8.20 </label>
                            hrīmattvādvā ghṛṇitvādvā bhayādvā vegamāgatam/ </l>
                        <l>vātamūtrapurīṣāṇāṃ nigṛhṇāti yadā naraḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.21">
                            <label>Ca.6.8.21 </label>
                            tadā vegapratīghātāt kaphapitte samīrayan/ </l>
                        <l>ūrdhvaṃ tiryagadhaścaiva vikārān kurute 'anilaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.22">
                            <label>Ca.6.8.22 </label>
                            pratiśyāyaṃ ca kāsaṃ ca svarabhedamarocakam/ </l>
                        <l>pārśvaśūlaṃ śiraḥśūlaṃ jvaramaṃsāvamardanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.23">
                            <label>Ca.6.8.23 </label>
                            aṅgamardaṃ muhuśchardiṃ varcobhedaṃ trilakṣaṇam/ </l>
                        <l>rūpāṇyekādaśaitāni yakṣmā yairucyate mahān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.24">
                            <label>Ca.6.8.24 </label>
                            īrṣyotkaṇṭhābhayatrāsakrodhaśokātikarśanāt/ </l>
                        <l>ativyavāyānaśanācchrukramojaśca hīyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.25">
                            <label>Ca.6.8.25 </label>
                            tataḥ snehakṣayādvāyurvṛddho doṣāvudīrayan/ </l>
                        <l>pratiśyāyaṃ jvaraṃ kāsamaṅgamardaṃ śirorujam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.26">
                            <label>Ca.6.8.26 </label>
                            śvāsaṃ viḍbhedamaruciṃ pārśvaśūlaṃ svarakṣayam/ </l>
                        <l>karoti cāṃsasaṃtāpam-&amp;ekādaśagadānimān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.27">
                            <label>Ca.6.8.27 </label>
                            liṅgānyāvedayantyetānyekādaśa mahāgadam/ </l>
                        <l>saṃprāptaṃ rājayakṣmāṇaṃ kṣayāt prāṇakṣayapradam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.28">
                            <label>Ca.6.8.28 </label>
                            vividhānyannapānāni vaiṣamyeṇa samaśnataḥ/ </l>
                        <l>janayantyāmayān ghorānviṣamānmārutādayaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.29">
                            <label>Ca.6.8.29 </label>
                            srotāṃsi rudhirādīnāṃ vaiṣamyādviṣamaṃ gatāḥ/ </l>
                        <l>ruddhvā rogāya kalpante puṣyanti ca na dhātavaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.30">
                            <label>Ca.6.8.30 </label>
                            pratiśyāyaṃ prasekaṃ ca kāsaṃ chardimarocakam/ </l>
                        <l>jvaramaṃsābhitāpaṃ ca chardanaṃ rudhirasya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.31">
                            <label>Ca.6.8.31 </label>
                            pārśvaśūlaṃ śiraḥśūlaṃ svarabhedamathāpi ca/ </l>
                        <l>kaphapittānilakṛtaṃ liṅgaṃ vidyādyathākramam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.32">
                            <label>Ca.6.8.32 </label>
                            iti vyādhisamūhasya &amp;rogarājasya hetujam/ </l>
                        <l>rūpamekādaśavidhaṃ hetuścoktaścaturvidhaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.33">
                            <label>Ca.6.8.33 </label>
                            pūrvarūpaṃ pratiśyāyo daurbalyaṃ doṣadarśanam/ </l>
                        <l>adoṣeṣvapi bhāveṣu kāye bībhatsadarśanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.34">
                            <label>Ca.6.8.34 </label>
                            ghṛṇitvamaśnataścāpi balamāṃsaparikṣayaḥ/ </l>
                        <l>strīmadyamāṃsapriyatā priyatā cāvaguṇṭhane// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.35">
                            <label>Ca.6.8.35 </label>
                            makṣikāghuṇakeśānāṃ tṛṇānāṃ patanāni ca/ </l>
                        <l>prāyo 'annapāne keśānāṃ nakhānāṃ cābhivardhanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.36">
                            <label>Ca.6.8.36 </label>
                            patatribhiḥ pataṅgaiśca śvāpadaiścābhidharṣaṇam/ </l>
                        <l>svapne keśāsthirāśīnāṃ bhasmanaścādhirohaṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.37">
                            <label>Ca.6.8.37 </label>
                            jalāśayānāṃ śailānāṃ vanānāṃ jyotiṣāmapi/ </l>
                        <l>śuṣyatāṃ kṣīyamāṇānāṃ patatāṃ yacca darśanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.38">
                            <label>Ca.6.8.38 </label>
                            prāgrūpaṃ bahurūpasya tajjñeyaṃ rājayakṣmaṇaḥ/ </l>
                        <l>rūpaṃ tvasya yathoddeśaṃ &amp;nirdekṣyāmi sabheṣajam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.39">
                            <label>Ca.6.8.39 </label>
                            yathāsvenoṣmaṇā pākaṃ śārīrā yānti dhātavaḥ/ </l>
                        <l>srotasā ca yathāsvena dhātuḥ puṣyati dhātutaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.40">
                            <label>Ca.6.8.40 </label>
                            srotasāṃ saṃnirodhācca raktādīnāṃ ca saṃkṣayāt/ </l>
                        <l>dhātūṣmaṇāṃ cāpacayādrājayakṣmā pravartate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.41">
                            <label>Ca.6.8.41 </label>
                            tasmin kāle pacatyagniryadannaṃ koṣṭhasaṃśritam/ </l>
                        <l>malībhavati tat prāyaḥ kalpate kiṃcidojase// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.42">
                            <label>Ca.6.8.42 </label>
                            tasmāt purīṣaṃ saṃrakṣyaṃ viśeṣādrājayakṣmiṇaḥ/ </l>
                        <l>sarvadhātukṣayārtasya balaṃ tasya hi viḍbalam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.43">
                            <label>Ca.6.8.43 </label>
                            rasaḥ srotaḥsu ruddheṣu svasthānastho &amp;vidahyate/ </l>
                        <l>sa ūrdhvaṃ kāsavegena bahurūpaḥ pravatate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.44">
                            <label>Ca.6.8.44 </label>
                            jāyante vyādhayaścātaḥ ṣaḍekādaśa vā punaḥ/ </l>
                        <l>yeṣāṃ saṃghātayogena rājayakṣmeti kathyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.45">
                            <label>Ca.6.8.45 </label>
                            kāṃso 'asatāpo vaisvaryaṃ jvaraḥ pārśvaśirorujā/ </l>
                        <l>chardanaṃ raktakaphayoḥ śvāsavarcogado 'aruciḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.46">
                            <label>Ca.6.8.46 </label>
                            rūpāṇyekādaśaitāni yakṣmaṇaḥ ṣaḍimāni vā/ </l>
                        <l>kāso jvaraḥ pārśvaśūlaṃ svaravarcogado 'aruciḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.47">
                            <label>Ca.6.8.47 </label>
                            sarvairardhaistribhirvā 'api liṅgairmāṃsabalakṣaye/ </l>
                        <l>yukto varjyaścikitsyastu sarvarūpo 'apyato 'anyathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.48">
                            <label>Ca.6.8.48 </label>
                            ghrāṇamūle sthitaḥ śleṣmā rudhiraṃ pittameva vā/ </l>
                        <l>mārutādhmātaśiraso mārutaṃ śyāyate prati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.49">
                            <label>Ca.6.8.49 </label>
                            pratiśyāyastato ghoro jāyate dehakarśanaḥ/ </l>
                        <l>tasya rūpaṃ śiraḥśūlaṃ gauravaṃ ghrāṇaviplavaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.50">
                            <label>Ca.6.8.50 </label>
                            jvaraḥ kāsaḥ kaphotkleśaḥ svarabhedo 'aruciḥ klamaḥ/ </l>
                        <l>indriyāṇāmasāmarthyaṃ yakṣmā &amp;cātaḥ prajāyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.51">
                            <label>Ca.6.8.51 </label>
                            picchilaṃ bahalaṃ visraṃ haritaṃ śvetapītakam/ </l>
                        <l>kāsamāno rasaṃ yakṣmī &amp;niṣṭhīvati kaphānugam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.52">
                            <label>Ca.6.8.52 </label>
                            aṃsapārśvābhitāpaśca &amp;saṃtāpaḥ karapādayoḥ/ </l>
                        <l>jvaraḥ sarvāṅgagaśceti lakṣaṇaṃ rājayakṣmaṇaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.53">
                            <label>Ca.6.8.53 </label>
                            vātātpittātkaphādraktāt kāsavegāt sapīnasāt/ </l>
                        <l>svarabhedo bhavedvātādrūkṣaḥ kṣāmaścalaḥ svaraḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.54">
                            <label>Ca.6.8.54 </label>
                            tālukaṇṭhapariploṣaḥ pittādvaktumasūyate/ </l>
                        <l>&amp;kaphādbhedo vibaddhaśca svaraḥ &amp;khurakhurāyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.55">
                            <label>Ca.6.8.55 </label>
                            sanno raktavibaddhatvāt svaraḥ kṛcchrāt pravartate/ </l>
                        <l>kāsātivegāt &amp;kaṣaṇaḥ pīnasātkaphavātikaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.56">
                            <label>Ca.6.8.56 </label>
                            pārśvaśūlaṃ tvaniyataṃ saṃkocāyāmalakṣaṇam/ </l>
                        <l>śiraḥśūlaṃ sasaṃtāpaṃ yakṣmiṇaḥ syātsagauravam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.57">
                            <label>Ca.6.8.57 </label>
                            &amp;abhisanne śarīre tu yakṣmiṇo viṣamāśanāt/ </l>
                        <l>kaṇṭhātpravartate raktaṃ śleṣmā cotkliṣṭasaṃcitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.58">
                            <label>Ca.6.8.58 </label>
                            raktaṃ vibaddhamārgatvānmāṃsādīnn-&amp;ānupadyate/ </l>
                        <l>āmāśayasthamutkliṣṭaṃ bahutvāt kaṇṭhameti ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.59">
                            <label>Ca.6.8.59 </label>
                            vātaśleṣmavibaddhatvādurasaḥ śvāsamṛcchati/ </l>
                        <l>doṣairupahate cāgnau sapicchamatisāryate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.60">
                            <label>Ca.6.8.60 </label>
                            pṛthagdoṣaiḥ samastairvā jihvāhṛdayasaṃśritaiḥ/ </l>
                        <l>jāyate 'arucirāhāre dviṣṭairarthaiśca mānasaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.61">
                            <label>Ca.6.8.61 </label>
                            kaṣāyatiktamadhurairvidyānmukharasaiḥ kramāt/ </l>
                        <l>vātādyairaruciṃ jātāṃ mānasīṃ doṣadarśanāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.62">
                            <label>Ca.6.8.62 </label>
                            arocakāt kāsavegāddoṣotkleśādbhayādapi/ </l>
                        <l>chardiryā sā vikārāṇāmanyeṣāmapyupadravaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.63">
                            <label>Ca.6.8.63 </label>
                            sarvastridoṣajo yakṣmā doṣāṇāṃ tu balābalam/ </l>
                        <l>parīkṣyāvāsthikaṃ vaidyaḥ śoṣiṇaṃ samupācaret// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.64">
                            <label>Ca.6.8.64 </label>
                            pratiśyāye śiraḥśūle kāse śvāse svarakṣaye/ </l>
                        <l>pārśvaśūle ca vividhāḥ kriyāḥ sādhāraṇīḥ śṛṇu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.65">
                            <label>Ca.6.8.65 </label>
                            pīnase svedamabhyaṅgaṃ dhūmamālepanāni ca/ </l>
                        <l>pariṣekāvagāhāṃśca &amp;yāvakaṃ vāṭyameva ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.66">
                            <label>Ca.6.8.66 </label>
                            lavaṇāmlakaṭūṣṇāṃśca rasān snehopabṛṃhitān/ </l>
                        <l>lāvatittiridakṣāṇāṃ vartakānāṃ ca kalpayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.67">
                            <label>Ca.6.8.67 </label>
                            sapippalīkaṃ sayavaṃ sakulatthaṃ sanāgaram/ </l>
                        <l>dāḍimāmalakopetaṃ snigdhamājaṃ rasaṃ pibet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.68">
                            <label>Ca.6.8.68 </label>
                            tena ṣaḍvinivartante vikārāḥ pīnasādayaḥ/ </l>
                        <l>mūlakānāṃ kulatthānāṃ yūṣairvā &amp;sūpakalpitaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.69">
                            <label>Ca.6.8.69 </label>
                            yavagodhūmaśālyannairyathāsātmyamupācaret/ </l>
                        <l>pibetprasādaṃ vāruṇyā jalaṃ vā pāñcamūlikam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.70">
                            <label>Ca.6.8.70 </label>
                            dhānyanāgarasiddhaṃ vā tāmalakyā 'athavā śṛtam/ </l>
                        <l>parṇinībhiścatasṛbhistena cānnāni kalpayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.71">
                            <label>Ca.6.8.71 </label>
                            kṛśarotkārikāmāṣakulatthayavapāyasaiḥ/ </l>
                        <l>saṃkarasvedavidhinā kaṇṭhaṃ pārśvamuraḥ śiraḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.72">
                            <label>Ca.6.8.72 </label>
                            svedayet patrabhaṅgeṇa śiraśca pariṣecayet/ </l>
                        <l>balāguḍūcīmadhukaśṛtairṛvā vāribhiḥ sukhaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.73">
                            <label>Ca.6.8.73 </label>
                            bastamatsyaśirobhirvā nāḍīsvedaṃ prayojayet/ </l>
                        <l>kaṇṭhe śirasi pārśve ca payobhirvā savātikaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.74">
                            <label>Ca.6.8.74 </label>
                            audakānūpamāṃsāni salilaṃ pāñcamūlikam/ </l>
                        <l>sasnehamāranālaṃ vā nāḍīsvede prayojayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.75">
                            <label>Ca.6.8.75 </label>
                            jīvantyāḥ śatapuṣpāyā balāyā madhukasya ca/ </l>
                        <l>vacāyā veśavārasya vidāryā mūlakasya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.76">
                            <label>Ca.6.8.76 </label>
                            audakānūpamāṃsānāmupanāhāḥ susaṃskṛtāḥ/ </l>
                        <l>śasyante sacatuḥsnehāḥ śiraḥpārśvāṃsaśūlinām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.77">
                            <label>Ca.6.8.77 </label>
                            śatapuṣpā samadhukaṃ kuṣṭhaṃ tagaracandane/ </l>
                        <l>ālepanaṃ syāt saghṛtaṃ śiraḥpārśvaṃsaśūlanut// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.78">
                            <label>Ca.6.8.78 </label>
                            balā rāsnā tilāḥ sarpirmadhukaṃ nīlamutpalam/ </l>
                        <l>palaṅkaṣā devadāru candanaṃ keśaraṃ ghṛtam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.79">
                            <label>Ca.6.8.79 </label>
                            vīrā balā vidārī ca kṛṣṇagandhā punarnavā/ </l>
                        <l>śatāvarī payasyā ca kattṛṇaṃ madhukaṃ ghṛtam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.80">
                            <label>Ca.6.8.80 </label>
                            catvāra ete ślokārdhaiḥ pradehāḥ parikīrtitāḥ/ </l>
                        <l>śastāḥ saṃsṛṣṭakoṣāṇāṃ śiraḥpārśvāṃsaśūlinām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.81">
                            <label>Ca.6.8.81 </label>
                            nāvanaṃ dhūmapānāni snehāścauttarabhaktikāḥ/ </l>
                        <l>&amp;tailānyabhyaṅgayogīni bastikarma tathā param// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.82">
                            <label>Ca.6.8.82 </label>
                            śṛṅgālābujalaukobhiḥ praduṣṭaṃ vyadhanena vā/ </l>
                        <l>śiraḥpārśvāṃsaśūleṣu rudhiraṃ tasya nirharet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.83">
                            <label>Ca.6.8.83 </label>
                            pradehaḥ saghṛtaśceṣṭaḥ padmakośīracandanaiḥ/ </l>
                        <l>dūrvāmadhukamañjiṣṭhākeśarairvā ghṛtāplutaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.84">
                            <label>Ca.6.8.84 </label>
                            &amp;prapauṇḍarīkanirguṇḍīpadmakeśaramutpalam/ </l>
                        <l>kaśerukāḥ payasyā ca sasarpiṣkaṃ pralepanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.85">
                            <label>Ca.6.8.85 </label>
                            candanādyena tailena śatadhautena sarpiṣā/ </l>
                        <l>abhyaṅgaḥ, payasā sekaḥ śastaśca madhukāmbunā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.86">
                            <label>Ca.6.8.86 </label>
                            māhendreṇa suśītena candanādiśṛtena vā/ </l>
                        <l>pariṣekaḥ prayoktavya iti saṃśamanī kriyā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.87">
                            <label>Ca.6.8.87 </label>
                            doṣādhikānāṃ vamanaṃ śasyate savirecanam/ </l>
                        <l>snehasvedopapannānāṃ sasnehaṃ yanna karśanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.88">
                            <label>Ca.6.8.88 </label>
                            śoṣī muñcati gātrāṇi purīṣasraṃsanādapi/ </l>
                        <l>abalāpekṣiṇīṃ mātrāṃ kiṃ punaryo viricyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.89">
                            <label>Ca.6.8.89 </label>
                            yogān saṃśuddhakoṣṭhānāṃ kāse śvāse svarakṣaye/ </l>
                        <l>śiraḥpārśvāṃsaśūleṣu siddhānetānprayojayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.90">
                            <label>Ca.6.8.90 </label>
                            &amp;balāvidārigandhādyairvidāryā madhukena vā/ </l>
                        <l>siddhaṃ salavaṇaṃ sarpirnasyaṃ syātsvaryamuttamam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.91">
                            <label>Ca.6.8.91 </label>
                            prapauṇḍarīkaṃ madhukaṃ pippalī bṛhatī balā/ </l>
                        <l>&amp;kṣīraṃ sarpiśca tatsiddhaṃ svaryaṃ syānnāvanaṃ param//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.92">
                            <label>Ca.6.8.92 </label>
                            śiraḥpārśvāṃsaśūlaghnaṃ kāsaśvāsanibarhaṇam/ </l>
                        <l>prayujyamānaṃ bahuśo ghṛtaṃ cauttarabhaktikam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.93">
                            <label>Ca.6.8.93 </label>
                            daśamūlena payasā siddhaṃ māṃsarasena ca/ </l>
                        <l>balāgarbhaṃ ghṛtaṃ sadyo rogānetān prabādhate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.94">
                            <label>Ca.6.8.94 </label>
                            bhaktasyopari madhye vā yathāgnyabhyavacāritam/ </l>
                        <l>rāsnāghṛtaṃ vā sakṣīraṃ sakṣīraṃ vā balāghṛtam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.95">
                            <label>Ca.6.8.95 </label>
                            lehān kāsāpahān svaryāñ śvāsahikkā nibarhaṇān/ </l>
                        <l>śiraḥpārśvāṃsaśūlaghnān snehāṃścātaḥ paraṃ śṛṇu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.96">
                            <label>Ca.6.8.96 </label>
                            ghṛtaṃ &amp;kharjūramṛdvīkāśarkarākṣaudrasṃyutam/ </l>
                        <l>sapippalīkaṃ vaisvaryakāsaśvāsajvarāpaham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.97">
                            <label>Ca.6.8.97 </label>
                            daśamūlaśṛtāt kṣīrāt sarpiryadudiyānnavam/ </l>
                        <l>sapippalīkaṃ sakṣaudraṃ tat paraṃ svarabodhanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.98">
                            <label>Ca.6.8.98 </label>
                            śiraḥpārśvāṃsaśūlaghnaṃ kāsaśvāsajvarāpaham/ </l>
                        <l>pañcabhiḥ pañcamūlairvā śṛtādyadudyādghṛtam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.99">
                            <label>Ca.6.8.99 </label>
                            pañcānāṃ pañcamūlānāṃ rase kṣīracaturguṇe/ </l>
                        <l>siddhaṃ sarpirjayatyetadyakṣmaṇaḥ saptakaṃ balam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.100">
                            <label>Ca.6.8.100 </label>
                            kharjūraṃ pippalī drākṣā pathyā śṛṅgī durālabhā/ </l>
                        <l>triphalā pippalī mustaṃ śṛṅgāṭaguḍaśarkarāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.101">
                            <label>Ca.6.8.101 </label>
                            vīrā śaṭī puṣkarākhyaṃ surasaḥ śarkarā guḍaḥ/ </l>
                        <l>nāgaraṃ citrako lājāḥ pippalyāmalakaṃ guḍaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.102">
                            <label>Ca.6.8.102 </label>
                            ślokārdhairvihitānetāṃllihyānnā madhusarpiṣā/ </l>
                        <l>kāsaśvāsāpahānsvaryānpārśvaśūlāpahāṃstathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.103">
                            <label>Ca.6.8.103 </label>
                            sitopalāṃ tugākṣīrīṃ pippalīṃ bahulāṃ tvacam/ </l>
                        <l>antyādūrdhvaṃ dviguṇitaṃ lehayenmadhusarpiṣā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.104">
                            <label>Ca.6.8.104 </label>
                            cūrṇitaṃ prāśayedvā &amp;tacchvāsakāsakaphāturam/ </l>
                        <l>suptajihvārocakinamalpāgniṃ pārśvaśūlinam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.105">
                            <label>Ca.6.8.105 </label>
                            hastapādāṅgadāheṣu jvare rakte tathordhvage/ </l>
                        <l>vāsāghṛtaṃ śatāvaryā siddhaṃ vā paramaṃ hitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.106">
                            <label>Ca.6.8.106 </label>
                            durālabhāṃ śvadaṃṣṭrāṃ ca catasraḥ parṇinīrbalām/ </l>
                        <l>bhāgānpalonmitān kṛtvā palaṃ parpaṭakasya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.107">
                            <label>Ca.6.8.107 </label>
                            paceddaśaguṇe toye daśabhāgāvaśeṣite/ </l>
                        <l>rase supūte dravyāṇāmeṣāṃ kalkān samāvapet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.108">
                            <label>Ca.6.8.108 </label>
                            śaṭhyāḥ puṣkaramūlasya pippalītrāyamāṇayoḥ/ </l>
                        <l>tāmalakyāḥ kirātānāṃ tiktasya kuṭajasya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.109">
                            <label>Ca.6.8.109 </label>
                            phalānāṃ sārivāyāśca supiṣṭān karṣasaṃmitān/ </l>
                        <l>tatastena ghṛtaprasthaṃ kṣīradviguṇitaṃ pacet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.110">
                            <label>Ca.6.8.110 </label>
                            jvaraṃ dāhaṃ bhramaṃ kāsamaṃsapārśvaśirorujam/ </l>
                        <l>tṛṣṇāṃ chardimatīsārametat sarpirvyapohati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.111">
                            <label>Ca.6.8.111 </label>
                            jīvantīṃ madhukaṃ drākṣāṃ phalāni kuṭajasya ca/ </l>
                        <l>śaṭīṃ puṣkaramūlaṃ ca vyāghrīṃ gokṣurakaṃ balām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.112">
                            <label>Ca.6.8.112 </label>
                            nīlotpalaṃ tāmalakīṃ trāyamāṇāṃ kurālabhām/ </l>
                        <l>pippalīṃ ca samaṃ piṣṭvā ghṛtaṃ vaidyo vipācayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.113">
                            <label>Ca.6.8.113 </label>
                            etadvyādhisamūhasya rogeśasya samutthitam/ </l>
                        <l>rūpamekādaśavidhaṃ sarpiragryaṃ vyapohati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.114">
                            <label>Ca.6.8.114 </label>
                            balāṃ sthirāṃ pṛśnipaṇīṃ bṛhatīṃ snidigdhikām/ </l>
                        <l>sādhayitvā rase tasminpayo gavyaṃ sanāgaram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.115">
                            <label>Ca.6.8.115 </label>
                            drākṣākharjūrasarpirbhiḥ pippalyā ca śṛtaṃ saha/ </l>
                        <l>sakṣaudraṃ jvarakāsaghnaṃ svaryaṃ caitat prayojayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.116">
                            <label>Ca.6.8.116 </label>
                            ājasya payasaścaivaṃ prayogo jāṅgalā rasāḥ/ </l>
                        <l>yūṣārthe caṇakā mudgā makuṣṭhāścopakalpitāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.117">
                            <label>Ca.6.8.117 </label>
                            jvarāṇāṃ śamanīyo yaḥ pūrvamuktaḥ kriyāvidhiḥ/ </l>
                        <l>yakṣmiṇāṃ jṛvaradāheṣu sasarpiṣkaḥ praśasyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.118">
                            <label>Ca.6.8.118 </label>
                            kaphapraseke balavāñ ślaiṣmikaśchardayennaraḥ/ </l>
                        <l>payasā phalayuktena &amp;mādhukena rasena vā // </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.119">
                            <label>Ca.6.8.119 </label>
                            sarpiṣmatyā yavāgvā vā vamanīyopasiddhayā/ </l>
                        <l>vānto 'annakāle laghvannamādadīta sadīpanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.120">
                            <label>Ca.6.8.120 </label>
                            yavagodhūmamādhvīkasidhvariṣṭasurāsavān/ </l>
                        <l>jāṅgalāni ca śūlyāni sevamānaḥ kaphaṃ jayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.121">
                            <label>Ca.6.8.121 </label>
                            śleṣmaṇo 'atiprasekena vāyuḥ śleṣmāṇamasyati/ </l>
                        <l>kaphaprasekaṃ taṃ vidvān snigdhoṣṇenaiva nirjayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.122">
                            <label>Ca.6.8.122 </label>
                            kriyā kaphapraseke yā vamyāṃ saiva praśasyate/ </l>
                        <l>hṛdyāni cānnapānāni vātaghnāni laghūni ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.123">
                            <label>Ca.6.8.123 </label>
                            prāyeṇopahatāgnitvāt sapicchamatisāryate/ </l>
                        <l>prāpnoti cāsyavairasyaṃ na cānnamabhinandati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.124">
                            <label>Ca.6.8.124 </label>
                            tasyāgnidīpanān yogānatīsāranibarhaṇān/ </l>
                        <l>vaktraśuddhikarān kuryādarucipratibādhakān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.125">
                            <label>Ca.6.8.125 </label>
                            sanāgarānindrayavān pāyayettaṇḍulāmbunā/ </l>
                        <l>siddhāṃ yavāgūṃ jīrṇe ca cāṅgerītakradāḍimaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.126">
                            <label>Ca.6.8.126 </label>
                            pāṭhā bilvaṃ yamānī ca pātavyaṃ takrasaṃyutam/ </l>
                        <l>durālabhā śṛṅgaveraṃ pāṭhā ca surayā saha// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.127">
                            <label>Ca.6.8.127 </label>
                            jambvāmramadhyaṃ bilvaṃ ca sakapitthaṃ sanāgaram/ </l>
                        <l>peyāmaṇḍena pātavyamatīsāranivṛttaye// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.128">
                            <label>Ca.6.8.128 </label>
                            etāneva ca yogāṃstrīn pāṭhādīn kārayet khaḍān/ </l>
                        <l>&amp;sasūpyadhānyānsasnehān sāmlānsaṃgrahaṇān param// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.129">
                            <label>Ca.6.8.129 </label>
                            vetasārjunajambūnāṃ mṛṇālīkṛṣṇagandhayoḥ/ </l>
                        <l>śrīparṇyā madayantyāśca yūthikāyāśca pallavān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.130">
                            <label>Ca.6.8.130 </label>
                            mātuluṅgasya dhātakyā dāḍimasya ca kārayet/ </l>
                        <l>snehāmlalavaṇopetān khaḍān sāṃgrāhikān param// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.131">
                            <label>Ca.6.8.131 </label>
                            cāṅgeryāścukrikāyāśca dugdhikāyāśca kārayet/ </l>
                        <l>khaḍāndadhisaropetān sasarpiṣkānsadāḍimān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.132">
                            <label>Ca.6.8.132 </label>
                            māṃsānāṃ laghupākānāṃ rasāḥ sāṃgrāhikairyutāḥ/ </l>
                        <l>vyaṅjanārthaṃ praśasyante bhojyārthaṃ raktaśālayaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.133">
                            <label>Ca.6.8.133 </label>
                            sthirādipañcamūlena pāne śastaṃ śṛtaṃ jalam/ </l>
                        <l>takraṃ surā sacukrīkā dāḍimasyāthavā rasaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.134">
                            <label>Ca.6.8.134 </label>
                            ityuktaṃ bhinnaśakṛtāṃ dīpanaṃ grāhi bheṣajam/ </l>
                        <l>paraṃ mukhasya vairasyanāśanaṃ rocanaṃ &amp;śṛṇu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.135">
                            <label>Ca.6.8.135 </label>
                            dvau kālau dantapavanaṃ bhakṣayenmukhadhāvanam/ </l>
                        <l>tadvat prakṣālayedāsyaṃ dhārayet kavalagrahān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.136">
                            <label>Ca.6.8.136 </label>
                            pibeddhūmaṃ tato mṛṣṭamadyāddīpanapācanam/ </l>
                        <l>bheṣajaṃ pānamannaṃ ca hitamiṣṭopakalpitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.137">
                            <label>Ca.6.8.137 </label>
                            tvaṅmustamelā dhānyāni mustamāmalakaṃ tvacam/ </l>
                        <l>dārvītvaco yavānī ca tejohvā pippalī tathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.138">
                            <label>Ca.6.8.138 </label>
                            yavānī tintiḍīkaṃ ca pañcaite mukhadhāvanāḥ/ </l>
                        <l>ślokapādeṣvabhihitā rocanā mukhaśodhanāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.139">
                            <label>Ca.6.8.139 </label>
                            guṭikāṃ dhārayedāsye cūrṇairvā śodhayenmukham/ </l>
                        <l>eṣāmāloḍitānāṃ vā dhārayet kavalagrahān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.140">
                            <label>Ca.6.8.140 </label>
                            surāmādhvīkasīdhūnāṃ tailasya madhusarpiṣoḥ/ </l>
                        <l>kavalān dhārayediṣṭān kṣīrasyekṣurasasya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.141">
                            <label>Ca.6.8.141 </label>
                            yavānīṃ tintiḍīkaṃ ca nāgaraṃ sāmlavetasam/ </l>
                        <l>dāḍimaṃ badaraṃ cāmlaṃ kārṣikaṃ copakalpayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.142">
                            <label>Ca.6.8.142 </label>
                            dhānyasauvarcalājājīvarāṅgaṃ cārdhakārṣikam/ </l>
                        <l>pippalīnāṃ śataṃ caikaṃ dve śate maricasya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.143">
                            <label>Ca.6.8.143 </label>
                            śarkarāyāśca catvāri palānyekatra cūrṇayet/ </l>
                        <l>jihvāviśodhanaṃ hṛdyaṃ taccūrṇaṃ bhaktarocanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.144">
                            <label>Ca.6.8.144 </label>
                            hṛtplīhapārśvaśūlaghnaṃ vibandhānāhanāśanam/ </l>
                        <l>kāsaśvāsaharaṃ grāhi grahaṇyarśovikāranut// </l>
                        <l>iti yavānīṣāḍavam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.8.145">
                            <label>Ca.6.8.145 </label>
                            tālīśapatraṃ maricaṃ nāgaraṃ pippalī śubhā/ </l>
                        <l>yathottaraṃ bhāgavṛddhyā tvagele cārdhabhāgike// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.146">
                            <label>Ca.6.8.146 </label>
                            pippalyaṣṭaguṇā cātra pradeyā sitaśarkarā/ </l>
                        <l>kāsaśvāsāruciharaṃ taccūrṇaṃ dīpanaṃ param// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.147">
                            <label>Ca.6.8.147 </label>
                            hṛtpāṇḍugrahaṇīdoṣaśoṣaplīhajvarāpaham/ </l>
                        <l>vamyatīsāraśūlaghnaṃ mūḍhavātānulomanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.148">
                            <label>Ca.6.8.148 </label>
                            kalpayedguṭikāṃ caitaccūrṇaṃ paktvā sitopalām/ </l>
                        <l>guṭikā hyagnisaṃyogāccūrṇāllaghutarāḥ smṛtāḥ// </l>
                        <l>iti tālīśādyaṃ cūrṇaṃ guṭikāśca/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.8.149">
                            <label>Ca.6.8.149 </label>
                            śuṣyatāṃ kṣīṇamāṃsānāṃ kalpitāni vidhānavit/ </l>
                        <l>dadyānmāṃsādamāṃsāni bṛṃhaṇāni viśeṣataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.150">
                            <label>Ca.6.8.150 </label>
                            śoṣiṇe bārhiṇaṃ dadyādbarhiśabdena cāparān/ </l>
                        <l>gṛdhrānulūkāṃścāṣāṃśca vidhivat sūpakalpitān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.151">
                            <label>Ca.6.8.151 </label>
                            kākāṃstittiriśabdena varmiśabdena coragān/ </l>
                        <l>bhṛṣṭān matsyāntraśabdena dadyādgaṇḍūpadānapi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.152">
                            <label>Ca.6.8.152 </label>
                            lopākān sthūlanakulān biḍālāṃścopakalpitān/ </l>
                        <l>śṛgālaśābvāṃśca bhiṣak śaśaśabdena dāpayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.153">
                            <label>Ca.6.8.153 </label>
                            siṃhānṛkṣāṃstarakṣūraṃśca vyāghrānevaṃvidhāṃstathā/ </l>
                        <l>māṃsādān mṛgaśabdena dadyānmāṃsābhivṛddhaye// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.154">
                            <label>Ca.6.8.154 </label>
                            gajakhaṅgituraṅgāṇāṃ veśavārīkṛtaṃ bhiṣak/ </l>
                        <l>dadyānmahiṣaśabdena māṃsaṃ māṃsābhivṛddhaye// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.155">
                            <label>Ca.6.8.155 </label>
                            māṃsenopacitāṅgānāṃ māṃsaṃ māṃsakaraṃ param/ </l>
                        <l>tīkṣṇoṣṇalāghavācchastaṃ viśeṣānmṛgapakṣiṇām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.156">
                            <label>Ca.6.8.156 </label>
                            māṃsāni yānyanabhyāsādaniṣṭāani prayojayet/ </l>
                        <l>teṣūpadhā, sukhaṃ bhoktuṃ tathā śakyāni tāni hi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.157">
                            <label>Ca.6.8.157 </label>
                            jānañjugupsannaivādyājjagdhaṃ vā punarullikhet/ </l>
                        <l>tasmācchadmopasiddhāni māṃsānyetāni dāpayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.158">
                            <label>Ca.6.8.158 </label>
                            barhitittiridakṣāṇāṃ haṃsānāṃ śūkaroṣṭrayoḥ/ </l>
                        <l>kharagomahiṣāṇāṃ ca māṃsaṃ māṃsakaraṃ param// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.159">
                            <label>Ca.6.8.159 </label>
                            yoniraṣṭavidhā coktā māṃsānāmannapānike/ </l>
                        <l>tāṃ parīkṣya bhiṣagvidvān dadyānmāṃsāni śoṣiṇe// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.160">
                            <label>Ca.6.8.160 </label>
                            prasahā bhūśayānūpavārijā vāricāriṇaḥ/ </l>
                        <l>āhārārthaṃ pradātavyā mātrayā vātaśoṣiṇe// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.161">
                            <label>Ca.6.8.161 </label>
                            pratudā viṣkirāścaiva dhanvajāśca mṛgadvijāḥ/ </l>
                        <l>kaphapittaparītānāṃ prayojyāḥ śoṣarogiṇām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.162">
                            <label>Ca.6.8.162 </label>
                            vidhivatsūpasiddhāni manojñāni mṛdūni ca/ </l>
                        <l>rasavanti sugandhīni māṃsānyetāni bhakṣayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.163">
                            <label>Ca.6.8.163 </label>
                            māṃsamevāśnataḥ śoṣo mādhvīkaṃ pibato 'api ca/ </l>
                        <l>niniyatānalpacittasya ciraṃ kāye na tiṣṭhati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.164">
                            <label>Ca.6.8.164 </label>
                            vāruṇīmaṇḍanityasya bahirmārjanasevinaḥ/ </l>
                        <l>avidhāritavegasya yakṣmā na labhate 'antaram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.165">
                            <label>Ca.6.8.165 </label>
                            prasannāṃ vāruṇīṃ sīdhumariṣṭānāsavānmadhu/ </l>
                        <l>yathārhamanupānārthaṃ pibenmāṃsāni bhakṣayan// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.166">
                            <label>Ca.6.8.166 </label>
                            madyaṃ taikṣṇyauṣṇyavaiśadyasūkṣmatvāt srotasāṃ mukham/ </l>
                        <l>pramathya vivṛṇotyāśu tanmokṣāt sapta dhātavaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.167">
                            <label>Ca.6.8.167 </label>
                            puṣyanti dhātupoṣācca śīghraṃ śoṣaḥ praśāmyati/ </l>
                        <l>māṃsādamāṃsasvarase siddhaṃ sarpiḥ prayojayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.168">
                            <label>Ca.6.8.168 </label>
                            sakṣaudraṃ, payasā siddhaṃ sarpirdaśaguṇena vā/ </l>
                        <l>siddhaṃ madhurakairdravyairdaśamūlakaṣāyakaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.169">
                            <label>Ca.6.8.169 </label>
                            kṣīramāṃsarasopetairdhṛtaṃ śoṣaharaṃ param/ </l>
                        <l>pippalīpippalīmūlacavyacitrakanāgaraiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.170">
                            <label>Ca.6.8.170 </label>
                            sayāvaśūkaiḥ sakṣīraiḥ srotasāṃ śodhanaṃ ghṛtam/ </l>
                        <l>rāsnābalāgokṣurakasthirāvarṣābhusādhitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.171">
                            <label>Ca.6.8.171 </label>
                            jīvantīpippalīgarbhaṃ sakṣīraṃ śoṣanudghṛtam/ </l>
                        <l>yavāgvā vā pibenmātrāṃ lihyādvā madhunā saha// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.172">
                            <label>Ca.6.8.172 </label>
                            siddhānāṃ sarpiṣāmeṣāmadyādannena vā saha/ </l>
                        <l>śuṣyatāmeṣa nirdiṣṭo vidhirābhyavahārikaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.173">
                            <label>Ca.6.8.173 </label>
                            bahiḥsparśanamāśritya bakṣyate 'ataḥ paraṃ vidhiḥ/ </l>
                        <l>snehakṣīrāmbukoṣṭheṣu svabhyaktamavagāhayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.174">
                            <label>Ca.6.8.174 </label>
                            srotovibandhamokṣārthaṃ balaṣuṣṭyarthameva ca/ </l>
                        <l>uttīrṇaṃ miśrakaiḥ snehaiḥ punarāktaiḥ sukhaiḥ karaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.175">
                            <label>Ca.6.8.175 </label>
                            mṛdgīyāt sukhamāsīnaṃ sukhaṃ cotsādayennaram/ </l>
                        <l>jīvantīṃ śatavīryāṃ ca vikasāṃ sapunarnavām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.176">
                            <label>Ca.6.8.176 </label>
                            aśvagandhāmapāmārgaṃ tarkārīṃ madhukaṃ balām/ </l>
                        <l>vidārīṃ sarṣapaṃ kuṣṭhaṃ taṇḍulānatasīphalam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.177">
                            <label>Ca.6.8.177 </label>
                            māṣāṃstilāṃśca kiṇvaṃ ca sarvamekatra cūrṇayet/ </l>
                        <l>yavacūrṇatriguṇitaṃ dadhnā yuktaṃ samākṣikam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.178">
                            <label>Ca.6.8.178 </label>
                            etadutsādanaṃ kāryaṃ puṣṭivarṇabalapradam/ </l>
                        <l>gaurasarṣapakalkena kalkaiścāpi sugandhibhiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.179">
                            <label>Ca.6.8.179 </label>
                            snāyādṛtusukhaistoyairjīvanīyauṣadhaiḥ śṛtaiḥ/ </l>
                        <l>gandhaiḥ samālyairvāsobhirbhūṣaṇaiśca vibhūṣitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.180">
                            <label>Ca.6.8.180 </label>
                            spṛśyān saṃspṛśya saṃpūjya devatāḥ sabhiṣagdvajāḥ/ </l>
                        <l>iṣṭavarṇarasasparśagandhavat pānabhojanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.181">
                            <label>Ca.6.8.181 </label>
                            iṣṭamiṣṭairupahitaṃ &amp;sukhamadyāt sukhapradam/ </l>
                        <l>samātītāni dhānyāni kalpanīyāni śuṣyatām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.182">
                            <label>Ca.6.8.182 </label>
                            laghūnyahīnavīryāṇi svādūni gandhavanti ca/ </l>
                        <l>yāni praharṣakārīṇi tāni pathyatamāni hi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.183">
                            <label>Ca.6.8.183 </label>
                            yaccopadekṣyate &amp;pathyaṃ kṣatakṣīṇacikitsite/ </l>
                        <l>yakṣimaṇastat prayoktavyaṃ balamāṃsābhivṛddhaye// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.184">
                            <label>Ca.6.8.184 </label>
                            abhyaṅgotsādanaiścaiva vāsobhirahataiḥ priyaiḥ/ </l>
                        <l>yathartuvihitaiḥ snānairavagāhairvimārjanaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.185">
                            <label>Ca.6.8.185 </label>
                            bastibhiḥ kṣīrasarpirbhirmāṃsairmāṃsarasaudanaiḥ/ </l>
                        <l>iṣṭairmadyairmanojñānāṃ gandhānāmupasevanaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.186">
                            <label>Ca.6.8.186 </label>
                            suhṛdāṃ ramaṇīyānāṃ pramadānāṃ ca darśanaiḥ/ </l>
                        <l>gītavāditraśabdaiśca priyaśrutibhireva ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.187">
                            <label>Ca.6.8.187 </label>
                            harṣaṇāśvāsanairnityaṃ gurūṇāṃ samupāsanaiḥ/ </l>
                        <l>brahmacaryeṇa dānena tapasā devatārcanaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.188">
                            <label>Ca.6.8.188 </label>
                            satyenācārayogena maṅgalyairapyahiṃsayā/ </l>
                        <l>vaidyaviprārcanāccaiva rogarājo nivartate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.189">
                            <label>Ca.6.8.189 </label>
                            yayā prayuktayā ceṣṭyā rājayakṣmā purā jitaḥ/ </l>
                        <l>tāṃ vedavihitāmiṣṭim-&amp;ārogyārthī prayojayet// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.6.8.190">
                        <label>Ca.6.8.190 </label>
                        tatra ślokau--- </p>
                    <lg>
                        <l>prāgutpattirnimittāni prāgrūpaṃ rūpasaṃgrahaḥ/ </l>
                        <l>samāsād vyāsataścoktaṃ bheṣajaṃ rājayakṣmaṇaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.8.191">
                            <label>Ca.6.8.191 </label>
                            nāmaheturasādhyatvaṃ sādhyatvaṃ kṛcchrasādhyatā/ </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityuktaḥ saṃgrahaḥ kṛtsno rājayakṣmacikitsite//</trailer>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte cikitsāsthāne
                        rājayakṣmacikitsitaṃ nāmāṣṭamo 'adhyāyaḥ//8//</trailer>
                </div>
                <div n="9" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>navamo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.6.9.1">
                        <label>Ca.6.9.1 </label>
                        athāta unmādacikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.6.9.2">
                        <label>Ca.6.9.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.3">
                            <label>Ca.6.9.3 </label>
                            buddhismṛtijñānataponivāsaḥ punarvasuḥ prāṇabhṛtāṃ śaraṇyaḥ/ </l>
                        <l>unmādahetvākṛtibheṣajāni kāle 'agniveśāya śaśaṃsa pṛṣṭaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.4">
                            <label>Ca.6.9.4 </label>
                            viruddhaduṣṭāśucibhojanāni pradharṣaṇaṃ devagurudvijānām/ </l>
                        <l>unmādaheturbhayaharṣapūrvo mano 'abhighāto viṣamāśca ceṣṭāḥ//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.5">
                            <label>Ca.6.9.5 </label>
                            tairalpasattvasya malāḥ praduṣṭā buddhernivāsaṃ hṛdayaṃ
                            pradūṣya/ </l>
                        <l>srotāṃsyadhiṣṭhāya manovahāni pramohayantyāśu narasya cetaḥ//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.6">
                            <label>Ca.6.9.6 </label>
                            dhīvibhramaḥ sattvapariplavaśca paryākulā dṛṣṭiradhīratā ca/ </l>
                        <l>abaddhavāktvaṃ hṛdayaṃ ca śūnyaṃ sāmānyamunmādagadasya liṅgam//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.7">
                            <label>Ca.6.9.7 </label>
                            sa mūḍhacetā na sukhaṃ na duḥkhaṃ nācāradharmau kuta eva
                            śāntim/ </l>
                        <l>vindatyapāstasmṛtibuddhisaṃjño bhramatyayaṃ ceta itastataśca//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.8">
                            <label>Ca.6.9.8 </label>
                            samudbhramaṃ buddhimanaḥsmṛtīnāmunmādamāgantunijotthamāhuḥ/ </l>
                        <l>tasyodbhavaṃ pañcavidhaṃ pṛthak tu vakṣyāmi liṅgāni cikitsitaṃ
                            ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.9">
                            <label>Ca.6.9.9 </label>
                            rūkṣālpaśītānnavirekadhātukṣayopavāsairanilo 'ativṛddhaḥ/ </l>
                        <l>&amp;cintādijuṣṭaṃ hṛdayaṃ pradūṣya buddhiṃ smṛtiṃ cāpyupahanti
                            śīghram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.10">
                            <label>Ca.6.9.10 </label>
                            asthānahāsasmitanṛtyagītabāgaṅgavikṣepaṇarodanāni/ </l>
                        <l>pāruṣyakārśyāruṇavarṇatāśca jīrṇe balaṃ cānilajasya rūpam//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.11">
                            <label>Ca.6.9.11 </label>
                            ajīrṇakaṭvamlavidāhyaśītairbhojyaiścitaṃ pittamudīrṇavegam/ </l>
                        <l>unmādamatyugramanātmakasya hṛdi śritaṃ pūrvavadāśu kuryāt//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.12">
                            <label>Ca.6.9.12 </label>
                            amarṣasaṃrambhavinagnabhāvāḥ
                            &amp;saṃtarjanātidravaṇauṣṇyaroṣāḥ/ </l>
                        <l>pracchāyaśītānnajalābhilāṣāḥ pītā ca bhāḥ pittakṛtasya liṅgam//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.13">
                            <label>Ca.6.9.13 </label>
                            saṃpūraṇairmandaviceṣṭitasya soṣmā kapho marmaṇi
                            saṃpravṛddhaḥ/ </l>
                        <l>buddhiṃ smṛtiṃ cāpyupahatya cittaṃ pramohayan
                            saṃjanayedvikāram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.14">
                            <label>Ca.6.9.14 </label>
                            vākceṣṭitaṃ mandamarocakaśca nārīviviktapriyatā 'atinidrā/ </l>
                        <l>chardiśca lālā ca balaṃ ca bhuṅkte nakhādiśauklyaṃ ca
                            kaphātmakasya// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.15">
                            <label>Ca.6.9.15 </label>
                            yaḥ sannipātaprabhavo 'atighoraḥ sarvaiḥ samastaiḥ sa ca
                            hetubhiḥ syāt/ </l>
                        <l>sarvāṇi rūpāṇi bibharti tādṛgvirudghabhaiṣajyavidhirvivarjyaḥ//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.16">
                            <label>Ca.6.9.16 </label>
                            devarṣigandharvapiśācayakṣarakṣaḥpitṝṇāmabhidharṣaṇāni/ </l>
                        <l>āgantuheturniyamavratādi mithyākṛtaṃ karma ca pūrvadehe// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.17">
                            <label>Ca.6.9.17 </label>
                            amartyavāgvikramavīryaceṣṭo jñānādivijñānabalādibhiryaḥ/ </l>
                        <l>unmādakālo 'aniyataśca yasya bhūtottyamunmādamudāharettam//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.18">
                            <label>Ca.6.9.18 </label>
                            adūṣayantaḥ puruṣasya dehaṃ devādayaḥ svaistu guṇaprabhāvaiḥ/ </l>
                        <l>viśantyadṛśyāstarasā yathaiva cchāyātapau darpaṇasūryakāntau//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.19">
                            <label>Ca.6.9.19 </label>
                            āghātakālo hi sa pūrvarūpaḥ prokto nidāne 'atha surādibhiśca/ </l>
                        <l>unmādarūpāṇi pṛthaṅnibodha kālaṃ ca gamyān puruṣāṃśca teṣām//
                        </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.6.9.20">
                        <label>Ca.6.9.20 </label>
                        tadyathā---saumyadṛṣṭiṃ
                        gambhīramadhṛṣyamakopanamasvapnabhojanābhilāṣiṇamalpasvedamūtrapurīṣa-&amp;vātaṃ
                        śubhagandhaṃ phullapadmavadanamiti devonmattaṃ vidyāt;
                        guruvṛddhasiddharṣīṇāmabhiśāpābhicārābhidhyānānurūpaceṣṭāhāravyāhāraṃ
                        tairunmattaṃ vidyāt; aprasannadṛṣṭimapaśyantaṃ vidrāluṃ
                        pratihatavācamanannābhilāṣamarocakāvipākaparītaṃ ca
                        pitṛbhirunmattaṃ vidyāt; (&amp;caṇḍaṃ sāhasikaṃ tīkṣṇaṃ
                        gambhīramadhṛṣyaṃ)
                        mukhavādyanṛtyagītānnapānasnānamālyadhūpagandharatiṃ
                        raktavastrabalikarmahāsyakathānuyogapriyaṃ śubhagandhaṃ ca
                        gandharvonmattaṃ vidyāt; asakṛtsvapna-&amp;rodanahāsyaṃ
                        nṛtyagītavādyapāṭhakathānnapānasnānamālyadhūpagandharatiṃ
                        raktaviplutākṣaṃ dvijātivaidyaparivādinaṃ rahasyabhāṣiṇaṃ ca
                        yakṣonmattaṃ vidyāt;
                        naṣṭanidramannapānadviṣiṇamanāhāramapyatibalinaṃ
                        śastraśoṇitamāṃsaraktamālyābhilāṣiṇaṃ saṃtarjakaṃ ca
                        rākṣasonmattaṃ vidyāt; prahāsanṛtyapradhānaṃ
                        devavipravaidyadveṣāvajñābhiḥ stutivedamantraśāstrodāharaṇaiḥ
                        kāṣṭhādibhirātmapīḍanena ca brahmarākṣasonmattaṃ vidyāt;
                        asvasthacittaṃ sthānamalabhamānaṃ nṛtyagītahāsinaṃ
                        baddhābaddhapralāpinaṃ
                        saṃkarakūṭamalinarathyācelatṛṇāśmakāṣṭhādhirohaṇaratiṃ
                        &amp;bhinnarūkṣasvaraṃ nagnaṃ vidhāvantaṃ naikatra tiṣṭhantaṃ
                        duḥkhānyāvedayantaṃ naṣṭasmṛtiṃ ca piśāconmattaṃ vidyāt// </p>
                    <p xml:id="Ca.6.9.21">
                        <label>Ca.6.9.21 </label>
                        tatra caukṣācāraṃ tapaḥsvādhyāyakovidaṃ naraṃ prāyaḥ
                        śuklapratipadi trayodaśyāṃ ca
                        &amp;chidramavekṣyābhidharṣayantidevāḥ, snānaśuciviviktasevinaṃ
                        dharmaśāstraśrutivākyakuśalaṃ prāyaḥ ṣaṣṭhyāṃ navamyāṃ carṣayaḥ,
                        mātṛpitṛguruvṛddhasiddhācāryopasevinaṃ prāyo daśamyāmamāvasyāyāṃ
                        ca pitaraḥ, gandharvāḥ stutigītavāditraratiṃ
                        paradāragandhamālyapriyaṃ caukṣācāraṃ prāyo dvādaśyāṃ caturdaśyāṃ
                        ca, sattvabalarūpagarvaśauryayuktaṃ
                        mālyānulepanahāsyapriyam-&amp;ativākkaraṇaṃ prāyaḥ śuklaikādaśyāṃ
                        saptamyāṃ ca yakṣāḥ,
                        svādhyāyataponiyamopavāsabrahmacaryadevayatigurupūjā 'aratiṃ
                        bhraṣṭaśaucaṃ brāhmaṇamabrāhmaṇaṃ vā brāhmaṇavādinaṃ śūramāninaṃ
                        devāgārasalilakrīḍanaratiṃ prāyaḥ śuklapañcamyāṃ
                        pūrṇacandradarśane ca brahmarākṣasāḥ, rakṣaḥpiśācāstu hīnasattvaṃ
                        piśunaṃ &amp;straiṇaṃ lubdhaṃ śaṭhaṃ &amp;prāyo
                        dvitīyātṛtīyāṣṭamīṣu; ityaparisaṃkhyeyānāṃ grahāṇāmāviṣkṛtatamā
                        hyaṣṭāvetevyākhyātāḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.6.9.22">
                        <label>Ca.6.9.22 </label>
                        sarveṣvapi tu khaveṣu yo hastāvudyamya
                        roṣasaṃrambhānniḥśaṅkamanyeṣvātmani vā nipātayet sa hyasādhyo
                        jñeyaḥ; tathā yaḥ sāśrunetro miḍhrapravṛttaraktaḥ kṣatajihvaḥ
                        prasrutanāsikaśchidyamānacarmā 'apratihanyamānavāṇiḥ satataṃ
                        vikūjan &amp;durvarṇastṛṣārtaḥ pūtigandhaśca sa hiṃsārthinonmatto
                        jñeyaḥ; taṃ parivarjayet// </p>
                    <p xml:id="Ca.6.9.23">
                        <label>Ca.6.9.23 </label>
                        ratyarcanākāmonmādinau tu bhiṣag-&amp;abhiprāyācārābhyāṃ buddhvā
                        tadaṅgopahārabalimiśreṇa/ </p>
                    <p>mantrabhaiṣajyavidhinopakramet// </p>
                    <p xml:id="Ca.6.9.24">
                        <label>Ca.6.9.24 </label>
                        tatra dvayorapi nijāgantunimittayorunmādayoḥ samāsavistarābhyāṃ
                        bheṣajavidhimanuvyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.25">
                            <label>Ca.6.9.25 </label>
                            unmāde vātaje pūrvaṃ snehapānaṃ viśeṣavit/ </l>
                        <l>kuryādāvṛtamārge tu sasnehaṃ mṛdu śodhanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.26">
                            <label>Ca.6.9.26 </label>
                            kaphapittodbhave 'apyādau vamanaṃ savirecanam/ </l>
                        <l>snigdhasvinnasya kartavyaṃ śuddhe saṃsarjanakramaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.27">
                            <label>Ca.6.9.27 </label>
                            nirūhaṃ snehabastiṃ ca śirasaśca virecanam/ </l>
                        <l>tataḥ kuryādyathādoṣaṃ teṣāṃ bhūyastvamācaret// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.28">
                            <label>Ca.6.9.28 </label>
                            hṛdindriyaśiraḥkoṣṭhe saṃśuddhe vamanādibhiḥ/ </l>
                        <l>manaḥprasādamāpnoti smṛtiṃ saṃjñāṃ ca vindati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.29">
                            <label>Ca.6.9.29 </label>
                            śuddhasyācāravibhraṃśe tīkṣṇaṃ nāvanamañjanam/ </l>
                        <l>tāḍanaṃ ca manobuddhidehasaṃvejanaṃ hitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.30">
                            <label>Ca.6.9.30 </label>
                            yaḥ &amp;sakto 'avinaye paṭṭaiḥ saṃyamya sudṛḍhaiḥ sukhaiḥ/ </l>
                        <l>apetalohakāṣṭhādye saṃrodhyaśca tamogṛhe// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.31">
                            <label>Ca.6.9.31 </label>
                            tarjanaṃ trāsanaṃ dānaṃ harṣaṇaṃ sāntvanaṃ bhayam/ </l>
                        <l>vismayo vismṛterhetornayanti prakṛtiṃ manaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.32">
                            <label>Ca.6.9.32 </label>
                            pradehotsādanābhyaṅgadhūmāḥ pānaṃ ca sarpiṣaḥ/ </l>
                        <l>prayoktavyaṃ manobuddhismṛtisaṃjñāprabodhanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.33">
                            <label>Ca.6.9.33 </label>
                            sarpiḥpānādirāgantormantrādiśceṣyate vidhiḥ/ </l>
                        <l>ataḥ siddhatamānyogāñchṛṇūnmādavināśanān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.34">
                            <label>Ca.6.9.34 </label>
                            hiṅgusauvarcalavyoṣairdvipalāṃśairghṛtāḍhakam/ </l>
                        <l>caturguṇe gavāṃ mūtre siddhamunmādanāśanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.35">
                            <label>Ca.6.9.35 </label>
                            viśālā triphalā &amp;kauntī devadārvelavālukam/ </l>
                        <l>sthirā nataṃ rajanyau dve sārive dve priyaṅgukā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.36">
                            <label>Ca.6.9.36 </label>
                            nīlotpalailāmañjiṣṭhādantīdāḍimakeśaram/ </l>
                        <l>tālīśapatraṃ bṛhatī mālatyāḥ kusumaṃ navam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.37">
                            <label>Ca.6.9.37 </label>
                            viḍaṅgaṃ pṛśniparṇī ca kuṣṭhaṃ candanapadmakau/ </l>
                        <l>aṣṭāviṃśatibhiḥ kalkairetairakṣasamanvitaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.38">
                            <label>Ca.6.9.38 </label>
                            &amp;caturguṇe jale samyagghṛtaprasthaṃ vipācayet/ </l>
                        <l>apasmāre jvare kāse śoṣe mande 'anale kṣaye// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.39">
                            <label>Ca.6.9.39 </label>
                            vātarakte pratiśyāye tṛtīyakacaturthake/ </l>
                        <l>chardyarśomūtrakṛcchreṣu visarpopahateṣu ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.40">
                            <label>Ca.6.9.40 </label>
                            kaṇḍūpāṇḍvāmayonmādaviṣamehagadeṣu ca/ </l>
                        <l>bhūtopahatacittānāṃ gadgadānāmacesām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.41">
                            <label>Ca.6.9.41 </label>
                            śastaṃ strīṇāṃ ca vandhyānāṃ dhanyamāyurbalapradam/ </l>
                        <l>alakṣmīpāparakṣoghnaṃ sarvagrahavināśanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.42">
                            <label>Ca.6.9.42 </label>
                            kalyāṇakamidaṃ sarpiḥ śreṣṭhaṃ puṃsavaneṣu ca/ </l>
                        <l>iti kalyāṇakaṃ ghṛtam/ </l>
                        <l>ebhya eva sthirādīni jale paktvaikaviṃśatim// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.43">
                            <label>Ca.6.9.43 </label>
                            rase tasmin pacet sarpirgṛṣṭikṣīre caturguṇe/ </l>
                        <l>vīrārdramāṣakākolīsvayaṃguptarṣabhardhibhiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.44">
                            <label>Ca.6.9.44 </label>
                            medayā ca samaiḥ kalkaistat syāt kalyāṇakaṃ mahat/ </l>
                        <l>bṛṃhaṇīyaṃ viśeṣeṇa sannipātaharaṃ param// </l>
                        <l>iti mahākalyāṇakaṃ ghṛtam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.9.45">
                            <label>Ca.6.9.45 </label>
                            jaṭilāṃ pūtanāṃ keśīṃ cāraṭīṃ markaṭīṃ vacām/ </l>
                        <l>trāyamāṇāṃ jayāṃ vīrāṃ corakaṃ kaṭurohiṇīm// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.46">
                            <label>Ca.6.9.46 </label>
                            vayaḥsthāṃ śūkarīṃ chatrāmaticchatrāṃ palaṅkaṣām/ </l>
                        <l>mahāpuruṣadantāṃ ca kāyasthāṃ nākulīdvayam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.47">
                            <label>Ca.6.9.47 </label>
                            kaṭambharāṃ vṛścikālīṃ sthirāṃ cāhṛtya tairghṛtam/ </l>
                        <l>siddhaṃ cāturthakonmādagrahāpasmāranāśanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.48">
                            <label>Ca.6.9.48 </label>
                            mahāpaiśācikaṃ nāma ghṛtametadyathā 'amṛtam/ </l>
                        <l>buddhismṛtikaraṃ caiva bālānāṃ cāṅgavardhanam// </l>
                        <l>iti mahāpaiśācikaṃ ghṛtam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.9.49">
                            <label>Ca.6.9.49 </label>
                            laśunānāṃ śataṃ triṃśadabhayāstryūṣaṇāt palam/ </l>
                        <l>gavāṃ carmamasīprastho dvyāḍhakaṃ kṣīramūtrayoḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.50">
                            <label>Ca.6.9.50 </label>
                            purāṇasarpiṣaḥ prastha ebhiḥ siddhaṃ prayojayet/ </l>
                        <l>hiṅgucūrṇapalaṃ śīte dattvā ca madhumāṇikām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.51">
                            <label>Ca.6.9.51 </label>
                            taddoṣāgantusaṃbhūtānunmādān viṣamajvarān/ </l>
                        <l>apasmārāṃśca hantyāśu pānābhyañjananāvanaiḥ// </l>
                        <l>iti laśunādyaṃ ghṛtam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.9.52">
                            <label>Ca.6.9.52 </label>
                            laśunasyāvinaṣṭasya tulārdhaṃ nistuṣīkṛtam/ </l>
                        <l>tadardhaṃ daśamūlasya dvyāḍhake 'apāṃ vipācayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.53">
                            <label>Ca.6.9.53 </label>
                            pādaśeṣe ghṛtaprasthaṃ laśunasya rasaṃ tathā/ </l>
                        <l>kolamūlakavṛkṣāmlamātuluṅgārdrakai rasaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.54">
                            <label>Ca.6.9.54 </label>
                            dāḍimāmbusurāmastukāñjikāmlaistadardhikaiḥ/ </l>
                        <l>sādhayettriphalādārulavaṇavyoṣadīpyakaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.55">
                            <label>Ca.6.9.55 </label>
                            yavānīcavyahiṅgvamlavetasaiśca palārdhikaiḥ/ </l>
                        <l>siddhametat pibecchūlagulmārśojaṭharāpaham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.56">
                            <label>Ca.6.9.56 </label>
                            bradhnapāṇḍvāmayaplīhayonidoṣajvarakṛmīn/ </l>
                        <l>vātaśleṣmāmayān sarvānunmādāṃścāpakarṣati// </l>
                        <l>ityaparaṃ laśunādyaṃ ghṛtam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.9.57">
                            <label>Ca.6.9.57 </label>
                            hiṅgunā hiṅguparṇyā ca sakāyasthavayaḥsthayā/ </l>
                        <l>siddhaṃ sarpirhitaṃ tadvadvayaḥsthāhiṅgucorakaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.58">
                            <label>Ca.6.9.58 </label>
                            kevalaṃ siddhamebhirvā purāṇaṃ pāyayedghṛtam/ </l>
                        <l>pāyayitvottamāṃ mātrāṃ śvabhre rundhyādgṛhe 'api vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.59">
                            <label>Ca.6.9.59 </label>
                            viśeṣataḥ purāṇaṃ ca ghṛtaṃ taṃ pāyayedbhiṣak/ </l>
                        <l>tridoṣaghnaṃ pavitratvādviśeṣādgrahanāśanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.60">
                            <label>Ca.6.9.60 </label>
                            guṇakarmādhikaṃ pānādāsvādāt kaṭutiktakam/ </l>
                        <l>ugragandhaṃ purāṇaṃ syāddaśavarṣasthitaṃ ghṛtam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.61">
                            <label>Ca.6.9.61 </label>
                            lākṣārasanibhaṃ śītaṃ taddhi sarvagrahāpaham/ </l>
                        <l>medhyaṃ virecaneṣvagryaṃ prapurāṇamataḥ param// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.62">
                            <label>Ca.6.9.62 </label>
                            nāsādhyaṃ nāma tasyāsti yat syādvarṣaśatasthitam/ </l>
                        <l>dṛṣṭaṃ spṛṣṭamathāghrātaṃ taddhi sarvagrahāpaham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.63">
                            <label>Ca.6.9.63 </label>
                            apasmāragrahonmādavatāṃ śastaṃ viśeṣataḥ/ </l>
                        <l>etānauṣadhayogān vā vidheyatvamagacchati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.64">
                            <label>Ca.6.9.64 </label>
                            añjanotsādanālepanāvanādiṣu yojayet/ </l>
                        <l>śirīṣo madhukaṃ hiṅguṃ laśunaṃ tagaraṃ vacā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.65">
                            <label>Ca.6.9.65 </label>
                            kuṣṭhaṃ ca bastamūtreṇa piṣṭaṃ syānnāvanāñjanam/ </l>
                        <l>tadvadhyoṣaṃ haridre dve mañjiṣṭhāhiṅgusarṣapāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.66">
                            <label>Ca.6.9.66 </label>
                            śirīṣabījaṃ conmādagrahāpasmāranāśanam/ </l>
                        <l>piṣṭvā &amp;tulyamapāmārgaṃ hiṅgvālaṃ hiṅgupatrikām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.67">
                            <label>Ca.6.9.67 </label>
                            vartiḥ syānmaricārdhāṃśā pittābhyāṃ gośṛgālayoḥ/ </l>
                        <l>tayā 'añjayedapasmārabhūtonmādajvarārditān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.68">
                            <label>Ca.6.9.68 </label>
                            bhūtārtānamarārtāṃśca narāṃścaiva dṛgāmaye/ </l>
                        <l>maricaṃ cātape māṃsaṃ sapittaṃ sthitamañjanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.69">
                            <label>Ca.6.9.69 </label>
                            vaikṛtaṃ paśyataḥ kāryaṃ doṣabhūtahatasmṛteḥ/ </l>
                        <l>siddhārthako vacā hiṅgu karañjo devadāru ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.70">
                            <label>Ca.6.9.70 </label>
                            mañjiṣṭhā triphalā śvetā kaṭanbhītvak kaṭutrikam/ </l>
                        <l>samāṃśāni priyaṅguśca śirīṣo rajanīdvayam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.71">
                            <label>Ca.6.9.71 </label>
                            bastamūtreṇa piṣṭo 'ayamagadaḥ pājamañjanam/ </l>
                        <l>nasyamālepanaṃ caiva snānamudvartanaṃ tathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.72">
                            <label>Ca.6.9.72 </label>
                            apasmāraviṣonmādakṛtyālakṣmījvarāpahaḥ/ </l>
                        <l>bhūtebhyaśca bhayaṃ hanti rājadvāre ca śasyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.73">
                            <label>Ca.6.9.73 </label>
                            sarpiretena siddhaṃ vā sagomūtraṃ tadarthakṛt/ </l>
                        <l>praseke pīnase gandhairdhūmavartiṃ kṛtāṃ pibet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.74">
                            <label>Ca.6.9.74 </label>
                            vairecanikadhūmoktaiḥ śvetādyairvā sahiṅgubhiḥ/ </l>
                        <l>śallakolūkamārjārajambūkavṛkabastajaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.75">
                            <label>Ca.6.9.75 </label>
                            mūtrapittaśakṛllomanakhaiścarmabhireva ca/ </l>
                        <l>sekāñjanaṃ pradhamanaṃ nasyaṃ dhūmaṃ ca kārayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.76">
                            <label>Ca.6.9.76 </label>
                            vātaśleṣmātmake prāyaḥ paittike tu praśasyate/ </l>
                        <l>tiktakaṃ jīvanīyaṃ ca sarpiḥ snehaśca miśrakaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.77">
                            <label>Ca.6.9.77 </label>
                            śītāni cānnāanāni madhurāṇi &amp;mṛdūni ca/ </l>
                        <l>śaṅkhakeśāntasandhau vā mokṣayejjño bhiṣak sirām/ </l>
                        <l>janmāde viṣame caiva jvare 'apasmāra eva ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.78">
                            <label>Ca.6.9.78 </label>
                            ghṛtamāṃsavitṛptaṃ vā nivāte sthāpayet sukham/ </l>
                        <l>tyaktvā matismṛtibhraṃśaṃ saṃjñāṃ labdhvā &amp;pramucyate//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.79">
                            <label>Ca.6.9.79 </label>
                            āśvāsayet suhṛdvā taṃ vākyairdharmārthasaṃhitaiḥ/ </l>
                        <l>brūyādiṣṭavināśaṃ vā darśayedadbhutāni vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.80">
                            <label>Ca.6.9.80 </label>
                            baddhaṃ sarṣapatailāktaṃ vyasedvottānamātape/ </l>
                        <l>kapikacchvā 'athavā taptairlohatailajalaiḥ spṛśet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.81">
                            <label>Ca.6.9.81 </label>
                            kaśābhistāḍayitvā vā subaddhaṃ vijane gṛhe/ </l>
                        <l>rundhyācceto hi vibhrāntaṃ vrajatyasya tathā śamam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.82">
                            <label>Ca.6.9.82 </label>
                            sarpeṇoddhṛtadaṃṣṭreṇa dāntaiḥ siṃhairgajaiśca tam/ </l>
                        <l>trāsayecchastrahastairvā taskaraiḥ śatrubhistathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.83">
                            <label>Ca.6.9.83 </label>
                            athavā rājapuruṣā bahirnītvā susaṃyatam/ </l>
                        <l>trāsayeyurvadhenainaṃ tarjayanto nṛpājñayā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.84">
                            <label>Ca.6.9.84 </label>
                            dehaduḥkhabhayebhyo hi paraṃ prāṇabhayaṃ smṛtam/ </l>
                        <l>tena yāti śamaṃ tasya sarvato viplutaṃ manaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.85">
                            <label>Ca.6.9.85 </label>
                            iṣṭadravyavināśāttu mano yasyopahanyate/ </l>
                        <l>tasya tatsadṛśaprāptisāntvāśvāsaiḥ śamaṃ nayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.86">
                            <label>Ca.6.9.86 </label>
                            kāmaśokabhayakrodhaharṣerṣyālobhasaṃbhavān/ </l>
                        <l>parasparapratidvandvairebhireva śamaṃ nayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.87">
                            <label>Ca.6.9.87 </label>
                            buddhvā deśaṃ vayaḥ sātmyaṃ doṣaṃ kālaṃ balābale/ </l>
                        <l>cikitsitamidaṃ kuryādunmāde bhūtadoṣaje// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.88">
                            <label>Ca.6.9.88 </label>
                            devarṣipitṛgandharvairunmattasya tu buddhimān/ </l>
                        <l>varjayedañjanādini tīkṣṇāni krūrakarma ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.89">
                            <label>Ca.6.9.89 </label>
                            sarpiṣpānādi tasyeha mṛdu bhaiṣajyamācaret/ </l>
                        <l>pūjāṃ balyupahārāṃśca mantrāñjanavidhīṃstathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.90">
                            <label>Ca.6.9.90 </label>
                            śāntikrameṣṭihomāṃśca japasvastyayanāni ca/ </l>
                        <l>vedoktān niyamāṃścāpi prāyaścittāni cācaret// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.91">
                            <label>Ca.6.9.91 </label>
                            bhūtānāmadhipaṃ devamīśvaraṃ jagataḥ prabhum/ </l>
                        <l>pūjayan prayato nityaṃ jayatyunmādajaṃ bhayam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.92">
                            <label>Ca.6.9.92 </label>
                            rudrasya pramathā nāma gaṇā loke caranti ye/ </l>
                        <l>teṣāṃ pūjāṃ ca kurvāṇa unmādebhyaḥ pramucyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.93">
                            <label>Ca.6.9.93 </label>
                            balibhirmaṅgalairhomairoṣadhyagadadhāraṇaiḥ/ </l>
                        <l>satyācāratapojñānapradānaniyamavrataiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.94">
                            <label>Ca.6.9.94 </label>
                            devagobrāhmaṇānāṃ ca gurūṇāṃ pūjanena ca/ </l>
                        <l>āgantuḥ praśamaṃ yāti siddhairmantrauṣadhaistathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.95">
                            <label>Ca.6.9.95 </label>
                            yaccopadekṣyate kiṃcidapasmāracikitsite/ </l>
                        <l>unmāde tacca kartavyaṃ sāmānyāddhetudūṣyayoḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.96">
                            <label>Ca.6.9.96 </label>
                            nivṛttāmiṣamadyo yo hitāśī prayataḥ śuciḥ/ </l>
                        <l>nijāgantubhirunmādaiḥ sattvavān na sa yujyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.9.97">
                            <label>Ca.6.9.97 </label>
                            prasādaścendriyārthānāṃ buddhyātmamanasāṃ tathā/ </l>
                        <l>dhātūnāṃ prakṛtisthatvaṃ vigatonmādalakṣaṇam// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.6.9.98">
                        <label>Ca.6.9.98 </label>
                        tatra ślokaḥ---</p>
                    <lg>
                        <l>unmādānāṃ samutthānaṃ lakṣaṇaṃ sacikitsitam/ </l>
                        <l>nijāgantunimittānāmuktavān bhiṣaguttamaḥ// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte 'aprāpte
                        dṛḍhabalapūrite cikitsāsthāne unmādacikitsitaṃ nāma navamo
                        'adhyāyaḥ//9//</trailer>
                </div>
                <div n="10" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>daśamo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.6.10.1">
                        <label>Ca.6.10.1 </label>
                        athāto 'apasmāracikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.6.10.2">
                        <label>Ca.6.10.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.10.3">
                            <label>Ca.6.10.3 </label>
                            smṛterapagamaṃ prāhurapasmāraṃ bhiṣagvidaḥ/ </l>
                        <l>tamaḥpradeśaṃ bībhatsaceṣṭaṃ dhīsattvasaṃplavāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.10.4">
                            <label>Ca.6.10.4 </label>
                            vibhrāntabahudoṣāṇām&amp;ahitāśucibhojanāt/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.10.5">
                            <label>Ca.6.10.5 </label>
                            cintākāmabhayakrodhaśokodvegādibhistathā/ </l>
                        <l>manasyabhihate nṝṇāmapasmāraḥ pravartate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.10.6">
                            <label>Ca.6.10.6 </label>
                            dhamanībhiḥ śritā doṣā hṛdayaṃ pīḍayanti hi/ </l>
                        <l>saṃpīḍyamāno vyathate mūḍho bhrāntena cetasā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.10.7">
                            <label>Ca.6.10.7 </label>
                            paśyatyasanti rūpāṇi patati prasphuratyapi/ </l>
                        <l>jihvākṣibhrūḥ sravallālo hastau pādau ca vikṣipan// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.10.8">
                            <label>Ca.6.10.8 </label>
                            doṣavege ca vigate suptavat pratibuddhyate/ </l>
                        <l>pṛthagdoṣaiḥ samastaiśca vakṣyate sa caturvidhaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.10.9">
                            <label>Ca.6.10.9 </label>
                            kampate pradaśehantān phenodvāmī śvasityapi/ </l>
                        <l>paruṣāruṇakṛṣṇāni paśyedrūpāṇi cānilāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.10.10">
                            <label>Ca.6.10.10 </label>
                            pītaphenāṅgavaktrākṣaḥ pītāsṛgrūpadarśanaḥ/ </l>
                        <l>&amp;satṛṣṇoṣṇānalavyāptalokadarśīṃ ca paittikaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.10.11">
                            <label>Ca.6.10.11 </label>
                            śuklaphenāṅgavaktrākṣaḥ śīto hṛṣṭāṅgajo guruḥ/ </l>
                        <l>paśyañchuklāni rūpāṇi ślaiṣmiko mucyate cirāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.10.12">
                            <label>Ca.6.10.12 </label>
                            sarvairetaiḥ samastaistu liṅgairujñeyastridoṣajaḥ/ </l>
                        <l>apasmāraḥ sa cāsādhyo yaḥ kṣīṇasyānavaśca yaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.10.13">
                            <label>Ca.6.10.13 </label>
                            pakṣādvā dvādaśāhādvā māsādvā kupitā malāḥ/ </l>
                        <l>apasmārāya kurvanti vegaṃ kiṃcidathāntaram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.10.14">
                            <label>Ca.6.10.14 </label>
                            tairāvṛtānāṃ hṛtsrotomanasāṃ saṃprabodhanam/ </l>
                        <l>tīkṣṇairādau bhiṣak kuryāt karmabhirvamanādibhiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.10.15">
                            <label>Ca.6.10.15 </label>
                            vātikaṃ bastibhūyiṣṭhaiḥ paittaṃ prāyo virecanaiḥ/ </l>
                        <l>ślaiṣmikaṃ vamanaprāyairapasmāramupācaret// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.10.16">
                            <label>Ca.6.10.16 </label>
                            sarvataḥ suviśuddhasya samyagāśvāsitasya ca/ </l>
                        <l>apasmāravimokṣārthaṃ yogān saṃśamanāñchṛṇu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.10.17">
                            <label>Ca.6.10.17 </label>
                            gośakṛdrasadadhyamlakṣīramūtraiḥ samairghṛtam/ </l>
                        <l>siddhaṃ pibedapasmārakāmalājvaranāśanam// </l>
                        <l>iti pañcagavyaṃ ghṛtam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.10.18">
                            <label>Ca.6.10.18 </label>
                            dve pañcamūlyau triphalā rajanyau kuṭajatvacam/ </l>
                        <l>saptaparṇamapāmārgaṃ nīlinīṃ kaṭarohiṇīm// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.10.19">
                            <label>Ca.6.10.19 </label>
                            śampākaṃ phalgumūlaṃ ca pauṣkaraṃ sadurālabham/ </l>
                        <l>dvipalāni jaladroṇe paktvā pādāvaśeṣite// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.10.20">
                            <label>Ca.6.10.20 </label>
                            bhāgīṃ pāṭhāṃ trikaṭukaṃ trivṛtāṃ viculāni ca/ </l>
                        <l>śreyasīmāḍhakīṃ mūrvāṃ dantīṃ bhūnimbacitrakau// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.10.21">
                            <label>Ca.6.10.21 </label>
                            dve sārive rohiṣaṃ ca bhūtīkaṃ madayantikām/ </l>
                        <l>kṣipetpiṣṭvā 'akṣamātrāṇi &amp;tena prasthaṃ ghṛtāt pacet//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.10.22">
                            <label>Ca.6.10.22 </label>
                            gośakṛdrasadadhyamlakṣīramūtraiśca tatsamaiḥ/ </l>
                        <l>pañcagavyamiti khyātaṃ mahattadamṛtopamam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.10.23">
                            <label>Ca.6.10.23 </label>
                            apasmāre &amp;tathonmāde śvayathāvudareṣu ca/ </l>
                        <l>gulmārśaḥpāṇḍurogeṣu kāmalāyāṃ halīmake// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.10.24">
                            <label>Ca.6.10.24 </label>
                            śasyate ghṛtametattu prayoktavyaṃ dine dine/ </l>
                        <l>alakṣmīgraharogaghnaṃ cāturthakavināśanam// </l>
                        <l>iti mahāpañcagavyaṃ ghṛtam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.10.25">
                            <label>Ca.6.10.25 </label>
                            brāhmīrasavacākuṣṭhaśaṅkhapuṣpībhireva ca/ </l>
                        <l>purāṇaṃ ghṛtamunmādālakṣmyapasmārapāpanut// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.10.26">
                            <label>Ca.6.10.26 </label>
                            ghṛtaṃ saindhavahiṅgubhyāṃ vārṣe baste caturguṇe/ </l>
                        <l>mūtre siddhamapasmārahṛdgrahāmayanāśanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.10.27">
                            <label>Ca.6.10.27 </label>
                            vacāśampākakaiṭaryavayaḥsthāhiṅgucorakaiḥ/ </l>
                        <l>siddhaṃ palaṅkaṣāyuktairvātaśleṣmātmake ghṛtam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.10.28">
                            <label>Ca.6.10.28 </label>
                            tailaprasthaṃ ghṛtaprasthaṃ jīvanīyaiḥ palonmitaiḥ/ </l>
                        <l>kṣīradroṇe pacet siddhamapasmāravināśanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.10.29">
                            <label>Ca.6.10.29 </label>
                            kaṃse kṣīrekṣurasayoḥ kāśmarye 'aṣṭaguṇe rase/ </l>
                        <l>kārṣikairjīvanīyaiśca ghṛtaprasthṃ vipācayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.10.30">
                            <label>Ca.6.10.30 </label>
                            vātapittodbhavaṃ kṣipramapasmāraṃ niyacchati/ </l>
                        <l>tadvat kāśavidārīkṣukuśakkāthaśṛtaṃ ghṛtam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.10.31">
                            <label>Ca.6.10.31 </label>
                            madhukadvipale kalke droṇe cāmalakīrasāt/ </l>
                        <l>tadvat siddho ghṛtaprasthaḥ pittāpasmārabheṣajam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.10.32">
                            <label>Ca.6.10.32 </label>
                            abhyaṅgaḥ sārṣapaṃ tailaṃ bastamūtre caturguṇe/ </l>
                        <l>siddhaṃ syādgośakṛnmūtraiḥ snānotsādanameva ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.10.33">
                            <label>Ca.6.10.33 </label>
                            kaṭabhīnimbakaṭvaṅgamadhuśigrutvacāṃ rase/ </l>
                        <l>siddhaṃ mūtrasamaṃ tailamabhyaṅgārthe praśasyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.10.34">
                            <label>Ca.6.10.34 </label>
                            pālaṅkaṣāvacāpathyāvṛścikālyarkasarṣapaiḥ/ </l>
                        <l>jaṭilāpūtanākeśīnākulīhiṅgucorakaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.10.35">
                            <label>Ca.6.10.35 </label>
                            laśunātirasācitrākuṣṭhairviḍbhiśca pakṣiṇām/ </l>
                        <l>māṃsāśināṃ yathālābhaṃ bastamūtre caturguṇe// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.10.36">
                            <label>Ca.6.10.36 </label>
                            siddhamabhyañjanaṃ tailamapasmāravināśanam/ </l>
                        <l>etaiścaivauṣadhaiḥ kāryaṃ dhūpanaṃ sapralepanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.10.37">
                            <label>Ca.6.10.37 </label>
                            pippalīṃ lavaṇaṃ &amp;citrāṃ hiṅgu hiṅguśivāṭikām/ </l>
                        <l>kakolīṃ sarṣapān kākanāsāṃ kaiṭaryacandane// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.10.38">
                            <label>Ca.6.10.38 </label>
                            śunaḥskandhāsthinakharān parśukāṃ ceti peṣayet/ </l>
                        <l>bastamūtreṇa puṣyarkṣe pradehaḥ syāt sadhūpanaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.10.39">
                            <label>Ca.6.10.39 </label>
                            apetarākṣasīkuṣṭhapūtanākeśicorakaiḥ/ </l>
                        <l>utsādanaṃ mūtrapiṣṭairmūtrairevāvasecanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.10.40">
                            <label>Ca.6.10.40 </label>
                            jalaukaḥśakṛtā tadvaddagdhairvā bastaromabhiḥ/ </l>
                        <l>kharāsthibhirhastinakhaistathā gopucchalomabhiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.10.41">
                            <label>Ca.6.10.41 </label>
                            kapilānāṃ gavāṃ &amp;mūtraṃ nāvanaṃ paramaṃ hitam/ </l>
                        <l>śvaśṛgālabiḍālānāṃ siṃhādīnāṃ ca śasyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.10.42">
                            <label>Ca.6.10.42 </label>
                            bhārgī vacā nāgadantī śvetā &amp;śvetā viṣāṇikā/ </l>
                        <l>jyotiṣmatī nāgadantī pādoktā mūtrapeṣitāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.10.43">
                            <label>Ca.6.10.43 </label>
                            yogāstrayo 'ataḥ ṣaḍ bindūn pañca vā nāvayedbhiṣak/ </l>
                        <l>triphalāvyoṣapītadruyavakṣāraphaṇijjhakaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.10.44">
                            <label>Ca.6.10.44 </label>
                            śyāmāpāmārgakārañjaphalairmūtre 'atha bastaje/ </l>
                        <l>sādhitaṃ nāvanaṃ tailamapasmāravināśanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.10.45">
                            <label>Ca.6.10.45 </label>
                            pippalī vṛścikālī ca kuṣṭhaṃ ca lavaṇāni ca/ </l>
                        <l>bhārgī ca cūrṇitaṃ kāryaṃ pradhamanaṃ param// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.10.46">
                            <label>Ca.6.10.46 </label>
                            kāyasthāṃ śāradānmudgānmustośīrayavāṃstathā/ </l>
                        <l>savyoṣān bastamūtreṇa piṣṭvā vartīḥ prakalpayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.10.47">
                            <label>Ca.6.10.47 </label>
                            apasmāre tathonmāde sarpadaṣṭe garārdite/ </l>
                        <l>viṣapīte jalamṛte caitāḥ syuramṛtopamāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.10.48">
                            <label>Ca.6.10.48 </label>
                            mustaṃ vayaḥsthāṃ triphalāṃ kāyasthāṃ hiṅgu śādvalam/ </l>
                        <l>vyoṣaṃ māṣān yavānmūtrairvāstamaiṣārṣabhaistribhiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.10.49">
                            <label>Ca.6.10.49 </label>
                            piṣṭvā kṛtvā ca tāṃ vartimapasmāre prayojayet/ </l>
                        <l>kilāse ca tathonmāde jvareṣu viṣameṣu ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.10.50">
                            <label>Ca.6.10.50 </label>
                            puṣyoddṛtaṃ śunaḥ pittamapasmāraghnamañjanam/ </l>
                        <l>tadeva sarpiṣā yuktaṃ dhūpanaṃ paramaṃ matam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.10.51">
                            <label>Ca.6.10.51 </label>
                            nakulolūkamārjāragṛdhrakīṭāhikākajaiḥ/ </l>
                        <l>&amp;tuṇḍaiḥ pakṣaiḥ purīṣaiśca dhūpanaṃ kārayedbhiṣak// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.10.52">
                            <label>Ca.6.10.52 </label>
                            ābhiḥ kriyābhiḥ siddhābhirhṛdayaṃ saṃprabudhyate/ </l>
                        <l>srotāṃsi cāpi śudhyanti &amp;tataḥ saṃjñāṃ sa vindati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.10.53">
                            <label>Ca.6.10.53 </label>
                            yasyānubandhastvāganturdoṣaliṅgādhikākṛtiḥ/ </l>
                        <l>dṛśyeta tasya kāryaṃ syādāgantūnmādabheṣajam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.10.54">
                            <label>Ca.6.10.54 </label>
                            anantaramuvācedamagniveśaḥ kṛtāñjaliḥ/ </l>
                        <l>bhagavan! prāk samuddiṣṭaḥ ślokasthāne mahāgadaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.10.55">
                            <label>Ca.6.10.55 </label>
                            atattvābhiniveśo yastaddhetvākṛtibhiṣajam/ </l>
                        <l>tatra noktamataḥ śrotumicchāmi tadihocyatām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.10.56">
                            <label>Ca.6.10.56 </label>
                            śuśrūṣave vacaḥ śrutvā śiṣyāyāha punarvasuḥ/ </l>
                        <l>mahāgadaṃ saumya! śṛṇu sahetvākṛtibheṣajam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.10.57">
                            <label>Ca.6.10.57 </label>
                            malināhāraśīlasya vegān prāptānnigṛhnataḥ/ </l>
                        <l>śītoṣṇasnigdharūkṣādyairhetubhiścātisevitaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.10.58">
                            <label>Ca.6.10.58 </label>
                            hṛdayaṃ samupāśritya manobuddhivahāḥ sirāḥ/ </l>
                        <l>doṣāḥ saṃdūṣya tiṣṭhanti rajomohāvṛtātmanaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.10.59">
                            <label>Ca.6.10.59 </label>
                            rajastamobhyāṃ vṛddhābhyāṃ &amp;buddhau manasi cāvṛte/ </l>
                        <l>hṛdaye vyākule doṣairatha &amp;mūḍho 'alpacetanaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.10.60">
                            <label>Ca.6.10.60 </label>
                            viṣamāṃ kurute buddhiṃ nityānitye hitāhite/ </l>
                        <l>atattvābhiniveśaṃ tamāhurāptā mahāgadam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.10.61">
                            <label>Ca.6.10.61 </label>
                            snehasvedopapannaṃ taṃ saṃśodhya vamanādibhiḥ/ </l>
                        <l>kṛtasaṃsarjanaṃ medhyairannapānairupācaret// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.10.62">
                            <label>Ca.6.10.62 </label>
                            brāhmīsvarasayuktaṃ yat pañcagavyamudāhṛtam/ </l>
                        <l>tat sevyaṃ śaṅkhapuṣpī ca yacca medhyaṃ rasāyanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.10.63">
                            <label>Ca.6.10.63 </label>
                            suhṛdaścānukūlāstaṃ svāptā dharmārthavādinaḥ/ </l>
                        <l>saṃyojayeyur&amp;vijñānadhairyasmṛtisamādhibhiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.10.64">
                            <label>Ca.6.10.64 </label>
                            prayuñjyāttailalaśunaṃ payasā vā śatāvarīm/ </l>
                        <l>brāhmīrasaṃ kuṣṭharasaṃ vacāṃ vā madhusaṃyutām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.10.65">
                            <label>Ca.6.10.65 </label>
                            duścikitsyo hyapasmāraścirakārī &amp;kṛtāspadaḥ/ </l>
                        <l>tasmādrasāyanairenaṃ prāyaśaḥ samupācaret// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.10.66">
                            <label>Ca.6.10.66 </label>
                            jalāgnidrumaśailebhyo viṣamebhyaśca taṃ sadā/ </l>
                        <l>rakṣedunmādinaṃ caiva sadyaḥ prāṇaharā hi te// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.6.10.67">
                        <label>Ca.6.10.67 </label>
                        tatra ślokau--- </p>
                    <lg>
                        <l>hetuṃ kurvantyapasmāraṃ doṣāḥ prakupitā yathā/ </l>
                        <l>sāmānyataḥ pṛthaktvācca liṅgaṃ teṣāṃ ca bheṣajam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.10.68">
                            <label>Ca.6.10.68 </label>
                            mahāgadasamutthānaṃ liṅgaṃ covāca sauṣadham/ </l>
                        <l>munirvyāsasamāsābhyām&amp;apasmāracikitsite// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte 'aprāpte
                        dṛḍhabalasaṃpūrite cikitsāsthāne 'apasmāracikitsitaṃ nāma daśamo
                        'adhyāyaḥ//10//</trailer>
                </div>
                <div n="11" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>ekādaśo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.6.11.1">
                        <label>Ca.6.11.1 </label>
                        athātaḥ kṣatakṣīṇacikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.6.11.2">
                        <label>Ca.6.11.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.3">
                            <label>Ca.6.11.3 </label>
                            udārakīrtirbrahmarṣirātreyaḥ paramārthavit/ </l>
                        <l>kṣatakṣīṇacikitsārthamidamāha cikitsitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.4">
                            <label>Ca.6.11.4 </label>
                            dhanuṣā++āyasyato 'atyarthaṃ bhāramudvahato gurum/ </l>
                        <l>patato viṣamoccebhyo balibhiḥ saha yudhyataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.5">
                            <label>Ca.6.11.5 </label>
                            vṛṣaṃ hayaṃ vā dhāvantaṃ damyaṃ vā 'anyaṃ nigṛhṇataḥ/ </l>
                        <l>śilākāṣṭhāśmanirghātān kṣipato nighnataḥ parān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.6">
                            <label>Ca.6.11.6 </label>
                            adhīyānasya vā 'atyuccairdūraṃ vā vrajato drutam/ </l>
                        <l>mahānadīṃ vā tarato hayairvā saha dhāvataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.7">
                            <label>Ca.6.11.7 </label>
                            sahasotpatato &amp;dūraṃ tūrṇaṃ cātipranṛtyataḥ/ </l>
                        <l>tathā 'anyaiḥ karmabhiḥ krūrairbhṛśamabhyāhatasya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.8">
                            <label>Ca.6.11.8 </label>
                            vikṣate vakṣasi vyādhirbalavān samudīryate/ </l>
                        <l>strīṣu cātiprasaktasya rūkṣālpapramitāśinaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.9">
                            <label>Ca.6.11.9 </label>
                            uro virujyate tasya bhidyate 'atha vibhajyate/ </l>
                        <l>prapīḍyete tataḥ pārśve śuṣyatyaṅgaṃ pravepate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.10">
                            <label>Ca.6.11.10 </label>
                            kramādvīryaṃ balaṃ varṇo ruciragniśca hīyate/ </l>
                        <l>jvaro vyathā manodainyaṃ viḍbhedo 'agnivadhādapi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.11">
                            <label>Ca.6.11.11 </label>
                            duṣṭaḥ śyāvaḥ sudurgandhaḥ pīto vigrathito bahuḥ/ </l>
                        <l>kāsamānasya &amp;ca śleṣmā saraktaḥ saṃpravartate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.12">
                            <label>Ca.6.11.12 </label>
                            sa kṣataḥ kṣīyate 'atyarthaṃ tathā śukraujasoḥ kṣayāt/ </l>
                        <l>avyaktaṃ lakṣaṇaṃ tasya pūrvarūpamiti smṛtam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.13">
                            <label>Ca.6.11.13 </label>
                            urorukśoṇitacchardiḥ kāso vaiśeṣikaḥ kṣate/ </l>
                        <l>kṣīṇe saraktamūtratvaṃ pārśvapṛṣṭhakaṭigrahaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.14">
                            <label>Ca.6.11.14 </label>
                            alpaliṅgasya dīptāgneḥ sādhyo balavato navaḥ/ </l>
                        <l>parisaṃvatsaro yāpyaḥ sarvaliṅgaṃ tu varjayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.15">
                            <label>Ca.6.11.15 </label>
                            uro matvā kṣataṃ lākṣāṃ payasā madhusaṃyutām/ </l>
                        <l>sadya eva pibejjīrṇe payasā 'adyāt saśarkaram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.16">
                            <label>Ca.6.11.16 </label>
                            pārśvabastirujī cālpapittāgnistāṃ surāyutām/ </l>
                        <l>bhinnaviṭkaḥ samustātiviṣāpāṭhāṃ savatsakām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.17">
                            <label>Ca.6.11.17 </label>
                            lākṣāṃ sarpirmadhūcchiṣṭaṃ jīvanīyagaṇaṃ sitām/ </l>
                        <l>tvakkṣīrīṃ samitāṃ kṣīre paktvā dīptānalaḥ pibet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.18">
                            <label>Ca.6.11.18 </label>
                            ikṣvālikābisagranthipadmakeśaracandanaiḥ/ </l>
                        <l>śṛtaṃ payo madhuyutaṃ sandhānārthaṃ pibet kṣatī// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.19">
                            <label>Ca.6.11.19 </label>
                            yavānāṃ cūrṇamādāya kṣīrasiddhaṃ ghṛtaplutam/ </l>
                        <l>jvare dāhe sitākṣaudrasaktūn vā payasā pibet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.20">
                            <label>Ca.6.11.20 </label>
                            madhūkamadhukadrākṣātvakkṣīrīpippalībalāḥ/ </l>
                        <l>kāsī pārśvāsthiśūlī ca lihyātsaghṛtamākṣikāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.21">
                            <label>Ca.6.11.21 </label>
                            elāpatratvaco 'ardhākṣāḥ pippalyardhapalaṃ tathā/ </l>
                        <l>sitāmadhukakharjūramṛdvīkāśca palonmitāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.22">
                            <label>Ca.6.11.22 </label>
                            saṃcūrṇya madhunā yuktā guṭikāḥ saṃprakalpayet/ </l>
                        <l>akṣamātrāṃ tataścaikāṃ bhakṣayennā dine dine// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.23">
                            <label>Ca.6.11.23 </label>
                            kāsaṃ śvāsaṃ jvaraṃ hikkāṃ chardiṃ mūrcchāṃ madaṃ bhramam/ </l>
                        <l>raktaniṣṭhīvanaṃ tṛṣṇāṃ pārśvaśūlamarocakam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.24">
                            <label>Ca.6.11.24 </label>
                            śoṣaplīhāḍhyavātāṃśca svarabhedaṃ kṣataṃ kṣayam/ </l>
                        <l>guṭikā tarpaṇī vṛṣyā raktapittaṃ ca nāśayet// </l>
                        <l>ityelādiguṭikā/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.11.25">
                            <label>Ca.6.11.25 </label>
                            rakte 'ativṛtte dakṣāṇḍaṃ yūṣaistoyena vā pibet/ </l>
                        <l>caṭakāṇḍarasaṃ vā 'api raktaṃ vā chāgajāṅgalam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.26">
                            <label>Ca.6.11.26 </label>
                            cūrṇaṃ paunarnavaṃ raktaśālitaṇḍulaśarkaram/ </l>
                        <l>raktaṣṭhīvī pibet siddhaṃ drākṣārasapayoghṛtaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.27">
                            <label>Ca.6.11.27 </label>
                            madhūkamadhukakṣīrasiddhaṃ vā taṇḍulīyakam/ </l>
                        <l>mūḍhavātastvajāmedaḥ surābhṛṣṭaṃ sasaindhavam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.28">
                            <label>Ca.6.11.28 </label>
                            kṣāmaḥ kṣīṇaḥ kṣatoraskastvanidraḥ sabale 'anile/ </l>
                        <l>śṛtakṣīrasareṇādyāt sakṣaudraghṛtaśarkaram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.29">
                            <label>Ca.6.11.29 </label>
                            śarkarāṃ yavagodhūmau jīvakarṣabhakau madhu/ </l>
                        <l>śṛtakṣīrānupānaṃ vā lihyāt kṣīṇaḥ kṣatī kṛśaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.30">
                            <label>Ca.6.11.30 </label>
                            kravyādamāṃsaniryūhaṃ ghṛtabhṛṣṭaṃ pibecca saḥ/ </l>
                        <l>pippalīkṣaudrasaṃyuktaṃ māṃsaśoṇitavardhanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.31">
                            <label>Ca.6.11.31 </label>
                            nyagrodhodumbarāśvatthaplakṣaśālapriyaṅgubhiḥ/ </l>
                        <l>tālamastakajambūtvakpriyālaiśca sapadmakaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.32">
                            <label>Ca.6.11.32 </label>
                            sāśvakarṇaiḥ śṛtāt kṣīrādadyājjātena sarpiṣā/ </l>
                        <l>śālyodanaṃ kṣatoraskaḥ kṣīṇaśukraśca mānavaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.33">
                            <label>Ca.6.11.33 </label>
                            yaṣṭyāhvanāgabalayoḥ kvāthe kṣīrasamaṃ ghṛtam/ </l>
                        <l>payasyāpippalīvāṃśīkalkasiddhaṃ kṣate śubham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.34">
                            <label>Ca.6.11.34 </label>
                            kolalākṣārase tadvat kṣīrāṣṭaguṇasādhitam/ </l>
                        <l>kalkaiḥ kaṭvaṅgadārvītvagvatsakatvakphalairghṛtam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.35">
                            <label>Ca.6.11.35 </label>
                            jīvakarṣabhakau vīrāṃ jīvantīṃ nāgaraṃ śaṭīm/ </l>
                        <l>catasraḥ parṇinīrmede kākolyau dve nidigdhike// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.36">
                            <label>Ca.6.11.36 </label>
                            punarnave dve madhukamātmaguptāṃ śatāvarīm/ </l>
                        <l>ṛddhiṃ parūṣakaṃ bhārgīṃ mṛdvīkāṃ bṛhatīṃ tathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.37">
                            <label>Ca.6.11.37 </label>
                            śṛṅgāṭakaṃ tāmalakīṃ payasyāṃ pippalīṃ balām/ </l>
                        <l>badarākṣoṭakharjūravātāmābhiṣukāṇyapi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.38">
                            <label>Ca.6.11.38 </label>
                            phalāni caivamādīni kalkān kurvīta kārṣikān/ </l>
                        <l>dhātrīrasavidārīkṣucchāgamāṃsarasaṃ payaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.39">
                            <label>Ca.6.11.39 </label>
                            kuryāt prasthonmitaṃ tena ghṛtaprasthaṃ vipācayet/ </l>
                        <l>prasthārdhaṃ madhunaḥ śīte śarkarārdhatulāṃ tathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.40">
                            <label>Ca.6.11.40 </label>
                            &amp;dvikārṣikāṇi patrailāhematvaṅmaricāni ca/ </l>
                        <l>vinīya cūrṇitaṃ tasmāllihyānmātrāṃ sadā naraḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.41">
                            <label>Ca.6.11.41 </label>
                            amṛtaprāśamityetannarāṇāmamṛtaṃ ghṛtam/ </l>
                        <l>sudhāmṛtarasaṃ prāśyaṃ kṣīramāṃsarasāśinā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.42">
                            <label>Ca.6.11.42 </label>
                            naṣṭaśukrakṣatakṣīṇadurbalavyādhikarśitān/ </l>
                        <l>strīprasaktān kṛśān varṇasvarahīnāṃśca bṛṃhayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.43">
                            <label>Ca.6.11.43 </label>
                            kāsahikkājvaraśvāsadāhatṛṣṇāsrapittanut/ </l>
                        <l>putradaṃ vamimūrcchāhṛdyonimūtrāmayāpaham// </l>
                        <l>ityamṛtaprāśaghṛtam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.11.44">
                            <label>Ca.6.11.44 </label>
                            śvadaṃṣṭrośīramañjiṣṭhābalākāśmaryakattṛṇam/ </l>
                        <l>darbhamūlaṃ pṛthakparṇīṃ palāśarṣabhakau sthirām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.45">
                            <label>Ca.6.11.45 </label>
                            palikaṃ sādhayetteṣāṃ rase kṣīracaturguṇe/ </l>
                        <l>kalkaḥ svaguptājīvantīmedarṣabhakajīvakaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.46">
                            <label>Ca.6.11.46 </label>
                            śatāvaryṛddhimṛdvīkāśarkarāśrāvaṇībisaiḥ/ </l>
                        <l>prasthaḥ siddho ghṛtādvātapittahṛddra(dbha)vaśūlanut// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.47">
                            <label>Ca.6.11.47 </label>
                            mūtrakṛcchrapramehārśaḥkāsaśoṣakṣayāpahaḥ/ </l>
                        <l>dhanuḥstrīmadyabhārādhvakhinnānāṃ balamāṃsadaḥ// </l>
                        <l>iti śvadaṃṣṭrādighṛtam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.11.48">
                            <label>Ca.6.11.48 </label>
                            madhukāṣṭapaladrākṣāprasthakvāthe ghṛtaṃ pacet/ </l>
                        <l>pippalyaṣṭapale kalke prasthaṃ siddhe ca śītale// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.49">
                            <label>Ca.6.11.49 </label>
                            pṛthagaṣṭapalaṃ kṣaudraśarkarābhyāṃ vimiśrayet/ </l>
                        <l>samasaktu kṣatakṣīṇe raktagulme ca taddhitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.50">
                            <label>Ca.6.11.50 </label>
                            dhātrīphalavidārīkṣujīvanīyarasairghṛtam/ </l>
                        <l>ajāgopayasoścaiva sapta prasthān pacedbhiṣak// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.51">
                            <label>Ca.6.11.51 </label>
                            siddhaśīte sitākṣaudradviprasthaṃ vinayecca tat/ </l>
                        <l>yakṣmāpasmārapittāsṛkkāsamehakṣayāpaham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.52">
                            <label>Ca.6.11.52 </label>
                            vayaḥsthāpanamāyuṣyaṃ māṃsaśukrabalapradam/ </l>
                        <l>ghṛtaṃ tu pitte 'abhyadhike lihyādvāte 'adhike pibet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.53">
                            <label>Ca.6.11.53 </label>
                            līḍhaṃ nirvāpayet pittamalpatvāddhanti nānalam/ </l>
                        <l>ākrāmatyanilaṃ pītamūṣmāṇaṃ niruṇaddhi ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.54">
                            <label>Ca.6.11.54 </label>
                            kṣāmakṣīṇakṛśāṅgānāmetānyeva ghṛtāni tu/ </l>
                        <l>&amp;tvakkṣīrīśarkarālājacūrṇaiḥ styānāni yojayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.55">
                            <label>Ca.6.11.55 </label>
                            sarpirguḍān samadhvaṃśāñjagdhvā cānu payaḥ pibet/ </l>
                        <l>reto vīryaṃ balaṃ puṣṭiṃ tairāśutaramāpnuyāt// </l>
                        <l>iti sarpirguḍāḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.11.56">
                            <label>Ca.6.11.56 </label>
                            balā vidārī hrasvā ca pañcamūlī punarnavā/ </l>
                        <l>pañcānāṃ kṣīrivṛkṣāṇāṃ śuṅgā muṣṭyaṃśakā api// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.57">
                            <label>Ca.6.11.57 </label>
                            eṣāṃ kaṣāye dvikṣīre vidāryājarasāṃśike/ </l>
                        <l>jīvanīyaiḥ pacet kalkairakṣamātrairghṛtāḍhakam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.58">
                            <label>Ca.6.11.58 </label>
                            sitāpalāni pūte ca śīte dvātriṃśataṃ kṣipet/ </l>
                        <l>godhūmapippalīvāṃśīcūrṇaṃ śṛṅgāṭakasya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.59">
                            <label>Ca.6.11.59 </label>
                            samākṣikaṃ kauḍavikaṃ tat sarvaṃ khajamūrcchitam/ </l>
                        <l>styānaṃ sarpirguḍān kṛtvā bhūrjapatreṇa veṣṭayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.60">
                            <label>Ca.6.11.60 </label>
                            tāñjagdhvā palikān kṣīraṃ madyaṃ vā 'anupibet kaphe/ </l>
                        <l>śoṣe kāse kṣate kṣīṇe śramastrībhārakarśite// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.61">
                            <label>Ca.6.11.61 </label>
                            raktaniṣṭhīvane tāpe pīnase corasi sthite/ </l>
                        <l>śastāḥ pārśvaśiraḥśūle bhede ca svaravarṇayoḥ// </l>
                        <l>iti dvitīyasarpirguḍāḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.11.62">
                            <label>Ca.6.11.62 </label>
                            tvakkṣīrīśrāvaṇīdrākṣāmūrvarṣabhakajīvakaiḥ/ </l>
                        <l>vīrardhikṣīrakākolībṛhatīkapikacchrubhiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.63">
                            <label>Ca.6.11.63 </label>
                            kharjūraphalamedābhiḥ kṣīrapiṣṭaiḥ palonmitaiḥ/ </l>
                        <l>dhātrīvidārīkṣurasaprasthaiḥ prasthaṃ ghṛtāt pacet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.64">
                            <label>Ca.6.11.64 </label>
                            śarkarārdhatulāṃ śīte kṣaudrārdhaprasthameva ca/ </l>
                        <l>dattvā sarpirguḍān kuryātkāsahikkājvarāpahān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.65">
                            <label>Ca.6.11.65 </label>
                            yakṣmāṇaṃ tamakaṃ śvāsaṃ raktapittaṃ halīmakam/ </l>
                        <l>śukranidrākṣayaṃ tṛṣṇāṃ hanyuḥ kārśyaṃ sakāmalam// </l>
                        <l>iti tṛtīyāḥ sarpirguḍāḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.11.66">
                            <label>Ca.6.11.66 </label>
                            navamāmalakaṃ drākṣāmātmaguptāṃ punarnavām/ </l>
                        <l>śatāvarīṃ vidārīṃ ca samaṅgāṃ pippalīṃ tathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.67">
                            <label>Ca.6.11.67 </label>
                            pṛthagdaśapalān bhāgān palānyaṣṭau ca nāgarāt/ </l>
                        <l>yaṣṭyāhvasauvarcalayordvipalaṃ maricasya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.68">
                            <label>Ca.6.11.68 </label>
                            kṣīratailaghṛtānāṃ ca tryāḍhake śarkarāśate/ </l>
                        <l>kvathite tāni cūrṇāni dattvā bilvasamān guḍān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.69">
                            <label>Ca.6.11.69 </label>
                            kuryāttān bhakṣayet kṣīṇaḥ kṣataḥ śuṣkaśca mānavaḥ/ </l>
                        <l>tena sadyo rasādīnāṃ vṛddhyā puṣṭiṃ sa vindati// </l>
                        <l>iti caturthasarpirguḍāḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.11.70">
                            <label>Ca.6.11.70 </label>
                            gokṣīrārdhāḍhakaṃ sarpiḥ prasthamikṣurasāḍhakam/ </l>
                        <l>vidāryāḥ svarasātprasthaṃ rasātprasthaṃ ca taittirāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.71">
                            <label>Ca.6.11.71 </label>
                            dadyāt sidhyati tasmiṃstu piṣṭānikṣurasairimān/ </l>
                        <l>madhūkapuṣpakuḍavaṃ priyālakuḍavaṃ tathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.72">
                            <label>Ca.6.11.72 </label>
                            kuḍavārdhaṃ tugākṣīryāḥ kharjūrāṇāṃ ca viṃśatim/ </l>
                        <l>pṛthagbibhītakānāṃ ca pippalyāśca caturthikām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.73">
                            <label>Ca.6.11.73 </label>
                            triṃśatpalāni khaṇḍācca madhukāt karṣameva ca/ </l>
                        <l>tathā 'ardhapalikānyatra jīvanīyāni dāpayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.74">
                            <label>Ca.6.11.74 </label>
                            siddhe 'asmin kuḍavaṃ kṣaudraṃ śīte kṣiptvā 'atha modakān/ </l>
                        <l>kārayenmaricājājīpalacūrṇāvacūrṇitān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.75">
                            <label>Ca.6.11.75 </label>
                            vātāsṛkpittarogeṣu kṣatakāsakṣayeṣu ca/ </l>
                        <l>śuṣyatāṃ kṣīṇaśukrāṇāṃ rakte corasi saṃsthite// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.76">
                            <label>Ca.6.11.76 </label>
                            kṛśadurbalavṛddhānāṃ puṣṭivarṇabalārthinām/ </l>
                        <l>yonidoṣakṛtasrāvahatānāṃ cāpi yoṣitām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.77">
                            <label>Ca.6.11.77 </label>
                            garbhārthinīnāṃ garbhaśca sravedyāsāṃ mriyeta vā/ </l>
                        <l>dhanyā balayā hitāstābhyaḥ śukraśoṇitavardhanāḥ// </l>
                        <l>iti pañcamasarpirmodakāḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.11.78">
                            <label>Ca.6.11.78 </label>
                            bastideśe vikurvāṇe strīprasaktasya mārute/ </l>
                        <l>vātaghnān bṛṃhaṇān vṛṣyān yogāṃstasya prayojayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.79">
                            <label>Ca.6.11.79 </label>
                            śarkarāpippalīcūrṇaiḥ sarpiṣā mākṣikeṇa ca/ </l>
                        <l>saṃyuktaṃ vā śṛtaṃ kṣīraṃ pibet kāsajvarāpaham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.80">
                            <label>Ca.6.11.80 </label>
                            phalāmlaṃ sarpiṣā bhṛṣṭaṃ vidārīkṣurase śṛtam/ </l>
                        <l>strīṣu kṣīṇaḥ pibedyūṣaṃ jīvanaṃ bṛṃhaṇaṃ param// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.81">
                            <label>Ca.6.11.81 </label>
                            saktūnāṃ vastrapūtānāṃ manthaṃ kṣaudraghṛtānvitam/ </l>
                        <l>&amp;yavānnasātmyo dīptāgniḥ kṣatakṣīṇaḥ pibennaraḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.82">
                            <label>Ca.6.11.82 </label>
                            jīvanīyopasiddhaṃ vā jāṅgalaṃ ghṛtabharjitam/ </l>
                        <l>rasaṃ prayojayet kṣīṇe vyañjanārthaṃ saśarkaram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.83">
                            <label>Ca.6.11.83 </label>
                            gomahiṣyaśvanāgājaiḥ kṣīrairmāṃsarasaistathā/ </l>
                        <l>&amp;yavānnaṃ bhojayedyūṣaiḥ phalāmlairghṛtasaṃskṛtaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.84">
                            <label>Ca.6.11.84 </label>
                            dīpte 'agnau vidhireṣaḥ syānmande dīpanapācanaḥ/ </l>
                        <l>yakṣmiṇāṃ vihito grāhī bhinne śakṛti ceṣyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.85">
                            <label>Ca.6.11.85 </label>
                            palikaṃ saindhavaṃ śuṇṭhī dve ca sauvarcalāt pale/ </l>
                        <l>kuḍavāṃśāni vṛkṣāmlaṃ dāḍimaṃ patramarjakāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.86">
                            <label>Ca.6.11.86 </label>
                            ekaikaṃ maricājājyordhānyakāddve caturthike/ </l>
                        <l>śarkarāyāḥ palānyatra daśa dve ca pradāpayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.87">
                            <label>Ca.6.11.87 </label>
                            kṛtvā cūrṇamato mātrāmannapāne prayojayet/ </l>
                        <l>rocanaṃ dīpanaṃ balyaṃ pārśvārtiśvāsakāsanut// </l>
                        <l>iti saindhavādicūrṇam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.11.88">
                            <label>Ca.6.11.88 </label>
                            ekā ṣoḍaśikā dhānyāddve dve 'ajājyajamodayoḥ/ </l>
                        <l>tābhyāṃ dāḍimavṛkṣāmlaṃ dvirdviḥ sauvarcalātpalam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.89">
                            <label>Ca.6.11.89 </label>
                            śuṇṭhyāḥ karṣaṃ dadhitthasya madhyāt pañca palāni ca/ </l>
                        <l>taccūrṇaṃ ṣoḍaśapale śarkarāyā vimiśrayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.90">
                            <label>Ca.6.11.90 </label>
                            ṣāḍavo 'ayaṃ pradeyaḥ syādannapāneṣu pūrvavat/ </l>
                        <l>mandānale śakṛdbhede yakṣmiṇāmagnivardhanaḥ// </l>
                        <l>iti ṣāḍavaḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.11.91">
                            <label>Ca.6.11.91 </label>
                            pibennāgabalāmūla-&amp;mardhakarṣavivardhitam/ </l>
                        <l>palaṃ kṣīrayutaṃ māsaṃ kṣīravṛttiranannabhuk// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.92">
                            <label>Ca.6.11.92 </label>
                            eṣa prayogaḥ puṣṭyāyurbalārogyakaraḥ paraḥ/ </l>
                        <l>maṇḍūkaparṇyāḥ kalpo 'ayaṃ śuṇṭhīmadhukayostathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.93">
                            <label>Ca.6.11.93 </label>
                            yadyat saṃtarpaṇaṃ śītamavidāhi hitaṃ laghu/ </l>
                        <l>annapānaṃ niṣevyaṃ tatkṣatakṣīṇaiḥ sukhārthibhiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.94">
                            <label>Ca.6.11.94 </label>
                            yaccoktaṃ yakṣmiṇāṃ pathyaṃ kāsināṃ raktapittinām/ </l>
                        <l>tacca kuryādavekṣyāgniṃ vyādhiṃ sātmyaṃ balaṃ tathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.95">
                            <label>Ca.6.11.95 </label>
                            upekṣite bhavettasminnanubandho hi yakṣmaṇaḥ/ </l>
                        <l>prāgevāgamanāttasya tasmāttaṃ tvarayā jayet// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.6.11.96">
                        <label>Ca.6.11.96 </label>
                        tatra ślokau---</p>
                    <lg>
                        <l>kṣatakṣayasamutthānaṃ sāmānyapṛthagākṛtim/ </l>
                        <l>asādhyayāpyasādhyatvaṃ sādhyānāṃ siddhimeva ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.11.97">
                            <label>Ca.6.11.97 </label>
                            uktavāñjyeṣṭhaśiṣyāya kṣatakṣiṇacikitsite/ </l>
                        <l>tattvārthavi-&amp;dvītarajastamodoṣaḥ punarvasuḥ// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre 'aprāpte dṛḍhabalapūrite
                        cikitsitasthāne kṣatakṣīṇacikitsitaṃ nāmaikādaśo
                        'adhyāyaḥ//11//</trailer>
                </div>
                <div n="12" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>dvādaśo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.6.12.1">
                        <label>Ca.6.12.1 </label>
                        athātaḥ śvayathucikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.6.12.2">
                        <label>Ca.6.12.2 </label>
                        iti ha smāha bhāgavānātreyaḥ// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.3">
                            <label>Ca.6.12.3 </label>
                            bhiṣagvariṣṭhaṃ surasiddhajuṣṭaṃ
                            munīndramatryātmajamagniveśaḥ/ </l>
                        <l>mahāgadasya śvayathoryathāvat prakoparūpapraśamānapṛcchat//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.4">
                            <label>Ca.6.12.4 </label>
                            tasmai jagādāgadavedasindhupravartanādripravaro 'atrijastān/ </l>
                        <l>vātādibhedāttrividhasya samyaṅnijānijaikāṅgajasarvajasya// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.5">
                            <label>Ca.6.12.5 </label>
                            śuddhyāmayābhaktakṛśābalānāṃ kṣārāmlatīkṣṇoṣṇagurūpasevā/ </l>
                        <l>dadhyāmamṛcchākavirodhiduṣṭagaropasṛṣṭānnaniṣevaṇaṃ ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.6">
                            <label>Ca.6.12.6 </label>
                            arśāṃsyaceṣṭā na ca dehaśuddhirmarmopaghāto viṣamā prasūtiḥ/ </l>
                        <l>mithyopacāraḥ pratikarmaṇāṃ ca nijasya hetuḥ śvayathoḥ
                            pradiṣṭaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.7">
                            <label>Ca.6.12.7 </label>
                            bāhyāstvaco dūṣayitā 'abhighātaḥ
                            &amp;kāṣṭhāśmaśastrāgniviṣāyasādyaiḥ/ </l>
                        <l>āgantuhetuḥ trividho nijaśca sarvārdhagātrāvayavāśritatvāt//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.8">
                            <label>Ca.6.12.8 </label>
                            bāhyāḥ sirāḥ prāpya yadā kaphāsṛkpittāni saṃdūṣayatīha vāyuḥ/ </l>
                        <l>tairbaddhamārgaḥ sa tadā visarpannutsedhaliṅgaṃ śvayathuṃ
                            karoti// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.9">
                            <label>Ca.6.12.9 </label>
                            &amp;uraḥsthitairūrdhvamadhastu vāyoḥ
                            sthānasthitairmadhyagataistu madhye/ </l>
                        <l>sarvāṅgagaḥ sarvagataiḥ kvacitsthairdoṣaiḥ kvacit
                            syācchvayathustadākhyaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.10">
                            <label>Ca.6.12.10 </label>
                            ūṣmā tathā syāddavathuḥ sirāṇāmāyāma ityeva ca pūrvarūpam/ </l>
                        <l>sarvastridoṣo 'adhikadoṣaliṅgaistacchabdamabhyeti bhiṣagjitaṃ
                            ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.11">
                            <label>Ca.6.12.11 </label>
                            sagauravaṃ syādanavasthitatvaṃ sotsedhamuṣmā 'atha
                            sirātanutvam/ </l>
                        <l>salomaharṣā 'aṅgavivarṇatā ca sāmānyaliṅgaṃ śvayathoḥ
                            pradiṣṭam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.12">
                            <label>Ca.6.12.12 </label>
                            calastanutvakparuṣo 'aruṇo 'asitaḥ prasuptiharṣārtiyuto
                            'animittataḥ/ </l>
                        <l>praśāmyati pronnamati prapīḍito divābalī ca śvayathuḥ
                            samīraṇāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.13">
                            <label>Ca.6.12.13 </label>
                            mṛduḥ sagandho 'asitapītarāgavān
                            bhramajvarasvedatṛṣāmadānvitaḥ/ </l>
                        <l>ya uṣyate &amp;sparśarugakṣirāgakṛt sa pittaśotho
                            bhṛśadāhapākavān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.14">
                            <label>Ca.6.12.14 </label>
                            guruḥ sthiraḥ pāṇḍurarocakānvitaḥ
                            prasekanidrāvamivahnimāndyakṛt/ </l>
                        <l>sa kṛcchrajanmapraśamo nipīḍito na connamedrātribalī
                            kaphātmakaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.15">
                            <label>Ca.6.12.15 </label>
                            kṛśasya rogairabalasya yo bhavedupadravairvā
                            vamipūrvakairyutaḥ/ </l>
                        <l>sa hanti marmānugato 'atha rājimān parisraveddhīnabalasya
                            sarvagaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.16">
                            <label>Ca.6.12.16 </label>
                            ahīnamāṃsasya ya ekadoṣajo navo balasthasya sukhaḥ sa sādhane/ </l>
                        <l>nidānadoṣartuviparyayakramairupācarettaṃ baladoṣakālavit// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.17">
                            <label>Ca.6.12.17 </label>
                            athāmajaṃ laṅghanapācanakramairviśodhanairulbaṇadoṣamāditaḥ/ </l>
                        <l>śirogataṃ &amp;śīrṣavirecanairadho
                            virecanairūrdhvaharaistathordhvajam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.18">
                            <label>Ca.6.12.18 </label>
                            upācaret snehabhavaṃ virūkṣaṇaiḥ prakalpayet snehavidhiṃ ca
                            rūkṣaje/ </l>
                        <l>vibaddhaviṭke 'anilaje nirūhaṇaṃ ghṛtaṃ tu pittānilaje
                            satiktakam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.19">
                            <label>Ca.6.12.19 </label>
                            payaśca mūrcchāratidāhatarṣite viśodhanīye tu samūtramiṣyate/ </l>
                        <l>kaphotthitaṃ kṣārakaṭūṣṇasaṃyutaiḥ
                            samūtratakrāsavayuktibhirjayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.20">
                            <label>Ca.6.12.20 </label>
                            grāmyābjānūpaṃ piśitamabalaṃ śuṣkaśākaṃ navānnaṃ gauḍaṃ
                            piṣṭānnaṃ dadhi &amp;tilakṛtaṃ &amp;vijjalaṃ madyamamlam/ </l>
                        <l>dhānā vallūraṃ samaśanamatho gurvasātmyaṃ vidāhi svapnaṃ
                            cārātrau śvayathugadavān varjayenmaithunaṃ ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.21">
                            <label>Ca.6.12.21 </label>
                            vyoṣaṃ trivṛttiktakarohiṇī ca sāyorajaskā triphalārasena/ </l>
                        <l>pītaṃ kaphotthaṃ śamayettu śophaṃ gavyena mūtreṇa harītakī ca//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.22">
                            <label>Ca.6.12.22 </label>
                            harītakīnāgaradevadāru sukhāmbuyuktaṃ sapunarnavaṃ vā/ </l>
                        <l>sarvaṃ pibettriṣvapi mūtrayuktaṃ snātaśca jīrṇe payasā
                            'annamadyāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.23">
                            <label>Ca.6.12.23 </label>
                            punarnavānāgaramustakalkān prasthena dhīraḥ payasā
                            'akṣamātrān/ </l>
                        <l>mayūrakaṃ māgadhikāṃ samūlāṃ sanāgarāṃ vā prapibet savāte//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.24">
                            <label>Ca.6.12.24 </label>
                            dantītrivṛttryūṣaṇacitrakairvā payaḥ śṛtaṃ doṣaharaṃ pibennā/ </l>
                        <l>dviprasthamātraṃ tu palārdhikaistairardhāvaśiṣṭaṃ pavane
                            sapitte// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.25">
                            <label>Ca.6.12.25 </label>
                            saśuṇṭhipītadrurasaṃ prayojyaṃ śyāmorubūkoṣaṇasādhitaṃ vā/ </l>
                        <l>tvagdāruvarṣābhumahauṣadhairvā guḍūcikānāgaradantibhirvā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.26">
                            <label>Ca.6.12.26 </label>
                            saptāhamauṣṭraṃ tvathavā 'api māsaṃ payaḥ
                            pibedbhojanavārivarjī/ </l>
                        <l>gavyaṃ samūtraṃ mahiṣīpayo vā kṣīrāśano mūtramatho gavāṃ vā//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.27">
                            <label>Ca.6.12.27 </label>
                            takraṃ pibedvā gurubhinnavarcāḥ savyoṣasauvarcalamākṣikaṃ ca/ </l>
                        <l>guḍābhayāṃ vā guḍanāgaraṃ vā sadoṣabhinnāmavibaddhavarcāḥ//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.28">
                            <label>Ca.6.12.28 </label>
                            viḍvātasaṅge payasā rasairvā
                            &amp;prāgbhaktamadyādurubūkatailam/ </l>
                        <l>srotovibandhe 'agnirucipraṇāśe madyānyariṣṭāṃśca pibet
                            sujātān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.29">
                            <label>Ca.6.12.29 </label>
                            gaṇḍīrabhallātakacitrakāṃśca vyoṣaṃ viḍaṅgaṃ bṛhatīdvayaṃ ca/ </l>
                        <l>dviprasthikaṃ gomayapāvakena droṇe pacet
                            &amp;kurcikamastunastu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.30">
                            <label>Ca.6.12.30 </label>
                            tribhāgaśeṣaṃ ca supūtaśītaṃ droṇena tat prākṛtamastunā ca/ </l>
                        <l>sitopalāyāśca śatena yuktaṃ lipte ghaṭe citrakapippalīnām//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.31">
                            <label>Ca.6.12.31 </label>
                            vaihāyase sthāpitamādaśāhāt prayojayaṃstadvinihanti śophān/ </l>
                        <l>bhagandarārśaḥkrimikuṣṭhamehān vaivarṇyakārśyānilahikkanaṃ ca// </l>
                        <l>iti gaṇḍīrādyariṣṭaḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.12.32">
                            <label>Ca.6.12.32 </label>
                            kāśmaryadhātrīmaricābhayākṣa-&amp;drākṣāphalānāṃ ca
                            sapippalīnām/ </l>
                        <l>śataṃ śataṃ &amp;jīrṇaguḍāttulāṃ ca saṃkṣudya kumbhe madhunā
                            pralipte// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.33">
                            <label>Ca.6.12.33 </label>
                            saptāhamuṣṇe dviguṇaṃ tu śīte sthitaṃ jaladroṇayutaṃ pibennā/ </l>
                        <l>śophān vibandhān kaphavātajāṃśca nihantyariṣṭo 'aṣṭaśato
                            'agnikṛcca// </l>
                        <l>ityaṣṭaśato 'ariṣṭaḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.12.34">
                            <label>Ca.6.12.34 </label>
                            punarnave dve ca bale sapāṭhe &amp;dantīṃ guḍūcīmatha citrakaṃ
                            ca/ </l>
                        <l>nidigdhikāṃ ca triphalāni paktvā droṇāvaśeṣe salile tatastam//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.35">
                            <label>Ca.6.12.35 </label>
                            pūtvā rasaṃ dve ca guḍāt purāṇāttule madhuprasthayutaṃ
                            suśītam/ </l>
                        <l>māsaṃ nidadhyādghṛtabhājanasthaṃ palle yavānāṃ paratastu
                            māsāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.36">
                            <label>Ca.6.12.36 </label>
                            cūrṇīkṛtairardhapalāṃśikaistaṃ
                            &amp;patratvagelāmaricāmbulohaiḥ/ </l>
                        <l>gandhānvitaṃ kṣaudraghṛtapradigdhe jīrṇe pibed vyādhibalaṃ
                            samīkṣya// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.37">
                            <label>Ca.6.12.37 </label>
                            hṛtpāṇḍurogaṃ śvayathuṃ pravṛddhaṃ plīhajvarārocakamehagulmān/ </l>
                        <l>bhagandaraṃ ṣaḍjaṭharāṇi kāsaṃ śvāsaṃ
                            grahaṇyāmayakuṣṭhakaṇḍūḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.38">
                            <label>Ca.6.12.38 </label>
                            śākhānilaṃ baddhapurīṣatāṃ ca hikkāṃ kilāsaṃ ca halīmakaṃ ca/ </l>
                        <l>kṣipraṃ jayedvarṇabalāyurojastejonvito māṃsarasānnabhojī// </l>
                        <l>iti punarnavādyariṣṭaḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.12.39">
                            <label>Ca.6.12.39 </label>
                            phalatrikaṃ dīpyakacitrakau ca sapippalīloharajo viḍaṅgam/ </l>
                        <l>cūrṇīkṛtaṃ kauḍavikaṃ dviraṃśaṃ kṣaudraṃ purāṇasya tulāṃ
                            guḍasya// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.40">
                            <label>Ca.6.12.40 </label>
                            māsaṃ nidadhyādghṛtabhājanasthaṃ yaveṣu tāneva nihanti rogān/ </l>
                        <l>ye cārśasāṃ paṇḍuvikāriṇāṃ ca proktā hitāḥ śophiṣu te
                            'apyariṣṭāḥ// </l>
                        <l>iti triphalādyariṣṭaḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.12.41">
                            <label>Ca.6.12.41 </label>
                            kṛṣṇā sapāṭhā gajapippalī ca nidigdhikā citrakanāgare ca/ </l>
                        <l>sapippalīmūlarajanyajājīmustaṃ ca cūrṇaṃ sukhatoyapītam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.42">
                            <label>Ca.6.12.42 </label>
                            hanyāttridoṣaṃ cirajaṃ ca śophaṃ kalkaśca
                            bhūnimbamahauṣadhasya/ </l>
                        <l>ayorajastryūṣaṇayāvaśūkacūrṇaṃ ca pītaṃ triphalārasena// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.43">
                            <label>Ca.6.12.43 </label>
                            kṣāradvayaṃ syāllavaṇāni catvāryayorajo vyoṣaphalatrike ca/ </l>
                        <l>sapippalīmūlaviḍaṅgasāraṃ mustājamodāmaradārubilvam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.44">
                            <label>Ca.6.12.44 </label>
                            kaliṅgakāścitrakamūlapāṭhe yaṣṭyāhvayaṃ sātiviṣaṃ palāṃśam/ </l>
                        <l>sahiṅgukarṣaṃ tvaṇuśuṣkacūrṇaṃ droṇaṃ tathā mūlakaśuṇṭhakānām//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.45">
                            <label>Ca.6.12.45 </label>
                            syādbhasmanastat salilena sādhyamāloḍya
                            yāvadghanamapradagdham/ </l>
                        <l>styānaṃ tataḥ kolasamāṃ tu mātrāṃ kṛtvā suśuṣkāṃ
                            vidhinopayuñjyāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.46">
                            <label>Ca.6.12.46 </label>
                            plīhodaraśvitrahalīmakārśaḥpāṇḍvāmayārocakaśoṣaśophān/ </l>
                        <l>visūcikāgulmagarāśmarīśca saśvāsakāsāḥ praṇudet sakuṣṭhāḥ// </l>
                        <l>iti kṣāraguḍikā/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.12.47">
                            <label>Ca.6.12.47 </label>
                            prayojayedārdrakanāgaraṃ vā tulyaṃ guḍenārdhapalābhivṛddhyā/ </l>
                        <l>mātrā paraṃ pañcapalāni māsaṃ jīrṇe payo yūṣarasāśca bhaktam//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.48">
                            <label>Ca.6.12.48 </label>
                            gulmodarārśaḥśvayathupramehāñ śvāsapratiśyālasakāvipākān/ </l>
                        <l>sakāmalāśoṣamanovikārān kāsaṃ kaphaṃ caiva jayet prayogaḥ//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.49">
                            <label>Ca.6.12.49 </label>
                            rasastathaivārdrakanāgarasya peyo 'atha jīrṇe payasā
                            'annamadyāt/ </l>
                        <l>&amp;jatvaśmajaṃ ca triphalārasena hanyāttridoṣaṃ śvayathuṃ
                            prasahya// </l>
                        <l>iti śilājatuprayogaḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.12.50">
                            <label>Ca.6.12.50 </label>
                            dvipañcamūlasya pacet kaṣāye kaṃse 'abhayānāṃ ca śataṃ
                            guḍasya/ </l>
                        <l>lehe susiddhe 'atha vinīya cūrṇaṃ vyoṣaṃ
                            trisaugandhyamuṣāsthite ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.51">
                            <label>Ca.6.12.51 </label>
                            prasthārdhamātraṃ madhunaḥ suśīte kiṃcicca cūrṇādapi
                            yavaśūkāt/ </l>
                        <l>ekābhayāṃ prāśya tataśca lehācchuktiṃ nihanti śvayathuṃ
                            pravṛddham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.52">
                            <label>Ca.6.12.52 </label>
                            śvāsajvarārocakamehagulmaplīhatridoṣodarapāṇḍurogān/ </l>
                        <l>kārśyāmavātāvasṛgamlapittavaivarṇyamūtrānilaśukradoṣān// </l>
                        <l>iti kaṃsaharītakī/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.12.53">
                            <label>Ca.6.12.53 </label>
                            paṭolamūlāmaradārudantītrāyantipippalyabhayāviśālāḥ/ </l>
                        <l>yaṣṭyāhvayaṃ tiktakarohiṇī ca sacandanā syānniculāni dārvī//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.54">
                            <label>Ca.6.12.54 </label>
                            karṣonmitaistaiḥ kvathitaḥ kaṣāyo ghṛtena peyaḥ kuḍavena
                            yuktaḥ/ </l>
                        <l>vīsarpadāhajvarasannipātatṛṣṇāviṣāṇi śvayathuṃ ca hanti// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.55">
                            <label>Ca.6.12.55 </label>
                            &amp;sacitrakaṃ dhānyayavānyajājīsauvarcalaṃ
                            tryūṣaṇavetasāmlam/ </l>
                        <l>bilvāt phalaṃ dāḍimayāvaśūkau sapippalīmūlamathāpi cavyam//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.56">
                            <label>Ca.6.12.56 </label>
                            piṣṭvā 'akṣamātrāṇi jalāḍhakena paktvā ghṛtaprasthamatha
                            prayuñjyāt/arśāṃsi gulmaṃ śvayathuṃ ca kṛcchraṃ nihanti vahniṃ
                            ca karoti dīptam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.57">
                            <label>Ca.6.12.57 </label>
                            pibedghṛtaṃ vā 'aṣṭaguṇāmbusiddhaṃ sacitrakakṣāramudāravīryam/ </l>
                        <l>kalyāṇakaṃ vā 'api sapañcagavyaṃ tiktaṃ mahadvā 'apyatha
                            tiktakaṃ vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.58">
                            <label>Ca.6.12.58 </label>
                            kṣīraṃ ghaṭe citrakakalkalipte dadhyāgataṃ sādhu vimathya
                            tena/ </l>
                        <l>tajjaṃ ghṛtaṃ citrakamūlagarbhaṃ takreṇa siddhaṃ
                            śvayathughnamagryam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.59">
                            <label>Ca.6.12.59 </label>
                            &amp;arśo 'atisārānilagulmamehāṃścaitannihantyagnibalapradaṃ
                            ca/ </l>
                        <l>takreṇa cādyāt saghṛtena tena bhojyāni siddhāmathavā yavāgūm// </l>
                        <l>iti citrakaghṛtam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.12.60">
                            <label>Ca.6.12.60 </label>
                            jīvantyajājīśaṭipuṣkarāhvaiḥ sakāravīcitrakabilvamadhyaiḥ/ </l>
                        <l>sayāvaśūkairbadarapramāṇairvṛkṣāmlayuktā ghṛtatailabhṛṣṭā//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.61">
                            <label>Ca.6.12.61 </label>
                            arśo 'atisārānilagulmaśophahṛdrogamandāgnihitā yavāgūḥ/ </l>
                        <l>yā &amp;pañcakolairvidhinaiva tena siddhā bhavet sā ca samā
                            tathaiva// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.62">
                            <label>Ca.6.12.62 </label>
                            kulatthayūṣaśca sapippalīko maudgaśca satryūṣaṇayāvaśūkaḥ/ </l>
                        <l>rasastathā viṣkirajāṅgalānāṃ sakūrmagodhāśikhiśallakānām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.63">
                            <label>Ca.6.12.63 </label>
                            suvarcalā gṛñjanakaṃ paṭolaṃ savāyasīmūlakavetranimbam/ </l>
                        <l>śākārthināṃ śākamiti praśastaṃ bhojye purāṇaśca yavaḥ saśāliḥ//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.64">
                            <label>Ca.6.12.64 </label>
                            ābhyantaraṃ bheṣajamuktametadbarhirhitaṃ yacchṛṇu tadyathāvat/ </l>
                        <l>snehān pradehān pariṣecanāni svedāṃśca vātaprabalasya kuryāt//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.65">
                            <label>Ca.6.12.65 </label>
                            śaileyakuṣṭhāgurudārukauntītvakpadmakailāmbupalāśamustaiḥ/ </l>
                        <l>priyaṅguthauṇeyakahemamāṃsītālīśapatraplavapatradhānyaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.66">
                            <label>Ca.6.12.66 </label>
                            śrīveṣṭakadhyāmakapippalībhiḥ spṛkkānakhaiścaiva
                            yathopalābham/ </l>
                        <l>vātānvite 'abhyaṅgamuśanti tailaṃ siddhaṃ supiṣṭairapi ca
                            pradeham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.67">
                            <label>Ca.6.12.67 </label>
                            &amp;jalaiśca vāsārkakarañjaśigrukāśmaryapatrārjakajaiśca
                            siddhaiḥ/ </l>
                        <l>&amp;svinno mṛdūṣṇai ravitaptatoyaiḥ snātaśca
                            gandhairanulepanīyaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.68">
                            <label>Ca.6.12.68 </label>
                            savetasāḥ kṣīravatāṃ drumāṇāṃ tvacaḥ samañjiṣṭhalatāmṛṇālāḥ/ </l>
                        <l>sacandanāḥ padmakavālakau ca paitte pradehastu satailapākaḥ//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.69">
                            <label>Ca.6.12.69 </label>
                            āktasya tenāmbu raviprataptaṃ sacandanaṃ sābhayapadmakaṃ ca/ </l>
                        <l>snāne hitaṃ kṣīravatāṃ kaṣāyaḥ kṣīrodakaṃ candanalepanaṃ ca//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.70">
                            <label>Ca.6.12.70 </label>
                            kaphe tu kṛṣṇāsikatāpurāṇapiṇyākaśigrutvagumāpralepaḥ/ </l>
                        <l>kulatthaśuṇṭhījalamūtrasekaścaṇḍāgurubhyāmanulepanaṃ ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.71">
                            <label>Ca.6.12.71 </label>
                            bibhītakānāṃ phalamadhyalepaḥ sarveṣu dāhārtiharaḥ pradiṣṭaḥ/ </l>
                        <l>yaṣṭyāhvamustaiḥ sakapitthapatraiḥ sacandanaistatpiḍakāsu
                            lepaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.72">
                            <label>Ca.6.12.72 </label>
                            rāsnāvṛṣārkatriphalāviḍaṅgaṃ śigrutvaco mūṣikaparṇikā ca/ </l>
                        <l>nimbārjakau vyāghranakhaḥ sadūrvā suvarcalā tiktakarohiṇī ca//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.73">
                            <label>Ca.6.12.73 </label>
                            sakākamācī bṛhatī sakuṣṭhā punarnavā citrakanāgare ca/ </l>
                        <l>unmardanaṃ śophiṣu mūtrapiṣṭaṃ śastastathā mūlakatoyasekaḥ//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.74">
                            <label>Ca.6.12.74 </label>
                            śophāstu gātrāvayavāśritā ye te sthānadūṣyākṛtināmabhedāt/ </l>
                        <l>&amp;anekasaṃkhyāḥ katicicca teṣāṃ nidarśanārthaṃ gadato
                            nibodha// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.75">
                            <label>Ca.6.12.75 </label>
                            doṣāstrayaḥ svaiḥ kupitā nidānaiḥ kurvanti śophaṃ śirasaḥ
                            sughoram/ </l>
                        <l>antargale ghurghurikānvitaṃ ca śālūkamucchvāsanirodhakāri//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.76">
                            <label>Ca.6.12.76 </label>
                            galasya sandhau cibuke gale ca sadāharāgaḥ &amp;śvasanāsu
                            cograḥ/ </l>
                        <l>śopho bhṛśārtistu &amp;biḍālikā syāddhanyādgale cedvalayīkṛtā
                            sā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.77">
                            <label>Ca.6.12.77 </label>
                            syāttāluvidradhyapi dāharāgapākānvitastāluni sā tridoṣāt/ </l>
                        <l>jihvopariṣṭādupajihvikā syāt kaphādadhastādadhijihvikā ca//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.78">
                            <label>Ca.6.12.78 </label>
                            yo dantamāṃseṣu tu raktapittāt pāko bhavet sopakuśaḥ
                            pradiṣṭaḥ/ </l>
                        <l>syāddantavidradhyapi dantamāṃse śophaḥ
                            kaphācchoṇitasaṃcayotthaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.79">
                            <label>Ca.6.12.79 </label>
                            galasya pārśve galagaṇḍa ekaḥ syādgaṇḍamālā bahubhistu
                            gaṇḍaiḥ/ </l>
                        <l>sādhyāḥ smṛtāḥ
                            pīnasapārśvaśūlakāsajvaracchardiyutāstvasādhyāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.80">
                            <label>Ca.6.12.80 </label>
                            teṣāṃ sirākāyaśirovirekā dhūmaḥ purāṇasya ghṛtasya pānam/ </l>
                        <l>syāllaṅghanaṃ vaktrabhaveṣu cāpi pragharṣaṇaṃ syāt
                            kavalagrahaśca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.81">
                            <label>Ca.6.12.81 </label>
                            aṅgaikadeśeṣvanilādibhiḥ syāt svarūpadhārī sphuraṇaḥ sirābhiḥ/ </l>
                        <l>granthirmahānmāṃsabhavastvanartirmedobhavaḥ
                            snigdhatamaścalaśca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.82">
                            <label>Ca.6.12.82 </label>
                            saṃśodhite sveditamaśmakāṣṭhaiḥ
                            sāṅguṣṭhadaṇḍairvilayedapakvam/ </l>
                        <l>vipāṭya coddhṛtya bhiṣak sakośaṃ śastreṇa dagdhvā
                            vraṇavaccikitset// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.83">
                            <label>Ca.6.12.83 </label>
                            adagdha īṣat pariśeṣitaśca prayāti bhūyo 'api śanairvivṛddhim/ </l>
                        <l>tasmādaśeṣaḥ kuśalaiḥ samantācchedyo bhavedvīkṣya śarīradeśān//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.84">
                            <label>Ca.6.12.84 </label>
                            śeṣe kṛte pākavaśena śīryāttataḥ kṣatotthaḥ prasaredvisarpaḥ/ </l>
                        <l>upadravaṃ taṃ pravicārya &amp;tajñastairbheṣajaiḥ
                            pūrvatarairyathoktaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.85">
                            <label>Ca.6.12.85 </label>
                            &amp;nivārayedādita eva yatnādvidhānavit svasvavidhiṃ vidhāya/ </l>
                        <l>tataḥ krameṇāsya yathāvidhānaṃ vraṇaṃ vraṇajñastvarayā
                            cikitset// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.86">
                            <label>Ca.6.12.86 </label>
                            vivarjayet kukṣyudarāśritaṃ ca tathā gale marmaṇi saṃśritaṃ
                            ca/ </l>
                        <l>sthūlaḥ kharaścāpi bhavedvivarjyo yaścāpi bālasthavirābalānām//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.87">
                            <label>Ca.6.12.87 </label>
                            granthyarbudānāṃ ca yato 'aviśeṣaḥ
                            pradeśahetvākṛtidoṣadūṣyaiḥ/ </l>
                        <l>tataścikitsedbhiṣagarbudāni vidhānavidgranthicikitsitena// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.88">
                            <label>Ca.6.12.88 </label>
                            tāmrā &amp;saśūlā piḍakā bhavedyā sā cālajī nāma parisrutāgrā/ </l>
                        <l>śopho+&amp;akṣataścarmanakhāntare syānmāṃsāsradūṣī
                            bhṛśaśīghrapākaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.89">
                            <label>Ca.6.12.89 </label>
                            jvarānvitā vaṅkṣaṇakakṣajā yā vartirnirartiḥ kaṭhināyatā ca/ </l>
                        <l>vidārikā sā kaphamārutābhyāṃ teṣāṃ yathādoṣamupakramaḥ syāt//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.90">
                            <label>Ca.6.12.90 </label>
                            visrāvaṇaṃ piṇḍikayopanāhaḥ pakveṣu caiva vraṇavaccikitsā/ </l>
                        <l>visphoṭakāḥ sarvaśarīragāstu &amp;sphoṭāḥ
                            sarāgajvaratarṣayuktāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.91">
                            <label>Ca.6.12.91 </label>
                            yajñopavītapratimāḥ prabhūtāḥ pittānilābhyāṃ janitāstu
                            &amp;kakṣāḥ/ </l>
                        <l>yaścāparāḥ syuḥ piḍakāḥ prakīrṇāḥ sthūlāṇumadhyā api
                            pittajāstāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.92">
                            <label>Ca.6.12.92 </label>
                            kṣudrapramāṇāḥ piḍakāḥ śarīre sarvāṅgagāḥ sajvaradāhatṛṣṇāḥ/ </l>
                        <l>kaṇḍūyutāḥ sārucisaprasekā romāntikāḥ pittakaphāt pradiṣṭāḥ//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.93">
                            <label>Ca.6.12.93 </label>
                            yāḥ sarvagātreṣu masūramātrā masūrikāḥ pittakaphāt pradiṣṭāḥ/ </l>
                        <l>vīsarpaśāntyai vihitā kriyā yā tāṃ &amp;teṣu kuṣṭhe ca hitāṃ
                            vidadhyāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.94">
                            <label>Ca.6.12.94 </label>
                            &amp;bradhno 'anilādyairvṛṣaṇe svaliṅgairantraṃ nireti
                            praviśenmuhuśca/ </l>
                        <l>mūtreṇa pūrṇaṃ mṛdu medasā cet snigdhaṃ ca vidyāt kaṭhinaṃ ca
                            śotham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.95">
                            <label>Ca.6.12.95 </label>
                            virecanābhyaṅganiruhalepāḥ pakveṣu caiva vraṇavaccikitsā/ </l>
                        <l>&amp;syānmūtrasekaḥ kaphajaṃ vipaṭya viśodhya sīvyedvraṇavacca
                            pakvam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.96">
                            <label>Ca.6.12.96 </label>
                            &amp;krimyasthisūkṣmakṣaṇanavyavāyapravāhaṇānyutkaṭakāśvapṛṣṭhaiḥ/ </l>
                        <l>gudasya pārśve piḍakā bhṛśārtiḥ pakvaprabhinnā tu bhagandaraḥ
                            syāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.97">
                            <label>Ca.6.12.97 </label>
                            virecanaṃ caiṣaṇapāṭanaṃ ca viśuddhamārgasya ca tailadāhaḥ/ </l>
                        <l>syāt kṣārasūtreṇa &amp;supācitena chinnasya cāsya
                            vraṇavaccikitsā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.98">
                            <label>Ca.6.12.98 </label>
                            &amp;jaṅghāsu piṇḍīprapadopariṣṭāt syācchlīpadaṃ
                            māṃsakaphāsradoṣāt/ </l>
                        <l>sirākaphaghnaśca vidhiḥ samagrastatreṣyate sarṣapalepanaṃ ca//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.99">
                            <label>Ca.6.12.99 </label>
                            mandāstu pittaprabalāḥ praduṣṭā doṣāḥ sutīvraṃ tanuraktapākam/ </l>
                        <l>kurvānti śothaṃ jvaratarṣayuktaṃ visarpaṇaṃ
                            jālakagardabhākhyam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.100">
                            <label>Ca.6.12.100 </label>
                            vilaṅghanaṃ raktavimokṣaṇaṃ ca virūkṣaṇaṃ kāyaviśodhanaṃ ca/ </l>
                        <l>dhātrīprayogāñ śiśirān pradehān kuryāt sadā jālakagardabhasya//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.101">
                            <label>Ca.6.12.101 </label>
                            evaṃviddhāṃścāpyaparān parīkṣyaśothaprakārānanilādiliṅgaiḥ/ </l>
                        <l>śāntiṃ nayeddoṣaharairyathāsvamālepanacchedanabhedadāhaiḥ//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.12.102">
                            <label>Ca.6.12.102 </label>
                            prāyo 'abhighātādanilaḥ saraktaḥ śothaṃ sarāgaṃ prakaroti
                            tatra/ </l>
                        <l>vīsarpanunmārutaraktanucca kāryaṃ viṣaghnaṃ viṣaje ca karma//
                        </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.6.12-103">
                        <label>Ca.6.12-103 </label>
                        tatra ślokaḥ---</p>
                    <lg>
                        <l>trividhasya doṣabhedāt sarvārdhāvayavagātrabhedācca/ </l>
                        <l>&amp;śvayathordvividhasya tathā liṅgāni cikitsitaṃ coktam//
                        </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre 'aprāpte dṛḍhabalasaṃpūrite
                        cikitsāsthāne śvayathucikitsitaṃ nāma dvādaśo
                        'adhyāyaḥ//12//</trailer>
                </div>
                <div n="13" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>trayodaśo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.6.13.1">
                        <label>Ca.6.13.1 </label>
                        athāta udaracikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.6.13.2">
                        <label>Ca.6.13.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.3">
                            <label>Ca.6.13.3 </label>
                            siddhavidyādharākīrṇe kailāse nandanopame/ </l>
                        <l>tapyamānaṃ tapastīvraṃ sākṣāddharmamiva sthitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.4">
                            <label>Ca.6.13.4 </label>
                            āyurvedavidāṃ śreṣṭhaṃ bhiṣagvidyāpravartakam/ </l>
                        <l>punarvasuṃ jitātmānamagniveśo 'abravīdvacaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.5">
                            <label>Ca.6.13.5 </label>
                            bhagavannudarairduḥkhairdṛśyante hyārditā narāḥ/ </l>
                        <l>śuṣkavaktrāḥ kṛśairgātrairādhmātodarakukṣayaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.6">
                            <label>Ca.6.13.6 </label>
                            pranaṣṭānnibalāhārāḥ sarvaceṣṭāsvanīśvarāḥ/ </l>
                        <l>dīnāḥ pratikriyābhāvājjahato 'asūnanāthavat// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.7">
                            <label>Ca.6.13.7 </label>
                            teṣāmāyatanaṃ saṃkhyāṃ prāgrūpākṛtibheṣajam/ </l>
                        <l>yathāvacchrotumicchāmi guruṇā samyagīritam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.8">
                            <label>Ca.6.13.8 </label>
                            sarvabhūtahitāyarṣiḥ śiṣyeṇaivaṃ pracoditaḥ/ </l>
                        <l>sarvabhūtahitaṃ vākyaṃ vyāhartumupacakrame// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.9">
                            <label>Ca.6.13.9 </label>
                            agnidoṣānmanuṣyāṇāṃ rogasaṅghāḥ pṛthagvidhāḥ/ </l>
                        <l>malavṛddhyā pravartante viśeṣeṇodarāṇi tu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.10">
                            <label>Ca.6.13.10 </label>
                            mande 'agnau malinairbhuktairapākāddoṣasaṃcayaḥ/ </l>
                        <l>prāṇāgnyapānān saṃdūṣya mārgānruddhvā 'adharottarān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.11">
                            <label>Ca.6.13.11 </label>
                            tvaṅmāṃsāntaramāgamya kukṣimādhmāpayan bhṛśam/ </l>
                        <l>janayatyudaraṃ tasya hetuṃ śṛṇu salakṣaṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.12">
                            <label>Ca.6.13.12 </label>
                            atyuṣṇalavaṇakṣāravidāhyamlagarāśanāt/ </l>
                        <l>mithyāsaṃsarjanādrūkṣaviruddhāśucibhojanāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.13">
                            <label>Ca.6.13.13 </label>
                            plīhārśograhaṇīdoṣakarśanāt karmavibhramāt/ </l>
                        <l>kliṣṭānāmapratīkārādraukṣyādvegavidhāraṇāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.14">
                            <label>Ca.6.13.14 </label>
                            srotasāṃ dūṣaṇādāmāt saṃkṣobhādatipūraṇāt/ </l>
                        <l>arśobālaśakṛdrodhādantrasphuṭanabhedanāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.15">
                            <label>Ca.6.13.15 </label>
                            atisaṃcitadoṣāṇāṃ pāpaṃ karma ca kurvatām/ </l>
                        <l>udarāṇyupajāyante mandāgnīnāṃ viśeṣataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.16">
                            <label>Ca.6.13.16 </label>
                            kṣunnāśaḥ svādvatisnigdhagurvannaṃ pacyate cirāt/ </l>
                        <l>bhuktaṃ vidahyate sarvaṃ jīrṇājīrṇaṃ na vetti ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.17">
                            <label>Ca.6.13.17 </label>
                            sahate nātisauhityamīṣacchophaśca pādayoḥ/ </l>
                        <l>śaśvadbalakṣayo 'alpe 'api vyāyāme śvāsamṛcchati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.18">
                            <label>Ca.6.13.18 </label>
                            vṛddhiḥ &amp;purīṣanicayo rūkṣodāvartahetukā/ </l>
                        <l>bastisandhau rugādhmānaṃ vardhate pāṭhyate 'api ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.19">
                            <label>Ca.6.13.19 </label>
                            ātanyate ca &amp;jaṭharamapi laghvalpabhojanāt/ </l>
                        <l>rājījanma valīnāśa iti liṅgaṃ bhaviṣyatām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.20">
                            <label>Ca.6.13.20 </label>
                            ruddhvā svedāmbuvāhīni doṣāḥ srotāṃsi saṃcitāḥ/ </l>
                        <l>prāṇāgnyapānān saṃdūṣya janayantyudaraṃ nṛṇām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.21">
                            <label>Ca.6.13.21 </label>
                            kukṣerādhmānamāṭopaḥ śophaḥ pādakarasya ca/ </l>
                        <l>mando 'agniḥ ślakṣṇagaṇḍatvaṃ kārśyaṃ codaralakṣaṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.22">
                            <label>Ca.6.13.22 </label>
                            pṛthagdoṣaiḥ samastaiśca plīhabaddhakṣatodakaiḥ/ </l>
                        <l>saṃbhavantyudarāṇyaṣṭau teṣāṃ liṅgāṃ pṛthak śṛṇu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.23">
                            <label>Ca.6.13.23 </label>
                            rūkṣālpabhojanāyāsavegodāvartakarśanaiḥ/ </l>
                        <l>vāyuḥ prakupitaḥ kukṣihṛdbastigudamārgagaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.24">
                            <label>Ca.6.13.24 </label>
                            hatvā 'agniṃ kaphamuddhūya tena ruddhagatistataḥ/ </l>
                        <l>ācinotyudaraṃ jantostvaṅmāṃsāntaramāśritaḥ// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.6.13.25">
                        <label>Ca.6.13.25 </label>
                        tasya rūpāṇi---kukṣipāṇipādavṛṣaṇaśvayathuḥ, udaravipāṭanam,
                        aniyatau ca vṛddhihrāsau,
                        kukṣipārśvaśūlodāvartāṅgamardaparvabhedaśuṣkakāsakārśyadaurbalyārocakāvipākāḥ,
                        adhogurutvaṃ, vātavarcomūtrasaṅgaḥ, śyāvāruṇatvaṃ ca
                        nakhanayanavadanatvaṅmūtravarcasām, api codaraṃ
                        tanvasitarājīsirāsaṃtatam, āhatamādhmātadṛtiśabdavadbhavati,
                        vāyuścordhvamadhastiryak ca saśūlaśabdaścarati, etadvātodaramiti
                        vidyāt// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.26">
                            <label>Ca.6.13.26 </label>
                            kaṭvamlalavaṇātyuṣṇatīkṣṇāgnyātapasevanaiḥ/ </l>
                        <l>vidāhyadhyaśanājīrṇaiścāśu pittaṃ samācitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.27">
                            <label>Ca.6.13.27 </label>
                            prāpyānilakaphau ruddhvā mārgamunmārgamāsthitam/ </l>
                        <l>nihantyāmāśaye vahniṃ janayatyudaraṃ tataḥ// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.6.13.28">
                        <label>Ca.6.13.28 </label>
                        tasya rūpāṇi---dāhajvaratṛṣṇāmūrcchātīsārabhramāḥ, kaṭukāsyatvaṃ,
                        &amp;haritaharidratvaṃ ca nakhanayanavadanatvaṅmūtravarcasām, api
                        codaraṃ nīlapītahāridraharitatāmrarājīsirāvanaddhaṃ, dahyate,
                        dūyate, dhūpyate, ūṣmāyate, svidyate, klidyate, mṛdusparśaṃ
                        kṣiprapākaṃ ca bhavati; etat pittodaramiti vidyāt// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.29">
                            <label>Ca.6.13.29 </label>
                            avyāyāmadivāsvapnasvādvatisnigdhapicchilaiḥ/ </l>
                        <l>dadhidugdhaudakānūpamāṃsaiścāpyatisevitaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.30">
                            <label>Ca.6.13.30 </label>
                            kruddhena śleṣmaṇā srotaḥsvāvṛteṣvāvṛto 'anilaḥ/ </l>
                        <l>tameva pīḍayan kuryādudaraṃ &amp;bahirantragaḥ// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.6.13.31">
                        <label>Ca.6.13.31 </label>
                        tasya rūpāṇi---gauravārocakāvipākāṅgamardāḥ, suptiḥ,
                        pāṇipādamuṣkoruśophaḥ, utkleśanidrākāsaśvāsāḥ, śuklatvaṃ ca
                        nakhanayanavadanatvaṅmūtravarcasām; api codaraṃ
                        śuklarājīsirāsaṃtataṃ, guru, stimitaṃ, sthiraṃ, kaṭhinaṃ ca
                        bhavati; etacchleṣmodaramiti vidyāt// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.32">
                            <label>Ca.6.13.32 </label>
                            durbalāgnerapathyāmavirodhigurubhojanaiḥ/ </l>
                        <l>strīdattaiśca rajoromaviṇmūtrāsthinakhādibhiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.33">
                            <label>Ca.6.13.33 </label>
                            viṣaiśca mandairvātādyāḥ kupitāḥ saṃcayaṃ trayaḥ/ </l>
                        <l>śanaiḥ koṣṭhe prakurvanto janayantyudaraṃ nṛṇām// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.6.13.34">
                        <label>Ca.6.13.34 </label>
                        tasya rūpāṇi---sarveṣāmeva doṣāṇāṃ samastāni liṅgānyupalabhyante,
                        varṇāśca sarve nakhādiṣu, udaramapi nānāvarṇarājīsirāsaṃtataṃ
                        bhavati; etat sannipātodaramiti vidyāt// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.35">
                            <label>Ca.6.13.35 </label>
                            aśitasyātisaṃkṣobhādyānayānāticeṣṭitaiḥ/ </l>
                        <l>ativyavāyabhārādhvavamanavyādhikarśanaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.36">
                            <label>Ca.6.13.36 </label>
                            vāmapārśvāśritaḥ plīhā cyutaḥ sthānāt pravardhate/ </l>
                        <l>śoṇitaṃ vā rasādibhyo vivṛddhaṃ taṃ vivardhayet// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.6.13.37">
                        <label>Ca.6.13.37 </label>
                        tasya plīhā kaṭhino+&amp;aṣṭhīlevādau vardhamānaḥ
                        kacchapasaṃsthāna upalabhyate; sa copekṣitaḥ krameṇa kukṣiṃ
                        jaṭharamagnyadhiṣṭhānaṃ ca parikṣipannudaramabhinirvartayati// </p>
                    <p xml:id="Ca.6.13.38">
                        <label>Ca.6.13.38 </label>
                        tasya
                        rūpāṇi---daurbalyārocakāvipākavarcomūtragrahatamaḥpraveśapipāsāṅgamardacchardimūrcchāṅgasādakāsaśvāsamṛdujvarānāhāgnināśakārśyāsyavairasyaparvabhedakoṣṭhavātaśūlāni,
                        api codaramaruṇavarṇaṃ vivarṇaṃ vā
                        nīlaharitahāridrarājimadbhavati; evameva yakṛdapi
                        dakṣiṇapārśvasthaṃ kuryāt, tulyahetuliṅgauṣadhatvāttasya
                        plīhajaṭhara evāvarodha iti; etat plīhodaramiti vidyāt// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.39">
                            <label>Ca.6.13.39 </label>
                            pakṣmabālaiḥ sahānnena bhuktairbaddhāyane gude/ </l>
                        <l>udāvartaistathā 'arśobhirantrasaṃmūrcchanena vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.40">
                            <label>Ca.6.13.40 </label>
                            apāno mārgasaṃrodhāddhatvā 'agniṃ kupito 'anilaḥ/ </l>
                        <l>varcaḥpittakaphān ruddhvā janayatyudaraṃ tataḥ// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.6.13.41">
                        <label>Ca.6.13.41 </label>
                        tasya
                        rūpāṇi---tṛṣṇādāhajvaramukhatāluśoṣorusādakāsaśvāsadaurbalyārocakāvipākavarcomūtrasaṅgādhmānacchardikṣavathuśirohṛnnābhigudaśūlāni,
                        api codaraṃ mūṭhavātaṃ sthiramaruṇaṃ nīlarāji sirāvanaddharājikaṃ
                        vā prāyo nābhyupari gopucchavadabhinirvartata iti;
                        etadbaddhagudodaramiti vidyāt//</p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.42">
                            <label>Ca.6.13.42 </label>
                            śarkarātṛṇakāṣṭhāsthikaṇṭakairannasaṃyutaiḥ/ </l>
                        <l>bhidyetāntraṃ yadā bhuktairjṛmbhayā 'atyaśanena vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.43">
                            <label>Ca.6.13.43 </label>
                            pākaṃ gacchedrasastebhyaśchidrebhyaḥ prasravadbahiḥ/ </l>
                        <l>pūrayan gudamantraṃ ca janayatyudaraṃ tataḥ// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.6.13.44">
                        <label>Ca.6.13.44 </label>
                        tasya rūpāṇi---tadadho nābhyāḥ prāyo 'abhivardhamānamudakodaraṃ
                        bhavati, yathābalaṃ ca doṣāṇāṃ rūpāṇi darśayati, api cāturaḥ
                        salohitanīlapītapicchilakuṇapagandhyāmavarca upaveśate,
                        hikkāśvāsakāsatṛṣṇāpramehārocakāvipākadaurbalyaparītaśca bhavati;
                        etacchidrodaramiti vidyāt// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.45">
                            <label>Ca.6.13.45 </label>
                            snehapītasya mandāgneḥ kṣīṇasyātikṛśasya vā/ </l>
                        <l>atyambupānānnaṣṭe 'agnau mārutaḥ klomni saṃsthitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.46">
                            <label>Ca.6.13.46 </label>
                            srotaḥsu ruddhamārgeṣu kaphaścodakamūrcchitaḥ/ </l>
                        <l>vardhayetāṃ tadevāmbu svasthānādudarāya tau// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.6.13.47">
                        <label>Ca.6.13.47 </label>
                        tasya
                        rūpāṇi---anannakāṅkṣāpipāsāgudasrāvaśūlaśvāsakāsadaurbalyāni, api
                        codaraṃ nānāvarṇarājisirāsaṃtatamudakapūrṇadṛtikṣobhasaṃsparśaṃ
                        bhavati, etadudakodaramiti vidyāt// </p>
                    <p xml:id="Ca.6.13.48">
                        <label>Ca.6.13.48 </label>
                        tatra acirotpannamanupadravamanudakamaprāptamudaraṃ
                        tvaramāṇaścikitset; upekṣitānāṃ hyeṣāṃ doṣāḥ svasthānādapavṛttā
                        paripākāddravībhūtāḥ sandhīn srotāṃsi copakledayanti, svedaśca
                        bāhyeṣu srotaḥsu
                        pratihatagatistaryagavatiṣṭhamānastadevodakamāpyāyayati; tatra
                        piccotpattau maṇḍalamudaraṃ guru stimitamākoṭhitamaśabdaṃ
                        mṛdusparśamapagatarājīkamākrāntaṃ nābhyāmevopasarpati/ </p>
                    <p>tato 'anantaramudakaprādurbhāvaḥ/ </p>
                    <p>tasya rūpāṇi---kukṣeratimātravṛddhiḥ, sirāntardhanagamanam,
                        udakapūrṇadṛtisaṃkṣobhasaṃsparśatvaṃ ca// </p>
                    <p xml:id="Ca.6.13.49">
                        <label>Ca.6.13.49 </label>
                        tadā++āturamupadravāḥ
                        spṛśanti---chardyatīsāratamakatṛṣṇāśvāsakāsahikkādaurbalyapārśvaśūlarucisvaramedamūtrasaṅgādayaḥ;
                        tathāvidhamacikitsyaṃ vidyāditi// </p>
                    <p xml:id="Ca.6.13.50">
                        <label>Ca.6.13.50 </label>
                        bhavanti cātra---</p>
                    <lg>
                        <l>vātātpittātkaphāt plīhnaḥ sannipātāttathodakāt/ </l>
                        <l>paraṃ paraṃ kṛcchrataramudaraṃ bhiṣagādiśet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.51">
                            <label>Ca.6.13.51 </label>
                            pakṣādbaddhagudaṃ tūrdhvaṃ sarvaṃ jātodakaṃ tathā/ </l>
                        <l>prāyo bhavatyabhāvāya cchidrāntraṃ codaraṃ nṛṇām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.52">
                            <label>Ca.6.13.52 </label>
                            śūnākṣaṃ kuṭilopasthamupaklinnatanutvacam/ </l>
                        <l>balaśoṇitamāṃsāgniparikṣīṇaṃ ca varjayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.53">
                            <label>Ca.6.13.53 </label>
                            śvayathuḥ sarvamarmotthaḥ śvāso hikkā 'aruciḥ satṛṭ/ </l>
                        <l>mūrcchā cchardiratīsāro nihantyudariṇaṃ naram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.54">
                            <label>Ca.6.13.54 </label>
                            janmanaivodaraṃ sarvaṃ prāyaḥ kṛcchratamaṃ matam/ </l>
                        <l>balinastadajātāmbu yatnasādhyaṃ navotthitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.55">
                            <label>Ca.6.13.55 </label>
                            &amp;ajātaśothamaruṇaṃ saśabdaṃ nātibhārikam/ </l>
                        <l>sadā &amp;guḍaguḍāyacca sirājālagavākṣitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.56">
                            <label>Ca.6.13.56 </label>
                            nābhiṃ viṣṭabhya &amp;pāyau tu vegaṃ kṛtvā praṇaśyati/ </l>
                        <l>hṛnnābhivaṅkṣaṇakaṭīgudapratyekaśūlinaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.57">
                            <label>Ca.6.13.57 </label>
                            karkaśaṃ sṛjayo vātaṃ nātimande ca pāvake/ </l>
                        <l>&amp;lolasyāvirase cāsye mūtre 'alpe saṃhate viṣi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.58">
                            <label>Ca.6.13.58 </label>
                            ajātodakamityetairliṅgairvijñāya tattvataḥ/ </l>
                        <l>upākramidbhiṣagdoṣabalakālaviśeṣavit// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.59">
                            <label>Ca.6.13.59 </label>
                            vātodaraṃ balamataḥ pūrvaṃ snehairupācaret/ </l>
                        <l>snigdhāya sveditāṅgāya dadyāt snehavirecanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.60">
                            <label>Ca.6.13.60 </label>
                            hṛte doṣe parimlānaṃ veṣṭayedvāsasodaram/ </l>
                        <l>tathā 'asyānavakāśatvādvāyurnādhmāpayet punaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.61">
                            <label>Ca.6.13.61 </label>
                            doṣātimātropacayāt srotomārganirodhanāt/ </l>
                        <l>saṃbhavatyudaraṃ tasmānnityameva virecayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.62">
                            <label>Ca.6.13.62 </label>
                            śuddhaṃ saṃsṛjya ca kṣīraṃ balārthaṃ pāyayettu tam/ </l>
                        <l>prāgutkleśānnivartyaṃ ca bale labdhe kramāt payaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.63">
                            <label>Ca.6.13.63 </label>
                            yūṣai rasairvā mandāmlalavaṇairedhitānalam/ </l>
                        <l>sodāvartaṃ punaḥ snigdhaṃ svinnamāsthāpayennaram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.64">
                            <label>Ca.6.13.64 </label>
                            sphuraṇākṣepasandhyasthipārśvapṛṣṭhatrikārtiṣu/ </l>
                        <l>dīptāgniṃ baddhaviṅvātaṃ rūkṣamapyanuvāsayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.65">
                            <label>Ca.6.13.65 </label>
                            tīkṣṇādhobhāgayukto 'asya virūho dāśamūlikaḥ/ </l>
                        <l>vātaghnāmlaśṛtairaṇḍatilatailānuvāsanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.66">
                            <label>Ca.6.13.66 </label>
                            avirecyaṃ tu yaṃ vidyāddurbalaṃ sthaviraṃ śiśum/ </l>
                        <l>sukumāraṃ prakṛtyā 'alpadoṣaṃ vā 'atholbaṇānilam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.67">
                            <label>Ca.6.13.67 </label>
                            taṃ bhiṣak śamanaiḥ sarpiryūṣamāṃsarasaudanaiḥ/ </l>
                        <l>bastyabhyaṅgānuvāsaiśca kṣīraiścopācaredbudhaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.68">
                            <label>Ca.6.13.68 </label>
                            pittodare tu balinaṃ pūrvameva virenayet/ </l>
                        <l>durbalaṃ tvanuvāsyādau śodhayet kṣīrabastinā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.69">
                            <label>Ca.6.13.69 </label>
                            saṃjātabalakāyāgniṃ punaḥ snigdhaṃ virecayet/ </l>
                        <l>payasā satrivṛtkalkenorubūkaśṛtena vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.70">
                            <label>Ca.6.13.70 </label>
                            sātalātrāyamāṇābhyāṃ śṛtenāragvadhena vā/ </l>
                        <l>sakaphe vā samūtreṇa savāte tiktasarpiṣā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.71">
                            <label>Ca.6.13.71 </label>
                            punaḥ kṣīraprayogaṃ ca bastikarma virecanam/ </l>
                        <l>krameṇa dhruvamātiṣṭhan yuktaḥ pittodaraṃ jayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.72">
                            <label>Ca.6.13.72 </label>
                            snigdhaṃ svinnaṃ viśuddhaṃ tu kaphodariṇamāturam/ </l>
                        <l>saṃsarjayet kaṭukṣārayuktairannaiḥ kaphāpahaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.73">
                            <label>Ca.6.13.73 </label>
                            gomūtrāriṣṭapānaiśca cūrṇāyaskṛtibhistathā/ </l>
                        <l>sakṣāraistailapānaiśca śamayettu kaphodaram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.74">
                            <label>Ca.6.13.74 </label>
                            sannipātodare sarvā yathoktāḥ kārayet kriyāḥ/ </l>
                        <l>sopadravaṃ tu nirvṛttaṃ pratyākhyeyaṃ vijānatā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.75">
                            <label>Ca.6.13.75 </label>
                            udāvartarujānāhairdāhamohatṛṣājvaraiḥ/ </l>
                        <l>gauravārucikāṭhinyaiścānilādīn yathākramam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.76">
                            <label>Ca.6.13.76 </label>
                            liṅgaiḥ &amp;plīhnyadhikān dṛṣṭvā raktaṃ cāpi svalakṣaṇaiḥ/ </l>
                        <l>cikitsāṃ saṃprakurvīta yathādoṣaṃ yathābalam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.77">
                            <label>Ca.6.13.77 </label>
                            snehaṃ svedaṃ virekaṃ ca nirūhamanuvāsanam/ </l>
                        <l>samīkṣya kārayedbāhau vāne vā vyadhayet sirām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.78">
                            <label>Ca.6.13.78 </label>
                            ṣaṭpalaṃ pāyayet sarpiḥ pippalīrvā prayojayet/ </l>
                        <l>saguḍāmabhayāṃ vā 'api kṣārāriṣṭagaṇāṃstathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.79">
                            <label>Ca.6.13.79 </label>
                            eṣa kriyākramaḥ prokto yogān saṃśamanāñchṛṇu/ </l>
                        <l>pippalī nāgaraṃ dantī citrakaṃ dviguṇābhayam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.80">
                            <label>Ca.6.13.80 </label>
                            viḍaṅgāṃśayutaṃ cūrṇametaduṣṇāmbunā pibet/ </l>
                        <l>viḍaṅgaṃ citrakaṃ śuṇṭhīṃ saghṛtāṃ saindhavaṃ vacām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.81">
                            <label>Ca.6.13.81 </label>
                            dagdhvā kapāle payasā gulmaplīhāpahaṃ pibet/ </l>
                        <l>rohītakalatānāṃ tu kāṇḍakānabhayājale// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.82">
                            <label>Ca.6.13.82 </label>
                            mūtre vā sunuyāttacca saptarātrasthitaṃ pibet/ </l>
                        <l>kāmalāgulmamehārśaḥplīhasarvodarakrimīn// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.83">
                            <label>Ca.6.13.83 </label>
                            sa hanyājjāṅgalarasairjīrṇe syāccātra bhojanam/ </l>
                        <l>rohītakatvacaḥ kṛtvā palānāṃ pañcaviṃśatim// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.84">
                            <label>Ca.6.13.84 </label>
                            koladviprasthasaṃyuktaṃ kaṣāyamupakalpayet/ </l>
                        <l>palikaiḥ pañcakolaistu taiḥ sarvaiścāpi tulyayā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.85">
                            <label>Ca.6.13.85 </label>
                            rohītakatvacā piṣṭairghṛtaprasthaṃ vipācayet/ </l>
                        <l>plīhābhivṛddhiṃ śamayatyetadāśu prayojitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.86">
                            <label>Ca.6.13.86 </label>
                            tathā gulmodaraśvāsakrimipāṇḍutvakāmalāḥ/ </l>
                        <l>agnikarma ca kurvīta bhiṣagvātakapholbaṇe// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.87">
                            <label>Ca.6.13.87 </label>
                            paittike jīvanīyāni sarpīṣi kṣīrabastayaḥ/ </l>
                        <l>raktāvasekaḥ saṃśuddhiḥ kṣīrapānaṃ ca śasyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.88">
                            <label>Ca.6.13.88 </label>
                            yūṣairmāṃsarasaiścāpi dīpanīyasamāyutaiḥ/ </l>
                        <l>yakṛti plīhavat sarvaṃ tulyatvādbheṣajaṃ matam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.89">
                            <label>Ca.6.13.89 </label>
                            laghūnyannāni saṃsṛjya dadyāt plīhodare bhiṣak/ </l>
                        <l>svinnāya baddhodariṇe mūtratīkṣṇauṣadhānvitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.90">
                            <label>Ca.6.13.90 </label>
                            satailalavaṇaṃ dadyānnirūhaṃ sānuvāsanam/ </l>
                        <l>parisraṃsīni cānnāni tīkṣṇaṃ caiva virecanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.91">
                            <label>Ca.6.13.91 </label>
                            udāvartaharaṃ karma kāryaṃ vātaghnameva ca/ </l>
                        <l>chidrodaramṛte svedācchleṣmodaravadācaret// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.92">
                            <label>Ca.6.13.92 </label>
                            jātaṃ jātaṃ jalaṃ srāvyamevaṃ tadyāpayedbhiṣak/ </l>
                        <l>tṛṣṇākāsajvarārtaṃ tu kṣīṇamāṃsāgnibhojanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.93">
                            <label>Ca.6.13.93 </label>
                            varjayecchvāsinaṃ tadvacchūlinaṃ durbalendriyam/ </l>
                        <l>apāṃ doṣaharāṇyādau pradadyādudakodare// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.94">
                            <label>Ca.6.13.94 </label>
                            mūtrayuktāni tīkṣṇāni vividhakṣāravanti ca/ </l>
                        <l>dīpanīyaiḥ kaphaghnaiśca tamāhārairupācaret// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.95">
                            <label>Ca.6.13.95 </label>
                            dravebhyaścodakādibhyo niyacchedanupūrvaśaḥ/ </l>
                        <l>sarvamevodaraṃ prāyo doṣasaṅghātajaṃ matam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.96">
                            <label>Ca.6.13.96 </label>
                            tasmāttridoṣaśamanīṃ kriyāṃ sarvatra kārayet/ </l>
                        <l>doṣaiḥ kukṣau hi sṃpūrṇe vahnirmandatvamṛcchati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.97">
                            <label>Ca.6.13.97 </label>
                            tasmādbhojyāni bhojyāni dīpanāni laghūni ca/ </l>
                        <l>raktaśālān yavānmudgāñjāṅgalāṃśca mṛgadvijān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.98">
                            <label>Ca.6.13.98 </label>
                            payomūtrāsavāriṣṭānmadhusīdhuṃ tathā surām/ </l>
                        <l>yavāgūmodanaṃ vā 'api yūṣairadyādrasairapi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.99">
                            <label>Ca.6.13.99 </label>
                            mandāmlasnehakaṭubhiḥ pañcamūlopasādhitaiḥ/ </l>
                        <l>audakānūpajaṃ māṃsaṃ śākaṃ piṣṭakṛtaṃ tilān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.100">
                            <label>Ca.6.13.100 </label>
                            vyāyāmādhvadivāsvapnaṃ yānayānaṃ ca varjayet/ </l>
                        <l>tathoṣṇalavaṇāmlāni vidāhīni gurūṇi ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.101">
                            <label>Ca.6.13.101 </label>
                            nādyādannāni jaṭharī toyapānaṃ ca varjayet/ </l>
                        <l>nātisāndraṃ hitaṃ pāne svādu takramapelavam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.102">
                            <label>Ca.6.13.102 </label>
                            tryūṣaṇakṣāralavaṇairyuktaṃ tu nicayodarī/ </l>
                        <l>vātodarī pibettakraṃ pippalīlavaṇānvitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.103">
                            <label>Ca.6.13.103 </label>
                            &amp;śarkarāmadhukopetaṃ svādu pittodarī pibet/ </l>
                        <l>yavānīsaindhavājājīvyoṣayuktaṃ kaphodarī// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.104">
                            <label>Ca.6.13.104 </label>
                            pibenmadhuyutaṃ takraṃ &amp;kavoṣṇaṃ nātipelavam/ </l>
                        <l>madhutailavacāśuṇṭhīśatāhvākuṣṭhasaindhavaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.105">
                            <label>Ca.6.13.105 </label>
                            yuktaṃ plīhodarī jātaṃ savyoṣaṃ tūdakodarī/ </l>
                        <l>baddhodarī tu hapuṣāyavānyajājisaindhavaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.106">
                            <label>Ca.6.13.106 </label>
                            pibecchidrodarī takraṃ pippalīkṣaudrasaṃyutam/ </l>
                        <l>gauravārocakārtānāṃ samandāgnyatisāriṇām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.107">
                            <label>Ca.6.13.107 </label>
                            takraṃ vātakaphārtānāmamṛtatvāya kalpate/ </l>
                        <l>śophānāhārtitṛṇmūrcchāpīḍite kārabhaṃ payaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.108">
                            <label>Ca.6.13.108 </label>
                            śuddhānāṃ kṣāmadehānāṃ gavyaṃ chāgaṃ samāhiṣam/ </l>
                        <l>devadārupalāśārkahastipippaliśigrukaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.109">
                            <label>Ca.6.13.109 </label>
                            sāśvagandhaiḥ sagomūtraiḥ pradihyādudaraṃ samaiḥ/ </l>
                        <l>vṛścikālīṃ vacāṃ kuṣṭhaṃ pañcamūlīṃ punarnavām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.110">
                            <label>Ca.6.13.110 </label>
                            &amp;bhūtīkaṃ nāgaraṃ dhānyaṃ jale paktvā 'avasecayet/ </l>
                        <l>palāśaṃ kattṛṇaṃ rāsnāṃ tadvat paktvā 'avasecayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.111">
                            <label>Ca.6.13.111 </label>
                            mūtraṇyaṣṭāvudariṇāṃ seke pāne ca yojayet/ </l>
                        <l>rūkṣāṇāṃ bahuvātānāṃ tathā saṃśodhanārthinām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.112">
                            <label>Ca.6.13.112 </label>
                            dīpanīyāni sarpīṃṣi jaṭharaghnāni cakṣmāhe/ </l>
                        <l>pippalīpippalīmūlacavyacitrakanāgaraiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.113">
                            <label>Ca.6.13.113 </label>
                            sakṣārairardhapalikairdviprasthaṃ sarpiṣaḥ pacet/ </l>
                        <l>kalkairdvipañcamūlasya tulārdhasvarasena ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.114">
                            <label>Ca.6.13.114 </label>
                            dadhimaṇḍāḍhakopetaṃ tat sarpirjaṭharāpaham/ </l>
                        <l>śvayathuṃ vātaviṣṭambhaṃ gulmārśāṃsi ca nāśayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.115">
                            <label>Ca.6.13.115 </label>
                            nāgaratriphalāprasthaṃ ghṛtatailāttathā++āḍhakam/ </l>
                        <l>mastunaḥ sādhayitvaitat pibet sarvodarāpaham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.116">
                            <label>Ca.6.13.116 </label>
                            kaphamārutasaṃbhūte gulme caitat praśasyate/ </l>
                        <l>caturguṇe jale mūtre dviguṇe citrakāt pale// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.117">
                            <label>Ca.6.13.117 </label>
                            kalke siddhaṃ ghṛtaprasthaṃ sakṣāraṃ jaṭharī pibet/ </l>
                        <l>yavakolakulatthānāṃ pañcamūlarasena ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.118">
                            <label>Ca.6.13.118 </label>
                            surāsauvīrakābhyāṃ ca siddhaṃ vā 'api pibedghṛtam/ </l>
                        <l>ebhiḥ snigdhāya saṃjāte bale śānte ca mārute// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.119">
                            <label>Ca.6.13.119 </label>
                            sraste doṣāśaye dadyāt kalpadiṣṭaṃ virecanam/ </l>
                        <l>paṭolamūlaṃ rajanīṃ rajanīṃ viḍaṅgaṃ triphalātvacam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.120">
                            <label>Ca.6.13.120 </label>
                            kampillakaṃ nīlinīṃ ca trivṛtāṃ ceti cūrṇayet/ </l>
                        <l>ṣaḍādyān kārṣikānantyāṃstrīṃśca dvitricaturguṇān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.121">
                            <label>Ca.6.13.121 </label>
                            kṛtvā cūrṇamato muṣṭiṃ gavāṃ mūtreṇa nā pibet/ </l>
                        <l>virikto mṛdu bhuñjīta bhojanaṃ jāṅgalai rasaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.122">
                            <label>Ca.6.13.122 </label>
                            maṇḍaṃ peyāṃ ca pītvā nā savyoṣaṃ ṣaḍahaṃ payaḥ/ </l>
                        <l>śṛtaṃ pibettataścūrṇaṃ pibedevaṃ punaḥ punaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.123">
                            <label>Ca.6.13.123 </label>
                            hanti sarvodarāṇyetaccūrṇaṃ jātodakānyapi/ </l>
                        <l>kāmalāṃ pāṇḍurogaṃ ca śvayathuṃ cāpakarṣati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.124">
                            <label>Ca.6.13.124 </label>
                            paṭolādyamidaṃ cūrṇamudareṣu prapūjitam/ </l>
                        <l>gavākṣīṃ śaṅkhinīṃ dantīṃ tilvakasya tvacaṃ vacām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.125">
                            <label>Ca.6.13.125 </label>
                            pibeddrākṣāmbugomūtrakolakarkandhusīdhubhiḥ/ </l>
                        <l>yavānī hapuṣā dhānyaṃ triphalā copakuñcikā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.126">
                            <label>Ca.6.13.126 </label>
                            kāravī pippalīmūlamajagandhā śaṭī vacā/ </l>
                        <l>śatāhvā jīrakaṃ vyoṣaṃ svarṇakṣīri sacitrakā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.127">
                            <label>Ca.6.13.127 </label>
                            dvau kṣārau puṣkaraṃ mūlaṃ kuṣṭhaṃ lavaṇapañcakam/ </l>
                        <l>viḍaṅgaṃ ca samāṃśāni dantyā bhāgatrayaṃ tathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.128">
                            <label>Ca.6.13.128 </label>
                            trivṛdviśāle dviguṇe sātalā syāccaturguṇā/ </l>
                        <l>etannārāyaṇaṃ nāma cūrṇaṃ rogagaṇāpaham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.129">
                            <label>Ca.6.13.129 </label>
                            nainat prāpyātivatante rogā viṣṇumivāsurāḥ/ </l>
                        <l>takreṇodaribhiḥ peyaṃ gulmibhirbadarāmbunā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.130">
                            <label>Ca.6.13.130 </label>
                            ānaddhavāte surayā vātaroge prasannayā/ </l>
                        <l>dadhimaṇḍena viṭsaṅge dāḍimāmbubhirarśasaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.131">
                            <label>Ca.6.13.131 </label>
                            parikarte savṛkṣāmlamuṣṇāmbubhirajīrṇake/ </l>
                        <l>bhagandare pāṇḍuroge śvāse kāse galagrahe// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.132">
                            <label>Ca.6.13.132 </label>
                            hṛdroge grahaṇīdoṣe kuṣṭhe mande 'anale jvare/ </l>
                        <l>daṃṣṭrāviṣe mūlaviṣe sagare kṛtrime viṣe// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.133">
                            <label>Ca.6.13.133 </label>
                            yathārhaṃ snigdhakoṣṭhena peyametadvirecanam/ </l>
                        <l>iti nārāyaṇacūrṇam/ </l>
                        <l>hapuṣāṃ kāñcanakṣīrīṃ triphalāṃ kaṭurohiṇīm// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.134">
                            <label>Ca.6.13.134 </label>
                            nīlinīṃ trāyamāṇāṃ ca sātalāṃ trivṛtāṃ vacām/ </l>
                        <l>saindhavaṃ kālalavaṇaṃ pippalīṃ ceti cūrṇāyet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.135">
                            <label>Ca.6.13.135 </label>
                            dāḍimatriphalāmāṃsarasamūtrasukhodakaiḥ/ </l>
                        <l>peyo 'ayaṃ sarvagulmeṣu plīhni sarvodareṣu ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.136">
                            <label>Ca.6.13.136 </label>
                            śvitre kuṣṭhe sarujake savāte viṣamāgniṣu/ </l>
                        <l>śothārśaḥpāṇḍurogeṣu kāmalāyāṃ halīmake// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.137">
                            <label>Ca.6.13.137 </label>
                            vātaṃ pittaṃ kaphaṃ cāśu virekāt saṃprasādhayet/ </l>
                        <l>iti hapuṣādyaṃ cūrṇam/ </l>
                        <l>nīlinīṃ niculaṃ vyoṣaṃ dvau kṣārau lavaṇāni ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.138">
                            <label>Ca.6.13.138 </label>
                            citrakaṃ ca pibeccūrṇaṃ sarpiṣodaragulmanut/ </l>
                        <l>iti nīlinyādyaṃ cūrṇam/ </l>
                        <l>kṣīradroṇaṃ sudhākṣīraprasthārdhasahitaṃ dadhi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.139">
                            <label>Ca.6.13.139 </label>
                            jātaṃ vimathya tadyuktyā trivṛtsiddhaṃ pibedghṛtam/ </l>
                        <l>tathā siddhaṃ ghṛtaprasthaṃ payasyaṣṭaguṇe pibet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.140">
                            <label>Ca.6.13.140 </label>
                            snukkṣīrapalakalkena trivṛtāṣaṭpalena ca/ </l>
                        <l>gulmānāṃ garadoṣāṇāmudarāṇāṃ ca śāntaye// </l>
                        <l>iti snuhīkṣīraghṛtam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.13.141">
                            <label>Ca.6.13.141 </label>
                            dadhimaṇḍāḍhake siddhāt snukkṣīrapalakalkitāt/ </l>
                        <l>ghṛtaprasthāt pibenmātrāṃ tadvajjaṭharaśāntaye// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.142">
                            <label>Ca.6.13.142 </label>
                            eṣāṃ cānu pibet peyāṃ payo vā svādu vā rasam/ </l>
                        <l>ghṛte jīrṇe viriktastu koṣṇaṃ nāgarakaiḥ śṛtam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.143">
                            <label>Ca.6.13.143 </label>
                            pibedambu tataḥ peyāṃ yūṣaṃ kaulatthakaṃ tataḥ/ </l>
                        <l>pibedrūkṣastryahaṃ tvevaṃ &amp;bhūyo vā pratibhojitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.144">
                            <label>Ca.6.13.144 </label>
                            punaḥ punaḥ pibet sarpirānupūrvyā tayaiva ca/ </l>
                        <l>ghṛtānyetāni siddhāni vidadhyāt kuśalo bhiṣak// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.145">
                            <label>Ca.6.13.145 </label>
                            gulmānāṃ garadoṣāṇāmudarāṇāṃ ca śāntaye/ </l>
                        <l>pilukalkopasiddhaṃ vā ghṛtamānāhabhedanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.146">
                            <label>Ca.6.13.146 </label>
                            gulmaghnaṃ nīlinīsarpiḥ snehaṃ vā miśrakaṃ pibet/ </l>
                        <l>kramānnirhṛtadoṣāṇāṃ &amp;jāṅgalapratibhojinām/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.13.147">
                            <label>Ca.6.13.147 </label>
                            doṣaśeṣanivṛttyarthaṃ yogān vakṣyāmyataḥ param/ </l>
                        <l>citrakāmaradārubhyāṃ kalkaṃ kṣīreṇa nā pibet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.148">
                            <label>Ca.6.13.148 </label>
                            māsaṃ yuktastathā hastipippalī viśvabheṣajam/ </l>
                        <l>viḍaṅgaṃ citrakaṃ dantī cavyaṃ vyoṣaṃ ca taiḥ payaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.149">
                            <label>Ca.6.13.149 </label>
                            kalkaiḥ kolasamaiḥ pītvā pravṛddhamudaraṃ jayet/ </l>
                        <l>pibet kaṣāyaṃ triphalādantīrohitakaiḥ śṛtam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.150">
                            <label>Ca.6.13.150 </label>
                            vyoṣakṣārayutaṃ jīrṇe rasairadyāttu jāṅgalaiḥ/ </l>
                        <l>māṃsaṃ vā bhojanaṃ bhojyaṃ sudhākṣīraghṛtānvitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.151">
                            <label>Ca.6.13.151 </label>
                            kṣīrānupānāṃ gomūtreṇābhayāṃ vā prayojayet/ </l>
                        <l>saptāhaṃ māhiṣaṃ mūtraṃ kṣīraṃ cānannabhuk pibet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.152">
                            <label>Ca.6.13.152 </label>
                            māsamauṣṭraṃ payaśchāgaṃ trīnmāsān vyoṣasaṃyutam/ </l>
                        <l>harītakīsahasraṃ vā kṣīrāśī vā śilājatu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.153">
                            <label>Ca.6.13.153 </label>
                            śilājatuvidhānena gugguluṃ vā prayojayet/ </l>
                        <l>śṛṅgaverārdrakarasaḥ pāne kṣīrasamo hitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.154">
                            <label>Ca.6.13.154 </label>
                            tailaṃ rasena tenaiva siddhaṃ daśaguṇena vā/ </l>
                        <l>dantīdravantīphalajaṃ tailaṃ dūṣyodare hitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.155">
                            <label>Ca.6.13.155 </label>
                            śūlānāhavibandheṣu mastuyūṣarasādibhiḥ/ </l>
                        <l>saralāmadhuśigrūṇāṃ bījebhyo mūlakasya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.156">
                            <label>Ca.6.13.156 </label>
                            tailānyabhyaṅgapānārthaṃ śūlaghnānyanilodare/ </l>
                        <l>staimityārucihṛllāse mande 'agnau madyapāya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.157">
                            <label>Ca.6.13.157 </label>
                            ariṣṭān dāpayet kṣārān kaphastyānasthirodare/ </l>
                        <l>śleṣmaṇo vilayārthaṃ tu doṣaṃ vīkṣya bhiṣagvaraḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.158">
                            <label>Ca.6.13.158 </label>
                            pippalīṃ &amp;tilvakaṃ hiṅgu nāgaraṃ hastipippalīm/ </l>
                        <l>bhallātakaṃ śigruphalaṃ triphalāṃ kaṭurohiṇīm// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.159">
                            <label>Ca.6.13.159 </label>
                            devadāru haridre dve saralātiveṣe &amp;vacām/ </l>
                        <l>kuṣṭhaṃ mustaṃ tathā pañca lavaṇāni prakalpya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.160">
                            <label>Ca.6.13.160 </label>
                            dadhisarpirvasāmajjatailayuktāni dāhayet/ </l>
                        <l>annādūrdhvamataḥ kṣārādbiḍālakapadaṃ pibet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.161">
                            <label>Ca.6.13.161 </label>
                            madirādadhimaṇḍoṣṇajalāriṣṭasurāsavaiḥ/ </l>
                        <l>hṛdrogaṃ śvayathuṃ gulmaṃ plīhārśojaṭharāṇi ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.162">
                            <label>Ca.6.13.162 </label>
                            visūcikāmudāvartaṃ vatāṣṭhīlāṃ ca nāśayet/ </l>
                        <l>kṣāraṃ cājakarīṣāṇāṃ srutaṃ mūtrairvipācayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.163">
                            <label>Ca.6.13.163 </label>
                            kārṣikaṃ pippalīmūlaṃ pañcaiva lavaṇāni ca/ </l>
                        <l>pippalīṃ citrakaṃ śuṇṭhīṃ triphalāṃ trivṛtāṃ vacām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.164">
                            <label>Ca.6.13.164 </label>
                            dvau kṣārau sātalāṃ dantīṃ svarṇakṣīrīṃ viṣāṇikām/ </l>
                        <l>kolapramāṇāṃ vaṭikāṃ pibet sauvīrasaṃyutām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.165">
                            <label>Ca.6.13.165 </label>
                            śvayathāvavipāke ca pravṛddhe ca dakodare/ </l>
                        <l>bhāvitānāṃ gavāṃ mūtre ṣaṣṭikānāṃ tu taṇḍulaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.166">
                            <label>Ca.6.13.166 </label>
                            yavāgūṃ payasā siddhāṃ prakāmaṃ bhojayennaram/ </l>
                        <l>pibedikṣurasaṃ cānu jaṭharāṇāṃ nivṛttaye// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.167">
                            <label>Ca.6.13.167 </label>
                            svaṃ svaṃ sthānaṃ vrajantyevaṃ tathā pittakaphānilāḥ/ </l>
                        <l>śaṅkhinīsnuktrivṛddantīcirabilvādipallavaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.168">
                            <label>Ca.6.13.168 </label>
                            &amp;śākaṃ gāḍhapurīṣāya prāgbhaktaṃ dāpayedbhiṣak/ </l>
                        <l>tato 'asmai śithilībhūtavarcodoṣāya śāstravit// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.169">
                            <label>Ca.6.13.169 </label>
                            dadyānmūtrayutaṃ &amp;kṣīraṃ doṣaśeṣaharaṃ śivam/ </l>
                        <l>pārśvaśūlamupastambhaṃ hṛdgrahaṃ cāpi mārutaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.170">
                            <label>Ca.6.13.170 </label>
                            janayedyasya taṃ tailaṃ bilvakṣāreṇa pāyayet/ </l>
                        <l>tathā 'agnimanthasyonākapalāśatilanālajaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.171">
                            <label>Ca.6.13.171 </label>
                            balākadalyapāmārgakṣāraiḥ pratyekaśaḥ srutaiḥ/ </l>
                        <l>tailaṃ paktvā bhiṣagdadyādudarāṇāṃ praśāntaye// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.172">
                            <label>Ca.6.13.172 </label>
                            nivartate codariṇāṃ hṛdgrahaścānilodbhavaḥ/ </l>
                        <l>kaphe vātena pittena tābhyāṃ vā 'apyāvṛte 'anile// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.173">
                            <label>Ca.6.13.173 </label>
                            balinaḥ svauṣadhayutaṃ tailameraṇḍajaṃ hitam/ </l>
                        <l>suvirikto naro yastu punarādhmāpito bhavet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.174">
                            <label>Ca.6.13.174 </label>
                            susnidhairamlalavaṇairnirūhaistamupācaret/ </l>
                        <l>sopastambho 'api vā vāyurādhmāpayati yaṃ naram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.175">
                            <label>Ca.6.13.175 </label>
                            tīkṣṇaiḥ sakṣāragomūtrairbastibhistamupācaret/ </l>
                        <l>kriyātivṛtte jaṭhare tridoṣe cāpraśāmyati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.176">
                            <label>Ca.6.13.176 </label>
                            jñātīna sasuhṛdo dārān brāhmaṇānnṛpatīn gurūn/ </l>
                        <l>anujñāpya bhiṣak karma vidadhyāt saṃśayaṃ bruvan// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.177">
                            <label>Ca.6.13.177 </label>
                            akriyāyāṃ dhruvo mṛtyuḥ kriyāyāṃ saṃśayo bhavet/ </l>
                        <l>evamākhyāya tasyedamanujñātaḥ suhṛdgaṇaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.178">
                            <label>Ca.6.13.178 </label>
                            pānabhojanasaṃyuktaṃ viṣamasmai prayojayet/ </l>
                        <l>yasmin vā kupitaḥ sarpo visṛjeddhi phale viṣam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.179">
                            <label>Ca.6.13.179 </label>
                            bhojayettadudariṇaṃ pravicārya bhiṣagvaraḥ/ </l>
                        <l>tenāsya doṣasaṅghātaḥ sthiro līno vimārgagaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.180">
                            <label>Ca.6.13.180 </label>
                            viṣeṇāśupramāthitvādāśu bhinnaḥ pravartate/ </l>
                        <l>viṣeṇa hṛtadoṣaṃ taṃ śītāmbupariṣecitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.181">
                            <label>Ca.6.13.181 </label>
                            pāyayeta bhiṣagdugdhaṃ yavāgūṃ vā yathābalam/ </l>
                        <l>trivṛnmaṇḍūkaparṇyośca śākaṃ sayavavāstukam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.182">
                            <label>Ca.6.13.182 </label>
                            bhakṣayet kālaśākaṃ vā &amp;svarasodakasādhitam/ </l>
                        <l>niramlalavaṇasnehaṃ svinnāsvinnamanannabhuk// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.183">
                            <label>Ca.6.13.183 </label>
                            māsamekaṃ tataścaiva tṛṣitaḥ svarasaṃ pibet/ </l>
                        <l>evaṃ vinirhṛte doṣe śākairmāsāt paraṃ tataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.184">
                            <label>Ca.6.13.184 </label>
                            durbalāya prayuñjīta prāṇabhṛt kārabhaṃ payaḥ/ </l>
                        <l>idaṃ tu śalyahartṝṇāṃ karma syāddṛṣṭakarmaṇām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.185">
                            <label>Ca.6.13.185 </label>
                            vāmaṃ kukṣiṃ māpayitvā nābhyadhaścaturaṅgulam/ </l>
                        <l>mātrāyuktena śastreṇa pāṭayenmatimān bhiṣak// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.186">
                            <label>Ca.6.13.186 </label>
                            vipāṭhyāntraṃ tataḥ paścādvīkṣya baddhakṣatāntrayoḥ/ </l>
                        <l>sarpiṣā 'abhyajya keśādīnavamṛjya vimokṣayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.187">
                            <label>Ca.6.13.187 </label>
                            mūrcchanādyacca saṃmūḍhamantraṃ tacca vimokṣayet/ </l>
                        <l>chidrāṇyantrasya tu sthūlairdaṃśayitvā pipīlikaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.188">
                            <label>Ca.6.13.188 </label>
                            bahuśaḥ saṃgṛhītāni jñātvā cchitvā pipīlikān/ </l>
                        <l>&amp;pratiyogaiḥ praveśyāntraṃ &amp;preyaiḥ sīvyedvraṇaṃ
                            tataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.189">
                            <label>Ca.6.13.189 </label>
                            tathā jātodakaṃ sarvamudaraṃ vyadhayedbhiṣak/ </l>
                        <l>&amp;vāmapārśve tvadho nābhernāḍīṃ dattvā ca gālayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.190">
                            <label>Ca.6.13.190 </label>
                            visrāvya ca vimṛdyaitadveṣṭayedvāsasodaram/ </l>
                        <l>tathā vastivirekādyairmlānaṃ sarvaṃ ca veṣṭayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.191">
                            <label>Ca.6.13.191 </label>
                            niḥsrute laṅghitaḥ peyāmasnehalavaṇāṃ pibet/ </l>
                        <l>ataḥ paraṃ tu ṣaṇmāsān kṣīravṛttirbhavennaraḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.192">
                            <label>Ca.6.13.192 </label>
                            trīn māsān payasā peyāṃ pibettrīṃścāpi bhojayet/ </l>
                        <l>&amp;śyāmākaṃ koradūṣaṃ vā kṣīreṇālavaṇaṃ laghu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.193">
                            <label>Ca.6.13.193 </label>
                            naraḥ saṃvatsareṇaivaṃ jayet prāptaṃ jalodaram/ </l>
                        <l>prayogāṇāṃ ca sarveṣāmanu kṣīraṃ prayojayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.194">
                            <label>Ca.6.13.194 </label>
                            doṣānubandharakṣārthaṃ balasthairyārthameva ca/ </l>
                        <l>prayogāpacitāṅgānāṃ hitaṃ hyudariṇāṃ payaḥ/ </l>
                        <l>sarvadhātukṣayārtānāṃ devānāmamṛtaṃ yathā// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.6.13.195">
                        <label>Ca.6.13.195 </label>
                        tatra ślokau---</p>
                    <lg>
                        <l>hetuṃ prāgrūpamaṣṭānāṃ liṅgaṃ vyāsasamāsataḥ/ </l>
                        <l>upadravān garīyastvaṃ sādhyāsādhyatvameva ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.13.196">
                            <label>Ca.6.13.196 </label>
                            jātājātāmbuliṅgāni cikitsāṃ coktavānṛṣiḥ/ </l>
                        <l>samāsavyāsanirdeśairudarāṇāṃ cikitsite// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre 'aprāpte dṛḍhabalapūrite cikitsāsthāne
                        udaracikitsitaṃ nāma trayodaśo 'adhyāyaḥ//13//</trailer>
                </div>
                <div n="14" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>caturdaśo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.6.14.1">
                        <label>Ca.6.14.1 </label>
                        athāto 'arśaścikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.6.14.2">
                        <label>Ca.6.14.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.3">
                            <label>Ca.6.14.3 </label>
                            āsīnaṃ munimavyagraṃ kṛtajāpyaṃ kṛtakṣaṇam/ </l>
                        <l>pṛṣṭavānarśasāṃ &amp;yuktamagniveśaḥ punarvasum// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.4">
                            <label>Ca.6.14.4 </label>
                            prakopahetuṃ saṃsthānaṃ sthānaṃ liṅgaṃ cikitsitam/ </l>
                        <l>sādhyāsādhyavibhāgaṃ ca tasmai tanmunirabravīt// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.6.14.5">
                        <label>Ca.6.14.5 </label>
                        iha khalvagniveśa ! dvividhānyarśāṃsi---kānicit sahajāni,
                        kānicijjātasyottarakālajāni/ </p>
                    <p>tatra bījaṃ gudavalibījopataptamāyatanamarśasāṃ sahajānām/ </p>
                    <p>tatra dvividho bījopataptau hetuḥ---mātāpitrorapacāraḥ, pūrvakṛtaṃ
                        ca karma; tathā 'anyeṣāmapi sahajānāṃ vikārāṇām/ </p>
                    <p>tatra sahajāni saha jātāni śarīreṇa, arśāṃsītyadhimāṃsavikārāḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.6.14.6">
                        <label>Ca.6.14.6 </label>
                        sarveṣāṃ cārśasāṃ kṣetraṃ---gudasyārdhapañcamāṅgulāvakāśe
                        tribhāgāntarāstisro gudavalayaḥ kṣetramiti; kecittu bhūyāṃsameva
                        deśamupadiśantyarśasāṃ---śiśnamapatyapathaṃ
                        galatālumukhanāsikākarṇākṣivartmāni tvak ceti/ </p>
                    <p>tadastyadhimāṃsadeśatayā, &amp;gudavalijānāṃ tvarśāṃsīti saṃjñā
                        tantre 'asmin/sarveṣāṃ cārśasāmadhiṣṭhānaṃ---medo māṃsaṃ tvak ca// </p>
                    <p xml:id="Ca.6.14.7">
                        <label>Ca.6.14.7 </label>
                        tatra sahajānyarśāṃsi kānicidaṇūni, kānicinmahānti,
                        kāniciddīrghāṇi, kāniciddhrasvāni, kānicidvṛttāni,
                        kānicidviṣamavisṛtāni, kānicidantaḥkuṭilāni, kānicidbahiḥkuṭilāni,
                        kānicijjaṭilāni, kānicidantarmukhāni, yathāsvaṃ
                        doṣānubandhavarṇāni// </p>
                    <p xml:id="Ca.6.14.8">
                        <label>Ca.6.14.8 </label>
                        tairupahato janmaprabhṛti bhavatyatikṛśo vivarṇaḥ kṣāmo dīnaḥ
                        pracuravibaddhavātamūtrapurīṣaḥ śarkarāśmarīmān, tathā
                        'aniyatavibaddhamuktapakvāmaśuṣkabhinnavarcā antarā 'antarā
                        śvetapāṇḍuharitapītaraktāruṇatanusāndrapicchilakuṇapagandhyāmapurīṣopaveśī,
                        nābhibastivaṃkṣaṇoddeśe pracuraparikartikānvitaḥ,
                        sagudaśūlapravāhikāpariharṣapramehaprasaktaviṣṭambhāntrakūjodāvartahṛdayendriyopalepaḥ
                        pracuravibaddhatiktāmlodgāraḥ, sudurbalaḥ, sudurbalāgniḥ,
                        alpaśukraḥ, krodhano, duḥkhopacāraśīlaḥ,
                        kāsaśvāsatamakatṛṣṇāhṛllāsacchardyarocakāvipākapīnasakṣavathuparītaḥ,
                        taimirikaḥ, śirāḥśūlī, kṣāmabhinnasannasaktajarjarasvaraḥ,
                        karṇarogī, śūnapāṇipādavadanākṣikūṭaḥ, sajvaraḥ, sāṅgamardaḥ,
                        sarvaparvāsthiśūlī ca, antarā 'antarā
                        pārśvakukṣibastihṛdayapṛṣṭhatrikagrahopataptaḥ, pradhyānaparaḥ,
                        paramālasaśceti; janmaprabhṛtyasya gudajairāvṛto
                        &amp;mārgoparodhādvāyurapānaḥ pratyārohan samānavyānaprāṇodānān
                        pittaśleṣmāṇau ca prakopayati, ete sarva eva prakupitāḥ pañca
                        vāyavaḥ pittaśleṣmāṇau cārśasamabhidravanta etān
                        vikārānupajanayanti; ityuktāni sahajānyarśāṃsi// </p>
                    <p xml:id="Ca.6.14.9">
                        <label>Ca.6.14.9 </label>
                        ata ūrdhvaṃ jātasyottarakālajāni
                        vyākhyāsyāmaḥ---gurumadhuraśītābhiṣyandividāhiviruddhājīrṇapramitāśanāsātmyabhojanādgavyamātsyavārāhamāhiṣājāvikapiśitabhakṣaṇāt
                        kṛśaśuṣkapūtimāṃsapaiṣṭikaparamānnakṣīradadhimaṇḍatilaguḍavikṛtisevanānmāṣayūṣekṣurasapiṇyākapiṇḍālukaśuṣkaśākaśuktalaśunakilāṭatakrapiṇḍakabisamṛṇālaśālūkakrauñcādanakaśerukaśṛṅgāṭakatarūṭavirūḍhanavaśūkaśamīdhānyāmamūlakopayogādguruphalaśākarāgaharitakamardakavasāśiraspadaparyuṣitapūtiśītasaṃkīrṇānnābhyavahārānmandakātikrāntamadyapānādvyāpannagurusalilapānādatisnehapānādasaṃśodhanādbastikarmavibhramādavyāyāmādavyavāyāddivāsvapnāt
                        sukhaśayanāsanasthānasevanāc copahatāgner malopacayo bhavaty
                        atimātraṃ,
                        tathotkaṭakaviṣamakaṭhināsanasevanādudbhrāntayānoṣṭrayānādativyavāyādbastinetrāsamyakpraṇidhānādgudakṣaṇanādabhīkṣṇaṃ
                        śītāmbusaṃsparśāccelaloṣṭatṛṇādigharṣaṇāt
                        pratatātinirvāhaṇādvātamūtrapurīṣavegodīraṇāt
                        samudīrṇavegavinigrahāt strīṇāṃ
                        cāmagarbhabhraṃśādgarbhotpīḍanādviṣamaprasūtibhiśca prakupito
                        vāyurapānastaṃ malamupacitamadhogamāsādya gudavaliṣvādhatte, tatas
                        tāsv arśāṃsi prādur bhavanti// </p>
                    <p xml:id="Ca.6.14.10">
                        <label>Ca.6.14.10 </label>
                        sarṣapamasūramāṣamudgamakuṣṭhakayavakalāyapiṇḍiṭiṇṭikerakebukatindukakarkandhukākaṇantikābimbībadarakarīrodumbarakharjūrajāmbavagostanāṅguṣṭhakaśeruśṛṅgāṭakaśṛṅgīdakṣaśikhiśukatuṇḍajihvāpadmamukulakarṇikāsaṃsthānāni
                        sāmānyādvātapittakaphaprabalāni// </p>
                    <p xml:id="Ca.6.14.11">
                        <label>Ca.6.14.11 </label>
                        teṣāmayaṃ viśeṣaḥ---śuṣkamlānakaṭhinaparuṣarūkṣaśyāvāni,
                        tīkṣṇāgrāṇi, vakrāṇi, sphuṭitamukhāni, viṣamavisṛtāni,
                        śūlākṣepatodasphuraṇacimicimāsaṃharṣaparītāni, snigdhoṣṇopaśayāni,
                        pravāhikādhmānaśiśnavṛṣaṇabastivaṅkṣaṇahṛdgrahāṅgamardahṛdayadravaprabalāni,
                        pratatavibaddhavātamūtravarcāṃsi,
                        ūrukaṭīpṛṣṭhatrikapārśvakukṣibastiśūlaśiro
                        'abhitāpakṣavathūdgārapratiśyāyakāsodāvartāyāmaśoṣaśothamūrcchārocakamukhavairasyataimiryakaṇḍūnāsākarṇaśaṅkhaśūlasvaropaghātakarāṇi,
                        śyāvāruṇaparuṣanakhanayanavadanatvaṅmūtrapurīṣasya
                        vātolbaṇānyarśāṃsīti vidyāt// </p>
                    <p xml:id="Ca.6.14.12">
                        <label>Ca.6.14.12 </label>
                        bhavataścātra---</p>
                    <lg>
                        <l>kaṣāyakaṭutiktāni rūkṣaśītalaghūni ca/ </l>
                        <l>pramitālpāśanaṃ tīkṣṇamadyamaithunasevanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.13">
                            <label>Ca.6.14.13 </label>
                            laṅghanaṃ deśakālau ca śītau vyāyāmakarma ca/ </l>
                        <l>śoko vātātapasparśo heturvātārśasāṃ mataḥ// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.6.14.14">
                        <label>Ca.6.14.14 </label>
                        mṛduśithilasukumārāṇyasparśasahāni, raktapītanīlakṛṣṇāni,
                        svedopakledabahulāni, &amp;visragandhitanupītaraktasrāvīṇi,
                        rudhiravahāni, dāhakaṇḍūśūlanistodapākavanti, śītopaśayāni,
                        saṃbhinnapītaharitavarcāṃsi, pītavisragandhipracuraviṇmūtrāṇi,
                        pipāsājvaratamakasaṃmohabhojanadveṣakarāṇi
                        pītanakhanayanatvaṅmūtrapurīṣasya pittolbaṇānyarśāṃsīti vidyāt// </p>
                    <p xml:id="Ca.6.14.15">
                        <label>Ca.6.14.15 </label>
                        bhavataścātra ---</p>
                    <lg>
                        <l> &amp;kaṭūṣṇalavaṇakṣāravyāyāmāgnyātapaprabhāḥ/ </l>
                        <l>deśakālāvaśiśirau krodho madyamasūyanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.16">
                            <label>Ca.6.14.16 </label>
                            vidāhi tīkṣṇamuṣṇaṃ ca sarvaṃ pānannabheṣajam/ </l>
                        <l>pittolbaṇānāṃ vijñeyaḥ prakope heturarśasām// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.6.14.17">
                        <label>Ca.6.14.17 </label>
                        tatra yāni pramāṇavanti, upacitāni, ślakṣṇāni, &amp;sparśasahāni,
                        snigdhaśvetapāṇḍupicchilāni, stabdhāni, gurūṇi, stimitāni,
                        suptasuptāni, sthiraśvayathūni, kaṇḍūbahulāni,
                        bahupratatapiñjaraśvetaraktapicchāsrāvīṇi,
                        gurupicchilaśvetamūtrapurīṣāṇi, rūkṣoṣṇopaśayāni,
                        pravāhikātimātrotthānavaṅkṣaṇānāhavanti,
                        parikartikāhṛllāsaniṣṭhīvikākāsārocakapratiśyāyagauravacchardimūtrakṛcchraśoṣaśothapāṇḍurogaśītajvarāśmarīśarkarāhṛdayendriyopalepāsyamādhuryapramehakarāṇi,
                        &amp;dīrghakālānubandhīni, atimātramagnimārdavaklaibyakarāṇi,
                        āmavikāraprabalāni, śuklanakhanayanavadanatvaṅmūtrapurīṣasya
                        śleṣmolbaṇānyarśāṃsīti vidyāt// </p>
                    <p xml:id="Ca.6.14.18">
                        <label>Ca.6.14.18 </label>
                        bhavataścātra--- </p>
                    <lg>
                        <l>madhurasnigdhaśītāni lavaṇāmlagurūṇi ca/ </l>
                        <l>avyāyāmo divāsvapnaḥ śayyāsanasukhe ratiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.19">
                            <label>Ca.6.14.19 </label>
                            prāgvātasevā śītau ca deśakālāvacintanam/ </l>
                        <l>ślaiṣmikāṇāṃ samuddiṣṭametat kāraṇamarśasām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.20">
                            <label>Ca.6.14.20 </label>
                            hetulakṣaṇasaṃsargādvidyāddvandvolbaṇāni ca/ </l>
                        <l>sarvo hetustridoṣāṇāṃ sahajairlakṣaṇaiḥ samam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.21">
                            <label>Ca.6.14.21 </label>
                            viṣṭambho 'annasya daurbalyaṃ kukṣerāṭopa eva ca/ </l>
                        <l>kārśyamudgārabāhulyaṃ sakthisādo 'alpaviṭkatā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.22">
                            <label>Ca.6.14.22 </label>
                            grahaṇīdoṣapāṇḍvarterāśaṅkā codarasya ca/ </l>
                        <l>pūrvarūpāṇi nirdiṣṭānyarśasāmabhivṛddhaye// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.23">
                            <label>Ca.6.14.23 </label>
                            arśāṃsi khalu jāyante nāsannipatitaistribhiḥ/ </l>
                        <l>doṣairdoṣaviśeṣāttu viśeṣaḥ kalpyate 'arśasām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.24">
                            <label>Ca.6.14.24 </label>
                            pañcātmā mārutaḥ pittaṃ kapho gudavalitrayam/ </l>
                        <l>sarva eva prakupyanti gudajānāṃ samudbhave// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.25">
                            <label>Ca.6.14.25 </label>
                            tasmādarśāṃsi duḥkhāni bahuvyādhikarāṇi ca/ </l>
                        <l>sarvadehopatāpīni prāyaḥ kṛcchratamāni ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.26">
                            <label>Ca.6.14.26 </label>
                            haste pāde mukhe nābhyāṃ gude vṛṣaṇayostathā/ </l>
                        <l>śotho hṛtpārśvaśūlaṃ ca yasyāsādhyo 'arśaso hi saḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.27">
                            <label>Ca.6.14.27 </label>
                            hṛtpārśvaśūlaṃ saṃmohaśchardiraṅgasya rug jvaraḥ/ </l>
                        <l>tṛṣṇā gudasya pākaśca nihanyargudajāturam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.28">
                            <label>Ca.6.14.28 </label>
                            sahajāni tridoṣāṇi yāni cābhyantarāṃ valim/ </l>
                        <l>jāyante 'arśāṃsi saṃśritya tānyasādhyāni nirdiśet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.29">
                            <label>Ca.6.14.29 </label>
                            śeṣatvādāyuṣastāni catuṣpādasamanvite/ </l>
                        <l>yāpyante dīptakāyāgneḥ pratyākhyeyānyato 'anyathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.30">
                            <label>Ca.6.14.30 </label>
                            dvandvajāni dvitīyāyāṃ valau yānyāśritāni ca/ </l>
                        <l>kṛcchrasādhyāni tānyāhuḥ parisaṃvatsarāṇi ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.31">
                            <label>Ca.6.14.31 </label>
                            bāhyāyāṃ tu valau jātānyekadoṣolbaṇāni ca/ </l>
                        <l>arśāṃsi sukhasādhyāni na cirotpatitāni ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.32">
                            <label>Ca.6.14.32 </label>
                            teṣāṃ praśamane yatnamāśu kuryādvicakṣaṇaḥ/ </l>
                        <l>tānyāśu hi gudaṃ baddhvā kuryurbaddhagudodaram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.33">
                            <label>Ca.6.14.33 </label>
                            tatrāhureke śastreṇa kartanaṃ hitamarśasām/ </l>
                        <l>dāhaṃ kṣāreṇa cāpyeke, dāhameke tathā 'agninā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.34">
                            <label>Ca.6.14.34 </label>
                            &amp;astyetadbhūritantreṇa dhīmatā dṛṣṭakarmaṇā/ </l>
                        <l>kriyate trividhaṃ karma bhraṃśastatra sudāruṇaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.35">
                            <label>Ca.6.14.35 </label>
                            puṃstvopaghātaḥ śvayathurgude vegavinigrahaḥ/ </l>
                        <l>ādhmānaṃ dāruṇaṃ śūlaṃ vyathā raktātivartanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.36">
                            <label>Ca.6.14.36 </label>
                            punarviroho rūḍhānāṃ kledo bhraṃśo gudasya ca/ </l>
                        <l>maraṇaṃ vā bhavecchīghraṃ śastrakṣārāgnivibhramāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.37">
                            <label>Ca.6.14.37 </label>
                            yattu karma sukhopāyamalpabhraṃśamadāruṇam/ </l>
                        <l>tadarśasāṃ pravakṣyāmi samūlānāṃ nivṛttaye// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.38">
                            <label>Ca.6.14.38 </label>
                            vātaśleṣmolbaṇānyāhuḥ śuṣkāṇyarśāṃsi tadvidaḥ/ </l>
                        <l>prasrāvīṇi tathā++ārdrāṇi raktapittolbaṇāni ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.39">
                            <label>Ca.6.14.39 </label>
                            tatra śuṣkārśasāṃ pūrvaṃ pravakṣyāmi cikitsitam/ </l>
                        <l>stabdhāni svedayet pūrvaṃ śophaśūlānvitāni ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.40">
                            <label>Ca.6.14.40 </label>
                            citrakakṣārabilvānāṃ tailenābhyajya buddhimān/ </l>
                        <l>yavamāṣakulatthānāṃ pulākānāṃ ca poṭṭalaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.41">
                            <label>Ca.6.14.41 </label>
                            gokharāśvaśakṛtpiṇḍaistilakalkaistuṣaistathā/ </l>
                        <l>vacāśatāhvāpiṇḍairvā sukhoṣṇaiḥ snehasaṃyutaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.42">
                            <label>Ca.6.14.42 </label>
                            śaktūnāṃ piṇḍikābhirvā snigdhānāṃ tailasarpiṣā/ </l>
                        <l>śuṣkamūlakapiṇḍairvā piṇḍairvā kārṣṇagandhikaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.43">
                            <label>Ca.6.14.43 </label>
                            rāsnāpiṇḍaiḥ sukhoṣṇairvā sasnehairhāpuṣairapi/ </l>
                        <l>iṣṭakasya kharāhvāyāḥ śākairgṛñjanakasya vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.44">
                            <label>Ca.6.14.44 </label>
                            abhyajya kuṣṭhatailena svedayet poṭṭalīkṛtaiḥ/ </l>
                        <l>vṛṣārkairaṇḍabilvānāṃ patrotkkāthaiśca secayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.45">
                            <label>Ca.6.14.45 </label>
                            mūlakatriphalārkāṇāṃ veṇūnāṃ varuṇasya ca/ </l>
                        <l>agnimanthasya śigrośca patrāṇyaśmantakasya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.46">
                            <label>Ca.6.14.46 </label>
                            jalenotkvāthya śūlārtaṃ svabhyaktamavagāhayet/ </l>
                        <l>kolotkvāthe 'athavā koṣṇe sauvīrakatuṣodake// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.47">
                            <label>Ca.6.14.47 </label>
                            bilvakvāthe 'athavā takre dadhimaṇḍāmlakāñjike/ </l>
                        <l>gomūtre vā sukhoṣṇe taṃ svabhyaktamavagāhayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.48">
                            <label>Ca.6.14.48 </label>
                            kṛṣṇasarpavarāhoṣṭrajatukāvṛṣadaṃśajām/ </l>
                        <l>vasāmabhyañjane dadyāddhūpanaṃ cārśasāṃ hitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.49">
                            <label>Ca.6.14.49 </label>
                            nṛkeśāḥ sarpanirmoko vṛṣadaṃśasya carma ca/ </l>
                        <l>arkamūlaṃ śamīpatramarśobhyo dhūpanaṃ hitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.50">
                            <label>Ca.6.14.50 </label>
                            tumburūṇi viḍaṅgāni devadārvakṣatā ghṛtam/ </l>
                        <l>bṛhatī cāśvagandhā ca pippalyaḥ surasā ghṛtam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.51">
                            <label>Ca.6.14.51 </label>
                            varāhavṛṣaviṭ caiva dhūpana saktavo ghṛtam/ </l>
                        <l>kuñjarasya purīṣaṃ tu ghṛtaṃ sarjarasastathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.52">
                            <label>Ca.6.14.52 </label>
                            haridrācūrṇasaṃyuktaṃ sudhākṣīraṃ pralepanam/ </l>
                        <l>gopittapiṣṭāḥ pippalyaḥ saharidrāḥ pralepanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.53">
                            <label>Ca.6.14.53 </label>
                            śirīṣabījaṃ kuṣṭhaṃ ca pippalyaḥ saindhavaṃ guḍaḥ/ </l>
                        <l>arkakṣīraṃ sudhākṣīraṃ triphalā ca pralepanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.54">
                            <label>Ca.6.14.54 </label>
                            pippalyaścitrakaḥ śyāmā kiṇvaṃ madanataṇḍulāḥ/ </l>
                        <l>pralepaḥ kukkuṭaśakṛddharidrāguḍasaṃyutaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.55">
                            <label>Ca.6.14.55 </label>
                            dantī śyāmā 'amṛtāsaṅgaḥ pārāvataśakṛdguḍaḥ/ </l>
                        <l>pralepaḥ syādgajāsthīni nimbo bhallātakāni ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.56">
                            <label>Ca.6.14.56 </label>
                            pralepaḥ syādalaṃ koṣṇaṃ vāsantakavasāyutam/ </l>
                        <l>śūlaśvayathuhṛdyuktaṃ culūkīvasayā 'athavā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.57">
                            <label>Ca.6.14.57 </label>
                            ārkaṃ &amp;payaḥ sudhākāṇḍaṃ kaṭukālābupallavāḥ/ </l>
                        <l>karañjo bastamūtraṃ ca lepanaṃ śreṣṭhamarśasām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.58">
                            <label>Ca.6.14.58 </label>
                            abhyaṅgādyāḥ pradehāntā ya ete parikīrtitāḥ/ </l>
                        <l>stambhaśvayathukaṇḍvartiśamanāste 'arśasāṃ matāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.59">
                            <label>Ca.6.14.59 </label>
                            pradehāntairupakrāntānyarśāṃsi prasravanti hi/ </l>
                        <l>saṃcitaṃ duṣṭarudhiraṃ tataḥ saṃpadyate sukhī// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.60">
                            <label>Ca.6.14.60 </label>
                            śītoṣṇasnigdharūkṣairhi na vyādhirupaśāmyati/ </l>
                        <l>rakte duṣṭe bhiṣak tasmādraktamevāvasecayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.61">
                            <label>Ca.6.14.61 </label>
                            jalaukobhistathā śastraiḥ sūcībhirvā punaḥ punaḥ/ </l>
                        <l>avartamānaṃ rudhiraṃ raktārśobhyaḥ pravāhayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.62">
                            <label>Ca.6.14.62 </label>
                            gudaśvayathuśūlārtaṃ mandāgniṃ pāyayettu tam/ </l>
                        <l>tryūṣaṇaṃ pippalīmūlaṃ pāṭhāṃ hiṅgu sacitrakam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.63">
                            <label>Ca.6.14.63 </label>
                            sauvarcalaṃ puṣkarākhyamajājīṃ bilvapeṣikām/ </l>
                        <l>biḍaṃ yavānīṃ hapuṣāṃ viḍaṅgaṃ saindhavaṃ vacām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.64">
                            <label>Ca.6.14.64 </label>
                            tintiḍīkaṃ ca maṇḍena madyenoṣṇodakena vā/ </l>
                        <l>tathā 'arśograhaṇīdoṣaśūlānāhādvimucyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.65">
                            <label>Ca.6.14.65 </label>
                            pācanaṃ pāyayedvā &amp;tadyaduktaṃ hyātisārike/ </l>
                        <l>saguḍāmabhayāṃ vā 'api prāśayet paurvabhaktikīm// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.66">
                            <label>Ca.6.14.66 </label>
                            pāyayedvā trivṛccūrṇaṃ triphalārasasaṃyutam/ </l>
                        <l>hṛte gudāśraye doṣe &amp;gacchantyarśāṃsi saṃkṣayam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.67">
                            <label>Ca.6.14.67 </label>
                            gomūtrādhyuṣitāṃ dadyāt saguḍāṃ vā harītakīm harītakīṃ
                            takrayutāṃ triphalāṃ vā prayojayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.68">
                            <label>Ca.6.14.68 </label>
                            sanāgaraṃ citrakaṃ vā sīdhuyuktaṃ prayojayet/ </l>
                        <l>dāpayeccavyayuktaṃ vā sīdhuṃ sājājicitrakam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.69">
                            <label>Ca.6.14.69 </label>
                            surāṃ sahapuṣāpāṭhāṃ dadyāt sauvarcalānvitām/ </l>
                        <l>dadhitthabilvasaṃyuktaṃ yuktaṃ vā cavyacitrkaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.70">
                            <label>Ca.6.14.70 </label>
                            bhallātakayutaṃ vā 'api pradadyāttakratarpaṇam/ </l>
                        <l>bilvanāgarayuktaṃ vā yavānyā citrakeṇa ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.71">
                            <label>Ca.6.14.71 </label>
                            citrakaṃ hapuṣāṃ hiṅguṃ dadyādvā takrasaṃyutam/ </l>
                        <l>pañcakolayutaṃ vā 'api takramasmai pradāpayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.72">
                            <label>Ca.6.14.72 </label>
                            hapuṣāṃ kuñcikāṃ dhānyamajājīṃ kāravīṃ śaṭīm/ </l>
                        <l>pippalīṃ pippalīmūlaṃ citrakaṃ hastipippalīm// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.73">
                            <label>Ca.6.14.73 </label>
                            yavānīṃ cājamodāṃ ca cūrṇitaṃ takrasaṃyutam/ </l>
                        <l>mandāmlakaṭukaṃ vidvān sthāpayeddhṛtabhājane// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.74">
                            <label>Ca.6.14.74 </label>
                            vyaktāmlakaṭukaṃ jātaṃ takrāriṣṭaṃ mukhapriyam/ </l>
                        <l>prapibenmātrayā kāleṣvannasya tṛṣitastriṣu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.75">
                            <label>Ca.6.14.75 </label>
                            dīpanaṃ rocanaṃ varṇyaṃ kaphavātānulomanam/ </l>
                        <l>gudaśvayathukaṇḍvartināśanaṃ balavardhanam// </l>
                        <l>iti takrāriṣṭaḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.14.76">
                            <label>Ca.6.14.76 </label>
                            tvacaṃ citrakamūlasya piṣṭvā kumbhaṃ pralepayet/ </l>
                        <l>takraṃ vā dadhi vā tatra jātamarśoharaṃ pibet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.77">
                            <label>Ca.6.14.77 </label>
                            vātaśleṣmārśasāṃ takrāt paraṃ nāstīha bheṣajam/ </l>
                        <l>tat prayojyaṃ yathādoṣaṃ sasnehaṃ rūkṣameva vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.78">
                            <label>Ca.6.14.78 </label>
                            saptāhaṃ vā daśāhaṃ vā pakṣaṃ māsamathāpi vā/ </l>
                        <l>balakālaviśeṣajño bhiṣak takraṃ prayojayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.79">
                            <label>Ca.6.14.79 </label>
                            atyarthamṛdukāyāgnestakramevāvacārayet/ </l>
                        <l>sāyaṃ vā lājaśaktūnāṃ dadyāttakrāvalehikām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.80">
                            <label>Ca.6.14.80 </label>
                            jīrṇe takre pradadyādvā takrapeyāṃ sasaindhavām/ </l>
                        <l>takrānupānaṃ sasnehaṃ takraudanamataḥ param// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.81">
                            <label>Ca.6.14.81 </label>
                            yūṣairmāṃsarasairvā 'api bhojayettakrasaṃyutaiḥ/ </l>
                        <l>&amp;yūṣai rasena vā 'apyūrdhvaṃ takrasiddhena bhojayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.82">
                            <label>Ca.6.14.82 </label>
                            kālakramajñaḥ sahasā na ca takraṃ nivartayet/ </l>
                        <l>takraprayogo māsāntaḥ krameṇoparamo hitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.83">
                            <label>Ca.6.14.83 </label>
                            apakarṣo yathotkarṣo na tvannādapakṛṣyate/ </l>
                        <l>śaktyāgamanarakṣārthaṃ dārḍhyārthamanalasya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.84">
                            <label>Ca.6.14.84 </label>
                            balopacayavarṇārthameṣa nirdiśyate kramaḥ/ </l>
                        <l>rūkṣamardhoddhṛtasnehaṃ yataścānuddhṛtaṃ ghṛtam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.85">
                            <label>Ca.6.14.85 </label>
                            takraṃ doṣāgnibalavittrividhaṃ tat prayojayet/ </l>
                        <l>hatāni na virohanti takreṇa gudajāni tu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.86">
                            <label>Ca.6.14.86 </label>
                            bhūmāvapi niṣiktaṃ taddahettakraṃ tṛṇolupam/ </l>
                        <l>kiṃ punardīptakāyāgneḥ śuṣkāṇyarśāṃsi dehinaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.87">
                            <label>Ca.6.14.87 </label>
                            srotaḥsu takraśuddheṣu rasaḥ samyagupaiti yaḥ/ </l>
                        <l>tena puṣṭirbalaṃ varṇaḥ praharṣaścopajāyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.88">
                            <label>Ca.6.14.88 </label>
                            vātaśleṣmavikārāṇāṃ śataṃ cāpi nivartate/ </l>
                        <l>nāsti takrāt paraṃ kiṃcidauṣadhaṃ kaphavātaje// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.89">
                            <label>Ca.6.14.89 </label>
                            pippalīṃ pippalīmūlaṃ citrakaṃ hastipippalīm/ </l>
                        <l>śṛṅgaveramajājīṃ ca kāravīṃ dhānyatumburu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.90">
                            <label>Ca.6.14.90 </label>
                            bilvaṃ karkaṭakaṃ pāṭhāṃ piṣṭvā peyāṃ vipācayet/ </l>
                        <l>phalāmlāṃ yamakairbhṛṣṭāṃ tāṃ dadyādgudajāpahām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.91">
                            <label>Ca.6.14.91 </label>
                            etaiścaiva khaḍān kuryādetaiśca vipacejjalam/ </l>
                        <l>etaiścaiva ghṛtaṃ sādhyamarśasāṃ vinivṛttaye// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.92">
                            <label>Ca.6.14.92 </label>
                            śaṭīpalāśasiddhāṃ vā pipplyā nāgareṇa vā/ </l>
                        <l>dadyādyavāgūṃ takrāmlāṃ maricairavacūrṇitām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.93">
                            <label>Ca.6.14.93 </label>
                            śuṣkamūlakayūṣaṃ vā yūṣaṃ kaulatthameva vā/ </l>
                        <l>dadhitthabilvayūṣaṃ vā sakulatthamakuṣṭhakam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.94">
                            <label>Ca.6.14.94 </label>
                            chāgalaṃ vā &amp;rasaṃ dadyādyūṣairebhirvimiśritam/ </l>
                        <l>lāvādīnāṃ phalāmlaṃ vā satakraṃ grāhibhiryutam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.95">
                            <label>Ca.6.14.95 </label>
                            raktaśālirmahāśāliḥ kalamo lāṅgalaḥ sitaḥ/ </l>
                        <l>śāradaḥ ṣaṣṭikaścaiva syādannavidhirarśasām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.96">
                            <label>Ca.6.14.96 </label>
                            ityukto bhinnaśakṛtāmarśasāṃ ca kriyākramaḥ/ </l>
                        <l>ye 'atyarhtaṃ gāḍhaśakṛtasteṣāṃ vakṣyāmi bheṣajam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.97">
                            <label>Ca.6.14.97 </label>
                            sasnehaiḥ śaktubhiryuktāṃ prasannāṃ lavaṇīkṛtām/ </l>
                        <l>dadyānmatsyaṇḍikāṃ pūrvaṃ bhakṣayitvā sanāgarām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.98">
                            <label>Ca.6.14.98 </label>
                            guḍaṃ sanāgaraṃ pāṭhāṃ phalāmlaṃ pāyayecca tam/ </l>
                        <l>guḍaṃ ghṛtayavakṣārayuktaṃ vā 'api prayojayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.99">
                            <label>Ca.6.14.99 </label>
                            yavānīṃ nāgaraṃ pāṭhāṃ dāḍimasya rasaṃ guḍam/ </l>
                        <l>satakralavaṇaṃ dadyādvātavarco 'anulomanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.100">
                            <label>Ca.6.14.100 </label>
                            duḥsparśakena bilvena yavānyā nāgareṇa vā/ </l>
                        <l>ekaikenāpi saṃyuktā pāṭhā hantyarśasāṃ rujam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.101">
                            <label>Ca.6.14.101 </label>
                            &amp;prāgbhaktaṃ yamake bhṛṣṭān saktubhiścāvacūrṇitān/ </l>
                        <l>karañjapallavān dadyādvātavarco 'anulomanān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.102">
                            <label>Ca.6.14.102 </label>
                            madirāṃ vā salavaṇāṃ sīdhuṃ sauvīrakaṃ tathā/ </l>
                        <l>&amp;guḍanāgarasaṃyuktaṃ pibedvā paurvabhaktikam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.103">
                            <label>Ca.6.14.103 </label>
                            pippalīnāgarakṣārakāravīdhānyajīrakaiḥ/ </l>
                        <l>phāṇitena ca saṃyojya phalāmlaṃ dāpayedghṛtam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.104">
                            <label>Ca.6.14.104 </label>
                            pippalī pippalīmūlaṃ citrako hastipippalī/ </l>
                        <l>śṛṅgaverayavakṣārau taiḥ siddhaṃ vā pibedghṛtam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.105">
                            <label>Ca.6.14.105 </label>
                            cavyacitrakasiddhaṃ vā guḍakṣārasamanvitam/ </l>
                        <l>pippalīmūlasiddhaṃ vā &amp;saguḍakṣāranāgaram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.106">
                            <label>Ca.6.14.106 </label>
                            pippalīpippalīmūladadhi-&amp;dāḍimadhānyakaiḥ/ </l>
                        <l>siddhaṃ sarpirvidhātavyaṃ vātavarcovibandhanut// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.107">
                            <label>Ca.6.14.107 </label>
                            cavyaṃ trikaṭukaṃ pāṭhāṃ kṣāraṃ kustumburūṇi ca/ </l>
                        <l>yavānīṃ pippalīmūlamubhe ca viḍasaindhave// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.108">
                            <label>Ca.6.14.108 </label>
                            citrakaṃ bilvamabhayāṃ piṣṭvā sarpirvipācayet/ </l>
                        <l>śakṛdvātānulomyārthaṃ jāte dadhni caturguṇe// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.109">
                            <label>Ca.6.14.109 </label>
                            pravāhikāṃ gudabhraṃśaṃ mūtrakṛcchraṃ parisravam/ </l>
                        <l>gudavaṅkṣaṇaśūlaṃ ca ghṛtametadvyapohati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.110">
                            <label>Ca.6.14.110 </label>
                            nāgaraṃ pipplīmūlaṃ citrako hastipippalī/ </l>
                        <l>śvadaṃṣṭrā pippalī dhānyaṃ bilvaṃ pāṭhā yavānikā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.111">
                            <label>Ca.6.14.111 </label>
                            cāṅgerīsvarase sarpiḥ kalkairetairvipācayet/ </l>
                        <l>caturguṇena dadhnā ca tadghṛtaṃ kaphavātanut// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.112">
                            <label>Ca.6.14.112 </label>
                            arśāṃsi grahaṇīdoṣaṃ mūtrakṛcchraṃ pravāhikām/ </l>
                        <l>gudabhraṃśārtimānāhaṃ ghṛtametadvyapohati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.113">
                            <label>Ca.6.14.113 </label>
                            pippalīṃ nāgaraṃ pāṭhāṃ śvadaṃṣṭrāṃ ca pṛthak pṛthak/ </l>
                        <l>bhāgāṃstripalikān kṛtvā kaṣāyamupakalpayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.114">
                            <label>Ca.6.14.114 </label>
                            gaṇḍīraṃ pippalīmūlaṃ vyoṣaṃ cavyaṃ ca citrakam/ </l>
                        <l>piṣṭvā kaṣāye vinayet &amp;pūte dvipalikaṃ bhiṣak// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.115">
                            <label>Ca.6.14.115 </label>
                            palāni sarpiṣas tasmiṃś catvāriṃśat pradāpayet/ </l>
                        <l>cāṅgerīsvarasaṃ tulyaṃ sarpiṣā dadhi ṣaḍguṇaṃ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.116">
                            <label>Ca.6.14.116 </label>
                            mṛdvagninā tataḥ sādhyaṃ siddhaṃ sarpir nidhāpayet/ </l>
                        <l>tad āhāre vidhātavyaṃ pāne prāyogike vidhau// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.117">
                            <label>Ca.6.14.117 </label>
                            grahaṇyarśovikāraghnaṃ gulmahṛdroganāśanam/ </l>
                        <l>śothaplīhodarānāhamūtrakṛcchrajvarāpaham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.118">
                            <label>Ca.6.14.118 </label>
                            kāsahikkāruciśvāsasūdanaṃ pārśvaśūlanut/ </l>
                        <l>balapuṣṭikaraṃ varṇyamagnisaṃdīpanaṃ param// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.119">
                            <label>Ca.6.14.119 </label>
                            saguḍāṃ pippalīyuktāṃ ghṛtabhṛṣṭāṃ harītakīm/ </l>
                        <l>trivṛddantīyutāṃ vā 'api bhakṣayedānulomikīm// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.120">
                            <label>Ca.6.14.120 </label>
                            viḍvātakaphapittānām-&amp;ānulomye 'atha nirvṛte/ </l>
                        <l>gude 'arśāṃsi praśāmyanti pāvakaścābhivardhate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.121">
                            <label>Ca.6.14.121 </label>
                            barhitittirilāvānāṃ rasānamlān susaṃskṛtān/ </l>
                        <l>dakṣāṇāṃ vartakānāṃ ca dadyādviḍvātasaṃgrahe// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.122">
                            <label>Ca.6.14.122 </label>
                            trivṛddantīpalāśānāṃ cāṅgeryāścitrakasya ca/ </l>
                        <l>yamake bharjitaṃ dadyācchākaṃ dadhisamanvitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.123">
                            <label>Ca.6.14.123 </label>
                            upodikāṃ taṇḍulīyaṃ vīrāṃ vāstukapallavān/ </l>
                        <l>suvarcalāṃ saloṇīkāṃ yavaśākamavalgujam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.124">
                            <label>Ca.6.14.124 </label>
                            kākamācīṃ ruhāpatraṃ mahāpatraṃ tathā 'amlikām/ </l>
                        <l>jīvantīṃ śaṭiśākaṃ ca śākaṃ gṛñjanakasya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.125">
                            <label>Ca.6.14.125 </label>
                            dadhidāḍimasiddhāni yamake bharjitāni ca/ </l>
                        <l>dhānyanāgarayuktāni śākānyetāni dāpayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.126">
                            <label>Ca.6.14.126 </label>
                            godhālopākamārjāraśvāviduṣṭragavāmapi/ </l>
                        <l>kūrmaśallakayoścaiva sādhayecchākavadrasān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.127">
                            <label>Ca.6.14.127 </label>
                            raktaśālyodanaṃ dadyādrasaistairvātaśāntaye/ </l>
                        <l>jñātvā vātolbaṇaṃ rūkṣaṃ mandāgniṃ gudajāturam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.128">
                            <label>Ca.6.14.128 </label>
                            madirāṃ śārkaraṃ jātaṃ sīdhuṃ takraṃ tuṣodakam/ </l>
                        <l>ariṣṭaṃ dadhimaṇḍaṃ vā śṛtaṃ vā śiśiraṃ jalam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.129">
                            <label>Ca.6.14.129 </label>
                            kaṇṭakāryā śṛtaṃ vā 'api śṛtaṃ nāgaradhānyakaiḥ/ </l>
                        <l>anupānaṃ bhiṣagdadyādvātavarco 'anulomanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.130">
                            <label>Ca.6.14.130 </label>
                            udāvartaparītā ye ye cātyarthaṃ virūkṣitāḥ/ </l>
                        <l>vilomavātāḥ śūlārtāsteṣviṣṭamanuvāsanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.131">
                            <label>Ca.6.14.131 </label>
                            pippalīṃ madanaṃ bilvaṃ śatāhvāṃ madhukaṃ vacām/ </l>
                        <l>kuṣṭhaṃ śaṭīṃ puṣkarākhyaṃ citrakaṃ devadāru ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.132">
                            <label>Ca.6.14.132 </label>
                            piṣṭvā tailaṃ vipaktavyaṃ &amp;payasā dviguṇena ca/ </l>
                        <l>arśasāṃ mūḍhavātānāṃ tacchreṣṭhamanuvāsanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.133">
                            <label>Ca.6.14.133 </label>
                            gudaniḥsaraṇaṃ śūlaṃ mūtrakṛcchraṃ pravāhikām/ </l>
                        <l>kaṭyūrupṛṣṭhadaurbalyamānāhaṃ vaṅkṣaṇāśrayam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.134">
                            <label>Ca.6.14.134 </label>
                            picchāsrāvaṃ gude śophaṃ vātavarcovinigraham/ </l>
                        <l>utthānaṃ bahuśo yacca jayettaccānuvāsanāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.135">
                            <label>Ca.6.14.135 </label>
                            ānuvāsanikaiḥ piṣṭaiḥ sukhoṣṇaiḥ snehasaṃyutaiḥ/ </l>
                        <l>&amp;dārvantaiḥ stabdhaśūlāni gudajāni pralepayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.136">
                            <label>Ca.6.14.136 </label>
                            digdhāstaiḥ prasravantyāśu śleṣmapicchāṃ saśoṇitām/ </l>
                        <l>kaṇḍūḥ stambhaḥ saruk śophaḥ srutānāṃ vinivartate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.137">
                            <label>Ca.6.14.137 </label>
                            nirūhaṃ vā prayuñjīta sakṣīraṃ dāśamūlikam/ </l>
                        <l>samūtrasnehalavaṇaṃ kalkairyuktaṃ phalādibhiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.138">
                            <label>Ca.6.14.138 </label>
                            harītakīnāṃ prasthārdhaṃ prasthamāmalakasya ca/ </l>
                        <l>syāt kapitthāddaśapalaṃ tato 'ardhā cendravāruṇī// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.139">
                            <label>Ca.6.14.139 </label>
                            viḍaṅgaṃ pippalī lodhraṃ maricaṃ sailavālukam/ </l>
                        <l>dvipalāṃśaṃ jalasyaitaccaturdroṇe vipācayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.140">
                            <label>Ca.6.14.140 </label>
                            droṇaśeṣe rase tasmin pūte śīte samāvapet/ </l>
                        <l>guḍasya dviśataṃ tiṣṭhettat pakṣaṃ ghṛtabhājane// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.141">
                            <label>Ca.6.14.141 </label>
                            pakṣādūrdhvaṃ bhavet peyā tato mātrā yathābalam/ </l>
                        <l>asyābhyāsādariṣṭasya gudajā yānti saṃkṣayam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.142">
                            <label>Ca.6.14.142 </label>
                            grahaṇīpāṇḍuhṛdrogaplīhagulmodarāpahaḥ/ </l>
                        <l>kuṣṭhaśophāruciharo balavarṇāgnivardhanaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.143">
                            <label>Ca.6.14.143 </label>
                            siddho 'ayamabhayāriṣṭaḥ kāmalāśvitranāśanaḥ/ </l>
                        <l>kṛmigranthyarbudavyaṅgarājayakṣmajvarāntakṛt// </l>
                        <l>ityabhayāriṣṭaḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.14.144">
                            <label>Ca.6.14.144 </label>
                            dantīcitrakamūlānāmubhayoḥ pañcamūlayoḥ/ </l>
                        <l>bhāgān palāṃśānāpothya jaladroṇe vipācayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.145">
                            <label>Ca.6.14.145 </label>
                            tripalaṃ triphalāyāśca dalānāṃ tatra dāpayet/ </l>
                        <l>rase caturthaśeṣe tu pūte śīte samāvapet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.146">
                            <label>Ca.6.14.146 </label>
                            tulāṃ guḍasya tattiṣṭhenmāsārdhaṃ ghṛtabhājane/ </l>
                        <l>tanmātrayā pibannityamarśobhyo vipramucyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.147">
                            <label>Ca.6.14.147 </label>
                            grahaṇīpāṇḍurogaghnaṃ vātavarco 'anulomanam/ </l>
                        <l>dīpanaṃ cārucighnaṃ ca dantyariṣṭamimaṃ viduḥ// </l>
                        <l>iti dantyariṣṭaḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.14.148">
                            <label>Ca.6.14.148 </label>
                            harītakīphalaprasthaṃ prasthamāmalakasya ca/ </l>
                        <l>viśālāyā dadhitthasya pāṭhācitrakamūlayoḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.149">
                            <label>Ca.6.14.149 </label>
                            dve dve pale samāpothya dvidroṇe sādhayedapām/ </l>
                        <l>pādāvaśeṣe pūte ca rase tasmin pradāpayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.150">
                            <label>Ca.6.14.150 </label>
                            guḍasyaikāṃ tulāṃ vaidyastat sthāpyaṃ ghṛtabhājane/ </l>
                        <l>pakṣasthitaṃ pibedenaṃ grahaṇyarśovikāravān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.151">
                            <label>Ca.6.14.151 </label>
                            hṛtpāṇḍurogaṃ plīhānaṃ kāmalāṃ viṣamajvaram/ </l>
                        <l>varcomūtrānilakṛtān vibandhānagnimārdavam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.152">
                            <label>Ca.6.14.152 </label>
                            kāsaṃ gulmamudāvartaṃ phalāriṣṭo vyapohati/ </l>
                        <l>agnisaṃdīpano hyeṣa kṛṣṇātreyeṇa bhāṣitaḥ// </l>
                        <l>iti phalāriṣṭaḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.14.153">
                            <label>Ca.6.14.153 </label>
                            durālabhāyāḥ prasthaḥ syāccitrakasya vṛṣasya ca/ </l>
                        <l>pathyāmalakayoścaiva pāṭhāyā nāgarasya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.154">
                            <label>Ca.6.14.154 </label>
                            dantyāśca dvipalān bhāgāñjaladroṇe vipācayet/ </l>
                        <l>pādāvaśeṣe &amp;pūte ca suśīte śarkarāśatam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.155">
                            <label>Ca.6.14.155 </label>
                            prakṣipya sthāpayet kumbhe māsārdhaṃ ghṛtabhāvite/ </l>
                        <l>pralipte pippalīcavyapriyaṅgukṣaudrasarpiṣā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.156">
                            <label>Ca.6.14.156 </label>
                            tasya mātrāṃ pibet kāle śārkarasya yathābalam/ </l>
                        <l>arśāṃsi grahaṇīdoṣamudāvartamarocakam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.157">
                            <label>Ca.6.14.157 </label>
                            śakṛnmūtrāvilodgāravibandhānagnimārdavam/ </l>
                        <l>hṛdrogaṃ pāṇḍurogaṃ ca sarvametena sādhayet// </l>
                        <l>iti &amp;dvitīyaphalāriṣṭaḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.14.158">
                            <label>Ca.6.14.158 </label>
                            navasyāmalakasyaikāṃ kuryājjarjaritāṃ tulām/ </l>
                        <l>kuḍavāṃśāśca pippalyo viḍaṅgaṃ maricaṃ tathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.159">
                            <label>Ca.6.14.159 </label>
                            &amp;pāṭhāṃ ca pippalīmūlaṃ kramukaṃ cavyacitrakau/ </l>
                        <l>mañjiṣṭhailvālukaṃ lodhraṃ palikānupakalpayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.160">
                            <label>Ca.6.14.160 </label>
                            kuṣṭhaṃ dāruharidrāṃ ca surāhvaṃ sārivādvayam/ </l>
                        <l>indrāhvaṃ bhadramustaṃ ca kuryādardhapalonmitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.161">
                            <label>Ca.6.14.161 </label>
                            catvāri nāgapuṣpasya palānyabhinavasya ca/ </l>
                        <l>droṇābhyāmambhaso dvābhyāṃ sādhayitvā 'avatārayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.162">
                            <label>Ca.6.14.162 </label>
                            pādāvaśeṣe pūte ca śīte tasmin pradāpayet/ </l>
                        <l>mṛdvīkādvyāḍhakarasaṃ śītaṃ niryūhasaṃmitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.163">
                            <label>Ca.6.14.163 </label>
                            śarkarāyāśca bhinnāyā dadyāddviguṇitāṃ tulām/ </l>
                        <l>kusumasya rasasyaikamardhaprasthaṃ navasya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.164">
                            <label>Ca.6.14.164 </label>
                            tvagelāplavapatrāmbusevyakramukakeśarān/ </l>
                        <l>cūrṇayitvā tu matimān kārṣikānatra dāpayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.165">
                            <label>Ca.6.14.165 </label>
                            tat sarvaṃ sthāpayet pakṣaṃ sucaukṣe ghṛtabhājane/ </l>
                        <l>pralipte sarpiṣā kiṃciccharkarāgurudhūpite// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.166">
                            <label>Ca.6.14.166 </label>
                            pakṣādūrdhvamariṣṭo 'ayaṃ kanako nāma viśrutaḥ/ </l>
                        <l>peyaḥ svāduraso hṛdyaḥ prayogādbhaktarocanaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.167">
                            <label>Ca.6.14.167 </label>
                            arśāṃsi grahaṇīdoṣamānāhamudaraṃ jvaram/ </l>
                        <l>hṛdrogaṃ pāṇḍutāṃ śothaṃ gulmaṃ varcovinigraham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.168">
                            <label>Ca.6.14.168 </label>
                            kāsaṃ śleṣmāmayāṃścogrān sarvānevāpakarṣati/ </l>
                        <l>valīpalitakhālityaṃ doṣajaṃ ca vyapohati// </l>
                        <l>iti kanakāriṣṭaḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.14.169">
                            <label>Ca.6.14.169 </label>
                            patrabhaṅgodakaiḥ śaucaṃ kuryāduṣṇena vā 'ambhasā/ </l>
                        <l>iti śuṣkārśasāṃ siddhamuktametaccikitsitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.170">
                            <label>Ca.6.14.170 </label>
                            &amp;cikitsitamidaṃ siddhaṃ srāviṇāṃ śṛṇvataḥ param/ </l>
                        <l>tatrānubandho dvividhaḥ śleṣmaṇo mārutasya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.171">
                            <label>Ca.6.14.171 </label>
                            viṭ śyāvaṃ kaṭhinaṃ rūkṣaṃ cādho vāyurna vartate/ </l>
                        <l>tanu cāruṇavarṇaṃ ca phenilaṃ cāsṛgarśasām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.172">
                            <label>Ca.6.14.172 </label>
                            kaṭyūrugudaśūlaṃ ca daurbalyaṃ yadi cādhikam/ </l>
                        <l>tatrānubandho vātasya heturyadi ca rūkṣaṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.173">
                            <label>Ca.6.14.173 </label>
                            śithilaṃ śvetapītaṃ ca viṭ snigdhaṃ guru śītalam/ </l>
                        <l>yadyarśasāṃ ghanaṃ cāsṛk tantumat pāṇḍu picchilam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.174">
                            <label>Ca.6.14.174 </label>
                            gudaṃ sapicchaṃ stimitaṃ guru snigdhaṃ ca kāraṇam/ </l>
                        <l>śleṣmānubandho vijñeyastatra raktārśasāṃ budhaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.175">
                            <label>Ca.6.14.175 </label>
                            snigdhaśītaṃ hitaṃ vāte rūkṣaśītaṃ kaphānuge/ </l>
                        <l>cikitsitamidaṃ tasmāt saṃpradhārya prayojayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.176">
                            <label>Ca.6.14.176 </label>
                            pittaśleṣmādhikaṃ matvā śodhanenopapādayet/ </l>
                        <l>sravaṇaṃ cāpyupekṣeta laṅghanairvā samācaret// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.177">
                            <label>Ca.6.14.177 </label>
                            pravṛttamādāvarśobhyo yo nigṛhṇātyabuddhimān/ </l>
                        <l>śoṇitaṃ doṣamanilaṃ tadrogāñjanayedbahūn// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.178">
                            <label>Ca.6.14.178 </label>
                            raktapittaṃ jvaraṃ tṛṣṇāmagnisādamarocakam/ </l>
                        <l>kāmalāṃ śvayathuṃ śūlaṃ gudavaṅkṣaṇasaṃśrayam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.179">
                            <label>Ca.6.14.179 </label>
                            kaṇḍvaruḥkoṭhapiḍakāḥ kuṣṭhaṃ pāṇḍvāhvayaṃ gadam/ </l>
                        <l>vātamūtrapurīṣāṇāṃ vibandhaṃ śiraso rujam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.180">
                            <label>Ca.6.14.180 </label>
                            staimityaṃ gurugātratvaṃ tathā 'anyān raktajān gadān/ </l>
                        <l>tasmāt srute duṣṭarakte raktasaṃgrahaṇaṃ hitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.181">
                            <label>Ca.6.14.181 </label>
                            hetulakṣaṇakālajño balaśoṇitavarṇavit/ </l>
                        <l>kālaṃ tāvadupekṣeta yāvannātyayamāpnuyāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.182">
                            <label>Ca.6.14.182 </label>
                            agnisaṃdīpanārthaṃ ca raktasaṃgrahaṇāya ca/ </l>
                        <l>doṣāṇāṃ pācanārhtaṃ ca paraṃ tiktairupācaret// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.183">
                            <label>Ca.6.14.183 </label>
                            yattu prakṣīṇadoṣasya raktaṃ vātolbaṇasya ca/ </l>
                        <l>vartate snehasādhyaṃ tat pānābhyaṅgānuvāsanaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.184">
                            <label>Ca.6.14.184 </label>
                            yattu pittolbaṇaṃ raktaṃ gharmakāle pravartate/ </l>
                        <l>stambhanīyaṃ tadekāntānna cedvātakaphānugam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.185">
                            <label>Ca.6.14.185 </label>
                            kuṭajatvaṅniryūhaḥ sanāgaraḥ snigdharaktasaṃgrahaṇaḥ/ </l>
                        <l>tvagdāḍimasya tadvat sanāgaraścandanarasaśca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.186">
                            <label>Ca.6.14.186 </label>
                            candanakirātatiktakadhanvayavāsāḥ sanāgarāḥ kvathitāḥ/ </l>
                        <l>raktārśasāṃ praśamanā dārvītvaguśīranimbāśca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.187">
                            <label>Ca.6.14.187 </label>
                            sātiviṣā kuṭajatvak phalaṃ ca sarasāñjanaṃ madhuyutāni/ </l>
                        <l>raktāpahāni dadyāt pipāsave taṇḍulajalena// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.188">
                            <label>Ca.6.14.188 </label>
                            kuṭajatvaco vipācyaṃ palaśatamārdraṃ mahendrasalilena/ </l>
                        <l>yāvatsyādgatarasaṃ taddravyaṃ pūto rasastato grāhyaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.189">
                            <label>Ca.6.14.189 </label>
                            mocarasaḥ sasamaṅgaḥ phalinī ca &amp;samāṃśikaistribhistaiśca/ </l>
                        <l>vatsakabījaṃ tulyaṃ cūrṇitamatra pradātavyam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.190">
                            <label>Ca.6.14.190 </label>
                            pūtotkvathitaḥ sāndraḥ sa raso darvīpralepano grāhyaḥ/ </l>
                        <l>mātrākālopahitā rasakriyaiṣā jayatyasṛksrāvam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.191">
                            <label>Ca.6.14.191 </label>
                            chagalīpayasā pītā peyāmaṇḍena vā yathāgnibalam/ </l>
                        <l>jīrṇauṣadhaśca śālīn payasā chāgena bhuñjīta// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.192">
                            <label>Ca.6.14.192 </label>
                            raktārśāṃsyatisāraṃ raktaṃ sāsṛgrujo nihantyāśu/ </l>
                        <l>balavacca raktapittaṃ rasakriyaiṣā &amp;jayatyubhayabhāgam// </l>
                        <l>iti kuṭajādirasakriyā/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.14.193">
                            <label>Ca.6.14.193 </label>
                            nīlotpalaṃ samaṅgā mocarasaścandanaṃ tilā lodhram/ </l>
                        <l>pītvā cchagalīpayasā bhojyaṃ payasaiva śālyannam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.194">
                            <label>Ca.6.14.194 </label>
                            chāgalipayaḥ prayuktaṃ nihanti raktaṃ savāstukarasaṃ ca/ </l>
                        <l>dhanvavihaṅgamṛgāṇāṃ raso niramlaḥ kadamlo vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.195">
                            <label>Ca.6.14.195 </label>
                            pāṭhā vatsakabījaṃ rasāñjanaṃ nāgaraṃ yavānyaśca/ </l>
                        <l>bilvamiti cārśasaiścūrṇitāni peyāni śūleṣu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.196">
                            <label>Ca.6.14.196 </label>
                            dārvī kirātatiktaṃ mustaṃ duḥsparśakaśca rudhiraghnam/ </l>
                        <l>rakte 'ativartamāne śūle ca ghṛtaṃ vidhātavyam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.197">
                            <label>Ca.6.14.197 </label>
                            kuṭajaphalavalkakeśaranīlotpalalodhradhātakīkalkaiḥ/ </l>
                        <l>siddhaṃ ghṛtaṃ vidheyaṃ śūle raktārśasāṃ bhiṣajā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.198">
                            <label>Ca.6.14.198 </label>
                            sarpiḥ sadāḍimarasaṃ sayāvaśūkaṃ śṛtaṃ jayatyāśu/ </l>
                        <l>raktaṃ saśūlamathavā nidigdhikādugdhikāsiddham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.199">
                            <label>Ca.6.14.199 </label>
                            lājāpeyā pītā sacukrikā keśarotpalaiḥ siddhā/ </l>
                        <l>hantyāśvasrasrāvaṃ tathā balāpṛśniparṇībhyām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.200">
                            <label>Ca.6.14.200 </label>
                            hrīverabilvanāgaraniryūhe sādhitāṃ sanavanītām/ </l>
                        <l>vṛkṣāmladāḍimāmlāmamlīkāmlāṃ sakolāmlām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.201">
                            <label>Ca.6.14.201 </label>
                            gṛñjanakasurāsiddhāṃ dadyādyamakena bharjitāṃ peyām/ </l>
                        <l>raktātisāraśūlapravāhikāśothanigrahaṇīm// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.202">
                            <label>Ca.6.14.202 </label>
                            kāśmaryāmalakānāṃ &amp;sakarbudārān phalāmlāṃśca/ </l>
                        <l>gṛñjanakaśālmalīnāṃ kṣīriṇyāścukrikāyāśca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.203">
                            <label>Ca.6.14.203 </label>
                            nyagrodhaśuṅgakānāṃ khaṇḍāṃstathā kovidārapuṣpāṇām/ </l>
                        <l>dadhnaḥ sareṇa siddhān dadyādrakte pravṛtte 'ati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.204">
                            <label>Ca.6.14.204 </label>
                            siddhaṃ palāṇḍuśākaṃ takreṇopodikāṃ sabadarāmlām/ </l>
                        <l>rudhirasrave pradadyānmasūrasūpaṃ ca takrāmlam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.205">
                            <label>Ca.6.14.205 </label>
                            payasā śṛtena &amp;yūṣairmasūramudgāḍhakīmakuṣṭhānām/ </l>
                        <l>bhojanamadyādamlaiḥ śāliśyāmākakodravajam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.206">
                            <label>Ca.6.14.206 </label>
                            śaśahariṇalāvamāṃsaiḥ kapiñjalaiṇeyakaiḥ susiddhaiśca/ </l>
                        <l>bhojanamadyādamlairmadhurairīṣat samaricairvā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.207">
                            <label>Ca.6.14.207 </label>
                            dakṣaśikhitittirirasairdvikakudalopākajaiśca madhurāmlaiḥ/ </l>
                        <l>adyādrasairativaheṣvarśaḥsvanilolbaṇaśarīraḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.208">
                            <label>Ca.6.14.208 </label>
                            &amp;rasakhaḍayūṣayavāgūsaṃyogataḥ kevalo 'athavā jayati/ </l>
                        <l>raktamativartamānaṃ vātaṃ ca palāṇḍurupayuktaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.209">
                            <label>Ca.6.14.209 </label>
                            chāgāntarādhi taruṇaṃ sarudhiramupasādhitaṃ bahupalāṇḍu/ </l>
                        <l>vyatyāsānmadhurāmlaṃ viṭśoṇitasaṃkṣaye deyam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.210">
                            <label>Ca.6.14.210 </label>
                            navanītatilābhyāsāt keśaranavanītaśarkarābhyāsāt/ </l>
                        <l>dadhisaramathitābhyāsādarśāṃsyapayānti raktāni// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.211">
                            <label>Ca.6.14.211 </label>
                            navanītaghṛtaṃ chāgaṃ māṃsaṃ ca saṣaṣṭikaḥ śāliḥ/ </l>
                        <l>taruṇaśca surāmaṇḍastaruṇī ca surā nihantyasram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.212">
                            <label>Ca.6.14.212 </label>
                            prāyeṇa vātabahulānyarśāṃsi bhavantyatisrute rakte/ </l>
                        <l>duṣṭe 'api ca kaphapitte tasmādanilo 'adhiko jñeyaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.213">
                            <label>Ca.6.14.213 </label>
                            dṛṣṭvā tu raktapittaṃ prabalaṃ kaphāvātaliṅgamalpaṃ ca/ </l>
                        <l>śītā kriyā prayojyā yatheritā vakṣyate &amp;cānyā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.214">
                            <label>Ca.6.14.214 </label>
                            madhukaṃ sapañcavalkaṃ badarītvagudumbaraṃ dhavapaṭolam/ </l>
                        <l>pariṣecane vidadhyādvṛṣakakumayavāsanimbāṃśca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.215">
                            <label>Ca.6.14.215 </label>
                            rakte 'ativartamāne dāhe klede 'avagāhayeccāpi/ </l>
                        <l>madhukamṛṇālapadmakacandanakuśakāśaniṣkvāthe// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.216">
                            <label>Ca.6.14.216 </label>
                            ikṣurasamadhukavetasaniryūhe śītale payasi vā tam/ </l>
                        <l>avagāhayet pradigdhaṃ pūrvaṃ śiśireṇa tailena// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.217">
                            <label>Ca.6.14.217 </label>
                            dattvā ghṛtaṃ saśarkaramupasthadeśe gude trikadeśe ca/ </l>
                        <l>śiśirajalasparśasukhā dhārā prastambhanī yojyā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.218">
                            <label>Ca.6.14.218 </label>
                            kadalīdalairabhinavaiḥ puṣkarapatraiśca śītajalasiktaiḥ/ </l>
                        <l>pracchādanaṃ muhurmuhuriṣṭaṃ padmotpaladalaiśca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.219">
                            <label>Ca.6.14.219 </label>
                            dūrvāghṛtapradehaḥ śatadhautasahasradhautamapi sarpiḥ/ </l>
                        <l>vyajanapavanaḥ suśīto raktasrāvaṃ jayatyāśu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.220">
                            <label>Ca.6.14.220 </label>
                            samaṅgāmadhukābhyāṃ tilamadhukābhyāṃ rasāñjanaghṛtābhyām/ </l>
                        <l>sarjarasaghṛtābhyāṃ vā nimbaghṛtābhyāṃ madhughṛtābhyāṃ vā//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.221">
                            <label>Ca.6.14.221 </label>
                            dārvītvaksarpirbhyāṃ sacandanābhyāmathotpalaghṛtābhyām/ </l>
                        <l>dāhe klede ca gudabhraṃśe gudajāḥ pratisāraṇīyāḥ syuḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.222">
                            <label>Ca.6.14.222 </label>
                            ābhiḥ kriyābhirathavā śītābhiryasya tiṣṭhati na raktam/ </l>
                        <l>taṃ kāle snigdhoṣṇairmāṃsarasaistarpayenmatimān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.223">
                            <label>Ca.6.14.223 </label>
                            avapīḍakasarpirbhiḥ koṣṇairghṛtatailikaistathā 'abhyaṅgaiḥ/ </l>
                        <l>kṣīraghṛtatailasekaiḥ koṣṇaistamupācaredāśu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.224">
                            <label>Ca.6.14.224 </label>
                            koṣṇena vātaprabale ghṛtamaṇḍenānuvāsayecchīghram/ </l>
                        <l>picchābastiṃ dadyāt kāle tasyāthavā siddham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.225">
                            <label>Ca.6.14.225 </label>
                            yavāsakuśakāśānāṃ mūlaṃ puṣpaṃ ca śālmalam/ </l>
                        <l>nyagrodhodumbarāśvatthaśuṅgāśca dvipalonmitāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.226">
                            <label>Ca.6.14.226 </label>
                            triprasthaṃ salilasyaitat kṣīraprasthaṃ ca sādhayet/ </l>
                        <l>kṣīraśeṣaṃ kaṣāyaṃ ca pūtaṃ kalkairvimiśrayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.227">
                            <label>Ca.6.14.227 </label>
                            kalkāḥ śālmaliniryāsasamaṅgācandanotpalam/ </l>
                        <l>vatsakasya ca bījāni priyaṅguḥ padmakeśaram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.228">
                            <label>Ca.6.14.228 </label>
                            picchābastirayaṃ siddhaḥ saghṛtakṣaudraśarkaraḥ/ </l>
                        <l>pravāhikāgudabhraṃśaraktasrāvajvarāpahaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.229">
                            <label>Ca.6.14.229 </label>
                            prapauṇḍarīkaṃ madhukaṃ &amp;picchābastau yatheritān/ </l>
                        <l>piṣṭvā 'anuvāsanaṃ snehaṃ kṣīradviguṇitaṃ pacet// </l>
                        <l>iti picchābastiḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.14.230">
                            <label>Ca.6.14.230 </label>
                            hrīveramutpalaṃ lodhraṃ samaṅgācavyacandanam/ </l>
                        <l>pāṭhā sātiviṣā bilvaṃ dhātakī devadāru ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.231">
                            <label>Ca.6.14.231 </label>
                            dārvītvaṅ nāgaraṃ māṃsī mustaṃ kṣāro yavāgrajaḥ/ </l>
                        <l>citrakaśceti peṣyāṇi cāṅgerīsvarase ghṛtam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.232">
                            <label>Ca.6.14.232 </label>
                            aikadhyaṃ sādhayet sarvaṃ tat sarpiḥ paramauṣadham/ </l>
                        <l>arśotisāragrahaṇīpāṇḍuroge jvare 'arucau// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.233">
                            <label>Ca.6.14.233 </label>
                            mūtrakṛcchre gudabhraṃśe bastyānāhe pravāhaṇe/ </l>
                        <l>picchāsrāve 'arśasāṃ śūle yojyametattridoṣanut// </l>
                        <l>iti hrīverādighṛtam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.14.234">
                            <label>Ca.6.14.234 </label>
                            avākpuṣpī balā dārvī pṛśniparṇī trikaṇṭakaḥ/ </l>
                        <l>nyagrodhodumbarāśvatthaśuṅgāśca dvipalonmitāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.235">
                            <label>Ca.6.14.235 </label>
                            kaṣāya eṣāṃ peṣyāstu jīvantī kaṭurohiṇī/ </l>
                        <l>pippalī pippalīmūlaṃ nāgaraṃ suradāru ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.236">
                            <label>Ca.6.14.236 </label>
                            kaliṅgāḥ śālmalaṃ puṣpaṃ vīrā &amp;candanamutpalam/ </l>
                        <l>kaṭphalaṃ citrako mustaṃ priyaṅgvativiṣāsthirāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.237">
                            <label>Ca.6.14.237 </label>
                            padmotpalānāṃ kiñjalkaḥ samaṅgā sanidigdhikā/ </l>
                        <l>bilvaṃ mocarasaḥ pāṭhā bhāgāḥ karṣasamanvitāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.238">
                            <label>Ca.6.14.238 </label>
                            catuṣprasthe śṛtaṃ prasthaṃ kaṣāyamavatārayet/ </l>
                        <l>triṃśatpalāni prastho 'atra vijñeyo dvipalādhikaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.239">
                            <label>Ca.6.14.239 </label>
                            suniṣaṇṇakacāṅgeryoḥ prasthau dvau svarasasya ca/ </l>
                        <l>sarvairetairyathoddiṣṭairghṛtaprasthaṃ vipācayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.240">
                            <label>Ca.6.14.240 </label>
                            etadarśaḥsvatīsāre raktasrāve tridoṣaje/ </l>
                        <l>pravāhaṇe gudabhraṃśe picchāsu vividhāsu ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.241">
                            <label>Ca.6.14.241 </label>
                            utthāne cātibahuśaḥ śothaśūle gudāśraye/ </l>
                        <l>mūtragrahe mūḍhavāte mande 'agnāvarucāvapi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.242">
                            <label>Ca.6.14.242 </label>
                            prayojyaṃ vidhivat sarpirbalavarṇāgnivardhanam/ </l>
                        <l>vividheṣvannapāneṣu kevalaṃ vā niratyayam// </l>
                        <l>iti suniṣaṇṇakacāṅgerīghṛtam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.14.243">
                            <label>Ca.6.14.243 </label>
                            bhavanti cātra--- vyatyāsānmadhurāmlāni śītoṣṇāni ca yojayet/ </l>
                        <l>nityamagnibalāpekṣī jayatyarśaḥkṛtān gadān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.244">
                            <label>Ca.6.14.244 </label>
                            trayo vikārāḥ prāyeṇa ye parasparahetavaḥ/ </l>
                        <l>arśāṃsi cātisāraśca grahaṇīdoṣa eva ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.245">
                            <label>Ca.6.14.245 </label>
                            eṣāmagnibale hīne vṛddhirvṛddhe parikṣayaḥ/ </l>
                        <l>tasmādagnibalaṃ rakṣyameṣu triṣu viśeṣataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.246">
                            <label>Ca.6.14.246 </label>
                            bhṛṣṭaiḥ śākairyavāgūbhiryūṣairmāṃsarasaiḥ khaḍaiḥ/ </l>
                        <l>kṣīratakraprayogaiśca vividhairgudajāñjayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.247">
                            <label>Ca.6.14.247 </label>
                            yadvāyorānulomyāya yadagnibalavṛddhaye/ </l>
                        <l>annapānauṣadhadravyaṃ tat sevyaṃ nityamarśasaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.248">
                            <label>Ca.6.14.248 </label>
                            yadato viparītaṃ syānnidāne yacca darśitam/ </l>
                        <l>gudajābhiparītena tat sevyaṃ na kadācana// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.6.14.249">
                        <label>Ca.6.14.249 </label>
                        tatra ślokāḥ---</p>
                    <lg>
                        <l>arśasāṃ dvividhaṃ janma pṛthagāyatanāni ca/ </l>
                        <l>sthānasaṃsthānaliṅgāni sādhyāsādhyaviniścayaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.250">
                            <label>Ca.6.14.250 </label>
                            abhyaṅgāḥ svedanaṃ dhūmāḥ sāvagāhāḥ pralepanāḥ/ </l>
                        <l>śoṇitasyāvasekaśca yogā dīpanapācanāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.251">
                            <label>Ca.6.14.251 </label>
                            pānānnavidhiragryaśca vātavarco 'anulomanaḥ/ </l>
                        <l>yogāḥ saṃśamanīyāśca sarpīṃṣi vividhāni ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.252">
                            <label>Ca.6.14.252 </label>
                            bastayastakrayogāśca varāriṣṭāḥ saśarkarāḥ/ </l>
                        <l>&amp;śuṣkāṇāmarśasāṃ śastāḥ srāviṇāṃ lakṣaṇāni ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.253">
                            <label>Ca.6.14.253 </label>
                            dvividhaṃ sānubandhānāṃ teṣāṃ ceṣṭaṃ yadauṣadham/ </l>
                        <l>raktasaṃgrahaṇāḥ kvāthāḥ peṣyāśca vividhātmakāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.254">
                            <label>Ca.6.14.254 </label>
                            snehāhāravidhiścāgryo yogāśca pratisāraṇāḥ/ </l>
                        <l>prakṣālanāvagāhāśca pradehāḥ secanāni ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.14.255">
                            <label>Ca.6.14.255 </label>
                            ativṛttasya raktasya vidhātavyaṃ yadauṣadham/ </l>
                        <l>tatsarvamiha nirdiṣṭaṃ gudajānāṃ cikitsite// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte cikitsāsthāne
                        'arśaścikitsitaṃ nāma caturdaśo 'adhyāyaḥ//14//</trailer>
                </div>
                <div n="15" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>pañcadaśo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.6.15.1">
                        <label>Ca.6.15.1 </label>
                        athāto grahaṇīdoṣacikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.6.15.2">
                        <label>Ca.6.15.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.3">
                            <label>Ca.6.15.3 </label>
                            āyurvarṇo balaṃ svāsthyamutsāhopacayau prabhā/ </l>
                        <l>ojastejo 'agnyaḥ prāṇāścoktā dehāgnihetukāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.4">
                            <label>Ca.6.15.4 </label>
                            śānte 'agnau mriyate, yukte ciraṃ jīvatyanāmayaḥ/ </l>
                        <l>rogī syādvikṛte, mūlamagnistasmānnirucyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.5">
                            <label>Ca.6.15.5 </label>
                            yadannaṃ dehadhātvojobalavarṇādipoṣakam/ </l>
                        <l>tatrāgnirheturāhārānna hyapakvādrasādayaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.6">
                            <label>Ca.6.15.6 </label>
                            annamādānakarmā tu prāṇaḥ koṣṭhaṃ prakarṣati/ </l>
                        <l>taddravairbhinnasaṃghātaṃ snehena mṛdutāṃ gatam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.7">
                            <label>Ca.6.15.7 </label>
                            samānenāvadhūto+&amp;agnirudaryaḥ pavanodvahaḥ/ </l>
                        <l>kāle bhuktaṃ samaṃ samyak pacatyāyurvivṛddhaye// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.8">
                            <label>Ca.6.15.8 </label>
                            evaṃ rasamalāyānnamāśayasthamadhaḥsthitaḥ/ </l>
                        <l>pacatyagniryathā sthālyāmodanāyāmbutaṇḍulam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.9">
                            <label>Ca.6.15.9 </label>
                            annasya bhuktamātrasya ṣaḍrasasya prapākataḥ/ </l>
                        <l>madhurādyāt kapho bhāvāt &amp;phenabhūta udīryate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.10">
                            <label>Ca.6.15.10 </label>
                            paraṃ tu pacyamānasya vidagdhasyāmlabhāvataḥ/ </l>
                        <l>āśayāccyavamānasya pittamacchamudīryate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.11">
                            <label>Ca.6.15.11 </label>
                            pakvāśayaṃ tu prāptasya śoṣyamāṇasya vahninā/ </l>
                        <l>paripiṇḍitapakvasya vāyuḥ syāt kaṭubhāvataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.12">
                            <label>Ca.6.15.12 </label>
                            annamiṣṭaṃ &amp;hyupahitamiṣṭairgandhādibhiḥ pṛthak/ </l>
                        <l>dehe prīṇāti gandhādīn &amp;ghrāṇādīnīndriyāṇi ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.13">
                            <label>Ca.6.15.13 </label>
                            bhaumāpyāgneyavāyavyāḥ pañcoṣmāṇaḥ sanābhasāḥ/ </l>
                        <l>pañcāhāraguṇānsvānsvānpārthivādīnpacanti hi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.14">
                            <label>Ca.6.15.14 </label>
                            yathāsvaṃ svaṃ ca puṣṇanti dehe dravyaguṇāḥ pṛthak/ </l>
                        <l>pārthivāḥ pārthivāneva śeṣāḥ śeṣāṃśca kṛtsnaśaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.15">
                            <label>Ca.6.15.15 </label>
                            saptabhirdehadhātāro dhātavo dvividhaṃ punaḥ/ </l>
                        <l>yathāsvamagnibhiḥ pākaṃ yānti &amp;kiṭṭaprasādavat// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.16">
                            <label>Ca.6.15.16 </label>
                            rasādraktaṃ tato māṃsaṃ māṃsānmedastato 'asthi ca/ </l>
                        <l>asthno majjā tataḥ śukraṃ śukrādgarbhaḥ prasādajaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.17">
                            <label>Ca.6.15.17 </label>
                            rasāt stanyaṃ &amp;tato raktamasṛjaḥ kaṇḍarāḥ sirāḥ/ </l>
                        <l>māṃsādvasā tvacaḥ ṣaṭ ca medasaḥ &amp;snāyusaṃbhavaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.18">
                            <label>Ca.6.15.18 </label>
                            kiṭṭamannasya viṇmūtraṃ, rasasya tu kapho 'asṛjaḥ/ </l>
                        <l>pittaṃ, māṃsasya khamalā, malaḥ svedastu medasaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.19">
                            <label>Ca.6.15.19 </label>
                            syātkiṭṭaṃ keśalomāsthno, majjñaḥ sneho 'akṣiviṭtvacāṃ/ </l>
                        <l>prasādakiṭṭe dhātūnāṃ &amp;pākādevaṃvidharcchataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.20">
                            <label>Ca.6.15.20 </label>
                            parasparopasaṃstambdhā &amp;dhātusnehaparamparā/ </l>
                        <l>vṛṣyādīnāṃ prabhāvastu puṣṇāti balamāśu hi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.21">
                            <label>Ca.6.15.21 </label>
                            ṣaḍbhiḥ kecidahorātrairicchanti parivartanam/ </l>
                        <l>saṃtatyā bhojyadhātūnāṃ parivṛttistu cakravat// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.22">
                            <label>Ca.6.15.22 </label>
                            (&amp;ityuktavantamācāryaṃ śiṣyastvidamacodayat/ </l>
                        <l>rasādraktaṃ &amp;visadṛśāt kathaṃ dehe 'abhijāyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.23">
                            <label>Ca.6.15.23 </label>
                            rasasya ca na rāgo 'asti sa kathaṃ yāti raktatām/ </l>
                        <l>dravādraktātsthiraṃ māṃsaṃ kathaṃ tajjāyate nṛṇām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.24">
                            <label>Ca.6.15.24 </label>
                            &amp;dravadhātoḥ sthirānmāṃsānmedasaḥ saṃbhavaḥ katham/ </l>
                        <l>ślakṣṇābhyāṃ māṃsamedobhyāṃ kharatvaṃ kathamasthiṣu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.25">
                            <label>Ca.6.15.25 </label>
                            khareṣvasthiṣu majjā ca kena snigdho mṛdustathā/ </l>
                        <l>majjñaśca pariṇāmena yadi śukraṃ pravartate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.26">
                            <label>Ca.6.15.26 </label>
                            sarvadehagataṃ śukraṃ pravadanti manīṣiṇaḥ/ </l>
                        <l>tathā 'asthimadhyamajjñaśca śukraṃ bhavati dehinām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.27">
                            <label>Ca.6.15.27 </label>
                            chidraṃ na dṛśyate 'asthnāṃ ca tanniḥsarati vā katham/ </l>
                        <l>evamuktastu śiṣyeṇa guruḥ prāhedamuttaram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.28">
                            <label>Ca.6.15.28 </label>
                            tejo rasānāṃ sarveṣāṃ manujānāṃ yaducyate/ </l>
                        <l>pittoṣmaṇaḥ sa rāgeṇa raso raktatvamṛcchati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.29">
                            <label>Ca.6.15.29 </label>
                            vāyvambutejasā raktamūṣmaṇā cābhisaṃyutam/ </l>
                        <l>sthiratāṃ prāpya māṃsaṃ syāt svoṣmaṇā pakvameva &amp;tat// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.30">
                            <label>Ca.6.15.30 </label>
                            svatejo 'ambuguṇasnigdhodriktaṃ medo 'abhijāyate/ </l>
                        <l>pṛthivyagnyanilādīnāṃ saṃghātaḥ &amp;svoṣmaṇā kṛtaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.31">
                            <label>Ca.6.15.31 </label>
                            kharatvaṃ prakarotyasya jāyate 'asthi tato nṛṇām/ </l>
                        <l>karoti tatra sauṣiryamasthnāṃ madhye samīraṇaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.32">
                            <label>Ca.6.15.32 </label>
                            medasastāni pūryante sneho majjā tataḥ smṛtaḥ/ </l>
                        <l>tasmānmajjñastu yaḥ snehaḥ śukraṃ saṃjāyate tataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.33">
                            <label>Ca.6.15.33 </label>
                            vāyvākāśādibhirbhāvaiḥ sauṣiryaṃ jāyate 'asthiṣu/ </l>
                        <l>tena sravati tacchukraṃ navāt kumbhādivodakam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.34">
                            <label>Ca.6.15.34 </label>
                            srotobhiḥ syandate dehāt &amp;samantācchukravāhibhiḥ/ </l>
                        <l>harṣeṇodīritaṃ vegāt saṃkalpācca manobhavāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.35">
                            <label>Ca.6.15.35 </label>
                            vilīnaṃ ghṛtavadvyāyāmoṣmaṇā sthānavicyutam/ </l>
                        <l>bastau saṃbhṛtya niryāti sthalānnimnādivodakam//) </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.36">
                            <label>Ca.6.15.36 </label>
                            vyānena rasadhāturhi vikṣepocitakarmaṇā/ </l>
                        <l>yugapat sarvato 'ajasraṃ dehe vikṣipyate sadā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.37">
                            <label>Ca.6.15.37 </label>
                            kṣipyamāṇaḥ khavaiguṇyādrasaḥ sajjati yatra saḥ/ </l>
                        <l>&amp;karoti vikṛtiṃ tatra khe varṣamiva toyadaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.38">
                            <label>Ca.6.15.38 </label>
                            doṣāṇāmapi caivaṃ &amp;syādekadeśaprakopaṇam/ </l>
                        <l>iti bhautikadhātvannapaktṝṇāṃ karma bhāṣitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.39">
                            <label>Ca.6.15.39 </label>
                            annasya paktā sarveṣāṃ paktṝṇāmadhipo mataḥ/ </l>
                        <l>tanmūlāste hi tadvṛddhikṣayavṛddhikṣayātmakāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.40">
                            <label>Ca.6.15.40 </label>
                            tasmāttaṃ vidhivadyuktairannapānendhanairhitaiḥ/ </l>
                        <l>pālayet prayatastasya sthitau hyāyurbalasthitiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.41">
                            <label>Ca.6.15.41 </label>
                            yo hi bhuṅkte vidhiṃ tyaktvā grahaṇīdoṣajān gadān/ </l>
                        <l>sa laulyāllabhate śīghraṃ, vakṣyante 'ataḥ paraṃ tu te// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.42">
                            <label>Ca.6.15.42 </label>
                            abhojanādajīrṇātibhojanādviṣamāśanāt/ </l>
                        <l>asātmyaguruśītātirūkṣasaṃduṣṭabhojanāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.43">
                            <label>Ca.6.15.43 </label>
                            virekavamanasnehavibhramādvyādhikarṣaṇāt/ </l>
                        <l>deśakālartuvaiṣamyādvegānāṃ ca vidhāraṇāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.44">
                            <label>Ca.6.15.44 </label>
                            duṣyatyagniḥ, sa duṣṭo 'annaṃ na tat pacati laghvapi/ </l>
                        <l>apacyamānaṃ śuktatvaṃ yātyannaṃ &amp;viṣarūpatām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.45">
                            <label>Ca.6.15.45 </label>
                            tasya liṅgamajīrṇasya viṣṭambhaḥ sadanaṃ tathā/ </l>
                        <l>śiraso ruk ca mūrcchā ca bhramaḥ pṛṣṭhakaṭigrahaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.46">
                            <label>Ca.6.15.46 </label>
                            jṛmbhā 'aṅgamardastṛṣṇā ca jvaraśchardiḥ pravāhaṇam/ </l>
                        <l>arocako 'avipākaśca, ghoramannaviṣaṃ ca tat// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.47">
                            <label>Ca.6.15.47 </label>
                            &amp;saṃsṛjyamānaṃ pittena dāhaṃ tṛṣṇāṃ mukhāmayān/ </l>
                        <l>janayatyamlapittaṃ ca pittajāṃścāparān gadān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.48">
                            <label>Ca.6.15.48 </label>
                            yakṣmapīnasamehādīn kaphajān kaphasaṅgatam/ </l>
                        <l>karoti vātasaṃsṛṣṭaṃ &amp;vātajāṃśca gadān bahūn// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.49">
                            <label>Ca.6.15.49 </label>
                            mūtrarogāṃśca mūtrasthaṃ kukṣirogān śakṛdgatam/ </l>
                        <l>rasādibhiśca saṃsṛṣṭaṃ kuryādrogān rasādijān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.50">
                            <label>Ca.6.15.50 </label>
                            viṣamo dhātuvaiṣamyaṃ karoti viṣamaṃ pacan/ </l>
                        <l>tīkṣṇo mandendhano dhātūn viśoṣayati pāvakaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.51">
                            <label>Ca.6.15.51 </label>
                            yuktaṃ bhuktavato yukto dhātusāmyaṃ samaṃ pacan/ </l>
                        <l>durbalo vidahatyannaṃ tadyātyūrdhvamadho 'api vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.52">
                            <label>Ca.6.15.52 </label>
                            adhastu pakvamāmaṃ vā pravṛttaṃ grahaṇīgadaḥ/ </l>
                        <l>ucyate sarvamevānnaṃ prāyo hyasya vidahyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.53">
                            <label>Ca.6.15.53 </label>
                            atisṛṣṭaṃ vibaddhaṃ vā dravaṃ tadupadiśyate/ </l>
                        <l>tṛṣṇārocakavairasyaprasekatamakānvitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.54">
                            <label>Ca.6.15.54 </label>
                            śūnapādakaraḥ sāsthiparvaruk chardanaṃ jvaraḥ/ </l>
                        <l>&amp;lohāmagandhistiktāmla udgāraścāsya jāyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.55">
                            <label>Ca.6.15.55 </label>
                            pūrvarūpaṃ tu tasyedaṃ tṛṣṇā++ālasyaṃ balakṣayaḥ/ </l>
                        <l>vidāho 'annasya pākaśca cirāt kāyasya gauravam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.56">
                            <label>Ca.6.15.56 </label>
                            agnyadhiṣṭhānamannasya grahaṇādgrahaṇī matā/ </l>
                        <l>&amp;nābheruparyahyagnibalenopaṣṭabdhopabṛṃhitā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.57">
                            <label>Ca.6.15.57 </label>
                            apakvaṃ dhārayatyannaṃ pakvaṃ sṛjati pārśvataḥ/ </l>
                        <l>durbalāgnibalā duṣṭā tvāmameva vimuñcati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.58">
                            <label>Ca.6.15.58 </label>
                            vātāt pittāt kaphācca syāttadrogastribhya eva ca/ </l>
                        <l>hetuṃ liṅgaṃ &amp;rūpabhedāñ śṛṇu tasya pṛthak pṛthak// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.59">
                            <label>Ca.6.15.59 </label>
                            kaṭutiktakaṣāyātirūkṣaśītalabhojanaiḥ/ </l>
                        <l>pramitānaśanātyadhvaveganigrahamaithunaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.60">
                            <label>Ca.6.15.60 </label>
                            karoti kupito mandamagniṃ saṃchādya &amp;mārutaḥ/ </l>
                        <l>tasyānnaṃ pacyate duḥkhaṃ śuktapākaṃ kharāṅgatā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.61">
                            <label>Ca.6.15.61 </label>
                            kaṇṭhāsyaśoṣaḥ kṣuttṛṣṇā timiraṃ karṇayoḥ svanaḥ/ </l>
                        <l>pārśvoruvaṅkṣaṇagrīvārujo 'abhīkṣṇaṃ visūcikā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.62">
                            <label>Ca.6.15.62 </label>
                            hṛtpīḍā kārśyadaurbalyaṃ vairasyaṃ parikartikā/ </l>
                        <l>gṛddhiḥ sarvarasānāṃ ca manasaḥ sadanaṃ tathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.63">
                            <label>Ca.6.15.63 </label>
                            jīrṇe jīryati cādhmānaṃ bhukte svāsthyamupaiti ca/ </l>
                        <l>sa vātagulmahṛdrogaplīhāśaṅkī ca mānavaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.64">
                            <label>Ca.6.15.64 </label>
                            cirādduḥkhaṃ dravaṃ śuṣkaṃ tanvāmaṃ śabdaphenavat/ </l>
                        <l>punaḥ punaḥ sṛjedvarcaḥ kāsaśvāsārdito 'anilāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.65">
                            <label>Ca.6.15.65 </label>
                            kaṭvajīrṇavidāhyamlakṣārādyaiḥ pittamulbaṇam/ </l>
                        <l>&amp;agnimāplāvayaddhanti jalaṃ taptamivānalam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.66">
                            <label>Ca.6.15.66 </label>
                            so 'ajīrṇaṃ nīlapītābhaṃ pītābhaḥ sāryate dravam/ </l>
                        <l>pūtyamlodgārahṛtkaṇṭhadāhārucitṛḍarditaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.67">
                            <label>Ca.6.15.67 </label>
                            gurvatisnigdhaśītādibhojanādatibhojanāt/ </l>
                        <l>bhuktamātrasya ca svapnāddhantyagniṃ kupitaḥ kaphaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.68">
                            <label>Ca.6.15.68 </label>
                            tasyānnaṃ pacyate duḥkhaṃ hṛllāsacchardyarocakāḥ/ </l>
                        <l>āsyopadehamādhuryakāsaṣṭhīvanapīnasāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.69">
                            <label>Ca.6.15.69 </label>
                            hṛdayaṃ manyate styānamudaraṃ stimitaṃ guru/ </l>
                        <l>duṣṭo madhura udgāraḥ sadanaṃ strīṣvaharṣaṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.70">
                            <label>Ca.6.15.70 </label>
                            bhinnāmaśleṣmasaṃsṛṣṭaguruvarcaḥpravartanam/ </l>
                        <l>akṛśasyāpi daurbalyamālasyaṃ ca kaphātmake// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.71">
                            <label>Ca.6.15.71 </label>
                            yaścāgniḥ pūrvamuddiṣṭo rogānīke caturvidhaḥ/ </l>
                        <l>taṃ cāpi grahaṇīdoṣaṃ samavarjaṃ pracakṣmahe// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.72">
                            <label>Ca.6.15.72 </label>
                            pṛthagvātādinirdiṣṭahetuliṅgasamāgame/ </l>
                        <l>tridoṣaṃ nirdiśetteṣāṃ &amp;bheṣajaṃ śṛṇvataḥ param// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.73">
                            <label>Ca.6.15.73 </label>
                            grahaṇīmāśritaṃ doṣaṃ vidagdhāhāramūrcchitam/ </l>
                        <l>saviṣṭambhaprasekārtividāhārucigauravaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.74">
                            <label>Ca.6.15.74 </label>
                            āmaliṅgānvitaṃ dṛṣṭvā sukhoṣṇenāmbunoddharet/ </l>
                        <l>phalānāṃ vā kaṣāyeṇa pippalīsarṣapaistathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.75">
                            <label>Ca.6.15.75 </label>
                            līnaṃ pakvāśayasthaṃ vā+āpyāmaṃ srāvyaṃ sadīpanaiḥ/ </l>
                        <l>śarīrānugate sāme rase laṅghanapācanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.76">
                            <label>Ca.6.15.76 </label>
                            viśuddhāmāśayāyāsmai pañcakolādibhiḥ śṛtam/ </l>
                        <l>dadyāt peyādi laghvannaṃ punaryogāṃśca dīpanān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.77">
                            <label>Ca.6.15.77 </label>
                            jñātvā tu paripakvāmaṃ mārutagrahaṇīgadam/ </l>
                        <l>dīpanīyayutaṃ sarpiḥ pāyayetālpaśo bhiṣak// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.78">
                            <label>Ca.6.15.78 </label>
                            kiṃcitsandhukṣite tvagnau saktaviṇmūtramārutam/ </l>
                        <l>dvyahaṃ tryahaṃ vā saṃsnehya svinnābhyaktaṃ nirūhayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.79">
                            <label>Ca.6.15.79 </label>
                            tata eraṇḍatailena sarpiṣā tailvakena vā/ </l>
                        <l>sakṣāreṇānile śānte srastadoṣaṃ virecayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.80">
                            <label>Ca.6.15.80 </label>
                            śuddhaṃ rūkṣāśayaṃ baddhavarcasaṃ cānuvāsayet/ </l>
                        <l>dīpanīyāmlavātaghnasiddhatailena mātrayā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.81">
                            <label>Ca.6.15.81 </label>
                            nīrūḍhaṃ ca viriktaṃ ca samyak caivānuvāsitam/ </l>
                        <l>laghvannaṃ pratisaṃbhuktaṃ sarpirabhyāsayet punaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.82">
                            <label>Ca.6.15.82 </label>
                            dve pañcamūle saralaṃ devadāru sanāgaram/ </l>
                        <l>pippalīṃ pippalīmūlaṃ citrakaṃ hastipippalīm// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.83">
                            <label>Ca.6.15.83 </label>
                            śaṇabījaṃ yavān kolān kulatthān &amp;suṣavīṃ tathā/ </l>
                        <l>pācayedāranālena dadhnā sauvīrakeṇa vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.84">
                            <label>Ca.6.15.84 </label>
                            caturbhāgāvaśeṣeṇa pacettena ghṛtāḍhakam/ </l>
                        <l>svarjikāyāvaśūkākhyau kṣārau dattvā ca yuktitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.85">
                            <label>Ca.6.15.85 </label>
                            saindhavaudbhidasāmudrabiḍānāṃ romakasya ca/ </l>
                        <l>sasauvarcalapākyānāṃ bhāgāndvipalikān pṛthak// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.86">
                            <label>Ca.6.15.86 </label>
                            vinīya cūrṇitān tasmāt pāyayet prasṛtaṃ budhaḥ/ </l>
                        <l>karotyagniṃ balaṃ varṇaṃ vātaghnaṃ bhuktapācanam// </l>
                        <l>iti daśamūlādyaṃ ghṛtam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.15.87">
                            <label>Ca.6.15.87 </label>
                            tryūṣaṇatriphalākalke bilvamātre guḍāt pale/ </l>
                        <l>sarpiṣo 'aṣṭapalaṃ paktvā mātrāṃ mandānalaḥ pibet// </l>
                        <l>iti tryūṣaṇādyaṃ ghṛtam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.15.88">
                            <label>Ca.6.15.88 </label>
                            pañcamūlābhayāvyoṣapippalīmūlasaindhavaiḥ/ </l>
                        <l>rāsnākṣāradvayājājīviḍaṅgaśaṭibhirghṛtam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.89">
                            <label>Ca.6.15.89 </label>
                            śuktena mātuluṅgasya svarasenārdrakasya ca/ </l>
                        <l>śuṣkamūlakakolāmbucukrikādāḍimasya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.90">
                            <label>Ca.6.15.90 </label>
                            takramastusurāmaṇḍasauvīrakatuṣodakaiḥ/ </l>
                        <l>kāñjikena ca tat pakvamagnidīptikaraṃ param// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.91">
                            <label>Ca.6.15.91 </label>
                            śūlagulmodaraśvāsakāsānilakaphāpaham/ </l>
                        <l>sabījapūrakarasaṃ siddhaṃ vā pāyayedghṛtam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.92">
                            <label>Ca.6.15.92 </label>
                            siddhamabhyañjanārthaṃ ca tailametaiḥ prayojayet/ </l>
                        <l>eteṣāmauṣadhānāṃ vā pibeccūrṇaṃ sukhāmbunā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.93">
                            <label>Ca.6.15.93 </label>
                            vāte śleṣmāvṛte sāme kaphe vā vāyunoddhate/ </l>
                        <l>dadyāccūrṇaṃ pācanārthamagnisandīpanaṃ param// </l>
                        <l>iti pañcamūlādyaṃ ghṛtaṃ cūrṇaṃ ca/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.15.94">
                            <label>Ca.6.15.94 </label>
                            majjatyāmā gurutvādviṭ pakvā tūtplavate jale/ </l>
                        <l>vinā 'atidravasaṅghātaśaityaśleṣmapradūṣaṇāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.95">
                            <label>Ca.6.15.95 </label>
                            parīkṣyaivaṃ purā sāmaṃ nirāmaṃ cāmadoṣiṇam/ </l>
                        <l>vidhinopācaret samyak pācanenetareṇa vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.96">
                            <label>Ca.6.15.96 </label>
                            citrakaṃ pippalīmūlaṃ dvau kṣārau lavaṇāni ca/ </l>
                        <l>vyoṣaṃ hiṅgvajamodāṃ ca cavyaṃ caikatra cūrṇayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.97">
                            <label>Ca.6.15.97 </label>
                            guṭikā mātuluṅgasya dāḍimasya rasena vā/ </l>
                        <l>kṛtā vipācayatyāmaṃ dīpayatyāśu cānalam// </l>
                        <l>iti citrakādyā guṭikā/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.15.98">
                            <label>Ca.6.15.98 </label>
                            nāgarātiviṣāmustakvāthaḥ syādāmapācanaḥ/ </l>
                        <l>mustāntakalkaḥ pathyā vā nāgaraṃ coṣṇavāriṇā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.99">
                            <label>Ca.6.15.99 </label>
                            devadāruvacāmustanāgarātiviṣābhayāḥ/ </l>
                        <l>vāruṇyāmāsutāstoye koṣṇe vā 'alavaṇāḥ pibet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.100">
                            <label>Ca.6.15.100 </label>
                            varcasyāme saśūle ca pibedvā dāḍimāmbunā/ </l>
                        <l>&amp;viḍena lavaṇaṃ piṣṭaṃ bilvaṃ citrakanāgaram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.101">
                            <label>Ca.6.15.101 </label>
                            sāme vā sakaphe vāte koṣṭhaśūlakare pibet/ </l>
                        <l>kaliṅgahiṅgvativiṣāvacāsauvarcalābhayāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.102">
                            <label>Ca.6.15.102 </label>
                            chardyarśogranthiśūleṣu pibeduṣṇena vāriṇā/ </l>
                        <l>pathyāsauvarcalājājīcūrṇaṃ maricasaṃyutam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.103">
                            <label>Ca.6.15.103 </label>
                            abhayāṃ pippalīmūlaṃ vacāṃ kaṭukarohiṇīm/ </l>
                        <l>pāṭhāṃ vatsakabījāni citrakaṃ viśvabheṣajam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.104">
                            <label>Ca.6.15.104 </label>
                            pibenniṣkvāthya cūrṇaṃ vā kṛtvā koṣṇena vāriṇā/ </l>
                        <l>pittaśleṣmābhibhūtāyāṃ grahaṇyāṃ śūlanuddhitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.105">
                            <label>Ca.6.15.105 </label>
                            sāme sātiviṣaṃ vyoṣaṃ lavaṇakṣārahiṅgu ca/ </l>
                        <l>niḥkvāthya pāyayeccūrṇaṃ kṛtvā vā koṣṇavāriṇā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.106">
                            <label>Ca.6.15.106 </label>
                            pippalīṃ nāgaraṃ pāṭhāṃ sārivāṃ bṛhatīdvayam/ </l>
                        <l>citrakaṃ kauṭajaṃ bījaṃ lavaṇānyatha pañca ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.107">
                            <label>Ca.6.15.107 </label>
                            taccūrṇaṃ sayavakṣāraṃ dadhyuṣṇāmbusurādibhiḥ/ </l>
                        <l>pibedagnivivṛddhyarthaṃ koṣṭhavātaharaṃ naraḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.108">
                            <label>Ca.6.15.108 </label>
                            maricaṃ kuñcikāmbaṣṭhāvṛkṣāmlāḥ kuḍavāḥ pṛthak/ </l>
                        <l>&amp;palāni daśa cāmlasya vetasasya palārdhikam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.109">
                            <label>Ca.6.15.109 </label>
                            sauvarcalaṃ biḍaṃ pākyaṃ yavakṣāraḥ sasaindhavaḥ/ </l>
                        <l>śaṭīpuṣkaramūlāni hiṅgu hiṅguśivāṭikā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.110">
                            <label>Ca.6.15.110 </label>
                            tat sarvamekataḥ sūkṣmaṃ cūrṇaṃ kṛtvā prayojayet/ </l>
                        <l>hitaṃ vātābhibhūtāyāṃ grahaṇyāmarucau tathā// </l>
                        <l>iti maricādyaṃ cūrṇaṃ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.15.111">
                            <label>Ca.6.15.111 </label>
                            caturṇāṃ prasthamamlānāṃ tryūṣaṇasya palatrayam/ </l>
                        <l>lavaṇānāṃ ca catvāri śarkarāyāḥ palāṣṭakam/ </l>
                        <l>saṃcūrṇya śākasūpānnarāgādiṣvavacārayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.112">
                            <label>Ca.6.15.112 </label>
                            kāsājīrṇāruciśvāsahṛtpāṇḍvāmayaśūlanut/ </l>
                        <l>cavyatvakpippalīmūladhātakīvyoṣacitrakān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.113">
                            <label>Ca.6.15.113 </label>
                            kapitthaṃ bilvamambaṣṭhāṃ śālmalaṃ hastipippalīm/ </l>
                        <l>śilodbhedaṃ tathā 'ajājīṃ piṣṭvā badarasaṃmitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.114">
                            <label>Ca.6.15.114 </label>
                            paribharjya ghṛte dadhnā yavāgūṃ sādhayedbhiṣak/ </l>
                        <l>rasaiḥ kapitthacukrīkāvṛkṣāmlairdāḍimasya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.115">
                            <label>Ca.6.15.115 </label>
                            sarvātisāragrahaṇīgulmārśaḥplīhanāśinī/ </l>
                        <l>pañcakolakayūṣaśca mūlakānāṃ ca soṣaṇaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.116">
                            <label>Ca.6.15.116 </label>
                            snigdho dāḍimatakrāmlo jāṅgalaḥ saṃskṛto rasaḥ/ </l>
                        <l>kravyādasvarasaḥ śasto bhojanārthe sadīpanaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.117">
                            <label>Ca.6.15.117 </label>
                            takrāranālamadyāni pānāyāriṣṭa eva ca/ </l>
                        <l>takraṃ tu grahaṇīdoṣe dīpanagrāhilāghavāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.118">
                            <label>Ca.6.15.118 </label>
                            śreṣṭhaṃ madhurapākitvānna ca pittaṃ prakopayet/ </l>
                        <l>kaṣāyoṣṇavikāśitvādraukṣyāccaiva kaphe hitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.119">
                            <label>Ca.6.15.119 </label>
                            vāte svādvamlasāndratvāt sadyaskamavidāhi tat/ </l>
                        <l>tasmāt takraprayogā ye jaṭharāṇāṃ tathā 'arśasām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.120">
                            <label>Ca.6.15.120 </label>
                            vihitā grahaṇīdoṣe sarvaśastān prayojayet/ </l>
                        <l>yavānyāmalake pathyā maricaṃ tripalāṃśikam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.121">
                            <label>Ca.6.15.121 </label>
                            lavaṇāni palāṃśāni pañca caikatra cūrṇayet/ </l>
                        <l>takre &amp;tadāsutaṃ jātaṃ takrāriṣṭaṃ pibennaraḥ/ </l>
                        <l>dīpanaṃ śothagulmārśaḥkrimimehodarāpaham// </l>
                        <l>iti takrāriṣṭaḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.15.122">
                            <label>Ca.6.15.122 </label>
                            svasthānagatamutkliṣṭamagninirvāpakaṃ bhiṣak/ </l>
                        <l>pittaṃ jñātvā virekeṇa nirharedvamanena vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.123">
                            <label>Ca.6.15.123 </label>
                            avidāhibhirannaiśca laghubhistiktasaṃyutaiḥ/ </l>
                        <l>jāṅgalānāṃ rasairyūṣairmudgādīnāṃ khaḍairapi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.124">
                            <label>Ca.6.15.124 </label>
                            dāḍimāmlaiḥ sasarpiṣkairdīpanagrāhisaṃyutaiḥ/ </l>
                        <l>tasyāgniṃ dīpayeccūrṇaiḥ sarpirbhiścāpi tiktakaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.125">
                            <label>Ca.6.15.125 </label>
                            candanaṃ padmakośīraṃ pāṭhāṃ mūrvāṃ kuṭannaṭam/ </l>
                        <l>ṣaḍgranthāsārivāsphotāsaptaparṇāṭarūṣakān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.126">
                            <label>Ca.6.15.126 </label>
                            paṭolodumbarāśvatthavaṭaplakṣakapītanān/ </l>
                        <l>kaṭukāṃ rohiṇīṃ mustaṃ nimbaṃ ca dvipalāṃśikam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.127">
                            <label>Ca.6.15.127 </label>
                            droṇe 'apāṃ sādhayet pādaśeṣe prasthaṃ ghṛtāt pacet/ </l>
                        <l>kirātatiktendrayavavīrāmāgadhikotpalaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.128">
                            <label>Ca.6.15.128 </label>
                            kalkairakṣasamaiḥ peyaṃ tat pittagrahaṇīgade/ </l>
                        <l>tiktakaṃ yadghṛtaṃ coktaṃ kauṣṭhike tacca dāpayet// </l>
                        <l>iti candanādyaṃ ghṛtam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.15.129">
                            <label>Ca.6.15.129 </label>
                            nāgarātiviṣe mustaṃ dhātakīṃ ca rasāñjanam/ </l>
                        <l>vatsakatvakphalaṃ bilvaṃ pāṭhāṃ kaṭukarohiṇīm// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.130">
                            <label>Ca.6.15.130 </label>
                            pibet samāṃśaṃ taccūurṇaṃ sakṣaudraṃ taṇḍulāmbunā/ </l>
                        <l>paittike grahaṇīdoṣe raktaṃ yaccopaveśyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.131">
                            <label>Ca.6.15.131 </label>
                            arśāṃsi ca gude śūlaṃ jayeccaiva pravāhikām/ </l>
                        <l>nāgarādyamidaṃ cūrṇaṃ kṛṣṇātreyeṇa pūjitam// </l>
                        <l>iti nāgarādyaṃ cūrṇam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.15.132">
                            <label>Ca.6.15.132 </label>
                            bhūnimbakaṭukāvyoṣamustakendrayavān samān/ </l>
                        <l>dvau citrakādvatsakatvagbhāgān ṣoḍaśa cūrṇayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.133">
                            <label>Ca.6.15.133 </label>
                            guḍaśītāmbunā pītaṃ grahaṇīdoṣagulmanut/ </l>
                        <l>kāmalājvarapāṇḍutvamehārucyatisāranut// </l>
                        <l>iti bhūnimbādyaṃ cūrṇam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.15.134">
                            <label>Ca.6.15.134 </label>
                            vacāmativiṣāṃ pāṭhāṃ saptaparṇaṃ rasāñjanam/ </l>
                        <l>syonākodīcyakaṭvaṅgavatsakatvagdurālabhāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.135">
                            <label>Ca.6.15.135 </label>
                            dārvīṃ parpaṭakaṃ pāṭhāṃ yavānīṃ madhuśigrukam/ </l>
                        <l>paṭolapatraṃ siddhārthān yūthikāṃ jātipallavān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.136">
                            <label>Ca.6.15.136 </label>
                            jambvāmrabilvamadhyāni nimbaśākaphalāni ca/ </l>
                        <l>tadrogaśamamanvicchan bhūnimbādyena yojayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.137">
                            <label>Ca.6.15.137 </label>
                            kirātatiktaḥ ṣaḍgranthā trāyamāṇā kaṭutrikam/ </l>
                        <l>candanaṃ padmakośīraṃ dārvītvak kaṭurohiṇī// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.138">
                            <label>Ca.6.15.138 </label>
                            kuṭajatvakphalaṃ mustaṃ yavānī devadāru ca/ </l>
                        <l>paṭolanimbapatrailāsaurāṣṭryativiṣātvacaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.139">
                            <label>Ca.6.15.139 </label>
                            madhuśigrośca bījāni mūrvā parpaṭakastathā/ </l>
                        <l>taccūrṇaṃ madhunā lehyaṃ peyaṃ madyairjalena vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.140">
                            <label>Ca.6.15.140 </label>
                            hṛtpāṇḍugrahaṇīrogagulmaśūlārucijvarān/ </l>
                        <l>kāmalāṃ sannipātaṃ ca mukharogāṃśca nāśayet// </l>
                        <l>iti kirātādyaṃ cūrṇam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.15.141">
                            <label>Ca.6.15.141 </label>
                            grahaṇyāṃ śleṣmaduṣṭāyāṃ vamitasya yathāvidhi/ </l>
                        <l>kaṭvamlalavaṇakṣāraistiktaiścāgniṃ vivardhayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.142">
                            <label>Ca.6.15.142 </label>
                            palāśaṃ citrakaṃ cavyaṃ mātuluṅgaṃ harītakīm/ </l>
                        <l>pippalīṃ pippalīmūlaṃ pāṭhāṃ nāgaradhānyakam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.143">
                            <label>Ca.6.15.143 </label>
                            kārṣikāṇyudakaprasthe paktvā pādāvaśeṣitam/ </l>
                        <l>pānīyārthaṃ prayuñjīta yavāgūṃ taiśca sādhayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.144">
                            <label>Ca.6.15.144 </label>
                            śuṣkamūlakayūṣeṇa kaulatthenāthavā punaḥ/ </l>
                        <l>kaṭvamlakṣārapaṭunā laghūnyannāni bhojayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.145">
                            <label>Ca.6.15.145 </label>
                            amlaṃ cānu pibettakraṃ takrāriṣṭamathāpi vā/ </l>
                        <l>madirāṃ madhvariṣṭaṃ vā nigadaṃ sīdhumeva vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.146">
                            <label>Ca.6.15.146 </label>
                            droṇaṃ madhūkapuṣpāṇāṃ viḍaṅgānāṃ tato 'ardhataḥ/ </l>
                        <l>citrakasya tato 'ardhaṃ syāttathā bhallātakāḍhakam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.147">
                            <label>Ca.6.15.147 </label>
                            &amp;mañjiṣṭhāṣṭapalaṃ caiva tridroṇe 'apāṃ vipācayet/ </l>
                        <l>droṇaśeṣaṃ tu tacchītaṃ madhvardhāḍhakasaṃyutam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.148">
                            <label>Ca.6.15.148 </label>
                            elāmṛṇālāgurubhiścandanena ca rūṣite/ </l>
                        <l>kumbhe māsasthitaṃ jātamāsavaṃ taṃ prayojayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.149">
                            <label>Ca.6.15.149 </label>
                            grahaṇīṃ dīpayatyeva &amp;bṛṃhaṇaḥ kaphapittajit/ </l>
                        <l>śothaṃ kuṣṭhaṃ kilāsaṃ ca pramehāṃśca praṇāśayet// </l>
                        <l>iti madhūkāsavaḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.15.150">
                            <label>Ca.6.15.150 </label>
                            madhūkapuṣpasvarasaṃ śṛtamardhakṣayīkṛtam/ </l>
                        <l>kṣaudrapādayutaṃ śītaṃ pūrvavat sannidhāpayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.151">
                            <label>Ca.6.15.151 </label>
                            taṃ piban grahaṇīdoṣāñjayet sarvān hitāśanaḥ/ </l>
                        <l>&amp;tadvaddrākṣekṣukharjūrasvarasānāsutān pibet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.152">
                            <label>Ca.6.15.152 </label>
                            prasthau durālabhāyā dvau prasthamāmalakasya ca/ </l>
                        <l>&amp;dantīcitrakamuṣṭī dve pratyagraṃ cābhayāśatam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.153">
                            <label>Ca.6.15.153 </label>
                            caturdroṇe 'ambhasaḥ paktvā śītaṃ droṇāvaśeṣitam/ </l>
                        <l>saguḍadviśataṃ pūtaṃ madhunaḥ kuḍavāyutam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.154">
                            <label>Ca.6.15.154 </label>
                            tadvat priyaṅgoḥ pippalyā viḍaṅgānāṃ ca cūrṇitaiḥ/ </l>
                        <l>kuḍavairghṛtakumbhasthaṃ pakṣājjātaṃ tataḥ pibet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.155">
                            <label>Ca.6.15.155 </label>
                            grahaṇīpāṇḍurogārśaḥkuṣṭhavīsarpamehanut/ </l>
                        <l>svaravarṇakaraścaiṣa raktapittakaphāpahaḥ// </l>
                        <l>iti durālabhāsavaḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.15.156">
                            <label>Ca.6.15.156 </label>
                            haridrā pañcamūle dve vīrarṣabhakajīvakam/ </l>
                        <l>&amp;eṣāṃ pañcapalān bhāgāṃścaturdroṇe 'ambhasaḥ pacet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.157">
                            <label>Ca.6.15.157 </label>
                            droṇaśeṣe rase pūte guḍasya dviśataṃ bhiṣak/ </l>
                        <l>cūrṇitān kuḍavārdhāṃśān prakṣipecca samākṣikān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.158">
                            <label>Ca.6.15.158 </label>
                            priyaṅgumustamañjiṣṭhāviḍaṅgamadhukaplavān/ </l>
                        <l>lodhraṃ śābarakaṃ caiva māsārdhasthaṃ pibettu tam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.159">
                            <label>Ca.6.15.159 </label>
                            eṣa mūlāsavaḥ siddho dīpano raktapittajit/ </l>
                        <l>ānāhakaphahṛdrogapāṇḍurogāṅgasādanut// </l>
                        <l>iti mūlāsavaḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.15.160">
                            <label>Ca.6.15.160 </label>
                            &amp;prāsthikaṃ pippalīṃ piṣṭvā guḍaṃ madhyaṃ bibhītakāt/ </l>
                        <l>udakaprasthasaṃyuktaṃ yavapalle nidhāpayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.161">
                            <label>Ca.6.15.161 </label>
                            tasmāt palaṃ sujātāttu salilāñjalisaṃyutam/ </l>
                        <l>pibetpiṇḍāsavo hyeṣa rogānīkavināśanaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.162">
                            <label>Ca.6.15.162 </label>
                            svastho 'apyenaṃ pibenmāsaṃ naraḥ &amp;snigdharasāśanaḥ/ </l>
                        <l>icchaṃsteṣāmanutpattiṃ rogāṇāṃ ye 'atra kīrtitāḥ// </l>
                        <l>iti piṇḍāsavaḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.15.163">
                            <label>Ca.6.15.163 </label>
                            nave pippalimadhvākte kalase 'agurudhūpite/ </l>
                        <l>madhvāḍhakaṃ jalasamaṃ cūrṇānīmāni dāpayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.164">
                            <label>Ca.6.15.164 </label>
                            kuḍavārdhaṃ viḍaṅgānāṃ pippalyāḥ kuḍavaṃ tathā/ </l>
                        <l>carurthikāṃśāṃ tvakkṣīrīṃ keśaraṃ maricāni ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.165">
                            <label>Ca.6.15.165 </label>
                            tvagelāpatrakaśaṭīkramukātiviṣāghanān/ </l>
                        <l>hareṇvelvālutejohvāpippalīmūlacitrakān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.166">
                            <label>Ca.6.15.166 </label>
                            kārṣikāṃstat sthitaṃ māsamata ūrdhvaṃ prayojayet/ </l>
                        <l>mandaṃ saṃdīpayatyagniṃ karoti viṣamaṃ samam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.167">
                            <label>Ca.6.15.167 </label>
                            hṛtpāṇḍugrahaṇīrogakuṣṭhārśaḥśvayathujvarān/ </l>
                        <l>vātaśleṣmāmayāṃścānyānmadhvariṣṭo vyapohati// </l>
                        <l>iti madhvariṣṭaḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.15.168">
                            <label>Ca.6.15.168 </label>
                            samūlāṃ pippalīṃ kṣārau dvau pañca lavaṇāni ca/ </l>
                        <l>mātuluṅgābhayārāsnāśaṭīmaricanāgaram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.169">
                            <label>Ca.6.15.169 </label>
                            kṛtvā samāṃśaṃ taccūrṇaṃ pibet prātaḥ sukhāmbunā/ </l>
                        <l>ślaiṣmike grahaṇīdoṣe balavarṇāgnivardhanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.170">
                            <label>Ca.6.15.170 </label>
                            etairevauṣadhaiḥ siddhaṃ sarpiḥ peyaṃ samārute/ </l>
                        <l>gaulmike ṣaṭpalaṃ proktaṃ bhallātakaghṛtaṃ ca yat// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.171">
                            <label>Ca.6.15.171 </label>
                            biḍaṃ kālotthalavaṇaṃ sarjikāyavaśūkajam/ </l>
                        <l>saptalāṃ kaṇṭakārīṃ ca citrakaṃ ceti dāhayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.172">
                            <label>Ca.6.15.172 </label>
                            saptakṛtvaḥ srutasyāsya &amp;kṣārasya dvyāḍhakena tu/ </l>
                        <l>āḍhakaṃ sarpiṣaḥ paktvā pibedagnivivardhanam// </l>
                        <l>iti kṣāraghṛtam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.15.173">
                            <label>Ca.6.15.173 </label>
                            samūlāṃ pippalīṃ pāṭhāṃ cavyendrayavanāgaram/ </l>
                        <l>citrakātiviṣe hiṅgu śvadaṃṣṭrāṃ kaṭurohiṇīm// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.174">
                            <label>Ca.6.15.174 </label>
                            vacāṃ ca kārṣikaṃ pañcalavaṇānāṃ palāni ca/ </l>
                        <l>dadhnaḥ prasthadvaye tailasarpiṣoḥ kuḍavadvaye// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.175">
                            <label>Ca.6.15.175 </label>
                            khaṇḍīkṛtāni niṣkvāthya śanairantargate rase/ </l>
                        <l>antardhūmaṃ tato dagdhvā cūrṇaṃ kṛtvā ghṛtāplutam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.176">
                            <label>Ca.6.15.176 </label>
                            pibet pāṇitalaṃ tasmiñjīrṇe syānmadhurāśanaḥ/ </l>
                        <l>vātaśleṣmāmayānsarvānhanyādviṣagarāṃśca saḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.177">
                            <label>Ca.6.15.177 </label>
                            bhallātakaṃ trikaṭukaṃ triphalāṃ lavaṇatrayam/ </l>
                        <l>antardhūmaṃ dvipalikaṃ gopurīṣāgninā dahet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.178">
                            <label>Ca.6.15.178 </label>
                            sa kṣāraḥ sarpiṣā pīto bhojye vā 'apyavacūrṇitaḥ/ </l>
                        <l>hṛtpāṇḍugrahaṇīdoṣagulmodāvartaśūlanut// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.179">
                            <label>Ca.6.15.179 </label>
                            durālabhāṃ karañjau dvau saptaparṇaṃ savatsakam/ </l>
                        <l>ṣaḍgranthāṃ madanaṃ mūrvāṃ pāṭhāmāragvadhaṃ tathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.180">
                            <label>Ca.6.15.180 </label>
                            gomūtreṇa samāṃśāni kṛtvā cūrṇāni dāhayet/ </l>
                        <l>dagdhvā ca taṃ pibet kṣāraṃ grahaṇībalavardhanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.181">
                            <label>Ca.6.15.181 </label>
                            bhūnimbaṃ rohiṇīṃ tiktāṃ paṭolaṃ nimbaparpaṭam/ </l>
                        <l>dahenmāhiṣamūtreṇa kṣāra eṣo 'agnivardhanaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.182">
                            <label>Ca.6.15.182 </label>
                            dve haridre vacā kuṣṭhaṃ citrakaḥ kaṭurohiṇī/ </l>
                        <l>mustaṃ ca bastamūtreṇa dahet kṣāro 'agnivardhanaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.183">
                            <label>Ca.6.15.183 </label>
                            catuṣpalaṃ sudhākāṇḍāttripalaṃ lavaṇatrayāt/ </l>
                        <l>vārtākīkuḍavaṃ cārkādaṣṭau dve citrakāt pale// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.184">
                            <label>Ca.6.15.184 </label>
                            dagdhāni vārtākurase guṭikā bhojanottarāḥ/ </l>
                        <l>bhuktaṃ bhuktaṃ pacantyāśu kāsaśvāsārśasāṃ hitāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.185">
                            <label>Ca.6.15.185 </label>
                            visūcikāpratiśyāyahṛdrogaśamanāśca tāḥ/ </l>
                        <l>ityeṣā kṣāraguṭikā kṛṣṇātreyeṇa kīrtitā// </l>
                        <l>iti kṣāraguḍikā/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.15.186">
                            <label>Ca.6.15.186 </label>
                            vatsakātiviṣe pāṭhāṃ duḥsparśāṃ hiṅgu citrakam/ </l>
                        <l>cūrṇīkṛtya palāśāgrakṣāre mūtrasrute pacet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.187">
                            <label>Ca.6.15.187 </label>
                            āyase bhājane &amp;sāndrāttasmāt kolaṃ sukhāmbunā/ </l>
                        <l>madyairvā grahaṇīdoṣaśothārśaḥpāṇḍumān pibet// </l>
                        <l>iti caturthakṣāraḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.15.188">
                            <label>Ca.6.15.188 </label>
                            triphalāṃ kaṭabhīṃ cavyaṃ bilvamadhyamayorajaḥ/ </l>
                        <l>rohiṇīṃ kaṭukāṃ mustaṃ kuṣṭhaṃ pāṭhāṃ ca hiṅgu ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.189">
                            <label>Ca.6.15.189 </label>
                            madhukaṃ muṣkakayavakṣārau trikaṭukaṃ vacām/ </l>
                        <l>viḍaṅgaṃ pippalīmūlaṃ svarjikāṃ nimbacitrakau// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.190">
                            <label>Ca.6.15.190 </label>
                            mūrvājamodendrayavān guḍūcīṃ devadāru ca/ </l>
                        <l>kārṣikaṃ lavaṇānāṃ ca pañcānāṃ palikānpṛthak// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.191">
                            <label>Ca.6.15.191 </label>
                            bhāgān dadhni trikuḍave ghṛtatailena mūrcchitam/ </l>
                        <l>antardhūmaṃ śanairdagdhvā tasmāt pāṇitalaṃ pibet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.192">
                            <label>Ca.6.15.192 </label>
                            sarpiṣā kaphavātārśograhaṇīpāṇḍurogavān/ </l>
                        <l>plīhamūtragrahaśvāsahikkākāsakrimijvarān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.193">
                            <label>Ca.6.15.193 </label>
                            śoṣātisārau śvayathuṃ pramehānāhahṛdgrahān/ </l>
                        <l>hanyāt &amp;sarvaviṣaṃ caiva kṣāro 'agnijanano varaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.194">
                            <label>Ca.6.15.194 </label>
                            jīrṇe rasairvā madhurairaśnīyāt payasā 'api vā/ </l>
                        <l>iti pañcamakṣāraḥ/ </l>
                        <l>tridoṣe vidhividvaidyaḥ pañca karmāṇi kārayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.195">
                            <label>Ca.6.15.195 </label>
                            ghṛtakṣārāsavāriṣṭān dadyāccāgnivivardhanān/ </l>
                        <l>kriyā yā cānilādīnāṃ nirdiṣṭā grahaṇīṃ prati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.196">
                            <label>Ca.6.15.196 </label>
                            vyatyāsāttāṃ samastāṃ vā kuryāddoṣaviśeṣavit/ </l>
                        <l>snehanaṃ svedanaṃ śuddhirlaṅghanaṃ dīpanaṃ ca yat// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.197">
                            <label>Ca.6.15.197 </label>
                            cūrṇāni lavaṇakṣāramadhvariṣṭasurāsavāḥ/ </l>
                        <l>vividhāstakrayogāśca dīpanānāṃ ca sarpiṣām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.198">
                            <label>Ca.6.15.198 </label>
                            grahaṇīrogibhiḥ sevyāḥ, kriyāṃ cāvasthikīṃ śṛṇu/ </l>
                        <l>ṣṭhīvanaṃ ślaiṣmike rūkṣaṃ dīpanaṃ tiktasaṃyutam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.199">
                            <label>Ca.6.15.199 </label>
                            sakṛdrūkṣaṃ sakṛtsnigdhaṃ kṛśe bahukaphe hitam/ </l>
                        <l>parīkṣyāmaṃ śarīrasya dīpanaṃ snehasaṃyutam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.200">
                            <label>Ca.6.15.200 </label>
                            dīpanaṃ bahupittasya tiktaṃ madhurasaṃyutam/ </l>
                        <l>bahuvātasya tu snehalavaṇāmlayutaṃ hitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.201">
                            <label>Ca.6.15.201 </label>
                            sandhukṣati tathā vahnireṣāṃ vidhivadindhanaiḥ/ </l>
                        <l>snehameva paraṃ vidyāddurbalānaladīpanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.202">
                            <label>Ca.6.15.202 </label>
                            nālaṃ snehasamiddhasya śamāyānnaṃ sugurvapi/ </l>
                        <l>mandāgniravipakvaṃ tu purīṣaṃ yo 'atisāryate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.203">
                            <label>Ca.6.15.203 </label>
                            dīpanīyauṣadhairyuktāṃ ghṛtamātrāṃ pibettu saḥ/ </l>
                        <l>tayā samānaḥ pavanaḥ &amp;prasanno mārgamāsthitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.204">
                            <label>Ca.6.15.204 </label>
                            agneḥ samīpacāritvādāśu prakurute balam/ </l>
                        <l>kāṭhinyādyaḥ purīṣaṃ tu kṛcchrānmuñcati mānavaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.205">
                            <label>Ca.6.15.205 </label>
                            saghṛtaṃ lavaṇairyuktaṃ naro 'annāvagrahaṃ pibet/ </l>
                        <l>raukṣyānmande pibetsarpistailaṃ vā dīpanairyutam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.206">
                            <label>Ca.6.15.206 </label>
                            atisnehāttu mande 'agnau cūrṇāriṣṭāsavā hitāḥ/ </l>
                        <l>bhinne gudopalepāttu male tailasurāsavāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.207">
                            <label>Ca.6.15.207 </label>
                            udāvartāttu mande 'agnau nirūhāḥ snehabastayaḥ/ </l>
                        <l>doṣavṛddhyā tu mande 'agnau śuddho doṣavidhiṃ caret// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.208">
                            <label>Ca.6.15.208 </label>
                            vyādhiyuktasya mande tu sarpirevāgnidīpanam/ </l>
                        <l>upavāsācca mande 'agnau yavāgūbhiḥ pibedghṛtam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.209">
                            <label>Ca.6.15.209 </label>
                            annāvapīḍitaṃ balyaṃ dīpanaṃ bṛṃhaṇaṃ ca tat/ </l>
                        <l>dīrghakālaprasaṅgāttu kṣāmakṣīṇakṛśānnarān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.210">
                            <label>Ca.6.15.210 </label>
                            prasahānāṃ rasaiḥ sāmlairbhojayet piśitāśinām/ </l>
                        <l>laghu, tīkṣṇoṣṇaśodhitvāddīpayantyāśu te 'analam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.211">
                            <label>Ca.6.15.211 </label>
                            māṃsopacitamāṃsatvāttathā++āśutarabṛṃhaṇāḥ/ </l>
                        <l>nābhojanena kāyāgnirdīpyate nātibhojanāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.212">
                            <label>Ca.6.15.212 </label>
                            yathā nirindhano vahniralpo vā 'atīndhanāvṛtaḥ/ </l>
                        <l>&amp;snehānnavidhibhiścitraiścūrṇāriṣṭasurāsavaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.213">
                            <label>Ca.6.15.213 </label>
                            samyakprayuktairbhiṣajā balamagneḥ pravardhate/ </l>
                        <l>yathā hi sāradārvagniḥ sthiraḥ saṃtiṣṭhate ciram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.214">
                            <label>Ca.6.15.214 </label>
                            snehānnavidhibhistadvadantaragnirbhavet sthiraḥ/ </l>
                        <l>hitaṃ jīrṇe mitaṃ cāśnaṃściramārogyamaśnute// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.215">
                            <label>Ca.6.15.215 </label>
                            avaiṣamyeṇa dhātūnāmagnivṛddhau yateta nā/ </l>
                        <l>samairdoṣaiḥ samo madhye dehasyoṣmā 'agnisaṃsthitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.216">
                            <label>Ca.6.15.216 </label>
                            pacatyannaṃ tadārogyapuṣṭyāyurbalavṛddhaye/ </l>
                        <l>doṣairmando 'ativṛddho vā viṣamairjanayedgadān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.217">
                            <label>Ca.6.15.217 </label>
                            vācyaṃ mandasya tatroktamativṛddhasya vakṣyate/ </l>
                        <l>nare kṣīṇakaphe pittaṃ kupitaṃ mārutānugam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.218">
                            <label>Ca.6.15.218 </label>
                            svoṣmaṇā pāvakasthāne balamagneḥ prayacchati/ </l>
                        <l>tadā labdhabalo dehe virūkṣe sānilo 'analaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.219">
                            <label>Ca.6.15.219 </label>
                            paribhūya pacatyannaṃ taikṣṇyādāśu muhurmuhuḥ/ </l>
                        <l>paktvā 'annaṃ sa tato dhātūñchoṇitādīn pacatyapi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.220">
                            <label>Ca.6.15.220 </label>
                            tato daurbalyamātaṅkānmṛtyuṃ copanayennaram/ </l>
                        <l>bhukte 'anne labhate śāntiṃ jīrṇamātre pratāmyati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.221">
                            <label>Ca.6.15.221 </label>
                            tṛṭśvāsadāhamūrcchādyā vyādhayo 'atyagnisaṃbhavāḥ/ </l>
                        <l>tamatyagniṃ gurusnigdhaśītairmadhuravijjalaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.222">
                            <label>Ca.6.15.222 </label>
                            annapānairnayecchāntiṃ dīptamagnimivāmbubhiḥ/ </l>
                        <l>muhurmuhurajīrṇe 'api bhojyānyasyopahārayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.223">
                            <label>Ca.6.15.223 </label>
                            nirindhano 'antaraṃ labdhvā yathainaṃ na vipādayet/ </l>
                        <l>pāyasaṃ kṛśarāṃ snigdhaṃ paiṣṭikaṃ guḍavaikṛtam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.224">
                            <label>Ca.6.15.224 </label>
                            adyāttathaudakānūpapiśitāni bhṛtāni ca/ </l>
                        <l>matsyānviśeṣataḥ ślakṣṇānsthiratoyacarāṃstathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.225">
                            <label>Ca.6.15.225 </label>
                            āvikaṃ ca bhṛtaṃ &amp;māṃsamadyādatyagnināśanam/ </l>
                        <l>yavāgūṃ samadhūcchiṣṭāṃ ghṛtaṃ vā kṣudhitaḥ pibet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.226">
                            <label>Ca.6.15.226 </label>
                            godhūmacūrṇamanthaṃ vā vyadhayitvā sirāṃ pibet/ </l>
                        <l>payo vā śarkarāsarpirjīvanīyauṣadhaiḥ śṛtam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.227">
                            <label>Ca.6.15.227 </label>
                            phalānāṃ &amp;tailayonīnāmutkruñcāśca saśarkarāḥ/ </l>
                        <l>mārdavaṃ janayantyagneḥ snigdhā māṃsarasāstathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.228">
                            <label>Ca.6.15.228 </label>
                            pibecchītāmbunā sarpirmadhūcchiṣṭena saṃyutam/ </l>
                        <l>godhūmacūrṇaṃ payasā sasarpiṣkaṃ pibennaraḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.229">
                            <label>Ca.6.15.229 </label>
                            ānūparasasiddhān vā trīn snehāṃstailavarjitān/ </l>
                        <l>payasā &amp;saṃmitaṃ cāpi ghanaṃ trisnehasaṃyutam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.230">
                            <label>Ca.6.15.230 </label>
                            narīstanyena saṃyuktāṃ pibedaudumbarīṃ tvacam/ </l>
                        <l>tābhyāṃ vā pāyasaṃ siddhamadyādatyagniśāntaye// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.231">
                            <label>Ca.6.15.231 </label>
                            śyāmātrivṛdvipakvaṃ vā payo dadyādvirecanam/ </l>
                        <l>asakṛt pittaśāntyarthaṃ pāyasapratibhojanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.232">
                            <label>Ca.6.15.232 </label>
                            prasamīkṣya bhiṣak prājñastasmai dadyādvidhānavit/ </l>
                        <l>yatkiñcinmadhuraṃ medyaṃ śleṣmalaṃ gurubhojanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.233">
                            <label>Ca.6.15.233 </label>
                            sarvaṃ tadatyagnihitaṃ bhuktvā prasvapanaṃ divā/ </l>
                        <l>medyānyannāni yo+&amp;atyagnāvapratāntaḥ samaśnute// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.234">
                            <label>Ca.6.15.234 </label>
                            na tannimittaṃ vyasanaṃ labhate puṣṭimeva ca/ </l>
                        <l>kaphe vṛddhe jite pitte mārute cānalaḥ samaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.235">
                            <label>Ca.6.15.235 </label>
                            samadhātoḥ pacatyannaṃ puṣṭyāyurbalavṛddhaye/ </l>
                        <l>bhavanti cātra--- pathyāpathyamihaikatra bhuktaṃ samaśanaṃ
                            matam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.236">
                            <label>Ca.6.15.236 </label>
                            viṣamaṃ bahu vā 'alpaṃ vā 'apyaprāptātītakālayoḥ/ </l>
                        <l>bhuktaṃ pūrvānnaśeṣe tu punaradhyaśanaṃ matam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.237">
                            <label>Ca.6.15.237 </label>
                            trīṇyapyetāni mṛtyuṃ vā ghorān vyādhīnsṛjanti vā/ </l>
                        <l>prātarāśe tvajīrṇe 'api sāyamāśo na duṣyati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.238">
                            <label>Ca.6.15.238 </label>
                            divā prabudhyate 'arkeṇa hṛdayaṃ puṇḍarīkavat/ </l>
                        <l>tasminvibuddhe srotāṃsi sphuṭatvaṃ yānti sarvaśaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.239">
                            <label>Ca.6.15.239 </label>
                            vyāyāmācca vihārācca vikṣiptatvācca cetasaḥ/ </l>
                        <l>na kledamupagacchanti divā tenāsya dhātavaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.240">
                            <label>Ca.6.15.240 </label>
                            aklinneṣvannamāsiktamanyatteṣu na duṣyti/ </l>
                        <l>avidagdha iva kṣīre kṣīramanyadvimiśritam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.241">
                            <label>Ca.6.15.241 </label>
                            naiva dūṣyati tenaiva samaṃ saṃpadyate yathā/ </l>
                        <l>rātrau tu hṛdaye mlāne saṃvṛteṣvayaneṣu ca/ </l>
                        <l>yānti koṣṭhe parikledaṃ saṃvṛte dehadhātavaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.242">
                            <label>Ca.6.15.242 </label>
                            klenneṣvanyadapakveṣu teṣvāsiktaṃ praduṣyati/ </l>
                        <l>vidagdheṣu payaḥsvanyat payastaptamivārpitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.243">
                            <label>Ca.6.15.243 </label>
                            naiśeṣvāhārajāteṣu nāvipakveṣu buddhimān/ </l>
                        <l>tasmādanyatsamaśnīyātpālayiṣyanbalāyuṣī// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.6.15.244">
                        <label>Ca.6.15.244 </label>
                        tatra ślokāḥ---</p>
                    <lg>
                        <l>antaragniguṇā dehaṃ yathā dhārayate ca saḥ/ </l>
                        <l>yathā 'annaṃ pacyate yāṃśca yathā++āharaḥ karotyapi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.245">
                            <label>Ca.6.15.245 </label>
                            ye 'agnayo yāṃśca puṣyanti yāvanto ye pacanti yān/ </l>
                        <l>rasādīnāṃ kramotpattirmalānāṃ tebhya eva ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.246">
                            <label>Ca.6.15.246 </label>
                            vṛṣyāṇāmāśukṛddheturdhātukālodbhavakramaḥ/ </l>
                        <l>rogaikadeśakṛddheturantaragniryathā 'adhikaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.247">
                            <label>Ca.6.15.247 </label>
                            praduṣyati yathā duṣṭo yān rogāñjanayatyapi/ </l>
                        <l>grahaṇī yā &amp;yathā yacca grahaṇīdoṣalakṣaṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.248">
                            <label>Ca.6.15.248 </label>
                            pūrvarūpaṃ pṛthak caiva vyañjanaṃ sacikitsitam/ </l>
                        <l>caturvidhasya nirdiṣṭaṃ tathā cāvasthikī kriyā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.15.249">
                            <label>Ca.6.15.249 </label>
                            jāyate ca yathā 'atyagniryacca tasya cikitsitam/ </l>
                        <l>uktavāniha tat sarvaṃ grahaṇīdoṣake muniḥ// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre 'aprāpte dṛḍhabalasaṃpūrite
                        cikitsāsthāne grahaṇīcikitsitaṃ nāma pañcadaśo
                        'adhyāyaḥ//15//</trailer>
                </div>
                <div n="16" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>ṣoḍaśo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.6.16.1">
                        <label>Ca.6.16.1 </label>
                        athā pāṇḍurogacikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.6.16.2">
                        <label>Ca.6.16.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.3">
                            <label>Ca.6.16.3 </label>
                            pāṇḍurogāḥ smṛtāḥ pañca vātapittakaphaistrayaḥ/ </l>
                        <l>caturthaḥ sannipātena pañcamo bhakṣaṇānmṛdaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.4">
                            <label>Ca.6.16.4 </label>
                            doṣāḥ pittapradhānāstu yasya kupyanti dhātuṣu/ </l>
                        <l>śaisthilyaṃ tasya dhātūnāṃ gauravaṃ copajāyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.5">
                            <label>Ca.6.16.5 </label>
                            tato varṇabalasnehā ye cānye 'apyojaso guṇāḥ/ </l>
                        <l>vrajanti kṣayamatyarthaṃ doṣadūṣyapradūṣaṇāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.6">
                            <label>Ca.6.16.6 </label>
                            so 'alparakto 'alpamedasko niḥsāraḥ śithilendriyaḥ/ </l>
                        <l>vaivarṇyaṃ bhajate, tasya hetuṃ śṛṇu salakṣaṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.7">
                            <label>Ca.6.16.7 </label>
                            kṣārāmlalavaṇātyuṣṇaviruddhāsātmyabhojanāt/ </l>
                        <l>niṣpāvamāṣapiṇyākatilatailaniṣevaṇāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.8">
                            <label>Ca.6.16.8 </label>
                            vidagdhe 'anne divāsvapnādvyāyāmānmaithunāttathā/ </l>
                        <l>pratikarmaturvaiṣamyādvegānāṃ ca vidhāraṇāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.9">
                            <label>Ca.6.16.9 </label>
                            kāmacintābhayakrodhaśokopahatacetasaḥ/ </l>
                        <l>samudīrṇaṃ yadā pittaṃ hṛdaye samavasthitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.10">
                            <label>Ca.6.16.10 </label>
                            vāyunā balinā kṣiptaṃ saṃprāpya dhamanīrdaśa/ </l>
                        <l>prapannaṃ kevalaṃ dehaṃ tvaṅnāṃsāntaramāśritam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.11">
                            <label>Ca.6.16.11 </label>
                            pradūṣya kaphavātāsṛktvaṅnāṃsāni karoti tat/ </l>
                        <l>pāṇḍuhāridraharitān varṇān bahuvidhāṃstvaci// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.12">
                            <label>Ca.6.16.12 </label>
                            sa pāṇḍuroga ityuktaḥ tasya liṅgaṃ bhaviṣyataḥ/ </l>
                        <l>hṛdayaspandanaṃ raukṣyaṃ svedābhāvaḥ śramastathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.13">
                            <label>Ca.6.16.13 </label>
                            saṃbhūte 'asmin bhavet sarvaḥ karṇakṣveḍī hatānalaḥ/ </l>
                        <l>durbalaḥ sadano 'annadviṭ śramabhramanipīḍitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.14">
                            <label>Ca.6.16.14 </label>
                            gātraśūlajvaraśvāsagauravārucimānnaraḥ/ </l>
                        <l>mṛditairiva gātraiśca pīḍitonmathitairiva// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.15">
                            <label>Ca.6.16.15 </label>
                            śūnākṣikūṭo haritaḥ śīrṇalomā hataprabhaḥ/ </l>
                        <l>kopanaḥ śiśiradveṣī nidrāluḥ ṣṭhīvano 'alpavāk// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.16">
                            <label>Ca.6.16.16 </label>
                            piṇḍikodveṣṭakaṭyūrupādaruksadanāni ca/ </l>
                        <l>&amp;bhavantyārohaṇāyāsairviśeṣaścāsya vakṣyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.17">
                            <label>Ca.6.16.17 </label>
                            āhārairupacāraiśca vātalaiḥ kupito 'anilaḥ/ </l>
                        <l>janayet-&amp;kṛṣṇapāṇḍutvaṃ tathā rūkṣāruṇāṅgatām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.18">
                            <label>Ca.6.16.18 </label>
                            aṅgamardaṃ rujaṃ todaṃ kampaṃ pārśvaśirorujam/ </l>
                        <l>varcaḥśoṣāsyavairasyaśophānāhabalakṣayān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.19">
                            <label>Ca.6.16.19 </label>
                            pittalasyācitaṃ pittaṃ yathoktaiḥ svaiḥ prakopaṇaiḥ/ </l>
                        <l>dūṣayitvā tu raktādīn pāṇḍurogāya kalpate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.20">
                            <label>Ca.6.16.20 </label>
                            sa pīto haritābho vā jvaradāhasamanvitaḥ/ </l>
                        <l>&amp;tṛṣṇāmūrcchāpipāsārtaḥ pītamūtraśakṛnnaraḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.21">
                            <label>Ca.6.16.21 </label>
                            svedanaḥ śītakāmaśca na cānnamabhinandati/ </l>
                        <l>kaṭukāsyo na cāsyoṣṇamupaśete 'amlameva ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.22">
                            <label>Ca.6.16.22 </label>
                            udgāro 'amlo vidāhaśca vidagdhe 'anne 'asya jāyate/ </l>
                        <l>daurgandhyaṃ bhinnavarcastvaṃ daurbalyaṃ tama eva ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.23">
                            <label>Ca.6.16.23 </label>
                            vivṛddhaḥ śleṣmalaiḥ śleṣmā pāṇḍurogaṃ sa pūrvavat/ </l>
                        <l>karoti gauravaṃ tandrāṃ chardiṃ śvetāvabhāsatām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.24">
                            <label>Ca.6.16.24 </label>
                            prasekaṃ lomaharṣaṃ ca sādaṃ mūrcchāṃ bhramaṃ klamam/ </l>
                        <l>śvāsaṃ kāsaṃ tathā++ālasyamaruciṃ vāksvaragraham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.25">
                            <label>Ca.6.16.25 </label>
                            śuklamūtrākṣivarcastvaṃ kaṭurūkṣoṣṇakāmatām/ </l>
                        <l>śvayathuṃ &amp;madhurāsyatvamiti pāṇḍvāmayaḥ kaphāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.26">
                            <label>Ca.6.16.26 </label>
                            sarvānnasevinaḥ sarve duṣṭā doṣāstridoṣajam/ </l>
                        <l>tridoṣaliṅgaṃ kurvanti pāṇḍurogaṃ suduḥsaham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.27">
                            <label>Ca.6.16.27 </label>
                            mṛttikādanaśīlasya kupyatyanyatamo malaḥ/ </l>
                        <l>kaṣāyā mārutaṃ, pittamūṣarā, madhurā kapham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.28">
                            <label>Ca.6.16.28 </label>
                            kopayenmṛdrasādīṃśca raukṣyādbhuktaṃ &amp;virūkṣayet/ </l>
                        <l>pūrayatyavipakvaiva srotāṃsi niruṇaddhi ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.29">
                            <label>Ca.6.16.29 </label>
                            indriyāṇāṃ balaṃ hatvā tejo vīryaujasī tathā/ </l>
                        <l>pāṇḍurogaṃ karotyāśu balavarṇāgnināśanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.30">
                            <label>Ca.6.16.30 </label>
                            &amp;śūnagaṇḍākṣikūṭabhrūḥ śūnapānnābhimehanaḥ/ </l>
                        <l>krimikoṣṭho 'atisāryeta malaṃ sāsṛk kaphānvitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.31">
                            <label>Ca.6.16.31 </label>
                            pāṇḍurogaścirotpannaḥ kharībhūto na sidhyati/ </l>
                        <l>&amp;kālaprakarṣācchūno nā yaśca pītāni paśyati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.32">
                            <label>Ca.6.16.32 </label>
                            baddhālpaviṭkaṃ sakaphaṃ haritaṃ yo 'atisāryate/ </l>
                        <l>dīnaḥ śvetātidigdhāṅgaśchardimūrcchātṛṣārditaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.33">
                            <label>Ca.6.16.33 </label>
                            sa nāstyasṛkkṣayādyaśca pāṇḍuḥ śvetatvamāpnuyāt/ </l>
                        <l>iti pañcavidhasyoktaṃ pāṇḍurogasya lakṣaṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.34">
                            <label>Ca.6.16.34 </label>
                            pāṇḍurogī tu yo 'atyarthaṃ pittalāni niṣevate/ </l>
                        <l>tasya pittamasṛgmāṃsaṃ dagdhvā rogāya kalpate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.35">
                            <label>Ca.6.16.35 </label>
                            hāridranetraḥ sa bhṛśaṃ hāridratvaṅnakhānanaḥ/ </l>
                        <l>raktapītaśakṛnmūtro bhekavarṇo hatendriyaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.36">
                            <label>Ca.6.16.36 </label>
                            dāhāvipākadaurbalyasadanārucikarṣitaḥ/ </l>
                        <l>kāmalā bahupittaiṣā koṣṭhaśākhāśrayā matā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.37">
                            <label>Ca.6.16.37 </label>
                            kālāntarāt kharībhūtā kṛcchrā syāt kumbhakāmalā/ </l>
                        <l>&amp;kṛṣṇapītaśakṛnmūtro bhṛśaṃ śūnaśca mānavaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.38">
                            <label>Ca.6.16.38 </label>
                            saraktākṣimukhacchardiviṇmūtro yaśca tāmyati/ </l>
                        <l>dāhārucitṛṣānāhatandrāmohasamanvitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.39">
                            <label>Ca.6.16.39 </label>
                            naṣṭāgnisaṃjñaḥ kṣipraṃ hi kāmalāvān vipadyate/ </l>
                        <l>sādhyānāmitareṣāṃ tu pravakṣyāmi cikitsitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.40">
                            <label>Ca.6.16.40 </label>
                            tatra pāṇḍvāmayī snigdhastīkṣṇairūrdhvānulomikaiḥ/ </l>
                        <l>saṃśodhyo mṛdubhistiktaiḥ kāmalī tu virecanaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.41">
                            <label>Ca.6.16.41 </label>
                            tābhyāṃ saṃśuddhakoṣṭhābhyāṃ pathyānyannāni dāpayet/ </l>
                        <l>śālīn sayavagodhūmān purāṇān yūṣasaṃhitān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.42">
                            <label>Ca.6.16.42 </label>
                            mudgāḍhakīmasūraiśca jāṅgalaiśca rasairhitaiḥ/ </l>
                        <l>yathādoṣaṃ viśiṣṭaṃ ca tayorbhaiṣajyamācaret// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.43">
                            <label>Ca.6.16.43 </label>
                            pañcagavyaṃ mahātiktaṃ kalyāṇakamathāpi vā/ </l>
                        <l>snehanārthaṃ ghṛtaṃ dadyāt kāmalāpāṇḍurogiṇe// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.44">
                            <label>Ca.6.16.44 </label>
                            dāḍimāt kuḍavo dhānyāt kuḍavārdhaṃ palaṃ palam/ </l>
                        <l>citrakācchṛṅgaverācca pippalyaṣṭamikā tathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.45">
                            <label>Ca.6.16.45 </label>
                            taiḥ kalkairviṃśatipalaṃ ghṛtasya salilāḍhake/ </l>
                        <l>siddhaṃ hṛtpāṇḍugulmārśaḥplīhavātakaphārtinut// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.46">
                            <label>Ca.6.16.46 </label>
                            dīpanaṃ śvāsakāsaghnaṃ mūḍhavāte ca śasyate/ </l>
                        <l>duḥkhaprasavinīnāṃ ca vandhyānāṃ caiva garbhadam// </l>
                        <l>iti dāḍimādyaṃ ghṛtam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.16.47">
                            <label>Ca.6.16.47 </label>
                            kaṭukā rohiṇī mustaṃ haridre vatsakāt palam/ </l>
                        <l>paṭolaṃ candanaṃ mūrvā trāyamāṇā durālabhā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.48">
                            <label>Ca.6.16.48 </label>
                            kṛṣṇā parpaṭako nimbo bhūnimbo devadāru ca/ </l>
                        <l>taiḥ kārṣikairghṛtaprasthaḥ siddhaḥ &amp;kṣīracaturguṇaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.49">
                            <label>Ca.6.16.49 </label>
                            raktapittaṃ jvaraṃ dāhaṃ śvayathuṃ sabhagandaram/ </l>
                        <l>arśāṃsyasṛgdaraṃ caiva hanti visphoṭakāṃstathā// </l>
                        <l>iti kaṭukādyaṃ ghṛtam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.16.50">
                            <label>Ca.6.16.50 </label>
                            pathyāśatarase pathyāvṛntārdhaśatakalkavān/ </l>
                        <l>prasthaḥ siddho ghṛtāt peyaḥ sa pāṇḍvāmayagulmanut// </l>
                        <l>iti pathyāghṛtam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.16.51">
                            <label>Ca.6.16.51 </label>
                            dantyāścatuṣpalarase piṣṭairdantīśalāṭubhiḥ/ </l>
                        <l>tadvatprastho ghṛtātsiddhaḥ plīhapāṇḍvartiśophajit// </l>
                        <l>iti dantīghṛtam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.16.52">
                            <label>Ca.6.16.52 </label>
                            purāṇasarpiṣaḥ prastho drākṣārdhaprasthasādhitaḥ/ </l>
                        <l>kāmalāgulmapāṇḍvartijvaramehodarāpahaḥ// </l>
                        <l>iti drākṣāghṛtam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.16.53">
                            <label>Ca.6.16.53 </label>
                            haridrātriphalānimbabalāmadhukasādhitam/ </l>
                        <l>sakṣīraṃ māhiṣaṃ sarpiḥ kāmalāharamuttamam// </l>
                        <l>iti haridrādighṛtam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.16.54">
                            <label>Ca.6.16.54 </label>
                            gomūtre dviguṇe dārvyāḥ kalkākṣadvayasādhitaḥ/ </l>
                        <l>dārvyāḥ pañcapalakvāthe kalke kālīyake paraḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.55">
                            <label>Ca.6.16.55 </label>
                            māhiṣāt sarpiṣaḥ prasthaḥ pūrvaḥ pūrve pare paraḥ/ </l>
                        <l>snehairebhirupakramya snigdhaṃ matvā virecayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.56">
                            <label>Ca.6.16.56 </label>
                            payasā mūtrayuktena bahuśaḥ kevalena vā/ </l>
                        <l>dantīphalarase koṣṇe kāśmaryāñjalinā śṛtam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.57">
                            <label>Ca.6.16.57 </label>
                            krākṣāñjaliṃ mṛditvā vā dadyāt pāṇḍvāmayāpaham/ </l>
                        <l>dviśarkaraṃ trivṛccūrṇaṃ palārdhaṃ paittikaḥ pibet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.58">
                            <label>Ca.6.16.58 </label>
                            kaphapāṇḍustu &amp;gomūtraklinnayuktāṃ harītakīm/ </l>
                        <l>&amp;āragvadhaṃ rasenekṣorvidāryāmalakasya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.59">
                            <label>Ca.6.16.59 </label>
                            satryūṣaṇaṃ bilvapatraṃ pibennā kāmalāpaham/ </l>
                        <l>dantyardhapalakalkaṃ vā dviguḍaṃ śītavāriṇā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.60">
                            <label>Ca.6.16.60 </label>
                            kāmalī trivṛtāṃ vā 'api triphalāyā rasaiḥ pibet/ </l>
                        <l>viśālātriphalāmustakuṣṭhadārukaliṅgakān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.61">
                            <label>Ca.6.16.61 </label>
                            kārṣikānardhakarṣāṃśāṃ kuryādativiṣāṃ tathā/ </l>
                        <l>karṣau madhurasāyā dvau &amp;sarvametat sukhāmbunā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.62">
                            <label>Ca.6.16.62 </label>
                            mṛditaṃ taṃ rasaṃ pūtaṃ pītvā lihyācca madhvanu/ </l>
                        <l>kāsaṃ śvāsaṃ jvaraṃ dāhaṃ pāṇḍurogamarocakam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.63">
                            <label>Ca.6.16.63 </label>
                            gulmānāhāmavātāṃśca raktapittaṃ ca nāśayet/ </l>
                        <l>triphalāyā guḍūcyā vā dārvyā nimbasya vā rasam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.64">
                            <label>Ca.6.16.64 </label>
                            śītaṃ madhuyutaṃ prātaḥ kāmalārtaḥ pibennaraḥ/ </l>
                        <l>kṣīramūtraṃ pibet pakṣaṃ gavyaṃ māhiṣameva vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.65">
                            <label>Ca.6.16.65 </label>
                            pāṇḍurgomūtrayuktaṃ vā saptāhaṃ triphalārasam/ </l>
                        <l>tarujān jvalitānmūtre nirvāpyāmṛdya cāṅkurān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.66">
                            <label>Ca.6.16.66 </label>
                            mātuluṅgasya tat pūtaṃ pāṇḍuśothaharaṃ pibet/ </l>
                        <l>svarṇakṣīrī trivṛcchyāme bhadradāru sanāgaram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.67">
                            <label>Ca.6.16.67 </label>
                            gomūtrāñjalinā piṣṭaṃ mūtre vā kvathitaṃ pibet/ </l>
                        <l>kṣīramebhiḥ śṛtaṃ vā 'api pibeddoṣānulomanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.68">
                            <label>Ca.6.16.68 </label>
                            harītakīṃ prayogeṇa gomūtreṇāthavā pibet/ </l>
                        <l>jīrṇe kṣīreṇa bhuñjīta rasena madhureṇa vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.69">
                            <label>Ca.6.16.69 </label>
                            saptarātraṃ gavāṃ mūtre bhāvitaṃ vā 'apyayorajaḥ/ </l>
                        <l>pāṇḍurogapraśāntyarhtaṃ payasā pāyayedbhiṣak// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.70">
                            <label>Ca.6.16.70 </label>
                            tryūṣaṇatriphalāmustaviḍaṅgacitrakāḥ samāḥ/ </l>
                        <l>navāyorajaso bhāgāstaccūrṇaṃ kṣaudrasarpiṣā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.71">
                            <label>Ca.6.16.71 </label>
                            bhakṣayet pāṇḍuhṛdrogakuṣṭhārśaḥkāmalāpaham/ </l>
                        <l>navāyasamidaṃ cūrṇaṃ kṛṣṇātreyeṇa bhāṣitam// </l>
                        <l>iti navāyasacūrṇam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.16.72">
                            <label>Ca.6.16.72 </label>
                            guḍanāgaramaṇḍūratilāṃśānmānataḥ samān/ </l>
                        <l>pippalīdviguṇāṃ kuryādguṭikāṃ pāṇḍurogiṇe// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.73">
                            <label>Ca.6.16.73 </label>
                            tryūṣaṇaṃ triphalā mmustaṃ viḍaṅgaṃ cavyacitrakau/ </l>
                        <l>dārvītvaṅnākṣiko dhāturgranthikaṃ devadāru ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.74">
                            <label>Ca.6.16.74 </label>
                            etān dvipalikānbhāgāṃścūrṇaṃ kuryāt pṛthak pṛthak/ </l>
                        <l>maṇḍūraṃ dviguṇaṃ cūrṇācchuddhamañjanasannibham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.75">
                            <label>Ca.6.16.75 </label>
                            gomūtre 'aṣṭaguṇe paktvā tasmiṃstat prakṣipettataḥ/ </l>
                        <l>udumbarasamānkṛtvā vaṭakāṃstān yathāgni nā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.76">
                            <label>Ca.6.16.76 </label>
                            upayuñjīta takreṇa sātmyaṃ jīrṇe ca bhojanam/ </l>
                        <l>maṇḍūravaṭakā hyete prāṇadāḥ pāṇḍurogiṇām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.77">
                            <label>Ca.6.16.77 </label>
                            kuṣṭhānyajīrṇakaṃ śothamūrustambhaṃ kaphāmayān/ </l>
                        <l>arśāṃsi kāmalāṃ mehaṃ plīhānaṃ śamayanti ca// </l>
                        <l>iti maṇḍūravaṭakāḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.16.78">
                            <label>Ca.6.16.78 </label>
                            tāpyādrijaturūpyāyomalāḥ pañcapalāḥ pṛthak/ </l>
                        <l>citrakatriphalāvyoṣaviḍaṅgaiḥ palikaiḥ saha// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.79">
                            <label>Ca.6.16.79 </label>
                            śarkarāṣṭapalonmiśrāścūrṇitā madhunā++āplutāḥ/ </l>
                        <l>abhyasyāstvakṣamātrā hi jīrṇe hitamitāśinā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.80">
                            <label>Ca.6.16.80 </label>
                            kulatthakākamācyādikapotaparihāriṇā/ </l>
                        <l>triphalāyāstrayo bhāgāstrayastrikaṭukasya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.81">
                            <label>Ca.6.16.81 </label>
                            bhāgaścitrakamūlasya viḍaṅgānāṃ tathaiva ca/ </l>
                        <l>pañcāśmajatuno bhāgāstathā rūpyamalasya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.82">
                            <label>Ca.6.16.82 </label>
                            mākṣikasya ca śuddhasya lauhasya rajasastathā/ </l>
                        <l>aṣṭau bhāgāḥ sitāyāśca tatsarvaṃ sūkṣmacūrṇitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.83">
                            <label>Ca.6.16.83 </label>
                            mākṣikeṇāplutaṃ sthāpyamāyase bhājane śubhe/ </l>
                        <l>udumbarasamāṃ mātrāṃ tataḥ khādedyathāgni nā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.84">
                            <label>Ca.6.16.84 </label>
                            dine dine prayuñjīta jīrṇe bhojyaṃ yathepsitam/ </l>
                        <l>varjayitvā kulatthāni kākamācīṃ kapotakam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.85">
                            <label>Ca.6.16.85 </label>
                            yogarāja iti khyāto yogo 'ayamamṛtopamaḥ/ </l>
                        <l>rasāyanamidaṃ śreṣṭhaṃ srvarogaharaṃ śivam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.86">
                            <label>Ca.6.16.86 </label>
                            pāṇḍurogaṃ viṣaṃ kāsaṃ yakṣmāṇaṃ viṣamajvaram/ </l>
                        <l>kuṣṭhānyajīrṇakaṃ mehaṃ śoṣaṃ śvāsamarocakam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.87">
                            <label>Ca.6.16.87 </label>
                            viśeṣāddhantyapasmāraṃ kāmalāṃ gudajāni ca/ </l>
                        <l>iti yogarājaḥ/ </l>
                        <l>kauṭajatriphalānimbapaṭolaghananāgaraiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.88">
                            <label>Ca.6.16.88 </label>
                            bhāvitāni daśāhāni rasairdvitriguṇāni vā/ </l>
                        <l>śilājatupalānyaṣṭau tāvatī sitaśarkarā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.89">
                            <label>Ca.6.16.89 </label>
                            tvakkṣīrī pippalī dhātrī karkaṭākhyā palonmitā/ </l>
                        <l>nidigdhyāḥ phalamūlābhyāṃ palaṃ yuktyā trigandhakam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.90">
                            <label>Ca.6.16.90 </label>
                            cūrṇitaṃ madhunaḥ kuryāttripalenākṣikān guḍān/ </l>
                        <l>dāḍimāmbupayaḥpakṣirasatoyasurāsavān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.91">
                            <label>Ca.6.16.91 </label>
                            tān bhakṣayitvā 'anupibenniranno bhukta eva vā/ </l>
                        <l>pāṇḍukuṣṭhajvaraplīhatamakārśobhagandarān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.92">
                            <label>Ca.6.16.92 </label>
                            &amp;pūtihṛcchukramūtrāgnidoṣaśoṣagarodarān/ </l>
                        <l>kāsāsṛgdarapittāsṛkśothagulmagalāmayān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.93">
                            <label>Ca.6.16.93 </label>
                            te ca sarvavraṇān hanyuḥ sarvarogaharāḥ śivāḥ/ </l>
                        <l>iti śilājatuvaṭakāḥ/ </l>
                        <l>punarnavā trivṛdvyoṣaviḍaṅgaṃ dāru citrakam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.94">
                            <label>Ca.6.16.94 </label>
                            kuṣṭhaṃ haridre triphalā dantī cavyaṃ kaliṅgakāḥ/ </l>
                        <l>&amp;pippalī pippalīmūlaṃ mustaṃ ceti palonmitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.95">
                            <label>Ca.6.16.95 </label>
                            maṇḍūraṃ dviguṇaṃ cūrṇādgomūtre dvyāḍhake pacet/ </l>
                        <l>kolavaḍguṭikāḥ kṛtvā takreṇāloḍya nā pibet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.96">
                            <label>Ca.6.16.96 </label>
                            tāḥ pāṇḍurogān plīhānamarśāṃsi viṣamajvaram/ </l>
                        <l>śvayathuṃ grahaṇīdoṣaṃ hanyuḥ kuṣṭhaṃ krimīṃstathā// </l>
                        <l>iti punarnavamaṇḍūram/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.16.97">
                            <label>Ca.6.16.97 </label>
                            dārvītvak triphalā vyoṣaṃ viḍaṅgamayaso rajaḥ/ </l>
                        <l>madhusarpiryutaṃ ligyāt kāmalāpāṇḍurogavān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.98">
                            <label>Ca.6.16.98 </label>
                            tulyā ayorajaḥpathyāharidrāḥ kṣaudrasarpiṣā/ </l>
                        <l>cūrṇitāḥ kāmalī ligyādguḍakṣaudreṇa vā 'abhayāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.99">
                            <label>Ca.6.16.99 </label>
                            triphalā dve haridre ca kaṭurohiṇyayorajaḥ/ </l>
                        <l>cūrṇitaṃ kṣaudrasarpirbhyāṃ sa lehaḥ kāmalāpahaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.100">
                            <label>Ca.6.16.100 </label>
                            dvipalāṃśāṃ tugākṣīrīṃ nāgaraṃ madhuyaṣṭikām/ </l>
                        <l>prāsthikīṃ pippalīṃ krākṣāṃ śarkarārdhatulāṃ śubhām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.101">
                            <label>Ca.6.16.101 </label>
                            dhātrīphalarasadroṇe cūrṇitaṃ lehavat pacet/ </l>
                        <l>śītaṃ madhuprasthayutaṃ lihyāt pāṇitalaṃ tataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.102">
                            <label>Ca.6.16.102 </label>
                            hanyeṣa kāmalāṃ pittaṃ pāṇḍuṃ kāsaṃ halīmakam/ </l>
                        <l>iti dhātryavalehaḥ/ </l>
                        <l>tryūṣaṇaṃ triphalā cavyaṃ citrako devadāru ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.103">
                            <label>Ca.6.16.103 </label>
                            viḍaṅgānyatha mustaṃ ca vatsakaṃ ceti cūrṇayet/ </l>
                        <l>maṇḍūratulyaṃ taccūrṇaṃ gomūtre 'aṣṭaguṇe pacet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.104">
                            <label>Ca.6.16.104 </label>
                            śanaiḥ siddhāstathā śītāḥ kāryāḥ karṣasamā guḍāḥ/ </l>
                        <l>yathāgni bhakṣaṇīyāste plīhapāṇḍvāmayāpahāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.105">
                            <label>Ca.6.16.105 </label>
                            grahaṇyarśonudaścaiva takravāṭyāśinaḥ smṛtāḥ/ </l>
                        <l>iti maṇḍūravaṭakāḥ/ </l>
                        <l>mañjiṣṭhā rajanī drākṣā balāmūlānyayorajaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.106">
                            <label>Ca.6.16.106 </label>
                            lodhraṃ caiteṣu gauḍaḥ syādariṣṭaḥ pāṇḍurogiṇām/ </l>
                        <l>iti gauḍo 'ariṣṭaḥ/ </l>
                        <l>bījakātṣoḍaśapalaṃ triphalāyāśca viṃśatiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.107">
                            <label>Ca.6.16.107 </label>
                            drākṣāyāḥ pañca lākṣāyāḥ sapta droṇe jalasya tat/ </l>
                        <l>sādhyaṃ pādāvaśeṣe tu pūtaśeṣe samāvapet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.108">
                            <label>Ca.6.16.108 </label>
                            śarkarāyāstulāṃ prasthaṃ mākṣikasya ca kārṣikam/ </l>
                        <l>vyoṣaṃ vyāghranakhośīraṃ kramukaṃ sailavālukam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.109">
                            <label>Ca.6.16.109 </label>
                            madhukaṃ kuṣṭhamityetaccūrṇitaṃ ghṛtabhājane/ </l>
                        <l>yaveṣu daśārātraṃ tadgrīṣme dviḥ śiśire sthitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.110">
                            <label>Ca.6.16.110 </label>
                            pibettadgrahaṇīpāṇḍurogārśaḥśothagulmanut/ </l>
                        <l>mūtrakṛcchrāśmarīmehakāmalāsannipātajit// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.111">
                            <label>Ca.6.16.111 </label>
                            bījakāriṣṭa ityeṣa ātreyeṇa prakīrtitaḥ/ </l>
                        <l>iti bījakāriṣṭaḥ/ </l>
                        <l>dhātrīphalasahasre dve pīḍayitvā rasaṃ tu tam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.112">
                            <label>Ca.6.16.112 </label>
                            kṣaudrāṣṭāṃśena saṃyuktaṃ kṛṣṇārdhakuḍavena ca/ </l>
                        <l>śarkarārdhatulonmiśraṃ pakṣaṃ snigdhaghaṭe sthitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.113">
                            <label>Ca.6.16.113 </label>
                            prapibenmātrayā prātarjīrṇe hitamitāśanaḥ/ </l>
                        <l>kāmalāpāṇḍuhṛdrogavātāsṛgviṣamajvarān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.114">
                            <label>Ca.6.16.114 </label>
                            kāsahikkāruciśvāsāṃścaiṣo 'ariṣṭaḥ praṇāśayet/ </l>
                        <l>iti dhātryariṣṭaḥ/ </l>
                        <l>sthirādibhiḥ śṛtaṃ toyaṃ pānāhāre praśasyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.115">
                            <label>Ca.6.16.115 </label>
                            pāṇḍūnāṃ, kāmalārtānāṃ mṛdvīkāmalakīrasaḥ/ </l>
                        <l>pāṇḍurogapraśāntyarhtamiti proktaṃ maharṣiṇā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.116">
                            <label>Ca.6.16.116 </label>
                            vikalpyametadbhiṣajā pṛthagdoṣabalaṃ prati/ </l>
                        <l>vātike shehabhūyiṣṭaṃ, paittike tiktaśītalam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.117">
                            <label>Ca.6.16.117 </label>
                            ślaiṣmike &amp;kaṭutiktoṣṇaṃ, vimiśraṃ sānnipātike/ </l>
                        <l>nipātayeccharīrāttu mṛttikāṃ bhakṣitāṃ bhiṣak// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.118">
                            <label>Ca.6.16.118 </label>
                            yuktijñaḥ śodhanaistīkṣṇaiḥ prasamīkṣya balābalam/ </l>
                        <l>śuddhakāyasya sarpīṃṣi balādhānāni yojayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.119">
                            <label>Ca.6.16.119 </label>
                            vyoṣaṃ bilvaṃ haridre dve triphalā dve punarnave/ </l>
                        <l>mustānyayorajaḥ pāṭhā viḍaṅgaṃ devadāru ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.120">
                            <label>Ca.6.16.120 </label>
                            vṛścikālī ca bhārgī ca &amp;sakṣīraistaiḥ samairghṛtam/ </l>
                        <l>sādhayitvā pibedyuktyā naro mṛddoṣapīḍitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.121">
                            <label>Ca.6.16.121 </label>
                            tadvat keśarayaṣṭyāhvapippalīkṣāraśādvalaiḥ/ </l>
                        <l>mṛdbhakṣaṇādāturasya laulyādavinivartinaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.122">
                            <label>Ca.6.16.122 </label>
                            dveṣyārthaṃ bhāvitāṃ kāmaṃ dadyāttaddoṣanāśanaiḥ/ </l>
                        <l>viḍaṅgailātiviṣayā nimbapatreṇa pāṭhayā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.123">
                            <label>Ca.6.16.123 </label>
                            vārtākaiḥ kaṭurohiṇyā kauṭajairmūrvayā 'api vā/ </l>
                        <l>yathādoṣaṃ prakurvīta bhaiṣajyaṃ pāṇḍurogiṇām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.124">
                            <label>Ca.6.16.124 </label>
                            kriyāviśeṣa eṣo 'asya mato hetuviśeṣataḥ/ </l>
                        <l>tilapiṣṭanibhaṃ yastu varcaḥ sṛjati kāmalī// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.125">
                            <label>Ca.6.16.125 </label>
                            śleṣmaṇā ruddhamārgaṃ tat pittaṃ kaphaharairjayet/ </l>
                        <l>rūkṣaśītagurusvāduvyāyāmairveganigrahaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.126">
                            <label>Ca.6.16.126 </label>
                            kaphasaṃmūrcchito vāyuḥ sthānāt pittaṃ kṣipedbalī/ </l>
                        <l>hāridranetramūtratvak śvetavarcāstadā naraḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.127">
                            <label>Ca.6.16.127 </label>
                            bhavet sāṭopaviṣṭambho guruṇā hṛdayena ca/ </l>
                        <l>daurbalyālpāgnipārśvārtihikkāśvāsārucijvaraiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.128">
                            <label>Ca.6.16.128 </label>
                            krameṇālpe+&amp;anusajyeta pitte śākhāsamāśrite/ </l>
                        <l>barhitittiridakṣāṇāṃ rūkṣāmlaiḥ kaṭukai rasaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.129">
                            <label>Ca.6.16.129 </label>
                            śuṣkamūlakakaulatthairyūṣaiścānnāni bhojayet/ </l>
                        <l>mātuluṅgarasaṃ kṣaudrapippalīmaricānvitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.130">
                            <label>Ca.6.16.130 </label>
                            sanāgaraṃ pibet pittaṃ tathā 'asyaiti svamāśayam/ </l>
                        <l>kaṭutīkṣṇoṣṇalavaṇairbhṛśāmlaiścāpyupakramaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.131">
                            <label>Ca.6.16.131 </label>
                            &amp;āpittarāgācchakṛto vāyoścāpraśamādbhavet/ </l>
                        <l>svasthānamāgate pitte purīṣe pittarañjite// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.132">
                            <label>Ca.6.16.132 </label>
                            nivṛttopadravasya syāt pūrvaḥ kāmaliko vidhiḥ/ </l>
                        <l>yadā tu pāṇḍorvarṇaḥ syāddharitaśyāvapītakaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.133">
                            <label>Ca.6.16.133 </label>
                            balotsāhakṣayastandrā mandrāgnitvaṃ mṛdujvaraḥ/ </l>
                        <l>strīṣvaharṣo 'aṅgamardaśca śvāsastṛṣṇā 'arucirbhramaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.134">
                            <label>Ca.6.16.134 </label>
                            halīmakaṃ tadā tasya vidyādanilapittataḥ/ </l>
                        <l>guḍūcīsvarasakṣīrasādhitaṃ māhiṣaṃ ghṛtam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.135">
                            <label>Ca.6.16.135 </label>
                            sa pibettrivṛtāṃ snigdho rasenāmalakasya tu/ </l>
                        <l>virikto madhuraprāyaṃ bhajet pitānilāpaham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.136">
                            <label>Ca.6.16.136 </label>
                            drākṣālehaṃ ca pūrvoktaṃ sarpīṃṣi madhurāṇi ca/ </l>
                        <l>yāpanān kṣīrabastīṃśca śīlayetsānuvāsanān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.137">
                            <label>Ca.6.16.137 </label>
                            mārdvīkāriṣṭayogāṃśca pibedyuktyā 'agnivṛddhaye/ </l>
                        <l>kāsikaṃ cābhayālehaṃ pippalīṃ madhukaṃ balām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.138">
                            <label>Ca.6.16.138 </label>
                            payasā ca prayuñjīta yathādoṣaṃ yathābalam/ </l>
                    </lg>
                    <p>tatra ślokau---</p>
                    <lg>
                        <l>pāṇḍoḥ pañcavidhasyoktaṃ hetulakṣaṇabheṣajam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.16.139">
                            <label>Ca.6.16.139 </label>
                            kāmalā dvividhā teṣāṃ sādhyāsādhyatvameva ca/ </l>
                        <l>teṣāṃ vikalpo yaścānyo mahāvyādhirhalīmakaḥ/ </l>
                        <l>tasya coktaṃ samāsena vyañjanaṃ sacikitsitam// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre 'aprāpte dṛḍhabalasaṃpūrite
                        cikitsāsthāne pāṇḍurogacikitsitaṃ nāma ṣoḍaśo
                        'adhyāyaḥ//16//</trailer>
                </div>
                <div n="17" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>saptadaśo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.6.17.1">
                        <label>Ca.6.17.1 </label>
                        athāto hikkāśvāsacikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.6.17.2">
                        <label>Ca.6.17.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.3">
                            <label>Ca.6.17.3 </label>
                            devalokārthatattvajñamātreyamṛṣimuttamam/ </l>
                        <l>apṛcchat saṃśayaṃ dhīmānagniveśaḥ kṛtāñjaliḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.4">
                            <label>Ca.6.17.4 </label>
                            ya ime dvividhāḥ proktāstridoṣāstriprakopaṇāḥ/ </l>
                        <l>rogā nānātmakāsteṣāṃ kasko bhavati durjayaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.5">
                            <label>Ca.6.17.5 </label>
                            agniveśasya tadvākyaṃ śrutvā matimatāṃ varaḥ/ </l>
                        <l>uvāca paramaprītaḥ paramārthaviniścayam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.6">
                            <label>Ca.6.17.6 </label>
                            kāmaṃ prāṇaharā rogā bahavo na tu te tathā/ </l>
                        <l>yathā śvāsaśca hikkā ca prāṇānāśu nikṛntataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.7">
                            <label>Ca.6.17.7 </label>
                            anyairapyupasṛṣṭasya rogairjantoḥ pṛthagvidhaiḥ/ </l>
                        <l>ante saṃjāyate hikkā śvāso vā tīvravedanaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.8">
                            <label>Ca.6.17.8 </label>
                            kaphavātātmakāvetau pittasthānasamudbhavau/ </l>
                        <l>hṛdayasya rasādīnāṃ dhātūnāṃ copaśoṣaṇau// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.9">
                            <label>Ca.6.17.9 </label>
                            tasmāt sādhāraṇāvetau matau paramadurjayau/ </l>
                        <l>mithyopacaritau kruddhau hata āśīviṣāviva// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.10">
                            <label>Ca.6.17.10 </label>
                            pṛthak pañcavidhāvetau nirdiṣṭau rogasaṃgrahe/ </l>
                        <l>tayoḥ śṛṇu samutthānaṃ liṅgaṃ ca sabhiṣagjitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.11">
                            <label>Ca.6.17.11 </label>
                            rajasā dhūmavātābhyāṃ śītasthānāmbusevanāt/ </l>
                        <l>vyāyāmādgrāmyadharmādhvarūkṣānnaviṣamāśanāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.12">
                            <label>Ca.6.17.12 </label>
                            āmapradoṣādānāhādraukṣyādatyapatarpaṇāt/ </l>
                        <l>daurbalyānmarmaṇo ghātāddvandvācchuddhyatiyogataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.13">
                            <label>Ca.6.17.13 </label>
                            atīsārajvaracchardipratiśyāyakṣatakṣayāt/ </l>
                        <l>raktapittādudāvartādvisūcyalasakādapi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.14">
                            <label>Ca.6.17.14 </label>
                            pāṇḍurogādviṣāccaiva pravartete gadāvimau/ </l>
                        <l>niṣpāvamāṣapiṇyākatilatailaniṣevaṇāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.15">
                            <label>Ca.6.17.15 </label>
                            piṣṭaśālūkaviṣṭambhividāhigurubhojanāt/ </l>
                        <l>jalajānūpapiśitadadhyāmakṣīrasevanāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.16">
                            <label>Ca.6.17.16 </label>
                            abhiṣyandyupacārācca śleṣmalānāṃ ca sevanāt/ </l>
                        <l>kaṇṭhorasaḥ pratīghātādvibandhaiśca pṛthagvidhaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.17">
                            <label>Ca.6.17.17 </label>
                            mārutaḥ prāṇavāhīni srotāṃsyāviśya kupyati/ </l>
                        <l>uraḥsthaḥ kaphamuddhūya hikkāśvāsān karoti saḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.18">
                            <label>Ca.6.17.18 </label>
                            ghorān prāṇoparodhāya prāṇināṃ pañca pañca ca/ </l>
                        <l>ubhayoḥ pūrvarūpāṇi śṛṇu vakṣyāmyataḥ param// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.19">
                            <label>Ca.6.17.19 </label>
                            kaṇṭhorasorgurutvaṃ ca vadanasya kaṣāyatā/ </l>
                        <l>hikkānāṃ pūrvarūpāṇi kukṣerāṭopa eva ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.20">
                            <label>Ca.6.17.20 </label>
                            ānāhaḥ pārśvaśūlaṃ ca pīḍanaṃ hṛdayasya ca/ </l>
                        <l>prāṇasya ca vilomatvaṃ śvāsānāṃ pūrvalakṣaṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.21">
                            <label>Ca.6.17.21 </label>
                            prāṇodakānnavāhīni srotāṃsi sakapho 'anilaḥ/ </l>
                        <l>hikkāḥ karoti saṃrudhya tāsāṃ liṅgaṃ pṛthak śṛṇu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.22">
                            <label>Ca.6.17.22 </label>
                            kṣīṇamāṃsabalaprāṇatejasaḥ sakapho 'anilaḥ/ </l>
                        <l>gṛhītvā sahasā kaṇṭhamuccairghoṣavatīṃ bhṛśam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.23">
                            <label>Ca.6.17.23 </label>
                            karoti satataṃ hikkāmekadvitriguṇāṃ tathā/ </l>
                        <l>prāṇaḥ srotāṃsi marmāṇi saṃrudhyoṣmāṇameva ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.24">
                            <label>Ca.6.17.24 </label>
                            saṃjñāṃ muṣṇāti gātrāṇāṃ stambhaṃ saṃjanayatyapi/ </l>
                        <l>mārgaṃ caivānnapānānāṃ ruṇaddhyupahatasmṛteḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.25">
                            <label>Ca.6.17.25 </label>
                            sāśruviplutanetrasya stabdhaśaṅkhacyutabhruvaḥ/ </l>
                        <l>saktajalpapralāpasya nirvṛtiṃ nādhigacchataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.26">
                            <label>Ca.6.17.26 </label>
                            mahāmūlā mahāvegā mahāśabdā mahābalā/ </l>
                        <l>mahāhikketi sā nṝṇāṃ sadyaḥ prāṇaharā matā// </l>
                        <l>iti mahāhikkā/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.17.27">
                            <label>Ca.6.17.27 </label>
                            hikkate yaḥ pravṛddhastu kṛśo dīnamanā naraḥ/ </l>
                        <l>jarjareṇorasā kṛcchraṃ gambhīramanunādayan// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.28">
                            <label>Ca.6.17.28 </label>
                            saṃjṛmbhan saṃkṣipaṃścaiva tathā 'aṅgāni prasārayan/ </l>
                        <l>pārśve cobhe samāyamya kūjan stambharugarditaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.29">
                            <label>Ca.6.17.29 </label>
                            nābheḥ pakvāśayādvā 'api hikkā cāsyopajāyate/ </l>
                        <l>kṣobhayantī bhṛśaṃ dehaṃ nāmayantīva tāmyataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.30">
                            <label>Ca.6.17.30 </label>
                            ruṇaddhyucchvāsamārgaṃ tu pranaṣṭabalacetasaḥ/ </l>
                        <l>gambhīrā nāma sā tasya hikkā prāṇāntikī matā// </l>
                        <l>iti gambhīrā hikkā/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.17.31">
                            <label>Ca.6.17.31 </label>
                            vyapetā jāyate hikkā yā 'annapāne caturvidhe/ </l>
                        <l>āhārapariṇāmānte bhūyaśca labhate balam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.32">
                            <label>Ca.6.17.32 </label>
                            pralāpavamyatīsāratṛṣṇārtasya vicetasaḥ/ </l>
                        <l>jṛmbhiṇo viplutākṣasya śuṣkāsyasya vināminaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.33">
                            <label>Ca.6.17.33 </label>
                            paryādhmātasya hikkā yā jatrumūlādasantatā/ </l>
                        <l>sā vyapeteti vijñeyā hikkā prāṇoparodhinī// </l>
                        <l>iti vyapetā hikkā/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.17.34">
                            <label>Ca.6.17.34 </label>
                            kṣudravāto yadā koṣṭhādvyāyāmaparighaṭṭitaḥ/ </l>
                        <l>kaṇṭhe prapadyate hikkāṃ tadākṣudrāṃ karoti saḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.35">
                            <label>Ca.6.17.35 </label>
                            atiduḥkhā na sā coraḥśiromarmaprabādhinī/ </l>
                        <l>na cocchvāsānnapānānāṃ mārgamāvṛtya tiṣṭhati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.36">
                            <label>Ca.6.17.36 </label>
                            vṛddhimāyasyato yāti bhuktamātre ca mārdavam/ </l>
                        <l>yataḥ pravartate pūrvaṃ tata eva nirvatate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.37">
                            <label>Ca.6.17.37 </label>
                            hṛdayaṃ kloma kaṇṭhaṃ ca tālukaṃ ca samāśritā/ </l>
                        <l>mṛdvī sā kṣudrahikketi nṛṇāṃ sādhyā prakīrtitā// </l>
                        <l>iti kṣudrahikkā/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.17.38">
                            <label>Ca.6.17.38 </label>
                            sahasā 'atyabhyavahṛtauḥ pānānnaiḥ pīḍito 'anilaḥ/ </l>
                        <l>ūrdhvaṃ prapadyate koṣṭhānmadyairvā 'atimadapradaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.39">
                            <label>Ca.6.17.39 </label>
                            tathā 'atiroṣabhāṣyādhvahāsyabhārātivatanaiḥ/ </l>
                        <l>vāyuḥ koṣṭhagato dhāvan pānabhojyaprapīḍitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.40">
                            <label>Ca.6.17.40 </label>
                            uraḥsrotaḥ samāviśya kuryāddhikkāṃ tato 'annajām/ </l>
                        <l>tathā śanairasaṃbandhaṃ kṣuvaṃścāpi sa hikkate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.41">
                            <label>Ca.6.17.41 </label>
                            na marmabādhājananī nendriyāṇāṃ prabādhinī/ </l>
                        <l>hikkā pīte tathā bhukte śamaṃ yāti ca sā 'annajā// </l>
                        <l>ityannajā hikkā/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.17.42">
                            <label>Ca.6.17.42 </label>
                            atisaṃcitadoṣasya bhaktacchedakṛśasya ca/ </l>
                        <l>vyādhibhiḥ kṣīṇadehasya vṛddhasyātivyavāyinaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.43">
                            <label>Ca.6.17.43 </label>
                            āsāṃ yā sā samutpannā hikkā hantyāśu jīvitam/ </l>
                        <l>yamikā ca pralāpārtitṛṣṇāmohasamanvitā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.44">
                            <label>Ca.6.17.44 </label>
                            akṣīṇaścāpyadīnaśca sthiradhātvindriyaśca yaḥ/ </l>
                        <l>tasya sādhayituṃ śakyā yamikā hantyato 'anyathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.45">
                            <label>Ca.6.17.45 </label>
                            yadā srotāṃsi saṃrudhya mārutaḥ kaphapūrvakaḥ/ </l>
                        <l>viṣvagvrajati saṃruddhastadā śvāsānkaroti saḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.46">
                            <label>Ca.6.17.46 </label>
                            uddhūyamānavāto yaḥ śabdavadduḥkhito naraḥ/ </l>
                        <l>uccaiḥ śvasiti saṃruddho mattarṣabha ivāniśam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.47">
                            <label>Ca.6.17.47 </label>
                            pranaṣṭajñānavijñānastathā vibhrāntalocanaḥ/ </l>
                        <l>vikṛtākṣyānano baddhamūtravarcā viśīrṇavāk// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.48">
                            <label>Ca.6.17.48 </label>
                            dīnaḥ praśvasitaṃ cāsya dūrādvijñāyate bhṛśam/ </l>
                        <l>mahāśvāsopasṛṣṭaḥ sa kṣiprameva vipadyate// </l>
                        <l>iti mahāśvāsaḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.17.49">
                            <label>Ca.6.17.49 </label>
                            dīrghaṃ śvasiti yastūrdhvaṃ na ca pratyāharatyadhaḥ/ </l>
                        <l>śleṣmāvṛtamukhasrotāḥ kruddhagandhavahārditaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.50">
                            <label>Ca.6.17.50 </label>
                            ūrdhvadṛṣṭirvipaśyaṃśca vibhrāntākṣa itastataḥ/ </l>
                        <l>pramudhyan vedanārtaśca śuṣkāsyo 'aratipīḍitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.51">
                            <label>Ca.6.17.51 </label>
                            ūrdhvaśvāse &amp;prakupite hyadhaḥśvāso nirudhyate/ </l>
                        <l>mudhyatastāmyataścordhvaṃ śvāsastasyaiva hantyasūn// </l>
                        <l>ityūrdhvaśvāsaḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.17.52">
                            <label>Ca.6.17.52 </label>
                            yastu śvasiti vicchinnaṃ sarvaprāṇena pīḍitaḥ/ </l>
                        <l>na vā śvasiti duḥkhārto marmacchedarugarditaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.53">
                            <label>Ca.6.17.53 </label>
                            ānāhasvedamūrcchārto dadyamānena bastinā/ </l>
                        <l>viplutākṣaḥ parikṣīṇaḥ śvasan raktaikalocanaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.54">
                            <label>Ca.6.17.54 </label>
                            vicetāḥ pariśuṣkāsyo vivarṇaḥ pralapannaraḥ/ </l>
                        <l>chinnaśvāsena vicchinnaḥ sa śīghraṃ prajahātyasūn// </l>
                        <l>iti chinnaśvāsaḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.17.55">
                            <label>Ca.6.17.55 </label>
                            pratilomaṃ yadā vāyuḥ srotāṃsi pratipadyate/ </l>
                        <l>grīvāṃ śiraśca saṃgṛhya śleṣmāṇaṃ samudīrya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.56">
                            <label>Ca.6.17.56 </label>
                            karoti pīnasaṃ tena ruddho ghurghurukaṃ tathā/ </l>
                        <l>atīva tīvravegaṃ ca śvāsaṃ prāṇaprapīḍakam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.57">
                            <label>Ca.6.17.57 </label>
                            pratābhyatyativegācca kāsate sannirudhyate/ </l>
                        <l>pramohaṃ kāsamānaśca sa gacchati muhurmuhuḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.58">
                            <label>Ca.6.17.58 </label>
                            śleṣmaṇyamucyamāne tu bhṛśaṃ bhavati duḥkhitaḥ/ </l>
                        <l>tasyaiva ca vimokṣānte muhūrtaṃ labhate sukham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.59">
                            <label>Ca.6.17.59 </label>
                            athāsyoddhvaṃsate kaṇṭhaḥ kṛcchrācchaknoti bhāṣitum/ </l>
                        <l>na cāpi nidrāṃ labhate śayānaḥ śvāsapīḍitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.60">
                            <label>Ca.6.17.60 </label>
                            pārśve tasyāvagṛhṇāti śayānasya samīraṇaḥ/ </l>
                        <l>āsīno labhate saudhyamuṣṇaṃ caivābhinandati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.61">
                            <label>Ca.6.17.61 </label>
                            ucchritākṣo lalāṭena svidyatā bhṛśamartimān/ </l>
                        <l>viśuṣkāsyo muhuḥ śvāso muhuścaivāvadhamyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.62">
                            <label>Ca.6.17.62 </label>
                            meghāmbuśītaprāgvātaiḥ śleṣmalaiścābhivardhate/ </l>
                        <l>sa yāpyastamakaśvāsaḥ sādhyo vā syānnavotthitaḥ// </l>
                        <l>iti tamakaśvāsaḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.17.63">
                            <label>Ca.6.17.63 </label>
                            jvaramūrcchāparītasya vidyāt pratamakaṃ tu tam/ </l>
                        <l>udāvartarajo 'ajīrṇaklinnakāyanirodhajaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.64">
                            <label>Ca.6.17.64 </label>
                            tamasā vardhate 'atyarthaṃ śītaiścāśu praśāmyati/ </l>
                        <l>majjatastamasīvā 'asya vidyāt saṃtamakaṃ tu tam// </l>
                        <l>iti pratamakasaṃtamakaśvāsau/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.17.65">
                            <label>Ca.6.17.65 </label>
                            rūkṣāyāsodbhavaḥ koṣṭhe kṣudro vāta udīrayan/ </l>
                        <l>kṣudraśvāso na so 'atyarthaṃ duḥkhenāṅgaprabādhakaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.66">
                            <label>Ca.6.17.66 </label>
                            hinasti na sa gātrāṇi na ca duḥkho yathetare/ </l>
                        <l>na ca bhojanapānānāṃ niruṇaddhyucitāṃ gatim// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.67">
                            <label>Ca.6.17.67 </label>
                            nendriyāṇāṃ vyathāṃ nāpi kāṃcidāpādayedrujam/ </l>
                        <l>sa sādhya ukto balinaḥ sarve cāvyaktalakṣaṇāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.68">
                            <label>Ca.6.17.68 </label>
                            iti śvāsāḥ samuddiṣṭā hikkāścaiva svalakṣaṇaiḥ/ </l>
                        <l>eṣāṃ prāṇaharā varjyā ghorāste hyāśukāriṇaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.69">
                            <label>Ca.6.17.69 </label>
                            bheṣajaiḥ sādhyayāpyāṃstu kṣipraṃ bhiṣagupācaret/ </l>
                        <l>upekṣitā daheyurhi śuṣkaṃ kakṣamivānalaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.70">
                            <label>Ca.6.17.70 </label>
                            kāraṇasthānamūlaikyādekameva cikitsitam/ </l>
                        <l>dvayorapi yathādṛṣṭamṛṣibhistannibodhata// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.71">
                            <label>Ca.6.17.71 </label>
                            hikkāśvāsārditaṃ snigdhairādau svedairupācaret/ </l>
                        <l>āktaṃ lavaṇatailena nāḍīprastarasaṃkaraiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.72">
                            <label>Ca.6.17.72 </label>
                            tairasya grathitaḥ śleṣmā srotaḥsvabhivilīyate/ </l>
                        <l>khāni mārdavamāyānti tato vātānulomatā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.73">
                            <label>Ca.6.17.73 </label>
                            yathā 'adrikuñjeṣvarkāṃśutaptaṃ viṣyandate himam/ </l>
                        <l>śleṣmā taptaḥ sthiro dehe svedairviṣyandate tathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.74">
                            <label>Ca.6.17.74 </label>
                            svinnaṃ jñātvā tatastūrṇaṃ bhojayet snigdhamodanam/ </l>
                        <l>matsyānāṃ śūkarāṇāṃ vā rasairdadhyuttareṇa vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.75">
                            <label>Ca.6.17.75 </label>
                            tataḥ śleṣmaṇi saṃvṛddhe vamanaṃ pāyayettu tam/ </l>
                        <l>pippalīsaindhavakṣaudrairyuktaṃ vātāvirodhi yat// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.76">
                            <label>Ca.6.17.76 </label>
                            nirhṛte sukhamāpnoti sa kaphe duṣṭavigrahe/ </l>
                        <l>srotaḥsu ca viśuddheṣu caratyavihato 'anilaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.77">
                            <label>Ca.6.17.77 </label>
                            līnaśceddoṣaśeṣaḥ syāddhūmaistaṃ nirharedbudhaḥ/ </l>
                        <l>haridrāṃ patrameraṇḍamūlaṃ lākṣāṃ manaḥśilām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.78">
                            <label>Ca.6.17.78 </label>
                            sadevadārvalaṃ māṃsīṃ piṣṭvā vartiṃ prakalpayet/ </l>
                        <l>tāṃ ghṛtāktāṃ pibeddhūmaṃ yavairvā ghṛtasaṃyutaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.79">
                            <label>Ca.6.17.79 </label>
                            madhūcchiṣṭaṃ sarjarasaṃ ghṛtaṃ mallakasaṃpuṭe/ </l>
                        <l>kṛtvā dhūmaṃ pibecchṛṅgaṃ bālaṃ vā snāyu vā gavām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.80">
                            <label>Ca.6.17.80 </label>
                            syonākavardhamānānāṃ nāḍīṃ śuṣkāṃ kuśasya vā/ </l>
                        <l>padmakaṃ guggulaṃ lohaṃ śallakīṃ vā ghṛtāplutam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.81">
                            <label>Ca.6.17.81 </label>
                            svarakṣiṇātisārāsṛkpittadāhānubandhajān/ </l>
                        <l>madhurasnigdhaśītādyairhikkāśvāsānupācaret// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.82">
                            <label>Ca.6.17.82 </label>
                            na svedyāḥ pittadāhārtā raktasvedātivartinaḥ/ </l>
                        <l>kṣīṇadhātubalā rūkṣā garbhiṇyaścāpi pittalāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.83">
                            <label>Ca.6.17.83 </label>
                            koṣṇaiḥ kāmamuraḥkaṇṭhaṃ snehasekaiḥ saśarkaraiḥ/ </l>
                        <l>utkārikopanāhaiśca svedayen mṛdubhiḥ kṣaṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.84">
                            <label>Ca.6.17.84 </label>
                            tilomāmāṣagodhūmacūrṇairvātaharaiḥ saha/ </l>
                        <l>snehaiścotkārikā sāmlaiḥ sakṣīrairvā kṛtā hitā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.85">
                            <label>Ca.6.17.85 </label>
                            navajvarāmadoṣeṣu rūkṣasvedaṃ vilaṅghanam/ </l>
                        <l>samīkṣyollekhanaṃ vā 'api kārayellavaṇāmbunā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.86">
                            <label>Ca.6.17.86 </label>
                            atiyogoddhataṃ vātaṃ dṛṣṭvā vātaharairbhiṣak/ </l>
                        <l>rasādyairnātiśītoṣṇairabhyaṅgaiśca śamaṃ nayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.87">
                            <label>Ca.6.17.87 </label>
                            udāvarte tathā++ādhmāne mātuluṅgāmlavetasaiḥ/ </l>
                        <l>hiṅgupīlubiḍaiścānnaṃ yuktaṃ syādanulomanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.88">
                            <label>Ca.6.17.88 </label>
                            hikkāśvāsāmayī hyeko balavān durbalo 'aparaḥ/ </l>
                        <l>kaphādhikastathainaiko rūkṣo bahvanilo 'aparaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.89">
                            <label>Ca.6.17.89 </label>
                            kakādhike balasthe ca vamanaṃ savirecanam/ </l>
                        <l>kuryāt pathyāśine dhūmalehādiśamanaṃ tataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.90">
                            <label>Ca.6.17.90 </label>
                            vātikān durbalān bālān vṛddhāṃścānilasūdanaiḥ/ </l>
                        <l>tarpayedeva śamanaiḥ snehayūṣarasādibhiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.91">
                            <label>Ca.6.17.91 </label>
                            anutkliṣṭakaphāsvinnadurbalānāṃ viśodhanāt/ </l>
                        <l>vāyurlabdhāspado marma saṃśoṣyāśu haredasūn// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.92">
                            <label>Ca.6.17.92 </label>
                            dṛḍhān bahukaphāṃstasmādrasairānūpavārijaiḥ/ </l>
                        <l>tṛptānviśodhayetsvinnān bṛṃhayeditarān bhiṣak// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.93">
                            <label>Ca.6.17.93 </label>
                            barhitittiridakṣāśca jāṅgalāśca mṛgadvijāḥ/ </l>
                        <l>daśamūlīrase siddhāḥ kaulatthe vā rase hitāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.94">
                            <label>Ca.6.17.94 </label>
                            nidigdhikāṃ bilvamadhyaṃ karkaṭākhyāṃ durālabhām/ </l>
                        <l>trikaṇṭakaṃ guḍūcīṃ ca kulatthāṃśca sacitrakān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.95">
                            <label>Ca.6.17.95 </label>
                            jale paktvā rasaḥ pūtaḥ pippalīghṛtabharjitaḥ/ </l>
                        <l>sanāgaraḥ salavaṇaḥ syādyūṣo bhojane hitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.96">
                            <label>Ca.6.17.96 </label>
                            rāsnāṃ balāṃ pañcamūlaṃ hrasvaṃ mudgān sacitrakān/ </l>
                        <l>paktvā 'ambhasi rase tasmin yūṣaḥ sādhyaśca pūrvavat// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.97">
                            <label>Ca.6.17.97 </label>
                            pallavānmātuluṅgasya nimbasya kulakasya ca/ </l>
                        <l>paktvā mudgāṃśca savyoṣān kṣārayūṣaṃ vipācayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.98">
                            <label>Ca.6.17.98 </label>
                            dattvā salavaṇaṃ kṣāraṃ śigrūṇi maricāni ca/ </l>
                        <l>yuktyā saṃsādhito yūṣo hikkāśvāsavikāranut// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.99">
                            <label>Ca.6.17.99 </label>
                            kāsamardakapatrāṇāṃ yūṣaḥ śobhāñjanasya ca/ </l>
                        <l>śuṣkamūlakayūṣaśca hikkāśvāsanivāraṇaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.100">
                            <label>Ca.6.17.100 </label>
                            sadadhivyoṣasarpiṣko yūṣo vārtākajo hitaḥ/ </l>
                        <l>śāliṣaṣṭikagodhūmayavānnānyanavāni ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.101">
                            <label>Ca.6.17.101 </label>
                            hiṅgusauvarcalājājībiḍapauṣkaracitrakaiḥ/ </l>
                        <l>siddhā karkaṭaśṛṅgyā ca yavāgūḥ śvāsahikkinām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.102">
                            <label>Ca.6.17.102 </label>
                            daśamūlīśaṭīrasnāpippalīmūlapauṣkaraiḥ/ </l>
                        <l>śṛṅgītāmalakībhārgīguḍūcīnāgarāmbubhiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.103">
                            <label>Ca.6.17.103 </label>
                            yavāgūṃ vidhinā siddhāṃ kaṣāyaṃ vā pibennaraḥ/ </l>
                        <l>kāsahṛdgrahapārśvārtihikkāśvāsapraśāntaye// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.104">
                            <label>Ca.6.17.104 </label>
                            puṣkarāhvaśaṭīvyoṣamātuluṅgāmlavetasaiḥ/ </l>
                        <l>yojayedannapānāni sasārpirbiḍahiṅgubhiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.105">
                            <label>Ca.6.17.105 </label>
                            daśamūlasya vā kvātham athavā devadāruṇaḥ/ </l>
                        <l>tṛṣito madirāṃ vā 'api hikkāśvāsī pibennaraḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.106">
                            <label>Ca.6.17.106 </label>
                            pāṭhāṃ madhurasāṃ rāsnāṃ saralaṃ devadāru ca/ </l>
                        <l>prakṣālya jarjarīkṛtya surāmaṇḍe nidhāpayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.107">
                            <label>Ca.6.17.107 </label>
                            taṃ mandalavaṇaṃ kṛtvā bhiṣak prasṛtasaṃmitam/ </l>
                        <l>pāyayettu tato hikkā śvāsaścaivopaśāmyati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.108">
                            <label>Ca.6.17.108 </label>
                            hiṅgu sauvarcalaṃ kolaṃ samaṅgāṃ pippalīṃ balām/ </l>
                        <l>mātuluṅgarase piṣṭamāranālena vā pibet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.109">
                            <label>Ca.6.17.109 </label>
                            sauvarcalaṃ nāgaraṃ ca bhārgīṃ dviśarkarāyutam/ </l>
                        <l>uṣṇāmbunā pibedetaddhikkāśvāsavikāranut// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.110">
                            <label>Ca.6.17.110 </label>
                            bhārgīnāgarayoḥ kalkaṃ maricakṣārayostathā/ </l>
                        <l>pītadrucitrakāsphotāmūrvāṇāṃ cāmbunā pibet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.111">
                            <label>Ca.6.17.111 </label>
                            madhūlikā tugākṣīrī nāgaraṃ pippalī tathā/ </l>
                        <l>utkārikā ghṛte siddhā śvāse pittānubandhaje// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.112">
                            <label>Ca.6.17.112 </label>
                            śvāvidhaṃ śaśamāṃsaṃ ca śallakasya ca śoṇitam/ </l>
                        <l>pippalīghṛtasiddhāni śvāse vātānubandhaje// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.113">
                            <label>Ca.6.17.113 </label>
                            suvarcalāraso dugdhaṃ ghṛtaṃ trikaṭukānvitam/ </l>
                        <l>śālyodanasyānupānaṃ vātapittānuge hitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.114">
                            <label>Ca.6.17.114 </label>
                            śirīṣapuṣpasvarasaḥ saptaparṇasya vā punaḥ/ </l>
                        <l>pippalīmadhusaṃyuktaḥ kaphapittānuge mataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.115">
                            <label>Ca.6.17.115 </label>
                            madhukaṃ pippalīmūlaṃ guḍo &amp;gośvaśakṛdrasaḥ/ </l>
                        <l>ghṛtaṃ kṣaudraṃ kāsaśvāsahikkābhiṣyandināṃ śubham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.116">
                            <label>Ca.6.17.116 </label>
                            kharāśvoṣṭravarāhāṇāṃ meṣasya ca gajasya ca/ </l>
                        <l>śakṛdrasaṃ bahukaphe caikaikaṃ madhunā pibet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.117">
                            <label>Ca.6.17.117 </label>
                            kṣāraṃ cāpyaśvagandhāyā lihyānnā kṣaudrasarpiṣā/ </l>
                        <l>mayūrapādanālaṃ vā śakalaṃ śallakasya vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.118">
                            <label>Ca.6.17.118 </label>
                            &amp;śvāvijjāṇḍakacāṣāṇāṃ romāṇi kurarasya vā/ </l>
                        <l>&amp;śṛṅgyekadviśaphānāṃ vā carmāsthīni khurāṃstathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.119">
                            <label>Ca.6.17.119 </label>
                            sarvāṇyekaikaśo vā 'api dagdhvā kṣaudraghṛtānvitam/ </l>
                        <l>cūrṇaṃ līḍhvā jayet kāsaṃ hikkāṃ śvāsaṃ ca dāruṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.120">
                            <label>Ca.6.17.120 </label>
                            ete hi kaphasaṃruddhagati-&amp;prāṇaprakopajāḥ/ </l>
                        <l>tasmāttanmārgaśuddhyarthaṃ deyā lehā na niṣkaphe// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.121">
                            <label>Ca.6.17.121 </label>
                            kāsine cchardanaṃ dadyāt svarabhaṅge ca buddhimān/ </l>
                        <l>vātaśleṣmaharairyuktaṃ tamake tu virecanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.122">
                            <label>Ca.6.17.122 </label>
                            udīryate bhṛśataraṃ mārgarodhādvahajjalam/ </l>
                        <l>yathā tathā 'anilastasya mārgaṃ nityaṃ viśodhayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.123">
                            <label>Ca.6.17.123 </label>
                            śaṭīcorakajīvantīvantītvaṅmustaṃ puṣkarāhvayam/ </l>
                        <l>surasaṃ tāmalakyelā pippalyaguru nāgaram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.124">
                            <label>Ca.6.17.124 </label>
                            vālakaṃ ca samaṃ cūrṇaṃ kṛtvā 'aṣṭaguṇaśarkaram/ </l>
                        <l>sarvathā tamake śvāse hikkāyāṃ ca prayojayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.125">
                            <label>Ca.6.17.125 </label>
                            muktāpravālavaidūryaśaṅkhasphaṭikamañjanam/ </l>
                        <l>&amp;sasāragandhakācārkasūkṣmailālavaṇadvayam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.126">
                            <label>Ca.6.17.126 </label>
                            tāmrāyorajasī rūpyaṃ &amp;sasaugandhikasīsakam/ </l>
                        <l>jātīphalaṃ śaṇādbījamapāmārgasya taṇḍulāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.127">
                            <label>Ca.6.17.127 </label>
                            eṣāṃ pāṇitalaṃ cūrṇaṃ tulyānāṃ kṣaudrasarpiṣā/ </l>
                        <l>hikkāṃ śvāsaṃ ca kāsaṃ ca līḍhamāśu niyacchati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.128">
                            <label>Ca.6.17.128 </label>
                            añjanāttimiraṃ kācaṃ nīlikāṃ puṣpakaṃ tamaḥ/ </l>
                        <l>&amp;malyaṃ kaṇḍūmabhiṣyandamarma caiva praṇāśayet// </l>
                        <l>iti muktādyaṃ cūrṇam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.17.129">
                            <label>Ca.6.17.129 </label>
                            śaṭīpuṣkaramūlānāṃ cūrṇamāmalakasya ca/ </l>
                        <l>madhunā saṃyutaṃ lehyaṃ cūrṇaṃ vā kālalohajam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.130">
                            <label>Ca.6.17.130 </label>
                            saśarkarāṃ tāmalakīṃ drākṣāṃ gośvaśakṛdrasam/ </l>
                        <l>tulyaṃ guḍaṃ nāgaraṃ ca prāśayennāvayettathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.131">
                            <label>Ca.6.17.131 </label>
                            laśunasya palāṇḍorvā mūlaṃ gṛñjanakasya vā/ </l>
                        <l>nāvayeccandanaṃ vā 'api nārīkṣīreṇa saṃyutam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.132">
                            <label>Ca.6.17.132 </label>
                            sukhoṣṇaṃ ghṛtamaṇḍaṃ vā saindhavenāvacūrṇitam/ </l>
                        <l>nāvayenmākṣikīṃ viṣṭhāmalaktakarasena vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.133">
                            <label>Ca.6.17.133 </label>
                            nārīkṣīreṇa siddhaṃ vā sarpirmadhurakairapi/ </l>
                        <l>pītaṃ nasto niṣiktaṃ vā sadyo hikkāṃ niyacchati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.134">
                            <label>Ca.6.17.134 </label>
                            sakṛduṣṇaṃ sakṛcchītaṃ vyatyāsāddhikkināṃ payaḥ/ </l>
                        <l>pāne nastaḥkriyāyāṃ vā śarkarāmadhusaṃyutam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.135">
                            <label>Ca.6.17.135 </label>
                            adhobhāgairghṛtaṃ siddhaṃ sadyo hikkāṃ niyacchati/ </l>
                        <l>pippalīmadhuyuktau vā rasau dhātrīkapitthayoḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.136">
                            <label>Ca.6.17.136 </label>
                            lājālākṣāmadhudrākṣāpippalyaśvaśakṛdrasān/ </l>
                        <l>lihyāt kolamadhudrākṣāpippalīnāgarāṇi vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.137">
                            <label>Ca.6.17.137 </label>
                            śītāmbusekaḥ sahasā trāso vismāpanaṃ bhayam/ </l>
                        <l>krodhaharṣapriyodvegā hikkāpracyāvanā matāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.138">
                            <label>Ca.6.17.138 </label>
                            hikkāśvāsavikārāṇāṃ nidānaṃ yat prakīrtitam/ </l>
                        <l>varjyamārogyakāmaistaddhikkāśvāsavikāribhiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.139">
                            <label>Ca.6.17.139 </label>
                            &amp;hikkāśvāsānubandhā ye śuṣkoraḥkaṇṭhatālukāḥ/ </l>
                        <l>prakṛtyā rūkṣadehāśca sarpirbhistānupācaret// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.140">
                            <label>Ca.6.17.140 </label>
                            daśamūlarase sarpirdadhimaṇḍe ca sādhayet/ </l>
                        <l>kṛṣṇāsauvarcalakṣāravayaḥsthāhiṅgucorakaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.141">
                            <label>Ca.6.17.141 </label>
                            kāyasthayā ca tat pānāddhikkāśvāsau praṇāśayet/ </l>
                        <l>tejovatyabhayā kuṣṭhaṃ pippalī kaṭurohiṇī// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.142">
                            <label>Ca.6.17.142 </label>
                            bhūtīkaṃ pauṣkaraṃ mūlaṃ palāśaścitrakaḥ śaṭī/ </l>
                        <l>sauvarcalaṃ tāmalakī saindhavaṃ bilvapeśikā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.143">
                            <label>Ca.6.17.143 </label>
                            tālīsapatraṃ jīvantī vacā tairakṣasaṃmitaiḥ/ </l>
                        <l>hiṅgupādairghṛtaprasthaṃ pacettoye caturguṇe// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.144">
                            <label>Ca.6.17.144 </label>
                            etadyathābalaṃ pītvā hikkāśvāsau jayennaraḥ/ </l>
                        <l>&amp;śothānilārśograhaṇīhṛtpārśvaruja eva ca// </l>
                        <l>iti tejovatyādighṛtam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.17.145">
                            <label>Ca.6.17.145 </label>
                            manaḥśilāsarjarasalākṣārajanipadmakaiḥ/ </l>
                        <l>mañjiṣṭhailaiśca karṣāṃśaiḥ prasthaḥ siddho ghṛtāddhitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.146">
                            <label>Ca.6.17.146 </label>
                            jīvanīyopasiddhaṃ vā sakṣaudraṃ lehayedghṛtam/ </l>
                        <l>tryūṣaṇaṃ dādhikaṃ vā 'api pibedvāsāghṛtaṃ tathā// </l>
                        <l>iti manaḥśilādighṛtam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.17.147">
                            <label>Ca.6.17.147 </label>
                            yatkiṃcit kaphavātaghnamuṣṇaṃ vātānulomanam/ </l>
                        <l>bheṣajaṃ pānamannaṃ vā taddhitaṃ śvāsahikkine// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.148">
                            <label>Ca.6.17.148 </label>
                            vātakṛdvā kaphaharaṃ kaphakṛdvā 'anilāpaham/ </l>
                        <l>kāryaṃ naikāntikaṃ tābhyāṃ prāyaḥ śreyo 'anilāpaham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.149">
                            <label>Ca.6.17.149 </label>
                            sarveṣāṃ bṛṃhaṇe hyalpaḥ śakyaśca prāyaśo bhavet/ </l>
                        <l>&amp;nātyarthaṃ śamane 'apāyo bhṛśo 'aśakyaśca karśane// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.17.150">
                            <label>Ca.6.17.150 </label>
                            tasmācchuddhānaśuddhāṃśca śamanairbṛṃhaṇairapi/ </l>
                        <l>hikkāśvāsārditāñjantūn prāyaśaḥ samupācaret// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.6.17.151">
                        <label>Ca.6.17.151 </label>
                        tatra ślokaḥ---</p>
                    <lg>
                        <l>durjayatve samutpattau kriyaikatve ca kāraṇam/ </l>
                        <l>liṅgaṃ pathyaṃ ca hikkānāṃ śvāsānāṃ ceha darśitam// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte 'aprāpte
                        dṛḍhabalasaṃpūrite cikitsāsthāne hikkāśvāsacikitsitaṃ nāma
                        saptadaśo 'adhyāyaḥ//17//</trailer>
                </div>
                <div n="18" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>aṣṭādaśo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.6.18.1">
                        <label>Ca.6.18.1 </label>
                        athātaḥ kāsacikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.6.18.2">
                        <label>Ca.6.18.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.3">
                            <label>Ca.6.18.3 </label>
                            tapasā yaśasā dhṛtyā dhiyā ca parayā 'anvitaḥ/ </l>
                        <l>ātreyaḥ kāsaśāntyarthaṃ prāha siddhaṃ cikitsitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.4">
                            <label>Ca.6.18.4 </label>
                            vātādijāstrayo ye ca kṣatajaḥ kṣayajastathā/ </l>
                        <l>pañcaite syurnṛṇāṃ kāsā vardhamānāḥ kṣayapradāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.5">
                            <label>Ca.6.18.5 </label>
                            pūrvarūpaṃ bhavetteṣāṃ śūkapūrṇagalāsyatā/ </l>
                        <l>kaṇṭhe kaṇḍūśca bhojyānāmavarodhaśca jāyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.6">
                            <label>Ca.6.18.6 </label>
                            adhaḥpratihato vāyurūrdhvasrotaḥsamāśritaḥ/ </l>
                        <l>udānabhāvamāpannaḥ kaṇṭhe saktastathorasi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.7">
                            <label>Ca.6.18.7 </label>
                            āviśya śirasaḥ khāni sarvāṇi pratipūrayan/ </l>
                        <l>ābhañjannākṣipan dehaṃ hanumanye tathā 'akṣiṇī// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.8">
                            <label>Ca.6.18.8 </label>
                            netre pṛṣṭhamuraḥpārśve nirbhujya stambhayaṃstataḥ/ </l>
                        <l>śuṣko vā sakapho vā 'api kasanātkāsa ucyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.9">
                            <label>Ca.6.18.9 </label>
                            pratighātaviśeṣeṇa tasya vāyoḥ saraṃhasaḥ/ </l>
                        <l>&amp;vedanāśabdavaiśiṣṭyaṃ kāsānāmupajāyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.10">
                            <label>Ca.6.18.10 </label>
                            rūkṣaśītakaṣāyālpapramitānaśanaṃ striyaḥ/ </l>
                        <l>vegadhāraṇamāyāso vātakāsapravartakāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.11">
                            <label>Ca.6.18.11 </label>
                            hṛtpārśvoraḥśūlasvarobhedakaro bhṛśam/ </l>
                        <l>śuṣkoraśkaṇṭhavaktrasya hṛṣṭalomnaḥ pratāmyataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.12">
                            <label>Ca.6.18.12 </label>
                            nirghoṣadainyastananadaurbalyakṣobhamohakṛt/ </l>
                        <l>śuṣkakāsaḥ kaphaṃ śuṣkaṃ kṛcchrānmuktvā 'alpatāṃ vrajet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.13">
                            <label>Ca.6.18.13 </label>
                            snigdhāmlalavaṇoṣṇaiśca bhuktapītaiḥ praśāmyati/ </l>
                        <l>ūrdhvavātasya jīrṇe 'anne vegavānmāruto bhavet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.14">
                            <label>Ca.6.18.14 </label>
                            kaṭukoṣṇavidāhyamlakṣārāṇāmatisevanam/ </l>
                        <l>pittakāsakaraṃ krodhaḥ saṃtāpaścāgnisūryajaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.15">
                            <label>Ca.6.18.15 </label>
                            pītaniṣṭhīvanākṣitvaṃ tiktāsyatvaṃ svarāmayaḥ/ </l>
                        <l>urodhūmāyanaṃ tṛṣṇā dāho moho 'arucirbhramaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.16">
                            <label>Ca.6.18.16 </label>
                            pratataṃ kāsamānaśca jyotīṃṣīva ca paśyati/ </l>
                        <l>śleṣmāṇaṃ pittasaṃsṛṣṭaṃ niṣṭhīvati ca paittike// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.17">
                            <label>Ca.6.18.17 </label>
                            gurvabhiṣyandimadhurasnigdhasvapnāviceṣṭanaiḥ/ </l>
                        <l>vṛddhaḥ śleṣmā 'anilaṃ ruddhvā &amp;kaphakāsaṃ karoti hi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.18">
                            <label>Ca.6.18.18 </label>
                            mandāgnitvārucicchardipīnasotkleśagauravaiḥ/ </l>
                        <l>lomaharṣāsyamādhuryakledasaṃsadanairyutam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.19">
                            <label>Ca.6.18.19 </label>
                            bahulaṃ madhuraṃ snigdhaṃ niṣṭhīvati ghanaṃ kapham/ </l>
                        <l>kāsamāno hyarug vakṣaḥ saṃpūrṇamiva manyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.20">
                            <label>Ca.6.18.20 </label>
                            ativyavāyabhārādhvayuddhāśvagajavigrahaiḥ/ </l>
                        <l>rūkṣasyoraḥ kṣataṃ vāyurgṛhītvā kāsamāvahet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.21">
                            <label>Ca.6.18.21 </label>
                            sa pūrvaṃ kāsate śuṣkaṃ tataḥ ṣṭhīvet saśoṇitam/ </l>
                        <l>kaṇṭhena rujatā 'atyarthaṃ virugṇeneva corasā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.22">
                            <label>Ca.6.18.22 </label>
                            sūcībhiriva tīkṣṇābhistudyamānena śūlinā/ </l>
                        <l>duḥkhasparśona śūlena bhedapīḍābhitāpinā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.23">
                            <label>Ca.6.18.23 </label>
                            parvabhedajvaraśvāsatṛṣṇāvaisvaryapīḍitaḥ/ </l>
                        <l>pārāvata ivākūjan kāsavegātkṣatodbhavāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.24">
                            <label>Ca.6.18.24 </label>
                            viṣamāsātmyabhojyātivyavāyādveganigrahāt/ </l>
                        <l>ghṛṇināṃ śocatāṃ nṝṇāṃ vyāpanne 'agnau trayo malāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.25">
                            <label>Ca.6.18.25 </label>
                            kupitāḥ kṣayajaṃ kāsaṃ kuryurdehakṣayapradam/ </l>
                        <l>kurgandhaṃ haritaṃ raktaṃ ṣṭhīvet pūyopamaṃ kapham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.26">
                            <label>Ca.6.18.26 </label>
                            sthānādutkāsamānaśca hṛdayaṃ manyate &amp;cyutam/ </l>
                        <l>akasmāduṣṇaśītārto bahvāśī durbalaḥ kṛśaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.27">
                            <label>Ca.6.18.27 </label>
                            snigdhācchamukhavarṇatva &amp;śrīmaddarśanalocanaḥ/ </l>
                        <l>pāṇipādatalaiḥ ślakṣṇaiḥ &amp;satatāsūyako ghṛṇī// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.28">
                            <label>Ca.6.18.28 </label>
                            jvaro miśrākṛtistasya pārśvaruk pīnaso 'aruciḥ/ </l>
                        <l>&amp;bhinnasaṃhatavarcastvaṃ svarabhedo 'animittataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.29">
                            <label>Ca.6.18.29 </label>
                            ityeṣa kṣayajaḥ kāsaḥ kṣīṇānāṃ dehanāśanaḥ/ </l>
                        <l>sādhyo balavatāṃ vā syādyāpyastvevaṃ kṣatotthitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.30">
                            <label>Ca.6.18.30 </label>
                            navau kadācit sidhyetāmetau pādaguṇānvitau/ </l>
                        <l>sthavirāṇāṃ jarākāsaḥ sarvo yāpyaḥ prakīrtitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.31">
                            <label>Ca.6.18.31 </label>
                            trīnsādhyānsādhayetpūrvān pathyairyāpyāṃśca yāpayet/ </l>
                        <l>cikitsāmata ūrdhvaṃ tu śṛṇu kāsanibarhiṇīm// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.32">
                            <label>Ca.6.18.32 </label>
                            rūkṣasyānilajaṃ kāsamādau snehairupācaret/ </l>
                        <l>sarpirbhirbastibhiḥ peyāyūṣakṣīrarasādibhiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.33">
                            <label>Ca.6.18.33 </label>
                            vātaghnasiddhaiḥ snehādyairdhūmairlehaiśca yuktitaḥ/ </l>
                        <l>abhyaṅgaiḥ pariṣekaiśca snigdhaiḥ svedaiśca buddhimān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.34">
                            <label>Ca.6.18.34 </label>
                            bastibhirbaddhaviḍvātaṃ śuṣkordhṛvaṃ cordhvabhaktikaiḥ/ </l>
                        <l>ghṛtaiḥ sapittaṃ sakaphaṃ jayet snehavirecanaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.35">
                            <label>Ca.6.18.35 </label>
                            kaṇṭakārīguḍūcībhyāṃ pṛthak triṃśatpalādrase/ </l>
                        <l>prasthaḥ siddho ghṛtādvātakāsanudvahnidīpanaḥ// </l>
                        <l>iti kaṇṭakārīghṛtam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.18.36">
                            <label>Ca.6.18.36 </label>
                            pippalīpippalīmūlacavyacitrakanāgaraiḥ/ </l>
                        <l>dhānyapāṭhāvacārāsnāyaṣṭyāhvakṣārahiṅgubhiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.37">
                            <label>Ca.6.18.37 </label>
                            kolamātrairghṛtaprasthāddaśamūlīrasāḍhake/ </l>
                        <l>siddhāccaturthikāṃ pītvā peyāmaṇḍaṃ pibedanu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.38">
                            <label>Ca.6.18.38 </label>
                            tacchvāsakāsahṛtpārśvagrahaṇīdoṣagulmanut/ </l>
                        <l>pippalyādyaṃ ghṛtaṃ caitadātreyeṇa prakīrtitam// </l>
                        <l>iti pippalyādighṛtam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.18.39">
                            <label>Ca.6.18.39 </label>
                            tryūṣaṇaṃ triphalāṃ drākṣāṃ kāśmaryāṇi parūṣakam/ </l>
                        <l>dve pāṭhe devadārvṛddhiṃ svaguptāṃ citrakaṃ śaṭīm// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.40">
                            <label>Ca.6.18.40 </label>
                            &amp;brāhmīṃ tāmalakīṃ medāṃ kākanāsāṃ śatāvarīm/ </l>
                        <l>trikaṇṭakaṃ vidārīṃ ca piṣṭvā karṣasamaṃ ghṛtāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.41">
                            <label>Ca.6.18.41 </label>
                            prasthaṃ caturguṇe kṣīre siddhaṃ kāsaharaṃ pibet/ </l>
                        <l>jvaragulmāruciplīhaśirohṛtpārśvaśūlanut// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.42">
                            <label>Ca.6.18.42 </label>
                            kāmalārśo 'anilāṣṭhīlākṣataśoṣakṣayāpaham/ </l>
                        <l>tryūṣaṇaṃ nāma vikhyātametadghṛtamanuttamam// </l>
                        <l>iti tryūṣaṇādyaṃ ghṛtam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.18.43">
                            <label>Ca.6.18.43 </label>
                            droṇe 'apāṃ sādhayedrāsnāṃ daśamūlīṃ śatāvarīm/ </l>
                        <l>palikāṃ māṇikāṃśāṃstu kulatthānbadarānyavān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.44">
                            <label>Ca.6.18.44 </label>
                            tulārdhaṃ cājamāṃsasya pādaśeṣeṇa tena ca/ </l>
                        <l>ghṛtāḍhakaṃ samakṣīraṃ jīvanīyaiḥ palonmitaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.45">
                            <label>Ca.6.18.45 </label>
                            siddhaṃ taddaśabhiḥ kalkairnasyapānānuvāsanaiḥ/ </l>
                        <l>samīkṣya vātarogeṣu yathāvasthaṃ prayojayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.46">
                            <label>Ca.6.18.46 </label>
                            pañcakāsān śiraḥkampaṃ śūlaṃ vaṅkṣaṇayonijam/ </l>
                        <l>sarvāṅgaikāṅgarogāṃśca saplīhordhvānilāñjayet// </l>
                        <l>iti rāsnāghṛtam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.18.47">
                            <label>Ca.6.18.47 </label>
                            viḍaṅgaṃ nāgaraṃ rāsnā pippalī hiṅgu saindhavam/ </l>
                        <l>bhārgī kṣāraśca taccūrṇaṃ pibedvā ghṛtamātrayā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.48">
                            <label>Ca.6.18.48 </label>
                            sakaphe 'anilaje kāse śvāsahikkāhatāgniṣu/ </l>
                        <l>dvau kṣārau pañcakolāni pañcava lavaṇāni ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.49">
                            <label>Ca.6.18.49 </label>
                            śaṭīnāgarakodīcyakalkaṃ vā vastragālitam/ </l>
                        <l>pāyayeta ghṛtonmiśraṃ vātakāsanibarhaṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.50">
                            <label>Ca.6.18.50 </label>
                            durālabhāṃ śaṭīṃ drākṣāṃ śṛṅgaveraṃ sitopalām/ </l>
                        <l>lihyāt karkaṭaśṛṅgīṃ ca kāse tailena vātaje// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.51">
                            <label>Ca.6.18.51 </label>
                            duḥsparśāṃ pippalīṃ mustaṃ bhārgīṃ karkaṭakīṃ śaṭīm/ </l>
                        <l>purāṇaguḍatailābhyāṃ cūrṇitaṃ vā 'api lehayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.52">
                            <label>Ca.6.18.52 </label>
                            viḍaṅgaṃ saindhavaṃ kuṣṭhaṃ vyoṣaṃ hiṅgu manaḥśilām/ </l>
                        <l>&amp;madhusarpiryutaṃ kāsahikkāśvāsaṃ jayellihan// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.53">
                            <label>Ca.6.18.53 </label>
                            citrakaṃ pippalīmūlaṃ vyoṣaṃ hiṅgu durālabhām/ </l>
                        <l>śaṭīṃ puṣkaramūlaṃ ca śreyasīṃ surasāṃ vacām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.54">
                            <label>Ca.6.18.54 </label>
                            bhārgīṃ chinnaruhāṃ rāsnāṃ śṛṅgīṃ drākṣāṃ ca kārṣikān/ </l>
                        <l>&amp;kalkānardhatulākvāthe nidigdhyāḥ palaviṃśatim// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.55">
                            <label>Ca.6.18.55 </label>
                            dattvā matsyaṇḍikāyāśca ghṛtācca kuḍavaṃ pacet/ </l>
                        <l>siddhaṃ śītaṃ pṛthak kṣaudrapippalīkuḍavānvitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.56">
                            <label>Ca.6.18.56 </label>
                            catuṣpalaṃ tugākṣīryāścūrṇitaṃ tatra dāpayet/ </l>
                        <l>lehayet kāsahṛdrogaśvāsagulmanivāraṇam// </l>
                        <l>iti citrakādilehaḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.18.57">
                            <label>Ca.6.18.57 </label>
                            daśamūlīṃ svayaṅguptāṃ śaṅkhapuṣpīṃ śaṭīṃ balām/ </l>
                        <l>hastipippalyapāmārgapippalīmūlacitrakān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.58">
                            <label>Ca.6.18.58 </label>
                            bhārgīṃ puṣkaramūlaṃ ca dvipalāṃśaṃ yavāḍhakam/ </l>
                        <l>harītakīśataṃ caikaṃ jale pañcāḍhake pacet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.59">
                            <label>Ca.6.18.59 </label>
                            yavaiḥ svinnaiḥ kaṣāyaṃ taṃ pūtaṃ taccābhayāśatam/ </l>
                        <l>pacedguḍatulāṃ dattvā kuḍavaṃ ca pṛthagghṛtāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.60">
                            <label>Ca.6.18.60 </label>
                            tailāt sapippalīcūrṇāt siddhaśīte ca mākṣikāt/ </l>
                        <l>lihyāddve cābhaye nityamataḥ khādedrasāyanāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.61">
                            <label>Ca.6.18.61 </label>
                            tadvalīpalitaṃ hanti varṇāyurbalavardhanam/ </l>
                        <l>pañcakāsān kṣayaṃ śvāsaṃ hikkāṃ ca viṣamajvaram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.62">
                            <label>Ca.6.18.62 </label>
                            hanyāttathā 'arśograhaṇīhṛdrogārucipīnasān/ </l>
                        <l>agastyavihitaṃ śreṣṭhaṃ rasāyanamidaṃ śubham// </l>
                        <l>ityagastyaharītakī/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.18.63">
                            <label>Ca.6.18.63 </label>
                            saindhavaṃ pippalīṃ bhārgīṃ śṛṅgaveraṃ durālabhām/ </l>
                        <l>dāḍimāmlena koṣṇena bhārgīnāgaramambunā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.64">
                            <label>Ca.6.18.64 </label>
                            &amp;pibet khadirasāraṃ vā madirādadhimastubhiḥ/ </l>
                        <l>athavā pippalīkalkaṃ ghṛtabhṛṣṭaṃ sasaindhavam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.65">
                            <label>Ca.6.18.65 </label>
                            śirasaḥ pīḍane srāve nāsāyā hṛdi tāmyati/ </l>
                        <l>kāsapratiśyāyavatāṃ dhūmaṃ vaidyaḥ prayojayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.66">
                            <label>Ca.6.18.66 </label>
                            daśāṅgulonmitāṃ nāḍīmathavā 'aṣṭāṅgulonmitām/ </l>
                        <l>śarāvasaṃpuṭacchidre kṛtvā jihmāṃ vicakṣaṇaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.67">
                            <label>Ca.6.18.67 </label>
                            vairecanaṃ mukhenaiva kāsavān dhūmamāpibet/ </l>
                        <l>tamuraḥ kevalaṃ prāptaṃ mukhenaivodvamet punaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.68">
                            <label>Ca.6.18.68 </label>
                            sa hyasya taikṣṇyādvicchidya śleṣmāṇamurasi sthitam/ </l>
                        <l>niṣkṛṣya śamayet kāsaṃ vātaśleṣmasamudbhavam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.69">
                            <label>Ca.6.18.69 </label>
                            manaḥśilālamadhukamāṃsīmusteṅgudaiḥ pibet/ </l>
                        <l>dhūmaṃ tasyānu ca kṣīraṃ sukhoṣṇaṃ saguḍaṃ pibet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.70">
                            <label>Ca.6.18.70 </label>
                            eṣa kāsān pṛthagdoṣasannipātasamudbhavān/ </l>
                        <l>dhūmo hanyādasaṃsiddhānanyairyogaśatairapi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.71">
                            <label>Ca.6.18.71 </label>
                            prapauṇḍarīkaṃ madhukaṃ śārṅgeṣṭāṃ samanaḥśilām/ </l>
                        <l>maricaṃ pippalīṃ drākṣāmelāṃ surasamañjarīm// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.72">
                            <label>Ca.6.18.72 </label>
                            kṛtvā vartīṃ pibeddhūmaṃ kṣaumacelānuvartitām/ </l>
                        <l>ghṛtāktāmanu ca kṣīraṃ guḍodakamathāpi vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.73">
                            <label>Ca.6.18.73 </label>
                            manaḥśilailāmaricakṣārāñjanakuṭannaṭaiḥ/ </l>
                        <l>&amp;vaṃśalekhanasevyālakṣaumalaktakarohiṣaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.74">
                            <label>Ca.6.18.74 </label>
                            pūrvakalpena dhūmo 'ayaṃ sānupāno vidhīyate/ </l>
                        <l>manaḥśilāle tadvacca pippalīnāgaraiḥ saha// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.75">
                            <label>Ca.6.18.75 </label>
                            tvagaiṅgudī bṛhatyau dve tālamūlī manaḥśilā/ </l>
                        <l>kārpāsāsthyaśvagandhā ca dhūmaḥ kāsavināśanaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.76">
                            <label>Ca.6.18.76 </label>
                            grāmyānūpaudakaiḥ śāliyavagodhūmaṣaṣṭikān/ </l>
                        <l>rasairmāṣātmaguptānāṃ yūṣairvā bhojayeddhitān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.77">
                            <label>Ca.6.18.77 </label>
                            yavānīpippalībilvamadhyanāgaracitrakaiḥ/ </l>
                        <l>rāsnājājīpṛthakparṇīpalāśaśaṭipauṣkaraiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.78">
                            <label>Ca.6.18.78 </label>
                            snigdhāmlalavaṇāṃ siddhāṃ peyāmanilaje pibet/ </l>
                        <l>kaṭīhṛtpārśvakoṣṭhārtiśvāsahikkāpraṇāśinīm// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.79">
                            <label>Ca.6.18.79 </label>
                            daśamūlarase tadvatpañcakolaguḍānvitām/ </l>
                        <l>siddhāṃ samatilāṃ dadyātkṣīre vā 'api sasaindhavām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.80">
                            <label>Ca.6.18.80 </label>
                            mātsyakaukkuṭavārāhairāmiṣairvā ghṛtānvitām/ </l>
                        <l>&amp;siddhāṃ sasaindhavāṃ peyāṃ vātakāsī pibennaraḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.81">
                            <label>Ca.6.18.81 </label>
                            vāstuko vāyasīśākaṃ mūlakaṃ suniṣaṇṇakam/ </l>
                        <l>snehāstailādayo bhakṣyāḥ kṣīrekṣurasagauḍikāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.82">
                            <label>Ca.6.18.82 </label>
                            dadhyāranālāmlaphalaprasannāpānameva ca/ </l>
                        <l>śasyate vātakāse tu svādvamlalavaṇāni ca// </l>
                        <l>iti vātakāsacikitsā/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.18.83">
                            <label>Ca.6.18.83 </label>
                            paittike sakaphe kāse vamanaṃ sarpiṣā hitam/ </l>
                        <l>tathā madanakāśmaryamadhukakkathitairjalaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.84">
                            <label>Ca.6.18.84 </label>
                            yaṣṭyāhvaphalakalkairvā vidārīkṣurasāyutaiḥ/ </l>
                        <l>hṛtadoṣastataḥ śītaṃ madhuraṃ ca kramaṃ bhajet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.85">
                            <label>Ca.6.18.85 </label>
                            paitte tanukaphe kāse trivṛtāṃ madhurairyutām/ </l>
                        <l>dadyādghanakaphe tiktairvirekārthe yutāṃ bhiṣak// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.86">
                            <label>Ca.6.18.86 </label>
                            snigdhaśītastanukaphe rūkṣaśītaḥ kaphe ghane/ </l>
                        <l>kramaḥ kāryaḥ paraṃ bhojyaiḥ snehairlehaiśca śasyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.87">
                            <label>Ca.6.18.87 </label>
                            śṛṅgāṭakaṃ padmabījaṃ nīlīsārāṇi pippalī/ </l>
                        <l>pippalīmustayaṣṭyāhvadrākṣāmūrvāmahauṣadham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.88">
                            <label>Ca.6.18.88 </label>
                            lājā 'amṛtaphalā drākṣā tvakkṣīrī pippalī sitā/ </l>
                        <l>pippalīpadmakadrākṣā bṛhatyāśca phalādrasaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.89">
                            <label>Ca.6.18.89 </label>
                            kharjūraṃ pippalī vāṃśī śvadaṃṣṭrā ceti pañca te/ </l>
                        <l>ghṛtakṣaudrayutā lehāḥ ślokārdhaiḥ pittakāsinām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.90">
                            <label>Ca.6.18.90 </label>
                            śarkarācandanadrākṣāmadhudhātrīphalotpalaiḥ/ </l>
                        <l>paitte, samustamaricaḥ sakaphe, saghṛto 'anile// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.91">
                            <label>Ca.6.18.91 </label>
                            mṛdvīkārdhaśataṃ triṃśatpippalīḥ śarkarāpalam/ </l>
                        <l>lehayenmadhunā gorvā &amp;kṣīrapaṃ ca śakṛdrasam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.92">
                            <label>Ca.6.18.92 </label>
                            tvagelāvyoṣamṛdvīkāpippalīmūlapauṣkaraiḥ/ </l>
                        <l>lājāmustaśaṭīrāsnādhātrīphalabibhītakaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.93">
                            <label>Ca.6.18.93 </label>
                            śarkarākṣaudrasarpirbhirlehaḥ kāsavināśanaḥ/ </l>
                        <l>śvāsaṃ hikkāṃ kṣayaṃ caiva hṛdrogaṃ ca praṇāśayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.94">
                            <label>Ca.6.18.94 </label>
                            pippalyāmalakaṃ drākṣāṃ lākṣāṃ lājāṃ sitopalām/ </l>
                        <l>kṣīre paktvā ghanaṃ śītaṃ lihyāt kṣaudrāṣṭabhāgikam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.95">
                            <label>Ca.6.18.95 </label>
                            vidārīkṣumṛṇālānāṃ rasān kṣīraṃ sitopalām/ </l>
                        <l>pibedvā madhusaṃyuktaṃ pittakāsaharaṃ param// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.96">
                            <label>Ca.6.18.96 </label>
                            madhurairjāṅgalarasaiḥ śyāmākayavakodravāḥ/ </l>
                        <l>mudgādiyūṣaiḥ śākaiśca tiktakairmātrayā hitāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.97">
                            <label>Ca.6.18.97 </label>
                            ghanaśleṣmaṇi lehāstu tiktakā madhusaṃyutāḥ/ </l>
                        <l>śālayaḥ syustanukaphe ṣaṣṭikāśca rasādibhiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.98">
                            <label>Ca.6.18.98 </label>
                            śarkarāmbho 'anupānārthaṃ drākṣekṣūṇāṃ rasāḥ payaḥ/ </l>
                        <l>sarvaṃ ca madhuraṃ śītamavidāhi praśasyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.99">
                            <label>Ca.6.18.99 </label>
                            kākolībṛhatīmedāyugmaiḥ savṛṣanāgaraiḥ/ </l>
                        <l>pittakāse rasān kṣīraṃ yūṣāṃścāpyupakalpayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.100">
                            <label>Ca.6.18.100 </label>
                            śarādipañcamūlasya pippalīdrākṣayostathā/ </l>
                        <l>kaṣāyeṇa śṛtaṃ kṣīraṃ pibet samadhuśarkaram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.101">
                            <label>Ca.6.18.101 </label>
                            sthirāsitāpṛśniparṇīśrāvaṇībṛhatīyugaiḥ/ </l>
                        <l>jīvakarṣabhakākolītāmalakyṛddhijīvakaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.102">
                            <label>Ca.6.18.102 </label>
                            śṛtaṃ payaḥ pibet kāsī jvarī dāhī kṣatakṣayī/ </l>
                        <l>tajjaṃ vā sādhayet sarpiḥ sakṣīrekṣurasaṃ bhiṣak// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.103">
                            <label>Ca.6.18.103 </label>
                            jīvakādyairmadhurakaiḥ phalaiścābhiṣukādibhiḥ/ </l>
                        <l>kalkaistrikārṣikaiḥ siddhe pūtaśīte pradāpayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.104">
                            <label>Ca.6.18.104 </label>
                            śarkarāpippalīcūrṇaṃ tvakkṣīryā maricasya ca/ </l>
                        <l>śṛṅgāṭakasya cāvāpya kṣaudragarbhānpalonmitān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.105">
                            <label>Ca.6.18.105 </label>
                            guḍān godhūmacūrṇena kṛtvā khādeddhitāśanaḥ/ </l>
                        <l>śukrāsṛgdoṣaśoṣeṣu kāse kṣīṇakṣateṣu ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.106">
                            <label>Ca.6.18.106 </label>
                            śarkarānāgarodīcyaṃ kaṇṭakārīṃ śaṭīṃ samam/ </l>
                        <l>piṣṭvā rasaṃ pibetpūtaṃ vastreṇa ghṛtamūrcchitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.107">
                            <label>Ca.6.18.107 </label>
                            mahiṣyajāvigokṣīradhātrīphalarasaiḥ samaiḥ/ </l>
                        <l>sarpiḥ siddhaṃ pibedyuktyā pittakāsanibarhaṇam// </l>
                        <l>iti pittakāsacikitsā/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.18.108">
                            <label>Ca.6.18.108 </label>
                            balinaṃ vamanairādau śodhitaṃ kaphakāsinam/ </l>
                        <l>yavānnaiḥ kaṭurūkṣoṣṇaiḥ kaphaghnaiścāpyupācaret// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.109">
                            <label>Ca.6.18.109 </label>
                            pippalīkṣārikairyūṣaiḥ kaulatthairmūlakasya ca/ </l>
                        <l>laghūnyannāni bhuñjīta rasairvā kaṭukānvitaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.110">
                            <label>Ca.6.18.110 </label>
                            dhānvabailarasaiḥ snehaistilasarṣapabilvajaiḥ/ </l>
                        <l>madhvamloṣṇāmbutakraṃ vā madyaṃ vā nigadaṃ pibet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.111">
                            <label>Ca.6.18.111 </label>
                            pauṣkarāragvadhaṃ mūlaṃ paṭolaṃ tairniśāsthitam/ </l>
                        <l>jalaṃ madhuyutaṃ peyaṃ kāleṣvannasya vā triṣu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.112">
                            <label>Ca.6.18.112 </label>
                            kaṭphalaṃ kattṛṇaṃ bhārgīṃ mustaṃ dhānyaṃ vacābhaye/ </l>
                        <l>śuṇṭhīṃ parpaṭakaṃ śṛṅgīṃ surāhvaṃ ca śṛtaṃ jale// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.113">
                            <label>Ca.6.18.113 </label>
                            madhuhiṅguyutaṃ peyaṃ kāse vātakaphātmake/ </l>
                        <l>kaṇṭharoge mukhe śūne śvāsahikkājvareṣu ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.114">
                            <label>Ca.6.18.114 </label>
                            pāṭhāṃ śuṇṭhīṃ mūrvāṃ gavākṣīṃ mustapippalīm/ </l>
                        <l>piṣṭvā gharmāmbunā hiṅgusaindhavābhyāṃ yutāṃ pibet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.115">
                            <label>Ca.6.18.115 </label>
                            nāgarātiviṣe mustaṃ śṛṅgīṃ karkaṭakasya ca/ </l>
                        <l>harītakīṃ śaṭīṃ caiva tenaiva vidhinā pibet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.116">
                            <label>Ca.6.18.116 </label>
                            tailabhṛṣṭaṃ ca pippalyāḥ kalkākṣaṃ sasitopalam/ </l>
                        <l>pibedvā śleṣmakāsaghnaṃ kulattharasasaṃyutam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.117">
                            <label>Ca.6.18.117 </label>
                            kāsamardāśvaviṭbhṛṅgarājavārtākajo rasaḥ/ </l>
                        <l>sakṣaudraḥ kaphakāsaghnaḥ surasasyāsitasya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.118">
                            <label>Ca.6.18.118 </label>
                            devadāru śaṭī rāsnā karkaṭākhyā durālabhā/ </l>
                        <l>pippalī nāgaraṃ mustaṃ pathyādhātrīsitopalāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.119">
                            <label>Ca.6.18.119 </label>
                            madhutailayutāvetau lehau vātānuge kaphe/ </l>
                        <l>pippalī pippalīmūlaṃ citrako hastipippalī// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.120">
                            <label>Ca.6.18.120 </label>
                            pathyā tāmalakī dhātrī bhadramustā ca pippalī/ </l>
                        <l>devadārvabhayā mustaṃ pippalī viśvabheṣajam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.121">
                            <label>Ca.6.18.121 </label>
                            viśālā pippalī mustaṃ trivṛtā ceti lehayet/ </l>
                        <l>caturo madhunā lehān kaphakāsaharān bhiṣak// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.122">
                            <label>Ca.6.18.122 </label>
                            sauvarcalābhayādhātrīpippalīkṣāranāgaram/ </l>
                        <l>cūrṇitaṃ sarpiṣā vātakaphakāsaharaṃ pibet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.123">
                            <label>Ca.6.18.123 </label>
                            daśamūlāḍhake prasthaṃ ghṛtasyākṣasamaiḥ pacet/ </l>
                        <l>puṣkarāhvaśaṭībilvasurasavyoṣahiṅgubhiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.124">
                            <label>Ca.6.18.124 </label>
                            peyānupānaṃ tat peyaṃ kāse vātakaphātmake/ </l>
                        <l>śvāsarogeṣu sarveṣu kaphavātātmakeṣu ca// </l>
                        <l>iti daśamūlādighṛtam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.18.125">
                            <label>Ca.6.18.125 </label>
                            samūlaphalapatrāyāḥ kaṇṭakāryā rasāḍhake/ </l>
                        <l>ghṛtaprasthaṃ balāvyoṣaviḍaṅgaśaṭicitrakaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.126">
                            <label>Ca.6.18.126 </label>
                            sauvarcalayavakṣārapippalīmūlapauṣkaraiḥ/ </l>
                        <l>vṛścīrabṛhatīpathyāyavānīdāḍimardhibhiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.127">
                            <label>Ca.6.18.127 </label>
                            drākṣāpunarnavācavyadurālambhāmlavetasaiḥ/ </l>
                        <l>śṛṅgītāmalakībhārgīrāsnāgokṣurakaiḥ pacet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.128">
                            <label>Ca.6.18.128 </label>
                            kalkaistat sarvakāseṣu hikkāśvāseṣu śasyate/ </l>
                        <l>kaṇṭakārīghṛtaṃ hyetat kaphavyādhinisūdanam// </l>
                        <l>iti kaṇṭakārīghṛtam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.18.129">
                            <label>Ca.6.18.129 </label>
                            kulattharasayuktaṃ vā pañcakolaśṛtaṃ ghṛtam/ </l>
                        <l>pāyayet kaphaje kāse hikkāśvāse ca śasyate// </l>
                        <l>iti kulatthādighṛtam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.18.130">
                            <label>Ca.6.18.130 </label>
                            dhūmāṃstāneva dadyācca ye proktā vātakāsinām/ </l>
                        <l>kośātakīphalānmadhyaṃ pibedvā samanaḥśilam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.131">
                            <label>Ca.6.18.131 </label>
                            tamakaḥ kaphakāse tu syāccet pittānubandhajaḥ/ </l>
                        <l>pittakāsakriyāṃ tatra yathāvasthaṃ prayojayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.132">
                            <label>Ca.6.18.132 </label>
                            vāte kaphānubandhe tu kuryāt kaphaharīṃ kriyām/ </l>
                        <l>pittānubandhayorvātakaphayoḥ pittanāśinīm// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.133">
                            <label>Ca.6.18.133 </label>
                            ārdre virūkṣaṇaṃ, śuṣke snigdhaṃ, vātakaphātmake/ </l>
                        <l>kāse 'annapānaṃ kaphaje sapitte tiktasaṃyutam// </l>
                        <l>iti kaphajakāsacikitsā/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.18.134">
                            <label>Ca.6.18.134 </label>
                            kāsamātyayikaṃ matvā kṣatajaṃ tvarayā jayet/ </l>
                        <l>madhurairjīvanīyaiśca balamāṃsavivardhanaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.135">
                            <label>Ca.6.18.135 </label>
                            pippalī madhukaṃ piṣṭaṃ kārṣikaṃ sasitopalam/ </l>
                        <l>prāsthikaṃ gavyamājaṃ ca kṣīramikṣurasastathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.136">
                            <label>Ca.6.18.136 </label>
                            yavagodhūmamṛdvīkācūrṇamāmalakādrasaḥ/ </l>
                        <l>tailaṃ ca prasṛtāṃśāni tat sarvaṃ mṛdunā 'agninā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.137">
                            <label>Ca.6.18.137 </label>
                            pacellehaṃ ghṛtakṣaudrayuktaḥ sa kṣatakāsahā/ </l>
                        <l>śvāsahṛdrogakārśyeṣu hito vṛddhe 'alparetasi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.138">
                            <label>Ca.6.18.138 </label>
                            kṣatakāsābhibhūtānāṃ vṛttiḥ syāt pittakāsikī/ </l>
                        <l>kṣīrasarpirmadhuprāyā saṃsarge tu viśeṣaṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.139">
                            <label>Ca.6.18.139 </label>
                            vātapittārdite 'abhyaṅgo gātrabhede ghṛtairhitaḥ/ </l>
                        <l>tailairmārutarogaghnaiḥ pīḍyamāne ca vāyunā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.140">
                            <label>Ca.6.18.140 </label>
                            hṛtpārśvārtiṣu pānaṃ syājjīvanīyasya sarpiṣaḥ/ </l>
                        <l>sadāhaṃ kāsino raktaṃ ṣṭhīvataḥ sabale 'anale// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.141">
                            <label>Ca.6.18.141 </label>
                            māṃsocitebhyaḥ kṣāmebhyo lāvādīnāṃ rasā hitāḥ/ </l>
                        <l>tṛṣṇārtānāṃ payaśchāgaṃ śaramūlādibhiḥ śṛtam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.142">
                            <label>Ca.6.18.142 </label>
                            rakte srotobhya āsyādvā 'apyāgate kṣīrajaṃ ghṛtam/ </l>
                        <l>nasyaṃ pānaṃ yavāgūrvā śrānte kṣāme hatānale// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.143">
                            <label>Ca.6.18.143 </label>
                            stambhāyāmeṣu mahatīṃ mātrāṃ vā sarpiṣaḥ pibet/ </l>
                        <l>kuryādvā vātarogaghnaṃ pittaraktāvirodhi yat// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.144">
                            <label>Ca.6.18.144 </label>
                            nivṛtte kṣatadoṣe tu kaphe vṛddha &amp;uraḥ kṣate/ </l>
                        <l>dālyate kāsino yasya sa dhūmānnā pibedimān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.145">
                            <label>Ca.6.18.145 </label>
                            dve mede madhukraṃ dve ca bale taiḥ kṣaumalaktakaiḥ/ </l>
                        <l>vartitairdhūmamāpīya jīvanīyaghṛtaṃ pibet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.146">
                            <label>Ca.6.18.146 </label>
                            manaḥśilāpalāśājagandhātvakkṣīrināgaraiḥ/ </l>
                        <l>bhāvayitvā pibet kṣaumamanu cekṣuguḍodakam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.147">
                            <label>Ca.6.18.147 </label>
                            piṣṭvā manaḥśilāṃ tulyāmārdrayā vaṭaśuṅgayā/ </l>
                        <l>sasarpiṣkaṃ pibeddhūmaṃ tittiripratibhojanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.148">
                            <label>Ca.6.18.148 </label>
                            bhāvitaṃ jīvanīyairvā kuliṅgāṇḍarasāyutaiḥ/ </l>
                        <l>kṣaumaṃ dhūmaṃ pibet kṣīraṃ śṛtaṃ cāyoguḍairanu// </l>
                        <l>iti kṣatajakāsacikitsā/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.18.149">
                            <label>Ca.6.18.149 </label>
                            saṃpūrṇarūpaṃ kṣayajaṃ durbalasya vivarjayet/ </l>
                        <l>navotthitaṃ balavataḥ pratyākhyāyācaret kriyām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.150">
                            <label>Ca.6.18.150 </label>
                            tasmai bṛṃhaṇamevādau kuryādagneśca dīpanam/ </l>
                        <l>bahudoṣāya sasnehaṃ mṛdu dadyādvirecanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.151">
                            <label>Ca.6.18.151 </label>
                            śampākena trivṛtayā mṛdvīkārasayuktayā/ </l>
                        <l>tilvakasya kaṣāyeṇa vidārīsvarasena ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.152">
                            <label>Ca.6.18.152 </label>
                            sarpiḥ siddhaṃ pibedyuktyā kṣīṇadeho viśodhanam/ </l>
                        <l>(hitaṃ taddehabalayorasya saṃrakṣaṇaṃ &amp;matam//) </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.153">
                            <label>Ca.6.18.153 </label>
                            pitte kaphe ca saṃkṣīṇe parikṣīṇeṣu dhātuṣu/ </l>
                        <l>ghṛtaṃ karkaṭakīkṣīradvibalāsādhitaṃ pibet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.154">
                            <label>Ca.6.18.154 </label>
                            vidārībhiḥ kadambairvā tālasasyaistathā śṛtam/ </l>
                        <l>ghṛtaṃ payaśca mūtrasya vaivarṇye kṛcchranirgame// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.155">
                            <label>Ca.6.18.155 </label>
                            śūne savedane meḍhre pāyau saśroṇivaṃkṣaṇe/ </l>
                        <l>ghṛtamaṇḍena &amp;madhunā 'anuvāsyo miśrakeṇa vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.156">
                            <label>Ca.6.18.156 </label>
                            jāṅgalaiḥ pratibhuktasya vartakādyā bileśayāḥ/ </l>
                        <l>kramaśaḥ prasahāścaiva prayojyāḥ piśitāśinaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.157">
                            <label>Ca.6.18.157 </label>
                            auṣṇyāt pramāthibhāvācca srotobhyaścyāvayanti te/ </l>
                        <l>kaphaṃ, śuddhaiśca taiḥ puṣṭiṃ kuryātsamyagvahanrasaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.158">
                            <label>Ca.6.18.158 </label>
                            dvipañcamūlītriphalācavikābhārgicitrakaiḥ/ </l>
                        <l>kulatthapippalīmūlapāṭhakolayavairjale// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.159">
                            <label>Ca.6.18.159 </label>
                            śṛtairnāgaraduḥsparśāpippalīśaṭipauṣkaraiḥ/ </l>
                        <l>kalaiḥ karkaṭaśṛṅgyā ca samaiḥ sarpirvipācayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.160">
                            <label>Ca.6.18.160 </label>
                            siddhe 'asmiṃścūrṇitau kṣārau dvau pañca lavaṇāni ca/ </l>
                        <l>dattvā yuktyā pibenmātrāṃ kṣayakāsanipīḍitaḥ// </l>
                        <l>iti dvipañcamūlādighṛtam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.18.161">
                            <label>Ca.6.18.161 </label>
                            guḍūcīṃ pippalīṃ mūrvāṃ haridrāṃ śreyasīṃ vacām/ </l>
                        <l>nidigdhikāṃ kāsamardaṃ pāṭhāṃ citrakanāgaram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.162">
                            <label>Ca.6.18.162 </label>
                            jale caturguṇe paktvā pādaśeṣeṇa tatsamam/ </l>
                        <l>siddhaṃ sarpiḥ pibed gulmaśvāsārtikṣayakāsanut// </l>
                        <l>iti guḍūcyādighṛtam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.18.163">
                            <label>Ca.6.18.163 </label>
                            kāsamardābhayāmustapāṭhākaṭphalanāgaraiḥ/ </l>
                        <l>pippalīkaṭukādrākṣākāśmaryasurasaistathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.164">
                            <label>Ca.6.18.164 </label>
                            akṣamātrairghṛtaprasthaṃ kṣīradrākṣārasāḍhake/ </l>
                        <l>pacecchoṣajvaraplīhasarvakāsaharaṃ śivam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.165">
                            <label>Ca.6.18.165 </label>
                            dhātrīphalaiḥ kṣīrasiddhaiḥ sarpirvā 'apyavacūrṇitam/ </l>
                        <l>dviguṇe dāḍimarase vipakvaṃ vyoṣasaṃyutam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.166">
                            <label>Ca.6.18.166 </label>
                            pibedupari bhaktasya yavakṣāraghṛtaṃ naraḥ/ </l>
                        <l>pippalīguḍasiddhaṃ vā cchāgakṣīrayutaṃ ghṛtam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.167">
                            <label>Ca.6.18.167 </label>
                            etānyagnivivṛddhyarthaṃ sarpīṃṣi kṣayakāsinām/ </l>
                        <l>syurdoṣabaddhakoṣṭhoraḥsrotasāṃ ca viśuddhaye// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.168">
                            <label>Ca.6.18.168 </label>
                            harītakīryavakvāthadvyāḍhake viṃśatiṃ pacet/ </l>
                        <l>svinnā mṛditvā tāstasmin purāṇaṃ guḍaṣaṭpalam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.169">
                            <label>Ca.6.18.169 </label>
                            dadyānmanaḥśilākarṣaṃ karṣāṃrdhaṃ ca rasāñjanāt/ </l>
                        <l>kuḍavārdhaṃ ca pipplyāḥ sa lehaḥ śvāsakāsanut// </l>
                        <l>iti harītakīlehaḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.18.170">
                            <label>Ca.6.18.170 </label>
                            śvāvidhaḥ sūcayo dagdhāḥ saghṛtakṣaudraśarkarāḥ/ </l>
                        <l>śvāsakāsaharā barhipādau vā kṣaudrasarpiṣā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.171">
                            <label>Ca.6.18.171 </label>
                            eraṇḍapatrakṣāraṃ vā vyoṣatailaguḍānvitam/ </l>
                        <l>lihyādetena vidhinā surasairaṇḍapatrajam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.172">
                            <label>Ca.6.18.172 </label>
                            drākṣāpadmakavārtākapippalīḥ kṣaudrasarpiṣā/ </l>
                        <l>lihyāttryūṣaṇacūrṇaṃ vā purāṇaguḍasarpiṣā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.173">
                            <label>Ca.6.18.173 </label>
                            citrakaṃ triphalājājī karkaṭākhyā kaṭutrikam/ </l>
                        <l>drākṣāṃ ca kṣaudrasarpirbhyāṃ lihyādadyādguḍena vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.174">
                            <label>Ca.6.18.174 </label>
                            padmakaṃ triphalāṃ vyoṣaṃ viḍaṅgaṃ suradāru ca/ </l>
                        <l>balāṃ rāsnāṃ ca tulyāni sūkṣmacūrṇāni kārayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.175">
                            <label>Ca.6.18.175 </label>
                            sarvairebhiḥ samaṃ cūrṇaiḥ pṛthak kṣaudraṃ ghṛtaṃ sitām/ </l>
                        <l>vimathya lehayellehaṃ sarvakāsaharaṃ śivam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.176">
                            <label>Ca.6.18.176 </label>
                            jīvantīṃ madhukaṃ pāṭhāṃ tvakkṣīrīṃ triphalāṃ śaṭīm/ </l>
                        <l>mustaile padmakaṃ drākṣāṃ dve bṛhatyau vitunnakam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.177">
                            <label>Ca.6.18.177 </label>
                            sārivāṃ pauṣkaraṃ mūlaṃ karkaṭākhyāṃ rasāñjanam/ </l>
                        <l>punarnavāṃ loharajastrāyamāṇāṃ yavānikām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.178">
                            <label>Ca.6.18.178 </label>
                            bhārgīṃ tāmalakīmṛddhiṃ viḍaṅgaṃ dhanvayāsakam/ </l>
                        <l>kṣāracitrakacavyāmlavetasavyoṣadāru ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.179">
                            <label>Ca.6.18.179 </label>
                            cūrṇīkṛtya samāṃśāni lehayet kṣaudrasarpiṣā/ </l>
                        <l>cūrṇātpāṇitalaṃ pañca kāsānetad vyapohati// </l>
                        <l>iti padmakādilehaḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.18.180">
                            <label>Ca.6.18.180 </label>
                            lihyānmaricacūrṇaṃ vā saghṛtakṣaudraśarkaram/ </l>
                        <l>badarīpatrakalkaṃ vā ghṛtabhṛṣṭaṃ sasaindhavam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.181">
                            <label>Ca.6.18.181 </label>
                            &amp;svarabhede ca kāse ca lehametaṃ prayojayet/ </l>
                        <l>patrakalkaṃ ghṛtairbhṛṣṭaṃ tilvakasya saśarkaram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.182">
                            <label>Ca.6.18.182 </label>
                            peyā cotkārikā ccharditṛṭkāsāmātisāranut/ </l>
                        <l>gaurasarṣapagaṇḍīraviḍaṅgavyoṣacitrakān/ </l>
                        <l>sābhayān sādhayettoye yavāgūṃ tena cāmbhasā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.183">
                            <label>Ca.6.18.183 </label>
                            sasarpirlavaṇāṃ kāse hikkāśvāse sapīnase/ </l>
                        <l>pāṇḍvāmaye kṣaye &amp;śothe karṇaśūle ca dāpayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.184">
                            <label>Ca.6.18.184 </label>
                            kaṇṭakārīrase siddho mudgayūṣaḥ susaṃskṛtaḥ/ </l>
                        <l>sagaurāmalakaḥ sāmlaḥ sarvakāsabhiṣagjitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.185">
                            <label>Ca.6.18.185 </label>
                            vātaghnauṣadhaniṣkvāthaṃ kṣīraṃ yūṣān rasānapi/ </l>
                        <l>vaiṣkirapratudān bailān dāpayet kṣayakāsine// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.186">
                            <label>Ca.6.18.186 </label>
                            kṣatakāse ca ye dhūmāḥ sānupānā nidarśitāḥ/ </l>
                        <l>kṣayakāse 'api tāneva yathāvasthaṃ prayojayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.187">
                            <label>Ca.6.18.187 </label>
                            dīpanaṃ bṛṃhaṇaṃ caiva srotasāṃ ca viśodhanam/ </l>
                        <l>vyatyāsātkṣayakāsibhyo balyaṃ sarvaṃ hitaṃ bhavet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.188">
                            <label>Ca.6.18.188 </label>
                            sannipātabhavo 'apyeṣa kṣayakāsaḥ sudāruṇaḥ/ </l>
                        <l>sannipātahitaṃ tasmāt sadā kāryaṃ bhiṣagjitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.189">
                            <label>Ca.6.18.189 </label>
                            doṣānubalayogācca haredrogabalābalam/ </l>
                        <l>kāseṣveṣu garīyāṃsaṃ jānīyāduttarottaram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.18.190">
                            <label>Ca.6.18.190 </label>
                            bhojyaṃ pānāni sarpīṃṣi &amp;lehāśca saha pānakaiḥ/ </l>
                        <l>kṣīraṃ sarpirguḍā dhūmāḥ kāsabhaiṣajyasaṃgrahaḥ// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.6.18.191">
                        <label>Ca.6.18.191 </label>
                        tatra ślokaḥ---</p>
                    <lg>
                        <l>saṃkhyā nimittaṃ rūpāṇi sādhyāsādhyatvameva ca/ </l>
                        <l>kāsānāṃ bheḍajaṃ proktaṃ garīyastvaṃ ca kāsinaḥ// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte 'aprāpte
                        dṛḍhabalasaṃpūrite cikitsāsthāne kāsacikitsitaṃ nāmāṣṭādaśo
                        'adhyāyaḥ//18//</trailer>
                </div>
                <div n="19" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>ekonaviṃśo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.6.19.1">
                        <label>Ca.6.19.1 </label>
                        athāto 'atīsāracikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.6.19.2">
                        <label>Ca.6.19.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.6.19.3">
                        <label>Ca.6.19.3 </label>
                        bhagavantaṃ khalvātreyaṃ kṛtāhnikaṃ
                        hutāgnihotramāsīnamṛṣigaṇaparivṛtamuttare himavataḥ pārśve
                        vinayādupetyābhivādya cāgniveśa uvāca --- bhagavan! atīsārasya
                        prāgutpattinimittalakṣaṇopaśamanāni
                        prajānugrahārthamākhyātumarhasīti// </p>
                    <p xml:id="Ca.6.19.4">
                        <label>Ca.6.19.4 </label>
                        atha bhagavān punarvasurātreyastadagniveśavacanamanuniśamyovāca
                        --- śrūyatāmagniveśa! sarvametadakhilena vākhyāyamānam/ </p>
                    <p>ādikāle khalu yajñeṣu paśavaḥ samālabhanīyā babhūvurnālambhāya
                        prakriyante sma/ </p>
                    <p>tato dakṣayajñaṃ pratyavarakālaṃ manoḥ putrāṇāṃ
                        nariṣyannābhāgekṣvākunṛgaśaryātyādīnāṃ kratuṣu
                        paśūnāmevābhyanujñānāt paśavaḥ prokṣaṇamavāpuḥ/ </p>
                    <p>ataśca pratyavarakālaṃ pṛṣadhreṇa dīrghasatreṇa yajatā
                        paśūnāmalābhādgavāmālambhaḥ pravartitaḥ/ </p>
                    <p>taṃ dṛṣṭvā pravyathitā bhūtagaṇāḥ, teṣāṃ copayogādupākṛtānāṃ gavāṃ
                        &amp;gauravādauṣṇyādasātmyatvādaśastopayogāccopahatāgnīnāmupahatamanasāṃ
                        cātīsāraḥ pūrvamutpannaḥ pṛṣadhrayajñe// </p>
                    <p xml:id="Ca.6.19.5">
                        <label>Ca.6.19.5 </label>
                        athāvarakālaṃ vātalasya vātātapavyāyāmātimātriniṣeviṇo
                        rūkṣālpapramitāśinastīkṣṇamadyavyavāyanityasyodāvartayataśca vegān
                        vāyuḥ; prakopamāpadyate, paktā copahanyate; sa vāyuḥ kupito
                        'agnāvupahate mūtrasvedau purīṣāśayamupahṛtya, tābhyāṃ purīṣaṃ
                        dravīkṛtya, atīsārāya prakalpate/ </p>
                    <p>tasya rūpāṇi---vijjalamāmaṃ viplutamavasādi rūkṣaṃ dravaṃ
                        saśūlamāmagandhamīṣacchabdamaśabdaṃ vā
                        vibaddhamūtravātamatisāryate purīṣaṃ, vāyuścāntaḥkoṣṭhe
                        saśabdaśūlastiryak carati vibaddha ityāmātisāro vātāt/ </p>
                    <p>pakvaṃ vā vibaddhamalpālpaṃ saśabdaṃ saśūlaphenapicchāparikartikaṃ
                        hṛṣṭaromā viniḥśvasañ śuṣkamukhaḥ kaṭyūrutrikajānupṛṣṭhapārśvaśūlī
                        bhraṣṭagudo muhurmuhurvigrathitamupaveśyate purīṣaṃ vātāt;
                        tamāhuranugrathitamityeke, vātānugrathitavarcastvāt// </p>
                    <p xml:id="Ca.6.19.6">
                        <label>Ca.6.19.6 </label>
                        pittalasya punaramlalavaṇakaṭukakṣāroṣṇatīkṣṇātimātraniṣeviṇaḥ
                        pratatāgnisūryasaṃtāpoṣṇamārutopahatagātrasya krodherṣyābahulasya
                        pittaṃ prakopamāpadyate/ </p>
                    <p>tat prakupitaṃ dravatvādūṣmāṇamupahatya purīṣāśayavisṛtamauṣṇyād
                        dravatvāt saratvācca bhittvā purīṣamatisārāya prakalpate/ </p>
                    <p>tasya rūpāṇi---hāridraṃ haritaṃ nīlaṃ kṛṣṇaṃ
                        &amp;raktapittopahitamatidurgandhamatisāryate purīṣaṃ,
                        tṛṣṇādāhasvedamūrcchāśūlabradhnasaṃtāpapākaparīta iti
                        pittātisāraḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.6.19.7">
                        <label>Ca.6.19.7 </label>
                        śleṣmalasya tu gurumadhuraśītasnigdhopasevinaḥ
                        saṃpūrakasyācintayato divāsvapnaparasyālasasya
                        śleṣmāprakopamāpadyate/ </p>
                    <p>sa svabhāvād gurumadhuraśītasnigdhaḥ srasto 'agnimupahatya
                        saumyasvabhāvāt purīṣāśayamupahatyopapledya purīṣamatisārāya
                        kalpate/ </p>
                    <p>tasya rūpāṇi---snigdhaṃ śvetaṃ picchilaṃ tantumadāmaṃ guru
                        durgandhaṃ śleṣmopahitamanubaddhaśūlamalpālpamabhīkṣṇamatisāryate
                        sapravāhikaṃ, gurūdaragudabastivaṃkṣaṇadeśaḥ kṛte 'apyakṛtasaṃjñaḥ
                        salomaharṣaḥ sotkleśo nidrālasyaparītaḥ sadano 'annadveṣī ceti
                        śleṣmātisāraḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.6.19.8">
                        <label>Ca.6.19.8 </label>
                        atiśītasnigdharūkṣoṣṇagurukharakaṭhinaviṣamaviruddhāsātmyabhojanādabhojanāt
                        kālātītabhojanād yatkiṃcidabhyavaharaṇāt
                        praduṣṭamadyapānīyapānādatimadyapānādasaṃśodhanāt pratikarmaṇāṃ
                        viṣamagamanādanupacārājjvalanādityapavanasalilātisevanādasvapnādatisvapnādvegavidhārāṇādṛtuviparyayādayathābalamārambhādbhayaśokacittodvegātiyogāt
                        kṛmiśoṣajvarārśovikārātikarṣaṇādvā vyāpannāgnestrayo doṣāḥ
                        prakupitā bhūya evāgnimupahatya pakvāśayamanupraviśyātīsāraṃ
                        sarvadoṣaliṅgaṃ janayanti// </p>
                    <p xml:id="Ca.6.19.9">
                        <label>Ca.6.19.9 </label>
                        api ca śoṇitādīn &amp;dhātūnatiprakṛṣṭaṃ dūṣayanto
                        dhātudoṣasvabhāvakṛtānatīsāravarṇānupadarśayanti/ </p>
                    <p>tatra śoṇitādiṣu dhātuṣvatipraduṣṭeṣu
                        hāridraharitanīlamāñjiṣṭhamāṃsadhāvanasannikāśaṃ raktaṃ kṛṣṇaṃ
                        śvetaṃ varāhabhedaḥsadṛśamanubaddhavedanamavedanaṃ vā
                        samāsavyatyāsādupaveśyate śakṛd grathitamāmaṃ sakṛt, sakṛdapi
                        pakvamanatikṣīṇamāṃsaśoṇitabalo mandāgnirvihatamukharasaśca;
                        tādṛśamāturaṃ kṛcchrasādhyaṃ vidyāt/ </p>
                    <p>ebhirvarṇairatisāryamāṇaṃ sopadravamāturamasādhyo 'ayamiti
                        pratyācakṣīta; tadyathā---pakvaṃśoṇitābhaṃ yakṛtkhaṇḍopamaṃ
                        medomāṃsodakasannikāśaṃ
                        dadhighṛtamajjatailavasākṣīravesavārābhamatinīlamatiraktamatikṛṣṇamudakamivācchaṃ
                        punarmecakābhamatisnigdhaṃ haritanīlakaṣāyavarṇaṃ karburamāvilaṃ
                        picchilaṃ tantumadāmaṃ
                        candrakopagatamatikuṇapapūtipūyagandhyāmāmamatsyagandhi
                        &amp;makṣikākāntaṃ kuthitabahudhātusrāvamalpapurīṣamapurīṣaṃ vā
                        'atisāryamāṇaṃ
                        tṛṣṇādāhajvarabhramatamakahikkāśvāsānubandhamativedanamavedanaṃ
                        vava srastapakvagudaṃ paritagudavaliṃ
                        muktanālamatikṣīṇabalamāṃsaśoṇitaṃ
                        sarvaparvāsthiśūlinamarocakāratipralāpasaṃmohaparītaṃ
                        sahasoparatavikāramatisāriṇamacikitsyaṃ vidyāt; iti
                        sannipātātisāraḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.6.19.10">
                        <label>Ca.6.19.10 </label>
                        tamasādhyatāmasaṃprāptaṃ cikitsed yathāpradhānopakrameṇa
                        hetūpaśayadoṣaviśeṣaparīkṣayā ceti// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.11">
                            <label>Ca.6.19.11 </label>
                            āgantū dvāvatīsārau mānasau bhayaśokajau/ </l>
                        <l>tattayorlakṣaṇaṃ vāyoryadatīsāralakṣaṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.12">
                            <label>Ca.6.19.12 </label>
                            māruto bhayaśokābhyāṃ śīghraṃ hi parikupyati/ </l>
                        <l>tayoḥ kriyā vātaharī harṣaṇāśvāsanāni ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.13">
                            <label>Ca.6.19.13 </label>
                            ityuktāḥ ṣaḍatīsārāḥ, sādhyānāṃ sādhanaṃ tvataḥ/ </l>
                        <l>pravakṣyāmyanupūrveṇa yathāvattannibodhata// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.14">
                            <label>Ca.6.19.14 </label>
                            doṣāḥ sannicitā yasya vidagdhāhāramūrcchitāḥ/ </l>
                        <l>atīsārāya kalpante bhūyastān saṃpravartayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.15">
                            <label>Ca.6.19.15 </label>
                            na tu saṃgrahaṇaṃ deyaṃ pūrvamāmātisāriṇe/ </l>
                        <l>vibadhyamānāḥ prāgdoṣā janayantyāmayān bahūn// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.16">
                            <label>Ca.6.19.16 </label>
                            daṇḍakālasakādhmānagrahaṇyarśogadāṃstathā/ </l>
                        <l>śothapāṇḍvāmayaplīhakuṣṭhagulmodarajvarān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.17">
                            <label>Ca.6.19.17 </label>
                            tasmādupekṣetotkliṣṭān vartamānān svayaṃ malān/ </l>
                        <l>kṛchraṃ vā vahatāṃ dadyādabhayāṃ saṃpravartinīm// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.18">
                            <label>Ca.6.19.18 </label>
                            tayā pravāhite doṣe praśāmyatyudarāmayaḥ/ </l>
                        <l>jāyate dehalaghutā jaṭharāgniśca vardhate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.19">
                            <label>Ca.6.19.19 </label>
                            pramathyāṃ madhyadoṣāṇāṃ dadyāddīpanapācanīm/ </l>
                        <l>laṅghanaṃ cālpadoṣāṇāṃ praśastamatisāriṇām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.20">
                            <label>Ca.6.19.20 </label>
                            pippalī nāgaraṃ dhānyaṃ bhūtīkamabhayā vacā/ </l>
                        <l>hrīveraṃ bhadramustāni bilvaṃ nāgaradhānyakam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.21">
                            <label>Ca.6.19.21 </label>
                            pṛśniparṇī śvadaṃṣṭrā ca samaṅgā kaṇṭakārikā/ </l>
                        <l>tisraḥ pramathyā vihitāḥ ślokārdhairatisāriṇām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.22">
                            <label>Ca.6.19.22 </label>
                            vacāprativiṣābhyāṃ vā mustaparpaṭakena vā/ </l>
                        <l>hrīveraśṛṅgaverābhyāaṃ pakvaṃ vā pāyayejjalam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.23">
                            <label>Ca.6.19.23 </label>
                            yukte 'annakāle kṣutkṣāmaṃ laghūnyannāni bhojayet/ </l>
                        <l>tathā sa śīghramāpnoti rucimagnibalaṃ balam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.24">
                            <label>Ca.6.19.24 </label>
                            takreṇāvantisomena yavāgvā tarpaṇena vā/ </l>
                        <l>surayā madhunā cādau yathāsātmyamupācaret// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.25">
                            <label>Ca.6.19.25 </label>
                            yavāgūbhirvilepībhiḥ khaḍairyūṣai rasaudanaiḥ/ </l>
                        <l>dīpanagrāhisaṃyuktaiḥ kramaśca syādataḥ param// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.26">
                            <label>Ca.6.19.26 </label>
                            śālaparṇīṃ pṛśniparṇīṃ bṛhatīṃ kaṇṭakārikām/ </l>
                        <l>balāṃ śvadaṃṣṭrāṃ bilvāni pāṭhāṃ nāgaradhānyakam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.27">
                            <label>Ca.6.19.27 </label>
                            śaṭīṃ palāśaṃ hapuṣāṃ vacāṃ jīrakapippalīm/ </l>
                        <l>yavānīṃ pippalīmūlaṃ citrakaṃ hastipippalīm// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.28">
                            <label>Ca.6.19.28 </label>
                            vṛkṣāmlaṃ dāḍimāmlaṃ ca sahiṅgu biḍasaindhavam/ </l>
                        <l>prayojayedannapāne vidhinā sūpakalpitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.29">
                            <label>Ca.6.19.29 </label>
                            vātaśleṣmaharo hyeṣa gaṇo dīpanapācanaḥ/ </l>
                        <l>grāhī balyo rocanaśca tasmācchasto 'atisāriṇām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.30">
                            <label>Ca.6.19.30 </label>
                            āme pariṇate yastu vibaddhamatisāryate/ </l>
                        <l>saśūlapicchamalpālpaṃ bahuśaḥ sapravāhikam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.31">
                            <label>Ca.6.19.31 </label>
                            yūṣeṇa mūlakānāṃ taṃ badarāṇāmathāpi vā/ </l>
                        <l>upodikāyāḥ kṣīriṇyā yavānyā vāstukasya vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.32">
                            <label>Ca.6.19.32 </label>
                            suvarcalāyāścañcorvā śākenāvalgujasya vā/ </l>
                        <l>śaṭyāḥ karkārukāṇāṃ vā jīvantyāścirbhaṭasya vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.33">
                            <label>Ca.6.19.33 </label>
                            loṇikāyāḥ sapāṭhāyāḥ śuṣkaśākena vā punaḥ/ </l>
                        <l>dadhidāḍimasiddhena bahusnehena bhojayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.34">
                            <label>Ca.6.19.34 </label>
                            kalkaḥ syādbālabilvānāṃ tilakalkaśca tatsamaḥ/ </l>
                        <l>dadhnaḥ saro 'amlasnehādyaḥ khaḍo hanyāt pravāhikām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.35">
                            <label>Ca.6.19.35 </label>
                            yavānāṃ mudgamāṣāṇāṃ śālīnāṃ ca tilasya ca/ </l>
                        <l>kolānāṃ bālabilvānāṃ dhānyayūṣaṃ prakalpayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.36">
                            <label>Ca.6.19.36 </label>
                            aikadhyaṃ yamake bhṛṣṭaṃ dadhidāḍimasārikam/ </l>
                        <l>varcaḥkṣaye śuṣkamukhaṃ śālyannaṃ tena bhojayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.37">
                            <label>Ca.6.19.37 </label>
                            dadhnaḥ saraṃ vā yamake bhṛṣṭaṃ saguḍanāgaram/ </l>
                        <l>surāṃ vā yamake bhṛṣṭāṃ vyañjanārthe pradāpayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.38">
                            <label>Ca.6.19.38 </label>
                            phalāmlaṃ yamake bhṛṣṭaṃ yūṣaṃ gṛñjanakasya vā/ </l>
                        <l>lopākarasamamlaṃ vā snigdhāmlaṃ kacchapasya vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.39">
                            <label>Ca.6.19.39 </label>
                            barhitittiridakṣāṇāṃ vartakānāṃ tathā rasāḥ/ </l>
                        <l>snigdhāmlāḥ śālayaścāgryā varcaḥkṣayarujāpahāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.40">
                            <label>Ca.6.19.40 </label>
                            antarādhirasaṃ pūtvā raktaṃ meṣasya cobhayam/ </l>
                        <l>paceddāḍimasārāmlaṃ sadhānyasnehanāgaram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.41">
                            <label>Ca.6.19.41 </label>
                            &amp;audanaṃ raktaśālīnāṃ tenādyāt prapibecca tat/ </l>
                        <l>tathā varcaḥkṣayakṛtairvyādhibhirvipramucyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.42">
                            <label>Ca.6.19.42 </label>
                            gudaniḥsaraṇe śūle pānamamlasya sarpiṣaḥ/ </l>
                        <l>praśasyate nirāmāṇāmathavā 'apyanuvāsanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.43">
                            <label>Ca.6.19.43 </label>
                            cāṅgerīkoladadhyamlanāgarakṣārasaṃyutam/ </l>
                        <l>ghṛtamutkvathitaṃ peyaṃ gudabhraṃśarujāpaham// </l>
                        <l>iti cāṅgerīghṛtam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.19.44">
                            <label>Ca.6.19.44 </label>
                            sacavyapippalīmūlaṃ savyoṣaviḍadāḍimam/ </l>
                        <l>peyamamlaṃ ghṛtaṃ yuktyā sadhānyājājicitrakam// </l>
                        <l>iti gudabhraṃśe cavyādighṛtam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.19.45">
                            <label>Ca.6.19.45 </label>
                            daśamūlopasiddhaṃ vā sabilvamanuvāsanam/ </l>
                        <l>śaṭīśatāhvābilvairvā vacayā citrakeṇa vā// </l>
                        <l>iti gudabhraṃśe 'anuvāsanam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.19.46">
                            <label>Ca.6.19.46 </label>
                            stabdhabhraṣṭagude pūrvaṃ snehasvedau prayojayet/ </l>
                        <l>susvinnaṃ taṃ bhṛdūbhūtaṃ picunā saṃpraveśayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.47">
                            <label>Ca.6.19.47 </label>
                            vibaddhavātavarcāstu bahuśūlapravāhikaḥ/ </l>
                        <l>saraktapicchastṛṣṇārtaḥ kṣīrasauhityamarhati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.48">
                            <label>Ca.6.19.48 </label>
                            yamakasyopari kṣīraṃ dhāroṣṇaṃ vā pibennaraḥ/ </l>
                        <l>śṛtameraṇḍamūlena bālabilvena vā &amp;payaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.49">
                            <label>Ca.6.19.49 </label>
                            evaṃ kṣīraprayogeṇa raktaṃ picchā ca śāmyati/ </l>
                        <l>śūlaṃ pravāhikā caiva vibandhaścopaśāmyati// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.6.19.50">
                        <label>Ca.6.19.50 </label>
                        pittātisāraṃ punarnidānopaśayākṛtibhirāmānvayamupalabhya
                        yathābalaṃ laṅghanapācanābhyāmupācaret/ </p>
                    <p>tṛṣyatastu
                        mustaparpaṭakośīrasārivācandanakirātatiktakodīcyavāribhirupacāraḥ/ </p>
                    <p>laṅghitasya cāhārakāle
                        balātibalāsūrpaparṇīśālaparṇīpṛśniparṇībṛhatīkaṇṭakārikāśatāvarīśvadaṃṣṭrāniryūhasaṃyuktena
                        yathāsātmyaṃ yavāgūmaṇḍādinā tarpaṇādinā vā krameṇopacāraḥ/ </p>
                    <p>mudgamasūrahareṇumakuṣṭhakāḍhakīyūṣairvā
                        lavakapiñjalaśaśahariṇaiṇakālapucchakarasairīṣadamlairanamlairvā
                        kramaśo 'agniṃ sandhukṣayet/ </p>
                    <p>anubandhe tvasya dīpanīyapācanīyopaśamanīyasaṃgrahaṇīyān yogān
                        saṃprayojayediti// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.51">
                            <label>Ca.6.19.51 </label>
                            sakṣaudrātiviṣaṃ piṣṭvā vatsakasya phalatvacam/ </l>
                        <l>pibet pittātisāraghnaṃ taṇḍulodakasaṃyutam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.52">
                            <label>Ca.6.19.52 </label>
                            kirātatiktako mustaṃ vatsakaḥ sarasāñjanaḥ/ </l>
                        <l>bilvaṃ dāruharidrā tvak hrīberaṃ sadurālabham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.53">
                            <label>Ca.6.19.53 </label>
                            candanaṃ ca bhṛṇālaṃ ca nāgaraṃ lodhramutpalam/ </l>
                        <l>tilā mocaraso lodhraṃ samaṅgā kamalotpalam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.54">
                            <label>Ca.6.19.54 </label>
                            utpalaṃ dhātakīpuṣpaṃ dāḍimatvaṅgahauṣadham/ </l>
                        <l>kaṭphalaṃ nāgaraṃ pāṭhā jambvāmrāsthidurālabhāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.55">
                            <label>Ca.6.19.55 </label>
                            yogāḥ ṣaḍete sakṣaudrāstaṇḍulodakasaṃyutāḥ/ </l>
                        <l>peyāḥ pittātisāraghnāḥ ślokārdhena nidarśitāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.56">
                            <label>Ca.6.19.56 </label>
                            jīeṇoṣadhānāṃ śasyante yathāyogaṃ prakalpitaiḥ/ </l>
                        <l>rasaiḥ sāṃgrāhikairyuktāḥ purāṇā raktaśālayaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.57">
                            <label>Ca.6.19.57 </label>
                            pittātisāro dīpāgneḥ kṣipraṃ samupaśāmyati/ </l>
                        <l>ajākṣīraprayogeṇa balaṃ varṇaśca vardhate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.58">
                            <label>Ca.6.19.58 </label>
                            bahudoṣasya dīptāgneḥ saprāṇasya na tiṣṭhati/ </l>
                        <l>aittiko yadyatīsāraḥ payasā taṃ virecayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.59">
                            <label>Ca.6.19.59 </label>
                            palāśaphalaniryūhaṃ payasā saha pāyayet/ </l>
                        <l>tato 'anupāyayet koṣṇaṃ kṣīrameva yathābalam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.60">
                            <label>Ca.6.19.60 </label>
                            pravāhite tena male praśāmyatyudarāmayaḥ/ </l>
                        <l>palāśavat prayojyā vā trāyamāṇā viśodhinī// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.61">
                            <label>Ca.6.19.61 </label>
                            sāṃsargyāṃ kriyamāṇāyāṃ śūlaṃ yadyanuvartate/ </l>
                        <l>srutadoṣasya taṃ śīghraṃ yathāvadanuvāsayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.62">
                            <label>Ca.6.19.62 </label>
                            śatapuṣpāvarībhyāṃ ca payasā madhukena ca/ </l>
                        <l>tailapādaṃ ghṛtaṃ siddhaṃ sabilvamanuvāsanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.63">
                            <label>Ca.6.19.63 </label>
                            kṛtānuvāsanasyāsya kṛtasaṃsarjanasya ca/ </l>
                        <l>vartate yadyatīsāraḥ picchābastirataḥ param// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.64">
                            <label>Ca.6.19.64 </label>
                            pariveṣṭya kuśairārdrairārdravṛntāni śālmaleḥ/ </l>
                        <l>kṛṣṇamṛttikayā++ālipya svedayedgomayāgninā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.65">
                            <label>Ca.6.19.65 </label>
                            suśuṣkāṃ mṛttikāṃ jñātvā tāni vṛntāni śālmaleḥ/ </l>
                        <l>śṛte payasi mṛdgīyādāpothyolūkhale tataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.66">
                            <label>Ca.6.19.66 </label>
                            piṇḍaṃ muṣṭisamaṃ prasthe tat pūtaṃ tailasarpiṣoḥ/ </l>
                        <l>&amp;snehitaṃ mātrayā yuktaṃ kalkena madhukasya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.67">
                            <label>Ca.6.19.67 </label>
                            bastimabhyaktagātrāya dadyāt pratyāgate tataḥ/ </l>
                        <l>snātvā bhuñjīta payasā jāṅgalānāṃ rasena vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.68">
                            <label>Ca.6.19.68 </label>
                            pittāpisārajvaraśothagulmajīrṇātisāragrahaṇīpradoṣān/ </l>
                        <l>jayatyayaṃ śīghramatipravṛddhān virecanāsthāpanayośca
                            &amp;bastiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.69">
                            <label>Ca.6.19.69 </label>
                            pittātisārī yastvetāṃ kriyāṃ muktvā niṣevate/ </l>
                        <l>pittalānyannapānāni tasya pittaṃ mahābalam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.70">
                            <label>Ca.6.19.70 </label>
                            kuryādraktātisāraṃ tu raktamāśu pradūṣayet/ </l>
                        <l>tṛṣṇāṃ śūlaṃ vidāhaṃ ca gudapākaṃ ca dāruṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.71">
                            <label>Ca.6.19.71 </label>
                            tatra cchāgaṃ payaḥ śastaṃ śītaṃ samadhuśarkaram/ </l>
                        <l>pānārthaṃ bhojanārthaṃ ca gudaprakṣālane tathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.72">
                            <label>Ca.6.19.72 </label>
                            audanaṃ raktaśālīnāṃ payasā tena bhojayet/ </l>
                        <l>rasaiḥ pārāvatādīnāṃ ghṛtabhṛṣṭaiḥ saśarkaraiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.73">
                            <label>Ca.6.19.73 </label>
                            śaśapakṣimṛgāṇāṃ ca śītānāṃ dhanvacāriṇām/ </l>
                        <l>rasairanamlaiḥ saghṛtairbhojayettaṃ saśarkaraiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.74">
                            <label>Ca.6.19.74 </label>
                            rudhiraṃ mārgamājaṃ vā ghṛtabhṛṣṭaṃ praśasyate/ </l>
                        <l>kāśmaryaphalayūṣo vā kiṃcidamlaḥ saśarkaraḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.75">
                            <label>Ca.6.19.75 </label>
                            nīlotpalaṃ mocarasaṃ samaṅgā padmakeśaram/ </l>
                        <l>ajākṣīrayutaṃ dadyājjīrṇe ca payasaudanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.76">
                            <label>Ca.6.19.76 </label>
                            durbalaṃ pāyayitvā vā tasyaivopari bhojayet/ </l>
                        <l>prāgbhaktaṃ navanītaṃ vā dadyāt samadhuśarkaram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.77">
                            <label>Ca.6.19.77 </label>
                            prāśya kṣīrotthitaṃ sarpiḥ kapiñjalarasāśanaḥ/ </l>
                        <l>tryahādārogyamāpnoti payasā kṣīrabhuk tathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.78">
                            <label>Ca.6.19.78 </label>
                            pītvā śatāvarīkalkaṃ payasā kṣīrabhugjayet/ </l>
                        <l>raktātisāraṃ pītvā vā tayā siddhaṃ ghṛtaṃ naraḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.79">
                            <label>Ca.6.19.79 </label>
                            ghṛtaṃ yavāgūmaṇḍena kuṭajasya phalaiḥ śṛtam/ </l>
                        <l>peyaṃ tasyānu pātavyā peyā raktopaśāntaye// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.80">
                            <label>Ca.6.19.80 </label>
                            tvak ca dāruharidrāyāḥ kuṭajasya phalāni ca/ </l>
                        <l>pippalī śṛṅgaveraṃ ca drākṣā kaṭukarohiṇī// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.81">
                            <label>Ca.6.19.81 </label>
                            ṣaḍbhiretairghṛtaṃ siddhaṃ peyāmaṇḍāvacāritam/ </l>
                        <l>atīsāraṃ jayecchīghraṃ tridoṣamapi dāruṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.82">
                            <label>Ca.6.19.82 </label>
                            kṛṣṇamṛnmadhukaṃ śaṅkhaṃ rudhiraṃ taṇḍulodakam/ </l>
                        <l>pītamekatra sakṣaudraṃ raktasaṃgrahaṇaṃ param// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.83">
                            <label>Ca.6.19.83 </label>
                            pītaḥ priyaṅgukākalkaḥ sakṣaudrastaṇḍulāmbhasā/ </l>
                        <l>raktasrāvaṃ jayecchīghraṃ dhanvamāṃsarasāśinaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.84">
                            <label>Ca.6.19.84 </label>
                            kalkastilānāṃ kṛṣṇānāṃ śarkarāpañcabhāgikaḥ/ </l>
                        <l>ājena payasā pītaḥ sadyo raktaṃ niyacchati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.85">
                            <label>Ca.6.19.85 </label>
                            palaṃ vatsakabījasya śrapayitvā rasaṃ pibet/ </l>
                        <l>yo rasāśī jayecchīghraṃ sa paittaṃ jaṭharāmayam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.86">
                            <label>Ca.6.19.86 </label>
                            pītvā saśarkarākṣaudraṃ candanaṃ taṇḍulāmbhasā/ </l>
                        <l>dāhatṛṣṇāpramehebhyo raktasrāvācca mucyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.87">
                            <label>Ca.6.19.87 </label>
                            godo bahubhirutthānairyasya pittena pacyate/ </l>
                        <l>secayettaṃ suśītena paṭolamadhukāmbunā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.88">
                            <label>Ca.6.19.88 </label>
                            pañcavalkamadhūkānāṃ rasairikṣurasairghṛtaiḥ/ </l>
                        <l>chāgairgavyaiḥ payobhirvā śarkarākṣaudrasaṃyutaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.89">
                            <label>Ca.6.19.89 </label>
                            prakṣālanānāṃ kalkairvā sasarpiṣkaiḥ pralepayet/ </l>
                        <l>eṣāṃ vā sukṛtaiścūrṇaistaṃ gudaṃ pratisārayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.90">
                            <label>Ca.6.19.90 </label>
                            dhātakīlodhracūrṇairvā samāṃśaiḥ pratisārayet/ </l>
                        <l>tathā sravati no raktaṃ gudaṃ taiḥ pratisāritam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.91">
                            <label>Ca.6.19.91 </label>
                            pakvatā praśamaṃ yāti vedanā copaśāmyati/ </l>
                        <l>yathoktaiḥ secanaiḥ śītaiḥ śoṇite 'atisravatyapi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.92">
                            <label>Ca.6.19.92 </label>
                            gudavaṅkṣaṇakaṭyūru secayedghṛtabhāvitam/ </l>
                        <l>candanādyena tailena śatadhautena sarpiṣā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.93">
                            <label>Ca.6.19.93 </label>
                            kārpāsasaṃgṛhītena secayedgudavaṅkṣaṇam/ </l>
                        <l>alpālpaṃ bahuśo raktaṃ saśūlamupaveśyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.94">
                            <label>Ca.6.19.94 </label>
                            yadā vāyurvibaddhaśca kṛcchraṃ carati vā na vā/ </l>
                        <l>picchābastiṃ tadā tasya yathoktamupakalpayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.95">
                            <label>Ca.6.19.95 </label>
                            prapaiṇḍarīkasiddhena sarpiṣā cānuvāsayet/ </l>
                        <l>prāyaśo durbalagudāścirakālātisāriṇaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.96">
                            <label>Ca.6.19.96 </label>
                            tasmādabhīkṣṇaśasteṣāṃ gude snehaṃ prayojayet/ </l>
                        <l>pavano 'atipravṛtto hi sve sthāne labhate 'adhikam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.97">
                            <label>Ca.6.19.97 </label>
                            balaṃ tasya sapittasya jayārthe bastiruttamaḥ/ </l>
                        <l>raktaṃ viṭasahitaṃ pūrvaṃ paścādvā yo 'atisāryate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.98">
                            <label>Ca.6.19.98 </label>
                            śatāvarīghṛtaṃ tasya lehārthamupakalpayet/ </l>
                        <l>śarkarārdhāṃśikaṃ līḍhaṃ navanītaṃ navoddhṛtam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.99">
                            <label>Ca.6.19.99 </label>
                            kṣaudrapādaṃ jayecchīgraṃ taṃ vikāraṃ hitāśinaḥ/ </l>
                        <l>nyagrodhodumbarāśvatthaśuṅgānāpothya vāsayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.100">
                            <label>Ca.6.19.100 </label>
                            ahorātraṃ jale tapte ghṛtaṃ tenāmbhasā pacet/ </l>
                        <l>tadardhaśarkarāyuktaṃ lihyāt sakṣaudrapādikam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.101">
                            <label>Ca.6.19.101 </label>
                            adho vā yadi vā 'apyūrdhvaṃ yasya raktaṃ pravartate/ </l>
                        <l>yastvevaṃ durbalo mohāt pittalānyeva sevate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.102">
                            <label>Ca.6.19.102 </label>
                            dāruṇaṃ sa valīpākaṃ prāpya śīghraṃ vipadyate/ </l>
                        <l>śleṣmātisāre prathamaṃ hitaṃ laṅghanapācanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.103">
                            <label>Ca.6.19.103 </label>
                            yojyaścāmātisāraghno yathokto dīpano gaṇaḥ/ </l>
                        <l>laṅghitasyānupūrvyāṃ ca kṛtāyāṃ na nivartate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.104">
                            <label>Ca.6.19.104 </label>
                            kaphajo yadyatīsāraḥ kaphaghnaistamupācaret/ </l>
                        <l>bilvaṃ karkaṭikā mustamabhayā viśvabheṣajam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.105">
                            <label>Ca.6.19.105 </label>
                            vacā viḍaṅgaṃ bhūtīkaṃ dhānyakaṃ devadāru ca/ </l>
                        <l>kuṣṭhaṃ sātiviṣā pāṭhā cavyaṃ kaṭukarohiṇī// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.106">
                            <label>Ca.6.19.106 </label>
                            pippalī pippalīmūlaṃ citrakaṃ hastipippalī/ </l>
                        <l>yogāñchlokārdhavihitāṃścaturastān prayojayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.107">
                            <label>Ca.6.19.107 </label>
                            śṛtāñchleṣmātisāreṣu kāyāgnibalavardhanān/ </l>
                        <l>ajājīmasitāṃ pāṭhāṃ nāgaraṃ maricāni ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.108">
                            <label>Ca.6.19.108 </label>
                            dhātakīdviguṇaṃ dadyānmātuluṅgarasāplutam/ </l>
                        <l>rasāñjanaṃ sātiviṣaṃ kuṭajasya phalāni ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.109">
                            <label>Ca.6.19.109 </label>
                            dhātakīdviguṇaṃ dadyāt pātuṃ sakṣaudranāgaram/ </l>
                        <l>dhātakī nāgaraṃ bilvaṃ lodhraṃ padmasya keśaram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.110">
                            <label>Ca.6.19.110 </label>
                            jambūtvaṅnāgaraṃ dhānyaṃ pāṭhā mocaraso balā/ </l>
                        <l>samaṅgā dhātakī bilvamadhyaṃ jambvāmrayostvacaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.111">
                            <label>Ca.6.19.111 </label>
                            kapitthāni viḍaṅgāni nāgaraṃ maricāni ca/ </l>
                        <l>cāṅgerīkolatakrāmlāṃścaturastān kaphottare// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.112">
                            <label>Ca.6.19.112 </label>
                            ślokārdhavihitān dadyāt sasnehalavaṇāt khaḍān/ </l>
                        <l>kapitthamadhyaṃ līḍhvā tu savyoṣakṣaudraśarkaram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.113">
                            <label>Ca.6.19.113 </label>
                            kaṭphalaṃ madhuyuktaṃ vā mucyate jaṭharāmayāt/ </l>
                        <l>kaṇāṃ madhuyutāṃ pītvā takraṃ pītvā sacitrakam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.114">
                            <label>Ca.6.19.114 </label>
                            jagdhvā vā bālabilvāni mucyate jaṭharāmayāt/ </l>
                        <l>bālabilvaṃ guḍaṃ tailaṃ pippalīṃ viśvabheṣajam/ </l>
                        <l>lihyādvāte pratihate saśūlaḥ sapravāhikaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.115">
                            <label>Ca.6.19.115 </label>
                            bhojyaṃ mūlakaṣāyeṇa vātaghnaiścopasevanaiḥ/ </l>
                        <l>vātātisāravihitairyūṣairmāṃsarasaiḥ khaḍaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.116">
                            <label>Ca.6.19.116 </label>
                            pūrvoktamamlasarpirvā ṣaṭpalaṃ vā yathābalam/ </l>
                        <l>purāṇaṃ vā ghṛtaṃ dadyādyavāgūmaṇḍamiśritam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.117">
                            <label>Ca.6.19.117 </label>
                            vātaśleṣmavibandhe vā kaphe vā 'atisravatyapi/ </l>
                        <l>śūle pravāhikāyāṃ vā picchābastiṃ prayojayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.118">
                            <label>Ca.6.19.118 </label>
                            pippalībilvakuṣṭhānāṃ śatāgvāvacayorapi/ </l>
                        <l>kalkaiḥ salavaṇairyuktaṃ pūrvoktaṃ sannidhāpayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.119">
                            <label>Ca.6.19.119 </label>
                            pratyāgate sukhaṃ snātaṃ kṛtāhāraṃ dinātyaye/ </l>
                        <l>bilvatailena matimānsukhoṣṇenānuvāsayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.120">
                            <label>Ca.6.19.120 </label>
                            vacāntairathavā kalkaistailaṃ paktvā 'anuvāsayet/ </l>
                        <l>bahuśaḥ kaphavātārtastathā sa labhate sukham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.121">
                            <label>Ca.6.19.121 </label>
                            sve sthāne māruto 'avaśyaṃ vardhate kaphasaṃkṣaye/ </l>
                        <l>sa vṛddhaḥ sahasā hanyāttasmāttaṃ tvarayā jayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.19.122">
                            <label>Ca.6.19.122 </label>
                            vātasyānu jayet pittaṃ, pittasyānu jayet kapham/ </l>
                        <l>trayāṇāṃ vā jayet pūrvaṃ yo bhavedbalavattamaḥ// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.6.19.123">
                        <label>Ca.6.19.123 </label>
                        tatra ślokaḥ---</p>
                    <lg>
                        <l>prāgutpattinimittāni lakṣaṇaṃ sādhyatā na ca/ </l>
                        <l>kriyā cāvasthikī siddhā nirdiṣṭā hyatisāriṇām// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte cikitsāsthāne
                        'atisāracikitsitaṃ nāmaikonaviṃśo 'adhyāyaḥ//19//</trailer>
                </div>
                <div n="20" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>viṃśo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.6.20.1">
                        <label>Ca.6.20.1 </label>
                        athātaśchardicikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.6.20.2">
                        <label>Ca.6.20.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.20.3">
                            <label>Ca.6.20.3 </label>
                            yaśasvinaṃ brahmatapodyutibhyāṃ
                            jvalantamagnyarkasamaprabhāvam/ </l>
                        <l>punarvasuṃ bhūtahite niviṣṭaṃ papraccha śiṣyo
                            'atrijamagniveśaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.20.4">
                            <label>Ca.6.20.4 </label>
                            yāśchardayaḥ pañca purā tvayoktā rogādhikāre bhiṣajāṃ
                            variṣṭha!/ </l>
                        <l>tāsāṃ cikitsāṃ sanidānaliṅgāṃ yathāvadācakṣva nṛṇāṃ hitārtham//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.20.5">
                            <label>Ca.6.20.5 </label>
                            tadagniveśasya vaco niśamya prīto bhiṣakśreṣṭha idaṃ jagāda/ </l>
                        <l>yāśchardayaḥ pañca purā mayoktāstā vistareṇa bruvato nibadha//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.20.6">
                            <label>Ca.6.20.6 </label>
                            doṣaiḥ &amp;pṛthaktriprabhavāścatasro dviṣṭārthayogādapi
                            pañcamī syāt/ </l>
                        <l>tāsāṃ hṛdutkleśakaphaprasekau dveṣo 'aśane caiva hi
                            pūrvarūpam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.20.7">
                            <label>Ca.6.20.7 </label>
                            vyāyāmatīkṣṇauṣadhaśokarogabhayopavāsādyatikarśitasya/ </l>
                        <l>&amp;vāyurmahāsrotasi saṃpravṛddha utkleśya doṣāṃstata
                            ūrdhvamasyan// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.20.8">
                            <label>Ca.6.20.8 </label>
                            āmāśayotkleśakṛtāṃ ca marma prapīḍayaṃśchardimudīrayettu/ </l>
                        <l>hṛtpārśvapīḍāmukhaśoṣamūrdhanābhyartikāsasvarabhedatodaiḥ//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.20.9">
                            <label>Ca.6.20.9 </label>
                            udgāraśabdaprabalaṃ saphenaṃ vicchinnakṛṣṇaṃ tanukaṃ kaṣāyam/ </l>
                        <l>kṛcchreṇa cālpaṃ mahatā ca vegenārto 'anilācchardayatīha
                            duḥkham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.20.10">
                            <label>Ca.6.20.10 </label>
                            ajīrṇakaṭvamlavidāhyaśītairāmāśaye pittamudīrṇavegam/ </l>
                        <l>rasāyanībhirvisṛtaṃ prapīḍya marmordhvamāgamya vamiṃ karoti//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.20.11">
                            <label>Ca.6.20.11 </label>
                            mūrcchāpipāsāmukhaśoṣamūrdhatālvakṣisaṃtāpatamobhramārtaḥ/ </l>
                        <l>pītaṃ bhṛśoṣṇaṃ haritaṃ satiktaṃ dhūmraṃ ca pittena vamet
                            sadāham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.20.12">
                            <label>Ca.6.20.12 </label>
                            snigdhātigurvāmavidāhibhojyaiḥ svapnādibhiścaiva kapho
                            'ativṛddhaḥ/ </l>
                        <l>uraḥ śiro marma rasāyanīśca sarvāḥ samāvṛtya vamiṃ karoti//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.20.13">
                            <label>Ca.6.20.13 </label>
                            tandrāsyamādhuryakaphaprasekasaṃtoṣanidrārucigauravārtaḥ/ </l>
                        <l>snigdhaṃ ghanaṃ svādu kaphādviśuddhaṃ salomaharṣo 'alparujaṃ
                            vamettu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.20.14">
                            <label>Ca.6.20.14 </label>
                            samaśnataḥ sarvarasān prasaktamāmapradoṣartuviparyayaiśca/ </l>
                        <l>sarve prakopaṃ yugapat prapannāśchardiṃ tridoṣāṃ janayanti
                            doṣāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.20.15">
                            <label>Ca.6.20.15 </label>
                            śūlāvipākārucidāhatṛṣṇāśvāsapramohaprabalā prasaktam/ </l>
                        <l>chardistridoṣāllavaṇāmlanīlasāndroṣṇaraktaṃ vamatāṃ nṛṇāṃ
                            syāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.20.16">
                            <label>Ca.6.20.16 </label>
                            viṭsvedamūtrāmbuvahāni vāyuḥ srotāṃsi saṃrudhya yadordhvameti/ </l>
                        <l>utsannadoṣasya samācitaṃ taṃ doṣaṃ samuddhūya narasya koṣṭhāt//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.20.17">
                            <label>Ca.6.20.17 </label>
                            viṇmūtrayostat samavarṇagandhaṃ tṛṭśvāsahikkārtiyutaṃ
                            prasaktam/ </l>
                        <l>pracchardayedduṣṭamihātivegāttayā 'arditaścāśu vināśameti//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.20.18">
                            <label>Ca.6.20.18 </label>
                            dviṣṭapratīpāśucipūtyamedhyabībhatsagandhāśanadarśanaiśca/ </l>
                        <l>yacchardayettaptamanā manoghnairdviṣṭārthasaṃyogabhavā matā
                            sā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.20.19">
                            <label>Ca.6.20.19 </label>
                            kṣīṇasya yā chardiratipravṛddhā sopadravā śoṇitapūyayuktā/ </l>
                        <l>sacandridāṃ tāṃ pravadantyasādhyāṃ sādhyāṃ cikitsedanupadravāṃ
                            ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.20.20">
                            <label>Ca.6.20.20 </label>
                            āmāśayotkleśabhavā hi sarvāśchardyo matā laṅghanameva tasmāt/ </l>
                        <l>prākkārayenmārutajāṃ vimucya saṃśodhanaṃ vā kaphapittahāri//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.20.21">
                            <label>Ca.6.20.21 </label>
                            cūrṇāni ligyānmadhunā 'abhayānāṃ hṛdyāni vā yāni virecanāni/ </l>
                        <l>madyaiḥ payobhiśca yutāni yuktyā nayantyadho
                            doṣamudīrṇamūrdhvam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.20.22">
                            <label>Ca.6.20.22 </label>
                            vallīphalādyairvamanaṃ pibedvā yo durbalastaṃ
                            śamanaiścikitset/ </l>
                        <l>rasairmanojñairlaghubhirviśuṣkairbhakṣyaiḥ
                            sabhojyairvividhaiśca pānaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.20.23">
                            <label>Ca.6.20.23 </label>
                            susaṃskṛtāstittiribarhilāvarasā vyapohantyanilapravṛttām/ </l>
                        <l>chardiṃ tathā kolakulatthadhānyabilvādimūlāmlayavaiśca yūṣaḥ//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.20.24">
                            <label>Ca.6.20.24 </label>
                            &amp;vātātmikāyāṃ hṛdayadravārto naraḥ pibet
                            saindhavavadghṛtaṃ tu/ </l>
                        <l>siddhaṃ tathā dhānyakanāgarābhyāṃ dadhnā ca toyena ca
                            dāḍimasya// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.20.25">
                            <label>Ca.6.20.25 </label>
                            vyoṣeṇa yuktāṃ lavaṇaistribhiśca ghṛtasya mātrāmathavā
                            vidadhyāt/ </l>
                        <l>snigdhāni gṛdyāni ca bhojanāni rasaiḥ
                            sayūṣairdadhidāḍimāmlaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.20.26">
                            <label>Ca.6.20.26 </label>
                            pittātmikāyāmanulomanārthaṃ drākṣāvidārīkṣurasaistrivṛt syāt/ </l>
                        <l>kaphāśayasthaṃ tvatimātravṛddhaṃ pittaṃ haret
                            svādubhirūrdhvameva// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.20.27">
                            <label>Ca.6.20.27 </label>
                            śuddhāya kāle madhuśarkarābhyāṃ lājaiśca manthaṃ yadi vā 'api
                            peyām/ </l>
                        <l>pradāpayenmudgarasena vā 'api śālyodanaṃ jāṅgalajai rasairvā//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.20.28">
                            <label>Ca.6.20.28 </label>
                            sitopalāmākṣikapippalībhiḥ kulmāṣalājāyavasaktugṛñjān/ </l>
                        <l>kharjūramāṃsānyatha nārikelaṃ drākṣāmatho vā badarāṇi lihyāt//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.20.29">
                            <label>Ca.6.20.29 </label>
                            srotojalājotpalakolamajjacūrṇāni lihyānmadhumā 'abhayāṃ ca/ </l>
                        <l>kolāsthimajjāñjanamakṣikāviḍlājāsitāmāgadhikākaṇān vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.20.30">
                            <label>Ca.6.20.30 </label>
                            drākṣārasaṃ vā 'api pibet suśītaṃ mṛdbhṛṣṭaloṣṭaprabhavaṃ
                            jalaṃ vā/ </l>
                        <l>jambvāmrayoḥ pallavajaṃ kaṣāyaṃ pibet suśītaṃ madhusaṃyutaṃ
                            vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.20.31">
                            <label>Ca.6.20.31 </label>
                            niśi sthitaṃ vāri samudgakṛṣṇaṃ sośīradhānyaṃ caṇakodakaṃ vā/ </l>
                        <l>gavedhukāmūlajalaṃ guḍūcyā jalaṃ pibedikṣurasaṃ payo vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.20.32">
                            <label>Ca.6.20.32 </label>
                            sevayaṃ pibet kāñcanagairikaṃ vā sabālakaṃ taṇḍuladhāvanena/ </l>
                        <l>dhātrīrasenottamacandanaṃ vā tṛṣṇāvamighnāni samākṣikāṇi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.20.33">
                            <label>Ca.6.20.33 </label>
                            kalkaṃ tathā candanacavyamāṃsīdrākṣottamābālakagairikāṇām/ </l>
                        <l>śītāmbunā gairikaśālicūrṇaṃ mūrvāṃ tathā taṇḍuladhāvanana//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.20.34">
                            <label>Ca.6.20.34 </label>
                            kaphātmikāyāṃ vamanaṃ praśastaṃ sapippalīsarṣapanimbatoyaiḥ/ </l>
                        <l>piṇḍītakaiḥ saindhavasaṃprayuktairvamyāṃ
                            kaphāmāśayaśodhanārtham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.20.35">
                            <label>Ca.6.20.35 </label>
                            godhūmaśālīn sayavān purāṇān yūṣaiḥ paṭolāmṛtacitrakāṇām/ </l>
                        <l>vyoṣasya nimbasya ca takrasiddhairyūṣaiḥ phalāmlaiḥ
                            kaṭubhistathā 'adyāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.20.36">
                            <label>Ca.6.20.36 </label>
                            rasāṃśca śūlyāni ca jāṅgalānāṃ māṃsāni
                            jīrṇānmadhusīdhvariṣṭān/ </l>
                        <l>rāgāṃstathā ṣāḍavapānakāni drākṣākapitthaiḥ phalapūrakaiśca//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.20.37">
                            <label>Ca.6.20.37 </label>
                            mudgānmasūrāṃścaṇakān kalāyān bhṛṣṭān yutānnāgaramākṣikābhyām/ </l>
                        <l>lihyāttathaiva triphalāviḍaṅgacūrṇaṃ &amp;viḍaṅgaplavayoratho
                            vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.20.38">
                            <label>Ca.6.20.38 </label>
                            sajāmbavaṃ vā &amp;badarāmlacūrṇaṃ mustāyutāṃ karkaṭakasya
                            śṛṅgīm/ </l>
                        <l>durālabhāṃ vā madhusaṃprayuktāṃ lihyāt
                            kaphacchardivinigrahārtham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.20.39">
                            <label>Ca.6.20.39 </label>
                            manaḥśilāyāḥ phalapūrakasya rasaiḥ kapitthasya ca pippalīnām/ </l>
                        <l>kṣaudreṇa cūrṇaṃ maricaiśca yuktaṃ
                            lihañjayecchardimudīrṇavegām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.20.40">
                            <label>Ca.6.20.40 </label>
                            yaiṣā pṛthaktvena mayā kriyoktā tāṃ sannipāte 'api
                            &amp;samasya buddhyā/ </l>
                        <l>doṣarturogāgnibalānyavekṣya prayojayecchāstravidapramattaḥ//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.20.41">
                            <label>Ca.6.20.41 </label>
                            manobhighāte tu manonukūlā vācaḥ samāśvāsanaharṣaṇāni/ </l>
                        <l>lokaprasiddhāḥ śrutayo vayasyāḥ śṛṅgārikāścaiva hitā vihārāḥ//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.20.42">
                            <label>Ca.6.20.42 </label>
                            gandhā vicitrā manaso 'anukūlā mṛtpuṣpaśuktāmlaphalādikānām/ </l>
                        <l>śākāni bhojyānyatha pānakāni susaṃskṛtāḥ ṣāḍavarāgalehāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.20.43">
                            <label>Ca.6.20.43 </label>
                            yūṣā rasāḥ kāmbalikā khaḍāśca māṃsāni dhānā vividhāśca
                            bhakṣyāḥ/ </l>
                        <l>phalāni mūlāni ca gandhavarṇarasairupetāni vamiṃ jayanti// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.20.44">
                            <label>Ca.6.20.44 </label>
                            gandhaṃ rasaṃ sparśamathāpi śabdaṃ rūpaṃ ca yadyat
                            priyamapyasātmyam/ </l>
                        <l>tadeva dadyāt praśamāya tasyāstajjo hi rogaḥ sukha eva jetum//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.20.45">
                            <label>Ca.6.20.45 </label>
                            chardyutthitānāṃ ca cikitsitāt svāccikitsitaṃ
                            kāryamupadravāṇām/ </l>
                        <l>atipravṛttāsu virecanasya karmātiyoge vihitaṃ vidheyam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.20.46">
                            <label>Ca.6.20.46 </label>
                            vamiprasaṅgāt pavano 'apyavaśyaṃ dhātukṣayādvṛddhimupaiti
                            tasmāt/ </l>
                        <l>cirapravṛttāsvanilāpahāni kāryāṇyupastambhavabṛṃhaṇāni// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.20.47">
                            <label>Ca.6.20.47 </label>
                            sarpirguḍāḥ kṣīravidhirghṛtāni kalyāṇakatryūṣaṇajīvanāni/ </l>
                        <l>vṛṣyāstathā māṃsarasāḥ salehāściraprasaktāṃ ca vamiṃ jayanti//
                        </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.6.20.48">
                        <label>Ca.6.20.48 </label>
                        tatra ślokaḥ---</p>
                    <lg>
                        <l>hetuṃ saṃkhyāṃ lakṣaṇamupadravān sādhyatāṃ na yogāṃśca/ </l>
                        <l>chardīnāṃ praśamārthaṃ prāha cikitsitaṃ munivaryaḥ// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte 'aprāpte
                        dṛḍhabalasaṃpūrite cikitsāsthāne chardicikitsitaṃ nāma viṃśo
                        'adhyāyaḥ//20//</trailer>

                </div>
                <div n="21" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>ekaviṃśo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.6.21.1">
                        <label>Ca.6.21.1 </label>
                        athāto visarpacikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.6.21.2">
                        <label>Ca.6.21.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.3">
                            <label>Ca.6.21.3 </label>
                            kailāse kinnarākīrṇe bahuprasravaṇauṣadhe/ </l>
                        <l>pādapairvividhaiḥ snigdhairnityaṃ kusumasaṃpadā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.4">
                            <label>Ca.6.21.4 </label>
                            vamadbhirmadhurān gandhān sarvataḥ svabhyalaṅkṛte/ </l>
                        <l>viharantaṃ jitātmānamātreyamṛṣivanditam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.5">
                            <label>Ca.6.21.5 </label>
                            maharṣibhiḥ parivṛtaṃ sarvabhūtahite rasam/ </l>
                        <l>agniveśo guruṃ kāle vinayādidamuktavān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.6">
                            <label>Ca.6.21.6 </label>
                            bhagavan! dāruṇaṃ rogamāśīviṣaviṣopamam/ </l>
                        <l>visarpantaṃ śarīreṣu dehināmupalaksaye// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.7">
                            <label>Ca.6.21.7 </label>
                            sahasaiva narāstena parītāḥ śīghrakāriṇā/ </l>
                        <l>vinaśyantyanupakrāntāstatra naḥ saṃśayo mahān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.8">
                            <label>Ca.6.21.8 </label>
                            sa nāmnā kena vijñeyaḥ saṃjñitaḥ kena hetunā/ </l>
                        <l>katibhedaḥ kiyaddhātuḥ kiṃnidānaḥ kimāśrayaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.9">
                            <label>Ca.6.21.9 </label>
                            sukhasādhyaḥ kṛcchrasādhyo jñeyo yaścānupakramaḥ/ </l>
                        <l>kathaṃ kairlakṣaṇaiḥ kiṃ ca bhagavan! tasya bheṣajam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.10">
                            <label>Ca.6.21.10 </label>
                            tadagniveśasya vacaḥ śrutvā++ātreyaḥ punarvasuḥ/ </l>
                        <l>yathāvadakhilaṃ sarvaṃ provāca munisattamaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.11">
                            <label>Ca.6.21.11 </label>
                            vividhaṃ sarpati yato visarpastena sa smṛtaḥ/ </l>
                        <l>parisarpo 'athavā nāmnā sarvataḥ parisarpaṇāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.12">
                            <label>Ca.6.21.12 </label>
                            sa ca saptavidho doṣairvijñeyaḥ saptadhātukaḥ/ </l>
                        <l>pṛthak trayastribhiścaiko visarpo dvandvajāstrayaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.13">
                            <label>Ca.6.21.13 </label>
                            vātikaḥ paittikaścaiva kaphajaḥ sānnipātikaḥ/ </l>
                        <l>catvāra ete visarpā vakṣyante dvandvajāstrayaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.14">
                            <label>Ca.6.21.14 </label>
                            āgneyo vātapittābhyāṃ granthyākhyaḥ kaphavātajaḥ/ </l>
                        <l>yastu kardamako ghoraḥ sa pittakaphasaṃbhavaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.15">
                            <label>Ca.6.21.15 </label>
                            raktaṃ lasīkā tvaṅnāṃsaṃ dūṣyaṃ doṣāstrayo malāḥ/ </l>
                        <l>visarpāṇāṃ samutpattau vijñeyāḥ sapta dhātavaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.16">
                            <label>Ca.6.21.16 </label>
                            lavaṇāmlakaṭūṣṇānāṃ rasānāmatisevanāt/ </l>
                        <l>dadhyamlamastuśuktānāṃ surāsauvīrakasya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.17">
                            <label>Ca.6.21.17 </label>
                            vyāpannabahumadyoṣṇarāgaṣāḍavasevanāt/ </l>
                        <l>śākānāṃ haritānāṃ ca sevanācca vidāhinām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.18">
                            <label>Ca.6.21.18 </label>
                            kūrcikānāṃ kilāṭānāṃ sevanānmandakasya ca/ </l>
                        <l>dadhnaḥ śāṇḍākipūrvāṇāmāsutānāṃ ca sevanāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.19">
                            <label>Ca.6.21.19 </label>
                            tilamāṣakulatthānāṃ tailānāṃ paiṣṭikasya ca/ </l>
                        <l>grāmyānūpaudakānāṃ ca māṃsānāṃ laśunasya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.20">
                            <label>Ca.6.21.20 </label>
                            praklinnānāmasātmyānāṃ viruddhānāṃ ca sevanāt/ </l>
                        <l>atyādānāddivāsvapnādajīrṇādhyaśanāt kṣatāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.21">
                            <label>Ca.6.21.21 </label>
                            &amp;kṣatabandhaprapatanāddharmakarmātisevanāt/ </l>
                        <l>viṣavātāgnidoṣācca visarpāṇāṃ samudbhavaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.22">
                            <label>Ca.6.21.22 </label>
                            etairnidānairvyāmiśraiḥ kupitā mārutādayaḥ/ </l>
                        <l>dūṣyān saṃdūṣya raktādīn visarpantyahitāśinām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.23">
                            <label>Ca.6.21.23 </label>
                            bahiḥśritaḥ śritaścāntastathā cobhayasaṃśritaḥ/ </l>
                        <l>visarpo balameteṣāṃ jñeyaṃ guru yathottaram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.24">
                            <label>Ca.6.21.24 </label>
                            bahirmārgāśritaṃ sādhyamasādhyamubhayāśritam/ </l>
                        <l>visarpaṃ dāruṇaṃ vidyāt sukṛcchraṃ tvantarāśrayam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.25">
                            <label>Ca.6.21.25 </label>
                            antaḥprakupitā doṣā visarpantyantarāśraye/ </l>
                        <l>bahirbahiḥprakupitāḥ sarvatrobhayasaṃśritāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.26">
                            <label>Ca.6.21.26 </label>
                            marmopaghātāt saṃmohādayanānāṃ vighaṭṭanāt/ </l>
                        <l>tūṣṇātiyogādvegānāṃ viṣamāṇāṃ pravartanāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.27">
                            <label>Ca.6.21.27 </label>
                            vidyādvisarpamantarjamāśu cāgnibalakṣayāt/ </l>
                        <l>ato viparyayādbāhyamanyairvidyāt svalakṣaṇaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.28">
                            <label>Ca.6.21.28 </label>
                            yasya sarvāṇi liṅgāni balavadyasya kāraṇam/ </l>
                        <l>yasya copadravāḥ kaṣṭā marmago yaśca hanti saḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.29">
                            <label>Ca.6.21.29 </label>
                            rūkṣoṣṇaiḥ kevalo vāyuḥ pūraṇairvā samāvṛtaḥ/ </l>
                        <l>praduṣṭo dūṣayan dūṣyān visarpati yathābalam// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.6.21.30">
                        <label>Ca.6.21.30 </label>
                        tasya rūpāṇi ---
                        bhramadavathupipāsānistodaśūlāṅgamardodveṣṭanakampajvaratamakakāsāsthisaṃdhibhedaviśleṣaṇavepanārocakāvipākāścakṣuṣorākulatvamasrāgamanaṃ
                        pipīlikāsaṃcāra iva cāṅgeṣu, yasmiṃścāvakāśe visarpo
                        &amp;visarpati so 'avakāśaḥ śyāvāruṇābhāsaḥ śvayathumān
                        nistodabhedaśūlāyāmasaṃkocaharṣasphuraṇairatimātraṃ prapīḍyate,
                        anupakrāntaścopacīyate śīghrabhedaiḥ sphoṭakaistanubhiraruṇābhaiḥ
                        śyāvairvā tanuviśadāruṇālpāsrāvaiḥ, vibaddhavātamūtrapurīṣaśca
                        bhavati, nidānoktāni cāsya nopaśerate viparītāni copaśerata iti
                        vātavisarpaḥ// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.31">
                            <label>Ca.6.21.31 </label>
                            pittamuṣṇopacāreṇa vidāhyamlāśanaiścitam/ </l>
                        <l>dūṣyān saṃdūṣya &amp;dhamanīḥ pūrayan vai visarpati// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.6.21.32">
                        <label>Ca.6.21.32 </label>
                        tasya rūpāṇi---jvarastṛṣṇā mūrcchā mohaśchardirarocako 'aṅgabhedaḥ
                        svedo 'atimātramantardāhaḥ pralāpaḥ śiroruk
                        cakṣuṣorākulatvamasvapnamaratirbhramaḥ śītavātavāritarṣo
                        'atimātraṃ haritahāridranetramūtravarcastvaṃ
                        haritahāridrarūpadarśanaṃ ca, yasmiṃścāvakāśe visarpo 'anusarpati
                        so 'avakāśastāmraharitahāridranīlakṛṣṇaraktānāṃ varṇānāmanyatamaṃ
                        puṣyati, sotsedhaiścātimātraṃ dāhasaṃbhedanaparītaiḥ
                        sphoṭakairupacīyate tulyavarṇāsrāvaiścirapākaiśca, nidānoktāni
                        cāsya nopaśerate viparītāni copaśerati iti pittavisarpaḥ// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.33">
                            <label>Ca.6.21.33 </label>
                            svādvamlalavaṇasnigdhagurvannasvapnasaṃcitaḥ/ </l>
                        <l>kaphaḥ saṃdūṣayan dūṣyān kṛcchramaṅge visarpati// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.6.21.34">
                        <label>Ca.6.21.34 </label>
                        tasya rūpāṇi---śītakaḥ śītajvaro gauravaṃ nidrā tandrā 'arocako
                        madhurāsyatvamāsyopalepo niṣṭhīvikā chardirālasyaṃ
                        staimityamagnināśo daurbalyaṃ ca, yasmiṃścāvakāśe visarpo
                        'anusarpati so 'avakāśaḥ śvayathumān pāṇḍurnātiraktaḥ
                        snehasuptistambhagauravairanvito 'alpavedanaḥ
                        kṛcchrapākaiścirakāribhirbahulatvagupalepaiḥ sphoṭaiḥ
                        śvetapāṇḍubhiranubadhyate, prabhinnastu śvetaṃ picchilaṃ
                        tantumadghanamanubaddhaṃ snigdhamāsrāvaṃ sravati, ūrdhvaṃ ca
                        gurubhiḥ sthirairjālāvatataiḥ
                        snigdhairbahulatvagupalepairvraṇairanubadhyate 'anuṣaṅgī ca
                        bhavati, śvetanakhanayanavadanatvaṅmūtravarcastvaṃ, nidānoktāni
                        cāsya nopaśerate viparītāni copaśerata iti śleṣmavisarpaḥ// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.35">
                            <label>Ca.6.21.35 </label>
                            vātapittaṃ prakupitamatimātraṃ svahetubhiḥ/ </l>
                        <l>parasparaṃ labdhabalaṃ dahadgātraṃ visarpati// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.6.21.36">
                        <label>Ca.6.21.36 </label>
                        tadupatāpādāturaḥ sarvaśarīramaṅgārairivākīryamāṇaṃ manyate,
                        chardyatīsāramūrcchādāhamohajvaratamakārocakāsthisaṃdhibhedatṛṣṇāvipākāṅgabhedādibhiścābhibhūyate,
                        yaṃ yaṃ cāvakāśaṃ visarpo 'anusarpati so 'avakāśaḥ
                        śāntāṅgāraprakāśo 'atirakto vā bhavati, agnidagdhaprakāraiśca
                        sphoṭairupacīyate, sa śīghragatvādāśveva marmānusārī bhavati,
                        marmaṇi copatapte pavano 'atibalo bhinattyaṅgānyatimātraṃ
                        pramohayati saṃjñāṃ, hikkāśvāsau janayati, nāśayati nidrāṃ, sa
                        naṣṭanidraḥ pramūḍhasaṃjño vyathitacetā na kvacana
                        sukhamupalabhate, aratiparītaḥ sthānādāsanācchayyāṃ
                        krāntumicchati, kliṣṭabhūyiṣṭaścāśu nidrāṃ bhajati, durbalo
                        duḥkhaprabodhaśca bhavati;
                        tamevaṃvidhamagnivisarpaparītamacikitsyaṃ vidyāt// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.37">
                            <label>Ca.6.21.37 </label>
                            kaphapittaṃ prakupittaṃ balavat svena hetunā/ </l>
                        <l>visarpatyekadeśe tu prakledayati dehinam// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.6.21.38">
                        <label>Ca.6.21.38 </label>
                        tadvikārāḥ---śītajvaraḥ śirogurutvaṃ dāhaḥ staimityamaṅgāvasadanaṃ
                        nidrā tandrā moho 'annadveṣaḥ pralāpo 'agnināśo
                        daurbalyamasthibhedo mūrcchā pipāsā srotasāṃ pralepo
                        jāḍyamindriyāṇāṃ prāyopaveśanamaṅgavikṣepo 'aṅgamardo
                        'aratirautsukyaṃ copajāyate, prāyaścāmāśaye visarpatyalasaka
                        ekadeśagrāhī ca, yasmiṃścāvakāśe visarpo visarpati so 'avakāśo
                        raktapītapāṇḍupiḍakāvakīrṇa iva mecakābhaḥ kālo malinaḥ snidho
                        bahūṣmā guruḥ stimitavedanaḥ śvayathumān gambhīrapāko nirāsrāvaḥ
                        śīghrakledaḥ svinnaklinnapūtimāṃsatvak keameṇālparuk parāmṛṣṭo
                        'avadīryate kardama ivāvapīḍito 'antaraṃ
                        prayacchatyupaklinnapūtimāṃsatyāgī sirāsnāyusaṃdarśī kuṇapagandhī
                        ca bhavati saṃjñāsmṛtihantā ca; taṃ
                        kardamavisarpaparītamacikitsyaṃ vidyāt// </p>
                    <p xml:id="Ca.6.21.39">
                        <label>Ca.6.21.39 </label>
                        sthiragurukaṭhinamadhuraśītasnigdhānnapānābhiṣyandisevināmavyāyāmādisevināmapratikarmaśīlānāṃ
                        śleṣmā vāyuśca prakopamāpadyate, tāvubhau duṣṭapravṛddhāvatibalau
                        pradūṣya dūṣyān visarpāya kalpete; tatra vāyuḥ śleṣmaṇā
                        vibaddhamārgastameva śleṣmāṇamanekadhā bhindan krameṇa
                        granthimālāṃ kṛcchrapākasādhyāṃ kaphāśaye saṃjanayati,
                        utsannaraktasya vā pradūṣya raktaṃ sirāsnāyumāṃsatvagāśritaṃ
                        granthīnāṃ mālāṃ kurute tīvrarujānāṃ sthūlānāmaṇūnāṃ vā
                        dīrghavṛttaraktānāṃ,
                        tadupatāpājjvarātisārakāsahikkāśvāsaśoṣapramohavaivarṇyārocakāvipākaprasekacchardirmūrcchaṅgabhaṅganidrāratisadanādyāḥ
                        prādurbhavantyupadravāḥ; sa etairupadrutaḥ sarvakarmaṇāṃ
                        viṣayamatipatito vivarjanīyo bhavatīti granthivisarpaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.6.21.40">
                        <label>Ca.6.21.40 </label>
                        upadravastu khalu rogottarakālajo rogāśrayo roga eva sthūlo
                        'aṇurvā, rogāt paścājjāyata ityupadravasaṃjñaḥ/ </p>
                    <p>tatra pradhāno vyādhiḥ, &amp;vyādherguṇabhūta upadravaḥ, tasya
                        prāyaḥ pradhānapraśame praśamo bhavati/ </p>
                    <p>sa tu pīḍākarataro bhavati paścādutpadyamāno
                        vyādhiparikliṣṭaśarīratvāt; tasmādupadravaṃ tvaramāṇo
                        'abhibādheta// </p>
                    <p xml:id="Ca.6.21.41">
                        <label>Ca.6.21.41 </label>
                        sarvāyatanasamutthaṃ sarvaliṅgavyāpinaṃ
                        sarvadhātvanusāriṇamāśukāriṇaṃ mahātyayikamiti
                        sannipātavisarpamacikitsyaṃ vidyāt// </p>
                    <p xml:id="Ca.6.21.42">
                        <label>Ca.6.21.42 </label>
                        tatra vātapittaśleṣmanimittā visarpāstrayaḥ sādhyābhavanti;
                        agnikardamākhyau punaranupasṛṣṭe marmaṇi anupagate vā
                        sirāsnāyumāṃsaklede sādhāraṇakriyābhirubhāavevābhyasyamānau
                        praśāntimāpadyeyātām, anādaropakrāntaḥ punastayoranyataro
                        hanyāddehamāśvevāśīviṣavat; tathā
                        granthivisarpamajātopadravamārabheta cikitsitum, upadravopadrutaṃ
                        tvenaṃ pariharet; sannipātajaṃ tu
                        sarvadhātvanusāritvādāśukāritvādviruddhopakramatvāccāsādhyaṃ
                        vidyāt// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.43">
                            <label>Ca.6.21.43 </label>
                            tatra sādhyānāṃ sādhanamanuvyākhyāsyāmaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.44">
                            <label>Ca.6.21.44 </label>
                            laṅghanollekhane śaste tiktakānāṃ ca sevanam/ </l>
                        <l>kaphasthānagate sāme rūkṣaśītaiḥ pralepayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.45">
                            <label>Ca.6.21.45 </label>
                            pittasthānagate 'apyetat sāme kuryācchikitsitam/ </l>
                        <l>śoṇitasyāvasekaṃ ca virekaṃ ca viśeṣataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.46">
                            <label>Ca.6.21.46 </label>
                            mārutāśayasaṃbhūte+pyāditaḥ syādvirūkṣaṇam/ </l>
                        <l>raktapittānvaye 'apyādau snehanaṃ na hitaṃ matam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.47">
                            <label>Ca.6.21.47 </label>
                            vātolbaṇe tiktaghṛtaṃ paittike ca praśasyate/ </l>
                        <l>laghudoṣe, mahādoṣe paittike syādvirecanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.48">
                            <label>Ca.6.21.48 </label>
                            na ghṛtaṃ bahudoṣāya deyaṃ &amp;yanna virecayet/ </l>
                        <l>tena doṣo hyupaṣṭabdhastvaṅmāṃsarudhiraṃ pacet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.49">
                            <label>Ca.6.21.49 </label>
                            tasmādvirekamevādau śastaṃ vidyādvisarpiṇaḥ/ </l>
                        <l>rudhirasyāvasekaṃ ca taddhyasyāśrayasaṃjñitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.50">
                            <label>Ca.6.21.50 </label>
                            iti vīsarpanut proktaṃ samāsena cikitsitam/ </l>
                        <l>etadeva punaḥ sarvaṃ vyāsataḥ saṃpravakṣyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.51">
                            <label>Ca.6.21.51 </label>
                            madanaṃ madhukaṃ nimbaṃ vatsakasya phalāni ca/ </l>
                        <l>vamanaṃ saṃpradātavyaṃ visarpe kaphapittaje// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.52">
                            <label>Ca.6.21.52 </label>
                            paṭolapicumardābhyāṃ pippalyā madanena ca/ </l>
                        <l>visarpe vamanaṃ śastaṃ tathā cendrayavaiḥ saha// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.53">
                            <label>Ca.6.21.53 </label>
                            yāṃśca yogān pravakṣyāmi kalpeṣu kaphapittinām/ </l>
                        <l>visarpiṇāṃ prayojyāste doṣanirharaṇāḥ śivāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.54">
                            <label>Ca.6.21.54 </label>
                            mustanimbapaṭolānāṃ candanotpalayorapi/ </l>
                        <l>sārivāmalakośīramustānāṃ vā vicakṣaṇaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.55">
                            <label>Ca.6.21.55 </label>
                            kaṣāyān pāyayedvaidyaḥ siddhān vīsarpanāśanān/ </l>
                        <l>kirātatiktakaṃ lodhraṃ candanaṃ sadurālabham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.56">
                            <label>Ca.6.21.56 </label>
                            nāgaraṃ padmakiñjalkamutpalaṃ sabibhītakam/ </l>
                        <l>madhukaṃ nāgapuṣpaṃ ca dadyādvīsarpaśāntaye// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.57">
                            <label>Ca.6.21.57 </label>
                            prapauṇḍarīkaṃ madhukaṃ padmakiñjalkamutpalam/ </l>
                        <l>nāgapuṣpaṃ ca lodhraṃ ca tenaiva vidhinā pibet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.58">
                            <label>Ca.6.21.58 </label>
                            drākṣāṃ parpaṭakaṃ śuṇṭhīṃ guḍūcīṃ dhanvayāsakam/ </l>
                        <l>niśāparyuṣitaṃ dadyāttṛṣṇāvīsarpaśāntaye// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.59">
                            <label>Ca.6.21.59 </label>
                            paṭolaṃ picumardaṃ ca dārvīṃ kaṭukarohiṇīm/ </l>
                        <l>yaṣṭyāhvāṃ trāyamāṇāṃ ca dadyādvīsarpaśāntaye// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.60">
                            <label>Ca.6.21.60 </label>
                            paṭolādikaṣāyaṃ vā pibettriphalayā saha/ </l>
                        <l>masūravidalairyuktaṃ ghṛtamiśraṃ pradāpayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.61">
                            <label>Ca.6.21.61 </label>
                            paṭolapatramudgānāṃ rasamāmalakasya ca/ </l>
                        <l>pāyayeta ghṛtonmiśraṃ naraṃ vīsarpapīḍitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.62">
                            <label>Ca.6.21.62 </label>
                            yacca sarpirmahātiktaṃ pittakuṣṭhanibarhaṇam/ </l>
                        <l>nirdiṣṭaṃ tadapi prājño dadyādvīsarpaśāntaye// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.63">
                            <label>Ca.6.21.63 </label>
                            trāyamāṇāghṛtaṃ siddhaṃ gaulmike yadudāhṛtam/ </l>
                        <l>visarpāṇāṃ praśāntyarthaṃ dadyāttadapi buddhimān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.64">
                            <label>Ca.6.21.64 </label>
                            trivṛccūrṇaṃ samāloḍya sārpiṣā payasā 'api vā/ </l>
                        <l>gharmāmbunā vā saṃyojya mṛdvīkānāṃ rasena vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.65">
                            <label>Ca.6.21.65 </label>
                            virekārthaṃ prayoktavyaṃ siddhaṃ vīsarpanāśanam/ </l>
                        <l>trāyamāṇāśṛtaṃ vā 'api payo dadyādvirecanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.66">
                            <label>Ca.6.21.66 </label>
                            triphalārasasaṃyuktaṃ sarpirstrivṛtayā saha/ </l>
                        <l>prayoktavyaṃ virekārthaṃ visarpajvaranāśanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.67">
                            <label>Ca.6.21.67 </label>
                            rasamāmalakānāṃ vā ghṛtamiśraṃ pradāpayet/ </l>
                        <l>sa eva gurukoṣṭhāya trivṛccūrṇayuto hitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.68">
                            <label>Ca.6.21.68 </label>
                            doṣe koṣṭhagate bhūya etat kuryāccikitsitam/ </l>
                        <l>śākhyāduṣṭe tu rudhire raktamevādito haret// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.69">
                            <label>Ca.6.21.69 </label>
                            bhiṣagvātānvitaṃ raktaṃ viṣāṇena vinirharet/ </l>
                        <l>pittānvitaṃ jalaukobhiḥ, kaphānvitamalābudhiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.70">
                            <label>Ca.6.21.70 </label>
                            yathāsannaṃ vikārasya vyadhayedāśu vā sirām/ </l>
                        <l>tvaṅmāṃsasnāyusaṃkledo raktakledāddhi jāyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.71">
                            <label>Ca.6.21.71 </label>
                            &amp;antaḥśarīre saṃśuddhe doṣe tvaṅmāṃsaṃśrite/ </l>
                        <l>ādito vā 'alpadoṣāṇāṃ kriyā bāhyā pravakṣyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.72">
                            <label>Ca.6.21.72 </label>
                            udumbaratvaṅmadhukaṃ padmakiñjalkamutpalam/ </l>
                        <l>nāgapuṣpaṃ priyaṅguśca pradehaḥ saghṛto hitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.73">
                            <label>Ca.6.21.73 </label>
                            nyagrodhapādāstaruṇāḥ kadalīgarbhasaṃyutāḥ/ </l>
                        <l>bisagranthiśca lepaḥ syācchatadhautaghṛtāplutaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.74">
                            <label>Ca.6.21.74 </label>
                            kālīyaṃ madhukaṃ hema vanyaṃ candanapadmakau/ </l>
                        <l>elā mṛṇālaṃ phalinī pralepaḥ syādghṛtāplutaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.75">
                            <label>Ca.6.21.75 </label>
                            śādvalaṃ ca mṛṇālaṃ ca śaṅkhaṃ candanamutpalam/ </l>
                        <l>vetasasya ca mūlāni pradehaḥ syāt sataṇḍulaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.76">
                            <label>Ca.6.21.76 </label>
                            sārivā padmakiñjalkamuśīraṃ nīlamutpalam/ </l>
                        <l>mañjiṣṭhā candanaṃ lodhramabhayā ca pralepanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.77">
                            <label>Ca.6.21.77 </label>
                            naladaṃ ca hareṇuśca lodhraṃ &amp;madhukapadmakau/ </l>
                        <l>dūrvā sarjarasaścaiva saghṛtaṃ syāt pralepanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.78">
                            <label>Ca.6.21.78 </label>
                            yāvakāḥ saktavaścaiva sarpiṣā saha yojitāḥ/ </l>
                        <l>pradeho madhukaṃ vīrā saghṛtā yavasaktavaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.79">
                            <label>Ca.6.21.79 </label>
                            balāmutpalaśālūkaṃ vīrāmagurucandanam/ </l>
                        <l>kuryādālepanaṃ vaidyo mṛṇālaṃ ca bisānvitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.80">
                            <label>Ca.6.21.80 </label>
                            yavacūrṇaṃ samadhukaṃ saghṛtaṃ ca pralepanam/ </l>
                        <l>hareṇavo masūrāśca sagudgāḥ śvetaśālayaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.81">
                            <label>Ca.6.21.81 </label>
                            pṛthak pṛthak pradehāḥ syuḥ sarve vā sarpiṣā saha/ </l>
                        <l>padminīkardamaḥ śīto mauktikaṃ piṣṭameva vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.82">
                            <label>Ca.6.21.82 </label>
                            śaṅkhaḥ pravālaḥ śuktirvā gairikaṃ vā ghṛtāplutam/ </l>
                        <l>&amp;(pṛhtagete pradehāśca hitā jñeyā visarpiṇām/)
                            prapauṇḍarīkaṃ madhukaṃ balā śālūkamutpalam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.83">
                            <label>Ca.6.21.83 </label>
                            nyagrodhapatradugdhīke saghṛtaṃ syāt pralepanam/ </l>
                        <l>bisāni ca mṛṇālaṃ ca saghṛtāśca kaśerukāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.84">
                            <label>Ca.6.21.84 </label>
                            śatāvarīvidāryośca kandau dhautaghṛtāplutau/ </l>
                        <l>śaivālaṃ nalamūlāni gojihvā vṛṣakarṇikā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.85">
                            <label>Ca.6.21.85 </label>
                            indrāṇiśākaṃ saghṛtaṃ &amp;śirīṣatvagbalāghṛtam/ </l>
                        <l>nyagrodhodumbaraplakṣavetasāśvatthapallavaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.86">
                            <label>Ca.6.21.86 </label>
                            tvakkalkairbahusarpirbhiḥ śītairālepanaṃ hitam/ </l>
                        <l>pradehāḥ sarva evaite &amp;vātapittolbaṇe śubhāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.87">
                            <label>Ca.6.21.87 </label>
                            &amp;sakaphe tu pravakṣyāmi pradehānaparān hitān/ </l>
                        <l>triphalāṃ padmakośīraṃ samaṅgāṃ karavīrakam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.88">
                            <label>Ca.6.21.88 </label>
                            nalamūlānyanantāṃ ca pradehamupakalpayet/ </l>
                        <l>khadiraṃ saptaparṇaṃ ca mustamāragvadhaṃ dhavam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.89">
                            <label>Ca.6.21.89 </label>
                            kuraṇṭakaṃ devadāru dadyādālepanaṃ bhiṣak/ </l>
                        <l>āragvadhasya patrāṇi tvacaṃ śleṣmātakasya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.90">
                            <label>Ca.6.21.90 </label>
                            indrāṇiśākaṃ kākāhvāṃ śirīṣakusumāni ca/ </l>
                        <l>śauvālaṃ nalamūlāni vīrāṃ gandhapriyaṅgukām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.91">
                            <label>Ca.6.21.91 </label>
                            triphalāṃ madhukaṃ vīrāṃ śirīṣakusurmāni ca/ </l>
                        <l>prapauṇḍarīkaṃ hrīberaṃ dārvītvaṅmadhukaṃ balām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.92">
                            <label>Ca.6.21.92 </label>
                            pṛthagālepanaṃ kuryāddvandvaśaḥ sarvaśo 'api vā/ </l>
                        <l>pradehāḥ sarva evaite deyāḥ svalpaghṛtāplutāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.93">
                            <label>Ca.6.21.93 </label>
                            vātapittolbaṇe ye tu pradehāste ghṛtādhikāḥ/ </l>
                        <l>ghṛtena śatadhautena pradigyāt kevalena vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.94">
                            <label>Ca.6.21.94 </label>
                            ghṛtamaṇḍena śītena payasā madhukāmbunā/ </l>
                        <l>pañcavalkakaṣāyeṇa secayecchītalena vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.95">
                            <label>Ca.6.21.95 </label>
                            vātāsṛkpittabahulaṃ visarpaṃ bahuśo bhiṣak/ </l>
                        <l>secanāste pradehā ye ta eva ghṛtasādhanāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.96">
                            <label>Ca.6.21.96 </label>
                            te cūrṇayogā vīsarpavraṇānāmavacūrṇanāḥ/ </l>
                        <l>dūrvāsvarasasiddhaṃ ca ghṛtaṃ syādvraṇaropaṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.97">
                            <label>Ca.6.21.97 </label>
                            dārvītvaṅmadhukaṃ lodhraṃ keśaraṃ cāvacūrṇanam/ </l>
                        <l>paṭolaḥ picumardaśca triphalā madhukotpale// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.98">
                            <label>Ca.6.21.98 </label>
                            etat prakṣālanaṃ sarpirvraṇacūrṇaṃ pralepanam/ </l>
                        <l>pradehāḥ sarva evaite kartavyāḥ &amp;saṃprasādanāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.99">
                            <label>Ca.6.21.99 </label>
                            kṣaṇe kṣaṇe prayoktavyāḥ pūrvamuddhṛtya lepanam/ </l>
                        <l>adhāvanoddhṛte pūrve pradehā bahuśo 'aghanāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.100">
                            <label>Ca.6.21.100 </label>
                            deyāḥ pradehāḥ kaphaje paryādhānoddṛte ghanāḥ/ </l>
                        <l>tribhāgāṅguṣṭhamātraḥ syāt pralepaḥ kalkapeṣitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.101">
                            <label>Ca.6.21.101 </label>
                            nātisnigdho na rūkṣaśca na piṇḍo na dravaḥ samaḥ/ </l>
                        <l>na ca paryuṣitaṃ lepaṃ kadācidavacārayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.102">
                            <label>Ca.6.21.102 </label>
                            na ca tenaiva lepena punarjātu pralepayet/ </l>
                        <l>kledavīsarpaśūlāni soṣṇābhāvāt pravartayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.103">
                            <label>Ca.6.21.103 </label>
                            lepo hyupari paṭṭasya kṛtaḥ svedayati vraṇam/ </l>
                        <l>svedajāḥ piḍakāstasya kaṇḍūścaivopajāyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.104">
                            <label>Ca.6.21.104 </label>
                            uparyupari lepasya lepo yadyavacāryate/ </l>
                        <l>tāneva doṣāñjanayet paṭṭasyopari yān kṛtaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.105">
                            <label>Ca.6.21.105 </label>
                            atisnigdho 'atidravaśca lepo yadyavacāryate/ </l>
                        <l>tvaci na śliṣyate samyaṅna doṣaṃ śamayatyapi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.106">
                            <label>Ca.6.21.106 </label>
                            tanvāliptaṃ na kurvīta saṃśuṣko hyāpuṭāyate/ </l>
                        <l>na cauṣadhiraso vyādhiṃ prāpnotyapi ca śuṣyati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.107">
                            <label>Ca.6.21.107 </label>
                            tanvāliptena ye doṣāstāneva janayedbhṛśam/ </l>
                        <l>saṃśuṣkaḥ pīḍayedvyādhiṃ niḥsneho hyavacāritaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.108">
                            <label>Ca.6.21.108 </label>
                            annapānāni vakṣyāmi visarpāṇāṃ nivṛttaye/ </l>
                        <l>laṅghitebhyo hito mantho rūkṣaḥ sakṣaudraśarkaraḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.109">
                            <label>Ca.6.21.109 </label>
                            madhuraḥ kiṃcidamlo vā dāḍimāmalakānvitaḥ/ </l>
                        <l>saparūṣakamṛdvīkaḥ sakharjūraḥ śṛtāmbunā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.110">
                            <label>Ca.6.21.110 </label>
                            tarpaṇairyavaśālīnāṃ sasnehā cāvalehikā/ </l>
                        <l>jīrṇe purāṇaśālīnāṃ yūṣairbhuñjīta bhojanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.111">
                            <label>Ca.6.21.111 </label>
                            mudgānmasūrāṃśaṇakān yūṣārhtamupakalpayet/ </l>
                        <l>anamlān dāḍimāmlān vā paṭolāmalakaiḥ saha// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.112">
                            <label>Ca.6.21.112 </label>
                            jāṅgalānāṃ ca māṃsānāṃ rasāṃstasyopakalpayet/ </l>
                        <l>rūkṣān parūṣakadrākṣādāḍimāmalakānvitān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.113">
                            <label>Ca.6.21.113 </label>
                            raktāḥ śvetā mahāhvāśca śālayaḥ ṣaṣṭikaiḥ saha/ </l>
                        <l>bhojanārthe praśasyante purāṇāḥ suparisrutāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.114">
                            <label>Ca.6.21.114 </label>
                            yavagodhūmaśālīnāṃ sātmyānyeva pradāpayet/ </l>
                        <l>yeṣāṃ nātyucitaḥ śālirnarā ye ca kaphādhikāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.115">
                            <label>Ca.6.21.115 </label>
                            vidāhīnyannapānāni viruddhaṃ svapanaṃ divā/ </l>
                        <l>krodhavyāyāmasūryāgnipravātāṃśca vivarjayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.116">
                            <label>Ca.6.21.116 </label>
                            kuryāccikitsitādasmācchītaprāyāṇi paittike/ </l>
                        <l>rūkṣaprāyāṇi kaphaje snaihikānyanilātmake// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.117">
                            <label>Ca.6.21.117 </label>
                            vātapittapraśamanamagnivīsarpaṇe hitam/ </l>
                        <l>kaphapittapraśamanaṃ prāyaḥ kardamasaṃjñite// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.118">
                            <label>Ca.6.21.118 </label>
                            raktapittottaraṃ dṛṣṭvā granthivīsarpamāditaḥ/ </l>
                        <l>rūkṣaṇairlaṅghanaiḥ sekaiḥ pradehaiḥ pāñcavalkalaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.119">
                            <label>Ca.6.21.119 </label>
                            sirāmokṣairjalaukobhirvamanaiḥ savirecanaiḥ/ </l>
                        <l>&amp;ghṛtaiḥ kaṣāyatiktaiśca kālajñaḥ samupācaret// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.120">
                            <label>Ca.6.21.120 </label>
                            ūrdhvaṃ cādhaśca śuddhāya rakte cāpyavasecite/ </l>
                        <l>vātaśleṣmaharaṃ karma granthivīsarpiṇe hitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.121">
                            <label>Ca.6.21.121 </label>
                            utkārikābhiruṣṇābhirupanāhaḥ praśasyate/ </l>
                        <l>snigdhābhirveśavārairvā granthivīsarpaśūlinām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.122">
                            <label>Ca.6.21.122 </label>
                            daśamūlopasiddhena tailenoṣṇena secayet/ </l>
                        <l>kuṣṭhatailena coṣṇena pākyakṣārayutena ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.123">
                            <label>Ca.6.21.123 </label>
                            gomūtraiḥ patraniryūhairuṣṇairvā pariṣecayet/ </l>
                        <l>sukhoṣṇayā pradihyādvā piṣṭayā cāśvagandhayā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.124">
                            <label>Ca.6.21.124 </label>
                            śuṣkamūlakakalkena naktamālatvacā 'api vā/ </l>
                        <l>bibhītakatvacāṃ &amp;vā 'api kalkenoṣṇena lepayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.125">
                            <label>Ca.6.21.125 </label>
                            balāṃ nāgabalāṃ pathyāṃ bhūrjagranthiṃ bibhītakam/ </l>
                        <l>vaṃśapatrāṇyagnimanthaṃ kuryādgranthipralepanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.126">
                            <label>Ca.6.21.126 </label>
                            dantī citrakamūlatvak sudhārkapayasī guḍaḥ/ </l>
                        <l>bhallātakāsthi kāsīsaṃ lepo bhindyācchilāmapi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.127">
                            <label>Ca.6.21.127 </label>
                            bahirmārgasthitaṃ granthiṃ kiṃ punaḥ kaphasaṃbhavam/ </l>
                        <l>dīrghakālasthitaṃ granthiṃ bhindyādvā bheṣajairimaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.128">
                            <label>Ca.6.21.128 </label>
                            mūlakānāṃ kulatthānāṃ yūṣaiḥ sakṣāradāḍimaiḥ/ </l>
                        <l>godhūmānnairyavānnairvā sasīdhumadhuśarkaraiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.129">
                            <label>Ca.6.21.129 </label>
                            sakṣaudrairvāruṇīmaṇḍairmātuluṅgarasānvitaiḥ/ </l>
                        <l>triphalāyāḥ prayogaiśca pippalīkṣaudrasaṃyutaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.130">
                            <label>Ca.6.21.130 </label>
                            mustabhallātaśaktūnāṃ prayogairmākṣikasya ca/ </l>
                        <l>devadāruguḍūcyośca prayogairgirijasya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.131">
                            <label>Ca.6.21.131 </label>
                            dhūmairvirekaiḥ śirasaḥ pūrvoktairgulmabhedanaiḥ/ </l>
                        <l>ayolavaṇapāṣāṇahematāmraprapīḍanaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.132">
                            <label>Ca.6.21.132 </label>
                            ābhiḥ kriyābhiḥ siddhābhirvividhābhirbalī sthiraḥ/ </l>
                        <l>granthiḥ pāṣāṇakaṭhino yadā naivopaśāmyati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.133">
                            <label>Ca.6.21.133 </label>
                            athāsya dāhaḥ kṣāreṇa &amp;śarairhemnā 'atha vā hitaḥ/ </l>
                        <l>pākibhiḥ pācayitvā vā pāṭayitvā samuddharet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.134">
                            <label>Ca.6.21.134 </label>
                            mokṣayedbahuśaścāsya raktamutkleśamāgatam/ </l>
                        <l>&amp;punaścāpahṛte rakte vātaśleṣmajidauṣadham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.135">
                            <label>Ca.6.21.135 </label>
                            dhūmo virekaḥ śirasaḥ svedanaṃ parimardanam/ </l>
                        <l>apraśāmyati doṣe ca &amp;pācanaṃ vā praśasyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.136">
                            <label>Ca.6.21.136 </label>
                            praklinnaṃ dāhapākābhyāṃ bhiṣak śodhanaropaṇaiḥ/ </l>
                        <l>bāhyaiścābhyantaraiścaiva vraṇavat samupācaret// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.137">
                            <label>Ca.6.21.137 </label>
                            kampillakaṃ viḍaṅgāni dārvīṃ kārañjakaṃ phalam/ </l>
                        <l>piṣṭvā tailaṃ vipaktavyaṃ granthivraṇacikitsitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.138">
                            <label>Ca.6.21.138 </label>
                            dvivraṇīyopadiṣṭena karmaṇā cāpyupācaret/ </l>
                        <l>deśakālavibhāgajño vraṇān vīsarpajān budhaḥ// </l>
                        <l>iti granthivisarpacikitsā/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.21.139">
                            <label>Ca.6.21.139 </label>
                            ya eva vidhiruddiṣṭo granthīnāṃ vinivṛttaye/ </l>
                        <l>sa eva galagaṇḍānāṃ kaphajānāṃ nivṛttaye// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.140">
                            <label>Ca.6.21.140 </label>
                            galagaṇḍāstu vātotthā ye &amp;kaphānugatā nṛṇām/ </l>
                        <l>ghṛtakṣīrakaṣāyāṇāmabhyāsānna bhavanti te// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.141">
                            <label>Ca.6.21.141 </label>
                            yānīhoktāni karmāṇi visarpāṇāṃ nivṛttaye/ </l>
                        <l>ekatastāni sarvāṇi raktamokṣaṇamekataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.142">
                            <label>Ca.6.21.142 </label>
                            visarpo na hyasaṃsṛṣṭo raktapittena jāyate/ </l>
                        <l>tasmāt sādhāraṇaṃ sarvamuktametaccikitsitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.143">
                            <label>Ca.6.21.143 </label>
                            viśeṣo doṣavaiṣamyānna ca noktaḥ samāsataḥ/ </l>
                        <l>&amp;samāsavyāsanirdiṣṭāṃ kriyāṃ vidvānupācaret// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.6.21.144">
                        <label>Ca.6.21.144 </label>
                        tatra ślokāḥ--- </p>
                    <lg>
                        <l>niruktaṃ nāmabhedāśca doṣā dūṣyāṇi hetavaḥ/ </l>
                        <l>āśrayo mārgataścaiva visarpagurulāghavam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.145">
                            <label>Ca.6.21.145 </label>
                            liṅgānyupadravā ye ca yallakṣaṇa upadravaḥ/ </l>
                        <l>sādhyatvaṃ, na ca, sādhyānāṃ sādhanaṃ ca yathākramam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.21.146">
                            <label>Ca.6.21.146 </label>
                            iti piprakṣave siddhimagniveśāya dhīmate/ </l>
                        <l>punarvasuruvācedaṃ visarpāṇāṃ cikitsitam// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte cikitsāsthāne
                        visarpacikitsitaṃ nāmaikaviṃśo 'adhyāyaḥ//21//</trailer>
                </div>
                <div n="22" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>dvāviṃśo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.6.22.1">
                        <label>Ca.6.22.1 </label>
                        athātastṛṣṇācikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.6.22.2">
                        <label>Ca.6.22.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.22.3">
                            <label>Ca.6.22.3 </label>
                            jñānapraśamatapobhiḥ khyāto 'atrisuto jagaddhite 'abhirataḥ/ </l>
                        <l>tṛṣṇānāṃ praśamārthaṃ cikitsitaṃ prāha pañcānām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.22.4">
                            <label>Ca.6.22.4 </label>
                            kṣobhādbhayācchramādapiśokātkrodhādvilaṅghanānmadyāt/ </l>
                        <l>kṣārāmlalavaṇakaṭukoṣṇarūkṣaśuṣkānnasevābhiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.22.5">
                            <label>Ca.6.22.5 </label>
                            dhātukṣayagadakarṣaṇavamanādyatiyogasūryasaṃtāpaiḥ/ </l>
                        <l>pittānilau pravṛddhau saumyāndhātūṃśca śoṣayataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.22.6">
                            <label>Ca.6.22.6 </label>
                            rasavāhinīśca &amp;nālīrjihvāmūlagalatālukaklomnaḥ/ </l>
                        <l>saṃśoṣya nṛṇāṃ dehe kurutastṛṣṇāṃ mahābalāvetau// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.22.7">
                            <label>Ca.6.22.7 </label>
                            pītaṃ pītaṃ hi jalaṃ śoṣayatastāvato na yāti śamam/ </l>
                        <l>ghoravyādhikṛśānāṃ &amp;prabhavatyupasargabhūtā sā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.22.8">
                            <label>Ca.6.22.8 </label>
                            prāgrūpaṃ mukhaśoṣaḥ, svalakṣaṇaṃ sarvadā 'ambukāmitvam/ </l>
                        <l>tṛṣṇānāṃ sarvasāṃ liṅgānāṃ lāghavamapāyaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.22.9">
                            <label>Ca.6.22.9 </label>
                            mukhaśoṣasvarabhedabhramasaṃtāpapralāpasaṃstambhān/ </l>
                        <l>tālvoṣṭhakaṇṭhajihvākarkaśatāṃ cittanāśaṃ ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.22.10">
                            <label>Ca.6.22.10 </label>
                            jihvānirgamamaruciṃ bādhiryaṃ marmadūyanaṃ sādam/ </l>
                        <l>tṛṣṇodbhūtā kurute, pañcavidhāṃ liṅgataḥ śṛṇu tām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.22.11">
                            <label>Ca.6.22.11 </label>
                            abdhātuṃ dehasthaṃ kupitaḥ pavano yadā viśoṣayati/ </l>
                        <l>tasmiñśuṣke śuṣyatyabalastṛṣyatyatha viśuṣyan// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.22.12">
                            <label>Ca.6.22.12 </label>
                            nidrānāśaḥ śiraso bhramastathā śuṣkavirasamukhatā ca sroto
                            'avarodha iti ca syālliṅgaṃ vātatṛṣṇāyāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.22.13">
                            <label>Ca.6.22.13 </label>
                            pittaṃ matamāgneyaṃ kupitaṃ cettāpayatyapāṃ dhātum/ </l>
                        <l>saṃtaptaḥ sa hi janayettṛṣṇāṃ dāholbaṇāṃ nṝṇām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.22.14">
                            <label>Ca.6.22.14 </label>
                            tiktāsyatvaṃ śiraso dāhaḥ śītābhinandatā mūrcchā/ </l>
                        <l>pītākṣimūtravarcastvamākṛtiḥ pittatṛṣṇāyāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.22.15">
                            <label>Ca.6.22.15 </label>
                            tṛṣṇā yā++āmaprabhavā &amp;sā 'apyāgneyā++āmapittajanitatvāt/ </l>
                        <l>liṅgaṃ tasyāścārucirādhmānakaphaprasekau ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.22.16">
                            <label>Ca.6.22.16 </label>
                            deho rasajo 'ambubhavo rasaśca tasya kṣayācca tṛṣyeddhi/ </l>
                        <l>dīnasvaraḥ pratāmyan &amp;saṃśuṣkahṛdayagalatāluḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.22.17">
                            <label>Ca.6.22.17 </label>
                            bhavati khalu yopasargāttṛṣṇā sā śoṣiṇī kaṣṭā/ </l>
                        <l>&amp;jvaramehakṣayaśoṣaśvāsādyupasṛṣṭadehānām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.22.18">
                            <label>Ca.6.22.18 </label>
                            sarvāstvatiprasaktā rogakṛśānāṃ vamiprasaktānām/ </l>
                        <l>ghoropadravayuktāstṛṇā maraṇāya vijñeyāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.22.19">
                            <label>Ca.6.22.19 </label>
                            nāgniṃ vinā hi tarṣaḥ pavanādvā tau hi śoṣaṇe hetū/ </l>
                        <l>abdhātorativṛddhāvapāṃ kṣaye tṛṣyate naro hi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.22.20">
                            <label>Ca.6.22.20 </label>
                            gurvannapayaḥsnehaiḥ saṃmūrcchadbhirvidāhakāle ca/ </l>
                        <l>yastṛṣyedvṛtamārge tatrāpyanilānalau hetū// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.22.21">
                            <label>Ca.6.22.21 </label>
                            tīkṣṇoṣṇarūkṣabhāvānmadyaṃ pittānilau prakopayati/ </l>
                        <l>śoṣayato 'apāṃ dhātuṃ tāveva hi madyaśīlānām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.22.22">
                            <label>Ca.6.22.22 </label>
                            taptāsviva sikatāsu hi toyamāśu śuṣyati kṣiptam/ </l>
                        <l>teṣāṃ saṃtaptānāṃ himajalapānādbhavati śarma// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.22.23">
                            <label>Ca.6.22.23 </label>
                            śiśirasnātasyoṣmā ruddhaḥ koṣṭhaṃ prapadya tarṣayati/ </l>
                        <l>tasmānnoṣṇaklānto bhajeta sahasā jalaṃ &amp;śītam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.22.24">
                            <label>Ca.6.22.24 </label>
                            liṅgaṃ &amp;sarvāsvetāsvanilakṣayapittajaṃ bhavatyatha tu/ </l>
                        <l>pṛthagāgamāccikitsitamataḥ pravakṣyāmi tṛṣṇānām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.22.25">
                            <label>Ca.6.22.25 </label>
                            apāṃ kṣayāddhi tṛṣṇā saṃśoṣya naraṃ praṇāśayedāśu/ </l>
                        <l>tasmādaindraṃ toyaṃ samadhu pibettadguṇaṃ vā 'anyat// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.22.26">
                            <label>Ca.6.22.26 </label>
                            kiñcittuvarānurasaṃ tanu laghu śītalaṃ sugandhi surasaṃ ca/ </l>
                        <l>anabhiṣyandi ca yattatkṣitigatamapyaindravajjñeyam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.22.27">
                            <label>Ca.6.22.27 </label>
                            śṛtaśītaṃ sasitopalamathavā śarapūrvapañcamūlena/ </l>
                        <l>&amp;lājāsaktusitāhvāmadhuyutamaindreṇa vā mantham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.22.28">
                            <label>Ca.6.22.28 </label>
                            vāṭyaṃ vā++āmayavānāṃ śītaṃ madhuśarkarāyutaṃ dadyāt/ </l>
                        <l>peyāṃ vā śālīnāṃ dadyādvā koradūṣāṇām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.22.29">
                            <label>Ca.6.22.29 </label>
                            payasā śṛtena bhojanamathavā madhuśarkarāyutaṃ yojyam/ </l>
                        <l>pārāvatādikarasairghṛtabhṛṣṭairvā 'apyalavaṇāmlaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.22.30">
                            <label>Ca.6.22.30 </label>
                            tṛṇapañcamūlamuñjātakaiḥ priyālaiśca jāṅgalāḥ sukṛtāḥ/ </l>
                        <l>śastā rasāḥ payo vā taiḥ siddhaṃ śarkarāmadhumat// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.22.31">
                            <label>Ca.6.22.31 </label>
                            śatadhautaghṛtenāktaḥ payaḥ pibecchītatoyamavagāhya/ </l>
                        <l>mudgamasūracaṇakajā rasāstu bhṛṣṭā &amp;ghṛte deyāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.22.32">
                            <label>Ca.6.22.32 </label>
                            madhuraiḥ sajīvanīyaiḥ śītaiśca satiktakaiḥ śṛtaṃ kṣīram/ </l>
                        <l>pānābhyañjanasekeṣviṣṭaṃ madhuśarkarāyuktam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.22.33">
                            <label>Ca.6.22.33 </label>
                            tajjaṃ vā ghṛtamiṣṭaṃ pānābhyaṅgeṣu nasyamapi ca syāt/ </l>
                        <l>nārīpayaḥ saśarkaramuṣṭryā api nasyamikṣurasaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.22.34">
                            <label>Ca.6.22.34 </label>
                            &amp;kṣīrekṣurasaguḍodakasitopalākṣaudrasīdhumārdvīkaiḥ/ </l>
                        <l>vṛkṣāmlamātuluṅgairgaṇḍūṣastāluśoṣaghnāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.22.35">
                            <label>Ca.6.22.35 </label>
                            jambvāmrātakabadarīvetasapañcavalkapañcāmlaiḥ/ </l>
                        <l>hṛnmukhaśiraḥpradehāḥ saghṛtā mūrcchābhramatṛṣṇāghnāḥ syuḥ//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.22.36">
                            <label>Ca.6.22.36 </label>
                            dāḍimadadhitthalodhraiḥ savidārībījapūrakaiḥ śirasaḥ/ </l>
                        <l>lepo gaurāmalakairghṛtāranālāyutaiśca hitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.22.37">
                            <label>Ca.6.22.37 </label>
                            śaivalapaṅkāmburuhaiḥ sāmlaiḥ sāghṛtaiśca śaktubhirlepaḥ/ </l>
                        <l>mastvāranālārdravasanakamalamaṇihārasaṃsparśāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.22.38">
                            <label>Ca.6.22.38 </label>
                            śiśirāmbucandanārdrastanataṭapāṇitalagātrasaṃsparśāḥ
                            kṣaumārdranivasanānāṃ varāṅganānāṃ priyāṇāṃ ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.22.39">
                            <label>Ca.6.22.39 </label>
                            himavaddarīvanasaritsaro 'ambujapavanendupādaśiśirāṇām/ </l>
                        <l>&amp;ramyaśiśirodakānāṃ smaraṇaṃ kathāśca tṛṣṇāghnāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.22.40">
                            <label>Ca.6.22.40 </label>
                            vātaghnamannapānaṃ mṛdu laghu śītaṃ ca vātatṛṣṇāyām/ </l>
                        <l>kṣayakāsanucchṛtaṃ &amp;kṣīraghṛtamūrdhvavātatṛṣṇāghnam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.22.41">
                            <label>Ca.6.22.41 </label>
                            syājjīvanīyasiddhaṃ kṣīraghṛtaṃ vātapittaye tarṣa/ </l>
                        <l>paitte drākṣācandanakharjūrośīramadhuyutaṃ toyam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.22.42">
                            <label>Ca.6.22.42 </label>
                            lohitaśālitaṇḍulakharjūraparūṣakotpaladrākṣāḥ/ </l>
                        <l>madhu pakvaloṣṭameva ca jale sthitaṃ śītalaṃ peyam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.22.43">
                            <label>Ca.6.22.43 </label>
                            lohitaśāliprasthaḥ salodhramadhukāñjanotpalaḥ kṣuṇṇaḥ
                            &amp;pakvāmaloṣṭajalamadhusamāyuto mṛnmaye peyaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.22.44">
                            <label>Ca.6.22.44 </label>
                            vaṭamātuluṅgavetasapallavakuśakāśamūlayaṣṭyāhvaiḥ/ </l>
                        <l>siddhe 'ambhasyagninibhāṃ kṛṣṇamṛdaṃ kṛṣṇasikatāṃ vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.22.45">
                            <label>Ca.6.22.45 </label>
                            taptāni navakapālānyathavā nirvāpya pāyayetāccham/ </l>
                        <l>āpākaśarkaraṃ vā 'amṛtavallyudakaṃ tṛṣāṃ hanti// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.22.46">
                            <label>Ca.6.22.46 </label>
                            kṣīravatāṃ madhurāṇāṃ śītānāṃ śarkarāmadhuvimiśrāḥ/ </l>
                        <l>śītakaṣāyā mṛdbhṛṣṭasaṃyutāḥ pittatṛṣṇāghnāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.22.47">
                            <label>Ca.6.22.47 </label>
                            vyoṣavacābhallātakatiktakaṣāyāstathā++āmatṛṣṇāghnāḥ/ </l>
                        <l>yaccoktaṃ kaphajāyāṃ vamyāṃ taccaiva kāryaṃ syāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.22.48">
                            <label>Ca.6.22.48 </label>
                            stambhārucyavipākālasyacchardiṣu kaphānugāṃ tṛṣṇām/ </l>
                        <l>jñātvā dadhimadhutarpaṇalavaṇoṣṇajalairvamanamiṣṭam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.22.49">
                            <label>Ca.6.22.49 </label>
                            dāḍimamamlaphalaṃ vā 'apyanyat sakaṣāyamatha leham/ </l>
                        <l>peyamathavā &amp;pradadyādrajanīśarkarāyuktam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.22.50">
                            <label>Ca.6.22.50 </label>
                            kṣayakāsena tu tulyā kṣayatṛṣṇā sā garīyasī nṝṇām/ </l>
                        <l>kṣīṇakṣataśoṣahitaistasmāttāṃ bheṣajaiḥ śamayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.22.51">
                            <label>Ca.6.22.51 </label>
                            pānatṛṣārtaḥ pānaṃ tvardhodakamamlalavaṇagandhāḍhyam/ </l>
                        <l>śiśirasnātaḥ pānaṃ madyāmbu guḍāmbu vā tṛṣitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.22.52">
                            <label>Ca.6.22.52 </label>
                            bhaktoparodhatṛṣitaḥ snehatṛṣārto 'athavā tanuyavāgūm/ </l>
                        <l>prapibedguruṇā tṛṣito bhuktena taduddharedbhuktam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.22.53">
                            <label>Ca.6.22.53 </label>
                            madhyāmbu vā 'ambu koṣṇaṃ balavāṃstṛṣitaḥ samullikhet pītvā/ </l>
                        <l>māgadhikāviśadamukhaḥ saśarkaraṃ vā pibenmantham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.22.54">
                            <label>Ca.6.22.54 </label>
                            balavāṃstu tāluśoṣe pibedghṛtaṃ tṛṣyamadyācca/ </l>
                        <l>sarpirbhṛṣṭaṃ kṣīraṃ māṃsarasāṃścābalaḥ snigdhān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.22.55">
                            <label>Ca.6.22.55 </label>
                            atirūkṣadurbalānāṃ tarṣaṃ śamayennṛṇāmihāśu payaḥ/ </l>
                        <l>chāgo vā ghṛtabhṛṣṭaḥ śīto madhuro raso hṛdyaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.22.56">
                            <label>Ca.6.22.56 </label>
                            snigdhe 'anne bhukte yā tṛṣṇā syāttāṃ guḍāmbunā śamayet/ </l>
                        <l>tarṣaṃ mūrcchābhihatasya raktapittāpahairhanyāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.22.57">
                            <label>Ca.6.22.57 </label>
                            &amp;tṛṭdāhamūrcchābhramaklamamadātyayāsraviṣapitte/ </l>
                        <l>śastaṃ svabhāvaśītaṃ, śṛtaśītaṃ sannipāte 'ambhaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.22.58">
                            <label>Ca.6.22.58 </label>
                            hikkāśvāsanavajvarapīnasaghṛtapītapārśvagalaroge/ </l>
                        <l>kaphavātakṛte styāne sadyaḥśuddhe ca hitamuṣṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.22.59">
                            <label>Ca.6.22.59 </label>
                            pāṇḍūdarapīnasamehagulmamandānalātisāreṣu/ </l>
                        <l>plīhni ca toyaṃ na hitaṃ kāmamasahye pibedalpam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.22.60">
                            <label>Ca.6.22.60 </label>
                            pūrvamayāturaḥ san dīnastṛṣṇārdito jalaṃ kāṅkṣan/ </l>
                        <l>na labheta sa cenmaraṇamāśvevāpnupāddīrgharogaṃ vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.22.61">
                            <label>Ca.6.22.61 </label>
                            tasmāddhānyāmbu pibettṛṣyan rogī saśarkarākṣaudram/ </l>
                        <l>yadvā tasyānyatsyāt sātmyaṃ rogasya tacceṣṭam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.22.62">
                            <label>Ca.6.22.62 </label>
                            tasyāṃ vinivṛttāyāṃ tajjanya upadravaḥ sukhaṃ jetum/ </l>
                        <l>tasmāttṛṣṇāṃ pūrvaṃ jayedbahubhyo 'api rogebhyaḥ// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.6.22.63">
                        <label>Ca.6.22.63 </label>
                        tatra ślokaḥ---</p>
                    <lg>
                        <l>hetū yathā 'agnipavanau kurutaḥ sopadravāṃ ca pañcānām/ </l>
                        <l>tṛṣṇānāṃ pṛthagākṛtirasādhyatā sādhanaṃ coktam// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte 'aprāpte
                        dṛḍhabalasaṃpūrite cikitsāsthāne tṛṣṇārogacikitsitaṃ nāma dvāviṃśo
                        'adhyāyaḥ//22//</trailer>
                </div>
                <div n="23" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>trayoviṃśo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.6.23.1">
                        <label>Ca.6.23.1 </label>
                        athāto viṣacikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.6.23.2">
                        <label>Ca.6.23.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.3">
                            <label>Ca.6.23.3 </label>
                            prāgutpattiṃ guṇān yoniṃ vegāṃ(anunāsika)lliṅgānyupakramān/ </l>
                        <l>ciṣasya bruvataḥ samyagagniveśa nibodha me// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.4">
                            <label>Ca.6.23.4 </label>
                            amṛtārthaṃ samudre tu mathyamāne surāsuraiḥ/ </l>
                        <l>jajñe prāgamṛtotpatteḥ puruṣo ghoradarśanaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.5">
                            <label>Ca.6.23.5 </label>
                            dīptatejāścaturdaṃṣṭro harikeśo 'analekṣaṇaḥ/ </l>
                        <l>jagadviṣaṇṇaṃ taṃ dṛṣṭvā &amp;tenāsau viṣasaṃjñitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.6">
                            <label>Ca.6.23.6 </label>
                            jaṅgamasthāvarāyāṃ tadyonau brahmā nyayojayat/ </l>
                        <l>tadambusaṃbhavaṃ tasmāddbividhaṃ pāvakopamam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.7">
                            <label>Ca.6.23.7 </label>
                            aṣṭavegaṃ daśaguṇaṃ caturviṃśatyupakramam/ </l>
                        <l>tadvarṣāsvambuyonitvāt saṃkledaṃ guḍavadgatam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.8">
                            <label>Ca.6.23.8 </label>
                            sarpatyambudharāpāye tadagastyo hinasti ca/ </l>
                        <l>prayāti mandavīryatvaṃ viṣaṃ tasmādghanāstyaye// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.9">
                            <label>Ca.6.23.9 </label>
                            sarpāḥ kīṭondurā lūtā vṛścikā gṛhagodhikāḥ/ </l>
                        <l>jalaukāmatsyamaṇḍūkāḥ &amp;kaṇabhāḥ sakṛkaṇṭakāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.10">
                            <label>Ca.6.23.10 </label>
                            śvasiṃhavyāghragomāyutarakṣunakulādayaḥ/ </l>
                        <l>&amp;daṃṣṭriṇo ye viṣaṃ teṣāṃ daṃṣṭrotthaṃ jaṅgamaṃ matam//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.11">
                            <label>Ca.6.23.11 </label>
                            mustakaṃ pauṣkaraṃ krauñcaṃ vatsanābhaṃ balāhakam/ </l>
                        <l>karkaṭaṃ kālakūṭaṃ ca karavīrakasaṃjñakam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.12">
                            <label>Ca.6.23.12 </label>
                            pālakendrāyudhaṃ tailaṃ meghakaṃ kuśapuṣpakam/ </l>
                        <l>rohiṣaṃ puṇḍarīkaṃ ca lāṅgalakyañjanābhakam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.13">
                            <label>Ca.6.23.13 </label>
                            saṅkocaṃ markaṭaṃ śṛṅgīviṣaṃ hālāhalaṃ tathā/ </l>
                        <l>evamādīni cānyāni mūlajāni sthirāṇi ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.14">
                            <label>Ca.6.23.14 </label>
                            &amp;garasaṃyogajaṃ cānyadgarasaṃjñaṃ gadapradam/ </l>
                        <l>kālāntaravipākitvānna tadāśu haratyasūn// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.15">
                            <label>Ca.6.23.15 </label>
                            nidrāṃ tandrāṃ klamaṃ dāhaṃ &amp;sapākaṃ lomaharṣaṇam/ </l>
                        <l>śophaṃ caivātisāraṃ ca janayejjaṅgamaṃ viṣam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.16">
                            <label>Ca.6.23.16 </label>
                            sthāvaraṃ tu jvaraṃ hikkāṃ dantaharṣaṃ galagraham/ </l>
                        <l>phenavamyaruciśvāsamūrcchāśca &amp;janayedviṣam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.17">
                            <label>Ca.6.23.17 </label>
                            &amp;jaṅgamaṃ syādadhobhāgamūrdhvabhāgaṃ tu mūlajam/ </l>
                        <l>&amp;tasmāddaṃṣṭrāviṣaṃ maulaṃ hanti maulaṃ ca
                            &amp;daṃṣṭrajam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.18">
                            <label>Ca.6.23.18 </label>
                            tṛṇmohadantaharṣaprasekavamathuklamā bhavantyādye/ </l>
                        <l>vege rasapradoṣādasṛkpradoṣāddvitīye tu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.19">
                            <label>Ca.6.23.19 </label>
                            &amp;vaivarṇyabhramavepathumūrcchājṛmbhāṅgacimicimātamakāḥ/ </l>
                        <l>duṣṭapiśitāttṛtīye maṇḍalakaṇḍūśvayathukoṭhāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.20">
                            <label>Ca.6.23.20 </label>
                            vātādijāścaturthe dāhacchardyaṅgaśūlamūrcchādyāḥ/ </l>
                        <l>nīlādīnāṃ tamasaśca darśanaṃ pañcame vege// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.21">
                            <label>Ca.6.23.21 </label>
                            ṣaṣṭhe hikkā, bhaṅgaḥ skandhasya tu saptame 'aṣṭame maraṇam/ </l>
                        <l>nṝṇāṃ, catuṣpadāṃ syāccaturvidhaḥ, pakṣiṇāṃ trividhaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.22">
                            <label>Ca.6.23.22 </label>
                            sīdatyādye bhramati ca, catuṣpado vepate, tataḥ &amp;śūnyaḥ/ </l>
                        <l>mandāhāro mriyate śvāsena hi caturthavege tu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.23">
                            <label>Ca.6.23.23 </label>
                            &amp;dhyāyati vihagaḥ prathame vege, prabhrāmyati dvitīye tu/ </l>
                        <l>srastāṅgaśca tṛtīye viṣavege yāti pañcatvam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.24">
                            <label>Ca.6.23.24 </label>
                            laghu rūkṣamāśu viśadaṃ vyavāyi tīkṣṇaṃ vikāsi sūkṣmaṃ ca/ </l>
                        <l>uṣṇamanirdeśyarasaṃ daśaguṇamuktaṃ viṣaṃ tajjñaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.25">
                            <label>Ca.6.23.25 </label>
                            raukṣyādvātamaśaityātpittaṃ saukṣmyādasṛk prakopayati/ </l>
                        <l>&amp;kaphamavyaktarasatvādannarasāṃścānuvartate śīghram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.26">
                            <label>Ca.6.23.26 </label>
                            śīghraṃ vyavāyibhāvādāśu vyāpnoti kevalaṃ deham/ </l>
                        <l>tīkṣṇatvānmarmaghnaṃ prāṇaghnaṃ tadvikāsitvāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.27">
                            <label>Ca.6.23.27 </label>
                            durupakramaṃ laghutvādvaiśadyāt syādasaktagatidoṣam/ </l>
                        <l>doṣasthānaprakṛtīḥ prāpyānyatamaṃ hyudīrayati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.28">
                            <label>Ca.6.23.28 </label>
                            syādvātikasya vātasthāne kaphapittaliṅgamīṣattu/ </l>
                        <l>&amp;tṛṇmohāratimūrcchāgalagrahacchardiphenādi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.29">
                            <label>Ca.6.23.29 </label>
                            pittāśayasthitaṃ paittikasya &amp;kaphavātayorviṣaṃ tadvat/ </l>
                        <l>&amp;tṛṭkāsajvaravamathuklamadāhatamotisārādi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.30">
                            <label>Ca.6.23.30 </label>
                            kaphadeśagaṃ &amp;kaphasya ca darśayedvātapittayośceṣat/ </l>
                        <l>liṅgaṃ śvāsagalagrahakaṇḍūlālāvamathvādi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.31">
                            <label>Ca.6.23.31 </label>
                            dūṣīviṣaṃ tu śoṇitaduṣṭyāruḥkiṭimakoṭhaliṅgaṃ ca/ </l>
                        <l>viṣamekaikaṃ doṣaṃ saṃdūṣya haratyasūnevam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.32">
                            <label>Ca.6.23.32 </label>
                            kṣarati viṣatejasā 'asṛk tat khāni nirudhya mārayati jantum/ </l>
                        <l>pītaṃ mṛtasya hṛdi tiṣṭhati daṣṭaviddhayordaṃśadeśe syāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.33">
                            <label>Ca.6.23.33 </label>
                            nīlauṣṭhadantaśaithilyakeśapatanāṅgabhaṅgavikṣepāḥ/ </l>
                        <l>śiśirairna lomaharṣo nābhihate daṇḍarājī syāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.34">
                            <label>Ca.6.23.34 </label>
                            kṣatajaṃ kṣatācca nāyātyetāni bhavanti maraṇaliṅgāni/ </l>
                        <l>ebhyo 'anyathā cikitsyāsteṣāṃ copakramāñchṛṇu me// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.35">
                            <label>Ca.6.23.35 </label>
                            mantrāriṣṭotkartananiṣpīḍanacūṣaṇāgnipariṣekāḥ/ </l>
                        <l>avagāharaktamokṣaṇavamanavirekopadhānāni// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.36">
                            <label>Ca.6.23.36 </label>
                            &amp;hṛdayāvaraṇāñjananasyadhūmalehauṣadhapraśamanāni/ </l>
                        <l>pratisāraṇaṃ prativiṣaṃ saṃjñāsaṃsthāpanaṃ lepaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.37">
                            <label>Ca.6.23.37 </label>
                            mṛtasañjīvanameva ca viṃśatirete caturbhiradhikāḥ/ </l>
                        <l>syurupakramā yathā ye yatra yojyāḥ śṛṇu tathā tān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.38">
                            <label>Ca.6.23.38 </label>
                            daṃśāttu viṣaṃ daṣṭasyāvisṛtaṃ veṇikāṃ bhiṣagbaddhvā/ </l>
                        <l>niṣpīḍayedbhṛśaṃ daṃśamuddharenmarmavarjaṃ vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.39">
                            <label>Ca.6.23.39 </label>
                            taṃ daṃśaṃ vā cūṣenmukhena yavacūrṇapāṃśupūrṇena/ </l>
                        <l>pracchanaśṛṅgajalaukāvyadhanaiḥ srāvyaṃ tato raktam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.40">
                            <label>Ca.6.23.40 </label>
                            rakte viṣapraduṣṭe duṣyet prakṛtistatastyajet prāṇān/ </l>
                        <l>tasmāt pragharṣaṇairasṛgavartamānaṃ pravartyaṃ syāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.41">
                            <label>Ca.6.23.41 </label>
                            &amp;trikaṭugṛhadhūmarajanīpañcalavaṇarocanāḥ savārtākāḥ/ </l>
                        <l>gharṣaṇamatipravṛtte vaṭādibhiḥ śītalairlepaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.42">
                            <label>Ca.6.23.42 </label>
                            raktaṃ hi &amp;viṣādhānaṃ vāyurivāgneḥ pradehasekaistat/ </l>
                        <l>śītaiḥ skandati tasmin skanne vyapayāti viṣavegaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.43">
                            <label>Ca.6.23.43 </label>
                            viṣavegānmadamūrcchāviṣādahṛdayadravāḥ pravartante/ </l>
                        <l>śītairnivartayettān &amp;vījyaścālomaharṣāt syāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.44">
                            <label>Ca.6.23.44 </label>
                            taruriva mūlacchedāddaṃśacchedānna vṛddhimeti viṣam/ </l>
                        <l>ācūṣaṇamānayanaṃ jalasya seturyathā tathā 'ariṣṭāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.45">
                            <label>Ca.6.23.45 </label>
                            tvaṅmāṃsagataṃ dāho dahati viṣaṃ srāvaṇaṃ harati raktāt/ </l>
                        <l>pītaṃ vamanaiḥ sadyo haredvirekairdvitīye tu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.46">
                            <label>Ca.6.23.46 </label>
                            ādau hṛdayaṃ rakṣyaṃ tasyāvaraṇaṃ pibedyathālābham/ </l>
                        <l>&amp;madhusarpirmajjapayogairikamatha gomayarasaṃ vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.47">
                            <label>Ca.6.23.47 </label>
                            ikṣuṃ &amp;supakvamathavā kākaṃ niṣpīḍya tadrasaṃ varaṇam/ </l>
                        <l>chāgādīnāṃ vā 'asṛgbhasma mṛdaṃ vā pibedāśu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.48">
                            <label>Ca.6.23.48 </label>
                            kṣārāgadastṛtīye &amp;śophaharairlekhanaṃ samadhvambu/ </l>
                        <l>gomayarasaścaturthe vege sakapitthamadhusarpiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.49">
                            <label>Ca.6.23.49 </label>
                            kākāṇḍaśirīṣābhyāṃ svarasenāścyotanāñjane nasyam/ </l>
                        <l>syātpañcame 'atha ṣaṣṭhe saṃjñāyāḥ sthāpanaṃ kāryam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.50">
                            <label>Ca.6.23.50 </label>
                            gopittayutā rajanī mañjiṣṭhāmaricapippalīpānam/ </l>
                        <l>viṣapānaṃ daṣṭānāṃ viṣapīte daṃśanaṃ cānte// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.51">
                            <label>Ca.6.23.51 </label>
                            śikhipittārdhayutaṃ syāt palāśabījamagado mṛteṣu varaḥ/ </l>
                        <l>vārtākuphāṇitāgāradhūmagopittanimbaṃ vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.52">
                            <label>Ca.6.23.52 </label>
                            gopittayutairguṭikāḥ
                            &amp;surasāgranthidvirajanīmadhukakuṣṭhaiḥ/ </l>
                        <l>śastā 'amṛtena tulyā śirīṣapuṣpakākāṇḍakarasairvā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.53">
                            <label>Ca.6.23.53 </label>
                            kākāṇḍasurasagavākṣīpunarnavāvāyasīśirīṣaphalaiḥ/ </l>
                        <l>udbandhaviṣajalamṛte &amp;lepaupadhinasyapānāni// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.54">
                            <label>Ca.6.23.54 </label>
                            spṛkkāplavasthauṇeyakāṃkṣīśaileyarocanātagaram/ </l>
                        <l>dhyāmakakuṅkumamāṃsīsurasāgrailālakuṣṭhaghnam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.55">
                            <label>Ca.6.23.55 </label>
                            bṛhatī śirīṣapuṣpaṃ śrīveṣṭakapadmacāraṭiviśālāḥ/ </l>
                        <l>suradārupadmakeśarasāvarakamanaḥśilākauntyaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.56">
                            <label>Ca.6.23.56 </label>
                            jātyarkapuṣparasarajanīdvayahiṅgupippalīlākṣāḥ/ </l>
                        <l>jalamudgaparṇicandanamadhukamadanasindhuvārāśca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.57">
                            <label>Ca.6.23.57 </label>
                            śampākalodhramayūrakagandhaphalānākulīviḍaṅgāśca/ </l>
                        <l>puṣye saṃhṛtya samaṃ piṣṭvā guṭikā vigheyāḥ syuḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.58">
                            <label>Ca.6.23.58 </label>
                            sarvaviṣaghno jayakṛdviṣamṛtasṃjīvano jvaranihantā/ </l>
                        <l>ghreyavilepanadhāraṇadhūmagrahaṇairgṛhasthaśca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.59">
                            <label>Ca.6.23.59 </label>
                            bhūtaviṣajantvalakṣmīkārmaṇamantrāgryaśanyarīn hanyāt/ </l>
                        <l>duḥsvapnastrīdoṣānakālamaraṇāmbucairabhayam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.60">
                            <label>Ca.6.23.60 </label>
                            dhanadhānyakāryasiddhiḥ śrīpuṣṭyāyurvivardhano dhanyaḥ/ </l>
                        <l>mṛtasaṃjīvana eṣa prāgamṛtāhbrahmaṇā vihitaḥ// </l>
                        <l>iti mṛtasaṃjīvano 'agadaḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.23.61">
                            <label>Ca.6.23.61 </label>
                            mantrairdhamanībandho 'avamārjanaṃ kāryamātmarakṣā ca/ </l>
                        <l>doṣasya viṣaṃ yasya sthāne syāttaṃ jayetpūrvam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.62">
                            <label>Ca.6.23.62 </label>
                            vātasthāne svedo dadhnā natakuṣṭhakalkapānaṃ ca/ </l>
                        <l>ghṛtamadhupayo 'ambupānāvagāhasekāśca pittasthe// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.63">
                            <label>Ca.6.23.63 </label>
                            kṣārāgadaḥ kaphasthānagate svedastathā sirāvyadhanam/ </l>
                        <l>dūṣīviṣe 'atha raktasthite sirākarma pañcavidham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.64">
                            <label>Ca.6.23.64 </label>
                            bheṣajamevaṃ kalpyaṃ bhiṣagvidā++ālakṣya sarvadā sarvam/ </l>
                        <l>sthānaṃ jayeddhi pūrvaṃ sthānasthasyāviruddhaṃ ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.65">
                            <label>Ca.6.23.65 </label>
                            viṣadūṣitakaphamārgaḥ srotaḥsaṃrodharuddhavāyustu/ </l>
                        <l>mṛta iva śvasenmartyaḥ syādasādhyaliṅgairvihīnaśca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.66">
                            <label>Ca.6.23.66 </label>
                            carmakaṣāyāḥ kalkaṃ bilvasamaṃ mūrdhni kākapadamasya/ </l>
                        <l>kṛtvā dadyātkaṭabhīkaṭukaṭphalapradhamanaṃ ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.67">
                            <label>Ca.6.23.67 </label>
                            &amp;chāgaṃ gavyaṃ māhiṣaṃ vā māṃsaṃ kaukkuṭameva vā/ </l>
                        <l>dadyāt kākapade tasmiṃstataḥ saṃkramate viṣam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.68">
                            <label>Ca.6.23.68 </label>
                            nāsākṣikarṇajihvākaṇṭhanirodheṣu karma nastaḥ syāt/ </l>
                        <l>vārtākubījapūrajyotiṣmatyādibhiḥ piṣṭaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.69">
                            <label>Ca.6.23.69 </label>
                            añjanamakṣyuparodhe kartavyaṃ bastamūtrapiṣṭaistu/ </l>
                        <l>dāruvyoṣaharidrākaravīrakarañjanimbasurasaistu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.70">
                            <label>Ca.6.23.70 </label>
                            śvetā vacā+&amp;aśvagandhā hiṅgvamṛtā kuṣṭhasaindhave laśunam/ </l>
                        <l>sarṣapakapitthamadhyaṃ &amp;ṭuṇṭukakarañjabīāni// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.71">
                            <label>Ca.6.23.71 </label>
                            &amp;vyoṣaṃ śirīṣapuṣpaṃ dvirajanyau &amp;vaṃśalocanaṃ ca
                            samam/ </l>
                        <l>piṣṭvā 'ajasya mūtreṇa &amp;gośvapittena saptāham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.72">
                            <label>Ca.6.23.72 </label>
                            vyatyāsabhāvito 'ayaṃ nihanti śirasi sthitaṃ viṣaṃ kṣipram/ </l>
                        <l>sarvajvarabhūtagrahavisūcikā jīrṇamūrcchārtīḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.73">
                            <label>Ca.6.23.73 </label>
                            unmādāpasmārau kācapaṭalanīlikāśirodoṣān/ </l>
                        <l>śuṣkākṣipākapillārbudārmakaṇḍūtamodoṣān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.74">
                            <label>Ca.6.23.74 </label>
                            kṣayadaurbalyamadātyayapāṇḍugadāṃścāñjanāttathā mohān/ </l>
                        <l>lopādviṣadigdhakṣatalīḍhadaṣṭapītaviṣaghātī// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.75">
                            <label>Ca.6.23.75 </label>
                            arśaḥsvānaddheṣu ca gudalepo yonilepanaṃ strīṇām/ </l>
                        <l>mūḍhe garbhe duṣṭe lalāṭalepaḥ pratiśyāye// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.76">
                            <label>Ca.6.23.76 </label>
                            &amp;vṛddhau kiṭime kuṣṭhe śvitraṛvicarcikādiṣu lepaḥ/ </l>
                        <l>gaja iva tarūn viṣagadānnihantyagadagandhahastyeṣaḥ// </l>
                        <l>iti gandhahastīnāmā 'agadaḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.23.77">
                            <label>Ca.6.23.77 </label>
                            patrāgurumustailā niryāsāḥ pañca candanaṃ spṛkkā/ </l>
                        <l>tvaṅnaladotpalabālakahareṇukośīravanyanakhāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.78">
                            <label>Ca.6.23.78 </label>
                            suradārukanakakuṅkumadhyāmakakuṣṭhapriyaṅgavastagaram/ </l>
                        <l>pañcāṅgāni śurīṣādvyoṣālamanaḥśilājājyaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.79">
                            <label>Ca.6.23.79 </label>
                            &amp;śvetakaṭabhīkarañjau rakṣoghnī sindhuvārikā rajanī/ </l>
                        <l>surasāñjanagaurikamañjiṣṭhānimbaniryāsāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.80">
                            <label>Ca.6.23.80 </label>
                            vaṃśatvagaśvagandhāhiṅgudadhitthāmlavetasaṃ lākṣā/ </l>
                        <l>madhumadhukasomarājīvacāruhārocanātagaram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.81">
                            <label>Ca.6.23.81 </label>
                            agado 'ayaṃ vaiśravaṇāyākhyātastryambakeṇa ṣaṣṭyaṅgaḥ/ </l>
                        <l>apratihataprabhāvaḥ khyāto mahāgandhahastīti// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.82">
                            <label>Ca.6.23.82 </label>
                            pittena gavāṃ peṣyo guṭikāḥ kāryāstu puṣyayogena/ </l>
                        <l>pānāñjanapralepaiḥ prasādhayet sarvakarmāṇi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.83">
                            <label>Ca.6.23.83 </label>
                            pillaṃ kaṇḍūṃ timiraṃ rātryāndhyaṃ kācamarbudaṃ paṭalam/ </l>
                        <l>hanti satataprayogāddhitamitapathyāśināṃ puṃsām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.84">
                            <label>Ca.6.23.84 </label>
                            viṣamajvarānajīrṇāndadruṃ kaṇḍūṃ visūcikāṃ pāmām/ </l>
                        <l>viṣamūṣikalūtānāṃ sarveṣāṃ pannagānāṃ ca/ </l>
                        <l>āśu viṣaṃ nāśayati samūlajamatha kandajaṃ sarvam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.85">
                            <label>Ca.6.23.85 </label>
                            etena liptagātraḥ sarpān gṛhṇāti bhakṣayecca viṣam/ </l>
                        <l>&amp;kālaparīto 'api naro jīvati nityaṃ nirātaṅkaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.86">
                            <label>Ca.6.23.86 </label>
                            ānaddhe gudalepo yonau lepaśca mūḍhagarbhāṇām/ </l>
                        <l>mūrcchārtiṣu ca lalāṭe pralepanamāhuḥ pradhānatamam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.87">
                            <label>Ca.6.23.87 </label>
                            bherīmṛdaṅgapaṭahāñchatrāṇyamunā tathā dhvajapatākāḥ/ </l>
                        <l>liptvā 'ahiviṣanirastyai padhvanayeddarśayenmatimān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.88">
                            <label>Ca.6.23.88 </label>
                            yatra ca sannihito 'ayaṃ na tatra bālagrahā na rakṣāṃsi/ </l>
                        <l>na ca kārmaṇavetālā &amp;vahanti nātharvaṇā mantrāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.89">
                            <label>Ca.6.23.89 </label>
                            sarvagrahā na tatra prabhavanti na cāgniśastranṛpacaurāḥ/ </l>
                        <l>lakṣmīśca tatra bhajate yatra mahāgandhahastyasti// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.90">
                            <label>Ca.6.23.90 </label>
                            piṣyamāṇa imaṃ cātra siddhaṃ mantramudīrayet/ </l>
                        <l>mama matā jayā nāma &amp;jayo nāmeti me pitā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.91">
                            <label>Ca.6.23.91 </label>
                            so 'ahaṃ jayajayāputro vijayo 'atha jayāmi ca/ </l>
                        <l>namaḥ puruṣasiṃhāya viṣṇave viśvakarmaṇe// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.92">
                            <label>Ca.6.23.92 </label>
                            sanātanāya kṛṣṇāya bhavāya vibhavāya ca/ </l>
                        <l>tejo vṛṣākapeḥ sākṣāttejo brahmendrayoryame// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.93">
                            <label>Ca.6.23.93 </label>
                            yathā 'ahaṃ nābhijānāmi vāsudevaparājayam/ </l>
                        <l>mātuśca pāṇigrahaṇaṃ samudrasya ca śoṣaṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.94">
                            <label>Ca.6.23.94 </label>
                            anena satyavākyena sidhyatāmagado hyayam/ </l>
                        <l>hilimilisaṃspṛṣṭe rakṣa sarvabheṣajottame &amp;svāhā// </l>
                        <l>iti mahāgandhahastīnāmā 'agadaḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.23.95">
                            <label>Ca.6.23.95 </label>
                            ṛṣabhakajīvakabhārgīmadhukotpaladhānyakeśarājājyaḥ/ </l>
                        <l>sasitagirikolamadhyāḥ peyāḥ śvāsajvarādiharāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.96">
                            <label>Ca.6.23.96 </label>
                            hiṅgu ca kṛṣṇāyuktaṃ kapittharasayuktamagryalavaṇaṃ ca/ </l>
                        <l>samadhusitau pātavyau jvarahikkāśvāsakāsaghnau// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.97">
                            <label>Ca.6.23.97 </label>
                            lehaḥ kolāsthyañjanalājotpaladhughṛtairvamyām/ </l>
                        <l>bṛhatīdvayāḍhakīpatradhūmavartistu hikkāghnī// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.98">
                            <label>Ca.6.23.98 </label>
                            śikhibarhibalākāsthīni sarṣapāścandanaṃ ca ghṛtayuktam/ </l>
                        <l>dhūmo gṛhaśayanāsanavastrādiṣu śasyate viṣanut// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.99">
                            <label>Ca.6.23.99 </label>
                            ghṛtayukte natakuṣṭhe bhujagapatiśiraḥ śirīṣapuṣpaṃ ca/ </l>
                        <l>dhūmāgadaḥ smṛto 'ayaṃ sarvaviṣaghnaḥ śvayathuhṛcca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.100">
                            <label>Ca.6.23.100 </label>
                            jatusevyapatraguggulubhallātakakakubhapuṣpasarjarasāḥ/ </l>
                        <l>śvetā ca dhūma uragākhukīṭavastrakriminudagryaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.101">
                            <label>Ca.6.23.101 </label>
                            taruṇapalāśakṣāraṃ srutaṃ paceccūrṇitaiḥ saha samāṃśaiḥ/ </l>
                        <l>lohitamṛdrajanīdvayaśuklasurasamañjarīmadhukaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.102">
                            <label>Ca.6.23.102 </label>
                            lākṣāsaindhavamāṃsīhareṇuhiṅgudvisārivākuṣṭhaiḥ/ </l>
                        <l>savyoṣairbāhlīkairdarvīvilepanaṃ ghaṭṭayedyāvat// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.103">
                            <label>Ca.6.23.103 </label>
                            sarvaviṣaśothagulmatvagdoṣārśobhagandaraplīhnaḥ/ </l>
                        <l>śothāpasmārakrimibhūtasvarobhedapāṇḍugadān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.104">
                            <label>Ca.6.23.104 </label>
                            mandāgnitvaṃ kāsaṃ sonmādaṃ nāśayeyuratha puṃsām/ </l>
                        <l>guṭikāśchāyāśuṣkāḥ kolasamāstāḥ samupayuktāḥ// </l>
                        <l>iti kṣārāgadaḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.23.105">
                            <label>Ca.6.23.105 </label>
                            viṣapītadaṣṭaviddheṣvetaddigdhe ca cācyamuddiṣṭam/ </l>
                        <l>sāmānyataḥ, pṛthaktvānnirdeśamataḥ śṛṇu yathāvat// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.106">
                            <label>Ca.6.23.106 </label>
                            ripuyuktebhyo nṛbhyaḥ svebhyaḥ strībhyo 'athavā bhayaṃ
                            nṛpateḥ/ </l>
                        <l>āhāravihāragataṃ tasmāt preṣyān parīkṣeta// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.107">
                            <label>Ca.6.23.107 </label>
                            atyarthaśāṅkitaḥ syādbahuvāgathavā 'alpavāgvigatalakṣmīḥ/ </l>
                        <l>prāptaḥ prakṛtivikāraṃ viṣapradātā naro jñeyaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.108">
                            <label>Ca.6.23.108 </label>
                            dṛṣṭvaivaṃ na tu sahasā bhojyaṃ &amp;kuryāttadannamagnau tu/ </l>
                        <l>saviṣaṃ hi prāpyānnaṃ bahūnvikārān bhajatyagniḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.109">
                            <label>Ca.6.23.109 </label>
                            &amp;śikhibarhavicitrārcistīkṣṇākṣamarūkṣakuṇapadhūmaśca/ </l>
                        <l>sphuṭati ca saśabdamekāvarto vihatārcirapi ca syāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.110">
                            <label>Ca.6.23.110 </label>
                            pātrasthaṃ ca vivarṇaṃ bhojyaṃ syānmakṣikāṃśca mārayati/ </l>
                        <l>kṣāmasvarāṃśca kākān kuryādvirajeccakorākṣi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.111">
                            <label>Ca.6.23.111 </label>
                            pāne nīlā rājī vaivarṇyaṃ svāṃ ca nekṣate chāyām/ </l>
                        <l>paśyati vikṛtāmathavā lavaṇākte phenamālā syāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.112">
                            <label>Ca.6.23.112 </label>
                            pānānnayoḥsaviṣayorgandhena śirorugghṛdica mūrcchā ca/ </l>
                        <l>sparśena pāṇiśothaḥ suptyaṅgulidāhatodanakhabhedāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.113">
                            <label>Ca.6.23.113 </label>
                            &amp;mukhagetvoṣṭhacimicimā jihvā śūnā jaḍā vivarṇā ca/ </l>
                        <l>dvijaharṣahanustambhāsyadāhalālāgalavikārāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.114">
                            <label>Ca.6.23.114 </label>
                            āmāśayaṃ praviṣṭe vaivarṇyaṃ svedasadanamutkledaḥ/ </l>
                        <l>dṛṣṭihṛdayoparodho binduśataiścīyate cāṅgam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.115">
                            <label>Ca.6.23.115 </label>
                            pakvāśayaṃ tu yāte mūrcchāmadamohadāhabalanāśāḥ/ </l>
                        <l>tandrā kārśyaṃ ca viṣe pāṇḍutvaṃ codarasthe syāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.116">
                            <label>Ca.6.23.116 </label>
                            dantapavanasya kūrco viśīryate dantauṣṭhamāṃsaśophaśca/ </l>
                        <l>keśacyutiḥ śiroruggranthayaśca saviṣe 'atha śirobhyaṅge// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.117">
                            <label>Ca.6.23.117 </label>
                            duṣṭe 'añjane 'akṣidāhasrāvātyupadehaśotharāgāśca/ </l>
                        <l>khādyairādau koṣṭhaḥ spṛśyaistvagdūṣyate duṣṭaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.118">
                            <label>Ca.6.23.118 </label>
                            snānābhyaṅgotsādanavastrālaṅkāravarṇakairduṣṭaiḥ/ </l>
                        <l>kaṇḍvartikoṭhapiḍakāromodgamacimicimā śothāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.119">
                            <label>Ca.6.23.119 </label>
                            ete karacaraṇadāhatodaklamāvipākāśca/ </l>
                        <l>bhūpādukāśvagajavarmaketuśayanāsanairduṣṭaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.120">
                            <label>Ca.6.23.120 </label>
                            mālyamagandhaṃ mlāyati &amp;śirorujālomaharṣakaram/ </l>
                        <l>stambhayati khāni nāsāmupahanti darśanaṃ ca dhūmaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.121">
                            <label>Ca.6.23.121 </label>
                            kūpataḍāgādijalaṃ durgandhaṃ sakaluṣaṃ vivarṇaṃ ca/ </l>
                        <l>pītaṃ śvayathuṃ koṭhān piḍakāśca karoti maraṇaṃ ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.122">
                            <label>Ca.6.23.122 </label>
                            ādāvāmāśayage vamanaṃ tvaksthe pradehasekādi/ </l>
                        <l>kuryādbhiṣak cikitsāṃ doṣabalaṃ caiva hi samīkṣya// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.123">
                            <label>Ca.6.23.123 </label>
                            iti mūlaviṣaviśeṣāḥ proktāḥ śṛṇu jaṅgamasyātaḥ/ </l>
                        <l>saviśeṣacikitsitamevādau tatrocyate tu sarpāṇām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.124">
                            <label>Ca.6.23.124 </label>
                            &amp;iha darvīkaraḥ sarpo maṇḍalī rājimāniti/ </l>
                        <l>trayo yathākramaṃ vātapittaśleṣmaprakopaṇāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.125">
                            <label>Ca.6.23.125 </label>
                            darvīkaraḥ paṇī jñeyo maṇḍalī maṇḍalāphaṇaḥ/ </l>
                        <l>bindulekhavicitrāṅgaḥ pannagaḥ syāttu rājimān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.126">
                            <label>Ca.6.23.126 </label>
                            viśeṣādrūkṣakaṭukamamloṣṇaṃ svādu śītalam/ </l>
                        <l>viṣaṃ yathākramaṃ teṣāṃ tasmādvātādikopanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.127">
                            <label>Ca.6.23.127 </label>
                            darvīkarakṛto daṃśaḥ sūkṣmadaṃṣṭrāpado 'asitaḥ/ </l>
                        <l>niruddharaktaḥ kūrmābho vātavyādhikaro mataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.128">
                            <label>Ca.6.23.128 </label>
                            pṛthvarpitaḥ saśothaśca daṃśo maṇḍalinā kṛtaḥ/ </l>
                        <l>pītābhaḥ pītaraktaśca sarvapittavikārakṛt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.129">
                            <label>Ca.6.23.129 </label>
                            kṛto rājimatā daṃśaḥ picchilaḥ sthiraśophakṛt/ </l>
                        <l>snigdhaḥ pāṇḍuśca sāndrāsṛk śleṣmavyādhisamīraṇaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.130">
                            <label>Ca.6.23.130 </label>
                            vṛttabhogo mahākāyaḥ śvasannūrdhvekṣaṇaḥ pumān/ </l>
                        <l>sthūlamūrdhā samāṅgaśca strī tvataḥ syādviparyayāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.131">
                            <label>Ca.6.23.131 </label>
                            &amp;klībastrasatyadhodṛṣṭiḥ svarahīnaḥ prakampate/ </l>
                        <l>striyā daṣṭo viparyastairetaiḥ puṃsā naro mataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.132">
                            <label>Ca.6.23.132 </label>
                            vyāmiśraliṅgairetaistu klībadaṣṭaṃ naraṃ vadet/ </l>
                        <l>ityetaduktaṃ sarpāṇāṃ strīpuṃklībanidarśanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.133">
                            <label>Ca.6.23.133 </label>
                            pāṇḍuvaktrastu garbhiṇyā śūnauṣṭho 'apyasitekṣaṇaḥ/ </l>
                        <l>jṛmbhākrodhopajihvārtaḥ sūtayā raktamūtravān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.134">
                            <label>Ca.6.23.134 </label>
                            sarpo gaudhera(ya)ko nāma godhāyāṃ syāccatuṣpadaḥ/ </l>
                        <l>kṛṣṇasarpeṇa tulyaḥ syānnānā syurmiśrajātayaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.135">
                            <label>Ca.6.23.135 </label>
                            gūḍhasaṃpāditaṃ vṛttaṃ pīḍitaṃ lambitārpitam/ </l>
                        <l>sarpitaṃ ca bhṛśābādhaṃ, daṃśā ye 'anye na te bhṛśāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.136">
                            <label>Ca.6.23.136 </label>
                            taruṇāḥ kṛṣṇasarpāstu gonasāḥ sthavirāstathā/ </l>
                        <l>rājimanto vayomadhye bhavantyāśīviṣopamāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.137">
                            <label>Ca.6.23.137 </label>
                            sarpadaṃṣṭrāścatasrastu tāsāṃ vāmādharā sitā/ </l>
                        <l>pītā vāmottarā daṃṣṭrā &amp;raktaśyāvā 'adharottarā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.138">
                            <label>Ca.6.23.138 </label>
                            yanmātraḥ patate bindurgobālāt saliloddhṛtāt/ </l>
                        <l>vāmādharāyāṃ daṃṣṭṛāyāṃ tanmātraṃ syādaherviṣam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.139">
                            <label>Ca.6.23.139 </label>
                            ekadvitricaturvṛddhaviṣabhāgottarottarāḥ/ </l>
                        <l>savarṇāstatkṛtā daṃśā bahūttaraviṣā bhṛśāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.140">
                            <label>Ca.6.23.140 </label>
                            sarpāṇāmeṛva viṇmūtrāt kīṭāḥ syuḥ kīṭasaṃmatāḥ/ </l>
                        <l>dūṣīviṣāḥ prāṇaharā iti saṃkṣepato matāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.141">
                            <label>Ca.6.23.141 </label>
                            gātraṃ raktaṃ sitaṃ kṛṣṇaṃ śyāvaṃ vā piḍakānvitam/ </l>
                        <l>sakaṇḍūdāhavīsarpapāki syāt kuthitaṃ tathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.142">
                            <label>Ca.6.23.142 </label>
                            kīṭairdūṣīviṣairdaṣṭaṃ liṅgaṃ prāṇaharaṃ śṛṇu/ </l>
                        <l>sarpadaṣṭe yathā śotho vardhate sogragandhyasṛk// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.143">
                            <label>Ca.6.23.143 </label>
                            daṃśo 'akṣigauravaṃ mūrcchā sa rugārtaḥ śvasityapi/ </l>
                        <l>tṛṣṇāruciparītaśca bhaveddūṣīviṣārditaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.144">
                            <label>Ca.6.23.144 </label>
                            daṃśasya madhye yat kṛṣṇaṃ śyāvaṃ vā jālakāvṛtam/ </l>
                        <l>&amp;dagdhākṛti bhṛśaṃ pāki kledaśothajvarānvitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.145">
                            <label>Ca.6.23.145 </label>
                            dūṣīviṣābhirlūtābhistaṃ daṣṭamiti nirdiśet/ </l>
                        <l>sarvāsāmeva tāsāṃ ca daṃśe lakṣaṇamucyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.146">
                            <label>Ca.6.23.146 </label>
                            śophaḥ śvetāsitā raktāḥ pītā vā piḍakā jvaraḥ/ </l>
                        <l>prāṇāntiko bhavecchvāso dāhahikkāśirograhāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.147">
                            <label>Ca.6.23.147 </label>
                            ādaṃśācchoṇitaṃ pāṇḍu maṇḍalāni jvaro 'aruciḥ/ </l>
                        <l>lomaharṣaśca dāhaścāpyākhudūṣīviṣārdite// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.148">
                            <label>Ca.6.23.148 </label>
                            mūrcchāṅgaśothavaivarṇyakledaśabdāśrutijvarāḥ/ </l>
                        <l>śirogurutvaṃ lālāsṛkchardiścāsādhyamūṣikaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.149">
                            <label>Ca.6.23.149 </label>
                            śyāvatvamatha kārṣṇyaṃ vā nānāvarṇatvameva vā/ </l>
                        <l>mohaḥ purīṣabhedaśca daṣṭe syāt kṛkalāsakaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.150">
                            <label>Ca.6.23.150 </label>
                            dahatyagnirivādau tu bhinattīvordhvamāśu ca/ </l>
                        <l>vṛścikasya viṣaṃ yāti daṃśe paścāttu tiṣṭhati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.151">
                            <label>Ca.6.23.151 </label>
                            daṣṭo 'asādhyastu &amp;dṛgghrāṇarasanopahato naraḥ/ </l>
                        <l>māṃsaiḥ patadbhiratyarthaṃ vedanārto jahātyasūn// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.152">
                            <label>Ca.6.23.152 </label>
                            visarpaḥ śvayathuḥ śūlaṃ jvaraśchardirathāpi ca/ </l>
                        <l>lakṣṇaṃ kaṇabhairdaṣṭe daṃśaścaiva viśīryate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.153">
                            <label>Ca.6.23.153 </label>
                            hṛṣṭaromocciṭiṅgena stabdhaliṅgo bhṛśārtimān/ </l>
                        <l>daṣṭaḥ śītodakeneva siktānyaṅgāni manyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.154">
                            <label>Ca.6.23.154 </label>
                            ekadaṃṣṭrārditaḥ śūnaḥ saruk syāt pītakaḥ satṛṭ/ </l>
                        <l>chardirnidrā ca maṇḍūkaiḥ saviṣairdaṣṭalakṣaṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.155">
                            <label>Ca.6.23.155 </label>
                            matsyāstu saviṣāḥ kuryurdāhaśopharujastathā/ </l>
                        <l>kaṇḍūṃ śothaṃ jvaraṃ mūrcchāṃ saviṣāstu jalaukasaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.156">
                            <label>Ca.6.23.156 </label>
                            dāhatodasvedaśothakarī tu &amp;gṛhagodhikā/ </l>
                        <l>daṃśe svedaṃ rujaṃ dāhaṃ kuryācchatapadīviṣam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.157">
                            <label>Ca.6.23.157 </label>
                            kaṇḍūmānmaśakairīṣacchothaḥ syānmandavedanaḥ/ </l>
                        <l>asādhyakīṭasadṛśamasādhyamaśakakṣatam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.158">
                            <label>Ca.6.23.158 </label>
                            sadyaḥprasrāviṇī śyāvā dāhamūrcchājvarānvitā/ </l>
                        <l>pīḍakā makṣikādaṃśe tāsāṃ tu sthagikā 'asuhṛt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.159">
                            <label>Ca.6.23.159 </label>
                            śmaśānacityavalmīkayajñāśramasurālaye/ </l>
                        <l>pakṣasandhiṣu madhyāhne sārdharātre 'aṣṭamīṣu ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.160">
                            <label>Ca.6.23.160 </label>
                            na siddhyanti narā daṣṭāḥ pāṣaṇḍāyataneṣu ca/ </l>
                        <l>dṛṣṭiśvāsamalasparśaviṣairāśīviṣairtathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.161">
                            <label>Ca.6.23.161 </label>
                            vinaśyantyāśu saṃprāptā daṣṭāḥ sarveṣu marmasu/ </l>
                        <l>(yena kenāpi sarpeṇa saṃbhavaḥ sarva eva ca)// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.162">
                            <label>Ca.6.23.162 </label>
                            bhītamattābaloṣṇakṣuttṛṣārte vardhate viṣam/ </l>
                        <l>viṣaṃ prakṛtikālau ca tulyau &amp;prāpyālpamanyathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.163">
                            <label>Ca.6.23.163 </label>
                            vāriviprahatāḥ kṣīṇā bhītā nakulanirjitāḥ/ </l>
                        <l>vṛddhā bālāstvaco muktāḥ sarpā mandaviṣāḥ smṛtāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.164">
                            <label>Ca.6.23.164 </label>
                            sarvadehāśritaṃ krodhādviṣaṃ sarpo vimuñcati/ </l>
                        <l>tadevāhārahetorvā bhayādvā na pramuñcati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.165">
                            <label>Ca.6.23.165 </label>
                            vātolbaṇaviṣāḥ prāya ucciṭiṅgāḥ savṛścikāḥ/ </l>
                        <l>vātapittolbaṇāḥ kīṭāḥ ślaiṣmikāḥ kaṇabhādayaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.166">
                            <label>Ca.6.23.166 </label>
                            yasya yasya hi doṣasya liṅgādhikyāni lakṣayet/ </l>
                        <l>tasya tasyauṣadhaiḥ kuryādviparītaguṇaiḥ kriyām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.167">
                            <label>Ca.6.23.167 </label>
                            hṛtpīḍordhvānilaḥ stambhaḥ sirāyāmo 'asthiparvaruk/ </l>
                        <l>ghūrṇanodveṣṭanaṃ gātraśyāvatā vātike viṣe// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.168">
                            <label>Ca.6.23.168 </label>
                            saṃjñānāśoṣṇaniśvāsau hṛddāhaḥ kaṭukāsyatā/ </l>
                        <l>&amp;daṃśāvadaraṇaṃ śotho raktapītaśca paittike// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.169">
                            <label>Ca.6.23.169 </label>
                            vamyarocakahṛllāsaprasekotkleśagauravaiḥ/ </l>
                        <l>saśaityamukhamādhuryairvidyācchleṣmādhikaṃ viṣam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.170">
                            <label>Ca.6.23.170 </label>
                            khaṇḍena ca vraṇālepastailābhyaṅgaśca vātike/ </l>
                        <l>svedo nāḍīpulākādyairbṛṃhaṇaśca vidhirhitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.171">
                            <label>Ca.6.23.171 </label>
                            suśītaiḥ stambhayet sekaiḥ pradehaiścāpi paittikam/ </l>
                        <l>lekhanacchedanasvedavamanaiḥ ślaiṣmikaṃ jayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.172">
                            <label>Ca.6.23.172 </label>
                            viṣeṣvapi ca sarveṣu sarvasthānagateṣu ca/ </l>
                        <l>avṛścikocciṭiṅgeṣu prāyaḥ śīto vidhirhitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.173">
                            <label>Ca.6.23.173 </label>
                            vṛścike svedamabhyaṅgaṃ ghṛtena lavaṇena ca/ </l>
                        <l>sekāṃścoṣṇān prayuñjīta bhojyaṃ pānaṃ ca sarpiṣaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.174">
                            <label>Ca.6.23.174 </label>
                            etadevocciṭiṅge 'api pratilomaṃ ca pāṃśubhiḥ/ </l>
                        <l>udvartanaṃ sukhāmbūṣṇaistathā 'avacchādanaṃ ghanaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.175">
                            <label>Ca.6.23.175 </label>
                            śvā tridoṣaprakopāttu tathā dhātuviparyayāt/ </l>
                        <l>śiro 'abhitāpī lālāsrāvyadhovaktrastathā bhavet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.176">
                            <label>Ca.6.23.176 </label>
                            anye 'apyevaṃvidhā vyālāḥ kaphavātaprakopaṇāḥ/ </l>
                        <l>hṛcchirorugjvarastambhatṛṣāmūrcchākarā matāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.177">
                            <label>Ca.6.23.177 </label>
                            kaṇḍūnistodavaivarṇyasuptikledopaśoṣaṇam/ </l>
                        <l>vidāharāgarukpākāḥ śopho granthinikuñcanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.178">
                            <label>Ca.6.23.178 </label>
                            &amp;daṃśāvadaraṇaṃ sphoṭāḥ karṇikā maṇḍalāni ca/ </l>
                        <l>jvaraśca saviṣe liṅgaṃ viparītaṃ tu nirviṣe// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.179">
                            <label>Ca.6.23.179 </label>
                            tatra sarve &amp;yathāvasthaṃ prayojyāḥ syurupakramāḥ/ </l>
                        <l>pūrvoktā vidhimanyaṃ ca yathāvadbruvataḥ śṛṇu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.180">
                            <label>Ca.6.23.180 </label>
                            hṛdvidāhe praseke vā virekavamanaṃ bhṛśam/ </l>
                        <l>yathāvasthaṃ prayoktavyaṃ śuddhe saṃsarjanakramaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.181">
                            <label>Ca.6.23.181 </label>
                            śirogate viṣe nastaḥ kuryānmūlāni buddhimān/ </l>
                        <l>bandhujīvasya bhārgyāśca surasasyāsitasya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.182">
                            <label>Ca.6.23.182 </label>
                            dakṣakākamayūrāṇāṃ māṃsāsṛṅmastake kṣate/ </l>
                        <l>&amp;upadheyamadhodaṣṭasyordhvadaṣṭasya pādayoḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.183">
                            <label>Ca.6.23.183 </label>
                            pippalīmaricakṣāravacāsaindhavaśigrukāḥ/ </l>
                        <l>piṣṭā rohitapittena ghnantyakṣigatamañjanāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.184">
                            <label>Ca.6.23.184 </label>
                            kapitthamāmaṃ sasitākṣaudraṃ kaṇṭhagate viṣe/ </l>
                        <l>lihyādāmāśayagate tābhyāṃ cūrṇapalaṃ natāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.185">
                            <label>Ca.6.23.185 </label>
                            viṣe pakvāśayagate pippalīṃ rajanīdvayam/ </l>
                        <l>mañjiṣṭhāṃ ca samaṃ piṣṭvā gopittena naraḥ pibet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.186">
                            <label>Ca.6.23.186 </label>
                            raktaṃ māṃsaṃ ca godhāyāḥ śuṣkaṃ cūrṇīkṛtaṃ hitam/ </l>
                        <l>viṣe rasagate pānaṃ kapittharasasaṃyutam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.187">
                            <label>Ca.6.23.187 </label>
                            śelormūlatvagagrāṇi bādaraudumbarāṇi ca/ </l>
                        <l>kaṭabhyāśca pibedraktagate, māṃsagate pibet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.188">
                            <label>Ca.6.23.188 </label>
                            sakṣaudraṃ khadirāriṣṭaṃ kauṭajaṃ mūlamambhasā/ </l>
                        <l>sarveṣu ca bale dve tu madhūkaṃ madhukaṃ natam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.189">
                            <label>Ca.6.23.189 </label>
                            pippalīṃ &amp;nāgaraṃ kṣāraṃ navanītena mūrcchitam/ </l>
                        <l>kaphe bhiṣagudīrṇe tu vidadhyātpratisāraṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.190">
                            <label>Ca.6.23.190 </label>
                            māṃsīkuṅkumapatratvagrajanīnatacandanaiḥ/ </l>
                        <l>manaḥśilāvyāghranakhasurasairambupeṣitaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.191">
                            <label>Ca.6.23.191 </label>
                            pānanasyāñjanālepāḥ sarvaśothaviṣāpahāḥ/ </l>
                        <l>candanaṃ tagaraṃ kuṣṭhaṃ haridre dve tvageva ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.192">
                            <label>Ca.6.23.192 </label>
                            manaḥśilā tamālaśca rasaḥ kaiśara eva ca/ </l>
                        <l>śārdūlasya nakhaścaiva supiṣṭaṃ taṇḍulāmbunā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.193">
                            <label>Ca.6.23.193 </label>
                            hanti sarvaviṣāṇyeva vajrivajramivāsurān/ </l>
                        <l>rase śirīṣapuṣpasya saptāhaṃ maricaṃ sitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.194">
                            <label>Ca.6.23.194 </label>
                            bhāvitaṃ sarpadaṣṭānāṃ nasyapānāñjane hitam/ </l>
                        <l>dvipalaṃ natakuṣṭhābhyāṃ ghṛtakṣaudracatuṣpalam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.195">
                            <label>Ca.6.23.195 </label>
                            api takṣakadaṣṭānāṃ pānametat sukhapradam/ </l>
                        <l>sindhuvārasya mūlaṃ ca śvetā ca girikarṇikā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.196">
                            <label>Ca.6.23.196 </label>
                            pānaṃ darvīkarairdaṣṭe nasyaṃ samadhu pākalam/ </l>
                        <l>mañjiṣṭhā madhuyaṣṭī ca jīvakarṣabhakau sitā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.197">
                            <label>Ca.6.23.197 </label>
                            kāśmaryaṃ vaṭaśuṅgāni pānaṃ maṇḍalināṃ viṣe/ </l>
                        <l>vyoṣaṃ sātiviṣaṃ kuṣṭhaṃ gṛhadhūmo hareṇukā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.198">
                            <label>Ca.6.23.198 </label>
                            tagaraṃ kaṭukā kṣaudraṃ hanti rājīmatāṃ viṣam/ </l>
                        <l>gṛhadhūmaṃ haridre dve samūlaṃ taṇḍulīyakam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.199">
                            <label>Ca.6.23.199 </label>
                            api vāsukinā daṣṭaḥ &amp;pibenmadhughṛtāplutam/ </l>
                        <l>kṣīrivṛkṣatvagālepaḥ śuddhe kīṭaviṣāpahaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.200">
                            <label>Ca.6.23.200 </label>
                            muktālepo varaḥ śothadāhatodajvarāpahaḥ/ </l>
                        <l>candanaṃ padmakośīraṃ śirīṣaḥ sindhuvārikā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.201">
                            <label>Ca.6.23.201 </label>
                            kṣīraśuklā nataṃ kuṣṭhaṃ pāṭalodīcyasārivāḥ/ </l>
                        <l>śelusvarasapiṣṭo 'ayaṃ lūtānāṃ sārvakārmikaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.202">
                            <label>Ca.6.23.202 </label>
                            (yathāyogaṃ prayoktavyaḥ samīkṣyālepanādiṣu)/ </l>
                        <l>madhūkaṃ madhukaṃ kuṣṭhaṃ śirīṣodīcyapāṭalāḥ/ </l>
                        <l>sanimbasārivākṣaudrāḥ pānaṃ lūtāviṣāpaham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.203">
                            <label>Ca.6.23.203 </label>
                            kusumbhapuṣpaṃ godantaḥ svarṇakṣīrī kapotaviṭ/ </l>
                        <l>dantī trivṛtsaindhavaṃ ca karṇikāpātanaṃ tayoḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.204">
                            <label>Ca.6.23.204 </label>
                            kaṭabhyarjinaśairīṣaśelukṣīridrumatvacaḥ/ </l>
                        <l>kaṣāyakalkacūrṇāḥ syuḥ kīṭalūtāvraṇāpahāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.205">
                            <label>Ca.6.23.205 </label>
                            tvacaṃ ca nāgaraṃ caiva samāṃśaṃ ślakṣṇapeṣitam/ </l>
                        <l>peyamuṣṇāmbunā sarvaṃ mūṣikāṇāṃ viṣāpaham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.206">
                            <label>Ca.6.23.206 </label>
                            kuṭajasya phalaṃ piṣṭaṃ tagaraṃ jālamālinī/ </l>
                        <l>tiktekṣvākuśca yogo 'ayaṃ pānapradhamanādibhiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.207">
                            <label>Ca.6.23.207 </label>
                            vṛścikondurulūtānāṃ sarpāṇāṃ ca viṣaṃ haret/ </l>
                        <l>samāno hyamṛtenāyaṃ garājīrṇaṃ ca nāśayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.208">
                            <label>Ca.6.23.208 </label>
                            sarve 'agadā yathādoṣaṃ prayojyāḥ syuḥ kṛkaṇṭake/ </l>
                        <l>kapotaviṇmātuluṅgaṃ śirīṣakusumādrasaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.209">
                            <label>Ca.6.23.209 </label>
                            śaṅkhinyārkaṃ payaḥ śuṇṭhī karañjo madhu vārścike/ </l>
                        <l>śirīṣasya phalaṃ piṣṭaṃ snuhīkṣīreṇa dārdure// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.210">
                            <label>Ca.6.23.210 </label>
                            mūlāni śvetabhaṇḍīnāṃ vyoṣaṃ sarpiśca matsyaje/ </l>
                        <l>kīṭadaṣṭakriyāḥ sarvāḥ samānāḥ syurjalaukasām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.211">
                            <label>Ca.6.23.211 </label>
                            vātapittaharī cāpi kriyā prāyaḥ praśasyate/ </l>
                        <l>vārściko hyucciṭiṅgasya &amp;kaṇabhasyaunduro 'agadaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.212">
                            <label>Ca.6.23.212 </label>
                            vacāṃ vaṃśatvacaṃ pāṭhāṃ nataṃ surasamañjarīm/ </l>
                        <l>dve bale nākulīṃ kuṣṭhaṃ śirīṣaṃ rajanīdvayam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.213">
                            <label>Ca.6.23.213 </label>
                            guhāmatiguhāṃ śvetāmajagandhāṃ śilājatu/ </l>
                        <l>kattṛṇaṃ kaṭabhīṃ kṣāraṃ gṛhadhūmaṃ manaḥśilām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.214">
                            <label>Ca.6.23.214 </label>
                            rohītakasya pittena piṣṭvā tu paramo 'agadaḥ/ </l>
                        <l>nasyāñjanādilepeṣu hito viśvambharādiṣu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.215">
                            <label>Ca.6.23.215 </label>
                            svarjikā 'ajaśakṛtkṣāraḥ surasā+&amp;athākṣipīḍakaḥ/ </l>
                        <l>madirāmaṇḍasaṃyukto hitaḥ śatapadīviṣe// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.216">
                            <label>Ca.6.23.216 </label>
                            kapitthamakṣipīḍo 'arkabījaṃ trikaṭukaṃ tathā/ </l>
                        <l>karañjo dve haridre ca &amp;gṛhagodhāviṣaṃ jayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.217">
                            <label>Ca.6.23.217 </label>
                            &amp;kākāṇḍarasasaṃyukto viṣāṇāṃ taṇḍulīyakaḥ/ </l>
                        <l>pradhāno barhipittena tadvadvāyasapīlukaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.218">
                            <label>Ca.6.23.218 </label>
                            śirīṣaphalamūlatvakpuṣpapatraiḥ samairdhṛtaiḥ/ </l>
                        <l>śreṣṭhaḥ pañcaśirīṣo 'ayaṃ viṣāṇāṃ pravaro vadhe// </l>
                        <l>iti pañcaśirīṣo 'agadaḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.23.219">
                            <label>Ca.6.23.219 </label>
                            catuṣpadbhirdvipadbhirvā nakhadantakṣataṃ tu yat/ </l>
                        <l>śūyate pacyate cāpi sravati jvarayatyapi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.220">
                            <label>Ca.6.23.220 </label>
                            somavalko 'aśvakarṇaśca gojihvā haṃsapadyapi/ </l>
                        <l>rajanyau gairikaṃ lepo nakhadantaviṣāpahaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.221">
                            <label>Ca.6.23.221 </label>
                            durandhakāre &amp;viddhasya kenacidviṣaśaṅkayā/ </l>
                        <l>viṣodvegājjvaraśchardirmūrcchā dāho 'api vā bhavet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.222">
                            <label>Ca.6.23.222 </label>
                            glānirmoho 'atisāraścāpyetacchaṅkāviṣaṃ matam/ </l>
                        <l>cikitsitamidaṃ tasya kuryādāśvāsayan budhaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.223">
                            <label>Ca.6.23.223 </label>
                            sitā vaigandhiko drākṣā payasyā madhukaṃ madhu/ </l>
                        <l>pānaṃ samantrapūtāmbu prokṣaṇaṃ sāntvaharṣaṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.224">
                            <label>Ca.6.23.224 </label>
                            śālayaḥ ṣaṣṭikāścaiva koradūṣāḥ priyaṅgavaḥ/ </l>
                        <l>bhojanārthe praśasyante lavaṇārthe ca saindhavam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.225">
                            <label>Ca.6.23.225 </label>
                            taṇḍulīyakajīyantīvārtākasuniṣaṇṇakāḥ/ </l>
                        <l>cucūrmaṇḍūkaparṇī ca śākaṃ ca kulakaṃ hitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.226">
                            <label>Ca.6.23.226 </label>
                            dhātrī dāḍimamamlārthe yūṣā mudgahareṇubhiḥ/ </l>
                        <l>rasāścaiṇaśikhiśvāvillāvataittirapārṣatāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.227">
                            <label>Ca.6.23.227 </label>
                            viṣaghnauṣadhasaṃyuktā rasā yūṣāśca saṃskṛtāḥ/ </l>
                        <l>avidāhīni cānnāni viṣārtānāṃ bhiṣagjitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.228">
                            <label>Ca.6.23.228 </label>
                            viruddhādhyaśanakrodhakṣudbhayāyāsamaithunam/ </l>
                        <l>varjayedviṣamukto 'api divāsvapnaṃ viśeṣataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.229">
                            <label>Ca.6.23.229 </label>
                            muhurmuhuḥ śironyāsaḥ śothaḥ &amp;srastauṣṭhakarṇatā/ </l>
                        <l>jvaraḥ stabdhākṣigātratvaṃ hanukampo 'aṅgamardanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.230">
                            <label>Ca.6.23.230 </label>
                            romāpagamanaṃ glāniraratirvepathurbhramaḥ/ </l>
                        <l>catuṣpadāṃ bhavatyetaddaṣṭānāmiha lakṣaṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.231">
                            <label>Ca.6.23.231 </label>
                            devadāru haridre dve &amp;saralaṃ candanāguru/ </l>
                        <l>rāsnā gorocanā 'ajājī guggulvikṣuraso natam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.232">
                            <label>Ca.6.23.232 </label>
                            cūrṇaṃ sasaindhavānantaṃ gopittamadhusaṃyutam/ </l>
                        <l>catuṣpadānāṃ daṣṭānāmagadaḥ sārvakārmikaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.233">
                            <label>Ca.6.23.233 </label>
                            saubhāgyārthaṃ striyaḥ svedarajonānāṅgajānmalān/ </l>
                        <l>śatruprayuktāṃśca garān prayacchantyannamiśritān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.234">
                            <label>Ca.6.23.234 </label>
                            taiḥ syāt pāṇḍuḥ kṛśo 'alpāgnirgaraścāsyopajāyate/ </l>
                        <l>marmapradhamanādhmānaṃ śvayathuṃ hastapādayoḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.235">
                            <label>Ca.6.23.235 </label>
                            jaṭharaṃ grahaṇīdoṣo yakṣmā gulmaḥ kṣayo &amp;jvaraḥ/ </l>
                        <l>evaṃvidhasya cānyasya vyādherliṅgāni darśayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.236">
                            <label>Ca.6.23.236 </label>
                            svapne mārjāragomāyuvyālān sanakulān kapīn/ </l>
                        <l>prāyaḥ paśyati nadyādīñchuṣkāṃśca savanaspatīn// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.237">
                            <label>Ca.6.23.237 </label>
                            kālaśca gauramātmānaṃ svapne gauraśca kālakam/ </l>
                        <l>vikarṇanāsikaṃ vā 'api &amp;prapaśyedvihatendriyaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.238">
                            <label>Ca.6.23.238 </label>
                            tamavekṣya bhiṣak prājñaḥ pṛcchet kiṃ kaiḥ kadā saha/ </l>
                        <l>jagdhamityavagamyāśu pradadyādvamanaṃ bhiṣak// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.239">
                            <label>Ca.6.23.239 </label>
                            sūkṣmaṃ tāmrarajastasmai sakṣaudraṃ hṛdviśodhanam/ </l>
                        <l>śuddhe hṛdi tataḥ śāṇaṃ hemacūrṇasya dāpayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.240">
                            <label>Ca.6.23.240 </label>
                            hema sarvaviṣāṇyāśu garāṃśca viniyacchati/ </l>
                        <l>na sajjate hemapāṅge viṣaṃ padmadale 'ambuvat// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.241">
                            <label>Ca.6.23.241 </label>
                            nāgadantītrivṛddantīdravantīsnukpayaḥphalaiḥ/ </l>
                        <l>sādhitaṃ māhiṣaṃ sarpiḥ sagomūtrāḍhakaṃ hitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.242">
                            <label>Ca.6.23.242 </label>
                            sarpakīṭaviṣārtānāṃ garārtānāṃ ca śāntaye/ </l>
                        <l>śirīṣatvak trikaṭukaṃ triphalāṃ candanotpale// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.243">
                            <label>Ca.6.23.243 </label>
                            dve bale sārivāsphotāsurabhīnimbapāṭalāḥ/ </l>
                        <l>bandhujīvāḍhakīmūrvāvāsāsurasavatsakān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.244">
                            <label>Ca.6.23.244 </label>
                            pāṭhāṅkolāśvagandhārkamūlayaṣṭyāhvapadmakān/ </l>
                        <l>viśālāṃ bṛhatīṃ lākṣāṃ kovidāraṃ śatāvarīm// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.245">
                            <label>Ca.6.23.245 </label>
                            kaṭabhīdantyapāmārgān pṛśniparṇīṃ rasāñjanam/ </l>
                        <l>śvetabhaṇḍāśvakhurakau kuṣṭhadārupriyaṅgukān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.246">
                            <label>Ca.6.23.246 </label>
                            vidārīṃ madhukāt sāraṃ karañjasya phalatvacau/ </l>
                        <l>rajanyau lodhramakṣāṃśaṃ piṣṭvā sādhyaṃ ghṛtāḍhakam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.247">
                            <label>Ca.6.23.247 </label>
                            tulyāmbucchāgagomūtratryāḍhake tadviṣāpaham/ </l>
                        <l>apasmārakṣayonmādabhūtagrahagarodaram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.248">
                            <label>Ca.6.23.248 </label>
                            pāṇḍurogakrimīgulmaplīhorustambhakāmalāḥ/ </l>
                        <l>hanuskandhagrahādīṃśca pānābhyañjananāvanaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.249">
                            <label>Ca.6.23.249 </label>
                            hanyāt saṃjīvayeccāpi viṣodbandhamṛtānnarān/ </l>
                        <l>nāmnedamamṛtaṃ sarvaviṣāṇāṃ syādghṛtottamam// </l>
                        <l>ityamṛtaghṛtam/ </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.6.23.250">
                        <label>Ca.6.23.250 </label>
                        bhavanti cātra---</p>
                    <lg>
                        <l>chatrī jharjharapāṇiśca caredrātrau tathā divā/ </l>
                        <l>tacchāyāśabdavitrastāḥ praṇaśyantyāśu pannagāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.251">
                            <label>Ca.6.23.251 </label>
                            daṣṭamātro daśedāśu taṃ sarpaṃ loṣṭameva vā/ </l>
                        <l>uparyariṣṭāṃ badhnīyāddaṃśaṃ chindyāddahettathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.252">
                            <label>Ca.6.23.252 </label>
                            vajraṃ marakataḥ sāraḥ picuko viṣamūṣikā/ </l>
                        <l>karketanaḥ sarpamaṇirvaidūryaṃ gajamauktikam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.23.253">
                            <label>Ca.6.23.253 </label>
                            dhāryaṃ garamaṇiryāśca varauṣadhyo viṣāpahāḥ/ </l>
                        <l>khagāśca śārikākrauñcaśikhihaṃsaśukādayaḥ// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.6.23.254">
                        <label>Ca.6.23.254 </label>
                        tatra ślokaḥ---</p>
                    <lg>
                        <l>itīdamuktaṃ dvividhasya vistarairbahuprakāraṃ viṣarogabheṣajam/ </l>
                        <l>adhītya vijñāya tathā prayojayan varjedviṣāṇāmaviṣahyatāṃ
                            budhaḥ// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte cikitsāsthāne
                        viṣacikitsitaṃ nāma tryoviṃśo 'adhyāyaḥ//23//</trailer>
                </div>
                <div n="24" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>caturviṃśo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.6.24.1">
                        <label>Ca.6.24.1 </label>
                        athāto madātyayacikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.6.24.2">
                        <label>Ca.6.24.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.3">
                            <label>Ca.6.24.3 </label>
                            suraiḥ sureśasahitairyā &amp;purā paripūjitā/ </l>
                        <l>sautrāmaṇyāṃ hūyate yā karmibhiryā pratiṣṭhitā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.4">
                            <label>Ca.6.24.4 </label>
                            yajñauhī yā yayā śakraḥ somātipatito bhṛśam/ </l>
                        <l>nirojastamasā++āviṣṭastasmāddurgāt samuddhṛtaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.5">
                            <label>Ca.6.24.5 </label>
                            vidhibhirvedavihitairvā yajadbhirmahātmabhiḥ/ </l>
                        <l>dṛśyā spṛśyā prakalpyā ca yajñīyā yajñasiddhaye// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.6">
                            <label>Ca.6.24.6 </label>
                            yonisaṃskāranāmādyairviśeṣairbahudhā ca yā/ </l>
                        <l>bhūtvā bhavatyekavidhā sāmānyānmadalakṣaṇāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.7">
                            <label>Ca.6.24.7 </label>
                            yā devānamṛtaṃ bhūtvā svadhā bhūtvā pitṝṃśca yā/ </l>
                        <l>somo bhūtvā dvijātīn yā yuṅkte śreyobhiruttamaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.8">
                            <label>Ca.6.24.8 </label>
                            āśvinaṃ yā mahattejo balaṃ sārasvataṃ ca yā/ </l>
                        <l>vīryamaindraṃ ca yā siddhā somaḥ sautrāmaṇau ca yā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.9">
                            <label>Ca.6.24.9 </label>
                            śokāratibhayodveganāśinī yā mahābalā/ </l>
                        <l>yā prītiryā ratiryā vāgyā puṣṭiryā ca nirvṛtiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.10">
                            <label>Ca.6.24.10 </label>
                            yā surā suragandharvayakṣarākṣasamānuṣaiḥ/ </l>
                        <l>ratiḥ suretyabhihitā tāṃ surāṃ vidhinā pibet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.11">
                            <label>Ca.6.24.11 </label>
                            śarīrakṛtasaṃskāraḥ śuciruttamagandhavān/ </l>
                        <l>prāvṛto nirmalairvastrairyathartūddāmagandhibhiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.12">
                            <label>Ca.6.24.12 </label>
                            vicitravividhasragvī ratnābhraṇabhūṣitaḥ/ </l>
                        <l>devadvijātīn saṃpūjya spṛṣṭvā maṅgalamuttamam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.13">
                            <label>Ca.6.24.13 </label>
                            deśe yathartuke śaste kusumaprakarīkṛte/ </l>
                        <l>&amp;sarasāsaṃmate mukhye dhūpasaṃmodabodhite// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.14">
                            <label>Ca.6.24.14 </label>
                            sopadhāne susaṃstīrṇe vihite śayanāsane/ </l>
                        <l>upaviṣṭo 'athavā tiryak svaśarīrasukhe sthitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.15">
                            <label>Ca.6.24.15 </label>
                            sauvarṇau rājataiścāpi tathā maṇimayairapi/ </l>
                        <l>bhājanairvimalaiścānyaiḥ sukṛtaiśca pibet sadā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.16">
                            <label>Ca.6.24.16 </label>
                            rūpayauvanamattābhiḥ śikṣitābhirviśeṣataḥ/ </l>
                        <l>vastrābharaṇamālyaiśca bhūṣitābhiryathartukaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.17">
                            <label>Ca.6.24.17 </label>
                            śaucānurāgayuktābhiḥ pramadābhiritastataḥ/ </l>
                        <l>saṃvāhyamāna &amp;iṣṭābhiḥ pibenmadyamanuttamam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.18">
                            <label>Ca.6.24.18 </label>
                            madyānukūlairvividhaiḥ phalairharitakaiḥ śubhaiḥ/ </l>
                        <l>lavaṇairgandhapiśunairavadaṃśairyathartukaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.19">
                            <label>Ca.6.24.19 </label>
                            bhṛṣṭairmāṃsairbahuvidhairbhūjalāmbaracāriṇām/ </l>
                        <l>paurogavargavihitairbhakṣyaiśca vividhātmakaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.20">
                            <label>Ca.6.24.20 </label>
                            &amp;pūjayitvā surān pūrmāśiṣaḥ prāk prayujya ca/ </l>
                        <l>pradāya sajalaṃ madyamarthibhyo vasudhātale// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.21">
                            <label>Ca.6.24.21 </label>
                            abhyaṅgotsādanasnānavāsodhūpānulepanaiḥ/ </l>
                        <l>snigdhoṣṇairbhāvitaścānnairvātiko madyamācaret// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.22">
                            <label>Ca.6.24.22 </label>
                            śītopacārairvividhairmadhurasnigdhaśītalaiḥ/ </l>
                        <l>paittiko bhāvitaścānnaiḥ pibanmadyaṃ na sīdati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.23">
                            <label>Ca.6.24.23 </label>
                            upacārairaśiśirairyavagodhūmabhuk pibet/ </l>
                        <l>ślaiṣmiko dhanvajairmāṃsairmadyaṃ māricakaiḥ saha// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.24">
                            <label>Ca.6.24.24 </label>
                            vidhirvasumatāmeṣa bhaviṣyadvibhavāśca ye/ </l>
                        <l>yathopapatti tairmadyaṃ pātavyaṃ mātrayā hitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.25">
                            <label>Ca.6.24.25 </label>
                            vātikebhyo hitaṃ madyaṃ prāyo gauḍikapaiṣṭikam/ </l>
                        <l>kaphapittādhikebhyastu mārdvīkaṃ mādhavaṃ ca yat// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.26">
                            <label>Ca.6.24.26 </label>
                            bahudravyaṃ bahuguṇaṃ bahukarma madātmakam/ </l>
                        <l>guṇairdoṣaiśca tanmadyamubhayaṃ copalakṣyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.27">
                            <label>Ca.6.24.27 </label>
                            vidhinā mātrayā kāle hitairannairyathābalam/ </l>
                        <l>prahṛṣṭo yaḥ pibenmadyaṃ tasya syādamṛtaṃ yathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.28">
                            <label>Ca.6.24.28 </label>
                            yathopetaṃ punarmadyaṃ prasaṅgādyena pīyate/ </l>
                        <l>rūkṣavyāyāmanityena viṣavadyāti tasya tat// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.29">
                            <label>Ca.6.24.29 </label>
                            madyaṃ hṛdayamāviśya svaguṇairojaso guṇān/ </l>
                        <l>daśabhirdaśa saṃkṣobhya ceto nayati vikriyām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.30">
                            <label>Ca.6.24.30 </label>
                            laghūṣṇatīkṣṇasūkṣmāmlavyavāyyāśugameva ca/ </l>
                        <l>rūkṣaṃ vikāśi viśadaṃ madyaṃ daśaguṇaṃ smṛtam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.31">
                            <label>Ca.6.24.31 </label>
                            guru śītaṃ mṛdu ślakṣṇaṃ bahalaṃ madhuraṃ sthiram/ </l>
                        <l>prasannaṃ picchilaṃ snigdhamojo daśaguṇaṃ smṛtam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.32">
                            <label>Ca.6.24.32 </label>
                            gurutvaṃ lāghavācchaityamauṣṇādamlasvabhāvataḥ/ </l>
                        <l>mādhuryaṃ mārdavaṃ taikṣṇyātprasādaṃ cāśubhāvanāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.33">
                            <label>Ca.6.24.33 </label>
                            raukṣyāt snehaṃ vyavāyitvāt sthiratvaṃ ślakṣṇatāmapi/ </l>
                        <l>vikāsibhāvātpaicchilyaṃ vaiśadyātsāndratāṃ tathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.34">
                            <label>Ca.6.24.34 </label>
                            saukṣmyānmadyaṃ vihantyevamojasaḥ svaguṇairguṇān/ </l>
                        <l>sattvaṃ tadāśrayaṃ cāśu saṃkṣobhya janayenmadam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.35">
                            <label>Ca.6.24.35 </label>
                            &amp;rasavātādimārgāṇāṃ sattvabuddhīndriyātmanām/ </l>
                        <l>pradhānasyaujasaścaiva hṛdayaṃ sthānamucyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.36">
                            <label>Ca.6.24.36 </label>
                            atipītena madyena vihatenaujasā ca tat/ </l>
                        <l>hṛdayaṃ yāti vikṛtiṃ tatrasthā ye ca dhātavaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.37">
                            <label>Ca.6.24.37 </label>
                            aujasyavihate pūrvo hṛdi ca pratibodhite/ </l>
                        <l>madhyamo vihate 'alpe ca vihate tūttamo madhaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.38">
                            <label>Ca.6.24.38 </label>
                            naivaṃ vighātaṃ janayenmadyaṃ paiṣṭikamojasaḥ/ </l>
                        <l>vikāśirūkṣaviśadā guṇāstatra hi nolbaṇāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.39">
                            <label>Ca.6.24.39 </label>
                            hṛdi madyaguṇāviṣṭe harṣastarṣo ratiḥ sukham/ </l>
                        <l>vikārāśca yathāsattvaṃ citrā rājasatāmasāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.40">
                            <label>Ca.6.24.40 </label>
                            jāyante mohanidrāntā madyasyātiniṣevaṇāt/ </l>
                        <l>sa madyavibhramo nāmnā 'mada' ityabhidhīyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.41">
                            <label>Ca.6.24.41 </label>
                            pīyamānasya madyasya vijñātavyāstrayo madāḥ/ </l>
                        <l>prathamo madhyamo 'antyaśca lakṣaṇaistān pracakṣmahe// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.42">
                            <label>Ca.6.24.42 </label>
                            praharṣaṇaḥ prītikaraḥ pānānnaguṇadarśakaḥ/ </l>
                        <l>vādyagītaprahāsānāṃ kathānāṃ ca pravartakaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.43">
                            <label>Ca.6.24.43 </label>
                            na ca buddhismṛtiharo viṣayeṣu na cākṣamaḥ/ </l>
                        <l>sukhanidrāprabodhaśca prathamaḥ sukhado madaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.44">
                            <label>Ca.6.24.44 </label>
                            muhuḥ smṛtirmuhurmoho&amp;( 'a)vyaktā sajjati vāṅmuhuḥ/ </l>
                        <l>yuktāyuktapralāpaśca pracalāyanameva ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.45">
                            <label>Ca.6.24.45 </label>
                            sthānapānānnasāṃkathyayojanā saviparyayā/ </l>
                        <l>liṅgānyetāni jānīyādāviṣṭe madhyame made// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.46">
                            <label>Ca.6.24.46 </label>
                            madhyamaṃ dadamutkramya &amp;madamāprāpya cottamam/ </l>
                        <l>na kiṃcinnāśubhaṃ kuryurnarā rājasatāmasāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.47">
                            <label>Ca.6.24.47 </label>
                            ko madaṃ tādṛśaṃ vidvānunmādamiva dāruṇam/ </l>
                        <l>gacchedadhvānamasvantaṃ bahudoṣamivādhvagaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.48">
                            <label>Ca.6.24.48 </label>
                            tṛtīyaṃ tu madaṃ prāpya bhagndārviva niṣkriyaḥ/ </l>
                        <l>madamohāvṛtamanā jīvannapi mṛtaiḥ samaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.49">
                            <label>Ca.6.24.49 </label>
                            ramaṇīyān sa viṣayānna vetti na suhṛjjanam/ </l>
                        <l>yadarthaṃ pīyate madyaṃ ratiṃ tāṃ ca na vindati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.50">
                            <label>Ca.6.24.50 </label>
                            kāryākāryaṃ sukhaṃ duḥkhaṃ loke yacca hitāhitam/ </l>
                        <l>yadavastho na jānāti ko 'avasthāṃ tāṃ vrajedbudhaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.51">
                            <label>Ca.6.24.51 </label>
                            sa dūṣyaḥ sarvabhūtānāṃ nindyaścāgrāhya eva ca/ </l>
                        <l>vyasanitvādudarke ca sa duḥkhaṃ vyādhimaśnute// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.52">
                            <label>Ca.6.24.52 </label>
                            pretya ceha ca yacchreyaḥ śreyo mokṣe ca yat param/ </l>
                        <l>manaḥsamādhau tat sarvamāyattaṃ sarvadehinām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.53">
                            <label>Ca.6.24.53 </label>
                            madyena manasaścāsya saṃkṣobhaḥ kriyate mahān/ </l>
                        <l>mahāmārutavegena taṭasthasyeva śākhinaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.54">
                            <label>Ca.6.24.54 </label>
                            madyaprasaṅgaṃ taṃ cājñā mahādoṣaṃ mahāgadam/ </l>
                        <l>sukhamityadhigacchanti rajomohaparājitāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.55">
                            <label>Ca.6.24.55 </label>
                            madyopahatavijñānā viyuktāḥ sāttvikairguṇaiḥ/ </l>
                        <l>śreyobhirviprayujyante madāndhā madalālasāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.56">
                            <label>Ca.6.24.56 </label>
                            madye moho bhayaṃ śokaḥ krodho mṛtyuśca saṃśritaḥ/ </l>
                        <l>sonmādamadamūrcchāyāḥ sāpasmārāpatānakāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.57">
                            <label>Ca.6.24.57 </label>
                            yatraikaḥ smṛtivibhraṃśastatra sarvamasādhuvat/ </l>
                        <l>ityevaṃ madyadoṣajñā madyaṃ garhanti yatnataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.58">
                            <label>Ca.6.24.58 </label>
                            satyamete mahādoṣā madyasyoktā na saṃśayaḥ/ </l>
                        <l>ahitasyātimātrasya pītasya vidhivarjitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.59">
                            <label>Ca.6.24.59 </label>
                            kiṃtu madyaṃ svabhāvena yathaivānnaṃ tathā smṛtam/ </l>
                        <l>ayuktiyuktaṃ rogāya yuktiyuktaṃ yathā 'amṛtam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.60">
                            <label>Ca.6.24.60 </label>
                            prāṇāḥ prāṇabhṛtāmannaṃ tadayuktyā nihantyasūn/ </l>
                        <l>viṣaṃ prāṇaharaṃ tacca yuktiyuktaṃ rasāyanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.61">
                            <label>Ca.6.24.61 </label>
                            harṣamūrjaṃ mudaṃ puṣṭimārogyaṃ pauruṣaṃ &amp;param/ </l>
                        <l>yuktyā pītaṃ karotyāśu madyaṃ sukhamadapradam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.62">
                            <label>Ca.6.24.62 </label>
                            rocanaṃ dīpanaṃ hṛdyaṃ svaravarṇaprasādanam/ </l>
                        <l>prīṇanaṃ bṛṃhanaṃ balyaṃ bhayaśokaśramāpaham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.63">
                            <label>Ca.6.24.63 </label>
                            svāpanaṃ naṣṭanidrāṇāṃ mūkānāṃ vāgvibodhanam/ </l>
                        <l>bodhanaṃ cātinidrāṇāṃ vibaddhānāṃ vibandhanut// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.64">
                            <label>Ca.6.24.64 </label>
                            vadhabandhaparikleśaduḥkhānāṃ cāpyabodhanam/ </l>
                        <l>madyotthānāṃ ca rogāṇāṃ madyameva prabādhakam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.65">
                            <label>Ca.6.24.65 </label>
                            ratirviṣayasaṃyoge prītisaṃyogavardhanam/ </l>
                        <l>api pravayasāṃ madyamutsavāmodakārakam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.66">
                            <label>Ca.6.24.66 </label>
                            pañcasvartheṣu kānteṣu yā ratiḥ prathame made/ </l>
                        <l>yūnāṃ vā sthavirāṇāṃ vā tasya nāstyupamā bhuvi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.67">
                            <label>Ca.6.24.67 </label>
                            bahuduḥkhahatasyāsya śokenopahatasya ca/ </l>
                        <l>viśrāmo jīvalokasya madyaṃ yuktyā niṣevitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.68">
                            <label>Ca.6.24.68 </label>
                            annapānavayovyādhibalakālatrikāṇi ṣaṭ/ </l>
                        <l>trīndoṣāṃstrividhaṃ sattvaṃ jñātvā madyaṃ pibetsadā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.69">
                            <label>Ca.6.24.69 </label>
                            teṣāṃ trikāṇāmaṣṭānāṃ yojnā yuktirucyate/ </l>
                        <l>yayā yuktyā pibanmadyaṃ madyadoṣairna yujyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.70">
                            <label>Ca.6.24.70 </label>
                            madyasya ca guṇān sarvān yathoktān sa samaśnute/ </l>
                        <l>dharmārthayorapīḍāyai naraḥ sattvaguṇocchritaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.71">
                            <label>Ca.6.24.71 </label>
                            sattvāni tu prabudhyante prāyaśaḥ prathame made/ </l>
                        <l>dvitīye 'avyaktatāṃ yānti madhye cottamamadhyayoḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.24.72">
                            <label>Ca.6.24.72 </label>
                            sasyasaṃbodhakaṃ varṣaṃ, hemaprakṛtidarśakaḥ/ </l>
                        <l>hutāśaḥ, sarvasattvānāṃ madyaṃ tūbhayakārakam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.73">
                            <label>Ca.6.24.73 </label>
                            pradhānāvaramadhyānāṃ &amp;rūpāṇāṃ vyaktidarśakaḥ/ </l>
                        <l>yathā 'agnirevaṃ sattvānāṃ madyaṃ prakṛtidarśakam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.74">
                            <label>Ca.6.24.74 </label>
                            sugandhimālyagandharvaṃ supraṇītamamākulam/ </l>
                        <l>miṣṭānnapānaviśadaṃ sadā madhurasaṃkatham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.75">
                            <label>Ca.6.24.75 </label>
                            &amp;sukhaprapānaṃ sumadaṃ harṣaprītivivardhanam/ </l>
                        <l>svantaṃ sāttvikamāpānaṃ na cottamamadapradam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.76">
                            <label>Ca.6.24.76 </label>
                            vaiguṇyaṃ sahasā yānti madyadoṣairna sāttvikāḥ/ </l>
                        <l>madyaṃ hi balavatsattvaṃ gṛhṇāti sahasā na &amp;tu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.77">
                            <label>Ca.6.24.77 </label>
                            saumyāsaumyakathāprāyaṃ viśadāviśadaṃ kṣaṇāt/ </l>
                        <l>citraṃ rājasamāpannaṃ prāyeṇāsvantakākulam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.78">
                            <label>Ca.6.24.78 </label>
                            harṣaprītikathāpetamatuṣṭaṃ pānabhojane/ </l>
                        <l>saṃmohakrodhanidrāntamāpānaṃ tāmasaṃ smṛtam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.79">
                            <label>Ca.6.24.79 </label>
                            āpāne sāttvikān buddhvā tathā rājasatāmasān/ </l>
                        <l>jahyātsahāyān yaiḥ pītvā madyadoṣānupāśnute// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.80">
                            <label>Ca.6.24.80 </label>
                            sukhaśīlāḥ susaṃbhāṣāḥ sumukhāḥ saṃmatāḥ satām/ </l>
                        <l>kalāsvabāhyā viśadā viṣayapravaṇāśca ye// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.81">
                            <label>Ca.6.24.81 </label>
                            parasparavidheyā ye yeṣāmaikyaṃ suhṛttayā/ </l>
                        <l>praharṣaprītimādhuryairāpānaṃ vardhayanti ye// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.82">
                            <label>Ca.6.24.82 </label>
                            utsavādutsavataraṃ yeṣāmanyonyadarśanam/ </l>
                        <l>te sahāyāḥ sukhāḥ pāne taiḥ pibansaha modate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.83">
                            <label>Ca.6.24.83 </label>
                            rūpagandharasasparśaiḥ śabdaiścāpi manoramaiḥ/ </l>
                        <l>pibanti susahāyā ye te vai sukṛtibhiḥ samāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.84">
                            <label>Ca.6.24.84 </label>
                            &amp;pañcabhirviṣayairiṣṭairupetairmanasaḥ priyaiḥ/ </l>
                        <l>deśe kāle pibenmadyaṃ prahṛṣṭenāntarātmanā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.85">
                            <label>Ca.6.24.85 </label>
                            sthirasattvaśarīrā ye pūrvānnā madyapānvayāḥ/ </l>
                        <l>bahumadyocitā ye ca mādyanti sahasā na te// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.86">
                            <label>Ca.6.24.86 </label>
                            &amp;kṣutpipāsāparītāśca durbalā vātapaittikāḥ/ </l>
                        <l>rūkṣālpapramitāhārā viṣṭabdhāḥ sattvadurbalāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.87">
                            <label>Ca.6.24.87 </label>
                            krodhino 'anucitāḥ kṣīṇāḥ pariśrāntā madakṣatāḥ/ </l>
                        <l>svalpenāpi madaṃ śīghraṃ yānti madyena mānavāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.88">
                            <label>Ca.6.24.88 </label>
                            ūrdhvaṃ madātyayasyātaḥ saṃbhavaṃ svasvalakṣaṇam/ </l>
                        <l>agniveśa! cikitsāṃ ca pravakṣyāmi yathākramam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.89">
                            <label>Ca.6.24.89 </label>
                            strīśokabhayabhārādhvakarmabhiryo 'atikarśitaḥ/ </l>
                        <l>rūkṣālpapramitāśī ca yaḥ pibatyatimātrayā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.90">
                            <label>Ca.6.24.90 </label>
                            rūkṣaṃ pariṇataṃ madyaṃ niśi nidrāṃ vihatya ca/ </l>
                        <l>karoti tasya tacchīghraṃ vātaprāyaṃ madātyayam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.91">
                            <label>Ca.6.24.91 </label>
                            hikkāśvāsaśiraḥkampapārśvaśūlaprajāgaraiḥ/ </l>
                        <l>vidyādbahupralāpasya vātaprāyaṃ madātyayam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.92">
                            <label>Ca.6.24.92 </label>
                            tīkṣṇoṣṇaṃ madyamamlaṃ ca yo 'atimātraṃ niṣevate/ </l>
                        <l>amloṣṇatīkṣṇabhojī ca krodhano 'agnyātapapriyaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.93">
                            <label>Ca.6.24.93 </label>
                            tasyopajāyate pittādviśeṣeṇa madātyayaḥ/ </l>
                        <l>&amp;sa tu vātolbaṇasyāśu praśamaṃ yāti hanti vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.94">
                            <label>Ca.6.24.94 </label>
                            tṛṣṇādāhajvarasvedamūrcchātīsāravibhramaiḥ/ </l>
                        <l>vidyāddharitavarṇasya pittaprāyaṃ madātyayam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.95">
                            <label>Ca.6.24.95 </label>
                            taruṇaṃ madhuraprāyaṃ gauḍaṃ paiṣṭikameva vā/ </l>
                        <l>madhurasnigdhagurvāśī yaḥ pibatyatimātrayā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.96">
                            <label>Ca.6.24.96 </label>
                            avyāyāmadivāsvapnaśayyāsanasukhe rataḥ/ </l>
                        <l>madātyayaṃ kaphaprāyaṃ sa śīghramadhigacchati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.97">
                            <label>Ca.6.24.97 </label>
                            chardyarocakahṛllāsatandrāstaimityagauravaiḥ/ </l>
                        <l>vidyācchītaparītasya kaphaprāyaṃ madātyayam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.98">
                            <label>Ca.6.24.98 </label>
                            viṣasya ye guṇā dṛṣṭāḥ sannipātaprakopaṇāḥ/ </l>
                        <l>ta eva madye dṛśyante viṣe tu balavattarāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.99">
                            <label>Ca.6.24.99 </label>
                            hantyāśu hi viṣaṃ kiṃcit kiṃcidrogāya kalpate/ </l>
                        <l>yathā viṣaṃ tathaivāntyo jñeyo madyakṛto madaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.100">
                            <label>Ca.6.24.100 </label>
                            tasmāt tridoṣajaṃ liṅgaṃ sarvatrāpi madātyaye/ </l>
                        <l>dṛśyate rūpavaiśeṣyāt pṛthaktvaṃ &amp;cāsya lakṣyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.101">
                            <label>Ca.6.24.101 </label>
                            śarīraduḥkhaṃ balavat &amp;saṃmoho hṛdayavyathā/ </l>
                        <l>aruciḥ &amp;pratatā tṛṣṇā jvaraḥ śītoṣṇalakṣaṇaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.102">
                            <label>Ca.6.24.102 </label>
                            śiraḥpārśvāsthisandhīnāṃ &amp;vidyuttulyā ca vedanā/ </l>
                        <l>jāyate 'atibalā jṛmbhā sphuraṇaṃ vepanaṃ śramaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.103">
                            <label>Ca.6.24.103 </label>
                            urovibandhaḥ kāsaśca hikkā śvāsaḥ prajāgaraḥ/ </l>
                        <l>śarīrakampaḥ karṇākṣimukharogastrikagrahaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.104">
                            <label>Ca.6.24.104 </label>
                            chardyatīsārahṛllāsā vātapittakaphātmakāḥ/ </l>
                        <l>bhramaḥ pralāpo rūpāṇāmasatāṃ caiva darśanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.105">
                            <label>Ca.6.24.105 </label>
                            tṛṇabhasmalatāparṇapāṃśubhiścāvapūraṇam/ </l>
                        <l>pradharṣaṇaṃ vihaṅgaiśca bhrāntacetāḥ sa manyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.106">
                            <label>Ca.6.24.106 </label>
                            vyākulānāmaśastānāṃ svapnānāṃ darśanāni ca/ </l>
                        <l>madātyayasya rūpāṇi sarvāṇyetāni lakṣyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.107">
                            <label>Ca.6.24.107 </label>
                            sarvaṃ madātyayaṃ vidyāt tridoṣamadhikaṃ tu yam/ </l>
                        <l>doṣaṃ madātyaye paśyet tasyādau pratikārayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.108">
                            <label>Ca.6.24.108 </label>
                            kaphasthānānupūrvyā ca kriyā kāryā madātyaye/ </l>
                        <l>pittamārutaparyantaḥ prāyeṇa hi madātyayaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.109">
                            <label>Ca.6.24.109 </label>
                            mithyātihīnapītena yo vyādhirupajāyate/ </l>
                        <l>samapītena tenaiva sa madyenopaśāmyati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.110">
                            <label>Ca.6.24.110 </label>
                            jīrṇāmamadyadoṣāya madyameva pradāpayet/ </l>
                        <l>prakāṅkṣālāghave jāte yadyadasmai hitaṃ bhavet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.111">
                            <label>Ca.6.24.111 </label>
                            sauvarcalānusaṃviddhaṃ śītaṃ sabiḍasaindhavam/ </l>
                        <l>mātuluṅgārdrakopetaṃ jalayuktaṃ &amp;pramāṇavit// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.112">
                            <label>Ca.6.24.112 </label>
                            tīkṣoṣṇenātimātreṇa pītenāmlavidāhinā/ </l>
                        <l>madyenānnarasotkledo vidagdhaḥ kṣāratāṃ gataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.113">
                            <label>Ca.6.24.113 </label>
                            antardāhaṃ jvaraṃ tṛṣṇāṃ pramohaṃ vibhramaṃ madam/ </l>
                        <l>janayatyāśu tacchāntyai madyameva pradāpayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.114">
                            <label>Ca.6.24.114 </label>
                            kṣāro hi yāti mādhuryaṃ śīghramamlopasaṃhitaḥ/ </l>
                        <l>śreṣṭhamamleṣu madyaṃ ca yairguṇaistān paraṃ śṛṇu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.115">
                            <label>Ca.6.24.115 </label>
                            madyasyāmlasvabhāvasya catvāro 'anurasāḥ smṛtāḥ/ </l>
                        <l>madhuraśca kaṣāyaśca tiktaḥ kaṭuka eva ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.116">
                            <label>Ca.6.24.116 </label>
                            guṇāśca daśa pūrvoktāstaiścaturdaśabhirguṇaiḥ/ </l>
                        <l>sarveṣāṃ madyamamlānāmuparyupari tiṣṭhati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.117">
                            <label>Ca.6.24.117 </label>
                            madhotklaṣṭena doṣeṇa &amp;ruddhaḥ srotaḥsu mārutaḥ/ </l>
                        <l>karoti vedanāṃ tīvrāṃ śirasyasthiṣu sandhiṣu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.118">
                            <label>Ca.6.24.118 </label>
                            doṣaviṣyandanārthaṃ hi &amp;tasmai madyaṃ viśeṣataḥ/ </l>
                        <l>vyavāyitīkṣṇoṣṇatayā deyamamle(nye)ṣu satsvapi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.119">
                            <label>Ca.6.24.119 </label>
                            srotovibandhanunmadyaṃ mārutasyānulomanam/ </l>
                        <l>rocanaṃ dīpanaṃ cāgnerabhyāsāt sātmyameva ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.120">
                            <label>Ca.6.24.120 </label>
                            &amp;rujaḥ srotaḥsvaruddheṣu mārute cānulomite/ </l>
                        <l>nivartante vikārāśca śāmyantyasya madodayāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.121">
                            <label>Ca.6.24.121 </label>
                            bījapūrakavṛkṣāmlakoladāḍimasaṃyutam/ </l>
                        <l>yavānīhapuṣājājīśṛṅgaverāvacūrṇitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.122">
                            <label>Ca.6.24.122 </label>
                            sasnehaiḥ &amp;śaktubhiryuktamavadaṃśairvirocitam/ </l>
                        <l>dadyāt salavaṇaṃ madyaṃ paiṣṭikaṃ vātaśāntaye// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.123">
                            <label>Ca.6.24.123 </label>
                            dṛṣṭvā vātolbaṇaṃ liṅgaṃ rasaiścainamupācaret/ </l>
                        <l>lāvatittiradakṣāṇāṃ snigdhāmlaiḥ śikhināmapi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.124">
                            <label>Ca.6.24.124 </label>
                            pakṣiṇāṃ mṛgamatsyānāmānūpānāṃ ca saṃskṛtaiḥ/ </l>
                        <l>bhūśayaprasahānāṃ ca rasaiḥ śālyodanena ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.125">
                            <label>Ca.6.24.125 </label>
                            snigdhoṣṇalavaṇāmlaiśca veśavārairmukhapriyaiḥ/ </l>
                        <l>&amp;citrairgaudhūmikaiścānnairvāruṇīmaṇḍasaṃyutaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.126">
                            <label>Ca.6.24.126 </label>
                            piśitārdrakagarbhābhiḥ snigdhābhiḥ pūpavartibhiḥ/ </l>
                        <l>māṣapūpalikābhiśca vātikaṃ samupācaret// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.127">
                            <label>Ca.6.24.127 </label>
                            nātisnigdhaṃ na cāmlena yuktaṃ samaricārdrakam/ </l>
                        <l>medyaṃ prāguditaṃ māṃsaṃ dāḍimasvarasena vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.128">
                            <label>Ca.6.24.128 </label>
                            pṛthaktrijātakopetaṃ sadhānyamaricārdrakam/ </l>
                        <l>&amp;rasapralepi saṃpūpaiḥ sukhoṣṇaiḥ saṃpradāpayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.129">
                            <label>Ca.6.24.129 </label>
                            &amp;bhukte tu vāruṇīmaṇḍaṃ dadyāt pātuṃ pipāsave/ </l>
                        <l>dāḍimasya rasaṃ vā 'api jalaṃ vā pāñcamūlikam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.130">
                            <label>Ca.6.24.130 </label>
                            dhānyanāgaratoyaṃ ca dadhimaṇḍamathāpi vā/ </l>
                        <l>amlakāñjikamaṇḍaṃ vā śuktodakamathāpi vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.131">
                            <label>Ca.6.24.131 </label>
                            karmaṇā 'anena siddhena vikāra upaśāmyati/ </l>
                        <l>mātrākālaprayuktena balaṃ varṇaśca vardhate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.132">
                            <label>Ca.6.24.132 </label>
                            rāgaṣāḍavasaṃyogairvividhairbhaktarocanaiḥ/ </l>
                        <l>piśitaiḥ śākapiṣṭānnairyavagodhūmaśālibhiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.133">
                            <label>Ca.6.24.133 </label>
                            abhyaṅgotsādanaiḥ snānairuṣṇaiḥ prāvaraṇairghanaiḥ/ </l>
                        <l>ghaniragurupaṅkaiśca dhūpaiścāgurujairghanaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.134">
                            <label>Ca.6.24.134 </label>
                            nārīṇāṃ yauvanoṣṇānāṃ nirdayairupagūhanaiḥ/ </l>
                        <l>śroṇyūrukucabhāraiśca saṃrodhoṣṇasukhāvahaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.135">
                            <label>Ca.6.24.135 </label>
                            śayanācchādanairuṣṇairuṣṇaiścāntargṛhaiḥ sukhaiḥ/ </l>
                        <l>mārutaprabalaḥ śīghraṃ praśāmyati madātyayaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.136">
                            <label>Ca.6.24.136 </label>
                            &amp;bhavyakharjūramṛdvīkāparūṣakarasairyutam/ </l>
                        <l>sadāḍimarasaṃ śītaṃ saktubhiścāvacūrṇitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.137">
                            <label>Ca.6.24.137 </label>
                            saśarkaraṃ śārkaraṃ vā mārdvīkamathavā 'aparam/ </l>
                        <l>dadyādbahūdakaṃ kāle pātuṃ pittamadātyaye// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.138">
                            <label>Ca.6.24.138 </label>
                            śaśān kapiñjalāneṇāṃ(anunāsika)ālāvānasitapucchakān/ </l>
                        <l>madhurāmlān prayuñjīta bhojane śāliṣaṣṭikān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.139">
                            <label>Ca.6.24.139 </label>
                            paṭolayūṣamiśraṃ vā chāgalaṃ kalpayedrasam/ </l>
                        <l>satīnamudgamiśraṃ vā dāḍimāmalakānvitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.140">
                            <label>Ca.6.24.140 </label>
                            drākṣāmalakakharjūraparūṣakarasena vā/ </l>
                        <l>kalpayettarpaṇān yūṣān rasāṃśca vividhātmakān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.141">
                            <label>Ca.6.24.141 </label>
                            āmāśayasthamutkliṣṭaṃ kaphapittaṃ madātyaye/ </l>
                        <l>vijñāya bahudoṣasya &amp;dahyamānasya tṛṣyataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.142">
                            <label>Ca.6.24.142 </label>
                            madyaṃ drākṣārasaṃ toyaṃ dattvā tarpaṇameva vā/ </l>
                        <l>niḥśeṣaṃ vāmayecchīghramevaṃ rogādvimucyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.143">
                            <label>Ca.6.24.143 </label>
                            kāle punastarpaṇādyaṃ kramaṃ kuryāt prakāṅkṣite/ </l>
                        <l>tenāgnirdīpyate tasya doṣaśeṣānnapācakaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.144">
                            <label>Ca.6.24.144 </label>
                            kāse saraktaniṣṭhīve pārśvastanarujāsu ca/ </l>
                        <l>tṛṣyate savidāhe ca sotkleśe hṛdayorasi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.145">
                            <label>Ca.6.24.145 </label>
                            guḍūcībhadramustānāṃ paṭolasyāthavā bhiṣak/ </l>
                        <l>rasaṃ sanāgaraṃ dadyāt &amp;tittiripratibhojanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.146">
                            <label>Ca.6.24.146 </label>
                            tṛṣyate cātibalavadvātapitte samuddhate/ </l>
                        <l>dadyāddrākṣārasaṃ pātuṃ śītaṃ doṣānulomanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.147">
                            <label>Ca.6.24.147 </label>
                            jīrṇe samadhurāmlena chāgamāṃsarasena tam/ </l>
                        <l>bhojanaṃ bhojayenmadyamanutarṣaṃ ca pāyayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.148">
                            <label>Ca.6.24.148 </label>
                            anutarṣasya mātrā sā yayā no &amp;dūṣyate manaḥ/ </l>
                        <l>tṛṣyate madyamalpālpaṃ pradeyaṃ syādbahūdakam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.149">
                            <label>Ca.6.24.149 </label>
                            tṛṣṇā yenopaśāmyeta madaṃ yena ca nāpnuyāt/ </l>
                        <l>parūṣakāṇāṃ pīlūnāṃ rasaṃ &amp;śītamathāpi vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.150">
                            <label>Ca.6.24.150 </label>
                            parṇinīnāṃ catasṝṇāṃ pibedvā śiśiraṃ jalam/ </l>
                        <l>&amp;mustadāḍimalājānāṃ tṛṣṇāghnaṃ vā pibedrasam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.151">
                            <label>Ca.6.24.151 </label>
                            koladāḍimavṛkṣāmlacukrīkācukrikārasaḥ/ </l>
                        <l>pañcāmlako mukhālepaḥ sadyastṛṣṇāṃ niyacchati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.152">
                            <label>Ca.6.24.152 </label>
                            śītalānyannapānāni &amp;śītaśayyāsanāni ca/ </l>
                        <l>śītavātajalasparśāḥ śītānyupavanāni ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.153">
                            <label>Ca.6.24.153 </label>
                            kṣaumapadmotpalānāṃ ca maṇīnāṃ mauktikasya ca/ </l>
                        <l>candanodakaśītānāṃ sparśāścandrāṃśuśītalāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.154">
                            <label>Ca.6.24.154 </label>
                            hemarājatakāṃsyānāṃ pātrāṇāṃ śītavāribhiḥ/ </l>
                        <l>pūrṇānāṃ himapūrṇānāṃ dṛtīnāṃ pavanāhatāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.155">
                            <label>Ca.6.24.155 </label>
                            saṃsparśāścandanārdrāṇāṃ nārīṇāṃ ca samārutāḥ/ </l>
                        <l>candanānāṃ ca mukhyānāṃ śastāḥ &amp;pittamadātyaye// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.156">
                            <label>Ca.6.24.156 </label>
                            śītavīryaṃ yadanyacca tat sarvaṃ viniyojayet/ </l>
                        <l>kumudotpalapatrāṇāṃ siktānāṃ candanāmbunā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.157">
                            <label>Ca.6.24.157 </label>
                            hitāḥ sparśā manojñānāṃ dāhe madyasamutthite/ </l>
                        <l>kathāśca vividhāḥ &amp;śastāḥ śabdāśca śikhināṃ śivāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.158">
                            <label>Ca.6.24.158 </label>
                            toyadānāṃ ca śabdā hi śamayanti madātyayam/ </l>
                        <l>jalayantrābhivarṣīṇi vātayantravahāni ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.159">
                            <label>Ca.6.24.159 </label>
                            kalpanīyāni bhiṣajā dāhe dhārāgṛhāṇi ca/ </l>
                        <l>phalinīsevyalodhrāmbuhemapatraṃ kuṭannaṭam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.160">
                            <label>Ca.6.24.160 </label>
                            kālīyakarasopetaṃ dāhe śastaṃ pralepanam/ </l>
                        <l>badarīpallavotthaśca tathaivāriṣṭakodbhavaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.161">
                            <label>Ca.6.24.161 </label>
                            phenilāyāśca yaḥ phenastairdāhe lepanaṃ śubham/ </l>
                        <l>surā samaṇḍā dadhyamlaṃ mātuluṅgaraso madhu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.162">
                            <label>Ca.6.24.162 </label>
                            seke pradehe śasyante dāhaghnāḥ sāmlakāñjikāḥ/ </l>
                        <l>pariṣekāvagāheṣu vyañjanānāṃ ca sevane// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.163">
                            <label>Ca.6.24.163 </label>
                            śasyate śiśiraṃ toyaṃ dāhatṛṣṇāpraśāntaye/ </l>
                        <l>mātrākālaprayuktena karmaṇā 'anena &amp;śāmyati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.164">
                            <label>Ca.6.24.164 </label>
                            dhīmato vaidyavaśyasya śīghraṃ pittamadātyayaḥ/ </l>
                        <l>ullekhanopavāsābhyāṃ jayet kaphamadātyayam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.165">
                            <label>Ca.6.24.165 </label>
                            tṛṣyate salilaṃ cāsmai dadyāddhrīberasādhitam/ </l>
                        <l>balayā pṛśniparṇyā vā kaṇṭakāryā 'athavā śṛtam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.166">
                            <label>Ca.6.24.166 </label>
                            sanāgarābhiḥ sarvābhirjalaṃ vā śṛtaśītalam/ </l>
                        <l>duḥsparśona samustena mustaparpaṭakena vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.167">
                            <label>Ca.6.24.167 </label>
                            jalaṃ mustaiḥ śṛtaṃ vā 'api dadyāddoṣavipācanam/ </l>
                        <l>etadeva ca pānīyaṃ sarvatrāpi madātyaye// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.168">
                            <label>Ca.6.24.168 </label>
                            niratyayaṃ pīyamānaṃ pipāsājvaranāśanam/ </l>
                        <l>nirāmaṃ kāṅkṣitaṃ kāle &amp;sakṣaudraṃ pāyayettu tam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.169">
                            <label>Ca.6.24.169 </label>
                            śārkaraṃ madhu vā jīrṇamariṣṭaṃ sīdhumeva vā/ </l>
                        <l>&amp;rūkṣatarpaṇasaṃyuktaṃ yavānīnāgarānvitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.170">
                            <label>Ca.6.24.170 </label>
                            yāvagaudhūmikaṃ cānnaṃ rūkṣayūṣeṇa bhojayet/ </l>
                        <l>kulatthānāṃ suśuṣkāṇāṃ mūlakānāṃ rasena vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.171">
                            <label>Ca.6.24.171 </label>
                            tanunā 'alpena laghunā kaṭvamlenālpasarpiṣā/ </l>
                        <l>paṭolayūṣamamlaṃ vā yūṣamāmalakasya vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.172">
                            <label>Ca.6.24.172 </label>
                            prabhūtakaṭusaṃktaṃ sayavānnaṃ pradāpayet/ </l>
                        <l>vyoṣayūṣamathāmlaṃ vā yūṣaṃ vā sāmlavetasam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.173">
                            <label>Ca.6.24.173 </label>
                            chāgamāṃsarasaṃ rūkṣamamlaṃ vā jāṅgalaṃ rasam/ </l>
                        <l>sthālyāṃ vā 'atha kapāle vā bhṛṣṭaṃ &amp;nirdravavartitam//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.174">
                            <label>Ca.6.24.174 </label>
                            kaṭvamlalavaṇaṃ māṃsaṃ bhakṣayan vṛṇuyānmadhu/ </l>
                        <l>vyaktamārīcakaṃ māṃsaṃ mātuluṅgarasānvitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.175">
                            <label>Ca.6.24.175 </label>
                            prabhūtakaṭusaṃyuktaṃ yavānīnāgarānvitam/ </l>
                        <l>bhṛṣṭaṃ dāḍimasārāmlamuṣṇapūpopaveṣṭitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.176">
                            <label>Ca.6.24.176 </label>
                            yathāgni bhakṣayet kāle prabhūtārdrakapeśikam/ </l>
                        <l>pibecca nigadaṃ madyaṃ kaphaprāye madātyaye// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.177">
                            <label>Ca.6.24.177 </label>
                            sauvarcalamajājī ca vṛkṣāmlaṃ sāmalvetasam/ </l>
                        <l>tvagelāmaricārdhāṃśaṃ śarkarābhāgayojitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.178">
                            <label>Ca.6.24.178 </label>
                            etallavaṇamaṣṭāṅgamagnisaṃdīpanaṃ param/ </l>
                        <l>madātyaye kaphaprāye dadyāt srotoviśodhanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.179">
                            <label>Ca.6.24.179 </label>
                            etadeva punaryuktyā madhurāmlairdravījṛtam/ </l>
                        <l>godhūmānnayavānnānāṃ māṃsānāṃ cātirocanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.180">
                            <label>Ca.6.24.180 </label>
                            peṣayet kaṭukairyuktāṃ śvetāṃ bījavivarjitām/ </l>
                        <l>mṛdvīkāṃ mātuluṅgasya dāḍimasya rasena vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.181">
                            <label>Ca.6.24.181 </label>
                            sauvarcalailāmaricairajājībhṛṅgadīpyakaiḥ/ </l>
                        <l>sa rāgaḥ kṣaudrasaṃyuktaḥ śreṣṭho rocanadīpanaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.182">
                            <label>Ca.6.24.182 </label>
                            mṛdvīkāyā vidhānena kārayet kāravīmapi/ </l>
                        <l>śuktamatsyaṇḍikopetaṃ rāgaṃ dīpanapācanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.183">
                            <label>Ca.6.24.183 </label>
                            āmrāmalakapeśīnāṃ rāgān kuryāt pṛthak pṛthak/ </l>
                        <l>dhānyasauvarcalājājīkāravīmaricānvitān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.184">
                            <label>Ca.6.24.184 </label>
                            &amp;guḍena madhuyuktena vyaktāmlalavaṇīkṛtān/ </l>
                        <l>tairannaṃ rocate digdhaṃ samyagmuktaṃ ca jīryati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.185">
                            <label>Ca.6.24.185 </label>
                            &amp;rūkṣoṣṇenānnapānena snānenāśiśireṇa ca/ </l>
                        <l>vyāyāmalaṅghanābhyāṃ ca yuktyā jāgaraṇena ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.186">
                            <label>Ca.6.24.186 </label>
                            kālayuktena rūkṣeṇa snānenodvartanena ca/ </l>
                        <l>prāṇavarṇakarāṇāṃ &amp;ca pragharṣāṇāṃ ca sevayā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.187">
                            <label>Ca.6.24.187 </label>
                            sevayā vasanānāṃ ca gurūṇāmagurorapi/ </l>
                        <l>saṃkocoṣṇasukhaṅgīnāmaṅganānāṃ ca sevayā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.188">
                            <label>Ca.6.24.188 </label>
                            sukhaśikṣitahastānāṃ strīṇāṃ saṃvāhanena ca/ </l>
                        <l>madātyayaḥ kaphaprāyaḥ śīghramevopaśāmyati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.189">
                            <label>Ca.6.24.189 </label>
                            yadidaṃ karma nirdiṣṭaṃ pṛthagdoṣabalaṃ prati/ </l>
                        <l>sannipāte daśavidhe tadvikalpyaṃ bhiṣagvidā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.190">
                            <label>Ca.6.24.190 </label>
                            yastu doṣavikalpajño yaścauṣadhivikalpavit/ </l>
                        <l>sa sādhyānsādhayedvyādhīn sādhyāsādhyavibhāgavit// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.191">
                            <label>Ca.6.24.191 </label>
                            vanāni ramaṇīyāni sapadmāḥ salilāśayāḥ/ </l>
                        <l>viśadānyannapānāni sahāyāśca praharṣaṇāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.192">
                            <label>Ca.6.24.192 </label>
                            mālyāni gandhayogāśca vāsāṃsi vimalāni ca/ </l>
                        <l>gāndharvaśabdāḥ kāntāśca goṣṭhyaśca hṛdayapriyāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.193">
                            <label>Ca.6.24.193 </label>
                            saṃkathāhāsyagītānāṃ viśadāścaiva yojanāḥ/ </l>
                        <l>priyāścānugatā nāryo nāśayanti madātyayam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.194">
                            <label>Ca.6.24.194 </label>
                            nākṣobhya hi mano madyaṃ śarīramavihatya ca/ </l>
                        <l>kuryānmadātyayaṃ tasmādeṣṭavyā harṣaṇī kriyā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.195">
                            <label>Ca.6.24.195 </label>
                            ābhiḥ kriyābhiḥ siddhābhiḥ śamaṃ yāti madātyayaḥ/ </l>
                        <l>na cenmadyavidhiṃ muktvā kṣīramasya prayojayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.196">
                            <label>Ca.6.24.196 </label>
                            laṅgnanaiḥ pācanairdoṣaśodhanaiḥ śamanairapi/ </l>
                        <l>vimadyasya kaphe kṣīṇe jāte daubalyalāghave// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.197">
                            <label>Ca.6.24.197 </label>
                            tasya madyavidagdhasya vātapittādhikasya ca/ </l>
                        <l>grīṣmopataptasya taroryathā varṣaṃ tathā payaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.198">
                            <label>Ca.6.24.198 </label>
                            payasā 'abhihṛte roge bale jāte nivartayet/ </l>
                        <l>kṣīraprayogaṃ madyaṃ ca krameṇālpālpamācaret// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.199">
                            <label>Ca.6.24.199 </label>
                            vicchinnamadyaḥ sahasā yo 'atimadyaṃ niṣevate/ </l>
                        <l>&amp;dhvaṃsako vikṣayaścaiva rogastasyopajāyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.200">
                            <label>Ca.6.24.200 </label>
                            vyādhyupakṣīṇadehasya duścikitsyatamau hi tau/ </l>
                        <l>tayorliṅgaṃ cikitsā ca yathāvadupadekṣyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.201">
                            <label>Ca.6.24.201 </label>
                            śleṣmaprasekaḥ kaṇṭhāsyaśoṣaḥ śabdāsahiṣṇutā/ </l>
                        <l>tandrānidrātiyogaśca jñeyaṃ dhvaṃsakalakṣaṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.202">
                            <label>Ca.6.24.202 </label>
                            hṛtkaṇṭharogaḥ saṃmohaśchardiraṅgarujā jvaraḥ/ </l>
                        <l>tṛṣṇā kāsaḥ śiraḥśūlametadvikṣayalakṣaṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.203">
                            <label>Ca.6.24.203 </label>
                            tayoḥ karma tadeveṣṭaṃ vātike yanmadātyaye/ </l>
                        <l>tau hi prakṣīṇadehasya jāyete durbalasya vai// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.204">
                            <label>Ca.6.24.204 </label>
                            bastayaḥ sarpiṣaḥ pānaṃ prayogaḥ kṣīrasarpiṣoḥ/ </l>
                        <l>abhyaṅgodvartanasnānānyannapānaṃ ca vātanut// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.205">
                            <label>Ca.6.24.205 </label>
                            dhvaṃsako vikṣayaścaiva karmaṇā 'anena śāmyati/ </l>
                        <l>yuktamadyasya madyottho na vyādhirupajāyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.206">
                            <label>Ca.6.24.206 </label>
                            nivṛttaḥ sarvamadyebhyo naro yaśca jitendriyaḥ/ </l>
                        <l>śārīramānasairdhīmān vikārairna sa yujyate// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.6.24.207">
                        <label>Ca.6.24.207 </label>
                        tatra ślokāḥ--- </p>
                    <lg>
                        <l>yatprabhāvā bhagavatī surā peyā yathā ca sā/ </l>
                        <l>yaddravyā yasya yā ceṣṭā yogaṃ cāpekṣate yathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.208">
                            <label>Ca.6.24.208 </label>
                            yathā madayate yaiśca guṇairyuktā mahāguṇā/ </l>
                        <l>yo mado madabhedāśca ye trayaḥ svasvalakṣaṇāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.209">
                            <label>Ca.6.24.209 </label>
                            ye ca madyakṛtā doṣā guṇā ye ca madātmakāḥ/ </l>
                        <l>yacca trividhamāpānaṃ yathāsattvaṃ ca lakṣaṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.210">
                            <label>Ca.6.24.210 </label>
                            ye sahāyāḥ sukhāḥ &amp;pāne cirakṣipramadā narāḥ/ </l>
                        <l>madātyayasya yo heturlakṣaṇaṃ yad yathā ca yat// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.24.211">
                            <label>Ca.6.24.211 </label>
                            madyaṃ madyotthitān rogān hanti yaśca kriyākramaḥ/ </l>
                        <l>sarvaṃ taduktamakhilaṃ madātyayacikitsite// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte cikitsāsthāne
                        madātyayacikitsitaṃ nāma caturviṃśo 'adhyāyaḥ//24//</trailer>
                </div>
                <div n="25" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>pañcaviṃśo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.6.25.1">
                        <label>Ca.6.25.1 </label>
                        athāto dvivraṇīyacikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.6.25.2">
                        <label>Ca.6.25.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.3">
                            <label>Ca.6.25.3 </label>
                            parāvarajñamātreyaṃ gatamānamadavyatham/ </l>
                        <l>agniveśo guruṃ kāle vinayādidamabravīt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.4">
                            <label>Ca.6.25.4 </label>
                            bhagavan! pūrvamuddiṣṭau dvau vraṇau rogasaṃgrahe/ </l>
                        <l>tayorliṅgaṃ cikitsāṃ ca vaktumarhasi śarmada!// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.5">
                            <label>Ca.6.25.5 </label>
                            ityagniveśasya vaco niśamya gururabravīt/ </l>
                        <l>yau vraṇau pūrvamuddiṣṭau nijaścāgantureva ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.6">
                            <label>Ca.6.25.6 </label>
                            śrūyatāṃ vidhivat saumya! tayorliṅgaṃ &amp;ca bheṣajam/ </l>
                        <l>nijaḥ śarīradoṣottha āganturbāhyahetujaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.7">
                            <label>Ca.6.25.7 </label>
                            vadhabandhaprapatanāddaṃṣṭrādantanakhakṣatāt/ </l>
                        <l>āgantavo vraṇāstadvadviṣasparśāgniśastrajāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.8">
                            <label>Ca.6.25.8 </label>
                            mantrāgadapralepādyairbheṣajairhetubhiśca te/ </l>
                        <l>liṅgaikadeśairnirdiṣṭā viparītā nijairvraṇaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.9">
                            <label>Ca.6.25.9 </label>
                            vraṇānāṃ nijahetūnāmāgantūnāmaśāmyatām/ </l>
                        <l>kuryāddoṣabalāpekṣī nijānāmauṣadhaṃ yathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.10">
                            <label>Ca.6.25.10 </label>
                            yathāsvairhetubhirduṣṭā vātapittakaphā nṛṇām/ </l>
                        <l>vahirmārgaṃ samāśritya janayanti nijān vraṇān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.11">
                            <label>Ca.6.25.11 </label>
                            stabdhaḥ kaṭhinasaṃsparśo mandasrāvo+&amp;atitīvraruk/ </l>
                        <l>tudyate sphurati śyāvo vraṇo mārutasaṃbhavaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.12">
                            <label>Ca.6.25.12 </label>
                            saṃpūraṇaiḥ snehapānaiḥ snigdhaiḥ svedopanāhanaiḥ/ </l>
                        <l>gradehaiḥ pariṣekaiśca vātavraṇamupācaret// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.13">
                            <label>Ca.6.25.13 </label>
                            tṛṣṇāmohajvarasve(kle)dadāhaduṣṭyavadāraṇaiḥ/ </l>
                        <l>vraṇaṃ pittakṛtaṃ vidyādgandhaiḥ srāvaiśca pūtikaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.14">
                            <label>Ca.6.25.14 </label>
                            &amp;śītalairmadhuraistiktaiḥ pradehaparibecanaiḥ/ </l>
                        <l>sarpiṣpānairvirekaiśca paittikaṃ śamayedvraṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.15">
                            <label>Ca.6.25.15 </label>
                            bahupiccho guruḥ snigdhaḥ stimito mandavedanaḥ/ </l>
                        <l>pāṇḍuvarṇo 'alpasṃkledaścirakārī kaphavraṇaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.16">
                            <label>Ca.6.25.16 </label>
                            kaṣāyakaṭurūkṣoṣṇaiḥ pradehapariṣecanaiḥ/ </l>
                        <l>kaphavraṇaṃ praśamayettathā &amp;laṅghanapācanaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.17">
                            <label>Ca.6.25.17 </label>
                            tau dvau nānātvabhedena niruktā viṃśatirvraṇāḥ/ </l>
                        <l>teṣāṃ parīkṣā trividhā, praduṣṭā dvādaśa smṛtāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.18">
                            <label>Ca.6.25.18 </label>
                            sthānānyaṣṭau tathā gandhāḥ, parisrāvāścaturdaśa/ </l>
                        <l>ṣoḍaśopadravā doṣāścatvāro viṃśatistathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.19">
                            <label>Ca.6.25.19 </label>
                            tathā copakramāḥ siddhāḥ ṣaṭtriṃśat samudāhṛtāḥ/ </l>
                        <l>&amp;vibhajyamānāñchṛṇu me sarvānetān yatheritān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.20">
                            <label>Ca.6.25.20 </label>
                            &amp;kṛtyotkṛtyastathā duṣṭo 'aduṣṭo marmasthito na ca/ </l>
                        <l>saṃvṛto dāruṇaḥ srāvī saviṣo viṣamasthitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.21">
                            <label>Ca.6.25.21 </label>
                            utsaṅgyutsanna eṣāṃ ca vraṇān vidyādviparyayāt/ </l>
                        <l>iti nānātvabhedena &amp;niruktā viṃśatirvraṇāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.22">
                            <label>Ca.6.25.22 </label>
                            darśanapraśnasaṃsparśaiḥ parīkṣā trividhā smṛtā/ </l>
                        <l>vayovarṇaśarīrāṇāmindiryāṇāṃ ca darśanāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.23">
                            <label>Ca.6.25.23 </label>
                            hetvartisātmyāgnibalaṃ parīkṣyaṃ vacanādbudhaiḥ/ </l>
                        <l>sparśānmārdavaśaitye ca parīkṣye saviparyaye// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.24">
                            <label>Ca.6.25.24 </label>
                            &amp;śveto 'avasannavartmā 'atisthūlavartmā 'atipiñjaraḥ/ </l>
                        <l>nīlaḥ śyāvo 'atipiḍako raktaḥ kṛṣṇo 'atipūtikaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.25">
                            <label>Ca.6.25.25 </label>
                            ropyaḥ kumbhīmukhaśceti praduṣṭā dvādaśa vraṇāḥ/ </l>
                        <l>&amp;caturviṃśatiruddiṣṭā doṣāḥ kalpāntareṇa vai// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.26">
                            <label>Ca.6.25.26 </label>
                            tvaksirāmāṃsamedo 'asthisnāyumarmāntarāśrayāḥ/ </l>
                        <l>vraṇasthānāni nirdiṣṭānyaṣṭāvetāni saṃgrahe// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.27">
                            <label>Ca.6.25.27 </label>
                            sarpistailavasāpūyaraktaśyāvāmlapūtikāḥ/ </l>
                        <l>vraṇānāṃ vraṇagandhajñairaṣṭau gandhāḥ prakīrtitāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.28">
                            <label>Ca.6.25.28 </label>
                            lasīkājalapūyāsṛgghāridrāruṇapiñjarāḥ/ </l>
                        <l>kaṣāyanīlaharitasnigdharūkṣasitāsitāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.29">
                            <label>Ca.6.25.29 </label>
                            iti rūpaiḥ samuddiṣṭā vraṇasrāvāścaturdaśa/ </l>
                        <l>visarpaḥ pakṣaghātaśca sirāstambho 'apatānakaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.30">
                            <label>Ca.6.25.30 </label>
                            mohonmādavraṇarujo jvarastṛṣṇā hanugrahaḥ/ </l>
                        <l>kāsaśchardiratīsāro hikkā śvāsaḥ savepathuḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.31">
                            <label>Ca.6.25.31 </label>
                            ṣoḍaśopadravāḥ proktā vraṇānāṃ vraṇacintakaiḥ/ </l>
                        <l>&amp;snāyukledātsirākledādgāmbhīryātkṛmibhakṣaṇāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.32">
                            <label>Ca.6.25.32 </label>
                            asthibhedāt saśalyatvāt &amp;saviṣatvācca sarpaṇāt/ </l>
                        <l>nakhakāṣṭhaprabhedācca &amp;carmalomātighaṭṭanāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.33">
                            <label>Ca.6.25.33 </label>
                            mithyābandhādati snehādatibhaiṣajyakarṣaṇāt/ </l>
                        <l>ajīrṇādatibhuktācca viruddhāsātmyabhojanāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.34">
                            <label>Ca.6.25.34 </label>
                            śokāt krodhāddivāsvapnādvyāyāmānmaithunāttathā/ </l>
                        <l>vraṇā na praśamaṃ yānti niṣkriyatvācca dehinām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.35">
                            <label>Ca.6.25.35 </label>
                            parisrāvācca gandhācca doṣāccopadravaiḥ saha/ </l>
                        <l>vraṇānāṃ bahudoṣāṇāṃ kṛcchratvaṃ copajāyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.36">
                            <label>Ca.6.25.36 </label>
                            tvaṅmāṃsajaḥ sukhe deśe taruṇasyānupadraṛvaḥ/ </l>
                        <l>dhīmato 'abhinavaḥ kāle sukhasādhyaḥ smṛto vraṇaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.37">
                            <label>Ca.6.25.37 </label>
                            guṇairanyatamairhīnastataḥ kṛcchro vraṇaḥ smṛtaḥ/ </l>
                        <l>sarvairvihīno vijñeyastvasādhyo &amp;nirupakramaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.38">
                            <label>Ca.6.25.38 </label>
                            vraṇānāmāditaḥ kāryaḥ yathāsannaṃ viśodhanam/ </l>
                        <l>ūrdhvabhāgairadhobhāgaiḥ śastrairbastibhireva ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.39">
                            <label>Ca.6.25.39 </label>
                            sadyaḥ śuddhaśarīrāṇāṃ praśamaṃ yānti hi vraṇāḥ/ </l>
                        <l>yathākramamataścordhvaṃ śṛṇu sarvānupakramān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.40">
                            <label>Ca.6.25.40 </label>
                            śophaghnaṃ ṣaḍvidhaṃ caiva śastrakarmāvapīḍanam/ </l>
                        <l>virvāpaṇaṃ sasandhānaṃ svedaḥ śamanameṣaṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.41">
                            <label>Ca.6.25.41 </label>
                            śodhanau ropaṇīyau ca kaṣāyau sapralepanau/ </l>
                        <l>dve taile &amp;tadguṇe patraṃ chādane dve ca bandhane// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.42">
                            <label>Ca.6.25.42 </label>
                            bhojyamutsādanaṃ dāho dvividhaḥ sāvasādanaḥ/ </l>
                        <l>kāṭhinyamārdavakare dhūpanālepane śubhe// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.43">
                            <label>Ca.6.25.43 </label>
                            vraṇāvacūrṇanāṃ varṇyaṃ ropaṇaṃ lomarohaṇam/ </l>
                        <l>iti ṣaṭtriṃśaduddiṣṭā vraṇanāṃ samupakramāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.44">
                            <label>Ca.6.25.44 </label>
                            pūrvarūpaṃ bhiṣagbuddhvā vraṇānāṃ śophamāditaḥ/ </l>
                        <l>raktāvasecanaṃ kuryādajātavraṇaśāntaye// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.45">
                            <label>Ca.6.25.45 </label>
                            śodhayedbahudoṣāṃstu svalpadoṣān vilaṅghayet/ </l>
                        <l>pūrvaṃ kaṣāyasarpirbhirjayedvā mārutottarān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.46">
                            <label>Ca.6.25.46 </label>
                            vyagrodhodumbarāśvatthaplakṣavetasavalkalaiḥ/ </l>
                        <l>sasarpiṣkaiḥ pralepaḥ syācchophanirvāpaṇaḥ param// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.47">
                            <label>Ca.6.25.47 </label>
                            vijayā madhukaṃ vīrā bisagranthiḥ śatāvarī/ </l>
                        <l>nīlotpalaṃ nāgapuṣpaṃ pradehaḥ syāt sacandanaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.48">
                            <label>Ca.6.25.48 </label>
                            saktavo madhukaṃ sarpiḥ pradehaḥ syāt sarśakaraḥ/ </l>
                        <l>avidāhīni cānnāni śophe bheṣajamuttamam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.49">
                            <label>Ca.6.25.49 </label>
                            sa cedevamupakrāntaḥ śopho na praśamaṃ vrajet/ </l>
                        <l>tasyopanāhaiḥ pakvasya pāṭanaṃ hitamucyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.50">
                            <label>Ca.6.25.50 </label>
                            tailena sarpiṣā vā 'api tābhyāṃ vā saktupiṇḍikā/ </l>
                        <l>sukhoṣṇā śophapākārthamupanāhaḥ praśasyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.51">
                            <label>Ca.6.25.51 </label>
                            satilā sātasībījā dadhyamlā saktupiṇḍikā/ </l>
                        <l>sakiṇvakuṣṭhalavaṇā śastā syādupanāhane// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.52">
                            <label>Ca.6.25.52 </label>
                            rugdāharāgatodaiśca vidagdhaṃ śophamādiśet/ </l>
                        <l>jalabastisamasparśaṃ saṃpakvaṃ pīḍitonnatam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.53">
                            <label>Ca.6.25.53 </label>
                            umā 'atho gugguluḥ saudhaṃ payo dakṣakapotayoḥ/ </l>
                        <l>viṭ palāśabhavaḥ kṣāro hemakṣīrī mukūlakaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.54">
                            <label>Ca.6.25.54 </label>
                            ityukto bheṣajagaṇaḥ pakvaśothaprabhedanaḥ/ </l>
                        <l>sukumārasya, kṛcchrasya śastraṃ tu paramucyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.55">
                            <label>Ca.6.25.55 </label>
                            pāṭanaṃ vyadhanaṃ caiva chedanaṃ lepanaṃ tathā/ </l>
                        <l>pracchanaṃ sīvanaṃ caiva ṣaḍvidhaṃ śastrakarma tat// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.56">
                            <label>Ca.6.25.56 </label>
                            nāḍīvraṇāḥ pakvaśothāstathā kṣatagudodaram/ </l>
                        <l>antaḥśalyāśca ye &amp;śophāḥ pāṭyāste tadvidhāśca ye// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.57">
                            <label>Ca.6.25.57 </label>
                            dakodarāṇi saṃpakvā gulmā ye ye ca raktajāḥ/ </l>
                        <l>vyadhyāḥ śoṇitarogāśca visarpapiḍakādayaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.58">
                            <label>Ca.6.25.58 </label>
                            uddvṛttān sthūlaparyantānutsannān kaṭhiṇān vraṇān/ </l>
                        <l>arśaḥprabhṛtyadhīmāṃsaṃ chedanenopapādayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.59">
                            <label>Ca.6.25.59 </label>
                            kilāsāni sakuṣṭhāni likhellekhyāni buddhimān/ </l>
                        <l>vātāsṛggranthipiḍakāḥ sakoṭhā raktamaṇḍalam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.60">
                            <label>Ca.6.25.60 </label>
                            kuṣṭhānyabhihataṃ cāṅgaṃ śothāṃśca pracchayedbhiṣak/ </l>
                        <l>sīvyaṃ kukṣyudarādyaṃ tu gambhīraṃ yadvipāṭitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.61">
                            <label>Ca.6.25.61 </label>
                            iti ṣaḍvidhamuddiṣṭaṃ śastrakarma manīṣibhiḥ/ </l>
                        <l>sūkṣmānanāḥ koṣavanto ye vraṇāstānprapīḍayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.62">
                            <label>Ca.6.25.62 </label>
                            kalāyāśca masūrāśca godhūmāḥ sahareṇavaḥ/ </l>
                        <l>kalkīkṛtāḥ praśasyante niḥsnehā vraṇapīḍane// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.63">
                            <label>Ca.6.25.63 </label>
                            śālmalītvagbalāmūlaṃ tathā nyagrodhapallavāḥ/ </l>
                        <l>nyagrodhādikamuddiṣṭaṃ balādikamathāpi vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.64">
                            <label>Ca.6.25.64 </label>
                            ālepanaṃ nirvapaṇaṃ &amp;tadvidyāttaiśca secanam/ </l>
                        <l>sarpiṣā śatadhautena payasā madhukāmbunā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.65">
                            <label>Ca.6.25.65 </label>
                            nirvāpayet suśītena raktapittottarān vraṇān/ </l>
                        <l>lambāni vraṇamāṃsāni pralipya madhusarpiṣāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.66">
                            <label>Ca.6.25.66 </label>
                            saṃdadhīta samaṃ vaidyo bandhanaiścopapādayet/ </l>
                        <l>tānsamānsusthitāñjñātvā phalinīlodhrakaṭphalaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.67">
                            <label>Ca.6.25.67 </label>
                            samaṅgādhātakīyuktaiścūrṇitairavacūrṇayet/ </l>
                        <l>pañcavalkalacūrṇairvā śukticūrṇasamāyutaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.68">
                            <label>Ca.6.25.68 </label>
                            dhātakīlodhracūrṇairvā tathā rohanti te vraṇāḥ/ </l>
                        <l>asthibhagnaṃ cyutaṃ sandhiṃ saṃdadhīta samaṃ punaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.69">
                            <label>Ca.6.25.69 </label>
                            samena samamaṅgena kṛtvā 'anyena vicakṣaṇaḥ/ </l>
                        <l>sthiraiḥ kavalikābandhaiḥ kuśikābhiśca saṃsthitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.70">
                            <label>Ca.6.25.70 </label>
                            paṭṭaiḥ prabhūtasarpiṣkairbadhnīyādacalaṃ sukham/ </l>
                        <l>avidāhibhirannaiśca paiṣṭikaistamupācaret// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.71">
                            <label>Ca.6.25.71 </label>
                            glānirhi na hitā tasya sandhiviśleṣakārikā/ </l>
                        <l>vicyutābhihatāṅgānāṃ visarpādīnupadravān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.72">
                            <label>Ca.6.25.72 </label>
                            &amp;upācaredyathākālaṃ kālajñaḥ svāccikitsitāt/ </l>
                        <l>śuṣkā mahārujaḥ stabdhā ye vraṇā mārutottarāḥ/ </l>
                        <l>svedyāḥ saṅkarakalpena te syuḥ kṛśarapāyasaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.73">
                            <label>Ca.6.25.73 </label>
                            grāmyabailāmbujānūpairvaiśavāraiśca saṃskṛtaiḥ/ </l>
                        <l>utkārikābhiścoṣṇābhiḥ sukhī syādvraṇitastathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.74">
                            <label>Ca.6.25.74 </label>
                            sadāhā vedanāvanto ye vraṇā mārutottarāḥ/ </l>
                        <l>teṣāmumāṃ tilāṃścaiva bhṛṣṭān payasi nirvṛtān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.75">
                            <label>Ca.6.25.75 </label>
                            tenaiva payasā piṣṭvā kuryādālepanaṃ bhiṣak/ </l>
                        <l>balā guḍūcī madhukaṃ pṛśniparṇī śatāvarī// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.76">
                            <label>Ca.6.25.76 </label>
                            jīvantī śarkarā kṣīraṃ tailaṃ matsyavasā ghṛtam/ </l>
                        <l>saṃsiddhā samadhūcchiṣṭā śūlaghnī snehaśarkarā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.77">
                            <label>Ca.6.25.77 </label>
                            dvipañcamūlakvathitenāmbhasā &amp;payasā 'athavā/ </l>
                        <l>sarpiṣā vā satailena koṣṇena pariṣecayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.78">
                            <label>Ca.6.25.78 </label>
                            yavacūrṇaṃ samadhukaṃ satilaṃ saha sarpiṣā/ </l>
                        <l>dadyādālepanaṃ koṣṇaṃ dāhaśūlopaśāntaye// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.79">
                            <label>Ca.6.25.79 </label>
                            upanāhaśca kartavyaḥ satilo mudgapāyasaḥ/ </l>
                        <l>rugdāhayoḥ praśamano vraṇeṣveṣa vidhirhitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.80">
                            <label>Ca.6.25.80 </label>
                            sūkṣmānanā bahusrāvāḥ koṣavantaśca ye vraṇāḥ/ </l>
                        <l>na ca marmāśritāsteṣāmeṣaṇaṃ hitamucyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.81">
                            <label>Ca.6.25.81 </label>
                            dvividhāmeṣaṇīṃ vidyānmṛdvīṃ ca kaṭhināmapi/ </l>
                        <l>audbhidairmṛdubhirnālairlohānāṃ vā śalākayā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.82">
                            <label>Ca.6.25.82 </label>
                            gambhīre māṃsale deśe pāṭyaṃ lauhaśalākayā/ </l>
                        <l>eṣyaṃ vidyādvraṇaṃ nālairviparītamato bhiṣak// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.83">
                            <label>Ca.6.25.83 </label>
                            pūtigandhān vivarṇāṃśca bahusrāvānmahārujaḥ/ </l>
                        <l>vraṇānaśuddhān vijñāya śodhanaiḥ samupācaret// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.84">
                            <label>Ca.6.25.84 </label>
                            triphalā khadiro dārvī &amp;vyagrodhādirbalā kuśaḥ/ </l>
                        <l>nimbakolakapatrāśi kaṣāyāḥ śodhanā matāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.85">
                            <label>Ca.6.25.85 </label>
                            tilakalkaḥ salavaṇo dve haridre trivṛdghṛtam/ </l>
                        <l>madhukaṃ nimbapatrāṇi pralepo vraṇaśodhanaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.86">
                            <label>Ca.6.25.86 </label>
                            nātirakto nātipāṇḍurnātiśyāvo na cātiruk/ </l>
                        <l>na cotsanno na cotsaṅgī śuddho ropyaḥ paraṃ vraṇaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.87">
                            <label>Ca.6.25.87 </label>
                            nyagrodhodumbarāśvatthakadambaplakṣavetasāḥ/ </l>
                        <l>karavīrārkakuṭajāḥ kaṣāyā vraṇaropaṇāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.88">
                            <label>Ca.6.25.88 </label>
                            candanaṃ padmakiñjalkaṃ dārvītvaṅnīlamutpalam/ </l>
                        <l>mede mūrvā samaṅgā ca yaṣṭyāhvaṃ vraṇaropaṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.89">
                            <label>Ca.6.25.89 </label>
                            prapauṇḍarīkaṃ jīvantī gojihvā dhātakī balā/ </l>
                        <l>ropaṇaṃ satilaṃ dadyāt pralepaṃ saghṛtaṃ vraṇe// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.90">
                            <label>Ca.6.25.90 </label>
                            kampillakaṃ viḍaṅgāni vatsakaṃ triphalāṃ balām/ </l>
                        <l>paṭolaṃ picumardaṃ ca lodhraṃ mustaṃ priyaṅgukam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.91">
                            <label>Ca.6.25.91 </label>
                            khadiraṃ dhātakīṃ sarjamelāmagurucandane/ </l>
                        <l>piṣṭvā sādhyaṃ bhavettailaṃ tat paraṃ vraṇaropaṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.92">
                            <label>Ca.6.25.92 </label>
                            prapauṇḍarīkaṃ madhukaṃ kākolyau dve ca candane/ </l>
                        <l>siddhametaiḥ samaistailaṃ paraṃ syādvraṇaropaṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.93">
                            <label>Ca.6.25.93 </label>
                            dūrvāsvarasasiddhaṃ vā tailaṃ kampillakena vā/ </l>
                        <l>dārvītvacaśca kalkena pradhānaṃ vraṇaropaṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.94">
                            <label>Ca.6.25.94 </label>
                            yenaiva vidhinā tailaṃ ghṛtaṃ tenaiva sādhayet/ </l>
                        <l>raktapittottaraṃ dṛṣṭvā ropaṇīyaṃ vraṇaṃ bhiṣak// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.95">
                            <label>Ca.6.25.95 </label>
                            kadambārjunanimbānāṃ pāṭalyāḥ pippalasya ca/ </l>
                        <l>vraṇapracchādane vidvān patrāṇyarkasya cādiśet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.96">
                            <label>Ca.6.25.96 </label>
                            vārkṣo 'athavā++ājinaḥ kṣaumaḥ paṭṭo vraṇahitaḥ smṛtaḥ/ </l>
                        <l>bandhaśca dvividhaḥ śasto vraṇānāṃ savyadakṣiṇaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.97">
                            <label>Ca.6.25.97 </label>
                            lavaṇāmlakaṭūṣṇāni vidāhīni guṇūṇi ca/ </l>
                        <l>varjayedannapānāni vraṇī maithunameva ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.98">
                            <label>Ca.6.25.98 </label>
                            nātiśītagurusnigdhamavidāhi yathāvraṇam/ </l>
                        <l>annapānaṃ vraṇahitaṃ hitaṃ cāsvapanaṃ divā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.99">
                            <label>Ca.6.25.99 </label>
                            stanyāni jīvanīyāni bṛṃhaṇīyāni yāni ca/ </l>
                        <l>utsādanārthaṃ nimnānāṃ vraṇānāṃ tāni kalpayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.100">
                            <label>Ca.6.25.100 </label>
                            bhūrjagranthyaśmakāsīsamadhobhāgāni gugguluḥ/ </l>
                        <l>vraṇāvasādanaṃ tadvat kalaviṅkakapotaviṭ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.101">
                            <label>Ca.6.25.101 </label>
                            rudhire 'atipravṛtte tu cchinne cchedye 'adhimāṃsake/ </l>
                        <l>kaphagranthiṣu gaṇḍeṣu vātastambhānilārtiṣu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.102">
                            <label>Ca.6.25.102 </label>
                            gūḍhapūyalasīkeṣu gambhīreṣu sthireṣu ca/ </l>
                        <l>&amp;kḷpteṣu cāṅgadeśeṣu karmāgneḥ saṃpraśasyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.103">
                            <label>Ca.6.25.103 </label>
                            madhūcchiṣṭena tailena majjakṣaudravasāghṛtaiḥ/ </l>
                        <l>taptairvā vividhairlohairdaheddāhaviśeṣavit// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.104">
                            <label>Ca.6.25.104 </label>
                            rūkṣāṇāṃ sukumārāṇāṃ gambhīrānmārutottarān/ </l>
                        <l>dahet snehamadhūcchiṣṭairlohaiḥ kṣaudraistato 'anyathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.105">
                            <label>Ca.6.25.105 </label>
                            bāladurbalavṛddhānāṃ garbhiṇyā raktapittinām/ </l>
                        <l>tṛṣṇājvaraparītānāmabalānāṃ viṣādinām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.106">
                            <label>Ca.6.25.106 </label>
                            nāgnikarmopadeṣṭavyaṃ snāyumarmavraṇeṣu ca/ </l>
                        <l>saviṣeṣu ca śalyeṣu netrakuṣṭhavraṇeṣu ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.107">
                            <label>Ca.6.25.107 </label>
                            rogadoṣabalāpekṣī mātrākālāgnikovidaḥ/ </l>
                        <l>śastrakarmāgnikṛtyeṣu kṣāramapyavacārayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.108">
                            <label>Ca.6.25.108 </label>
                            kaṭhinatvaṃ vraṇā yānti gandhaiḥ sāraiśca dhūpitāḥ/ </l>
                        <l>sarpirmajjavasādhūpaiḥ śaithilyaṃ yānti hi vraṇāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.109">
                            <label>Ca.6.25.109 </label>
                            rujaḥ srāvāśca gandhāśca kṛmayaśca vraṇāśritāḥ/ </l>
                        <l>śaithilyaṃ mārdavaṃ cāpi dhūpanenopaśāmyati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.110">
                            <label>Ca.6.25.110 </label>
                            lodhranyagrodhaśuṅgāni khadirastriphalā ghṛtam/ </l>
                        <l>pralepo vraṇaśaithilyasaukumāryaprasādhanaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.111">
                            <label>Ca.6.25.111 </label>
                            sarujaḥ kaṭhināḥ stabdhā nirāsrāvāśca ye vraṇāḥ/ </l>
                        <l>yavacūrṇaiḥ sasarpiṣkairbahuśastān pralepayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.112">
                            <label>Ca.6.25.112 </label>
                            mudgaṣaṣṭikaśālīnāṃ pāyasairvā yathākramam/ </l>
                        <l>saghṛtairjīvanīyairvā tarpayettānabhīkṣṇaśaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.113">
                            <label>Ca.6.25.113 </label>
                            kakubhodumbarāśvatthalodhrajāmbavakaṭphalaiḥ/ </l>
                        <l>tvacamāśveva gṛhṇanti tvakvcūrṇaiścūrṇitā vraṇāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.114">
                            <label>Ca.6.25.114 </label>
                            &amp;manaḥśilailā mañjiṣṭhā lākṣā ca rajanīdvayam/ </l>
                        <l>pralepaḥ saghṛtakṣaudrastvagviśuddhikaraḥ paraḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.115">
                            <label>Ca.6.25.115 </label>
                            ayorajaḥ sakāsīsaṃ triphalākusumāni ca/ </l>
                        <l>karoti lepaḥ &amp;kṛṣṇatvaṃ sadya eva navatvaci// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.116">
                            <label>Ca.6.25.116 </label>
                            &amp;kālīyakanatāmrāsthihemakāntārasottamaiḥ/ </l>
                        <l>lepaḥ sagomayarasaḥ savarṇīkaraṇaḥ paraḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.117">
                            <label>Ca.6.25.117 </label>
                            dhyāmakāśvatthaniculamūlaṃ lākṣā sagairikā/ </l>
                        <l>sahemaścāmṛtāsaṅgaḥ kāsīsaṃ ceti varṇakṛt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.118">
                            <label>Ca.6.25.118 </label>
                            catuṣpadānāṃ tvaglomakhuraśṛṅgāsthibhasmanā/ </l>
                        <l>tailāktā cūrṇitā bhūmirbhavellomavatī punaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.119">
                            <label>Ca.6.25.119 </label>
                            ṣoḍaśopadravā ye ca vraṇānāṃ parikīrtitāḥ/ </l>
                        <l>teṣāṃ cikitsā nirdiṣṭā yathāsvaṃ sve cikitsite// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.6.25.120">
                        <label>Ca.6.25.120 </label>
                        tatra ślokau---</p>
                    <lg>
                        <l>dvau vraṇau vraṇabhedāśca parīkṣā duṣṭireva ca/ </l>
                        <l>sthānāni gandhāḥ srāvāśca sopasargāḥ kriyāśca yāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.25.121">
                            <label>Ca.6.25.121 </label>
                            vraṇādhikāre sapraśnametannavakamuktavān/ </l>
                        <l>munirvyāsasamāsābhyāmagniveśāya dhīmate// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte dṛḍhabalasaṃpūrite
                        cikitsāsthāne dvivraṇīyacikitsitaṃ nāma pajcaviṃśo
                        'adhyāyaḥ//25//</trailer>
                </div>
                <div n="26" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>ṣaḍviṃśo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.6.26.1">
                        <label>Ca.6.26.1 </label>
                        athātastrimarmīyacikitsitamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.6.26.2">
                        <label>Ca.6.26.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.3">
                            <label>Ca.6.26.3 </label>
                            saptottaraṃ marmaśataṃ yaduktaṃ śarīrasaṃkhyāmadhikṛtya
                            tebhyaḥ/ </l>
                        <l>marmāṇi bastiṃ hṛdayaṃ śiraśca pradhānabhūtāni vadanti
                            tajjñāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.4">
                            <label>Ca.6.26.4 </label>
                            prāṇāśrayāt, tāni hi pīḍayanto vātādayo 'asūnapi pīḍayanti/ </l>
                        <l>tatsaṃśritānāmanupālanārhtaṃ mahāgadānāṃ śṛṇu saumya rakṣām//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.5">
                            <label>Ca.6.26.5 </label>
                            kaṣāyatiktoṣaṇarūkṣabhojyaiḥ
                            &amp;saṃdhāraṇābhojanamaithunaiśca/ </l>
                        <l>pakvāśaye kupyati cedapānaḥ srotāṃsyadhogāni balī sa ruddhvā//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.6">
                            <label>Ca.6.26.6 </label>
                            karoti viṇmārutamūtrasaṅgaṃ kramādudāvartamataḥ sughoram/ </l>
                        <l>rugbastihṛtkukṣyudareṣvabhīkṣṇaṃ sapṛṣṭhapārśveṣvatidāruṇā
                            syāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.7">
                            <label>Ca.6.26.7 </label>
                            ādhmānahṛllāsavikartikāśca todo 'avipākaśca sabastiśothaḥ/ </l>
                        <l>varco 'apravṛttirjaṭhare ca &amp;gaṇḍānyūrdhvaśca vāyurvihato
                            gude syāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.8">
                            <label>Ca.6.26.8 </label>
                            kṛcchreṇa śuṣkasya cirāt pravṛttiḥ syādvā tanuḥ syāt
                            khararūkṣaśītā/ </l>
                        <l>tataśca rogā jvaramūtrakṛcchrapravāhikāhṛdgrahaṇīpradoṣāḥ//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.9">
                            <label>Ca.6.26.9 </label>
                            vamyāndhyabādhiryaśiro 'abhitāpavātodarāṣṭhīlamanovikārāḥ/ </l>
                        <l>tṛṣṇāsrapittārucigulmakāsaśvāsapratiśyārditapārśvarogāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.10">
                            <label>Ca.6.26.10 </label>
                            anye ca rogā bahavo 'anilotthā bhavantyudāvartakṛtāḥ sughorāḥ/ </l>
                        <l>cikitsitaṃ cāsya yathāvadūrdhvaṃ pravakṣyate tacchṛṇu
                            cāgniveśa!// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.11">
                            <label>Ca.6.26.11 </label>
                            taṃ tailaśītajvaranāśanāktaṃ svedairyathoktaiḥ pravilīnadoṣam/ </l>
                        <l>upācaredvartinirūhabastisnehairvirekairanulomanānnaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.12">
                            <label>Ca.6.26.12 </label>
                            śyāmātrivṛnmāgadhikāṃ sadantīṃ gomūtrapiṣṭāṃ daśabhāgamāṣām/ </l>
                        <l>sanīlīkāṃ dvirlavaṇāṃ guḍena vartiṃ karāṅguṣṭhanibhāṃ
                            vidadhyāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.13">
                            <label>Ca.6.26.13 </label>
                            piṇyākasauvarcalahiṅgubhirvā sasarṣapatryūṣaṇayāvaśūkaiḥ/ </l>
                        <l>krimighnakampillakaśāṅkhinībhiḥ sudhārkajakṣīraguḍairyutābhiḥ//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.14">
                            <label>Ca.6.26.14 </label>
                            syāt pippalīsarṣaparāḍhaveśmadhūmaiḥ sagomūtraguḍaiśca vartiḥ/ </l>
                        <l>śyāmāphalālābukapippalīnāṃ nāḍyā 'athavā tat pradhamettu
                            cūrṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.15">
                            <label>Ca.6.26.15 </label>
                            rakṣoghnatumbīkarahāṭakṛṣṇācūrṇaṃ sajīmūtakasaindhavaṃ vā/ </l>
                        <l>snigdhe gude tānyanulomayanti narasya varco 'anilamūtrasaṅgam//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.16">
                            <label>Ca.6.26.16 </label>
                            teṣāṃ vighāte tu bhiṣagvidadhyāt
                            svabhyaktasusvinnatanornirūham/ </l>
                        <l>ūrdhvānulomauṣadhamūtratailakṣārāmlavātaghnayutaṃ sutīkṣṇam//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.17">
                            <label>Ca.6.26.17 </label>
                            vāte 'adhike 'amlaṃ lavaṇaṃ satailaṃ, kṣīreṇa pitte tu, kaphe
                            samūtram/ </l>
                        <l>sa mūtravarco 'anilasaṅgamāśu gudaṃ sirāśca praguṇīkaroti//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.18">
                            <label>Ca.6.26.18 </label>
                            trivṛtsudhāpatratilādiśākagrāmyaudakānūparasairyavānnam/ </l>
                        <l>anyaiśca sṛṣṭānilamūtraviḍbhiradyāt prasannāguḍasīdhupāyī//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.19">
                            <label>Ca.6.26.19 </label>
                            bhūyo 'anubandhe tu bhavedvirecyo
                            mūtraprasannādadhimaṇḍaśuktaiḥ/ </l>
                        <l>svasthaṃ tu paścādanuvāsayettaṃ raukṣyāddhi saṅgo
                            'anilavarcasoścet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.20">
                            <label>Ca.6.26.20 </label>
                            dviruttaraṃ hiṅgu &amp;vacāgnikuṣṭhaṃ suvarcikā caiva
                            viḍaṅgacūrṇam/ </l>
                        <l>sukhāmbunā++&amp;ānāhavisūcikārtihṛdrogagulmordhvasamīraṇaghnam//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.21">
                            <label>Ca.6.26.21 </label>
                            vacābhayācitakayāvaśūkān sapippalīkātiviṣān sakuṣṭhān/ </l>
                        <l>uṣṇāmbunā++ānāhavimūḍhavātān pītvā jayedāśu rasaudanāśī// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.22">
                            <label>Ca.6.26.22 </label>
                            hiṅgūgragandhābiḍaśuṇṭhyajājīharītakīpuṣkaramūlakuṣtham/ </l>
                        <l>yathottaraṃ bhāgavivṛddhametat plīhodarājīrṇavisūcikāsu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.23">
                            <label>Ca.6.26.23 </label>
                            sthirādivargasya punarnavāyāḥ śampākapūtīkakarañjayośca/ </l>
                        <l>siddhaḥ kaṣāye dvipalāṃśikānāṃ prastho ghṛtāt syāt
                            pratiruddhavāte// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.24">
                            <label>Ca.6.26.24 </label>
                            phalaṃ ca mūlaṃ ca virecanoktaṃ hiṅgvarkamūlaṃ
                            daśamūlamagryam/ </l>
                        <l>snuk citrakaścaiva punarnavā ca tulyāni sarvairlavaṇāni pañca//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.25">
                            <label>Ca.6.26.25 </label>
                            snehaiḥ samūtraiḥ saha jarjarāṇi śarāvasandhau vipacet
                            sulipte/ </l>
                        <l>pakvaṃ supiṣṭaṃ lavaṇaṃ tadannaiḥ
                            pānaistathā++ānāharujāghnamadyāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.26">
                            <label>Ca.6.26.26 </label>
                            hṛtstambhamūrdhāmayagauravābhyāmudgārasaṅgena sapīnasena/ </l>
                        <l>ānāhamāmaprabhavaṃ jayettu pracchardanailaṅghanapācanaiśca//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.27">
                            <label>Ca.6.26.27 </label>
                            gulmodarabradhnārśaḥplīhodāvartayoniśukragade/ </l>
                        <l>medaḥkaphasaṃsṛṣṭe mārutarakte 'avagāḍhe ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.28">
                            <label>Ca.6.26.28 </label>
                            gṛdhrasipakṣavadhādiṣu virecanārheṣu vātarogeṣu/ </l>
                        <l>vāte vibaddhamārge medaḥkaphapittaraktena// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.29">
                            <label>Ca.6.26.29 </label>
                            payasā māṃsarasairvā triphalārasayūṣamūtramadirābhiḥ/ </l>
                        <l>doṣānubandhayogāt praśastameraṇḍajaṃ tailam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.30">
                            <label>Ca.6.26.30 </label>
                            tadvātanutsvabhāvāt saṃyogavaśādvirecanācca jayet/ </l>
                        <l>medosṛkpittakaphonmiśrānilarogajittasmāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.31">
                            <label>Ca.6.26.31 </label>
                            balakoṣṭhavyādhivaśādāpañcapalā bhavenmātrā/ </l>
                        <l>mṛdukoṣṭhālpabalānāṃ saha bhojyaṃ tatprayojyaṃ syāt//)
                            ityudāvartacikitsā/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.26.32">
                            <label>Ca.6.26.32 </label>
                            vyāyāmatīkṣṇauṣadharūkṣamadyaprasaṅganityadrutapṛṣṭhayānāt/ </l>
                        <l>ānūpamatsyādhyaśanādajīrṇāt syurmūtrakṛcchrāṇi nṛṇāmihāṣṭau//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.33">
                            <label>Ca.6.26.33 </label>
                            pṛthaṅmalāḥ svaiḥ kupitā nidānaiḥ sarve 'athavā kopamupetya
                            bastau/ </l>
                        <l>mūtrasya mārgaṃ paripīḍayanti yadā tadā mūtrayatīha kṛcchrāt//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.34">
                            <label>Ca.6.26.34 </label>
                            tīvrā rujo vaṅkṣaṇabastimeḍhre svalpaṃ muhurmūtrayatīha vātāt/ </l>
                        <l>pītaṃ saraktaṃ sarujaṃ sadāhaṃ kṛcchrānmuhurmūtrayatīha
                            pittāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.35">
                            <label>Ca.6.26.35 </label>
                            basteḥ saliṅgasya gurutvaśothau mūtraṃ sapicchaṃ
                            kaphamūtrakṛcche/ </l>
                        <l>sarvāṇi rūpāṇi tu sannipātādbhavanti tat kṛcchratamaṃ hi
                            kṛcchram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.36">
                            <label>Ca.6.26.36 </label>
                            viśoṣayedbastigataṃ saśukraṃ mūtraṃ sapittaṃ pavanaḥ kaphaṃ
                            vā/ </l>
                        <l>yadā tadā 'aśmaryupajāyate tu krameṇa pitteṣviva rocanā goḥ//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.37">
                            <label>Ca.6.26.37 </label>
                            kadambapuṣpākṛtiraśmatulyā ślakṣṇā tripuṭyapyathavā 'api
                            mṛdvī/ </l>
                        <l>mūtrasya cenmārgamupaiti ruddhvā mūtraṃ rujaṃ tasya karoti
                            bastau// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.38">
                            <label>Ca.6.26.38 </label>
                            sasevanīmehanabastiśūlaṃ viśīrṇadhāraṃ ca karoti mūtram/ </l>
                        <l>mṛdgāti meḍhraṃ sa tu vedanārto muhuḥ śakṛnmuñcati mehate ca//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.39">
                            <label>Ca.6.26.39 </label>
                            kṣobhāt kṣate mūtrayatīha sāsṛk tasyāḥ sukhaṃ mehati ca
                            vyapāyāt/ </l>
                        <l>eṣā 'aśmarī mārutabhinnamūrtiḥ syāccharkarā mūtrapathāt
                            kṣarantī// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.40">
                            <label>Ca.6.26.40 </label>
                            (reto 'abhighātābhihatasya puṃsaḥ pravartate yasya tu
                            mūtrakṛcchram/ </l>
                        <l>syādvedanā vaṅkṣaṇabastimeḍhre tasyātiśūlaṃ vṛṣaṇātivṛtte//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.41">
                            <label>Ca.6.26.41 </label>
                            śukreṇa saṃruddhagatipravāho mūtraṃ sa kṛcchreṇa vimuñcatīha/ </l>
                        <l>tamaṇḍayoḥ stabdhamiti bravanti reto 'abhighātāt pravadanti
                            &amp;kṛcchram//)</l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.42">
                            <label>Ca.6.26.42 </label>
                            śukraṃ malāścaiva pṛthak pṛthagvā mūtrāśayasthāḥ
                            prativārayanti/ </l>
                        <l>tadvyāhataṃ mehanabastiśūlaṃ mūtraṃ saśukraṃ kurute vibaddham//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.43">
                            <label>Ca.6.26.43 </label>
                            stabdhaśca śūno bhṛśavedanaśca tudyeta bastirvṛṣaṇau ca tasya/ </l>
                        <l>kṣatābhighātāt kṣatajaṃ kṣayādvā prakopitaṃ bastigataṃ
                            vibaddham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.44">
                            <label>Ca.6.26.44 </label>
                            tīvrārti mūtreṇa sahāśmarītvamāyāti tasminnatisaṃcite ca/ </l>
                        <l>ādhmātatāṃ vindati gauravaṃ ca basterlaghutvaṃ ca viniḥsṛte
                            'asmin// </l>
                        <l>iti mūtrakṛcchranidānam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.26.45">
                            <label>Ca.6.26.45 </label>
                            abhyañjanasnehanirūhabastisnehopanāhottarabastisekān/ </l>
                        <l>sthirādibhirvātaharaiśca siddhān
                            dadyādrasāṃścānilamūtrakṛcchre// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.46">
                            <label>Ca.6.26.46 </label>
                            punarnavairaṇḍaśatāvarībhiḥ pattūravṛścīrabalāśmabhidbhiḥ/ </l>
                        <l>dvipañcamūlena kulatthakolayavaiśca toyotkvathite kaṣāye// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.47">
                            <label>Ca.6.26.47 </label>
                            tailaṃ varāharkṣavasā ghṛtaṃ ca taireva kalkairlavaṇaiśca
                            sādhyam/ </l>
                        <l>tanmātrayā++āśu pratihanti pītaṃ śūlānvitaṃ
                            mārutamūtrakṛcchram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.48">
                            <label>Ca.6.26.48 </label>
                            etāni cānyāni varauṣadhāni piṣṭāni śastānyapi copanāhe// </l>
                        <l>syurlābhatastailaphalāni caiva snehāmlayuktāni
                            sukhasvoṣṇavanti// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.49">
                            <label>Ca.6.26.49 </label>
                            sekāvagāhāḥ śiśirāḥ pradehā graiṣmo vidhirbastipayovirekāḥ/ </l>
                        <l>drākṣāvidārīkṣurasairghṛtaiśca kṛcchreṣu pittaprabhaveṣu
                            kāryāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.50">
                            <label>Ca.6.26.50 </label>
                            śatāvarīkāśakuśaśvadaṃṣṭrāvidāriśālīkṣukaśerukāṇām/ </l>
                        <l>kvāthaṃ suśītaṃ madhuśarkarābhyāṃ yuktaṃ pibet
                            paittikamūtrakṛcchrī// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.51">
                            <label>Ca.6.26.51 </label>
                            pibet kaṣāyaṃ kamalotpalānāṃ śṛṅgāṭakānāmathavā vidāryāḥ/ </l>
                        <l>&amp;daṇḍairakāṇāmathavā 'api mūlaṃ pūrveṇa kalpena tathā 'ambu
                            śītam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.52">
                            <label>Ca.6.26.52 </label>
                            ervārubījaṃ trapuṣāt kusumbhāt sakuṅgkumaḥ syādvṛṣakaśca
                            peyaḥ/ </l>
                        <l>drākṣārasenāśmariśarkarāsu sarveṣu kṛcchreṣu praśasta eṣaḥ//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.53">
                            <label>Ca.6.26.53 </label>
                            ervārubījaṃ madhukaṃ &amp;sadāru paitte pibettaṇḍuladhāvanena/ </l>
                        <l>dārvīṃ tathaivāmalakīrasena samākṣikāṃ pittakṛte tu kṛcchre//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.54">
                            <label>Ca.6.26.54 </label>
                            kṣāroṣṇatīkṣṇauṣadhamannapānaṃ svedo yavānnaṃ vamanaṃ nirūhāḥ/ </l>
                        <l>takraṃ satiktauṣadhasiddhatailamabhyaṅgapānaṃ
                            kaphamūtrakṛcchre// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.55">
                            <label>Ca.6.26.55 </label>
                            vyoṣaṃ &amp;śvadaṃṣṭrātruṭisārasāsthi kolapramāṇaṃ
                            madhumūtrayuktam/ </l>
                        <l>pibettruṭiṃ kṣaudrayutāṃ kadalyā rasena kaiḍaryarasena vā
                            'api// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.56">
                            <label>Ca.6.26.56 </label>
                            takreṇa yuktaṃ śitivārakasya bījaṃ pibet kṛcchravināśahetoḥ/ </l>
                        <l>pibettathā taṇḍuladhāvanena pravālacūrṇaṃ kaphamūtrakṛcchre//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.57">
                            <label>Ca.6.26.57 </label>
                            saptacchadāragvadhakebukailādhavaṃ karañjaṃ kuṭajaṃ guḍūcīm/ </l>
                        <l>paktvā jale tena pibedyavāgūṃ siddhaṃ kaṣāyaṃ madhusaṃyutaṃ
                            vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.58">
                            <label>Ca.6.26.58 </label>
                            sarvaṃ tridoṣaprabhave tu vāyoḥ sthānānupūrvyā prasamīkṣya
                            kāryam/ </l>
                        <l>tribhyo 'adhike prāgvamanaṃ kaphe syāt pitte virekaḥ pavane tu
                            bastiḥ// </l>
                        <l>iti mūtrakṛcchracikitsā/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.26.59">
                            <label>Ca.6.26.59 </label>
                            kriyā hitā sā 'aśmariśarkarābhyāṃ kṛcchre yathaiveha
                            kaphānilābhyām/ </l>
                        <l>kāryā 'aśmarībhedanapātanāya viśeṣayuktaṃ śṛṇu karma siddham//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.60">
                            <label>Ca.6.26.60 </label>
                            pāṣāṇabhedaṃ vṛṣakaṃ śvadaṃṣṭrāpāṭhābhayāvyoṣaśaṭīnikumbhāḥ/ </l>
                        <l>&amp;hiṃsrākharāśvāśitivārakāṇāmervārukāṇāṃ trapuṣasya bījam//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.61">
                            <label>Ca.6.26.61 </label>
                            utkuñcikā hiṅgu savetasāmlaṃ syāddve bṛhatyau hapuṣā vacā ca/ </l>
                        <l>cūrṇaṃ pibedaśmaribhedapakvaṃ sarpiśca gomūtracaturguṇaṃ taiḥ//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.62">
                            <label>Ca.6.26.62 </label>
                            mūlaṃ śvadaṃṣṭrakṣurakorubūkāt kṣīreṇa piṣṭaṃ bṛhatīdvayācca/ </l>
                        <l>āloḍya dadhnā madhureṇa peyaṃ dināni saptāśmaribhedanāya// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.63">
                            <label>Ca.6.26.63 </label>
                            punarnavāyorajanīśvadaṃṣṭrāphalgupravālāśca sadarbhapuṣpāḥ/ </l>
                        <l>kṣīrāmbumadyekṣurasaiḥ supiṣṭaṃ peyaṃ bhavedaśmariśarkarāsu//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.64">
                            <label>Ca.6.26.64 </label>
                            triṭiṃ &amp;surāhvaṃ lavaṇāni pañca yavāgrajaṃ
                            kundurukāśmabhedau/ </l>
                        <l>kampillakaṃ gokṣurakasya bījamervārubījaṃ trapuṣasya bījam//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.65">
                            <label>Ca.6.26.65 </label>
                            cūrṇīkṛtaṃ citrakahiṅgumāṃsīyavānitulyaṃ triphalādvibhāgam/ </l>
                        <l>amlairaśuktai rasamadyayūṣaiḥ peyaṃ hi gulmāśmaribhedanārtham//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.66">
                            <label>Ca.6.26.66 </label>
                            bilvapramāṇo ghṛtatailabhṛṣṭo yūṣaḥ kṛtaḥ śigrukamūlakalkāt/ </l>
                        <l>śīto 'aśmabhit syāddadhimaṇḍayuktaḥ peyaḥ prakāmaṃ lavaṇena
                            yuktaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.67">
                            <label>Ca.6.26.67 </label>
                            jalena śobhāñjanamūlakalkaḥ śīto hitaścāśmariśarkarāsu/ </l>
                        <l>sitopalā vā samayāvaśūkā kṛcchreṣu sarveṣvapi bheṣajaṃ syāt//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.68">
                            <label>Ca.6.26.68 </label>
                            pītvā 'atha madyaṃ nigadaṃ rathena hayena vā śīghrajavena
                            yāyāt/ </l>
                        <l>taiḥ śarkarā pracyavate 'aśmarī tu śāmyenna
                            cecchalyaviduddharettām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.69">
                            <label>Ca.6.26.69 </label>
                            retobhighātaprabhave tu kṛcchre samīkṣya doṣaṃ pratikarma
                            kuryāt/ </l>
                        <l>kārpāsamūlaṃ vṛṣakāśmabhedau balā sthirādīni gavedhukā ca//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.70">
                            <label>Ca.6.26.70 </label>
                            vṛścīra aindrī ca punarnavā ca śatāvarī madhvasanākhyaparṇyau/ </l>
                        <l>tatkvāthasiddhaḥ pavane rasaḥ syāt pitte 'adhike kṣīramathāpi
                            sarpiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.71">
                            <label>Ca.6.26.71 </label>
                            kaphe ca yūṣādikamannapānaṃ saṃsargaje sarvahitaḥ kramaḥ syāt/ </l>
                        <l>evaṃ na cecchāmyati tasya yuñjyāt surāṃ purāṇāṃ madhukāsavaṃ
                            vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.72">
                            <label>Ca.6.26.72 </label>
                            vihaṅgamāṃsāni ca bṛṃhaṇāya bastīṃśca śukrāśayaśodhanārtham/ </l>
                        <l>śuddhasya tṛptasya ca vṛṣyayogaiḥ priyānukūlāḥ pramadā
                            vidheyāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.73">
                            <label>Ca.6.26.73 </label>
                            raktodbhave tūtpalanālatālakāsekṣubālekṣukaśerukāṇi/ </l>
                        <l>pibet sitākṣaudrayutāni khādedikṣuṃ vidārīṃ tripuṣāṇi caiva//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.74">
                            <label>Ca.6.26.74 </label>
                            ghṛtaṃ śvadaṃṣṭrāsvarasena siddhaṃ kṣīreṇa caivāṣṭaguṇena
                            peyam/ </l>
                        <l>sthirādikānāṃ kanakādikānāmekaikaśo vā vidhinaiva tena// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.75">
                            <label>Ca.6.26.75 </label>
                            kṣīreṇa bastirmadhurauṣadhaiḥ syāttailena vā
                            svākuphalotthitena// </l>
                        <l>yanmūtrakṛcchre vihitaṃ tu paitte kāryaṃ tu
                            tacchoṇitamūtrakṛcchre// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.76">
                            <label>Ca.6.26.76 </label>
                            vyāyāmasaṃdhāraṇaśuṣkarūkṣapiṣṭānnavātārkakaravyavāyān/ </l>
                        <l>kharjūraśālūkakapitthajambūbisaṃ kaṣāyaṃ na rasaṃ bhajeta// </l>
                        <l>ityaśmarīcikitsā/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.26.77">
                            <label>Ca.6.26.77 </label>
                            vyāyāmatīkṣṇātivirekabasticintābhayatrāsagadāticārāḥ/ </l>
                        <l>chardyāmasaṃdhāraṇakarśanāni hṛdrogakartṝṇi tathā 'abhighātaḥ//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.78">
                            <label>Ca.6.26.78 </label>
                            vaivarṇyamūrcchājvarakāsahikkāśvāsāsyavairasyatṛṣāpramohāḥ/ </l>
                        <l>chardiḥ kaphotkleśarujo 'aruciśca hṛdrogajāḥ syurvividhāstathā
                            'anye// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.79">
                            <label>Ca.6.26.79 </label>
                            hṛcchūnyabhāvadravaśoṣabhedastambhāḥ samohāḥ pavanādviśeṣaḥ/ </l>
                        <l>pittāttamodūyanadāhamohāḥ saṃtrāsatāpajvarapītabhāvāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.80">
                            <label>Ca.6.26.80 </label>
                            stabdhaṃ guru syāt stimitaṃ ca marma kaphāt
                            prasekajvarakāsatandrāḥ/ </l>
                        <l>vidyāttridoṣaṃ tvapi sarvaliṅgaṃ tīvrārtitodaṃ kṛmijaṃ
                            sakaṇḍūm// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.81">
                            <label>Ca.6.26.81 </label>
                            tailaṃ sasauvīrakamastutakraṃ vāte prapeyaṃ lavaṇaṃ sukhoṣṇam/ </l>
                        <l>mūtrāmbusiddhaṃ lavaṇaiśca tailamānāhagulmārtihṛdāmayaghnam//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.82">
                            <label>Ca.6.26.82 </label>
                            punarnavāṃ dāru sapañcamūlaṃ rāsnāṃ yavān bilvakulatthakolam/ </l>
                        <l>paktvā jale tena vipācya taialmabhyaṅgapāne
                            'anilahṛdgadaghnam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.83">
                            <label>Ca.6.26.83 </label>
                            harītakīnāgarapuṣkarāhvairvayaḥkayasthālavaṇaiśca kalkaiḥ/ </l>
                        <l>sahiṅgubhiḥ sādhitamagryasarpirgulme sahṛtpārśvagade
                            'anilotthe// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.84">
                            <label>Ca.6.26.84 </label>
                            sapuṣkarāhvaṃ phalapūramūlaṃ mahauṣadhaṃ śaṭyabhayā ca kalkāḥ/ </l>
                        <l>kṣārāmbusarpirlavaṇairvimiśrāḥ syurvātahṛdrogavikartikāghnāḥ//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.85">
                            <label>Ca.6.26.85 </label>
                            kvāthaḥ kṛtaḥ pauṣkaramātuluṅgapalāśabhūtīkaśaṭīsurāhvaiḥ/ </l>
                        <l>sanāgarājājivacāyavānīkṣāraḥ sukhoṣṇo lavaṇaśca peyaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.86">
                            <label>Ca.6.26.86 </label>
                            pathyāśaṭīpauṣkarapañcakolāt samātuluṅgādyamakena kalkaḥ/ </l>
                        <l>guḍaprasannālavaṇaiśca bhṛṣṭo hṛtpārśvapṛṣṭhodarayoniśūle//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.87">
                            <label>Ca.6.26.87 </label>
                            syāttryūṣaṇaṃ dve triphale sapāṭhe nidigdhikāgokṣurakau bale
                            dve/ </l>
                        <l>ṛddhistruṭistāmalakī svaguptā mede madhūkaṃ madhukaṃ sthirā
                            ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.88">
                            <label>Ca.6.26.88 </label>
                            śatāvarī jīvakapṛśniparṇyau dravyairimairakṣasamaiḥ supiṣṭaiḥ/ </l>
                        <l>prasthaṃ ghṛtasyeha pacedvidhijñaḥ prasthena dadhnā tvatha
                            māhiṣeṇa// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.89">
                            <label>Ca.6.26.89 </label>
                            mātrāṃ palaṃ cārdhapalaṃ picuṃ vā
                            prayojayenmākṣikasaṃprayuktām/ </l>
                        <l>śvāse sakāse tvatha pāṇḍuroge halīmake hṛdgrahaṇīpradoṣe// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.90">
                            <label>Ca.6.26.90 </label>
                            śītāḥ pradehāḥ pariṣecanāni tathā vireko hṛdi pittaduṣṭe/ </l>
                        <l>drākṣāsitākṣaudraparūṣakaiḥ syācchuddhe tu
                            pittāpahamannapānam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.91">
                            <label>Ca.6.26.91 </label>
                            &amp;yaṣṭyāhvikātiktakarohiṇībhyāṃ kalkaṃ pibeccāpi
                            sitājalena/ </l>
                        <l>kṣate ca sarpīṃṣi hitāni sarpirguḍāśca ye tān prasamīkṣya
                            samyak// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.92">
                            <label>Ca.6.26.92 </label>
                            dadyādbhiṣagdhanvarasāṃśca gavyakṣīrāśināṃ pittahṛdāmayeṣu/ </l>
                        <l>taireva sarve praśamaṃ prayānti pittāmayāḥ śoṇitasaṃśraya ye//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.93">
                            <label>Ca.6.26.93 </label>
                            drākṣābalāśreyasiśarkarābhiḥ kharjūravīrarṣabhakotpalaiśca/ </l>
                        <l>kākolimedāyugajīvakaiśca kṣīreṇa siddhaṃ mahiṣīghṛtaṃ syāt//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.94">
                            <label>Ca.6.26.94 </label>
                            kaśerukāśaivalaśṛṅgaveraprapauṇḍarīkaṃ madhukaṃ bisasya/ </l>
                        <l>granthiśca sarpiḥ payasā pacettaiḥ kṣaudrānvitaṃ
                            pittahṛdāmayaghnam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.95">
                            <label>Ca.6.26.95 </label>
                            sthirādikalkaiḥ payasā ca siddhaṃ drākṣārasenekṣurasena vā
                            'api/ </l>
                        <l>sarpirhitaṃ svāduphalekṣujāśca rasāḥ suśītā hṛdi pittaduṣṭe//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.96">
                            <label>Ca.6.26.96 </label>
                            svinnasya vāntasya vilaṅghitasya kriyā kaphaghnī
                            kaphamarmaroge/ </l>
                        <l>kaulatthadhānyaiśca rasairyavānnaṃ pānāni tīkṣṇāni &amp;ca
                            śaṅkarāṇi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.97">
                            <label>Ca.6.26.97 </label>
                            mūtre śṛtāḥ kaṭphalaśṛṅgaverapītadrupathyātiviṣāḥ pradeyāḥ/ </l>
                        <l>&amp;kṛṣṇāśaṭīpuṣkaramūlarāsnāvacābhayānāgaracūrṇakaṃ ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.98">
                            <label>Ca.6.26.98 </label>
                            udumbarāśvatthavaṭārjunākhye pālāśarauhītakakhāvire ca/ </l>
                        <l>kvāthe trivṛttryūṣaṇacūrṇasiddho lehaḥ kaphaghno
                            'aśiśirāmbuyuktaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.99">
                            <label>Ca.6.26.99 </label>
                            śilāhvayaṃ vā bhiṣagapramattaḥ prayojayet kalpavidhānadiṣṭam/ </l>
                        <l>prāśaṃ &amp;tathā++āgastyamathāpi lehaṃ rasāyanaṃ
                            brāhmamathāmalakyāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.100">
                            <label>Ca.6.26.100 </label>
                            tridoṣaje laṅghanamāditaḥ syādannaṃ ca sarveṣu hitaṃ vidheyam/ </l>
                        <l>hīnātimadhyatvamavekṣya caiva kāryaṃ trayāṇāmapi karma śastam//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.101">
                            <label>Ca.6.26.101 </label>
                            bhuktea+dhikaṃ jīryati śūlamalpaṃ jīrṇe sthitaṃ cet
                            suradārukuṣṭham/ </l>
                        <l>satilvakaṃ dve lavaṇe viḍaṅgamuṣṇāmbunā sātiviṣaṃ pibet saḥ//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.102">
                            <label>Ca.6.26.102 </label>
                            jīrṇe 'adhike snehavirecanaṃ syāt phalairvirecyo yadi jīryati
                            syāt/ </l>
                        <l>triṣveva kāleṣvadhike tu śūle tīkṣṇaṃ hitaṃ mūlavirecanaṃ
                            syāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.103">
                            <label>Ca.6.26.103 </label>
                            prāyo 'anilo ruddhagatiḥ prakupyatyāmāśaye śodhanameva tasmāt/ </l>
                        <l>kāryaṃ tathā laṅghanapācanaṃ ca sarvaṃ kṛmighnaṃ kṛmihṛdgade
                            ca// </l>
                        <l>iti hṛdrogacikitsā/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.26.104">
                            <label>Ca.6.26.104 </label>
                            saṃdhāraṇājīrṇarajotibhāṣyakrodhartuvaiṣamyaśirobhitāpaiḥ/ </l>
                        <l>prajāgarātisvapanāmbuśītairavaśyayā maithunabāṣpadhūmaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.105">
                            <label>Ca.6.26.105 </label>
                            saṃstyānadoṣe śirasi pravṛddho vāyuḥ pratiśyāyamudīrayettu/ </l>
                        <l>ghrāṇārtitodau kṣavathurjalābhaḥ srāvo 'anilāt
                            sasvaramūrdharogaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.106">
                            <label>Ca.6.26.106 </label>
                            nāsāgrapākajvaravaktraśoṣatṛṣṇoṣṇapītasravaṇāni pittāt/ </l>
                        <l>kāsārucisrāvaghanaprasekāḥ kaphādguruḥ srotasi cāpi kaṇḍūḥ//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.107">
                            <label>Ca.6.26.107 </label>
                            sarvāṇi rūpāṇi tu sannipātāt syuḥ pīnase &amp;tīvraruje
                            'atiduḥkhe/ </l>
                        <l>sarvo 'ativṛddho 'ahitabhojanāttu duṣṭapratiśyāya upekṣitaḥ
                            syāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.108">
                            <label>Ca.6.26.108 </label>
                            tatastu rogāḥ kṣavathuśca nāsāśoṣaḥ pratīnāhaparisravau ca/ </l>
                        <l>ghrāṇasya pūtitvamapīnasaśca sapākaśothārbudapūyaraktāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.109">
                            <label>Ca.6.26.109 </label>
                            arūṃsi śīrṣaśravaṇākṣirogakhālityaharyarjunalomabhāvāḥ/ </l>
                        <l>tṛṭśvāsakāsajvararaktapittavaisvaryaśoṣāśca tato bhavanti//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.110">
                            <label>Ca.6.26.110 </label>
                            rodhābhighātasravaśoṣapākairghrāṇaṃ yutaṃ yaśca na vetti
                            gandham/ </l>
                        <l>durgandhi cāsyaṃ bahuśaḥprakopi duṣṭapratiśyāyamudāharettam//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.111">
                            <label>Ca.6.26.111 </label>
                            saṃspṛśya marmāṇyanilastu mūrdhni viṣvakpathasthaḥ kṣavathuṃ
                            karoti/ </l>
                        <l>kruddhaḥ sa saṃśoṣya kaphaṃ tu nāsāśṛṅgāṭakaghrāṇaviśoṣaṇaṃ
                            ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.112">
                            <label>Ca.6.26.112 </label>
                            ucchvāsamārgaṃ tu kaphaḥ savāto rundhyāt
                            pratīnāhamudāharettam/ </l>
                        <l>yo mastuluṅgādghanapītapakvaḥ kaphaḥ &amp;sravedeṣa
                            parisravastu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.113">
                            <label>Ca.6.26.113 </label>
                            vaivarṇyadaurgandhyamupekṣyā tu syāt pūtinasyaṃ
                            śvayathurbhramaśca/ </l>
                        <l>ānahyate yasya viśuṣyate ca praklidyate dhūpyati cāpi nāsā//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.114">
                            <label>Ca.6.26.114 </label>
                            na vetti yo gandharasāṃśca janturjuṣṭaṃ vyavasyettamapīnasena/ </l>
                        <l>taṃ cānilaśleṣmabhavaṃ vikāraṃ brūyāt pratiśyāyasamānaliṅgam//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.115">
                            <label>Ca.6.26.115 </label>
                            sadāharāgaḥ śvayathuḥ sapākaḥ syād ghrāṇapāko 'api ca
                            raktapittāt/ </l>
                        <l>ghrāṇaśritāsṛkprabhṛtīna pradūṣya kurvanti nāsāśvayathuṃ
                            malāśca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.116">
                            <label>Ca.6.26.116 </label>
                            ghrāṇe tathocchvāsagatiṃ nirudhya māṃsāsradoṣādapi cārbudāni/ </l>
                        <l>ghrāṇāt sravedvā śravaṇānmukhādvā pittāktamasraṃ tvapi
                            pūyaraktam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.117">
                            <label>Ca.6.26.117 </label>
                            kuryāt sapittaḥ pavanastvagādīn saṃdūṣya cārūṃṣi sapākavanti/ </l>
                        <l>nāsā pradīpteva narasya yasya dīptaṃ tu taṃ rogamudāharanti// </l>
                        <l>iti nāsāroganidānam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.26.118">
                            <label>Ca.6.26.118 </label>
                            bhṛśārtiśūlaṃ sphuratīha vātāt pittāt sadāhārti kaphādguru
                            syāt/ </l>
                        <l>sarvaistridoṣaṃ krimibhistu kaṇḍūrdaurgandhyatodārtiyutaṃ śiraḥ
                            syāt// </l>
                        <l>iti śiroroganidānam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.26.119">
                            <label>Ca.6.26.119 </label>
                            mukhāmaye mārutaje tu śoṣakārkaśyaraukṣyāṇi calā rujaśca/ </l>
                        <l>kṛṣṇāruṇaṃ niṣpatanaṃ saśītaṃ prasraṃsanaspandanatodabhedāḥ//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.120">
                            <label>Ca.6.26.120 </label>
                            &amp;tṛṣṇājvarasphoṭakatāludāhā dhūmāyanaṃ cāpyavadīrṇatā ca/ </l>
                        <l>pittāt samūrcchā vividhā rujaśca varṇāśca
                            śuklāruṇavarṇavarjyāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.121">
                            <label>Ca.6.26.121 </label>
                            kaṇḍūrgurutvaṃ sitavijjalatvaṃ sneho
                            'arucirjāḍyakaphaprasekau/ </l>
                        <l>utkleśamandānalatā ca tandrā rujaśca mandāḥ kaphavaktraroge//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.122">
                            <label>Ca.6.26.122 </label>
                            sarvāṇi rūpāṇi tu vaktraroge bhavanti yasmin sa tu sarvajaḥ
                            syāt/ </l>
                        <l>saṃsthānadūṣyākṛtināmabhedāccaite catuḥṣaṣṭividhā bhavanti//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.123">
                            <label>Ca.6.26.123 </label>
                            śālākyatantre 'abhihitāni teṣāṃ nimittarūpākṛtibheṣajāni/ </l>
                        <l>yathāpradeśaṃ tu caturvidhasya kriyāṃ pravakṣyāmi
                            mukhāmayasya// </l>
                        <l>iti mukharoganidānam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.26.124">
                            <label>Ca.6.26.124 </label>
                            vātādibhiḥ śokabhayātilobhakrodhairmanoghnāśanagandharūpaiḥ/ </l>
                        <l>arocakāḥ syuḥ parihṛṣṭadantaḥ kaṣāyavaktraśca mato 'anilena//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.125">
                            <label>Ca.6.26.125 </label>
                            kaṭvamlamuṣṇaṃ virasaṃ ca pūti pittena vidyāllavaṇaṃ ca
                            vaktram/ </l>
                        <l>mādhuryapaicchilyagurutvaśaitya&amp;vibaddhasaṃbaddhayutaṃ
                            kaphena// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.126">
                            <label>Ca.6.26.126 </label>
                            arocake śokabhayānilobha&amp;krodhādyahṛdyāśanagandhaje syāt/ </l>
                        <l>svābhāvikaṃ vaktramathāruciśca tridoṣaje naikarasaṃ bhavettu// </l>
                        <l>ityarocakanidānam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.26.127">
                            <label>Ca.6.26.127 </label>
                            nādo 'atirukkarṇamalasya śoṣaḥ srāvastanuścāśravaṇaṃ ca vātāt/ </l>
                        <l>śophaḥ sarāgo daraṇaṃ vidāhaḥ sapītapūtiśravaṇaṃ ca pittāt//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.128">
                            <label>Ca.6.26.128 </label>
                            vaiśrutyakaṇḍūsthiraśophaśuklasnigdhaśrutiḥ śleṣmabhave
                            'alparuk ca/ </l>
                        <l>sarvāṇi rūpāṇi tu sannipātāt srāvaśca tatrādhikadoṣavarṇaḥ// </l>
                        <l>iti karṇaroganidānam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.26.129">
                            <label>Ca.6.26.129 </label>
                            &amp;alpastu rāgo 'anupadehavāṃśca satodabhedo
                            'anilajākṣiroge/ </l>
                        <l>pittāt sadāho 'atirujaḥ sarāgaḥ pītopadehaḥ subhṛśoṣṇavāhī//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.130">
                            <label>Ca.6.26.130 </label>
                            śuklopadehaṃ bahupicchilāśru netraṃ kaphāt syādgurutā
                            sakaṇḍuḥ/ </l>
                        <l>sarvāṇi rūpāṇi tu sannipātānnetrāmayāḥ ṣaṇṇavatistu bhedāt//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.131">
                            <label>Ca.6.26.131 </label>
                            teṣāmabhivyaktirabhipradiṣṭā śālākyatantreṣu cikitsitaṃ ca/ </l>
                        <l>parādhikāre tu na vistaroktiḥ śasteti tenātra na naḥ prayāsaḥ// </l>
                        <l>iti netraroganidānam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.26.132">
                            <label>Ca.6.26.132 </label>
                            tejo 'anilādyaiḥ saha keśabhūmiṃ dagdhvā++āśu kuryāt khalatiṃ
                            narasya/ </l>
                        <l>kiṃcittu dagdhvā palitāni kuryāddhariprabhatvaṃ ca
                            śiroruhāṇām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.133">
                            <label>Ca.6.26.133 </label>
                            ityūrdhvajatrūtthagadaikadeśas&amp;tantre nibaddho
                            'ayamaśūnyatārtham/ </l>
                        <l>ataḥ paraṃ bheṣajasaṃgrahaṃ tu nibodha saṃkṣepata ucyamānam// </l>
                        <l>iti khālityaroganidānam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.26.134">
                            <label>Ca.6.26.134 </label>
                            vātāt sakāsavaisvarye sakṣāraṃ pīnase vṛtam/ </l>
                        <l>pibedrasaṃ payaścoṣṇaṃ snaihikaṃ dhūmameva vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.135">
                            <label>Ca.6.26.135 </label>
                            śatāhvā tvagbalā mūlaṃ syonākairaṇḍabilvajam/ </l>
                        <l>sāragvadhaṃ pibedvartiṃ madhūcchiṣṭavasāghṛtaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.136">
                            <label>Ca.6.26.136 </label>
                            athavā saghṛtān saktūn kṛtvā mallakasaṃpuṭe/ </l>
                        <l>navapratiśyāyavatāṃ dhūmaṃ vaidyaḥ prayojayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.137">
                            <label>Ca.6.26.137 </label>
                            śaṅkhamūrdhalalāṭārtau pāṇisvedopanāhanam/ </l>
                        <l>svabhyakte kṣavathusrāvarodhādau saṃkarādayaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.138">
                            <label>Ca.6.26.138 </label>
                            ghreyāśca rohiṣājājīvacātarkāricorakāḥ/ </l>
                        <l>tvakpatramaricailānāṃ cūrṇā vā sopakuñcikāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.139">
                            <label>Ca.6.26.139 </label>
                            srotaḥśṛṅgāṭanāsākṣiśoṣe tailaṃ ca nāvanam/ </l>
                        <l>prabhāvyāje tilān kṣīre tena piṣṭāṃstaduṣmaṇā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.140">
                            <label>Ca.6.26.140 </label>
                            mandasvinnān sayaṣṭyāhvacūrṇāṃstenaiva pīḍayet/ </l>
                        <l>daśamūlasya niṣkvāthe rāsnāmadhukakalkavat// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.141">
                            <label>Ca.6.26.141 </label>
                            siddhaṃ sasaindhavaṃ tailaṃ daśakṛtvo 'aṇu tat smṛtam/ </l>
                        <l>snigdhasyāsthāpanairdoṣaṃ nirharedvātapīnase// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.142">
                            <label>Ca.6.26.142 </label>
                            snigdhāmloṣṇaiśca laghvannaṃ grāmyādīnāṃ rasairhitam/ </l>
                        <l>uṣṇāmbunā snānapāne nivātoṣṇapratiśrayaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.143">
                            <label>Ca.6.26.143 </label>
                            cintāvyāyāmavākceṣṭāvyavāyavirato bhavet/ </l>
                        <l>vātaje pīnase dhīmānicchannevātmano hitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.144">
                            <label>Ca.6.26.144 </label>
                            paitte sarpiḥ pibet &amp;siddhaṃ śṛṅgaveraśṛtaṃ payaḥ/ </l>
                        <l>pācanārthaṃ pibet pakve kāryaṃ mūrdhavirecanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.145">
                            <label>Ca.6.26.145 </label>
                            pāṭhādvirajanīmūrvāpippalījātipallavaiḥ/ </l>
                        <l>dantyā ca sādhitaṃ tailaṃ nasyaṃ syāt pakvapīnase// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.146">
                            <label>Ca.6.26.146 </label>
                            pūyāsre raktapittaghnāḥ kaṣāyā nāvanāni ca/ </l>
                        <l>&amp;pākadāhaḍhyarūkṣeṣu śītā &amp;lepāḥ sasecanāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.147">
                            <label>Ca.6.26.147 </label>
                            &amp;ghreyanasyopacārāśca kaṣāyāḥ svāduśītalāḥ/ </l>
                        <l>mandapitte pratiśyāye snigdhaiḥ kuryādvirecanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.148">
                            <label>Ca.6.26.148 </label>
                            ghṛtaṃ kṣīraṃ yavāḥ śālirgodhūmā jāṅgalā rasāḥ/ </l>
                        <l>śītāmlāstiktaśākāni yūṣā mudgādibhirhitāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.149">
                            <label>Ca.6.26.149 </label>
                            gauravārocakeṣvādau laṅghanaṃ kaphapīnase/ </l>
                        <l>svedāḥ sekāśca pākārthaṃ lipte śirasi sarpiṣā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.150">
                            <label>Ca.6.26.150 </label>
                            laśunaṃ mudgacūrṇena vyoṣakṣāraghṛtairyutam/ </l>
                        <l>deyaṃ kaphaghnavamanamutkliṣṭaśleṣmaṇe hitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.151">
                            <label>Ca.6.26.151 </label>
                            apīnase pūtinasye ghrāṇasrāve sakaṇḍuke/ </l>
                        <l>dhūmaḥ śasto 'avapīḍaśca kaṭubhiḥ kaphapīnase// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.152">
                            <label>Ca.6.26.152 </label>
                            namaḥśilā vacā vyoṣaṃ viḍaṅgaṃ hiṅgu gugguluḥ/ </l>
                        <l>cūrṇo ghreyaḥ pradhamanaṃ kaṭubhiśca phalaistathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.153">
                            <label>Ca.6.26.153 </label>
                            bhārgīmadanatarkārīsurasādivipācite/ </l>
                        <l>mūtre lākṣā vacā lambā viḍaṅgaṃ kuṣṭhapippalī// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.154">
                            <label>Ca.6.26.154 </label>
                            kṛtvā kalkaṃ karañjaṃ ca tailaṃ taiḥ sārṣapaṃ pacet/ </l>
                        <l>pākānmukte ghane nasyametanmedonibhe kaphe// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.155">
                            <label>Ca.6.26.155 </label>
                            snigdhasya vyāhate vege cchardanaṃ kaphapīnase/ </l>
                        <l>vamanīyaśṛtakṣīratilamāṣayavāgunā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.156">
                            <label>Ca.6.26.156 </label>
                            vārtākakulakavyoṣakulatthāḍhakimudgajāḥ/ </l>
                        <l>yūṣāḥ kaphaghnamannaṃ ca śastamuṣṇāmbuseca(va)nam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.157">
                            <label>Ca.6.26.157 </label>
                            sarvajit pīnase duṣṭe kāryaṃ śophe ca śophajit/ </l>
                        <l>ksāro 'arbudādhimāṃseṣu kriyā śeṣeṣvavekṣya ca// </l>
                        <l>iti pīnasanāsārogacikitsā/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.26.158">
                            <label>Ca.6.26.158 </label>
                            vātike śiraso roge snehān svedān sanāvanān/ </l>
                        <l>pānānnamupanāhāṃśca kuryādvātāmayāpahān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.159">
                            <label>Ca.6.26.159 </label>
                            tailabhṛṣṭairagurvādyaiḥ sukhoṣṇairupanāhanam/ </l>
                        <l>jīvanīyaiḥ sumanasā matsyairmāṃsaiśca śasyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.160">
                            <label>Ca.6.26.160 </label>
                            rāsnāsthirādibhiḥ siddhaṃ sakṣīraṃ nasyamartinut/ </l>
                        <l>tailaṃ rāsnādvikākolīśarkarābhirathāpi vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.161">
                            <label>Ca.6.26.161 </label>
                            balāmadhūkayaṣṭyāhvavidārīcandanotpalaiḥ/ </l>
                        <l>jīvakarṣabhakadrākṣāśarkarābhiśca sādhitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.162">
                            <label>Ca.6.26.162 </label>
                            prasthastailasya sakṣīro jāṅgalārdhatulārase/ </l>
                        <l>nasyaṃ sarvordhvajatrūtthavātapittāmayāpaham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.163">
                            <label>Ca.6.26.163 </label>
                            daśamūlabalārāsnātriphalāmadhukaiḥ saha/ </l>
                        <l>mayūraṃ pakṣapittāntraśakṛttuṇḍāṅgrivarjitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.164">
                            <label>Ca.6.26.164 </label>
                            jale paktvā ghṛtaprasthaṃ tasmin kṣīrasamaṃ pacet/ </l>
                        <l>madhuraiḥ kārṣikaiḥ kalkaiḥ śirorogārditāpaham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.165">
                            <label>Ca.6.26.165 </label>
                            karṇākṣināsikājihvātālvāsyagalaroganut/ </l>
                        <l>māyūramitivikhyātamūrdhvajatrugadāpaham// </l>
                        <l>iti māyūraghṛtam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.26.166">
                            <label>Ca.6.26.166 </label>
                            etenaiva kaṣāyeṇa ghṛtaprasthaṃ vipācayet/ </l>
                        <l>caturguṇena payasā kalkairebhiśca kārṣikaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.167">
                            <label>Ca.6.26.167 </label>
                            jīvantītriphalāmedāmṛdvīkardhiparūṣakaiḥ/ </l>
                        <l>samaṅgācavikābhārgīkāśmarīsuradārubhiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.168">
                            <label>Ca.6.26.168 </label>
                            ātmaguptāmahāmedātālakharjūramastakaiḥ/ </l>
                        <l>&amp;mṛṇālabisaśālūkaśṛṅgījīvakapadmakaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.169">
                            <label>Ca.6.26.169 </label>
                            śatāvarīvidārīkṣubṛhatīsārivāyugaiḥ/ </l>
                        <l>mūrvāśvadaṃṣṭrarṣabhakaśṛṅgāṭakakaserukaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.170">
                            <label>Ca.6.26.170 </label>
                            rāsnāsthirātāmalakīrsūkṣmailāśaṭipauṣkaraiḥ/ </l>
                        <l>punarnavātugākṣīrīkākolīdhanvayāsakaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.171">
                            <label>Ca.6.26.171 </label>
                            &amp;kharjūrākṣoṭavātāmamuñjātābhiṣukairapi/ </l>
                        <l>dravyaurebhiryathālābhaṃ pūrvakalpena sādhitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.172">
                            <label>Ca.6.26.172 </label>
                            nasye pāne tathā 'abhyaṅge bastau caiva prayojayet/ </l>
                        <l>śirorogeṣu sarveṣu kāse śvāse ca dāruṇe// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.173">
                            <label>Ca.6.26.173 </label>
                            namyāpṛṣṭhagrahe śoṣe svarabhede tathā 'ardite/ </l>
                        <l>yonyasṛkśukradoṣeṣu śastaṃ vandhyāsutapradam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.174">
                            <label>Ca.6.26.174 </label>
                            ṛtusnātā tathā nārī pītvā putraṃ prasūyate/ </l>
                        <l>mahāmāyūramityetadghṛtamātreyapūjitam// </l>
                        <l>iti mahāmāyūraghṛtam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.26.175">
                            <label>Ca.6.26.175 </label>
                            ākhubhiḥ kukkuṭairhaṃsaiḥ śaśaiścāpi hi buddhimān/ </l>
                        <l>kalpenānena vipacet sarpirūrdhvagadāpaham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.176">
                            <label>Ca.6.26.176 </label>
                            paitte ghṛtaṃ payaḥ sekāḥ śītā lepāḥ sanāvanāḥ/ </l>
                        <l>jīvanīyāni sarpīṃṣi pānānnaṃ cāpi pittanut// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.177">
                            <label>Ca.6.26.177 </label>
                            candanośīrayaṣṭyāhvabalāvyāghranakhotpalaiḥ/ </l>
                        <l>kṣīrapiṣṭaiḥ pradehaḥ syācchṛtairvā pariṣecanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.178">
                            <label>Ca.6.26.178 </label>
                            tvakpatraśarkarākalkaḥ supiṣṭastaṇḍulāmbunā/ </l>
                        <l>kāryo 'avapīḍaḥ sarpiśca nasyaṃ tasyānu paittike// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.179">
                            <label>Ca.6.26.179 </label>
                            yaṣṭyāhvacandanānantākṣīrasiddhaṃ ghṛtaṃ hitam/ </l>
                        <l>nāvanaṃ śarkarādrākṣāmadhūkairvā 'api pittaje// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.180">
                            <label>Ca.6.26.180 </label>
                            kaphaje sveditaṃ dhūmanasyapradhamanādibhiḥ/ </l>
                        <l>śuddhaṃ pralepapānānnaiḥ kaphaghnaiḥ samupācaret// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.181">
                            <label>Ca.6.26.181 </label>
                            purāṇasarpiṣaḥ pānaistīkṣṇairbastibhireva ca/ </l>
                        <l>kaphānilotthite dāhaḥ śeṣayo raktamokṣaṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.182">
                            <label>Ca.6.26.182 </label>
                            eraṇḍanaladakṣaumaguggulvagurucandanaiḥ/ </l>
                        <l>dhūmavartīṃ pibedgandhairakuṣṭhatagaraistathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.183">
                            <label>Ca.6.26.183 </label>
                            sannipātabhave kāryā sannipātahitā kriyā/ </l>
                        <l>krimije caiva kartavyaṃ tīkṣṇaṃ mūrdhavirecanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.184">
                            <label>Ca.6.26.184 </label>
                            tvagdantīvyāghrakarajaviḍaṅganavamālikāḥ/ </l>
                        <l>apāmārgaphalaṃ bījaṃ naktamālaśirīṣayoḥ/ </l>
                        <l>kṣavako 'aśmantako bilvaṃ haridrā hiṅgu yūthikā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.185">
                            <label>Ca.6.26.185 </label>
                            phaṇijjhakaśca taistailamavimūtre caturguṇe/ </l>
                        <l>siddhaṃ syānnāvanaṃ cūrṇaṃ caiṣāṃ pradhamanaṃ hitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.186">
                            <label>Ca.6.26.186 </label>
                            phalaṃ śigrukarañjābhyāṃ savyoṣaṃ cāvapīḍakaḥ/ </l>
                        <l>kaṣāyaḥ svarasaḥ kṣāraścūrṇaṃ kalko 'avapīḍakaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.187">
                            <label>Ca.6.26.187 </label>
                            śuktatiktakaṭukṣaudrakaṣāyaiḥ kavalagrahaḥ/ </l>
                        <l>iti śirorogacikitsā/ </l>
                        <l>dhūmaḥ pradhamanaṃ śuddhiradhaśchardanalaṅghanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.188">
                            <label>Ca.6.26.188 </label>
                            bhojyaṃ ca mukharogeṣu yathāsvaṃ doṣanuddhitam/ </l>
                        <l>pippalyagurudārvītvagyavakṣārarasāñjanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.189">
                            <label>Ca.6.26.189 </label>
                            pāṭhāṃ tejovatīṃ pathyāṃ samabhāgaṃ vicūrṇayet/ </l>
                        <l>mukharogeṣu sarveṣu sakṣaudraṃ tadvidhārayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.190">
                            <label>Ca.6.26.190 </label>
                            sīdhumādhavamādhvīkaiḥ śreṣṭho 'ayaṃ kavalagrahaḥ/ </l>
                        <l>tejohvāmabhayāmelāṃ samaṅgāṃ kaṭukāṃ ghanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.191">
                            <label>Ca.6.26.191 </label>
                            pāṭhāṃ jyotiṣmatīṃ lodhraṃ dārvīṃ kuṣṭhaṃ ca cūrṇayet/ </l>
                        <l>dantānāṃ gharṣaṇaṃ raktasrāvakaṇḍūrujāpaham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.192">
                            <label>Ca.6.26.192 </label>
                            pañcakolakatālīsapatrailāmaricatvacaḥ/ </l>
                        <l>palāśamuṣkakakṣārayavakṣārāśca cūrṇitāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.193">
                            <label>Ca.6.26.193 </label>
                            guḍe purāṇe dviguṇe kvathite guṭikāḥ kṛtāḥ/ </l>
                        <l>karkandhumātrāḥ saptāhaṃ sthitā muṣkakabhasmani// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.194">
                            <label>Ca.6.26.194 </label>
                            kaṇṭharogeṣu sarveṣu &amp;dhāryāḥ syuramṛtopamāḥ/ </l>
                        <l>gṛhadhūmo yavakṣāraḥ pāṭhā vyoṣaṃ rasāñjanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.195">
                            <label>Ca.6.26.195 </label>
                            tejohvā triphalā lodhraṃ citrakaśceti cūrṇitam/ </l>
                        <l>sakṣaudraṃ dhārayedetadgalarogavināśanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.196">
                            <label>Ca.6.26.196 </label>
                            kālakaṃ nāma tacūrṇaṃ dantāsyagalaroganut/ </l>
                        <l>iti kālakacūrṇam/ </l>
                        <l>manaḥśilā yavakṣāro haritālaṃ sasaindhavam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.197">
                            <label>Ca.6.26.197 </label>
                            dārvītvak ceti taccūrṇaṃ mākṣikeṇa samāyutam/ </l>
                        <l>mūrcchitaṃ ghṛtamaṇḍena kaṇṭharogeṣu dhārayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.198">
                            <label>Ca.6.26.198 </label>
                            mukharogeṣu ca śreṣṭhaṃ pītakaṃ nāma kīrtitam/ </l>
                        <l>iti pītakacūrṇam/ </l>
                        <l>mṛdvīkā kaṭukā vyoṣaṃ dārvītvak triphalā ghanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.199">
                            <label>Ca.6.26.199 </label>
                            mūrcchitaṃ ghṛtamaṇḍena kaṇṭharogeṣu dhārayet/ </l>
                        <l>pāṭhā rasāñjanaṃ mūrvā tejohveti ca cūrṇitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.200">
                            <label>Ca.6.26.200 </label>
                            kṣaudrayuktaṃ vidhātavyaṃ galaroge bhiṣagjitam/ </l>
                        <l>yogāstvete trayaḥ proktā vātapittakaphāpahāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.201">
                            <label>Ca.6.26.201 </label>
                            kaṭukātiviṣāpāṭhādārvīmustakaliṅgakāḥ/ </l>
                        <l>gomūtrakvathitāḥ peyāḥ kaṇṭharogavināśanāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.202">
                            <label>Ca.6.26.202 </label>
                            svarasaḥ kvathito dārvyā ghanībhūto rasakriyā/ </l>
                        <l>sakṣaudrā mukharogāsṛgdoṣanāḍīvraṇāpahā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.203">
                            <label>Ca.6.26.203 </label>
                            tāluśoṣe &amp;tvatṛṣṇasya sarpirauttarabhaktikam/ </l>
                        <l>nāvanaṃ madhurāḥ snigdhāḥ śītāścaiva rasā hitāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.204">
                            <label>Ca.6.26.204 </label>
                            mukhapāke sirākarma śiraḥkāyavirecanam/ </l>
                        <l>mūtratailaghṛtakṣaudrakṣīraiśca kavalagrahāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.205">
                            <label>Ca.6.26.205 </label>
                            sakṣaudrāstriphalāpāṭhāmṛdvīkājātipallavāḥ/ </l>
                        <l>kaṣāyatiktakāḥ śītāḥ kvāthāśca mukhadhāvanāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.206">
                            <label>Ca.6.26.206 </label>
                            tulāṃ khadirasārasya dviguṇāmarimedasaḥ/ </l>
                        <l>prakṣālya jarjarīkṛtya caturdroṇe 'ambhasaḥ pacet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.207">
                            <label>Ca.6.26.207 </label>
                            droṇaśeṣaṃ kaṣāyaṃ taṃ pūtvā bhūyaḥ pacecchanaiḥ/ </l>
                        <l>tatastasmin ghanībhūte cūrṇīkṛtyākṣabhāgikam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.208">
                            <label>Ca.6.26.208 </label>
                            candanaṃ padmakośīraṃ mañjiṣṭhā dhātakī ghanam/ </l>
                        <l>prapauṇḍarīkaṃ yaṣṭyāhvatvagelāpadmakeśaram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.209">
                            <label>Ca.6.26.209 </label>
                            lākṣāṃ rasāñjanaṃ māṃsītriphalālodhravālakam/ </l>
                        <l>rajanyau phalinīmelāṃ samaṅgāṃ kaṭphlaṃ vacām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.210">
                            <label>Ca.6.26.210 </label>
                            yavāsāgurupattaṅgagairikāñjanamāvapet/ </l>
                        <l>lavaṅganakhakakkolajātikośān palonmitān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.211">
                            <label>Ca.6.26.211 </label>
                            karpūrakuḍavaṃ cāpi kṣipecchīte 'avatārite/ </l>
                        <l>tatastu guṭikāḥ kāryāḥ śuṣkāścāsyena dhārayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.212">
                            <label>Ca.6.26.212 </label>
                            tailaṃ cānena kalkena kaṣāyeṇa ca sādhayet/ </l>
                        <l>dantānāṃ calanabhraṃśaśauśiryakrimiroganut// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.213">
                            <label>Ca.6.26.213 </label>
                            mukhapākāsyadaurgandhyajāḍyārocakanāśanam/ </l>
                        <l>srāvopalepapaicchilyavaisvaryagalaśoṣanut// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.214">
                            <label>Ca.6.26.214 </label>
                            dantāsyagalarogeṣu sarveṣvetat parāyaṇam/ </l>
                        <l>khadirādiguṭīkeyaṃ tailaṃ ca khadirādikam// </l>
                        <l>iti khadirādiguṭikā tailaṃ ca/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.26.215">
                            <label>Ca.6.26.215 </label>
                            arucau kavalagrāhā dhūmāḥ samukhadhāvanāḥ/ </l>
                        <l>manojñamannapānaṃ ca harṣaṇāśvāsanāni ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.216">
                            <label>Ca.6.26.216 </label>
                            kuṣṭhasauvarcalājājīśarkarāmaricaṃ biḍam/ </l>
                        <l>dhātryelāpadmakośīrapippalyutpalacandanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.217">
                            <label>Ca.6.26.217 </label>
                            lodhraṃ tejovatī pathyā tryūṣaṇaṃ sayavāgrajam/ </l>
                        <l>ārdradāḍimaniryāsaścājājīśarkarāyutaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.218">
                            <label>Ca.6.26.218 </label>
                            satailamākṣikāstvete catvāraḥ kavalagrahāḥ/ </l>
                        <l>caturo 'arocakān hanyurvātādyekajasarvajān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.219">
                            <label>Ca.6.26.219 </label>
                            kāravīmaricājājīdrākṣāvṛkṣāmladāḍimam/ </l>
                        <l>sauvarcalaṃ guḍaḥ kṣaudraṃ sarvārocakanāśanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.220">
                            <label>Ca.6.26.220 </label>
                            bastiṃ samīraṇe, pitte virekaṃ, vamanaṃ kaphe/ </l>
                        <l>kuryāddhṛdyānukūlāni harṣaṇaṃ ca manoghnaje// </l>
                        <l>ityarocakacikitsā/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.26.221">
                            <label>Ca.6.26.221 </label>
                            karṇaśūle tu vātaghnī hitā pīnasavat kriyā/ </l>
                        <l>pradehāḥ pūraṇaṃ nasyaṃ pākasrāve vraṇakriyāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.222">
                            <label>Ca.6.26.222 </label>
                            bhojyāni ca yathādoṣaṃ kuryāt snehāṃśca pūraṇān/ </l>
                        <l>hiṅgutumbaruśuṇṭhībhistailaṃ tu sārṣapaṃ pacet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.223">
                            <label>Ca.6.26.223 </label>
                            etaddhi pūraṇaṃ śreṣṭhaṃ karṇaśūlanivāraṇam/ </l>
                        <l>devadāruvacāśuṇṭhīśatāhvākuṣṭhasaindhavaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.224">
                            <label>Ca.6.26.224 </label>
                            tailaṃ siddhaṃ bastamūtre karṇaśūlanivāraṇam/ </l>
                        <l>varāṭakān samāhṛtya dahenmṛdbhājane nave// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.225">
                            <label>Ca.6.26.225 </label>
                            tadbhasma &amp;ścyotayettena gandhatailaṃ vipācayet/ </l>
                        <l>rasāñjanasya śuṇṭhyāśca kalkābhyāṃ karṇaśūlanut// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.226">
                            <label>Ca.6.26.226 </label>
                            &amp;śuṣkamūlakaśuṇṭhānāṃ kṣāro hiṅgu mahauṣadham/ </l>
                        <l>śatapuṣpā vacā kuṣṭhaṃ dāru śigru rasāñjanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.227">
                            <label>Ca.6.26.227 </label>
                            sauvarcalayavakṣārasvārjikodbhidasaindhavam/ </l>
                        <l>bhūrjagranthirbiḍaṃ mustaṃ madhuśuktaṃ caturguṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.228">
                            <label>Ca.6.26.228 </label>
                            mātuluṅgarasaścaiva kadalyā rasa eva ca/ </l>
                        <l>&amp;sarvairetairyathoddiṣṭaiḥ kṣāratailaṃ vipācayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.229">
                            <label>Ca.6.26.229 </label>
                            bādhiryaṃ karṇanādaśca pūyasrāvaśca dāruṇaḥ/ </l>
                        <l>krimayaḥ karṇaśūlaṃ ca pūraṇādasya &amp;naśyati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.230">
                            <label>Ca.6.26.230 </label>
                            mukhakarṇākṣirogeṣu yathoktaṃ pīnase vidhim/ </l>
                        <l>kuryādbhiṣak samīkṣyādau doṣakālabalābalam// </l>
                        <l>iti karṇarogacikitsā/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.26.231">
                            <label>Ca.6.26.231 </label>
                            utpannamātre taruṇe netraroge biḍālakaḥ/ </l>
                        <l>kāryo dāhopadehāśruśopharāganivāraṇaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.232">
                            <label>Ca.6.26.232 </label>
                            nāgaraṃ saindhavaṃ sarpirmaṇḍena ca rasakriyā/ </l>
                        <l>nighṛṣṭaṃ vātike tadvanmadhusaindhavagairikam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.233">
                            <label>Ca.6.26.233 </label>
                            tathā śāvarakaṃ lodhraṃ ghṛtabhṛṣṭaṃ biḍālakaḥ/ </l>
                        <l>tadvat kāryo harītakyā ghṛtabhṛṣṭo rujāpahaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.234">
                            <label>Ca.6.26.234 </label>
                            paittike candanānantāmañjiṣṭhābhirbiḍālakaḥ/ </l>
                        <l>kāryaḥ padmakayaṣṭyāhvamāṃsīkālīyakaistathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.235">
                            <label>Ca.6.26.235 </label>
                            gairikaṃ saindhavaṃ mustaṃ rocanā &amp;ca rasakriyā/ </l>
                        <l>kaphe kāryā tathā kṣaudraṃ priyaṅguḥ samanaḥśilā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.236">
                            <label>Ca.6.26.236 </label>
                            sannipāte tu sarvaiḥ syādbahirakṣṇoḥ pralepanam/ </l>
                        <l>&amp;pakṣmāṇyaspṛśyatā kāryaṃ saṃpakve tvañjanaṃ tryahāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.237">
                            <label>Ca.6.26.237 </label>
                            āścyotanaṃ mārutaje kvātho bilvādibhirhitaḥ/ </l>
                        <l>koṣṇaḥ sairaṇḍatarkārībṛhatīmadhuśigrubhiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.238">
                            <label>Ca.6.26.238 </label>
                            pṛthvīkādārvimañjiṣṭhālākṣādvimadhukotpalaiḥ/ </l>
                        <l>kvāthaḥ saśarkaraḥ śītaḥ pūraṇaṃ raktapittanut// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.239">
                            <label>Ca.6.26.239 </label>
                            &amp;nāgaratriphalāmustanimbavāsārasaḥ kaphe/ </l>
                        <l>koṣṇamāścyotanaṃ miśrairoṣadhaiḥ sānnipātake// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.240">
                            <label>Ca.6.26.240 </label>
                            bṛhatyeraṇḍamūlatvak śigroḥ puṣpaṃ sasaindhavam/ </l>
                        <l>ajākṣīreṇa piṣṭaṃ syādvartirvātākṣiroganut// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.241">
                            <label>Ca.6.26.241 </label>
                            sumanaḥkorakāḥ śaṅkhastriphalā madhukaṃ balā/ </l>
                        <l>pittaraktāpahā vartiḥ piṣṭā divyena vāriṇā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.242">
                            <label>Ca.6.26.242 </label>
                            saindhavaṃ triphalā vyoṣaṃ śaṅkhanābhiḥ samudrajaḥ/ </l>
                        <l>phenaḥ śaileyakaṃ sarjo vartiḥ śleṣmākṣiroganut// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.243">
                            <label>Ca.6.26.243 </label>
                            amṛtāhvā bisaṃ bilvaṃ paṭolaṃ chāgalaṃ śakṛt/ </l>
                        <l>prapauṇḍarīkaṃ yaṣṭyāhvaṃ dārvī kālānusārivā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.244">
                            <label>Ca.6.26.244 </label>
                            eṣāmaṣṭapalān bhāgān sudhautāñjarjarīkṛtān/ </l>
                        <l>toye paktvā rase pūte bhūyaḥ pakve rase ghane// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.245">
                            <label>Ca.6.26.245 </label>
                            karṣaṃ ca śvetamaricājjātīpuṣpānnavāt palam/ </l>
                        <l>cūrṇaṃ kṣiptvā kṛtā vartiḥ &amp;sarvaghnī dṛkprasādanī// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.246">
                            <label>Ca.6.26.246 </label>
                            śaṅkhapravālavaidūryalauhatāmraplavāsthibhiḥ/ </l>
                        <l>srotojaśvetamaricairvartiḥ sarvākṣiroganut// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.247">
                            <label>Ca.6.26.247 </label>
                            śāṇārdhaṃ maricāddvau ca pippalyarṇavaphenayoḥ/ </l>
                        <l>śāṇārdhaṃ saindhavācchāṇā nava sauvīrakāñjanāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.248">
                            <label>Ca.6.26.248 </label>
                            piṣṭaṃ susūkṣmaṃ citrāyāṃ cūrṇāñjanamidaṃ śubham/ </l>
                        <l>kaṇḍūkācakaphārtānāṃ malānāṃ ca viśodhanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.249">
                            <label>Ca.6.26.249 </label>
                            bastamūtre tryahaṃ &amp;sthāpyamelācūrṇaṃ subhāvitam/ </l>
                        <l>cūrṇāñjanaṃ hi taimiryakrimipillamalāpaham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.250">
                            <label>Ca.6.26.250 </label>
                            sauvīramañjanaṃ tutthaṃ tāpyo dhāturmanaḥśilā/ </l>
                        <l>cakṣuṣyā madhukaṃ lohā maṇayaḥ pauṣpamañjanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.251">
                            <label>Ca.6.26.251 </label>
                            saindhavaṃ śaukarī daṃṣṭrā katakaṃ cāñjanaṃ śubham/ </l>
                        <l>timirādiṣu cūrṇaṃ vā vartirveyamanuttamā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.252">
                            <label>Ca.6.26.252 </label>
                            katakasya phalaṃ śaṅkhaḥ saindhavaṃ tryūṣaṇaṃ sitā/ </l>
                        <l>pheno rasāñjanaṃ kṣaudraṃ viḍaṅgāni manaḥśilā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.253">
                            <label>Ca.6.26.253 </label>
                            kukkuṭāṇḍakapālāni varireṣā vyapohati/ </l>
                        <l>timiraṃ paṭalaṃ kācaṃ malaṃ cāśu sukhāvatī// </l>
                        <l>iti sukhāvatī vartiḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.26.254">
                            <label>Ca.6.26.254 </label>
                            triphalākukkuṭāṇḍatvakkāsīsamayaso rajaḥ/ </l>
                        <l>nīlotpalaṃ viḍaṅgāni phenaṃ ca saritāṃ pateḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.255">
                            <label>Ca.6.26.255 </label>
                            ājena payasā piṣṭvā bhāvayettāmrabhājane/ </l>
                        <l>saptarātraṃ sthitaṃ bhūyaḥ piṣṭvā kṣīreṇa vartayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.256">
                            <label>Ca.6.26.256 </label>
                            eṣā dṛṣṭipradā vartirandhasyābhinnacakṣuṣaḥ/ </l>
                        <l>iti dṛṣṭipradā vartiḥ/ </l>
                        <l>vadane kṛṣṇasarpasya nihitaṃ māsamañjanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.257">
                            <label>Ca.6.26.257 </label>
                            tatastasmāt samṛddhṛtya suśuṣkaṃ cūrṇayedbudhaḥ/ </l>
                        <l>sumanaḥkorakaiḥ śuṣkairardhāṃśaiḥ saindhavena ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.258">
                            <label>Ca.6.26.258 </label>
                            etannetrāñjanaṃ kāryaṃ timiraghnamanuttamam/ </l>
                        <l>pippalyaḥ kiṃśukaraso vasā sarpasya saindhavam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.259">
                            <label>Ca.6.26.259 </label>
                            jīrṇaṃ ghṛtaṃ ca sarvākṣirogaghnī syādrasakriyā/ </l>
                        <l>kṛṣṇasarpavasā kṣaudraṃ raso dhātryā rasakriyā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.260">
                            <label>Ca.6.26.260 </label>
                            śastā sarvākṣirogeṣu kācārbudamaleṣu ca/ </l>
                        <l>dhātrīrasāñjanakṣaudrasarpirbhistu rasakriyā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.261">
                            <label>Ca.6.26.261 </label>
                            pittaraktākṣirogaghnī taimiryapaṭalāpahā/ </l>
                        <l>dhātrīsaindhavapippalyaḥ syuralpamaricāḥ samāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.262">
                            <label>Ca.6.26.262 </label>
                            kṣaudrayuktā nihantyāndhyaṃ paṭalaṃ ca rasakriyā/ </l>
                        <l>iti netrarogacikitsā/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.26.263">
                            <label>Ca.6.26.263 </label>
                            khālitye palite valyāṃ harilomni ca śodhitam/ </l>
                        <l>nasyaistailaiḥ śirovaktrapralepaiścāpyupācaret/ </l>
                        <l>siddhaṃ vidārīgandhādyairjīvanīyairathāpi ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.264">
                            <label>Ca.6.26.264 </label>
                            nasyaṃ syādaṇutailaṃ vā khālityapalitāpaham/ </l>
                        <l>kṣīrāt sahacarādbhṛṅgarājācca saurasādrasāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.265">
                            <label>Ca.6.26.265 </label>
                            prasthaistu kuḍavastailādyaṣṭyāhvapalakalkitaḥ/ </l>
                        <l>siddhaḥ śilāsame bhāṇḍe meṣaśṛṅgādiṣu sthitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.266">
                            <label>Ca.6.26.266 </label>
                            nasyaṃ syādbhiṣajā samyagyojitaṃ palitāpaham/ </l>
                        <l>bhiṣajā kṣīrapiṣṭau vā dugdhikākaravīrakau// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.267">
                            <label>Ca.6.26.267 </label>
                            utpāṭya palite deyau tāvubhau palitāpahau/ </l>
                        <l>mārkavasvarasāt kṣīrāddbiprasthaṃ madhukāt palam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.268">
                            <label>Ca.6.26.268 </label>
                            taiḥ pacet kuḍavaṃ tailāttannasyaṃ palitāpaham/ </l>
                        <l>ādityavallyā mūlāni kṛṣṇaśaireyakasya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.269">
                            <label>Ca.6.26.269 </label>
                            surasasya ca patrāṇi &amp;patraṃ kṛṣṇaśaṇasya ca/ </l>
                        <l>mārkavaḥ kākamācī ca madhukaṃ devadāru ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.270">
                            <label>Ca.6.26.270 </label>
                            pṛthagdaśapalāṃśāni pippalyastriphalā 'añjanam/ </l>
                        <l>prapauṇḍarīkaṃ mañjiṣṭhā lodhraṃ kṛṣṇāgurūtpalam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.271">
                            <label>Ca.6.26.271 </label>
                            āmrāsthi kardamaḥ kṛṣṇo mṛṇālaṃ raktacandanam/ </l>
                        <l>nīlī bhallātakāsthīni kāsīsaṃ madayantikā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.272">
                            <label>Ca.6.26.272 </label>
                            somarājyasanaḥ śastraṃ kṛṣṇau piṇḍītacitrakau/ </l>
                        <l>puṣkarārjunakāśmaryāṇyāmrajambūphalāni ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.273">
                            <label>Ca.6.26.273 </label>
                            pṛthak pañcapalāṃśāni taiḥ piṣṭairāḍhakaṃ pacet/ </l>
                        <l>baibhītakasya tailasya dhātrīrasacaturguṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.274">
                            <label>Ca.6.26.274 </label>
                            kuryādādityapākaṃ vā yāvacchuṣko bhavedrasaḥ/ </l>
                        <l>lohapātre tataḥ pūtaṃ saṃśuddhamupayojayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.275">
                            <label>Ca.6.26.275 </label>
                            pāne nasyakriyāyāṃ ca śirobhyaṅge tathaiva ca/ </l>
                        <l>etaccakṣuṣyamāyuṣyaṃ śirasaḥ sarvaroganut// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.276">
                            <label>Ca.6.26.276 </label>
                            mahānīlamiti khyātaṃ palitaghnamanuttamam/ </l>
                        <l>iti mahānīlatailam/ </l>
                        <l>prapauṇḍarīkamadhukapippalīcandanotpalaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.277">
                            <label>Ca.6.26.277 </label>
                            kārṣikaistailakuḍavo dviguṇāmalakīrasaḥ/ </l>
                        <l>siddhaḥ sa pratimarśaḥ syāt sarvamūrdhagadāpahaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.278">
                            <label>Ca.6.26.278 </label>
                            (&amp;palitaghno viśeṣeṇa kṛṣṇātreyeṇa bhāṣitaḥ/) kṣīraṃ
                            priyālayaṣṭyāhve jīvakādyo gaṇastilāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.279">
                            <label>Ca.6.26.279 </label>
                            kṛṣṇā vaktre pralepaḥ syāddharilomanivāraṇaḥ/ </l>
                        <l>&amp;tilāḥ sāmalakāścaiva kiñjalko madhukaṃ madhu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.280">
                            <label>Ca.6.26.280 </label>
                            bṛṃhayedrañjayecaitat keśānmūrdhapralepanāt/ </l>
                        <l>pacetsaindhavaśuktāmlairayaścūrṇaṃ sataṇḍulam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.281">
                            <label>Ca.6.26.281 </label>
                            tenāliptaṃ śiraḥ śuddhamasnigdhamuṣitaṃ niśi/ </l>
                        <l>tat prātastriphalādhautaṃ syāt kṛṣṇamṛdumūrdhajam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.282">
                            <label>Ca.6.26.282 </label>
                            ayaścūrṇo 'amlapiṣṭaśca rāgaḥ satriphalo varaḥ/ </l>
                        <l>kuryāccheṣeṣu rogeṣu kriyāṃ svāṃ svāccikitsitāt/ </l>
                        <l>śeṣeṣvādau ca nirdiṣṭā siddhau cānyā pravakṣyate// </l>
                        <l>iti khālityādicikitsā/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.26.283">
                            <label>Ca.6.26.283 </label>
                            sarpīṃṣyuparibhaktāni svarabhede 'anilātmake/ </l>
                        <l>tailaiścatuṣprayogaiśca balārāsnāmṛtāhvayaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.284">
                            <label>Ca.6.26.284 </label>
                            barhitittiridakṣāṇāṃ pañcamūlaśṛtān rasān/ </l>
                        <l>māyūraṃ kṣīrasarpirvā pibetryūṣaṇameva vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.285">
                            <label>Ca.6.26.285 </label>
                            paittike tu virekaḥ syāt payaśca madhuraiḥ śṛtam/ </l>
                        <l>sarpirguḍā ghṛtaṃ tiktaṃ jīvanīyaṃ vṛṣasya vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.286">
                            <label>Ca.6.26.286 </label>
                            kaphaje svarabhede tu tīkṣṇaṃ mūrdhavirecanam/ </l>
                        <l>vireko vamanaṃ dhūmo yavānnakaṭusevanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.287">
                            <label>Ca.6.26.287 </label>
                            cavyabhārgyabhayāvyoṣakṣāramākṣikacitrakān/ </l>
                        <l>lihyādvā pippalīpathye tīkṣṇaṃ madyaṃ pibecca saḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.288">
                            <label>Ca.6.26.288 </label>
                            raktaje svarabhede tu &amp;saghṛtā jāṅgalā rasāḥ/ </l>
                        <l>drākṣāvidārīkṣurasāḥ saghṛtakṣaudraśarkarāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.289">
                            <label>Ca.6.26.289 </label>
                            yaccoktaṃ kṣayakāsaghnaṃ tacca sarvaṃ cikitsitam/ </l>
                        <l>pittajasvarabhedaghnaṃ sirāvedhaśca raktaje// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.290">
                            <label>Ca.6.26.290 </label>
                            sannipāte hitāḥ sarvāḥ kriyā na tu sirāvyadhaḥ/ </l>
                        <l>ityuktaṃ svarabhedasya samāsena cikitsitam// </l>
                        <l>iti svarabhedacikitsā/ </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.6.26.291">
                        <label>Ca.6.26.291 </label>
                        bhavanti cātra---</p>
                    <lg>
                        <l>vātapittakaphā nṝṇāṃ bastihṛnmūrdhasaṃśrayāḥ/ </l>
                        <l>tasmāttatsthānasāmīpyāddhartavyā vamanādibhiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.292">
                            <label>Ca.6.26.292 </label>
                            adhyātmaloko vātādyairloko vātaravīndubhiḥ/ </l>
                        <l>pīḍyate dhāryate caiva vikṛtāvikṛtaistathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.26.293">
                            <label>Ca.6.26.293 </label>
                            viruddhairapi na tvete guṇairghnanti parasparam/ </l>
                        <l>doṣāḥ sahajasātmyatvādviṣaṃ ghoramahīniva// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.6.26.294">
                        <label>Ca.6.26.294 </label>
                        tatra ślokaḥ--- </p>
                    <lg>
                        <l>trimarmajānāṃ rogāṇāṃ nidānākṛtibheṣajam/ </l>
                        <l>vistareṇa pṛthagdiṣṭaṃ trimarmīye cikitsite// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte 'aprāpte
                        dṛḍhabalasaṃpūrite cikitsāsthāne trimarmīyacikitsitaṃ nāma
                        ṣaḍviṃśo 'adhyāyaḥ//26//</trailer>
                </div>
                <div n="27" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>saptaviṃśo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.6.27.1">
                        <label>Ca.6.27.1 </label>
                        athāta ūrustambhacikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.6.27.2">
                        <label>Ca.6.27.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.27.3">
                            <label>Ca.6.27.3 </label>
                            śriyā paramayā brāhmyā parayā ca tapaḥśriyā/ </l>
                        <l>&amp;ahīnaṃ candrasūryābhyāṃ sumerumiva parvatam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.27.4">
                            <label>Ca.6.27.4 </label>
                            dhīdhṛtismṛtivijñānajñānakīrtikṣamālayam/ </l>
                        <l>&amp;agniveśo guruṃ kāle saṃśayaṃ paripṛṣṭvān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.27.5">
                            <label>Ca.6.27.5 </label>
                            bhagavan pañca karmāṇi samastāni pṛthak tathā/ </l>
                        <l>nirdiṣṭānyāmayānāṃ hi sarveṣāmeva bheṣajam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.27.6">
                            <label>Ca.6.27.6 </label>
                            doṣajoa 'astyāmayaḥ kaścidyasya tāni bhiṣagvara!/ </l>
                        <l>na syuḥ śaktāni śamane sādhyasya kriyayā sataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.27.7">
                            <label>Ca.6.27.7 </label>
                            astyūrustambha ityukte guruṇā tasya kāraṇam/ </l>
                        <l>saliṅgabheṣajaṃ bhūyaḥ pṛṣṭastenābravīdguruḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.27.8">
                            <label>Ca.6.27.8 </label>
                            &amp;snigdhoṣṇalaghuśītāni jīrṇājīrṇe samaśnataḥ/ </l>
                        <l>dravaśuṣkadadhikṣīragrāmyānūpaudakāmiṣaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.27.9">
                            <label>Ca.6.27.9 </label>
                            piṣṭavyāpannamadyātidivāsvapnaprajāgaraiḥ/ </l>
                        <l>laṅghanādhyaśamāyāsabhayavegavidhāraṇaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.27.10">
                            <label>Ca.6.27.10 </label>
                            snehāccāmaṃ citaṃ koṣṭhe vātādīnmedasā saha/ </l>
                        <l>ruddhvā++āśu gauravādūrū yātyadhogaiḥ sirādibhiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.27.11">
                            <label>Ca.6.27.11 </label>
                            pūrayan sakthijaṅghoru doṣo medobalotkaṭaḥ/ </l>
                        <l>avidheyaparispandaṃ janayatyalpavikramam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.27.12">
                            <label>Ca.6.27.12 </label>
                            mahāsarasi gambhīre pūrṇe 'ambu stimitaṃ yathā/ </l>
                        <l>tiṣṭhati sthiramakṣobhyaṃ tadvadūrugataḥ kaphaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.27.13">
                            <label>Ca.6.27.13 </label>
                            &amp;gauravāyāsasaṅkocadāharuksuptikampanaiḥ/ </l>
                        <l>bhedasphuraṇatodaiśca yukto dehaṃ nihantyasūn// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.27.14">
                            <label>Ca.6.27.14 </label>
                            ūrū śleṣmā samedasko vātapitte 'abhibhūya tu/ </l>
                        <l>stambhayetsthairyaśaityābhyāmūrustambhastatastu saḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.27.15">
                            <label>Ca.6.27.15 </label>
                            prāgrūpaṃ dhyānanidrātistaimityārocakajvarāḥ/ </l>
                        <l>lomaharṣaśca chardiśca jaṅghorvoḥ sadanaṃ tathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.27.16">
                            <label>Ca.6.27.16 </label>
                            vātaśaṅkibhirajñānāttasya syāt snehanāt punaḥ/ </l>
                        <l>pādayoḥ sadanaṃ suptiḥ kṛcchrāduddharaṇaṃ tathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.27.17">
                            <label>Ca.6.27.17 </label>
                            jaṅghoruglāniratyarthaṃ śaśvaccādāhavedanā/ </l>
                        <l>padaṃ ca vyathate nyastaṃ śītasparśaṃ na vetti ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.27.18">
                            <label>Ca.6.27.18 </label>
                            saṃsthāne pīḍane gatyāṃ cālane cāpyanīśvaraḥ/ </l>
                        <l>anyaneyau hi saṃbhagnāvūrū pādau ca manyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.27.19">
                            <label>Ca.6.27.19 </label>
                            yadā dāhārtitodārto vepanaḥ puruṣo bhavet/ </l>
                        <l>ūrustambhastadā hanyāt sādhayedanyathā navam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.27.20">
                            <label>Ca.6.27.20 </label>
                            tasya na snehanaṃ kāryaṃ na bastirna virecanam/ </l>
                        <l>na caiva vamanaṃ yasmāttannibodhata kāraṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.27.21">
                            <label>Ca.6.27.21 </label>
                            vṛddhaye śleṣmaṇo nityaṃ snehanaṃ bastikarma ca/ </l>
                        <l>tatsthasyoddharaṇe caiva na samarthaṃ virecanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.27.22">
                            <label>Ca.6.27.22 </label>
                            kaphaṃ kaphasthānagataṃ pittaṃ ca vamanāt sukham/ </l>
                        <l>hartumāmāśayasthau ca sraṃsanāttāvubhāvapi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.27.23">
                            <label>Ca.6.27.23 </label>
                            pakvāśayasthāḥ sarve 'api bastibhirmūlanirjayāt/ </l>
                        <l>śakyā na tvāmamedobhyāṃ stabdhā jaṅghorusaṃsthitāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.27.24">
                            <label>Ca.6.27.24 </label>
                            vātasthāne hi &amp;tacchaityāddvayoḥ stambhācca tadgatāḥ/ </l>
                        <l>na śakyāḥ sukhamuddhartuṃ jalaṃ nimnādiva sthalāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.27.25">
                            <label>Ca.6.27.25 </label>
                            tasya saṃśamanaṃ nityaṃ kṣapaṇaṃ śoṣaṇaṃ tathā/ </l>
                        <l>&amp;yuktyapekṣī bhiṣak kuryādadhikatvātkaphāmayoḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.27.26">
                            <label>Ca.6.27.26 </label>
                            sadā rūkṣopacārāya yavaśyāmākakodravān/ </l>
                        <l>śākairalavaṇairdadyājjalatailopasādhitaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.27.27">
                            <label>Ca.6.27.27 </label>
                            suniṣaṇṇakanimbārkavetrāragvadhapallavaiḥ/ </l>
                        <l>vāyasīvāstukairanyaistikaiśca kulakādibhiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.27.28">
                            <label>Ca.6.27.28 </label>
                            kṣārāriṣṭaprayogāśca harītakyāstathaiva ca/ </l>
                        <l>madhūdakasya pippalyā ūrustambhavināśanāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.27.29">
                            <label>Ca.6.27.29 </label>
                            samaṅgāṃ śālmalīṃ bilvaṃ madhunā saha nā pibet/ </l>
                        <l>tathā śrīveṣṭakodīcyadevadārunatānyapi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.27.30">
                            <label>Ca.6.27.30 </label>
                            candanaṃ dhātakīṃ kuṣṭhaṃ tālīsaṃ naladaṃ tathā/ </l>
                        <l>mustaṃ harītakīṃ lodhraṃ padmakaṃ tiktarohiṇīm// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.27.31">
                            <label>Ca.6.27.31 </label>
                            devadāru haridre dve vacāṃ kaṭukarohiṇīm/ </l>
                        <l>pippalīṃ pippalīmūlaṃ saralaṃ devadāru ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.27.32">
                            <label>Ca.6.27.32 </label>
                            cavyaṃ citrakamūlāni devadāru harītakīm/ </l>
                        <l>bhallātakaṃ samūlāṃ ca pippalīṃ pañca tān pibet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.27.33">
                            <label>Ca.6.27.33 </label>
                            sakṣaudrānardhaślokoktān kalkānūrugrahāpahān/ </l>
                        <l>śārṅgeṣṭāṃ madanaṃ dantīṃ vatsakasya phalaṃ &amp;vacām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.27.34">
                            <label>Ca.6.27.34 </label>
                            mūrvāmāragvadhaṃ pāṭhāṃ karañjaṃ kulakaṃ tathā/ </l>
                        <l>pibenmadhuyutaṃ tulyaṃ cūrṇaṃ vā vāriṇā++āplutam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.27.35">
                            <label>Ca.6.27.35 </label>
                            sakṣaudraṃ dadhimaṇḍairvā 'apyūrustambhavināśanam/ </l>
                        <l>mūrvāmativiṣāṃ kuṣṭhaṃ citrakaṃ kaṭurohiṇīm// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.27.36">
                            <label>Ca.6.27.36 </label>
                            &amp;pūrvavadgugguluṃ mūtre rātristhitamathāpi vā/ </l>
                        <l>svarṇakṣīrīmativiṣāṃ mustaṃ tejovatīṃ vacām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.27.37">
                            <label>Ca.6.27.37 </label>
                            surāhvaṃ &amp;citrakaṃ kuṣṭhaṃ pāṭhāṃ kaṭukarohiṇīm/ </l>
                        <l>lehayenmadhunā cūrṇaṃ sakṣaudraṃ vā jalāplutam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.27.38">
                            <label>Ca.6.27.38 </label>
                            phalīṃ vyāghranakhaṃ hema pibedvā madhusaṃyutam/ </l>
                        <l>triphalāṃ pippalīṃ mustaṃ cavyaṃ kaṭukarohiṇīm// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.27.39">
                            <label>Ca.6.27.39 </label>
                            lihyādvā madhunā cūrṇamūrustambhārdito naraḥ/ </l>
                        <l>apatarpaṇajaścet syāddoṣaḥ saṃtarpayeddhi tam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.27.40">
                            <label>Ca.6.27.40 </label>
                            yuktyā jāṅgalajairmāṃsaiḥ purāṇaiścaiva śālibhiḥ/ </l>
                        <l>rūkṣaṇādvātakopaścennidrānāśārtipūrvakaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.27.41">
                            <label>Ca.6.27.41 </label>
                            snehasvedakramastatra kāryo vātāmayāpahaḥ/ </l>
                        <l>pīluparṇī payasyā ca rāsnā gokṣurako vacā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.27.42">
                            <label>Ca.6.27.42 </label>
                            saralāgurupāṭhāśca tailamebhirvipācayet/ </l>
                        <l>sakṣaudraṃ prasṛtaṃ tasmādañjaliṃ vā 'api nā pibet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.27.43">
                            <label>Ca.6.27.43 </label>
                            kuṣṭhaśrīveṣṭakodīcyasaralaṃ dāru keśaram/ </l>
                        <l>ajagandhā 'aśvagandhā ca tailaṃ taiḥ sārṣapaṃ pacet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.27.44">
                            <label>Ca.6.27.44 </label>
                            sakṣaudraṃ mātrayā taccāpyūrustambhārditaḥ pibet/ </l>
                        <l>(&amp;raukṣyānmukta ūrustambhāttataśca sa vimucyate//) </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.27.45">
                            <label>Ca.6.27.45 </label>
                            dve pale saindhavāt pañca śuṇṭhyā granthikacitrakāt/ </l>
                        <l>dve dve bhallātakāsthīni viṃśatirdve tathā++āḍhake// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.27.46">
                            <label>Ca.6.27.46 </label>
                            āranālāt pacet prasthaṃ tailasyaitairapatyadam/ </l>
                        <l>gṛdhrasyūrugrahārśortisarvavātavikāranut// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.27.47">
                            <label>Ca.6.27.47 </label>
                            palābhyāṃ pippalīmūlanāgarādaṣṭakaṭvaraḥ/ </l>
                        <l>tailaprasthaḥ samo dadhnā gṛdhrasyūrugrahāpahaḥ// </l>
                        <l>ityaṣṭakaṭvaratailam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.27.48">
                            <label>Ca.6.27.48 </label>
                            ityābhyantaramuddiṣṭamūrustambhasya bheṣajam/ </l>
                        <l>śleṣmaṇaḥ kṣapaṇaṃ tvanyadvāhyaṃ śṛṇu cikitsitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.27.49">
                            <label>Ca.6.27.49 </label>
                            valmīkamṛttikā mūlaṃ karañjasya phalaṃ tvacam/ </l>
                        <l>iṣṭakānāṃ tataścūrṇaiḥ kuryādutsādanaṃ bhṛśam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.27.50">
                            <label>Ca.6.27.50 </label>
                            mūlairvā 'apyaśvagandhāyā mūlairarkasya vā bhiṣak/ </l>
                        <l>picumardasya vā mūlairathavā devadāruṇaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.27.51">
                            <label>Ca.6.27.51 </label>
                            kṣaudrasarṣapavalmīkamṛttikāsaṃyutairbhiṣak/ </l>
                        <l>gāḍhamutsādanaṃ kuryādūrustambhe pralepanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.27.52">
                            <label>Ca.6.27.52 </label>
                            dantīdravantīsurasāsarṣapaiścāpi buddhimān/ </l>
                        <l>tarkārīśigrusurasāviśvavatsakanimbajaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.27.53">
                            <label>Ca.6.27.53 </label>
                            patramūlaphalaistoyaṃ śṛtamuṣṇaṃ ca secanam/ </l>
                        <l>piṣṭaṃ tu sarṣapaṃ mūtre 'adhyuṣitaṃ syāt pralepanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.27.54">
                            <label>Ca.6.27.54 </label>
                            vatsakaḥ surasaṃ kuṣṭhaṃ gandhāstumburuśigrukau/ </l>
                        <l>&amp;hiṃsrārkamūlavalmīkamṛttikāḥ sakuṭherakāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.27.55">
                            <label>Ca.6.27.55 </label>
                            dadhisaindhavasaṃyuktaṃ kāryametaiḥ pralepanam/ </l>
                        <l>(&amp;ūrustambhāvināśāya bhiṣajā jānatā kramam//) </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.27.56">
                            <label>Ca.6.27.56 </label>
                            śyonākaṃ khadiraṃ bilvaṃ bṛhatyau saralāsanau/ </l>
                        <l>śobhāñjanakatarkārīśvadaṃṣṭrāsurasārjakān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.27.57">
                            <label>Ca.6.27.57 </label>
                            agnimanthakarañjau ca jalenotkvāthya secayet/ </l>
                        <l>pralepo mūtrapiṣṭairvā 'apyūrustambhanivāraṇaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.27.58">
                            <label>Ca.6.27.58 </label>
                            kaphakṣayārthaṃ &amp;śakyeṣu vyāyāmeṣvanuyojayet/ </l>
                        <l>sthalānyākrāmayet kalyaṃ śarkarāḥ sikatāstathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.27.59">
                            <label>Ca.6.27.59 </label>
                            pratārayet pratisroto nadīṃ śītajalāṃ śivām/ </l>
                        <l>saraśca vimalaṃ śītaṃ sthiratoyaṃ punaḥ punaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.27.60">
                            <label>Ca.6.27.60 </label>
                            tathā viśuṣke 'asya kaphe śāntimūrugraho vrajet/ </l>
                        <l>śleṣmaṇaḥ kṣapaṇaṃ yat syānna ca &amp;mārutamāvahet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.27.61">
                            <label>Ca.6.27.61 </label>
                            tat sarvaṃ sarvadā kāryamūrustambhasya bheṣajam/ </l>
                        <l>śarīraṃ balamagniṃ ca kāryaiṣā rakṣatā kriyā// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.6.27.62">
                        <label>Ca.6.27.62 </label>
                        tatra ślokaḥ--- </p>
                    <lg>
                        <l>hetuḥ prāgrūpaliṅgāni karmāyogyatvakāraṇam/ </l>
                        <l>dvividhaṃ bheṣajaṃ coktamūrustambhacikitsite// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte 'aprāpte
                        dṛḍhabalasaṃpūrite cikitsāsthāne ūrustambhacikitsitaṃ nāma
                        saptaviṃśo 'adhyāyaḥ//27//</trailer>
                </div>
                <div n="28" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>aṣṭāviṃśo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.6.28.1">
                        <label>Ca.6.28.1 </label>
                        athāto vātavyādhicikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.6.28.2">
                        <label>Ca.6.28.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.3">
                            <label>Ca.6.28.3 </label>
                            vāyurāyurbalaṃ vāyurvāyurdhātā śarīriṇām/ </l>
                        <l>vāyurviśvamidaṃ sarvaṃ prabhurvāyuśca kīrtitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.4">
                            <label>Ca.6.28.4 </label>
                            avyāhatagatiryasya sthānasthaḥ prakṛtau sthitaḥ/ </l>
                        <l>vāyuḥ syātso 'adhikaṃ jīvedvītarogaḥ samāḥ śatam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.5">
                            <label>Ca.6.28.5 </label>
                            prāṇodānasamānākhyavyānāpānaiḥ sa pañcadhā/ </l>
                        <l>dehaṃ tantrayate samyak sthāneṣvavyāhataścaran// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.6">
                            <label>Ca.6.28.6 </label>
                            sthānaṃ prāṇasya &amp;mūrdhoraḥkaṇṭhajihvāsyanāsikāḥ/ </l>
                        <l>ṣṭhīvanakṣavathūdgāraśvāsāhārādi karma ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.7">
                            <label>Ca.6.28.7 </label>
                            udānasya punaḥ sthānaṃ nābhyuraḥ kaṇṭha eva ca/ </l>
                        <l>vākpravṛttiḥ prayatnaurjobalavarṇādi karma ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.8">
                            <label>Ca.6.28.8 </label>
                            svedadoṣāmbuvāhīni srotāṃsi samadhiṣṭhitaḥ/ </l>
                        <l>antaragneśca pārśvathaḥ samāno 'agnibalapradaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.9">
                            <label>Ca.6.28.9 </label>
                            dehaṃ vyāpnoti sarvaṃ tu vyānaḥ śīghragatirnṛṇām/ </l>
                        <l>gatiprasāraṇākṣepanimeṣādikriyaḥ sadā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.10">
                            <label>Ca.6.28.10 </label>
                            vṛṣaṇau bastimeḍhraṃ ca nābhyūrū vaṃkṣaṇau gudam/ </l>
                        <l>apānasthānamantrasthaḥ &amp;śukramūtraśakṛnti ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.11">
                            <label>Ca.6.28.11 </label>
                            sṛjatyārtavagarbhau ca yuktāḥ sthānasthitāśca te/ </l>
                        <l>svakarma kurvate deho dhāryate tairanāmayaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.12">
                            <label>Ca.6.28.12 </label>
                            vimārgasthā hyayuktā vā rogaiḥ svasthānakarmajaiḥ/ </l>
                        <l>śarīraṃ pīḍayantyete prāṇānāśu haranti ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.13">
                            <label>Ca.6.28.13 </label>
                            saṅkhyāmapyativṛttānāṃ tajjānāṃ hi pradhānataḥ/ </l>
                        <l>aśītirnakhabhedādyā rogāḥ sūtre nidarśitāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.14">
                            <label>Ca.6.28.14 </label>
                            tānuvyamānān paryāyaiḥ sahetūpakramāñchṛṇu/ </l>
                        <l>kevalaṃ vāyumuddiśya sthānabhedāttathā++āvṛtam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.15">
                            <label>Ca.6.28.15 </label>
                            rūkṣaśītālpalaghvannavyavāyātiprajāgaraiḥ/ </l>
                        <l>viṣamādupacārācca doṣāsṛksravaṇādati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.16">
                            <label>Ca.6.28.16 </label>
                            laṅghanaplavanātyadhvavyāyāmātiviceṣṭitaiḥ/ </l>
                        <l>dhātūnāṃ saṃkṣayāccintāśokarogātikarṣaṇāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.17">
                            <label>Ca.6.28.17 </label>
                            duḥkhaśayyāsanāt krodhāddivāsvapnādbhayādapi/ </l>
                        <l>vegasaṃdhāraṇādāmādabhighātādabhojanāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.18">
                            <label>Ca.6.28.18 </label>
                            marmāghātādgajoṣṭrāśvaśīghrayānāpataṃsanāt/ </l>
                        <l>dehe srotāṃsi riktāni pūrayitvā 'anilo balī// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.19">
                            <label>Ca.6.28.19 </label>
                            karoti vividhān vyādhīn sarvāṅgaikāṅgasaṃśritān/ </l>
                        <l>avyaktaṃ lakṣaṇaṃ teṣāṃ pūrvarūpamiti smṛtam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.20">
                            <label>Ca.6.28.20 </label>
                            ātmarūpaṃ tu tadvyaktamapāyo laghutā punaḥ/ </l>
                        <l>saṅkocaḥ parvaṇāṃ stambho bhedo 'asthnāṃ parvaṇāmapi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.21">
                            <label>Ca.6.28.21 </label>
                            lomaharṣaḥ pralāpaśca pāṇipṛṣṭhaśirograhaḥ/ </l>
                        <l>khāñjyapāṅgulyakubjatvaṃ śoṣo 'aṅgānāmanidratā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.22">
                            <label>Ca.6.28.22 </label>
                            garbhaśukrarajonāśaḥ spandanaṃ gātrasuptatā/ </l>
                        <l>śironāsākṣijatrūṇāṃ grīvāyāścāpi huṇḍanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.23">
                            <label>Ca.6.28.23 </label>
                            bhedastodārtirākṣepo mohaścāyāsa eva ca/ </l>
                        <l>evaṃvidhāni rūpāṇi karoti kupito 'anilaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.24">
                            <label>Ca.6.28.24 </label>
                            hetusthānaviśeṣācca bhavedrogaviśeṣakṛt/ </l>
                        <l>tatra koṣṭhāśrite duṣṭe nigraho mūtravarcaso// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.25">
                            <label>Ca.6.28.25 </label>
                            bradhnahṛdrogagulmārśaḥpārśvaśūlaṃ ca mārute/ </l>
                        <l>sarvāṅgakupite vāte gātrasphuraṇabhañjane// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.26">
                            <label>Ca.6.28.26 </label>
                            vedanābhiḥ parītaśca sphuṭantīvāsya sandhayaḥ/ </l>
                        <l>graho viṇmūtravātānāṃ śūlādhmānāśmaśarkarāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.27">
                            <label>Ca.6.28.27 </label>
                            jaṅgorutrikapātpṛṣṭha-&amp;rogaśoṣau gudasthite/ </l>
                        <l>hṛnnābhipārśvodararuktṛṣṇodgāravisūcikāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.28">
                            <label>Ca.6.28.28 </label>
                            kāsaḥ kaṇṭhāsyaśoṣaśca śvāsaścāmāśayasthite/ </l>
                        <l>pakvāśayastho 'antrakūjaṃ śūlāṭopau karoti ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.29">
                            <label>Ca.6.28.29 </label>
                            kṛcchramūtrapurīṣatvamānāhaṃ trikavedanām/ </l>
                        <l>śrotrādiṣvindriyavadhaṃ kuryādduṣṭasamīraṇaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.30">
                            <label>Ca.6.28.30 </label>
                            tvagrūkṣā sphuṭitā suptā kṛśā kṛṣṇā ca tudyate/ </l>
                        <l>ātanyate sarāgā ca parvaruk tvaksthite 'anile// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.31">
                            <label>Ca.6.28.31 </label>
                            rujastīvrāḥ sasaṃtāpā vaivarṇyaṃ kṛśatā 'aruciḥ/ </l>
                        <l>gātre cārūṃṣi bhuktasya stambhaścāsṛggate 'anile// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.32">
                            <label>Ca.6.28.32 </label>
                            gurvaṅgaṃ tudyate 'atyarthaṃ daṇḍamuṣṭihataṃ tathā/ </l>
                        <l>saruk &amp;śramitamatyarthaṃ māṃsamedogate 'anile// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.33">
                            <label>Ca.6.28.33 </label>
                            bhedo 'asthiparvaṇāṃ sandhiśūlaṃ māṃsabalakṣayaḥ/ </l>
                        <l>asvapnaḥ saṃtatā ruk ca majjāsthikupite 'anile// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.34">
                            <label>Ca.6.28.34 </label>
                            kṣipraṃ muñcati badhnāti śukraṃ garbhamathāpi vā/ </l>
                        <l>vikṛtiṃ janayeccāpi śukrasthaḥ kupite 'anilaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.35">
                            <label>Ca.6.28.35 </label>
                            bāhyābhyantaramāyāmaṃ khalliṃ kubjatvameva ca/ </l>
                        <l>sarvāṅgaikāṅgarogāṃśca kuryāt snāyugato 'anilaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.36">
                            <label>Ca.6.28.36 </label>
                            śarīraṃ mandarukśophaṃ śuṣyati spandate tathā/ </l>
                        <l>suptāstanvyo mahatyo vā sirā vāte sirāgate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.37">
                            <label>Ca.6.28.37 </label>
                            vātapūrṇadṛtisparśaḥ śothaḥ sandhigate 'anile/ </l>
                        <l>prasāraṇākuñcanayoḥ &amp;pravṛttiśca savedanā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.38">
                            <label>Ca.6.28.38 </label>
                            (&amp;ityuktaṃ sthānabhedena vāyorlakṣaṇameva ca/) ativṛddhaḥ
                            śarīrārdhamekaṃ vāyuḥ prapadyate/ </l>
                        <l>yadā tadopaśoṣyāsṛgbāhuṃ pādaṃ ca jānu ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.39">
                            <label>Ca.6.28.39 </label>
                            tasmin saṅkocayatyardhe mukhaṃ jihmaṃ karoti ca/ </l>
                        <l>vakrīkaroti nāsābhrūlalāṭākṣihanūstathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.40">
                            <label>Ca.6.28.40 </label>
                            tato vakraṃ vrajatyāsye bhojanaṃ &amp;vakranāsikam/ </l>
                        <l>stabdhaṃ netraṃ kathayataḥ kṣavathuśca nigṛhyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.41">
                            <label>Ca.6.28.41 </label>
                            dinā jihmā samutkṣiptā &amp;kalā sajjati cāsya vāk/ </l>
                        <l>dantāścalanti bādhyete śravaṇau bhidyate svaraḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.42">
                            <label>Ca.6.28.42 </label>
                            &amp;pādahastākṣijaṅghoruśaṅkhaśravaṇagaṇḍaruk/ </l>
                        <l>ardhe tasminmukhārdhe vā kevale syāttadarditam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.43">
                            <label>Ca.6.28.43 </label>
                            manye saṃśritya vāto 'antaryadā nāḍīḥ prapadyate/ </l>
                        <l>manyāstambhaṃ tadā kuryādantarāyāmasaṃjñitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.44">
                            <label>Ca.6.28.44 </label>
                            antarāyamyate grīvā manyā ca stabhyate bhṛśam/ </l>
                        <l>dantānāṃ daṃśanaṃ lālā &amp;pṛṣṭhāyāmaḥ śirograhaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.45">
                            <label>Ca.6.28.45 </label>
                            jṛmbhā vadanasaṅgaścāpyantarāyāmalakṣaṇam/ </l>
                        <l>(&amp;ityuktastvantarāyāmo bahirāyāma ucyate//) </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.46">
                            <label>Ca.6.28.46 </label>
                            pṛṣṭhamanyāśritā bāhyāḥ śoṣayitvā sirā balī/ </l>
                        <l>vāyuḥ kuryāddhanustambhaṃ bahirāyāmasaṃjñakam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.47">
                            <label>Ca.6.28.47 </label>
                            cāpavannāmyamānasya pṛṣṭhato nīyate śiraḥ/ </l>
                        <l>ura utkṣipyate manyā stabdhā grīvā 'avamṛdyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.48">
                            <label>Ca.6.28.48 </label>
                            dantānāṃ daśanaṃ jṛmbhā lālāsrāvaśca vāggrahaḥ/ </l>
                        <l>jātavego nihantyeṣa vaikalyaṃ vā prayacchati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.49">
                            <label>Ca.6.28.49 </label>
                            hanumūle sthito bandhāt saṃsrayatyanilo hanū/ </l>
                        <l>vivṛtāsyatvamathavā &amp;kuryāt stabdhamavedanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.50">
                            <label>Ca.6.28.50 </label>
                            hanugrahaṃ ca saṃstabhya hanuṃ(nū)saṃvṛtavakratām/ </l>
                        <l>muhurākṣipati kruddho gātrāṇyākṣepako 'anilaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.51">
                            <label>Ca.6.28.51 </label>
                            pāṇipādaṃ ca saṃśoṣya sirāḥ sasnāyukaṇḍarāḥ/ </l>
                        <l>pāṇipādaśiraḥpṛṣṭhaśroṇīḥ stabhnāti mārutaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.52">
                            <label>Ca.6.28.52 </label>
                            daṇḍavatstabdhagātrasya daṇḍakaḥ so 'anupakramaḥ/ </l>
                        <l>svasthaḥ syādarditādīnāṃ &amp;muhurvege gate 'agate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.53">
                            <label>Ca.6.28.53 </label>
                            pīḍyate pīḍanaistaistairbhiṣagetān vivarjayet/ </l>
                        <l>hatvaikaṃ mārutaḥ pakṣaṃ dakṣiṇaṃ vāmameva vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.54">
                            <label>Ca.6.28.54 </label>
                            kuryācceṣṭānivṛttiṃ hi rujaṃ &amp;vākstambhameva ca/ </l>
                        <l>gṛhītvā 'ardhaṃ śarīrasya sirāḥ snāyūrviśoṣya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.55">
                            <label>Ca.6.28.55 </label>
                            pādaṃ saṃkocayatyekaṃ hastaṃ vā todaśūlakṛt/ </l>
                        <l>ekāṅgarogaṃ taṃ vidyāt &amp;sarvāṅgaṃ sarvadehajam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.56">
                            <label>Ca.6.28.56 </label>
                            sphikpūrvā kaṭipṛṣṭhorujānujaṅghāpadaṃ kramāt/ </l>
                        <l>gṛdhrasī stambharuktodairgṛhṇāti spandate muhuḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.57">
                            <label>Ca.6.28.57 </label>
                            vātādvātakaphāttandrāgauravārocakānvitā/ </l>
                        <l>khallī tu pādajaṅgorukaramūlāvamoṭanī// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.58">
                            <label>Ca.6.28.58 </label>
                            sthānānāmanurūpaiśca liṅgaiḥ śeṣān vinirdiśet/ </l>
                        <l>sarveṣveteṣu saṃsargaṃ pittādyairupalakṣayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.59">
                            <label>Ca.6.28.59 </label>
                            vāyordhātukṣayāt kopo mārgasyāvaraṇena ca (vā)/ </l>
                        <l>vātapittakaphā dehe sarvasroto 'anusāriṇaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.60">
                            <label>Ca.6.28.60 </label>
                            vāyureva hi &amp;sūkṣmatvāddbayostatrāpyudīraṇaḥ/ </l>
                        <l>kupitastau samuddhūya tatra tatra kṣipan gadān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.61">
                            <label>Ca.6.28.61 </label>
                            karotyāvṛtamārgatvādrasādīṃścopaśoṣayet/ </l>
                        <l>liṅgaṃ pittāvṛte dāhastṛṣṇā śūlaṃ &amp;bhramastamaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.62">
                            <label>Ca.6.28.62 </label>
                            kaṭvamlalavaṇoṣṇaiśca vidāhaḥ śītakāmitā/ </l>
                        <l>śaityagauravaśūlāni kaṭvādyupaśayo 'adhikam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.63">
                            <label>Ca.6.28.63 </label>
                            laṅghanāyāsarūkṣoṣṇakāmitā ca kaphāvṛte/ </l>
                        <l>raktāvṛte sadāhārtistvaḍmāṃsāntarajo bhṛśam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.64">
                            <label>Ca.6.28.64 </label>
                            bhavet sarāgaḥ śvayathurjāyante maṇḍalāni ca/ </l>
                        <l>kaṭhināśca vivarṇāśca piḍakāḥ śvayathustathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.65">
                            <label>Ca.6.28.65 </label>
                            harṣaḥ pipīlikānāṃ ca saṃcāra iva māṃsage/ </l>
                        <l>calaḥ snigdho mṛduḥ śītaḥ śopho 'aṅgeṣvarucistathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.66">
                            <label>Ca.6.28.66 </label>
                            āḍhyavāta iti jñeyaḥ sa kṛcchro medasā++āvṛtaḥ/ </l>
                        <l>sparśamasthnā++āvṛte tūṣṇaṃ pīḍanaṃ cābhinandati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.67">
                            <label>Ca.6.28.67 </label>
                            saṃbhajyate sīdati ca sūcībhiriva tudyate/ </l>
                        <l>majjāvṛte &amp;vināmaḥ syājjṛmbhaṇaṃ pariveṣṭanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.68">
                            <label>Ca.6.28.68 </label>
                            śūlaṃ tu pīḍyamāne ca pāṇibhyāṃ labhate sukham/ </l>
                        <l>śukrāvego 'ativego vā niṣphalatvaṃ ca śukrage// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.69">
                            <label>Ca.6.28.69 </label>
                            bhukte kukṣau ca rugjīrṇe śāmyatyannāvṛte 'anile/ </l>
                        <l>mūtrāpravṛttirādhmānaṃ bastau mūtrāvṛte 'anile// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.70">
                            <label>Ca.6.28.70 </label>
                            varcaso 'ativibandho 'adhaḥ sve sthāne parikṛntati/ </l>
                        <l>vrajatyāśu jarāṃ sneho bhukte cānahyate naraḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.71">
                            <label>Ca.6.28.71 </label>
                            cirāt pīḍitamannena duḥkhaṃ śuṣkaṃ śakṛt sṛjet/ </l>
                        <l>śroṇīvaṃkṣaṇapṛṣṭheṣu rugvilomaśca mārutaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.72">
                            <label>Ca.6.28.72 </label>
                            asvasthaṃ hṛdayaṃ caiva varcasā tvāvṛte 'anile/ </l>
                        <l>&amp;sandhicyutirhanustambhaḥ kuñcanaṃ kubjatā 'arditaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.73">
                            <label>Ca.6.28.73 </label>
                            &amp;ekṣāghāto 'aṅgasaṃśoṣaḥ paṅgutvaṃ khuḍavātatā/ </l>
                        <l>stambhanaṃ cāḍhyavātaśca rogā majjāsthigāśca ye// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.74">
                            <label>Ca.6.28.74 </label>
                            ete sthānasya gāmbhīryādyatnāt sidhyanti vā ca vā/ </l>
                        <l>navān balavatastvetān sādhayennirupadravān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.75">
                            <label>Ca.6.28.75 </label>
                            kriyāmataḥ paraṃ siddhāṃ vātarogāpahāṃ śṛṇu/ </l>
                        <l>kevalaṃ nirupastambhamādau snehairupācaret// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.76">
                            <label>Ca.6.28.76 </label>
                            vāyuṃ sarpirvasātailamajjapānairnaraṃ tataḥ/ </l>
                        <l>snehaklāntaṃ samāśvāsya payobhiḥ snehayet punaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.77">
                            <label>Ca.6.28.77 </label>
                            yūṣairgrāmyāmbujānūparasairvā snehasaṃyutaiḥ/ </l>
                        <l>pāyasaiḥ kṛśaraiḥ sāmlalavaṇairanuvāsanaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.78">
                            <label>Ca.6.28.78 </label>
                            &amp;nāvanaistarpaṇaiścānnaiḥ susnigdhaṃ svedayettataḥ/ </l>
                        <l>svabhyaktaṃ snehasaṃyuktairnāḍīprastarasaṅkaraiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.79">
                            <label>Ca.6.28.79 </label>
                            tathā 'anyairvividhaiḥ svedairyathāyogamupācaret/ </l>
                        <l>&amp;snehāktaṃ svinnamaṅgaṃ tu vakraṃ stabdhamathāpi vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.80">
                            <label>Ca.6.28.80 </label>
                            śanairnāmayituṃ śakyaṃ yatheṣṭaṃ śuṣkadāruvat/ </l>
                        <l>harṣatodarugāyāmaśothastambhagrahādayaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.81">
                            <label>Ca.6.28.81 </label>
                            svinnasyāśu praśāmyanti mārdavaṃ copajāyate/ </l>
                        <l>snehaśca dhātūnsaṃśuṣkān puṣṇātyāśu prayojitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.82">
                            <label>Ca.6.28.82 </label>
                            balamagnibalaṃ puṣṭiṃ prāṇāṃścāpyabhivardhayet/ </l>
                        <l>asakṛttaṃ punaḥ snehaiḥ svedaiścāpyupapādayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.83">
                            <label>Ca.6.28.83 </label>
                            tathā snehamṛdau koṣṭhe na tiṣṭhantyanilāmayāḥ/ </l>
                        <l>yadyanena sadoṣatvāt karmaṇā na praśāmyati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.84">
                            <label>Ca.6.28.84 </label>
                            mṛdubhiḥ snehasaṃyuktairauṣadhaistaṃ viśodhayet/ </l>
                        <l>ghṛtaṃ tilvakasiddhaṃ vā sātalāsiddhameva vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.85">
                            <label>Ca.6.28.85 </label>
                            payasairaṇḍatailaṃ vā pibeddoṣaharaṃ śivam/ </l>
                        <l>snigdhāmlalavaṇoṣṇādyairāhārairhi malaścitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.86">
                            <label>Ca.6.28.86 </label>
                            sroto baddhvā 'anilaṃ &amp;rundhyāttasmāttamanulomayet/ </l>
                        <l>durbalo yo 'avirecyaḥ syāttaṃ nirūhairupācaret// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.87">
                            <label>Ca.6.28.87 </label>
                            pācanairdīpanīyairvā bhojanaistadyutairnaram/ </l>
                        <l>saṃśuddhasyotthite cāgnau snehasvedau punarhitau// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.88">
                            <label>Ca.6.28.88 </label>
                            svādvamlalavaṇasnigdhairāhāraiḥ satataṃ punaḥ/ </l>
                        <l>nāvanairdhūmapānaiśca sarvānevopapādayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.89">
                            <label>Ca.6.28.89 </label>
                            iti sāmānyataḥ proktaṃ vātarogacikitsitam/ </l>
                        <l>viśeṣatastu koṣṭhasthe vāte &amp;kṣāraṃ pibennaraḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.90">
                            <label>Ca.6.28.90 </label>
                            &amp;pācanairdīpanairyuktairamlairvā pācayenmalān/ </l>
                        <l>gudapakvāśayasthe tu karmodāvartanuddhitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.91">
                            <label>Ca.6.28.91 </label>
                            āmāśayasthe śuddhasya yathādoṣaharīḥ kriyāḥ/ </l>
                        <l>sarvāṅgakupite 'abhyaṅgo bastayaḥ sānuvāsanāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.92">
                            <label>Ca.6.28.92 </label>
                            svedābhyaṅgāvagāhāśca dṛdyaṃ cānnaṃ tvagāśrite/ </l>
                        <l>śītāḥ pradehā raktasthe vireko raktamokṣaṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.93">
                            <label>Ca.6.28.93 </label>
                            vireko māṃsamedaḥsthe nirūhāḥ śamanāni ca/ </l>
                        <l>bāhyābhyantarataḥ snehairasthimajjagataṃ jayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.94">
                            <label>Ca.6.28.94 </label>
                            harṣo 'annapānaṃ śukrasthe balaśukrakaraṃ hitam/ </l>
                        <l>vibaddhamārgaṃ dṛṣṭvā vā śukraṃ dadyādvirecanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.95">
                            <label>Ca.6.28.95 </label>
                            viriktapratibhuktasya pūrvoktāṃ kārayet kriyām/ </l>
                        <l>garbhe śuṣke tu vātena bālānāṃ cāpi śuṣyatām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.96">
                            <label>Ca.6.28.96 </label>
                            sitākāśmaryamadhukairhitamutthāpane payaḥ/ </l>
                        <l>hṛdi prakupite siddhamaṃśumatyā payo hitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.97">
                            <label>Ca.6.28.97 </label>
                            matsyānnābhipradeśasthe siddhān bilvaśalāṭubhiḥ/ </l>
                        <l>vāyunā veṣṭyamāne tu gātre syādupanāhanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.98">
                            <label>Ca.6.28.98 </label>
                            tailaṃ saṃkucite 'abhyaṅgo māṣasaindhavasādhitam/ </l>
                        <l>bāhuśīrṣagate nasyaṃ pānaṃ caittarabhaktikam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.99">
                            <label>Ca.6.28.99 </label>
                            bastikarma tvadho nābheḥ śasyate cāvapīḍakaḥ/ </l>
                        <l>ardite nāvanaṃ mūrdhni tailaṃ tarpaṇameva ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.100">
                            <label>Ca.6.28.100 </label>
                            nāḍīsvedopanāhāścāpyānūpapiśitairhitāḥ/ </l>
                        <l>svedanaṃ snehasaṃyuktaṃ pakṣāghāte virecanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.101">
                            <label>Ca.6.28.101 </label>
                            &amp;antarākaṇḍarāgulphaṃ sirā bastyagnikarma ca/ </l>
                        <l>gṛdhrasīṣu prayuñjīta khallyāṃ tūṣṇopanāhanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.102">
                            <label>Ca.6.28.102 </label>
                            pāyasaiḥ kṛśarairmāṃsaiḥ śastaṃ tailaghṛtānvitaiḥ/ </l>
                        <l>&amp;vyāttānane hanuṃ svinnāmaṅguṣṭhābhyāṃ prapīḍya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.103">
                            <label>Ca.6.28.103 </label>
                            pradeśinībhyāṃ connāmya cibukonnāmanaṃ hitam/ </l>
                        <l>srastaṃ svaṃ gamayetsthānaṃ stabdhaṃ svinnaṃ vināmayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.104">
                            <label>Ca.6.28.104 </label>
                            pratyekaṃ sthānadūṣyādi-&amp;kriyāvaiśeṣyamācaret/ </l>
                        <l>&amp;sarpistailavasāmajjasekābhyañjanabastayaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.105">
                            <label>Ca.6.28.105 </label>
                            snigdhāḥ svedā nivātaṃ ca sthānaṃ prāvaraṇāni ca/ </l>
                        <l>rasāḥ payāṃsi bhojyāni svādvamlalavaṇāni ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.106">
                            <label>Ca.6.28.106 </label>
                            bṛṃhaṇaṃ yacca tat sarvaṃ praśastaṃ vātarogiṇām/ </l>
                        <l>balāyāḥ pañcamūlasya daśamūlasya vā rase// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.107">
                            <label>Ca.6.28.107 </label>
                            ajaśīrṣambujānūpamāṃsādapiśitaiḥ pṛthak/ </l>
                        <l>sādhayitvā rasān snigdhāndadhyamlavyoṣasaṃskṛtān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.108">
                            <label>Ca.6.28.108 </label>
                            bhojayedvātarogārtaṃ tairvyaktalavaṇairnaram/ </l>
                        <l>etairevopanāhāṃśca piśitaiḥ saṃprakalpayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.109">
                            <label>Ca.6.28.109 </label>
                            ghṛtatailayutaiḥ sāmlaiḥ kṣuṇṇasvinnairanasthibhiḥ/ </l>
                        <l>patrotkvāthapayastailadroṇyaḥ syuravagāhane// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.110">
                            <label>Ca.6.28.110 </label>
                            svabhyaktānāṃ praśasyante sekāścānilarogiṇām/ </l>
                        <l>ānūpaudakamāṃsāni daśamūlaṃ śatāvarīm// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.111">
                            <label>Ca.6.28.111 </label>
                            kulatthān badarānmāṣāṃstilāvrāsnāṃ yavān balām/ </l>
                        <l>vasādadhyāranālāmlaiḥ saha kumbhyāṃ vipācayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.112">
                            <label>Ca.6.28.112 </label>
                            nāḍīsvedaṃ prayuñjīta piṣṭaiścāpyupanāhanam/ </l>
                        <l>taiśca siddhaṃ ghṛtaṃ tailamabhyaṅgaṃ pānāmeva ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.113">
                            <label>Ca.6.28.113 </label>
                            mustaṃ kiṇvaṃ tilāḥ kuṣṭhaṃ surāhvaṃ lavaṇaṃ natam/ </l>
                        <l>dadhikṣīracatuḥsnehaiḥ siddhaṃ syādupanāhanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.114">
                            <label>Ca.6.28.114 </label>
                            utkārikāvesavārakṣīramāṣatilaudanaiḥ/ </l>
                        <l>eraṇḍabījagodhūmayavakolasthirādibhiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.115">
                            <label>Ca.6.28.115 </label>
                            sasnehaiḥ sarujaṃ gātramālipya bahalaṃ bhiṣak/ </l>
                        <l>eraṇḍapatrairbadhnīyādrātrau kalyaṃ vimokṣayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.116">
                            <label>Ca.6.28.116 </label>
                            kṣīrāsbunā tataḥ siktaṃ punaścaivopanāhitam/ </l>
                        <l>muñcedrātrau divābaddhaṃ carmabhiśca salomabhiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.117">
                            <label>Ca.6.28.117 </label>
                            phalānāṃ tailayonīnāmamlapiṣṭān suśītalān/ </l>
                        <l>pradehānupanāhāṃśca gandhairvātaharairapi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.118">
                            <label>Ca.6.28.118 </label>
                            pāyasaiḥ kṛśaraiścaiva kārayet snehasaṃyutaiḥ/ </l>
                        <l>rūkṣaśuddhānilārtānāmataḥ snehān pracakṣmahe// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.119">
                            <label>Ca.6.28.119 </label>
                            vividhān vividhavyādhipraśamāyāmṛtopamān/ </l>
                        <l>droṇe 'ambhasaḥ pacedbhāgān daśamūlāccatuṣpalān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.120">
                            <label>Ca.6.28.120 </label>
                            yavavkolakulatthānāṃ bhāgaiḥ prasthonmitaiḥ saha/ </l>
                        <l>pādaśeṣe rase piṣṭairjīvanīyaiḥ saśarkaraiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.121">
                            <label>Ca.6.28.121 </label>
                            tathā svarjūrakāśmaryadrākṣābadaraphalgubhiḥ/ </l>
                        <l>sakṣīraiḥ sarpiṣaḥ prasthaḥ siddhaḥ kevalavātanut// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.122">
                            <label>Ca.6.28.122 </label>
                            niratyayaḥ prayoktavyaḥ pānābhyañjanabastiṣu/ </l>
                        <l>citrakaṃ nāgaraṃ rāsnāṃ pauṣkaraṃ pippalīṃ śaṭīm// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.123">
                            <label>Ca.6.28.123 </label>
                            piṣṭvā vipācayet sarpirvātarogaharaṃ param/ </l>
                        <l>balābilvaśṛte kṣīre ghṛtamaṇḍaṃ vipācayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.124">
                            <label>Ca.6.28.124 </label>
                            tasya śuktiḥ prakuñco vā nasyaṃ mūrdhagate 'anile/ </l>
                        <l>grāmyānūpaudakānāṃ tu bhittvā 'asthīni pacejjale// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.125">
                            <label>Ca.6.28.125 </label>
                            taṃ snehaṃ daśamūlasya kaṣāyeṇa punaḥ pacet/ </l>
                        <l>jīvakarṣabhakāsphotāvidārīkapikacchubhiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.126">
                            <label>Ca.6.28.126 </label>
                            vātaghnairjīvanīyaiśca kalkairdvikṣīrabhāgikam/ </l>
                        <l>tatsiddhaṃ nāvanābhyaṅgāttathā pānānuvāsanāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.127">
                            <label>Ca.6.28.127 </label>
                            sirāparvāsthikoṣṭhasthaṃ praṇudatyāśu mārutam/ </l>
                        <l>ya syuḥ prakṣīṇamajjānaḥ kṣīṇaśukraujasaśca ye// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.128">
                            <label>Ca.6.28.128 </label>
                            balapuṣṭikaraṃ teṣāmetat syādamṛtopamam/ </l>
                        <l>tadvatsiddhā vasā nakramatsyakūrmaculūkajā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.129">
                            <label>Ca.6.28.129 </label>
                            pratyagrā vidhinā 'anena nasyapāneṣu śasyate/ </l>
                        <l>prasthaḥ syāttriphalāyāstu kulatthakuḍavadvayam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.130">
                            <label>Ca.6.28.130 </label>
                            kṛṣṇagandhātvagāḍhakyoḥ pṛthak pañcapalaṃ bhavet/ </l>
                        <l>rāsnācitrakayordve dve daśamūlaṃ palonmitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.131">
                            <label>Ca.6.28.131 </label>
                            jaladroṇe pacet pādaśeṣe prasthonmitaṃ pṛthak/ </l>
                        <l>surāranāladadhyamlasaubīrakatuṣodakam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.132">
                            <label>Ca.6.28.132 </label>
                            koladāḍimavṛkṣāmlarasaṃ tailaṃ vasāṃ ghṛtam/ </l>
                        <l>majjānaṃ ca payaścaiva jīvanīyapalāni ṣaṭ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.133">
                            <label>Ca.6.28.133 </label>
                            kalkaṃ dattvā mahāsnehaṃ samyagenaṃ vipācayet/ </l>
                        <l>sirāmajjāsthige vāte sarvāṅgaikāṅgarogiṣu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.134">
                            <label>Ca.6.28.134 </label>
                            vepanākṣepaśūleṣu tadabhyaṅge prayojayet/ </l>
                        <l>nirguṇḍyā mūlapatrābhyāṃ gṛhītvā svarasaṃ tataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.135">
                            <label>Ca.6.28.135 </label>
                            tena siddhaṃ samaṃ tailaṃ nāḍīkuṣṭhānilārtiṣu/ </l>
                        <l>hitaṃ pāmāpacīnāṃ ca pānābhyañjanapūraṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.136">
                            <label>Ca.6.28.136 </label>
                            kārpāsāsthikulatthānāṃ rase siddhaṃ ca vātanut/ </l>
                        <l>mūlakasvarase kṣīrasame sthāpyaṃ tryahaṃ dadhi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.137">
                            <label>Ca.6.28.137 </label>
                            tasyāmlasya tribhiḥ prasthaistailaprasthaṃ vipācayet/ </l>
                        <l>yaṣṭyāhvaśarkarārāsnālavaṇārdrakanāgaraiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.138">
                            <label>Ca.6.28.138 </label>
                            supiṣṭaiḥ palikaiḥ pānāttadabhyaṅgācca vātanut/ </l>
                        <l>pañcamūlakaṣāyeṇa piṇyākaṃ bahuvārṣikam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.139">
                            <label>Ca.6.28.139 </label>
                            paktvā tasya rasaṃ &amp;pūtvā tailaprasthaṃ vipācayet/ </l>
                        <l>payasā 'aṣṭagunaitat sarvavātavikāranut// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.140">
                            <label>Ca.6.28.140 </label>
                            saṃsṛṣṭe śleṣmaṇā caitadvāte śastaṃ viśeṣataḥ/ </l>
                        <l>yavakolakulatthānāṃ śreyasyāḥ śuṣkamūlakāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.141">
                            <label>Ca.6.28.141 </label>
                            bilvāccāñjalimekaikaṃ dravairamlairvipācayet/ </l>
                        <l>tena tailaṃ kaṣāyeṇa phalāmlaiḥ kaṭubhistathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.142">
                            <label>Ca.6.28.142 </label>
                            piṣṭaiḥ siddhaṃ mahāvātairārtaḥ śīte prayojayet/ </l>
                        <l>sarvavātavikārāṇāṃ tailanyanyānyataḥ śṛṇu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.143">
                            <label>Ca.6.28.143 </label>
                            catuṣprayogāṇyāyuṣyabalavarṇakarāṇi ca/ </l>
                        <l>rajaḥśukrapradoṣaghnānyapatyajananāni ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.144">
                            <label>Ca.6.28.144 </label>
                            niratyayāni siddhāni sarvadoṣaharāṇi ca/ </l>
                        <l>sahācaratulāyāśca rase tailāḍhakaṃ pacet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.145">
                            <label>Ca.6.28.145 </label>
                            mūlakalkāddaśapalaṃ payo dattvā caturguṇam/ </l>
                        <l>siddhe 'asmiñcharkarācūrṇādaṣṭādaśapalaṃ bhiṣak// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.146">
                            <label>Ca.6.28.146 </label>
                            vinīya dāruṇeṣvetadvātavyādhiṣu yojayet/ </l>
                        <l>śvadaṃṣṭrāsvarasaprasthau dvau samau payasā saha// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.147">
                            <label>Ca.6.28.147 </label>
                            ṣaṭpalaṃ śṛṅgaverasya guḍasyāṣṭapalaṃ tathā/ </l>
                        <l>tailaprasthaṃ vipakvaṃ tairdadyāt sarvānilārtiṣu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.148">
                            <label>Ca.6.28.148 </label>
                            jīrṇe taile ca dugdhena peyākalpaḥ praśasyate/ </l>
                        <l>balāśataṃ guḍūcyāśca pādaṃ rāsnāṣṭabhāgikam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.149">
                            <label>Ca.6.28.149 </label>
                            jalāḍhakaśate paktvā daśabhāgasthite rase/ </l>
                        <l>dadhimastvikṣuniryāsaśuktaistailāḍhakaṃ samaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.150">
                            <label>Ca.6.28.150 </label>
                            pacet sājapayo 'ardhāṃśaiḥ kalkairebhiḥ palonmitaiḥ/ </l>
                        <l>śaṭīsaraladārvelāmañjiṣṭhāgurucandanaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.151">
                            <label>Ca.6.28.151 </label>
                            padmakātiviṣāmustasūrpaparṇīhareṇubhiḥ/ </l>
                        <l>yaṣṭyāhvasurasavyāghranakharṣabhakajīvakaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.152">
                            <label>Ca.6.28.152 </label>
                            palāśarasakastūrīnalikājātikoṣakaiḥ/ </l>
                        <l>spṛkkākuṅkumaśaileyajātīkaṭuphalāmbubhiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.153">
                            <label>Ca.6.28.153 </label>
                            &amp;tvacākundurukarpūratutuṣkaśrīnivāsakaiḥ/ </l>
                        <l>lavaṅganakhakakkolakuṣṭhamāṃsīpriyaṅgubhiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.154">
                            <label>Ca.6.28.154 </label>
                            sthauṇeyatagaradhyāmavacāmadanapallavaiḥ/ </l>
                        <l>sanāgakeśaraiḥ siddhe kṣipeccātrāvatārite// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.155">
                            <label>Ca.6.28.155 </label>
                            patrakalkaṃ tataḥ pūtaṃ vidhinā tat prayojayet/ </l>
                        <l>śvāsaṃ kāsaṃ jvaraṃ &amp;hikkāṃ chardiṃ gulmān kṣataṃ kṣayam//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.156">
                            <label>Ca.6.28.156 </label>
                            plīhaśoṣāvapasmāramalakṣmīṃ ca praṇāśayet/ </l>
                        <l>balātailamidaṃ śreṣṭhaṃ vātavyādhivināśanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.157">
                            <label>Ca.6.28.157 </label>
                            (agniveśāya guruṇā kṛṣṇātreyeṇa bhāṣitam/) iti balātailam/ </l>
                        <l>amṛtāyāstulāḥ pañca droṇeṣvaṣṭasvapāṃ pacet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.158">
                            <label>Ca.6.28.158 </label>
                            pādaśeṣe samakṣīraṃ tailasya dvyāḍhakaṃ pacet/ </l>
                        <l>elāmāṃsīnatośīrasārivākuṣṭhacandanaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.159">
                            <label>Ca.6.28.159 </label>
                            &amp;balātāmalakīmedāśatapuṣpardhijīvakaiḥ/ </l>
                        <l>kākolīkṣīrakākolīśrāvaṇyatibalānakhaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.160">
                            <label>Ca.6.28.160 </label>
                            mahāśrāvaṇijīvantīvidārīkapikacchubhiḥ/ </l>
                        <l>śatāvarīmahāmedākarkaṭākhyāhareṇubhiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.161">
                            <label>Ca.6.28.161 </label>
                            vacāgokṣurakairaṇḍarāsnākālāsahācaraiḥ/ </l>
                        <l>vīrāśallakimustatvakpatrarṣabhakabālakaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.162">
                            <label>Ca.6.28.162 </label>
                            sahailākuṅkumaspṛkkātridaśāhvaiśca kārṣikaiḥ/ </l>
                        <l>mañjiṣṭhāyāstrikarṣeṇa madhukāṣṭapalena ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.163">
                            <label>Ca.6.28.163 </label>
                            kalkaistat kṣīṇavīryāgnibalasaṃmūḍhacetasaḥ/ </l>
                        <l>unmādāratyapasmārairārtāṃśca prakṛtiṃ nayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.164">
                            <label>Ca.6.28.164 </label>
                            vātavyādhiharaṃ śreṣṭhaṃ tailāgryamamṛtāhvayam/ </l>
                        <l>(&amp;kṛṣṇātreyeṇa guruṇā bhāṣitaṃ vaidyapūjitam//)
                            ityamṛtādyaṃ tailam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.28.165">
                            <label>Ca.6.28.165 </label>
                            rāsnāsahasraniryūhe tailadroṇaṃ vipācayet/ </l>
                        <l>gandhairhaimavataiḥ piṣṭairelādyaiścānilārtinut// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.166">
                            <label>Ca.6.28.166 </label>
                            kalpo 'ayamaśvagandhāyāṃ prasāraṇyāṃ balādvaye/ </l>
                        <l>kvāthakalkapayobhirvā balādīnāṃ pacet pṛthak// </l>
                        <l>iti rāsnātailam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.28.167">
                            <label>Ca.6.28.167 </label>
                            mūlakasvarasaṃ kṣīraṃ tailaṃ dadhyamlakāñjikam/ </l>
                        <l>tulyaṃ vipācayet kalkairbalācitrakasaindhavaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.168">
                            <label>Ca.6.28.168 </label>
                            pippalyativiṣārāsnācavikāguruśigrukaiḥ/ </l>
                        <l>bhallātakavacākuṣṭhaśvadaṃṣṭrāviśvabheṣajaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.169">
                            <label>Ca.6.28.169 </label>
                            puṣkarāhvaśaṭībilvaśatāhvānatadārubhiḥ/ </l>
                        <l>tatsiddhaṃ pītamatyugrān hanti vātātmakān gadān// </l>
                        <l>iti mūlakādyaṃ tailam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.28.170">
                            <label>Ca.6.28.170 </label>
                            vṛṣamūlaguḍūcyośca dviśatasya śatasya ca/ </l>
                        <l>citrakāt sāśvagandhācca kvāthe tailāḍhakaṃ pacet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.171">
                            <label>Ca.6.28.171 </label>
                            sakṣīraṃ vāyunā bhagne dadyājjarjarite tathā/ </l>
                        <l>prāktailāvāpasiddhaṃ ca bhavedetadguṇottaram// </l>
                        <l>iti vṛṣamūlāditailam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.28.172">
                            <label>Ca.6.28.172 </label>
                            rāsnāśirīṣayaṣṭyāhvaśuṇṭhīsahacarāmṛtāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.173">
                            <label>Ca.6.28.173 </label>
                            syonākadāruśampākahayagandhātrikaṇṭakāḥ/ </l>
                        <l>eṣāṃ daśapalān bhāgān kaṣāyamupakalpayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.174">
                            <label>Ca.6.28.174 </label>
                            tatastena kaṣāyeṇa sarvagandhaiśca kārṣikaiḥ/ </l>
                        <l>dadhyāranāla-&amp;māṣāmbumūlakekṣurasaiḥ śubhaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.175">
                            <label>Ca.6.28.175 </label>
                            pṛthak prasthonmitaiḥ sārdhaṃ tailaprasthaṃ vipācayet/ </l>
                        <l>&amp;plīhamūtragrahaśvāsakāsamārutaroganut// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.176">
                            <label>Ca.6.28.176 </label>
                            &amp;etanmūlakatailākhyaṃ varṇāyurbalavardhanam/ </l>
                        <l>iti mūlakatailam/ </l>
                        <l>yavakolakulatthānāṃ matsyānāṃ śigrubilvayoḥ/ </l>
                        <l>rasena mūlakānāṃ ca tailaṃ dadhipayonvitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.177">
                            <label>Ca.6.28.177 </label>
                            sādhayitvā bhiṣagdadyāt sarvavātāmayāpaham/ </l>
                        <l>laśunasvarase siddhaṃ tailamebhiśca vātanut// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.178">
                            <label>Ca.6.28.178 </label>
                            tailānyetānyṛtusnātāmaṅganāṃ pāyayeta ca/ </l>
                        <l>pītvā 'anyatamameṣāṃ hi vandhyā 'api janayet sutam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.179">
                            <label>Ca.6.28.179 </label>
                            yacca śītajvare tailamagurvādyamudāhṛtam/ </l>
                        <l>anekaśataśastacca siddhaṃ syādvātaroganut// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.180">
                            <label>Ca.6.28.180 </label>
                            vakṣyante yāni tailāni vātaśoṇitake 'api ca/ </l>
                        <l>tāni cānilaśāntyarthaṃ siddhikāmaḥ prayojayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.181">
                            <label>Ca.6.28.181 </label>
                            nāsti tailāt paraṃ kiṃcidauṣadhaṃ mārutāpaham/ </l>
                        <l>vyavāyyuṣṇagurusnehāt saṃskārādbalavattaram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.182">
                            <label>Ca.6.28.182 </label>
                            gaṇairvātaharaistasmācchataśo 'atha sahasraśaḥ/ </l>
                        <l>siddhaṃ kṣiprataraṃ hanti sūkṣmamārgasthitān gadān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.183">
                            <label>Ca.6.28.183 </label>
                            kriyā sādhāraṇī sarvā saṃsṛṣṭe cāpi śasyate/ </l>
                        <l>vāte pittādibhiḥ srotaḥsvāvṛteṣu viśeṣataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.184">
                            <label>Ca.6.28.184 </label>
                            pittāvṛte viśeṣeṇa śītāmuṣṇāṃ tathā kriyām/ </l>
                        <l>vyatyāsāt kārayet sarpirjīvanīyaṃ ca śasyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.185">
                            <label>Ca.6.28.185 </label>
                            dhanvamāṃsaṃ yavāḥ śāliryāpanāḥ kṣīrabastayaḥ/ </l>
                        <l>virekaḥ kṣīrapānaṃ ca pañcamūlībalāśṛtam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.186">
                            <label>Ca.6.28.186 </label>
                            madhuyaṣṭibalātailaghṛtakṣīraiśca secanam/ </l>
                        <l>pañcamūlakaṣāyeṇa kuryādvā śītabāriṇā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.187">
                            <label>Ca.6.28.187 </label>
                            kaphāvṛte yavānnāni jāṅgalā mṛgapakṣiṇaḥ/ </l>
                        <l>svedāstīkṣṇā nirūhāśca vamanaṃ savirecanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.188">
                            <label>Ca.6.28.188 </label>
                            jīrṇaṃ sarpistathā tailaṃ tilasarṣapajaṃ hitam/ </l>
                        <l>saṃsṛṣṭe kaphapittābhyāṃ pittamādau vinirjayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.189">
                            <label>Ca.6.28.189 </label>
                            āmāśayagataṃ &amp;matvā kaphaṃ vamanamācaret// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.190">
                            <label>Ca.6.28.190 </label>
                            pakvāśaye virekaṃ tu pitte sarvatrage tathā/ </l>
                        <l>svedairviṣyanditaḥ śleṣmā yadā pakvāśaye sthitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.191">
                            <label>Ca.6.28.191 </label>
                            pittaṃ vā darśayelliṅgaṃ bastibhistau vinirharet/ </l>
                        <l>śleṣmaṇā 'anugataṃ vātamuṣṇairgomūtrasaṃyutaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.192">
                            <label>Ca.6.28.192 </label>
                            nirūhaiḥ pittasaṃsṛṣṭaṃ nirharet kṣīrasaṃyutaiḥ/ </l>
                        <l>madhurauṣadhasiddhaiśca tailaistamanuvāsayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.193">
                            <label>Ca.6.28.193 </label>
                            śirogate tu sakaphe dhūmanasyādi kārayet/ </l>
                        <l>hṛte pitte kaphe yaḥ syāduraḥsroto 'anugo 'anilaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.194">
                            <label>Ca.6.28.194 </label>
                            &amp;saśeṣaḥ syāt kriyā tatra kāryā kevalavātikī/ </l>
                        <l>śoṇitenāvṛte kuryādvātaśoṇitakīṃ kriyām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.195">
                            <label>Ca.6.28.195 </label>
                            pramehavātamedoghnī-&amp;māmavāte prayojayet/ </l>
                        <l>svedābhyaṅgarasakṣīrasnehā māṃsāvṛte hitāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.196">
                            <label>Ca.6.28.196 </label>
                            mahāsneho 'asthimajjasthe pūrvavadretasā++āvṛte/ </l>
                        <l>annāvṛte &amp;tadullekhaḥ pācanaṃ dīpanaṃ laghu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.197">
                            <label>Ca.6.28.197 </label>
                            mūtralāni tu mūtreṇa svedāḥ sottarabastayaḥ/ </l>
                        <l>śakṛtā tailamairaṇḍaṃ &amp;snigdhodāvartavatkriyā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.198">
                            <label>Ca.6.28.198 </label>
                            svasthānastho balī doṣaḥ prāk taṃ svairauṣadhairjayet/ </l>
                        <l>vamanairvā virekairvā bastibhiḥ śamanena vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.199">
                            <label>Ca.6.28.199 </label>
                            (&amp;ityuktamāvṛte vāte pittādibhiryathāyatham/) mārutānāṃ hi
                            pañcānāmanyonyāvaraṇe śṛṇu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.200">
                            <label>Ca.6.28.200 </label>
                            liṅgaṃ vyāsasamāsābhyāmucyamānaṃ mayā 'anagha!/ </l>
                        <l>prāṇe vṛṇotyudānādīn prāṇaṃ vṛṇvanti te 'api ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.201">
                            <label>Ca.6.28.201 </label>
                            udānādyāstathā 'anyonyaṃ sarva eva yathākramam/ </l>
                        <l>&amp;viṃśatirvaraṇānyetānyūlbaṇānāṃ parasparam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.202">
                            <label>Ca.6.28.202 </label>
                            mārutānāṃ hi pañcānāṃ tāni samyak pratarkayet/ </l>
                        <l>sarvendriyāṇāṃ śūnyatvaṃ jñātvā smṛtibalakṣayam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.203">
                            <label>Ca.6.28.203 </label>
                            vyāne prāṇāvṛte liṅgaṃ karma tatrordhvajatrukam/ </l>
                        <l>svedo 'atyarthaṃ lomaharṣastvagdoṣaḥ suptagātratā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.204">
                            <label>Ca.6.28.204 </label>
                            prāṇe vyānāvṛte tatra snehayuktaṃ virecanam/ </l>
                        <l>prāṇāvṛte samāne syurjaḍagadgadamūkatāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.205">
                            <label>Ca.6.28.205 </label>
                            catuṣprayogāḥ śasyante snehāstatra sayāpanāḥ/ </l>
                        <l>&amp;samānenāvṛte 'apāne grahaṇīpārśvahṛdgadāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.206">
                            <label>Ca.6.28.206 </label>
                            śūlaṃ cāmāśaye tatra dīpanaṃ sarpiriṣyate/ </l>
                        <l>śirograhaḥ pratiśyāyo niḥśvāsocchvāsasaṃgrahaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.207">
                            <label>Ca.6.28.207 </label>
                            hṛdrogo mukhaśoṣaścāpyudāne prāṇasaṃvṛte/ </l>
                        <l>tatrordhvabhāgikaṃ karma kāryamāśvāsanaṃ tathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.208">
                            <label>Ca.6.28.208 </label>
                            karmaujobalavarṇānāṃ nāśo mṛtyurathāpi vā/ </l>
                        <l>udānenāvṛte prāṇe taṃ śanaiḥ śītavāriṇā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.209">
                            <label>Ca.6.28.209 </label>
                            siñcedāśvāsayeccainaṃ sukhaṃ caivopapādayet/ </l>
                        <l>ūrdhvagenāvṛte 'apāne chardiśvāsādayo gadāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.210">
                            <label>Ca.6.28.210 </label>
                            syurvāte tatra bastyādi bhojyaṃ caivānulomanam/ </l>
                        <l>moho 'alpo 'agniratīsāra ūrdhvage 'apānasaṃvṛte// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.211">
                            <label>Ca.6.28.211 </label>
                            vāte syādvamanaṃ tatra dīpanaṃ grāhi cāśanam/ </l>
                        <l>vamyādhmānamudāvartagulmārtiparikartikāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.212">
                            <label>Ca.6.28.212 </label>
                            liṅgaṃ vyānāvṛte 'apāne taṃ snigdhairanulomayet/ </l>
                        <l>apānenāvṛte vyāne bhavedviṇmūtraretasām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.213">
                            <label>Ca.6.28.213 </label>
                            atipravṛttistatrāpi sarvaṃ saṃgrahaṇaṃ matam/ </l>
                        <l>mūrcchā tandrā pralāpo 'aṅgasādo 'agnyojobalakṣayaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.214">
                            <label>Ca.6.28.214 </label>
                            samānenāvṛte vyāne vyāyāmo laghubhojanam/ </l>
                        <l>stabdhatā 'alpāgnitā 'asvedaśceṣṭāhānirnimīlanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.215">
                            <label>Ca.6.28.215 </label>
                            udānenāvṛte vyāne tatra pathyaṃ mitaṃ laghu/ </l>
                        <l>pañcānyonyāvṛtānevaṃ vātān budhyeta lakṣaṇaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.216">
                            <label>Ca.6.28.216 </label>
                            eṣāṃ svakarmaṇāṃ hānirvṛddhirvā++āvaraṇe matā/ </l>
                        <l>yathāsthūlaṃ samuddiṣṭametadāvaraṇe 'aṣṭakam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.217">
                            <label>Ca.6.28.217 </label>
                            saliṅgabheṣajaṃ samyagbudhānāṃ buddhivṛddhaye/ </l>
                        <l>sthānānyavekṣya vātānāṃ vṛddhiṃ hāniṃ ca karmaṇām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.218">
                            <label>Ca.6.28.218 </label>
                            dvādaśāvaraṇānyanyānyabhilakṣya bhiṣagjitam/ </l>
                        <l>kuryādabhyañjana-&amp;snehapānabastyādi sarvaśaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.219">
                            <label>Ca.6.28.219 </label>
                            kramamuṣṇamanuṣṇaṃ vā vyatyāsādavacārayet/ </l>
                        <l>udānaṃ yojayedūrdhvamapānaṃ cānulomayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.220">
                            <label>Ca.6.28.220 </label>
                            samānaṃ śamayeccaiva tridhā vyānaṃ tu yojayet/ </l>
                        <l>prāṇo rakṣyaścaturbhyo 'api sthāne hyasya sthitirdhruvā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.221">
                            <label>Ca.6.28.221 </label>
                            svaṃ sthānaṃ gamayedevaṃ vṛtānetān vimārgagān/ </l>
                        <l>mūrcchā dāho bhramaḥ śūlaṃ vidāhaḥ śītakāmitā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.222">
                            <label>Ca.6.28.222 </label>
                            chardanaṃ ca vidagdhasya prāṇe pittasamāvṛte/ </l>
                        <l>ṣṭhīvanaṃ kṣavathūdgāraniḥśvāsocchvāsasaṃgrahaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.223">
                            <label>Ca.6.28.223 </label>
                            prāṇe kaphāvṛte rūpāṇyaruciśchardireva ca/ </l>
                        <l>mūrcchādyāni ca rūpāṇi dāho nābhyurasaḥ klamaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.224">
                            <label>Ca.6.28.224 </label>
                            aujobhraṃśaśca sādaścāpyudāne pittasaṃvṛte/ </l>
                        <l>āvṛte śleṣmaṇodāne vaivarṇyaṃ vāksvaragrahaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.225">
                            <label>Ca.6.28.225 </label>
                            daurbalyaṃ gurugātratvamaruciścopajāyate/ </l>
                        <l>atisvedastṛṣā dāho mūrcchā &amp;cārucireva ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.226">
                            <label>Ca.6.28.226 </label>
                            pittāvṛte samāne syādupaghātastathoṣmaṇāḥ/ </l>
                        <l>asvedo vahnimāndyaṃ ca lomaharṣastathaiva ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.227">
                            <label>Ca.6.28.227 </label>
                            kaphāvṛte samāne syādgātrāṇāṃ cātiśītatā/ </l>
                        <l>vyāne pittāvṛte tu syāddāhaḥ sarvāṅgagaḥ klamaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.228">
                            <label>Ca.6.28.228 </label>
                            gātravikṣepasaṅgaśca sasaṃtāpaḥ savedanaḥ/ </l>
                        <l>gurutā sarvagātrāṇāṃ sarvasandhyasthijā rujaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.229">
                            <label>Ca.6.28.229 </label>
                            vyāne kaphāvṛte liṅgaṃ gatisaṅgastathā+&amp;adhikaḥ/ </l>
                        <l>hāridramūtravarcastvaṃ tāpaśca gudameḍhrayoḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.230">
                            <label>Ca.6.28.230 </label>
                            liṅgaṃ pittāvṛte 'apāne rajasaścātivartanam/ </l>
                        <l>bhinnāmaśleṣmasaṃsṛṣṭaguruvarcaḥpravartanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.231">
                            <label>Ca.6.28.231 </label>
                            śleṣmaṇā saṃvṛte 'apāne kaphamehasya cāgamaḥ/ </l>
                        <l>lakṣaṇānāṃ tu miśratvaṃ pittasya ca kaphasya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.232">
                            <label>Ca.6.28.232 </label>
                            upalakṣya bhiṣagvidvān miśramāvaraṇaṃ vadet/ </l>
                        <l>yadyasya vāyornirdiṣṭaṃ sthānaṃ tatretarau sthitau// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.233">
                            <label>Ca.6.28.233 </label>
                            doṣau bahuvidhān vyādhīn darśayetāṃ yathānijān/ </l>
                        <l>āvṛtaṃ śleṣmapittābhyāṃ prāṇaṃ codānameva ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.234">
                            <label>Ca.6.28.234 </label>
                            garīyastvena paśyanti bhiṣajaḥ śāstravakṣuṣaḥ/ </l>
                        <l>viśeṣājjīvitaṃ prāṇe udāne saṃśritaṃ balam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.235">
                            <label>Ca.6.28.235 </label>
                            syāttayoḥ pīḍanāddhānirāyuṣaśca balasya ca/ </l>
                        <l>sarve 'apyete 'aparijñātāḥ parisaṃvatsarāstathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.236">
                            <label>Ca.6.28.236 </label>
                            upekṣaṇādasādhyāḥ syurathavā &amp;durupakramāḥ/ </l>
                        <l>hṛdrogo vidradhiḥ plīhā gulmo 'atīsāra eva ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.237">
                            <label>Ca.6.28.237 </label>
                            bhavantyupadravāsteṣāmāvṛtānāmupekṣaṇāt/ </l>
                        <l>tasmādāvaraṇaṃ vaidyaḥ pavanasyopalakṣayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.238">
                            <label>Ca.6.28.238 </label>
                            pañcātmakasya vātena pittena śleṣmaṇā 'api vā/ </l>
                        <l>bhiṣagjitamataḥ samyagupalakṣya samācaret// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.239">
                            <label>Ca.6.28.239 </label>
                            anabhiṣyandibhiḥ snigdhaiḥ srotasāṃ śuddhikārakaiḥ/ </l>
                        <l>kaphapittāviruddhaṃ yadyacca vātānulomanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.240">
                            <label>Ca.6.28.240 </label>
                            sarvasthānāvṛte 'apyāśu tat kāryaṃ mārute hitam/ </l>
                        <l>yāpanā bastayaḥ prāyo madhurāḥ sānuvāsanāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.241">
                            <label>Ca.6.28.241 </label>
                            prasamīkṣya balādhikyaṃ mṛdu vā sraṃsanaṃ hitam/ </l>
                        <l>rasāyanānāṃ sarveṣāmupayogaḥ praśasyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.242">
                            <label>Ca.6.28.242 </label>
                            śailasya jatuno 'atyarthaṃ payasā guggulostathā/ </l>
                        <l>lehaṃ vā bhārgavaproktamabhyaset kṣīrabhuṅnaraḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.243">
                            <label>Ca.6.28.243 </label>
                            &amp;abhayāmalakīyoktamekādaśasitāśatam/ </l>
                        <l>apānenāvṛte sarvaṃ dīpanaṃ grāhi bheṣajam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.244">
                            <label>Ca.6.28.244 </label>
                            vātānulomanaṃ yacca pakvāśayaviśodhanam/ </l>
                        <l>iti saṃkṣepataḥ proktamāvṛtānāṃ cikitsitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.245">
                            <label>Ca.6.28.245 </label>
                            prāṇādīnāṃ bhiṣak kuryādvitarkya svayameva tat/ </l>
                        <l>pittāvṛte tu pittaghnairmārutasyāvirodhibhiḥ/ </l>
                        <l>kaphāvṛte kaphaghnaistu mārutasyānulomanaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.246">
                            <label>Ca.6.28.246 </label>
                            loke vāyvarkasomānāṃ durvijñeyā yathā gatiḥ/ </l>
                        <l>tathā śarīre vātasya pittasya ca kaphasya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.247">
                            <label>Ca.6.28.247 </label>
                            kṣayaṃ vṛddhiṃ samatvaṃ ca tathaivāvaraṇaṃ bhiṣak/ </l>
                        <l>vijñāya pavanādīnāṃ na pramadyati karmasu// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.6.28.248">
                        <label>Ca.6.28.248 </label>
                        tatra ślokau--- </p>
                    <lg>
                        <l>pañcātmanaḥ sthānavaśāccharīre sthānāni karmāṇi ca dehadhātoḥ/ </l>
                        <l>prakopahetuḥ kupitaśca rogān sthāneṣu cānyeṣu vṛto 'avṛtaśca//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.28.249">
                            <label>Ca.6.28.249 </label>
                            prāṇeśvaraḥ prāṇabhṛtāṃ karoti kriyā ca teṣāmakhilā niruktā/ </l>
                        <l>tāṃ deśasātmyartubalānyavekṣya prayojayecchāstramatānusārī//
                        </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte 'aprāpte
                        dṛḍhabalasaṃpūrite cikitsāsthāne vātavyādhicikitsitaṃ nāmāṣṭāviṃśo
                        'adhyāyaḥ//28//</trailer>
                </div>
                <div n="29" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>ekonatriṃśo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.6.29.1">
                        <label>Ca.6.29.1 </label>
                        athāto vātaśoṇitacikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.6.29.2">
                        <label>Ca.6.29.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.3">
                            <label>Ca.6.29.3 </label>
                            hutāgnihotramāsīnamṛṣimadhye punarvasum/ </l>
                        <l>pṛṣṭhavān gurumekāgramagniveśo 'agnivarcasam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.4">
                            <label>Ca.6.29.4 </label>
                            agnimārutatulyasya saṃsargasyānilāsṛjoḥ/ </l>
                        <l>hetulakṣaṇabhaiṣajyānyathāsmai gururabravīt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.5">
                            <label>Ca.6.29.5 </label>
                            lavaṇāmlakaṭukṣārasnigdhoṣṇājīrṇabhojanaiḥ/ </l>
                        <l>klinnaśuṣkāmbujānūpamāṃsapiṇyākamūlakaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.6">
                            <label>Ca.6.29.6 </label>
                            kulatthamāṣaniṣpāvaśākādipalalekṣubhiḥ/ </l>
                        <l>dadhyāranālasauvīraśuktatakrasurāsavaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.7">
                            <label>Ca.6.29.7 </label>
                            viruddhādhyaśanakrodhadivāsvapnaprajāgaraiḥ/ </l>
                        <l>prāyaśaḥ sukumārāṇāṃ &amp;miṣṭānnasukhabhojinām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.8">
                            <label>Ca.6.29.8 </label>
                            avaṅkramaṇaśīlānāṃ kupyate vātaśoṇitam/ </l>
                        <l>abhighātādaśuddyā ca praduṣṭe śoṇite nṛṇām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.9">
                            <label>Ca.6.29.9 </label>
                            kaṣāyakaṭutiktālparūkṣāhārādabhojanāt/ </l>
                        <l>&amp;hayoṣṭrayānayānāmbukrīḍāplavanalaṅghanaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.10">
                            <label>Ca.6.29.10 </label>
                            uṣṇe &amp;cātyadhvavaiṣamyādvyavāyādveganigrahāt/ </l>
                        <l>vāyurvivṛddho vṛddhena raktenāvāritaḥ pathi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.11">
                            <label>Ca.6.29.11 </label>
                            kṛtsnaṃ saṃdūṣayedraktaṃ tajjñeyaṃ vātaśoṇitam/ </l>
                        <l>khuḍaṃ vātabalāsākhyamāḍhyavātaṃ ca nāmabhiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.12">
                            <label>Ca.6.29.12 </label>
                            tasya sthānaṃ karau pādāvaṅgulyaḥ sarvasandhayaḥ/ </l>
                        <l>kṛtvā++ādau hastapāde tu mūlaṃ dehe vidhāvati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.13">
                            <label>Ca.6.29.13 </label>
                            saukṣmyāt sarvasaratvācca pavanasyāsṛjastathā/ </l>
                        <l>taddravatvāt saratvācca dehaṃ gacchan sirāyanaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.14">
                            <label>Ca.6.29.14 </label>
                            parvasvabhihataṃ kṣubdhaṃ vakratvādavatiṣṭhate/ </l>
                        <l>sthitaṃ pittādisaṃsṛṣṭaṃ tāstāḥ sṛjati vedanāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.15">
                            <label>Ca.6.29.15 </label>
                            karoti duḥkhaṃ teṣveva tasmāt prāyeṇa sandhiṣu/ </l>
                        <l>bhavanti vedanāstāstā atyarthaṃ duḥsahā nṛṇām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.16">
                            <label>Ca.6.29.16 </label>
                            svedo 'atyarthaṃ na vā kārṣṇyaṃ sparśājñatvaṃ kṣate 'atiruk/ </l>
                        <l>sandhiśaithilyamālasyaṃ sadanaṃ piḍakodgamaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.17">
                            <label>Ca.6.29.17 </label>
                            jānuaṅghorukaṭyaṃ sahastapādāṅgasandhiṣu/ </l>
                        <l>nistodaḥ sphuraṇaṃ bhedo gurutvaṃ suptireva ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.18">
                            <label>Ca.6.29.18 </label>
                            kaṇḍūḥ saṃdhiṣu rugbhūtvā bhūtvā naśyati cāsakṛt/ </l>
                        <l>vaivarṇyaṃ maṇḍalotpattirvātāsṛkpūrvalakṣaṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.19">
                            <label>Ca.6.29.19 </label>
                            uttānamatha gambhīraṃ dvividhaṃ tat pracakṣate/ </l>
                        <l>tvaṅmāṃsāśrayamuttānaṃ gambhīraṃ tvantarāśrayam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.20">
                            <label>Ca.6.29.20 </label>
                            kaṇḍūdāharugāyāmatodasphuraṇakuñcanaiḥ/ </l>
                        <l>anvitā śyāvaraktā tvagbāhye tāmrā tatheṣyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.21">
                            <label>Ca.6.29.21 </label>
                            gambhīre śvayathuḥ stabdhaḥ kaṭhino 'antarbhṛśārtimān/ </l>
                        <l>śyāvastāmro 'athavā dāhatodasphuraṇapākavān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.22">
                            <label>Ca.6.29.22 </label>
                            rugvidāhānvito 'abhīkṣṇaṃ vāyuḥ sandhyasthimajjasu/ </l>
                        <l>chindanniva caratyantarbakrīkurvaṃśca vegavān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.23">
                            <label>Ca.6.29.23 </label>
                            karoti khañjaṃ paṅguṃ vā śarīre sarvataścaran/ </l>
                        <l>sarvairliṅgaiśca vijñeyaṃ vātāsṛgubhayāśrayam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.24">
                            <label>Ca.6.29.24 </label>
                            tatra vāte 'adhike vā syādrakte pitte kaphe 'api vā/ </l>
                        <l>saṃsṛṣṭeṣu samasteṣu yacca tacchṛṇu lakṣaṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.25">
                            <label>Ca.6.29.25 </label>
                            viśeṣataḥ &amp;sirāyāmaśūlasphuraṇatodanam/ </l>
                        <l>śothasya kārṣṇyaṃ raukṣyaṃ ca śyāvatāvṛddhihānayaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.26">
                            <label>Ca.6.29.26 </label>
                            dhamanyaṅgulisandhīnāṃ saṅkoco 'aṅgagraho 'atiruk/ </l>
                        <l>kuñcanastambhane śītapradveṣaścānile 'adhike// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.27">
                            <label>Ca.6.29.27 </label>
                            &amp;śvayathurbhṛśaruk todastāmraścimicimāyate/ </l>
                        <l>snigdharūkṣaiḥ śamaṃ naiti kaṇḍūkledānvito 'asṛji// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.28">
                            <label>Ca.6.29.28 </label>
                            vidāho vedanā mūrcchā svedastṛṣṇā mado bhramaḥ/ </l>
                        <l>rāgaḥ pākaśca bhedaśca śoṣaścoktāni paittike// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.29">
                            <label>Ca.6.29.29 </label>
                            staimityaṃ gauravaṃ snehaḥ suptirmandā ca ruk kaphe/ </l>
                        <l>hetulakṣaṇasaṃsargādvidyāddvandvatridoṣajam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.30">
                            <label>Ca.6.29.30 </label>
                            ekadoṣānugaṃ sādhyaṃ navaṃ, yāpyaṃ dvidoṣajam/ </l>
                        <l>tridoṣajamasādhyaṃ stādyasya ca syurupadravāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.31">
                            <label>Ca.6.29.31 </label>
                            asvapnārocakaśvāsamāṃsakothaśirograhāḥ/ </l>
                        <l>mūrcchāyamadaruktṛṣṇājvaramohapravepakāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.32">
                            <label>Ca.6.29.32 </label>
                            hikkāpāṅgulyavīsarpapākatodabhramaklamāḥ/ </l>
                        <l>aṅgulīvakratā sphoṭā dāhamarmagrahārbudāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.33">
                            <label>Ca.6.29.33 </label>
                            etairupadravairvarjyaṃ mohenaikena vā 'api yat/ </l>
                        <l>saṃprasrāvi vivarṇaṃ ca stabdhamarbudakṛcca yat// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.34">
                            <label>Ca.6.29.34 </label>
                            varjayeccaiva saṃkocakaramindriyatāpanam/ </l>
                        <l>akṛtsnopadravaṃ yāpyaṃ sādhyaṃ syānnirupadravam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.35">
                            <label>Ca.6.29.35 </label>
                            raktamārgaṃ &amp;nihantyāśu śākhāsandhiṣu mārutaḥ/ </l>
                        <l>&amp;niviśyānyonyamāvārya vedanābhirharedasūn// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.36">
                            <label>Ca.6.29.36 </label>
                            tatra muñcedasṛk śṛṅgajalaukaḥsūcyalābudhiḥ/ </l>
                        <l>pracchanairvā sirābhirvā yathādoṣaṃ yathābalam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.37">
                            <label>Ca.6.29.37 </label>
                            &amp;rugdāhaśūlatodārtādasṛk srāvyaṃ jalaukasā/ </l>
                        <l>śṛṅgaistumbairharet suptikaṇḍūcimicimāyanāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.38">
                            <label>Ca.6.29.38 </label>
                            deśāddeśaṃ vrajat srāvyaṃ sirābhiḥ pracchanena vā/ </l>
                        <l>aṅgaglānau na tu srāvyaṃ &amp;rūkṣe vātottare ca yat// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.39">
                            <label>Ca.6.29.39 </label>
                            gambhīraṃ śvayathuṃ stambhaṃ kampaṃ snāyusirāmayān/ </l>
                        <l>glāniṃ cāpi sasaṅkocāṃ kuryādvāyurasṛkkṣayāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.40">
                            <label>Ca.6.29.40 </label>
                            khāñjyādīn vātarogāṃśca mṛtyuṃ cātyavasecanāt/ </l>
                        <l>kuryāttasmāt pramāṇena snigdhādraktaṃ vinirharet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.41">
                            <label>Ca.6.29.41 </label>
                            virecyaḥ snehayitvā++ādau snehayuktairvirecanaiḥ/ </l>
                        <l>rūkṣairvā mṛdubhiḥ śastamasakṛdbastikarma ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.42">
                            <label>Ca.6.29.42 </label>
                            sekābhyaṅgapradehānnasnehāḥ prāyo 'avidāhinaḥ/ </l>
                        <l>vātarakte praśasyante viśeṣaṃ tu nibodha me// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.43">
                            <label>Ca.6.29.43 </label>
                            bāhyamālepanābhyaṅgapariṣekopanāhanaiḥ/ </l>
                        <l>virekāsthāpanasnehapānairgambhīramācaret// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.44">
                            <label>Ca.6.29.44 </label>
                            sarpistailavasāmajjāpānābhyañjanabastibhiḥ/ </l>
                        <l>sukhoṣṇairupanāhaiśca vātottaramupācaret// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.45">
                            <label>Ca.6.29.45 </label>
                            virecanairghṛtakṣīrapānaiḥ sekaiḥ sabastibhiḥ/ </l>
                        <l>śītairnirvāpaṇaiścāpi raktapittottaraṃ jayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.46">
                            <label>Ca.6.29.46 </label>
                            vamanaṃ mṛdu nātyarthaṃ snehasekau vilaṅghanam/ </l>
                        <l>koṣṇā lepāśca śasyante vātarakte kaphottare// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.47">
                            <label>Ca.6.29.47 </label>
                            kaphavātottare śītaiḥ pralipte vātaśoṇite/ </l>
                        <l>dāhaśotharujākaṇḍūvivṛddhiḥ stambhanādbhavet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.48">
                            <label>Ca.6.29.48 </label>
                            raktapittottare coṣṇairdāhaḥ kledo 'avadāraṇam/ </l>
                        <l>bhavettasmādbhiṣagdoṣabalaṃ buddhvā++ācaretkriyām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.49">
                            <label>Ca.6.29.49 </label>
                            divāsvapnaṃ sasaṃtāpaṃ vyāyāmaṃ maithunaṃ tathā/ </l>
                        <l>kaṭūṣṇaṃ gurvabhiṣyandi lavaṇāmlaṃ ca varjayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.50">
                            <label>Ca.6.29.50 </label>
                            purāṇā yavagodhūmanīvārāḥ śāliṣaṣṭikāḥ/ </l>
                        <l>bhojanārthaṃ rasārthaṃ vā viṣkirapratudā hitāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.51">
                            <label>Ca.6.29.51 </label>
                            āḍhakyaścaṇakā mudgā masūrāḥ samakuṣṭhakāḥ/ </l>
                        <l>yūṣārthaṃ bahusarpiṣkāḥ praśastā vātaśoṇite// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.52">
                            <label>Ca.6.29.52 </label>
                            suniṣaṇṇakavetrāgrakākamācīśatāvarī/ </l>
                        <l>vāstukopodikāśākaṃ śākaṃ sauvarcalaṃ tathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.53">
                            <label>Ca.6.29.53 </label>
                            ghṛtamāṃsarasairbhṛṣṭaṃ śākasātmyāya dāpayet/ </l>
                        <l>vyañjanārthaṃ, tathā gavyaṃ māhiṣājaṃ payo hitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.54">
                            <label>Ca.6.29.54 </label>
                            iti saṃkṣepataḥ proktaṃ vātaraktacikitsitam/ </l>
                        <l>etadeva punaḥ sarvaṃ vyāsataḥ saṃpravakṣyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.55">
                            <label>Ca.6.29.55 </label>
                            śrāvaṇīkṣīrakākolījīvakarṣabhakaiḥ samaiḥ/ </l>
                        <l>siddhaṃ samadhukaiḥ sarpiḥ sakṣīraṃ vātaraktanut// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.56">
                            <label>Ca.6.29.56 </label>
                            balāmatibalāṃ medāmātmaguptāṃ śatāvarīm/ </l>
                        <l>kākolīṃ kṣīrakākolīṃ rāsnāmṛddhiṃ ca peṣayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.57">
                            <label>Ca.6.29.57 </label>
                            ghṛtaṃ caturguṇakṣīraṃ taiḥ siddhaṃ vātaraktanut/ </l>
                        <l>hṛtpāṇḍurogavīsarpakāmalājvaranāśanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.58">
                            <label>Ca.6.29.58 </label>
                            trāyantikātāmalakīdvikākolīśatāvarī/ </l>
                        <l>kaśerukākaṣāyeṇa kalkairebhiḥ pacedghṛtam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.59">
                            <label>Ca.6.29.59 </label>
                            dattvā parūṣakādrākṣākāśmaryekṣurasān samān/ </l>
                        <l>pṛthagvidāryāḥ svarasaṃ tathā kṣīraṃ caturguṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.60">
                            <label>Ca.6.29.60 </label>
                            etat prāyogikaṃ sarpiḥ pārūṣakamiti smṛtam/ </l>
                        <l>vātarakte kṣate kṣīṇe vīsarpe paittike jvare// </l>
                        <l>iti pārūṣakaṃ ghṛtam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.29.61">
                            <label>Ca.6.29.61 </label>
                            dve pañcamūle varṣābhūmeraṇḍaṃ sapunarnavam/ </l>
                        <l>mudgaparṇīṃ mahāmedāṃ māṣaparṇīṃ śatāvarīm// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.62">
                            <label>Ca.6.29.62 </label>
                            śaṅkhapuṣpīmavākpuṣpīṃ rāsnāmatibalāṃ balām/ </l>
                        <l>pṛthagdvipalikaṃ kṛttvā jaladroṇe vipācayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.63">
                            <label>Ca.6.29.63 </label>
                            pādaśeṣe samān kṣīradhātrīkṣucchāgalān rasān/ </l>
                        <l>ghṛtāḍhakena saṃyojya śanairmṛdvagninā pacet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.64">
                            <label>Ca.6.29.64 </label>
                            kalkānāvāpya mede dve kāśmaryaphalamutpalam/ </l>
                        <l>tvakkṣīrīṃ pippalīṃ drākṣāṃ padmabījaṃ punarnavām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.65">
                            <label>Ca.6.29.65 </label>
                            nāgaraṃ kṣīrakākolīṃ padmakaṃ bṛhatīdvayam/ </l>
                        <l>vīrāṃ śṛṅgāṭakaṃ bhavyamurumāṇaṃ nikocakam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.66">
                            <label>Ca.6.29.66 </label>
                            kharjūrākṣoṭavātāmamuñjātābhiṣukāṃstathā/ </l>
                        <l>etairghṛtāḍhake siddhe kṣaudraṃ śīte pradāpayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.67">
                            <label>Ca.6.29.67 </label>
                            samyak siddhaṃ ca vijñāya suguptaṃ saṃnidhāpayet/ </l>
                        <l>kṛtarakṣāvidhiṃ caukṣe prāśayedakṣasaṃmitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.68">
                            <label>Ca.6.29.68 </label>
                            pāṇḍurogaṃ jvaraṃ hikkāṃ svarabhedaṃ bhagandaram/ </l>
                        <l>pārśvaśūlaṃ kṣayaṃ kāsaṃ plīhānaṃ vātaśoṇitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.69">
                            <label>Ca.6.29.69 </label>
                            kṣataśoṣamapasmāramaśmarīṃ śarkarāṃ tathā/ </l>
                        <l>sarvāṅgaikāṅgarogāṃśca mūtrasaṅgaṃ ca nāśayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.70">
                            <label>Ca.6.29.70 </label>
                            balavarṇakaraṃ dhanyaṃ valīpalitanāśanam/ </l>
                        <l>jīvanīyamidaṃ sarpirvṛṣyaṃ vandhyāsutapradam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.71">
                            <label>Ca.6.29.71 </label>
                            drākṣāmadhu(dhū)katoyābhyāṃ siddhaṃ vā sasitopalam/ </l>
                        <l>pibedghṛtaṃ tathā kṣīraṃ guḍūcīsvarase śṛtam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.72">
                            <label>Ca.6.29.72 </label>
                            jīvakarṣabhakau medāmṛṣyaproktāṃ śatāvarīm/ </l>
                        <l>madhukaṃ madhuparṇīṃ ca kākolīdvayameva ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.73">
                            <label>Ca.6.29.73 </label>
                            mudgamāṣākhyaparṇinyau daśamūlaṃ punarnavām/ </l>
                        <l>balāmṛtāvidārīśca sāśvagandhāśmabhedakāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.74">
                            <label>Ca.6.29.74 </label>
                            eṣāṃ kaṣāyakalkābhyāṃ sarpistailaṃ ca sādhayet/ </l>
                        <l>lābhataśca vasāmajjadhānvaprātudavaiṣkiram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.75">
                            <label>Ca.6.29.75 </label>
                            caturguṇena payasā tat siddhaṃ vātaśoṇitam/ </l>
                        <l>sarvadehāśritaṃ hanti vyādhīn ghorāṃśca vātajān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.76">
                            <label>Ca.6.29.76 </label>
                            sthirā śvadaṃṣṭrā bṛhatī sārivā saśatāvarī/ </l>
                        <l>kāśmaryāṇyātmaguptā ca vṛścīro dve bale tathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.77">
                            <label>Ca.6.29.77 </label>
                            eṣāṃ kvāthe catuḥkṣīraṃ pṛthak tailaṃ pṛthagvṛtam/ </l>
                        <l>medāśatāvarīyaṣṭijīvantījīvakarṣabhaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.78">
                            <label>Ca.6.29.78 </label>
                            paktvā mātrā tataḥ kṣīratriguṇā 'adhyardhaśarkarā/ </l>
                        <l>khajena mathitā peyā vātarakte tridoṣaje// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.79">
                            <label>Ca.6.29.79 </label>
                            tailaṃ payaḥ śarkarāṃ ca pāyayedvā sumūrcchitam/ </l>
                        <l>sarpistailasitākṣaudrairmiśraṃ vā 'api pibet payaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.80">
                            <label>Ca.6.29.80 </label>
                            aṃśumatyā śṛtaḥ prasthaḥ payaso dvisitopalaḥ/ </l>
                        <l>pāne praśasyate tadvat pippalīnāgaraiḥ śṛtaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.81">
                            <label>Ca.6.29.81 </label>
                            balāśatāvalīrāsnādaśamūlaiḥ sapīlubhiḥ/ </l>
                        <l>śyāmairaṇḍasthirābhiśca vātārtighnaṃ śṛtaṃ payaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.82">
                            <label>Ca.6.29.82 </label>
                            dhāroṣṇaṃ mūtrayuktaṃ vā kṣīraṃ doṣānulomanam/ </l>
                        <l>pibedvā satrivṛccūrṇaṃ pittaraktāvṛtānilaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.83">
                            <label>Ca.6.29.83 </label>
                            kṣīreṇairaṇḍatailaṃ vā prayogeṇa pibennaraḥ/ </l>
                        <l>bahudoṣo virekārthaṃ jīrṇe kṣīraudanāśanaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.84">
                            <label>Ca.6.29.84 </label>
                            &amp;kaṣāyamabhayānāṃ vā ghṛtabhṛṣṭaṃ pibennaraḥ/ </l>
                        <l>kṣīrānupānaṃ trivṛtācūrṇaṃ drākṣārasena vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.85">
                            <label>Ca.6.29.85 </label>
                            kāśmaryaṃ trivṛtāṃ drākṣāṃ triphalāṃ saparūṣakām/ </l>
                        <l>śṛtaṃ pibedvirekāya lavaṇakṣaudrasaṃyutam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.86">
                            <label>Ca.6.29.86 </label>
                            triphalāyāḥ kaṣāyaṃ vā pibet kṣaudreṇa saṃyutam/ </l>
                        <l>dhātrīharidrāmustānāṃ kaṣāyaṃ vā kaphādhikaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.87">
                            <label>Ca.6.29.87 </label>
                            yogaiśca kalpavihitairasakṛttaṃ virecayet/ </l>
                        <l>mṛdubhiḥ snehasaṃyuktairjñātvā vātaṃ malāvṛtam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.88">
                            <label>Ca.6.29.88 </label>
                            nirharedvā malaṃ tasya saghṛtaiḥ kṣīrabastibhiḥ/ </l>
                        <l>na hi bastisamaṃ kiṃcidvātaraktacikitsitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.89">
                            <label>Ca.6.29.89 </label>
                            bastivaṃkṣaṇapārśvoruparvāsthijaṭharārtiṣu/ </l>
                        <l>udāvarte ca śasyante nirūhāḥ sānuvāsanāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.90">
                            <label>Ca.6.29.90 </label>
                            dadyāttailāni cemāni bastikarmaṇi buddhimān/ </l>
                        <l>nasyābhyañjanasekeṣu dāhaśūlopaśāntaye// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.91">
                            <label>Ca.6.29.91 </label>
                            &amp;madhuyaṣṭyāstulāyāstu kaṣāye pādaśeṣite/ </l>
                        <l>tailāḍhakaṃ samakṣīraṃ pacet kalkaiḥ palonmitaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.92">
                            <label>Ca.6.29.92 </label>
                            śatapuṣpāvarīmūrvāpayasyāgurucandanaiḥ/ </l>
                        <l>sthirāhaṃsapadīmāṃsīdvimedāmadhuparṇibhiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.93">
                            <label>Ca.6.29.93 </label>
                            kākolīkṣīrakākolītāmalakyṛddhipadmakaiḥ/ </l>
                        <l>jīvakarṣabhajīvantītvakpatranakhavālakaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.94">
                            <label>Ca.6.29.94 </label>
                            prapauṇḍarīkamañjiṣṭhāsārivaindrīvitunnakaiḥ/ </l>
                        <l>catuṣprayogāttaddhanti tailaṃ mārutaśoṇitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.95">
                            <label>Ca.6.29.95 </label>
                            sopadravaṃ sāṅgaśūlaṃ sarvagātrānugaṃ tathā/ </l>
                        <l>vātāsṛkpittadāhārtijvaraghnaṃ balavarṇakṛt// </l>
                        <l>iti madhuparṇyāditailam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.29.96">
                            <label>Ca.6.29.96 </label>
                            madhukasya śataṃ drākṣā kharjūrāṇi parūṣakam/ </l>
                        <l>madhūkaudanapākyau ca prasthaṃ muñjātakasya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.97">
                            <label>Ca.6.29.97 </label>
                            kāśmaryāḍhakamityetaccaturdroṇe pacedapām/ </l>
                        <l>śeṣe 'aṣṭabhāge pūte ca tasmiṃstailāḍhakaṃ pacet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.98">
                            <label>Ca.6.29.98 </label>
                            tathā++āmalakakāśmaryavidārīkṣurasaiḥ samaiḥ/ </l>
                        <l>caturdroṇena payasā kalkaṃ dattvā palonmitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.99">
                            <label>Ca.6.29.99 </label>
                            kadambāmalakākṣoṭapadmabījakaśerukam/ </l>
                        <l>śṛṅgāṭakaṃ śṛṅgaveraṃ lavaṇaṃ pippalīṃ sitām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.100">
                            <label>Ca.6.29.100 </label>
                            jīvanīyaiśca saṃsiddhaṃ kṣaudraprasthena saṃsṛjet/ </l>
                        <l>nasyābhyañjanapāneṣu bastau cāpi niyojayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.101">
                            <label>Ca.6.29.101 </label>
                            vātavyādhiṣu sarveṣu manyāstambhe hanugrahe/ </l>
                        <l>sarvāṅgaikāṅgavāte ca kṣatakṣīṇe kṣatajvare// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.102">
                            <label>Ca.6.29.102 </label>
                            sukumārakamityetadvātāsrāmayanāśanam/ </l>
                        <l>svaravarṇakaraṃ tailamārogyabalapuṣṭidam// </l>
                        <l>iti sukumārakatailam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.29.103">
                            <label>Ca.6.29.103 </label>
                            guḍūcīṃ madhukaṃ hrasvaṃ pañcamūlaṃ punarnavām/ </l>
                        <l>rāsnāmeraṇḍamūlaṃ ca jīvanīyāni lābhataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.104">
                            <label>Ca.6.29.104 </label>
                            palānāṃ śatakairbhāgairbalāpañcaśataṃ tathā/ </l>
                        <l>kolabilvayavānmāṣānkulatthāṃśrāḍhakonmitān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.105">
                            <label>Ca.6.29.105 </label>
                            kāśmaryāṇāṃ suśuṣkāṇāṃ droṇaṃ droṇaśate 'ambhasi/ </l>
                        <l>sādhayejjarjaraṃ dhautaṃ caturdroṇaṃ ca śeṣayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.106">
                            <label>Ca.6.29.106 </label>
                            tailadroṇaṃ pacettena dattvā pañcaguṇaṃ payaḥ/ </l>
                        <l>piṣṭvā tripalikaṃ caiva candanośīrakeśaram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.107">
                            <label>Ca.6.29.107 </label>
                            patrailāgurukuṣṭhāni tagaraṃ madhuyaṣṭikām/ </l>
                        <l>mañjiṣṭhāṣṭapalaṃ caiva tat siddhaṃ sārvayogikam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.108">
                            <label>Ca.6.29.108 </label>
                            vātarakte kṣatakṣīṇe bhārārte kṣīṇaretasi/ </l>
                        <l>vepanākṣepabhagnānāṃ sarvāṅgaikāṅgarogiṇām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.109">
                            <label>Ca.6.29.109 </label>
                            yonidoṣamapasmāramunmādaṃ khañjapaṅgutām/ </l>
                        <l>hanyāt &amp;prasavanaṃ caitattailāgryamamṛtāhvayam// </l>
                        <l>ityamṛtādyaṃ tailam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.29.110">
                            <label>Ca.6.29.110 </label>
                            padmavetasayaṣṭyāhvaphenilāpadmakotpalaiḥ/ </l>
                        <l>pṛthakpañcapalairdarbhabalācandanakiṃśukaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.111">
                            <label>Ca.6.29.111 </label>
                            jale śṛtaiḥ pacettailaprasthaṃ sauvīrasaṃmitam/ </l>
                        <l>lodhrakālīyakośīrajīvakarabhakeśaraiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.112">
                            <label>Ca.6.29.112 </label>
                            madayantīlatāpatrapadmakeśarapadmakaiḥ/ </l>
                        <l>prapauṇḍarīkakāśmaryamāṃsīmedāpriyaṅgubhiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.113">
                            <label>Ca.6.29.113 </label>
                            kuṅkumasya palārdhena mañjiṣṭhāyāḥ palena ca/ </l>
                        <l>mahāpadmamidaṃ tailaṃ vātāsṛgjvaranāśanam// </l>
                        <l>iti mahāpadmaṃ tailam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.29.114">
                            <label>Ca.6.29.114 </label>
                            padmakośīrayaṣṭyāhvarajanīkvāthasādhitam/ </l>
                        <l>syāt piṣṭaiḥ sarjamañjiṣṭhāvīrākākolicandanaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.115">
                            <label>Ca.6.29.115 </label>
                            khuḍḍūkapadmakamidaṃ tailaṃ vātāsradāhanut/ </l>
                        <l>iti khuḍḍūkapadmakaṃ tailam/ </l>
                        <l>śatena yaṣṭimadhukāt sādhyaṃ daśaguṇaṃ payaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.116">
                            <label>Ca.6.29.116 </label>
                            tasmiṃstaile caturdroṇe madhukasya palena tu/ </l>
                        <l>siddhaṃ madhukakāśmaryarasairvā vātaraktanut// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.117">
                            <label>Ca.6.29.117 </label>
                            madhuparṇyāḥ palaṃ piṣṭvā tailaprasthaṃ caturguṇe/ </l>
                        <l>kṣīre sādhyaṃ śataṃ kṛtvā tadevaṃ madhukācchate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.118">
                            <label>Ca.6.29.118 </label>
                            siddhaṃ deyaṃ &amp;tridoṣe syādvātāsre śvāsakāsanut/ </l>
                        <l>hṛtpāṇḍurogavīsarpakāmalādāhanāśanam// </l>
                        <l>iti śatapākaṃ madhukatailam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.29.119">
                            <label>Ca.6.29.119 </label>
                            balākaṣāyakalkābhyāṃ tailaṃ kṣīrasamaṃ pacet/ </l>
                        <l>&amp;sahasraṃ śatavāraṃ vā vātāsṛgvātaroganut// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.120">
                            <label>Ca.6.29.120 </label>
                            rasāyanamidaṃ śreṣṭhamindriyāṇāṃ prasādanam/ </l>
                        <l>jīvanaṃ bṛṃhaṇaṃ svaryaṃ śukrāsṛgdoṣanāśanam// </l>
                        <l>iti sahasrapākaṃ śatapākaṃ vā balātailam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.29.121">
                            <label>Ca.6.29.121 </label>
                            guḍūcīrasadugdhābhyāṃ tailaṃ drākṣārasena vā/ </l>
                        <l>siddhaṃ madhukakāśmaryarasairvā vātaraktanut// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.122">
                            <label>Ca.6.29.122 </label>
                            āranālāḍhake tailaṃ pādasarjarasaṃ śṛtam/ </l>
                        <l>prabhūte khajitaṃ toye jvaradāhārtinut param// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.123">
                            <label>Ca.6.29.123 </label>
                            samadhūcchiṣṭamāñjiṣṭhaṃ sasarjarasasārivam/ </l>
                        <l>piṇḍatailaṃ tadabhyaṅgādvātaraktarujāpaham// </l>
                        <l>iti piṇḍatailam/ </l>
                        <l xml:id="Ca.6.29.124">
                            <label>Ca.6.29.124 </label>
                            daśamūlaśṛtaṃ kṣīraṃ sadyaḥ śūlanivāraṇam/ </l>
                        <l>paribeko 'anilaprāye tadvat koṣṇena sarpiṣā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.125">
                            <label>Ca.6.29.125 </label>
                            snehairmadhurasiddhairvā caturbhiḥ pariṣecayet/ </l>
                        <l>stambhākṣepakaśūlārtaṃ koṣṇairdāhe tu śītalaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.126">
                            <label>Ca.6.29.126 </label>
                            tadvadgavyāvikacchāgaiḥ kṣīraistailavimiśritaiḥ/ </l>
                        <l>kvāthairvā jīvanīyānāṃ pañcamūlasya vā bhiṣak// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.127">
                            <label>Ca.6.29.127 </label>
                            drākṣekṣurasamadyāni dadhimastvamlakāñjikam/ </l>
                        <l>sekārthe taṇḍulakṣaudraśarkarāmbu ca śasyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.128">
                            <label>Ca.6.29.128 </label>
                            kumudotpalapadmādyairmaṇihāraiḥ sacandanaiḥ/ </l>
                        <l>śītatoyānigairdāhe prokṣaṇaṃ sparśanaṃ hitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.129">
                            <label>Ca.6.29.129 </label>
                            candrapādāmbusaṃsikte kṣaumapadmadalacchade/ </l>
                        <l>śayane pulinasparśaśītamārutavījite// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.130">
                            <label>Ca.6.29.130 </label>
                            candanārdrastanakarāḥ priyā nāryaḥ priyaṃvadāḥ/ </l>
                        <l>sparśaśītāḥ sukhasparśā ghnanti dāhaṃ rujaṃ klamam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.131">
                            <label>Ca.6.29.131 </label>
                            sarāge saruje dāhe raktaṃ visrāvya lepayet/ </l>
                        <l>madhukāśvatthatvaṅmāṃsīvīrodumbaraśādvalaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.132">
                            <label>Ca.6.29.132 </label>
                            jalajairyavacūrṇairvā sayaṣṭyāhvapayoghṛtaiḥ/ </l>
                        <l>sarpiṣā jīvanīyairvā piṣṭairlepo 'artidāhanut// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.133">
                            <label>Ca.6.29.133 </label>
                            &amp;tilāḥ priyālo madhukaṃ bisaṃ mūlaṃ ca vetasāt/ </l>
                        <l>ājena payasā piṣṭaḥ pralepo dāharāganut// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.134">
                            <label>Ca.6.29.134 </label>
                            prapauṇḍarīkamañjiṣṭhādārvīmadhukacandanaiḥ/ </l>
                        <l>sitopalairakāsaktumasūrośīrapadmakaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.135">
                            <label>Ca.6.29.135 </label>
                            lepo rugdāhavīsarparāgaśophanivāraṇaḥ/ </l>
                        <l>pittaraktottare tvete, lepān vātottare śṛṇu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.136">
                            <label>Ca.6.29.136 </label>
                            vātaghnaiḥ sādhitaḥ snigdhaḥ &amp;sakṣīramudgapāyasaḥ/ </l>
                        <l>tilasarṣapapiṇḍairvā 'apyupanāho rujāpahaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.137">
                            <label>Ca.6.29.137 </label>
                            audakaprasahānūpaveśavārāḥ susaṃskṛtāḥ/ </l>
                        <l>jīvanīyauṣadhaiḥ snehayuktāḥ syurupanāhane// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.138">
                            <label>Ca.6.29.138 </label>
                            stambhatodarugāyāmaśothāṅgagrahanāśanāḥ/ </l>
                        <l>jīvanīyauṣadhaiḥ siddhā sapayaskā vasā 'api vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.139">
                            <label>Ca.6.29.139 </label>
                            ghṛtaṃ sahacarānmūlaṃ jīvantī cchāgalaṃ payaḥ/ </l>
                        <l>lepaḥ piṣṭāstilāstadvadbhṛṣṭāḥ payasi nirvṛtāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.140">
                            <label>Ca.6.29.140 </label>
                            kṣīrapiṣṭamumālepameraṇḍasya phalāni ca/ </l>
                        <l>kuryācchūlanivṛttyarthaṃ śatāhvāmānale 'adhike// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.141">
                            <label>Ca.6.29.141 </label>
                            samūlāgracchadairaṇḍakvāthe dviprāsthikaṃ pṛthak/ </l>
                        <l>ghṛtaṃ tailaṃ vasā majjā cānūpamṛgapakṣiṇām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.142">
                            <label>Ca.6.29.142 </label>
                            kalkārthe jīvanīyāni gavyaṃ kṣīramathājakam/ </l>
                        <l>haridrotpalakuṣṭhailāśatāhvāś-&amp;vahanacchadān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.143">
                            <label>Ca.6.29.143 </label>
                            bilvamātrān pṛthak puṣpaṃ kākubhaṃ cāpi sādhayet/ </l>
                        <l>madhūcchiṣṭapalānyaṣṭau dadyācchīte 'avatārite// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.144">
                            <label>Ca.6.29.144 </label>
                            śūlenaiṣo 'arditāṅgānāṃ lepaḥ sandhigate 'anile/ </l>
                        <l>vātarakte cyute bhagne khañje kubje ca śasyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.145">
                            <label>Ca.6.29.145 </label>
                            śophagauravakaṇḍvādyairyukte tvasmin kaphottare/ </l>
                        <l>mūtrakṣārasurāpakvaṃ vṛtamabhyañjane hitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.146">
                            <label>Ca.6.29.146 </label>
                            padmakaṃ tvak samadhukaṃ sārivā ceti tairghṛtam/ </l>
                        <l>siddhaṃ samadhuśuktaṃ syāt sekābhyaṅge kaphottare// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.147">
                            <label>Ca.6.29.147 </label>
                            &amp;kṣārastailaṃ gavāṃ mūtraṃ &amp;jalaṃ ca kaṭukaiḥ śṛtam/ </l>
                        <l>pariṣeke praśaṃsanti vātarakte kaphottare// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.148">
                            <label>Ca.6.29.148 </label>
                            lepaḥ sarṣapanimbārkahiṃsrākṣīratilairhitaḥ/ </l>
                        <l>śreṣṭhaḥ &amp;siddhaḥ kapitthatvagghṛtakṣīraiḥ sasaktubhiḥ//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.149">
                            <label>Ca.6.29.149 </label>
                            gṛhadhūmo vacā kuṣṭhaṃ śatāhvā rajanīdvayam/ </l>
                        <l>pralepaḥ śūlanudvātarakte vātakaphottare// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.150">
                            <label>Ca.6.29.150 </label>
                            tagaraṃ tvak śatāhvailā kuṣṭhaṃ mustaṃ hareṇukā/ </l>
                        <l>dāru vyāghranakhaṃ cāmlapiṣṭaṃ vātakaphāsranut// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.151">
                            <label>Ca.6.29.151 </label>
                            madhuśigrorhitaṃ tadvadbījaṃ dhānyāmlasaṃyutam/ </l>
                        <l>muhūrtaṃ liptamamlaiśca siñcedvātakaphottaram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.152">
                            <label>Ca.6.29.152 </label>
                            triphalāvyoṣapatrailātvakkṣīrīcitrakaṃ vacām/ </l>
                        <l>viḍaṅgaṃ pippalīmūlaṃ romaśaṃ vṛṣakatvacam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.153">
                            <label>Ca.6.29.153 </label>
                            ṛddhiṃ tāmalakīṃ cavyaṃ samabhāgāni peṣayet/ </l>
                        <l>kalyaṃ &amp;liptamayaspātre madhyāhne bhakṣayettataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.154">
                            <label>Ca.6.29.154 </label>
                            varjayeddadhiśuktāni kṣīraṃ vairodhikāni ca/ </l>
                        <l>vātāsre sarvadoṣe 'api hitaṃ śūlārdite param// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.155">
                            <label>Ca.6.29.155 </label>
                            buddhvā sthānaviśeṣāṃśca doṣāṇāṃ ca balābalam/ </l>
                        <l>cikitsitamidaṃ kuryādūhāpohavikalpavit// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.156">
                            <label>Ca.6.29.156 </label>
                            kupite mārgasaṃrodhānmedaso vā kaphasya vā/ </l>
                        <l>&amp;ativṛddhyā 'anile nādau śastaṃ snehanabṛṃhaṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.157">
                            <label>Ca.6.29.157 </label>
                            vyāyāmaśodhanāriṣṭamūtrapānairvirecanaiḥ/ </l>
                        <l>takrābhayāprayogaiśca kṣapayet kaphamedasī// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.158">
                            <label>Ca.6.29.158 </label>
                            bodhivṛkṣakaṣāyaṃ tu prapibenmadhunā saha/ </l>
                        <l>vātaraktaṃ jayatyāśu tridoṣamapi dāruṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.159">
                            <label>Ca.6.29.159 </label>
                            purāṇayavagodhūmasīdhvariṣṭasurāsavaiḥ/ </l>
                        <l>śilājatuprayogaiśca guggulormākṣikasya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.160">
                            <label>Ca.6.29.160 </label>
                            gambhīre raktamākrāntaṃ syāccettadvātavajjayet/ </l>
                        <l>paścādvāte kriyāṃ kuryādvātaraktaprasādanīm// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.161">
                            <label>Ca.6.29.161 </label>
                            raktapittātivṛddhyā tu pākamāśu niyacchati/ </l>
                        <l>bhinnaṃ sravati vā raktaṃ vidagdhaṃ pūyameva vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.162">
                            <label>Ca.6.29.162 </label>
                            tayoḥ kriyā vidhātavyā &amp;bhedaśodhanaropaṇaiḥ/ </l>
                        <l>kuryādupadravāṇāṃ ca kriyāṃ svāṃ svāccikitsitāt// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.6.29.163">
                        <label>Ca.6.29.163 </label>
                        tatra ślokāḥ---</p>
                    <lg>
                        <l>hetuḥ sthānāni mūlaṃ ca yasmāt prāyeṇa sandhiṣu/ </l>
                        <l>kupyati prāk ca yadrūpaṃ dvividhasya ca lakṣaṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.164">
                            <label>Ca.6.29.164 </label>
                            pṛthagbhinnasya liṅgaṃ ca doṣādhikyamupadravāḥ/ </l>
                        <l>sādhyaṃ yāpyamasādhyaṃ ca kriyā sādhyasya cākhilā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.29.165">
                            <label>Ca.6.29.165 </label>
                            vātaraktasya nirdiṣṭā samāsavyāsatastathā/ </l>
                        <l>maharṣiṇā 'agniveśāya tathaivāvasthikī kriyā// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte 'aprāpte
                        dṛḍhabalasaṃpūrite cikitsitasthāne vātaśoṇitacikitsitaṃ
                        nāmaikonatriṃśo 'adhyāyaḥ//29//</trailer>
                </div>
                <div n="30" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>triṃśo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.6.30.1">
                        <label>Ca.6.30.1 </label>
                        athāto yonivyāpaccikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.6.30.2">
                        <label>Ca.6.30.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.3">
                            <label>Ca.6.30.3 </label>
                            divyatīrhtauṣadhimataścitradhātuśilāvataḥ/ </l>
                        <l>puṇye himavataḥ pārśve surasiddharṣisevite// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.4">
                            <label>Ca.6.30.4 </label>
                            viharantaṃ tapoyogāttattvajñānārhtadarśinam/ </l>
                        <l>&amp;punarvasuṃ jitātmānamagniveśo 'anu pṛṣṭavān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.5">
                            <label>Ca.6.30.5 </label>
                            bhagavan! yad apatyānāṃ mūlaṃ nāryaḥ paraṃ nṛṇām/ </l>
                        <l>tad dhi ghāto gadaiś cāsāṃ kriyate yonim āśritaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.6">
                            <label>Ca.6.30.6 </label>
                            tasmāt teṣāṃ samutpattim utpannānāṃ ca lakṣaṇam/ </l>
                        <l>sauṣadhaṃ śrotum icchāmi prajānugrahakāmyayā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.7">
                            <label>Ca.6.30.7 </label>
                            iti śiṣyeṇa pṛṣṭas tu provāca rṣivaro 'atrijaḥ/ </l>
                        <l>viṃśatir vyāpado yoner nirdiṣṭā rogasaṃgrahe// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.8">
                            <label>Ca.6.30.8 </label>
                            mithyācāreṇa tāḥ strīṇāṃ praduṣṭenārtavena ca/ </l>
                        <l>jāyante bījadoṣāc ca daivāc ca śṛṇu tāḥ pṛthak// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.9">
                            <label>Ca.6.30.9 </label>
                            vātalāhāraceṣṭāyā vātalāyāḥ samīraṇaḥ/ </l>
                        <l>vivṛddho yonim āśritya yones todaṃ savedanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.10">
                            <label>Ca.6.30.10 </label>
                            stambhaṃ pipīlikāsṛptimiva karkaśatāṃ tathā/ </l>
                        <l>karoti suptimāyāsaṃ vātajāṃścāparān gadān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.11">
                            <label>Ca.6.30.11 </label>
                            sā syāt saśabdarukphenatanurūkṣārtavā 'anilāt/ </l>
                        <l>vyāpatkaṭvamlalavaṇakṣārādyaiḥ pittajā bhavet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.12">
                            <label>Ca.6.30.12 </label>
                            dāhapākajvaroṣṇārtā nīlapītāsitārtavā/ </l>
                        <l>bhṛśoṣṇakuṇapasrāvā yoniḥ syātpittadūṣitā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.13">
                            <label>Ca.6.30.13 </label>
                            kapho 'abhiṣyandibhirvṛddho yoniṃ ceddūṣayet striyāḥ/ </l>
                        <l>sa kuryāt picchilāṃ śītāṃ kaṇḍugrastālpavedanām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.14">
                            <label>Ca.6.30.14 </label>
                            pāṇḍuvarṇāṃ tathā pāṇḍupicchilārtavavāhinīm/ </l>
                        <l>samaśnantyā rasān sarvāndūṣayitvā trayo malāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.15">
                            <label>Ca.6.30.15 </label>
                            yonigarbhāśayasthāḥ svairyoniṃ yuñjanti lakṣaṇaiḥ/ </l>
                        <l>sā bhaveddāhaśūlārtā śvetapicchilavāhinī// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.16">
                            <label>Ca.6.30.16 </label>
                            raktapittakarairnāryā raktaṃ pittena dūṣitam/ </l>
                        <l>atipravartate yonyāṃ labdhe garbhe 'api &amp;sāsṛjā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.17">
                            <label>Ca.6.30.17 </label>
                            yonigarbhāśayasthaṃ cet pittaṃ saṃdūṣayedasṛk/ </l>
                        <l>sā 'arajaskā matā kārśyavaivarṇyajananī bhṛśam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.18">
                            <label>Ca.6.30.18 </label>
                            yonyāmadhāvanāt kaṇḍūṃ jātāḥ kurvanti jantavaḥ/ </l>
                        <l>sā syādacaraṇā kaṇḍvā tayā 'atinarakāṅkṣiṇī// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.19">
                            <label>Ca.6.30.19 </label>
                            pavano 'ativyavāyena śophasuptirujaḥ striyāḥ/ </l>
                        <l>karoti kupito yonau sā cāticaraṇā matā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.20">
                            <label>Ca.6.30.20 </label>
                            maithunādatibālāyāḥ pṛṣṭhakaṭyūruvaṃkṣaṇam/ </l>
                        <l>rujan dūṣayate yoniṃ vāyuḥ prākcaraṇā hi sā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.21">
                            <label>Ca.6.30.21 </label>
                            garbhiṇyāḥ śleṣmalābhyāsācchardiniḥśvāsanigrahāt/ </l>
                        <l>vāyuḥ &amp;kruddhaḥ kaphaṃ yonimupanīya pradūṣayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.22">
                            <label>Ca.6.30.22 </label>
                            pāṇḍuṃ satodamāsrāvaṃ śvetaṃ sravati vā kapham/ </l>
                        <l>kaphavātāmayavyāptā sā syādyonirupaplutā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.23">
                            <label>Ca.6.30.23 </label>
                            pittalāyā nṛsaṃvāse kṣavathūdgāradhāraṇāt/ </l>
                        <l>pittasaṃmūrcchito vāyuryoniṃ dūṣayati striyāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.24">
                            <label>Ca.6.30.24 </label>
                            śūnā sparśākṣamā sārtirnīlapītamasṛk sravet/ </l>
                        <l>śroṇivaṃkṣaṇapṛṣṭhārtijvarārtāyāḥ pariplutā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.25">
                            <label>Ca.6.30.25 </label>
                            vegodāvartanādyonimudāvartayate 'anilaḥ/ </l>
                        <l>sā rugārtā rajaḥ &amp;kṛcchreṇodāvṛttaṃ vimuñcati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.26">
                            <label>Ca.6.30.26 </label>
                            ārtave sā vimukte tu tatkṣaṇaṃ labhate sukham/ </l>
                        <l>rajaso gamanādūrdhvaṃ jñeyodāvartinī budhaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.27">
                            <label>Ca.6.30.27 </label>
                            akāle vāhamānāyā garbheṇa pihito 'anilaḥ/ </l>
                        <l>karṇikāṃ janayedyonau śleṣmaraktena mūrcchitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.28">
                            <label>Ca.6.30.28 </label>
                            raktamārgāvarodhinyā &amp;sā tayā karṇinī matā/ </l>
                        <l>raukṣyādvāyuryadā garbhaṃ jātaṃ jātaṃ vināśayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.29">
                            <label>Ca.6.30.29 </label>
                            duṣṭaśoṇitajaṃ nāryāḥ putraghnī nāma sā matā/ </l>
                        <l>vyavāyamatitṛptāyā bhajantyāstvannapīḍitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.30">
                            <label>Ca.6.30.30 </label>
                            vāyurmithyāsthitāṅgāyā yonisrotasi saṃsthitaḥ/ </l>
                        <l>vakrayatyānanaṃ &amp;yonyāḥ sā 'asthimāṃsānilārtibhiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.31">
                            <label>Ca.6.30.31 </label>
                            bhṛśārtirmaithunāśaktā yonirantarmukhī matā/ </l>
                        <l>garbhasthāyāḥ striyā raukṣyādvāyuryoniṃ pradūṣayan// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.32">
                            <label>Ca.6.30.32 </label>
                            mātṛdoṣādaṇudvārāṃ kuryāt sūcīmukhī tu sā/ </l>
                        <l>vyavāyakāle rundhantyā vegān prakupito 'anilaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.33">
                            <label>Ca.6.30.33 </label>
                            kuryādviṇmūtrasaṅgārtiṃ śoṣaṃ yonimukhasya ca/ </l>
                        <l>ṣaḍahāt saptarātrādvā śukraṃ garbhāśayaṃ gatam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.34">
                            <label>Ca.6.30.34 </label>
                            sarujaṃ nīrujaṃ vā 'api yā sravet sā tu vāminī/ </l>
                        <l>bījadoṣāttu garbhasthamārutopahatāśayā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.35">
                            <label>Ca.6.30.35 </label>
                            nṛdveṣiṇyastanī caiva ṣaṇḍhī syādanupakramā/ </l>
                        <l>viṣamaṃ duḥkhaśayyāyāṃ maithunāt kupito 'anilaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.36">
                            <label>Ca.6.30.36 </label>
                            garbhāśayasya yonyāśca mukhaṃ viṣṭambhayet striyāḥ/ </l>
                        <l>asaṃvṛtamukhī &amp;sārtī rūkṣaphenāsravāhinī// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.37">
                            <label>Ca.6.30.37 </label>
                            māṃsotsannā mahāyoniḥ parvavaṃkṣaṇaśūlinī/ </l>
                        <l>ityetairlakṣaṇaiḥ proktā viṃśatiryonijā gadāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.38">
                            <label>Ca.6.30.38 </label>
                            na śukraṃ dhārayatyebhirdoṣairyonirupadrutā/ </l>
                        <l>tasmādgarbhaṃ na gṛhṇāti strī gacchatyāmayān bahūn// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.39">
                            <label>Ca.6.30.39 </label>
                            gulmārśaḥpradarādīṃśca vātādyaiścātipīḍanam/ </l>
                        <l>āsāṃ ṣoḍaśa yāstvantyā ādye dve pittadoṣaje// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.40">
                            <label>Ca.6.30.40 </label>
                            pariplutā vāminī ca vātapittātmike mate/ </l>
                        <l>karṇinyupaplute vātakaphāccheṣāstu vātajāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.41">
                            <label>Ca.6.30.41 </label>
                            dehaṃ vātādayastāsāṃ svairliṅgaiḥ pīḍayanti hi/ </l>
                        <l>snehanasvedabastyādi vātajāsvanilāpaham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.42">
                            <label>Ca.6.30.42 </label>
                            kārayedraktapitaghnaṃ śītaṃ pittakṛtāsu ca/ </l>
                        <l>śleṣmajāsu ca rūkṣoṣṇaṃ karma kuryādvicakṣaṇaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.43">
                            <label>Ca.6.30.43 </label>
                            sannipāte vimiśraṃ tu saṃsṛṣṭāsu ca kārayet/ </l>
                        <l>snigdhasvinnāṃ tathā yoniṃ duḥsthitāṃ sthāpayetpunaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.44">
                            <label>Ca.6.30.44 </label>
                            pāṇinā nāmayejjihmāṃ saṃvṛtāṃ vardhayet punaḥ/ </l>
                        <l>praveśayenniḥsṛtāṃ ca vivṛtāṃ parivartayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.45">
                            <label>Ca.6.30.45 </label>
                            yoniḥ sthānāpavṛttā hi śalyabhūtā matā striyāḥ/ </l>
                        <l>sarvāṃ vyāpannayoniṃ tu karmabhirvamanādibhiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.46">
                            <label>Ca.6.30.46 </label>
                            mṛdubhiḥ pañcabhirnārīṃ snigdhasvinnāmupācaret/ </l>
                        <l>sarvataḥ suviśuddhāyāḥ śeṣaṃ karma vidhīyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.47">
                            <label>Ca.6.30.47 </label>
                            vātavyādhiharaṃ karma vātārtānāṃ sadā hitam/ </l>
                        <l>audakānūpajairmāṃsaiḥ kṣīraiḥ satilataṇḍulaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.48">
                            <label>Ca.6.30.48 </label>
                            savātaghnauṣadhairnāḍīkumbhīsvedairupācaret/ </l>
                        <l>aktāṃ lavaṇatailena sāśmaprastarasaṅkaraiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.49">
                            <label>Ca.6.30.49 </label>
                            svinnāṃ koṣṇāmbusiktāṅgīṃ vātaghnairbhojayedrasaiḥ/ </l>
                        <l>balādroṇadvayakvāthe &amp;ghṛtatailāḍakaṃ pacet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.50">
                            <label>Ca.6.30.50 </label>
                            sthirāpayasyājīvantīvīrarṣabhakajīvakaiḥ/ </l>
                        <l>śrāvaṇīpippalīmudgapīlumāṣākhyaparṇibhiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.51">
                            <label>Ca.6.30.51 </label>
                            śarkarākṣīrakākolīkākanāsābhireva ca/ </l>
                        <l>piṣṭaiścaturguṇakṣīre siddhaṃ peyaṃ yathābalam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.52">
                            <label>Ca.6.30.52 </label>
                            vātapittakṛtān rogān hatvā garbhaṃ dadhāti tat/ </l>
                        <l>kāśmaryatriphalādrākṣākāsamardaparūṣakaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.53">
                            <label>Ca.6.30.53 </label>
                            punarnavādvirajanīkākanāsāsahācaraiḥ/ </l>
                        <l>śatāvaryā guḍūcyāśca prasthamakṣasamairghṛtāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.54">
                            <label>Ca.6.30.54 </label>
                            &amp;sādhitaṃ yonivātaghnaṃ garbhadaṃ paramaṃ pibet/ </l>
                        <l>&amp;pippalīkuñcikājājīvṛṣakaṃ saindhavaṃ vacām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.55">
                            <label>Ca.6.30.55 </label>
                            yavakṣārājamode ca śarkarāṃ citrakaṃ tathā/ </l>
                        <l>piṣṭvā &amp;sarpiṣi bhṛṣṭāni pāyayeta prasannayā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.56">
                            <label>Ca.6.30.56 </label>
                            yonipārśvārtihṛdrogagulmārśovinivṛttaye/ </l>
                        <l>vṛṣakaṃ mātuluṅgasya mūlāni madayantikām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.57">
                            <label>Ca.6.30.57 </label>
                            pibet salavaṇairmadyaiḥ pippalīkuñcike tathā/ </l>
                        <l>rāsnāśvadaṃṣṭrāvṛṣakaiḥ pibecchūle śṛtaṃ payaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.58">
                            <label>Ca.6.30.58 </label>
                            guḍūcītriphalādantīkvāthaiśca pariṣecayet/ </l>
                        <l>saindhavaṃ tagaraṃ kuṣṭhaṃ bṛhatī devadāru ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.59">
                            <label>Ca.6.30.59 </label>
                            samāṃśaiḥ sādhitaṃ kalkaistailaṃ dhāryaṃ rujāpaham/ </l>
                        <l>guḍūcīmālatīrāsnābalāmadhukacitrakaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.60">
                            <label>Ca.6.30.60 </label>
                            nidigdhikādevadāruyūthikābhiśca kārṣikaiḥ/ </l>
                        <l>tailaprasthaṃ gavāṃ mūtre kṣīre ca dviguṇe pacet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.61">
                            <label>Ca.6.30.61 </label>
                            vātārtāyāḥ picuṃ dadyādyonau ca praṇayettataḥ/ </l>
                        <l>vātārtānāṃ ca yonīnāṃ sekābhyaṅgapicukriyāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.62">
                            <label>Ca.6.30.62 </label>
                            (&amp;uṣṇāḥ sigdhāḥ prakartavyāstailāni snehanāni ca/)
                            hiṃsrākalkaṃ tu vātārtā koṣṇamabhyajya dhārayet/ </l>
                        <l>pañcavalkasya pittārtā śyāmādīnāṃ kaphāturā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.63">
                            <label>Ca.6.30.63 </label>
                            pittalānāṃ tu yonīnāṃ sekābhyaṅgapicukriyāḥ/ </l>
                        <l>śītāḥ pittaharāḥ kāryāḥ snehanārthaṃ ghṛtāni ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.64">
                            <label>Ca.6.30.64 </label>
                            (&amp;pittaghnauṣadhasiddhāni kāryāṇi bhiṣajā tathā/)
                            śatāvarīmūlatulāścatasraḥ saṃprapīḍayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.65">
                            <label>Ca.6.30.65 </label>
                            rasena kṣīratulyena pacettena ghṛtāḍhakam/ </l>
                        <l>jīvanīyaiḥ śatāvaryā mṛdvīkābhiḥ parūṣakaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.66">
                            <label>Ca.6.30.66 </label>
                            piṣṭaiḥ priyālaiścākṣāṃśairdviyaṣṭimadhukairbhiṣak/ </l>
                        <l>siddhe śīte ca madhunaḥ pippalyāśca palāṣṭakam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.67">
                            <label>Ca.6.30.67 </label>
                            sitādaśapalonmiśrāllihyāt pāṇitalaṃ tataḥ/ </l>
                        <l>yonyasṛkśukradoṣaghnaṃ vṛṣyaṃ puṃsavanaṃ ca tat// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.68">
                            <label>Ca.6.30.68 </label>
                            kṣataṃ kṣataṃ raktapittaṃ kāsaṃ śvāsaṃ halīmakam/ </l>
                        <l>kāmalāṃ vātaraktaṃ ca vīsarpaṃ hṛcchirograham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.69">
                            <label>Ca.6.30.69 </label>
                            unmādāratyapasmārān vātapittātmakāñjayet/ </l>
                        <l>iti bṛhacchatāvarīghṛtam/ </l>
                        <l>evameva kṣīrasarpirjīvanīyopasādhitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.70">
                            <label>Ca.6.30.70 </label>
                            garbhadaṃ pittalānāṃ ca yonīnāṃ syādbhiṣagjitam/ </l>
                        <l>yonyāṃ śleṣmapraduṣṭāyāṃ vārtiḥ saṃśodhanī hitā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.71">
                            <label>Ca.6.30.71 </label>
                            vārāhe bahuśaḥ pitte bhāvitairlaktakaiḥ kṛtā/ </l>
                        <l>bhāvitaṃ payasā 'arkasya yavacūrṇaṃ sasaindhavam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.72">
                            <label>Ca.6.30.72 </label>
                            vartiḥ kṛtā muhurdhāryā tataḥ secyā sukhāmbunā/ </l>
                        <l>pippalyā maricairmāṣaiḥ śatāhvākuṣṭhasaindhavaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.73">
                            <label>Ca.6.30.73 </label>
                            vartistulyā pradeśinyā dhāryā yoniviśodhanī/ </l>
                        <l>udumbaraśalāṭūnāṃ droṇamabdroṇasaṃyutam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.74">
                            <label>Ca.6.30.74 </label>
                            &amp;sapañcavaklakulakamālatīnimbapallavam/ </l>
                        <l>niśāṃ sthāpya jale tasmiṃstailaprasthaṃ vipācayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.75">
                            <label>Ca.6.30.75 </label>
                            lākṣādhavapalāśatvaṅniryāsaiḥ śālmalena ca/ </l>
                        <l>piṣṭaiḥ siddhasya tailasya picuṃ yonau nidhāpayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.76">
                            <label>Ca.6.30.76 </label>
                            saśarkaraiḥ kaṣāyaiśca śītaiḥ kurvīta secanam/ </l>
                        <l>picchilā vivṛtā kāladuṣṭā yoniśca dāruṇā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.77">
                            <label>Ca.6.30.77 </label>
                            &amp;saptāhācchudhyati kṣipramapatyaṃ cāpi vindati/ </l>
                        <l>udumbarasya dugdhena ṣaṭkṛtvo bhāvitāttilāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.78">
                            <label>Ca.6.30.78 </label>
                            tailaṃ kvāthena tasyaiva siddhaṃ dhāryaṃ ca pūrvavat/ </l>
                        <l>dhātakyāmalakīpatrasrotojamadhukotpalaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.79">
                            <label>Ca.6.30.79 </label>
                            jambvāmramadhyakāsīsalodhrakaṭphalatindukaiḥ/ </l>
                        <l>saurāṣṭrikādāḍimatvagudumbaraśalāḍubhiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.80">
                            <label>Ca.6.30.80 </label>
                            akṣamātrairajāmūtre kṣīre ca dviguṇe pacet/ </l>
                        <l>tailaprasthaṃ picuṃ dadyādyonau ca praṇayettataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.81">
                            <label>Ca.6.30.81 </label>
                            kaṭīpṛṣṭhatrikābhyaṅgaṃ snehabastiṃ ca dāpayet/ </l>
                        <l>picchilā &amp;srāviṇī yonirviplutopaplutā tathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.82">
                            <label>Ca.6.30.82 </label>
                            uttānā connatā śūnā sidhyet sasphoṭaśūlinī/ </l>
                        <l>karīradhavanimbarkaveṇukośāmrajāmbavaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.83">
                            <label>Ca.6.30.83 </label>
                            jiṅginīvṛṣamūlānāṃ kvāthairmārdvīkasīdhubhiḥ/ </l>
                        <l>saśuktairdhāvanaṃ mithairyonyāsrāvavināśanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.84">
                            <label>Ca.6.30.84 </label>
                            kuryāt satakragomūtraśuktairvā triphalārasaiḥ/ </l>
                        <l>pippalyayorajaḥ pathyāprayogā madhunā hitāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.85">
                            <label>Ca.6.30.85 </label>
                            śleṣmalāyāṃ kaṭuprāyāḥ samūtrā bastayo hitāḥ/ </l>
                        <l>pitte samadhurakṣīrā vāte tailāmlasaṃyutāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.86">
                            <label>Ca.6.30.86 </label>
                            sannipātasamutthāyāḥ karma sādhāraṇaṃ hitam/ </l>
                        <l>raktayonyāmasṛgvarṇairanubandhaṃ samīkṣya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.87">
                            <label>Ca.6.30.87 </label>
                            tataḥ kuryādyathādoṣaṃ raktasthāpanamauṣadham/ </l>
                        <l>tilacūrṇaṃ dadhi ghṛtaṃ phāṇitaṃ śaukarī vasā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.88">
                            <label>Ca.6.30.88 </label>
                            kṣaudreṇa saṃyutaṃ peyaṃ vātasṛgdaranāśanam/ </l>
                        <l>varāhasya raso medyaḥ sakaulattho 'anilādhike// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.89">
                            <label>Ca.6.30.89 </label>
                            śarkarākṣaudrayaṣṭyāhvanāgarairvā yutaṃ dadhi/ </l>
                        <l>payasyotpalaśālūkabisakālīyakāmbudam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.90">
                            <label>Ca.6.30.90 </label>
                            sapayaḥśarkarākṣaudraṃ &amp;paittike 'asṛgdare pibet/ </l>
                        <l>pāṭhā jambvāmrayormadhyaṃ śilodbhedaṃ rasāñjanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.91">
                            <label>Ca.6.30.91 </label>
                            ambaṣṭhā śālmalīśleṣaṃ samaṅgāṃ vatsakatvacam/ </l>
                        <l>bāhlīkātiviṣe bilvaṃ mustaṃ lodhraṃ sagairikam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.92">
                            <label>Ca.6.30.92 </label>
                            kaṭvaṅgaṃ maricaṃ śuṇṭhīṃ mṛdvīkāṃ raktacandanam/ </l>
                        <l>kaṭphalaṃ vatsakānantādhātakīmadhukārjunam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.93">
                            <label>Ca.6.30.93 </label>
                            puṣyeṇoddhṛtya tulyāni sūkṣmacūrṇāni kārayet/ </l>
                        <l>tāni kṣaudreṇa saṃyojya pibettaṇḍulavāriṇā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.94">
                            <label>Ca.6.30.94 </label>
                            arśaḥsu cātisāreṣu raktaṃ yaccopaveśyate/ </l>
                        <l>doṣāgantukṛtā ye ca bālānāṃ tāṃśca nāśayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.95">
                            <label>Ca.6.30.95 </label>
                            yonidoṣaṃ rajodoṣaṃ śvetaṃ nīlaṃ sapītakam/ </l>
                        <l>strīṇāṃ śyāvāruṇaṃ yacca prasahya vinivartayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.96">
                            <label>Ca.6.30.96 </label>
                            cūrṇaṃ puṣyānugaṃ nāma hitamātreyapūjitam/ </l>
                        <l>iti puṣyānugacūrṇam/ </l>
                        <l>taṇḍulīyakamūlaṃ tu sakṣaudraṃ taṇḍulāmbunā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.97">
                            <label>Ca.6.30.97 </label>
                            rasāñjanaṃ ca lākṣāṃ ca chāgena payasā pibet/ </l>
                        <l>patrakalkau ghṛte bhṛṣṭau rājādanakapitthayoḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.98">
                            <label>Ca.6.30.98 </label>
                            pittānilaharau, paitte sarvathaivāsrapittajit/ </l>
                        <l>madhukaṃ triphalāṃ lodhraṃ mustaṃ saurāṣṭrikāṃ madhu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.99">
                            <label>Ca.6.30.99 </label>
                            madyairnimbaguḍūcyau vā kaphaje 'asṛgdare pibet/ </l>
                        <l>virecanaṃ mahātiktaṃ paittike 'asṛgdare pibet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.100">
                            <label>Ca.6.30.100 </label>
                            hitaṃ garbhaparisrāve yaccokataṃ tacc kārayet/ </l>
                        <l>kāśmaryakuṭajākvāthasiddhamuttarabastinā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.101">
                            <label>Ca.6.30.101 </label>
                            raktayonyarajaskānāṃ putraghnyāśca hitaṃ ghṛtam/ </l>
                        <l>&amp;mṛgājāvivarāhāsṛgdadhyamlaphalasarpiṣā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.102">
                            <label>Ca.6.30.102 </label>
                            arajaskā pibet siddhaṃ jīvanīyaiḥ payo 'api vā/ </l>
                        <l>karṇinyacaraṇāśuṣkayoniprākcaraṇāsu ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.103">
                            <label>Ca.6.30.103 </label>
                            kaphavāte ca dātavyaṃ tailamuttarabastinā/ </l>
                        <l>gopitte matsyapitte vā kṣaumaṃ triḥsaptabhāvitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.104">
                            <label>Ca.6.30.104 </label>
                            madhunā kiṇvacūrṇaṃ vā dadyādacaraṇāpaham/ </l>
                        <l>srotasāṃ śodhanaṃ kaṇḍūkledaśophaharaṃ ca tat// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.105">
                            <label>Ca.6.30.105 </label>
                            vātaghnaiḥ śatapākaiśca tailaiḥ prāgaticāriṇī/ </l>
                        <l>āsthāpyā cānuvāsyā ca svedyā cānilasūdanaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.106">
                            <label>Ca.6.30.106 </label>
                            snehadravyaistathā++āhārairupanāhaiśca yuktitaḥ/ </l>
                        <l>śatāhvāyavagodhūmakiṇvakuṣṭhapriyaṅgubhiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.107">
                            <label>Ca.6.30.107 </label>
                            balākhuparṇikāśryāhvaiḥ saṃyāvo dhāraṇaḥ smṛtaḥ/ </l>
                        <l>vāminyupaplutānāṃ ca snehasvedādikaḥ kramaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.108">
                            <label>Ca.6.30.108 </label>
                            kāryastataḥ snehapicustataḥ saṃtarpaṇaṃ bhavet/ </l>
                        <l>śallakījiṅginījambūdhavatvakpañcavalkalaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.109">
                            <label>Ca.6.30.109 </label>
                            kaṣāyaiḥ sādhitaḥ snehapicuḥ syādviplutāpahaḥ/ </l>
                        <l>karṇinyāṃ vartikā kuṣṭhapippalyarkāgrasaindhavaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.110">
                            <label>Ca.6.30.110 </label>
                            bastamūtrakṛtā dhāryā sarvaṃ ca śleṣmanuddhitam/ </l>
                        <l>traivṛtaṃ snehanaṃ svedo grāmyānūpaudakā rasāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.111">
                            <label>Ca.6.30.111 </label>
                            daśamūlapayobastiścodāvartānilārtiṣu/ </l>
                        <l>traivṛtenānuvāsyā ca bastiścottarasaṃjñitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.112">
                            <label>Ca.6.30.112 </label>
                            etadeva mahāyonyāṃ srastāyāṃ ca vidhīyate/ </l>
                        <l>&amp;vasā rkṣavarāhāṇāṃ ghṛtaṃ ca mdhuraiḥ śṛtam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.113">
                            <label>Ca.6.30.113 </label>
                            &amp;pūrayitvā mahāyoniṃ badhnīyāt kṣaumalaktakaiḥ/ </l>
                        <l>prasrastāṃ sarpiṣā 'abhyajya kṣīrasvinnāṃ praveśya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.114">
                            <label>Ca.6.30.114 </label>
                            badhnīyādveśavārasya piṇḍenāmūtrakālataḥ/ </l>
                        <l>yacca vātavikārāṇāṃ karmoktaṃ tacca kārayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.115">
                            <label>Ca.6.30.115 </label>
                            sarvavyāpatsu matimānmahāyonyāṃ viśeṣataḥ/ </l>
                        <l>nahi vātādṛte yonirnārīṇāṃ saṃpraduṣyati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.116">
                            <label>Ca.6.30.116 </label>
                            śamayitvā tamanyasya kuryāddoṣasya meṣajam/ </l>
                        <l>rohītakānmūlakalkaṃ pāṇḍure 'asṛgdare pibet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.117">
                            <label>Ca.6.30.117 </label>
                            jalenāmalakībījaṃ kalkaṃ vā sasitāmadhum/ </l>
                        <l>madhunā++āmalakāccūrṇaṃ rasaṃ vā &amp;lehayecca tām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.118">
                            <label>Ca.6.30.118 </label>
                            nyagrodhatvakkaṣāyeṇa lodhrakalkaṃ tatahā pibet/ </l>
                        <l>āsrāve kṣaumapaṭṭaṃ vā bhāvitaṃ tena dhārayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.119">
                            <label>Ca.6.30.119 </label>
                            plakṣatvakcūrṇapiṇḍaṃ vā dhārayenmadhunā kṛtam/ </l>
                        <l>yonyā snehāktayā lodhrapriyaṅgumadhukasya vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.120">
                            <label>Ca.6.30.120 </label>
                            dhāryā madhuyutā vartiḥ kaṣāyāṇāṃ ca sarvaśaḥ/ </l>
                        <l>srāvacchedārthamabhyaktāṃ dhūpayedvā ghṛtāplutaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.121">
                            <label>Ca.6.30.121 </label>
                            saralāgugguluyavaiḥ satailakaṭumatsyakaiḥ/ </l>
                        <l>kāsīsaṃ triphalā kāṃkṣī samaṅgā++āmrāsthi dhātakī// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.122">
                            <label>Ca.6.30.122 </label>
                            paicchilye kṣaudrasaṃyuktaścūrṇo vaiśadyakārakaḥ/ </l>
                        <l>palāśasarjajambūtvaksamaṅgāmocadhātakīḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.123">
                            <label>Ca.6.30.123 </label>
                            sapicchilāpariklinnāstambhanaḥ kalka iṣyate/ </l>
                        <l>stabdhānāṃ karkaśānāṃ ca kāryaṃ mārdavakārakam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.124">
                            <label>Ca.6.30.124 </label>
                            dhārayedveśavāraṃ vā pāyasaṃ kṛśarāṃ tathā/ </l>
                        <l>durgandhānāṃ kaṣāyaḥ syāttauvaraḥ kalka eva vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.125">
                            <label>Ca.6.30.125 </label>
                            cūrṇaṃ vā sarvagandhānāṃ pūtigandhāpakarṣaṇam/ </l>
                        <l>evaṃ yoniṣu śuddhāsu garbhaṃ vindanti yoṣitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.126">
                            <label>Ca.6.30.126 </label>
                            aduṣṭe prākṛte bīje jīvopakramaṇe sati/ </l>
                        <l>pañcakarmaviśuddhasya puruṣasyāpi cendriyam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.127">
                            <label>Ca.6.30.127 </label>
                            parīkṣya varṇairdoṣāṇāṃ duṣṭaṃ tadghnairupācaret/ </l>
                        <l>bhavanti cātra--- saliṅgā vyāpado yoneḥ sanidānacikitsitāḥ//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.128">
                            <label>Ca.6.30.128 </label>
                            uktā vistarataḥ samyaṅguninā tattvadarśinā/ </l>
                        <l>punarevāgniveśastu papraccha bhiṣajāṃ varam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.129">
                            <label>Ca.6.30.129 </label>
                            ātreyamupasaṅgamya śukradoṣāstvayā 'anagha!/ </l>
                        <l>rogādhyāye samuddiṣṭā hyaṣṭau puṃsāmaśeṣataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.130">
                            <label>Ca.6.30.130 </label>
                            teṣāṃ hetuṃ bhiṣakśreṣṭha! duṣṭāduṣṭasya cākṛtim/ </l>
                        <l>cikitsitaṃ ca kārtsnyona klaibyaṃ yacca caturvidham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.131">
                            <label>Ca.6.30.131 </label>
                            upadraveṣu yonīnāṃ pradaro yaśca kīrtitaḥ/ </l>
                        <l>teṣāṃ nidānaṃ liṅgaṃ ca cikitsāṃ caiva tattvataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.132">
                            <label>Ca.6.30.132 </label>
                            samāsavyāsamedena &amp;prabrūhi bhiṣajāṃvara!/ </l>
                        <l>tasmai śuśrūṣamāṇāya provāca munipuṅgavaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.133">
                            <label>Ca.6.30.133 </label>
                            bījaṃ &amp;yasmādvyavāye tu harṣayonisamutthitam/ </l>
                        <l>śukraṃ pauruṣamityuktaṃ tasmādvakṣyāmi tacchṛṇu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.134">
                            <label>Ca.6.30.134 </label>
                            yathā bījamakālāmbukṛmikīṭāgnidūṣitam/ </l>
                        <l>na virohati saṃduṣṭaṃ tathā śukraṃ śarīriṇām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.135">
                            <label>Ca.6.30.135 </label>
                            ativyavāyadvyāyāmādasātmyānāṃ ca sevanāt/ </l>
                        <l>akāle vā 'apyayonau vā maithunaṃ na ca gacchataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.136">
                            <label>Ca.6.30.136 </label>
                            rūkṣatiktakaṣāyātilavaṇāmloṣṇasevanāt/ </l>
                        <l>&amp;nārīṇāmarasajñānāṃ gamanājjarayā tathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.137">
                            <label>Ca.6.30.137 </label>
                            cintāśokādavisrambhācchastrakṣāragnivibhramāt/ </l>
                        <l>&amp;bhayātkrodhādabhīcārādvyādhibhiḥ karśitasya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.138">
                            <label>Ca.6.30.138 </label>
                            vegāghātāt kṣatāccāpi dhātūnāṃ saṃpradūṣaṇāt/ </l>
                        <l>doṣāḥ pṛthak samastā vā prāpya retovahāḥ sirāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.139">
                            <label>Ca.6.30.139 </label>
                            śukraṃ sṃdūṣayantyāśu tadvakṣyāmi vibhāgaśaḥ/ </l>
                        <l>phenilaṃ tanu rūkṣaṃ ca vivarṇaṃ pūti picchilam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.140">
                            <label>Ca.6.30.140 </label>
                            anyadhātūpasaṃsṛṣṭamavasādi tathā 'aṣṭamam/ </l>
                        <l>phenilaṃ tanu rūkṣaṃ ca kṛcchreṇālpaṃ ca mārutāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.141">
                            <label>Ca.6.30.141 </label>
                            bhavatyupahataṃ śukraṃ na tadgarbhāya kalpate/ </l>
                        <l>sanīlamathavā pītamatyuṣṇaṃ pūtigandhi ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.142">
                            <label>Ca.6.30.142 </label>
                            dahalliṅgaṃ viniryāti śukraṃ pittena dūṣitam/ </l>
                        <l>śleṣmaṇā baddhamārgaṃ tu bhavatyatyarthapicchilam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.143">
                            <label>Ca.6.30.143 </label>
                            strīṇāmatyarthagamanādabhighātāt kṣatādapi/ </l>
                        <l>śukraṃ pravartate jantoḥ prāyeṇa rudhirānvayam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.144">
                            <label>Ca.6.30.144 </label>
                            vegasaṃdhāraṇācchukraṃ vāyunā vihataṃ pathi/ </l>
                        <l>kṛcchreṇa yāti grathitamavasādi tathā++āṣṭamam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.145">
                            <label>Ca.6.30.145 </label>
                            iti doṣāḥ samākhyātāḥ śukrasyāṣṭau salakṣaṇāḥ/ </l>
                        <l>snigdhaṃ ghanaṃ picchilaṃ ca madhuraṃ cāvidāhi ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.146">
                            <label>Ca.6.30.146 </label>
                            retaḥ śuddhaṃ &amp;vijānīyācchvetaṃ sphaṭikasannibham/ </l>
                        <l>vājīkaraṇayogaistairupayogasukhairhitaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.147">
                            <label>Ca.6.30.147 </label>
                            raktapittaharairyogairyonivyāpadikais tathā/ </l>
                        <l>duṣṭaṃ yadā bhavecchukraṃ tadā tat samupācaret// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.148">
                            <label>Ca.6.30.148 </label>
                            ghṛtaṃ ca jīvanīyaṃ yaccyavanaprāśa eva ca/ </l>
                        <l>girijasya prayogaśca retodoṣānapohati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.149">
                            <label>Ca.6.30.149 </label>
                            vātānvite hitāḥ śukre nirūhāḥ sānuvāsanāḥ/ </l>
                        <l>abhayāmalakīyaṃ ca paitte śastaṃ rasāyanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.150">
                            <label>Ca.6.30.150 </label>
                            māgadhyamṛtalohānāṃ triphalāyā rasāyanam/ </l>
                        <l>kaphotthitaṃ śukradoṣaṃ hanyādbhallātakasya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.151">
                            <label>Ca.6.30.151 </label>
                            yadanyadhātusaṃsṛṣṭāṃ śukraṃ tadvīkṣya yuktitaḥ/ </l>
                        <l>yathādoṣāṃ prayuñjīta doṣadhātubhiṣagjitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.152">
                            <label>Ca.6.30.152 </label>
                            sarpiḥ payo rasāḥ śāliryavagodhūmaṣaṣṭikāḥ/ </l>
                        <l>praśastāḥ śukradoṣeṣu bastikarma viśeṣataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.153">
                            <label>Ca.6.30.153 </label>
                            ityaṣṭaśukradoṣāṇāṃ muninoktaṃ cikitsitam/ </l>
                        <l>retodoṣodbhavaṃ klaibyaṃ yasmācchuddhyaiva sidhyati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.154">
                            <label>Ca.6.30.154 </label>
                            tato vakṣyāmi te samyagagniveśa! yathātatham/ </l>
                        <l>bījadhvajopaghātābhyāṃ jarayā śukrasaṃkṣayāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.155">
                            <label>Ca.6.30.155 </label>
                            klaibyaṃ saṃpadyate tasya śṛṇu sāmānyalakṣaṇam/ </l>
                        <l>saṅkalpapravaṇo nityaṃ priyāṃ vaśyāmapi striyam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.156">
                            <label>Ca.6.30.156 </label>
                            na yāti liṅgaśaitthilyāt kadācidyāti vā yadi/ </l>
                        <l>śvāsārtaḥ svinnagātraśca moghasaṅkalpaceṣṭitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.157">
                            <label>Ca.6.30.157 </label>
                            mlānaśiśnaśca &amp;nirbījaḥ syādetat klaibyalakṣaṇam/ </l>
                        <l>sāmānyalakṣaṇaṃ hyetadvistareṇa pravakṣyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.158">
                            <label>Ca.6.30.158 </label>
                            śītarūkṣālpasaṃkliṣṭa-&amp;viruddhājīrṇabhojanāt/ </l>
                        <l>śokacintābhayatrāsāt strīṇāṃ cātyarthasevanāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.159">
                            <label>Ca.6.30.159 </label>
                            abhicārādavisrambhādrasādīnāṃ ca saṃkṣayāt/ </l>
                        <l>vātādīnāṃ ca vaiṣamyāttathaivānaśanācchramāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.160">
                            <label>Ca.6.30.160 </label>
                            nārīṇāmarasajñatvāt pañcakarmāpacārataḥ/ </l>
                        <l>bījopaghātādbhavati pāṇḍuvarṇaḥ sudurbalaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.161">
                            <label>Ca.6.30.161 </label>
                            alpaprāṇo 'alpaharṣaśca pramadāsu bhavennaraḥ/ </l>
                        <l>hṛtpāṇḍurogatamakakāmalāśramapīḍitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.162">
                            <label>Ca.6.30.162 </label>
                            chardyatīsāraśūlārtaḥ kāsajvaranipīḍitaḥ/ </l>
                        <l>vījopaghātajaṃ klaibyaṃ dhvajabhaṅgakṛtaṃ śṛṇu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.163">
                            <label>Ca.6.30.163 </label>
                            atyamlalavaṇakṣāraviruddhāsātmyabhojanāt/ </l>
                        <l>atyambupānādviṣamāt piṣṭānnagurubhojanāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.164">
                            <label>Ca.6.30.164 </label>
                            dadhikṣīrānūpamāṃsasevanādhyādhikarṣaṇāt/ </l>
                        <l>kanyānāṃ caiva gamanādayonigamanādapi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.165">
                            <label>Ca.6.30.165 </label>
                            &amp;dīrgharogāṃ cirotsṛṣṭāṃ tathaiva ca rajasvalām/ </l>
                        <l>durgandhāṃ duṣṭayoniṃ ca tathaiva ca &amp;parisrutām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.166">
                            <label>Ca.6.30.166 </label>
                            īdṛśīṃ pramadāṃ mohādyo gacchet kāmaharṣitaḥ/ </l>
                        <l>catuṣpadābhigamanācchephasaścābhighātataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.167">
                            <label>Ca.6.30.167 </label>
                            adhāvanādvā meḍhrasya śastradantamakhakṣatāt/ </l>
                        <l>kāṣṭhaprahāraniṣpeṣācchūkānāṃ cātisevanāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.168">
                            <label>Ca.6.30.168 </label>
                            retasaśca pratīghātāddhvajabhaṅgaḥ pravartate/ </l>
                        <l>(&amp;bhavanti yāni rūpāṇi tasya vakṣyāmyataḥ param/)
                            śvayathurvedanā meḍhre rāgaścaivopalakṣyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.169">
                            <label>Ca.6.30.169 </label>
                            sphoṭāśca tīvrā jāyante liṅgapāko bhavatyapi/ </l>
                        <l>māṃsavṛddhirbhaveccāsya vraṇāḥ kṣipraṃ bhavantyapi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.170">
                            <label>Ca.6.30.170 </label>
                            pulākodakasaṅkāśaḥ srāvaḥ śyāvāruṇaprabhaḥ/ </l>
                        <l>&amp;valayīkurute cāpi kaṭhinaśca parigrahaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.171">
                            <label>Ca.6.30.171 </label>
                            jvarastṛṣṇā bhramo mūrcchā cchardiścāsyopajāyate/ </l>
                        <l>raktaṃ kṛṣṇaṃ sraveccāpi nīlamāvilalohitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.172">
                            <label>Ca.6.30.172 </label>
                            agnineva ca dagdhasya tīvro dāhaḥ savedanaḥ/ </l>
                        <l>bastau vṛṣaṇayorvā 'api sīvanyāṃ vaṅkṣaṇeṣu ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.173">
                            <label>Ca.6.30.173 </label>
                            kadācitpicchilo vā 'api pāṇḍuḥ srāvaśca jāyate/ </l>
                        <l>śvayathurjāyate mandaḥ stimito 'alpaparisravaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.174">
                            <label>Ca.6.30.174 </label>
                            cirācca pākaṃ vrajati śūghraṃ vā 'atha pramucyate/ </l>
                        <l>jāyante krimayaścāpi klidyate pūtigandhi ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.175">
                            <label>Ca.6.30.175 </label>
                            ciśīryate maṇiścāsya meḍhraṃ muṣkāvathāpi ca/ </l>
                        <l>dhvajabhaṅgakṛtaṃ klaibyamityetat samudāhṛtam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.176">
                            <label>Ca.6.30.176 </label>
                            &amp;etaṃ pañcavidhaṃ deciddhvajabhaṅgaṃ pracakṣate/ </l>
                        <l>klaibyaṃ jarāsaṃbhavaṃ hi pravakṣyāmyatha tacchṛṇu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.177">
                            <label>Ca.6.30.177 </label>
                            jaghanyamadhyapravaraṃ vayastrividhamucyate/ </l>
                        <l>atipravayasāṃ śukraṃ prāyaśaḥ kṣīyate nṛṇām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.178">
                            <label>Ca.6.30.178 </label>
                            rasādīnāṃ saṃkṣayācca tathaivāvṛṣyasevanāt/ </l>
                        <l>balavīryendiryāṇāṃ ca krameṇaiva parikṣayāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.179">
                            <label>Ca.6.30.179 </label>
                            parikṣayādāyuṣaścāpyanāhārācchramāt klamāt/ </l>
                        <l>jarāsaṃbhavajaṃ klaibyamityetairhetubhirnṛṇām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.180">
                            <label>Ca.6.30.180 </label>
                            jāyate tena so 'atyarhtaṃ kṣīṇadhātuḥ sudurbalaḥ/ </l>
                        <l>vivarṇo durbalo dīnaḥ kṣipraṃ vyādhimathāśnute// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.181">
                            <label>Ca.6.30.181 </label>
                            etajjarāsaṃbhavaṃ hi caturthaṃ kṣayajaṃ śṛṇu/ </l>
                        <l>atīva cintanāccaiva śokātkrodhādbhayāttathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.182">
                            <label>Ca.6.30.182 </label>
                            &amp;īrṣyotkaṇṭhāmadodvegān sadā viśati yo naraḥ/ </l>
                        <l>kṛśo vā sevate rūkṣamannapānaṃ tathauṣadham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.183">
                            <label>Ca.6.30.183 </label>
                            durbalaprakṛtiścaiva nirāhāro bhavedyadi/ </l>
                        <l>&amp;asātmyabhojanāccāpi hṛdaye yo vyavasthitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.184">
                            <label>Ca.6.30.184 </label>
                            rasaḥ pradhānadhāturhi kṣīyetāśu tato mṛṇām/ </l>
                        <l>raktādayaśca kṣīyante dhātavastasya dehinaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.185">
                            <label>Ca.6.30.185 </label>
                            śukrāvasānāstebhyo 'api śukraṃ dhāma paraṃ matam/ </l>
                        <l>cetaso vā 'atiharṣeṇa vyavāyaṃ sevate 'ati yaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.186">
                            <label>Ca.6.30.186 </label>
                            tasyāśu kṣīyate śukraṃ tataḥ prāpnoti saṃkṣayam/ </l>
                        <l>ghoraṃ vyādhimavāpnoti maraṇaṃ vā sa gacchati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.187">
                            <label>Ca.6.30.187 </label>
                            śukraṃ tasmādviśeṣeṇa rakṣyamārogyamicchatā/ </l>
                        <l>evaṃ nidānaliṅgābhyāmuktaṃ klaibyaṃ caturvidham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.188">
                            <label>Ca.6.30.188 </label>
                            kecit klaibye tvasādhye dve dhvajabhaṅgakṣayodbhave/ </l>
                        <l>vadanti śephasaśchedādvṛṣaṇotpāṭanena ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.189">
                            <label>Ca.6.30.189 </label>
                            mātāpitrorbījadoṣādaśubhaiścākṛtātmanaḥ/ </l>
                        <l>garbhasthasya yadā doṣāḥ prāpya retovahāḥ sirāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.190">
                            <label>Ca.6.30.190 </label>
                            śoṣayantyāśu tannāśādretaścāpyupahanyate/ </l>
                        <l>tatra saṃpūrṇasarvāṅgaḥ sa bhavatyapumān pumān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.191">
                            <label>Ca.6.30.191 </label>
                            ete tvasādhyā vyākhyātāḥ sannipātasamucchrayāt/ </l>
                        <l>cikitsitamatastūrdhvaṃ samāsavyāsataḥ śṛṇu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.192">
                            <label>Ca.6.30.192 </label>
                            śukradoṣeṣu nirdiṣṭaṃ bheṣajaṃ yanmayā 'anagha!/ </l>
                        <l>klaibyopaśāntaye kuryāt kṣīṇakṣatahitaṃ ca yat// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.193">
                            <label>Ca.6.30.193 </label>
                            bastayaḥ kṣīrasarpīṃṣi vṛṣyayogāśca ye matāḥ/ </l>
                        <l>rasāyanaprayogāśca sarvānetān prayojayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.194">
                            <label>Ca.6.30.194 </label>
                            samīkṣya dehadoṣāgnibalaṃ bheṣajakālavit/ </l>
                        <l>vyavāyahetuje klaibye tathā &amp;dhātuviparyayāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.195">
                            <label>Ca.6.30.195 </label>
                            daivavyapāśrayaṃ caiva bheṣajaṃ &amp;cābhicāraje/ </l>
                        <l>samāsenaitaduddiṣṭaṃ bheṣajaṃ klaibyaśāntaye// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.196">
                            <label>Ca.6.30.196 </label>
                            vistareṇa pravakṣyāmi klaibyānāṃ bheṣajaṃ punaḥ/ </l>
                        <l>susvinnasnigdhagātrasya snehayuktaṃ virecanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.197">
                            <label>Ca.6.30.197 </label>
                            annāśanaṃ tataḥ kuryādathavā++āsthāpanaṃ punaḥ/ </l>
                        <l>pradadyānmatimān vaidyastatastamanuvāsayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.198">
                            <label>Ca.6.30.198 </label>
                            palāśairaṇḍamustādyaiḥ paścādāsthāpayettataḥ/ </l>
                        <l>vājīkaraṇayogāśca pūrvaṃ ye samudāhṛtāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.199">
                            <label>Ca.6.30.199 </label>
                            bhiṣajā te prayojyāḥ syuḥ klaibye bījopaghātaje/ </l>
                        <l>dhvajabhaṅgakṛtaṃ klaibyaṃ jñātvā tasyācaret kriyām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.200">
                            <label>Ca.6.30.200 </label>
                            pradehān pariṣekāṃśca kuryādvā raktamokṣaṇam/ </l>
                        <l>snehapānaṃ ca kurvīta sasnehaṃ ca virecanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.201">
                            <label>Ca.6.30.201 </label>
                            &amp;anuvāsaṃ tataḥ kuryādathavā++āsthāpanaṃ punaḥ/ </l>
                        <l>vraṇavacca kriyāḥ sarvāstatra kuryādvicakṣaṇaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.202">
                            <label>Ca.6.30.202 </label>
                            jarāsaṃbhavaje klaibye kṣayaje caiva kārayet/ </l>
                        <l>snehasvedopapannasya sasnehaṃ śodhanaṃ hitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.203">
                            <label>Ca.6.30.203 </label>
                            kṣīrasarpirvṛṣyayogā bastayaścaiva yāpanāḥ/ </l>
                        <l>rasāyanaprayogāśca tayorbheṣajamucyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.204">
                            <label>Ca.6.30.204 </label>
                            vistareṇaitaduddiṣṭaṃ klaibyānāṃ bheṣajaṃ mayā/ </l>
                        <l>yaḥ pūrvamuktaḥ pradaraḥ śṛṇu hetvādibhistu tam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.205">
                            <label>Ca.6.30.205 </label>
                            yā 'atyarthaṃ sevate nārī lavaṇāmlagurūṇi ca/ </l>
                        <l>kaṭūnyatha vidāhīni snigdhāni piśitāni ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.206">
                            <label>Ca.6.30.206 </label>
                            grāmyaudakāni medyāni kṛśarāṃ pāyasaṃ &amp;dadhi/ </l>
                        <l>śukramastusurādīni bhajantyāḥ kupito 'anilaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.207">
                            <label>Ca.6.30.207 </label>
                            &amp;raktaṃ pramāṇamutkramya garbhāśayagatāḥ sirāḥ/ </l>
                        <l>rajovahāḥ samāśritya raktamādāya tadrajaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.208">
                            <label>Ca.6.30.208 </label>
                            yasmādvivardhayatyāśu &amp;rasabhāvādvimānatā/ </l>
                        <l>tasmādasṛgdaraṃ prāhuretattantraviśāradāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.209">
                            <label>Ca.6.30.209 </label>
                            rajaḥ pradīryate yasmāt pradarastena sa smṛtaḥ/ </l>
                        <l>sāmānyataḥ samuddiṣṭaṃ kāraṇaṃ liṅgameva ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.210">
                            <label>Ca.6.30.210 </label>
                            caturvidhaṃ vyāsatastu vātādyaiḥ sannipātataḥ/ </l>
                        <l>ataḥparaṃ pravakṣyāmi hetvākṛtibhiṣagjitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.211">
                            <label>Ca.6.30.211 </label>
                            rūkṣādibhirmārutastu raktamādāya pūrvavat/ </l>
                        <l>kupitaḥ pradaraṃ kuryāllakṣaṇaṃ tasya me śṛṇu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.212">
                            <label>Ca.6.30.212 </label>
                            phenilaṃ tanu rūkṣaṃ ca śyāvaṃ cāruṇameva ca/ </l>
                        <l>kiṃśukodakasaṅkāśaṃ sarujaṃ vā 'atha nīrujam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.213">
                            <label>Ca.6.30.213 </label>
                            kaṭivaṅkṣaṇahṛtpārśvapṛṣṭhaśroṇiṣu mārutaḥ/ </l>
                        <l>kurute vedanāṃ tīvrāmetadvātātmakaṃ viduḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.214">
                            <label>Ca.6.30.214 </label>
                            amloṣṇalavaṇakṣāraiḥ pittaṃ prakupitaṃ yadā/ </l>
                        <l>pūrvavat pradaraṃ kuryāt paittikaṃ liṅgataḥ śṛṇu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.215">
                            <label>Ca.6.30.215 </label>
                            sanīlamathavā pītamatyuṣṇamasitaṃ tathā/ </l>
                        <l>nitāntaraktaṃ sravati muhurmuhurathārtimat// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.216">
                            <label>Ca.6.30.216 </label>
                            dāharāgatṛṣāmohajvarabhramasamāyutam/ </l>
                        <l>asṛgdaraṃ paittikaṃ syācchlaibmikaṃ tu pravakṣyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.217">
                            <label>Ca.6.30.217 </label>
                            gurvādibhirhetubhiśca pūrvavat kupitaḥ kaphaḥ/ </l>
                        <l>pradaraṃ kurute tasya lakṣaṇaṃ tattvataḥ śṛṇu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.218">
                            <label>Ca.6.30.218 </label>
                            picchilaṃ pāṇḍuvarṇaṃ caguru snigdhaṃ ca śītalam/ </l>
                        <l>sravatyasṛk śleṣmalaṃ ca ghanaṃ mandarujākaram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.219">
                            <label>Ca.6.30.219 </label>
                            chardyarocakahṛllāsaśvāsakāsasamanvitam/ </l>
                        <l>(&amp;vakṣyate kṣīradoṣāṇāṃ sāmānyamiha kāraṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.220">
                            <label>Ca.6.30.220 </label>
                            yattadeva tridoṣasya kāraṇaṃ pradarasya tu/) triliṅgasaṃyutaṃ
                            vidyānnaikāvasthamasṛgdaram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.221">
                            <label>Ca.6.30.221 </label>
                            nārī tvatiparikliṣṭā yadā prakṣīṇaśoṇitā/ </l>
                        <l>sarvahetusamācārādativṛddhastadā 'anilaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.222">
                            <label>Ca.6.30.222 </label>
                            raktamārgeṇa sṛjati &amp;pratyanīkabalaṃ kapham/ </l>
                        <l>durgandhaṃ picchilaṃ pītaṃ vidagdhaṃ pittatejasā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.223">
                            <label>Ca.6.30.223 </label>
                            vasāṃ medaśca yāvaddhi samupādāya vegavān/ </l>
                        <l>sṛjatyapatyamārgeṇa sarpirmajjavasopamam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.224">
                            <label>Ca.6.30.224 </label>
                            śaśvat sravatyathāsrāvaṃ tṛṣṇādāhajvarānvitām/ </l>
                        <l>kṣīṇaraktāṃ durbalāṃ sa tāmasādhyāṃ vivarjayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.225">
                            <label>Ca.6.30.225 </label>
                            māsānniṣpicchadāhārti pañcarātrānubandhi ca/ </l>
                        <l>naivātibahu nātyalpamārtavaṃ śuddhamādiśet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.226">
                            <label>Ca.6.30.226 </label>
                            guñjāphalasavarṇaṃ ca &amp;padmālaktakasannibham/ </l>
                        <l>indragopakasaṅkāśamārtavaṃ śuddhamādiśet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.227">
                            <label>Ca.6.30.227 </label>
                            yonīnāṃ vātalādyānāṃ yaduktamiha bheṣajam/ </l>
                        <l>caturṇāṃ pradarāṇāṃ ca tat sarvaṃ kārayedbhiṣak// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.228">
                            <label>Ca.6.30.228 </label>
                            raktatisāriṇāṃ yacca tathā śoṇitapittinām/ </l>
                        <l>raktārśasāṃ ca yat proktaṃ bheṣajaṃ tacca kārayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.229">
                            <label>Ca.6.30.229 </label>
                            dhātrīstanastanyasaṃpaduktā vistarataḥ purā/ </l>
                        <l>stanyasaṃjananaṃ caiva stanyasya ca viśodhanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.230">
                            <label>Ca.6.30.230 </label>
                            vātādiduṣṭe liṅgaṃ ca kṣīṇasya ca cikitsitam/ </l>
                        <l>tatsarvamuktaṃ ye tvaṣṭau kṣīradoṣāḥ prakīrtitāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.231">
                            <label>Ca.6.30.231 </label>
                            vātādiṣveva tān vidyācchāstracakṣurbhiṣaktamaḥ/ </l>
                        <l>trividhāstu yataḥ śiṣyāstato vakṣyāmi vistaram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.232">
                            <label>Ca.6.30.232 </label>
                            ajīrṇāsātmyaviṣamaviruddhātyarthabhojanāt/ </l>
                        <l>lavaṇāmlakaṭukṣārapraklinnānāṃ ca sevanāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.233">
                            <label>Ca.6.30.233 </label>
                            manaḥśarīrasaṃtāpādasvapnānniśi cintanāt/ </l>
                        <l>prāptavegapratīghātādaprāptodīraṇena ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.234">
                            <label>Ca.6.30.234 </label>
                            paramānnaṃ guḍakṛtaṃ kṛśarāṃ dadhi &amp;mandakam/ </l>
                        <l>abhiṣyandīni māṃsāni grāmyānūpaudakāni ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.235">
                            <label>Ca.6.30.235 </label>
                            bhuktvā bhuktvā divāsvapnānmadyasyātiniṣevaṇāt/ </l>
                        <l>&amp;anāyāsādabhīghātāt krodhāccātaṅkakarśanaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.236">
                            <label>Ca.6.30.236 </label>
                            doṣāḥ kṣīravahāḥ prāpya sirāḥ stanyaṃ pradūṣya ca/ </l>
                        <l>kuryuraṣṭavidhaṃ bhūyo doṣatastannibodha me// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.237">
                            <label>Ca.6.30.237 </label>
                            vairasyaṃ phenasaṅghāto raukṣyaṃ cetyanilātmake/ </l>
                        <l>pittādvaivarṇyadaurgandhye snehapaicchilyagauravam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.238">
                            <label>Ca.6.30.238 </label>
                            kaphādbhavati rūkṣādyairanilaḥ svaiḥ prakopaṇaiḥ/ </l>
                        <l>kruddhaḥ kṣīrāśayaṃ prāpya rasaṃ &amp;stanyasya dūṣayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.239">
                            <label>Ca.6.30.239 </label>
                            virasaṃ vātasaṃsṛṣṭaṃ kṛśībhavati tat piban/ </l>
                        <l>na &amp;cāsya svadate kṣīraṃ kṛcchreṇa ca vivardhate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.240">
                            <label>Ca.6.30.240 </label>
                            tathaiva vāyuḥ kupitaḥ stanyamantarviloḍayan/ </l>
                        <l>karoti phenasaṅghātaṃ &amp;tattu kṛcchrāt pravartate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.241">
                            <label>Ca.6.30.241 </label>
                            tena kṣāmasvaro bālo baddhaviṇmūtramārutaḥ/ </l>
                        <l>vātikaṃ śīrṣarogaṃ vā pīnasaṃ vā 'adhigacchati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.242">
                            <label>Ca.6.30.242 </label>
                            pūrvavat kupitaḥ stanye snehaṃ śoṣayate 'anilaḥ/ </l>
                        <l>rūkṣaṃ tat pibato raukṣyādbalahrāsaḥ prajāyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.243">
                            <label>Ca.6.30.243 </label>
                            pittamuṣṇādibhiḥ kruddhaṃ stanyāśayamabhiplutam/ </l>
                        <l>karoti stanyavaivarṇyaṃ nīlapītāsitādikam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.244">
                            <label>Ca.6.30.244 </label>
                            vivarṇagātraḥ svinnaḥ syāttṛṣṇālurbhinnaviṭ śiśuḥ/ </l>
                        <l>nityamuṣṇaśarīraśca nābhinandati taṃ stanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.245">
                            <label>Ca.6.30.245 </label>
                            pūrvavat kupite pitte daurgandhyaṃ kṣīramṛcchati/ </l>
                        <l>pāṇḍvāmayastatpibataḥ kāmalā ca bhavecchiśoḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.246">
                            <label>Ca.6.30.246 </label>
                            kruddho gurvādibhiḥ śleṣmā kṣīrāśayagataḥ striyāḥ/ </l>
                        <l>snehānvitatvāttatkṣīramatisnigdhaṃ karoti tu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.247">
                            <label>Ca.6.30.247 </label>
                            chardanaḥ kunthanastena lālālurjāyate śiśuḥ/ </l>
                        <l>nityopadigdhaiḥ &amp;srotobhirnidrāklamasamanvitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.248">
                            <label>Ca.6.30.248 </label>
                            śvāsakāsaparītastu prasekatamakānvitaḥ/ </l>
                        <l>abhibhūya kaphaḥ stanyaṃ picchilaṃ kurute yadā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.249">
                            <label>Ca.6.30.249 </label>
                            lālāluḥ śūnavaktrākṣirjaḍaḥ syāttat pibañchiśuḥ/ </l>
                        <l>kaphaḥ kṣīrāśayagato gurutvāt kṣīragauravam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.250">
                            <label>Ca.6.30.250 </label>
                            &amp;karoti guru tat pītvā bālo hṛdrogamṛcchati/ </l>
                        <l>anyāṃśca vividhānrogānkuryātkṣīrasamāśritān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.251">
                            <label>Ca.6.30.251 </label>
                            kṣīre vātādibhirduṣṭe saṃbhavanti tadātmakāḥ/ </l>
                        <l>tatrādau stanyaśuddhyarthaṃ dhātrīṃ snehopapāditām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.252">
                            <label>Ca.6.30.252 </label>
                            saṃsvedya vidhivadvaidyo vamanenopapādayet/ </l>
                        <l>vacāpriyaṅguyaṣṭyāhvaphalavatsakasarṣapaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.253">
                            <label>Ca.6.30.253 </label>
                            kalkairnimbapaṭolānāṃ kvāthaiḥ salavaṇairvamet/ </l>
                        <l>samyagvāntāṃ yathānyāyaṃ kṛtasaṃsarjanāṃ tataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.254">
                            <label>Ca.6.30.254 </label>
                            doṣakālabalāpekṣī snehayitvā virecayet/ </l>
                        <l>trivṛtāmabhayāṃ vā 'api triphalārasasaṃyutām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.255">
                            <label>Ca.6.30.255 </label>
                            pāyayenmadhusaṃyuktāmabhayāṃ vā 'api kevalām/ </l>
                        <l>(&amp;pāyayenmūtrasaṃyuktāṃ virekārthaṃ ca śāstravit//) </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.256">
                            <label>Ca.6.30.256 </label>
                            samyagviriktāṃ matimān kṛtasaṃsarjanāṃ punaḥ/ </l>
                        <l>tato &amp;doṣāvaśeṣaghnairannapānairupācaret// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.257">
                            <label>Ca.6.30.257 </label>
                            śālayaḥ ṣaṣṭikā vā syuḥ śyāmākā bhojane hitāḥ/ </l>
                        <l>priyaṅgavaḥ koradūṣā yavā veṇuyavāstathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.258">
                            <label>Ca.6.30.258 </label>
                            vaṃśavetrakalāyāśca &amp;śākārthe snehasaṃskṛtāḥ/ </l>
                        <l>mudgān masūrān yūṣārthe kulatthāṃśca prakalpayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.259">
                            <label>Ca.6.30.259 </label>
                            nimbavetrāgrakulakavārtākāmalakaiḥ śṛtān/ </l>
                        <l>savyoṣasaindhavān yūṣāndāpayetstanyaśodhanān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.260">
                            <label>Ca.6.30.260 </label>
                            śaśān kapiñjilāneṇān saṃskṛtāṃśca pradāpayet/ </l>
                        <l>śārṅgeṣṭāsaptaparṇatvagaśvagandhāśṛtaṃ jalam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.261">
                            <label>Ca.6.30.261 </label>
                            pāyayetāthavā stanyaśuddhaye rohiṇīśṛtam/ </l>
                        <l>amṛtāsaptaparṇatvakkvāthaṃ caiva sanāgaram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.262">
                            <label>Ca.6.30.262 </label>
                            kirātatiktakakvāthaṃ ślokapāderitān pibet/ </l>
                        <l>trīnetānstanyaśuddhyarthamiti sāmānyabheṣajam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.263">
                            <label>Ca.6.30.263 </label>
                            kīrtitaṃ stanyadoṣāṇāṃ pṛthaganyaṃ nibodhata/ </l>
                        <l>pāyayedvirasakṣīrāṃ drākṣāmadhukasārivāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.264">
                            <label>Ca.6.30.264 </label>
                            ślakṣṇapiṣṭāṃ payasyāṃ ca samāloḍya sukhāmbunā/ </l>
                        <l>pañcakolakulatthaiśca piṣṭairālepayet stanau// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.265">
                            <label>Ca.6.30.265 </label>
                            śuṣkau prakṣālya nirduhyāttathā stanyaṃ viśudhyati/ </l>
                        <l>phenasaṅghātavatkṣīraṃ yasyāstāṃ pāyayet striyam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.266">
                            <label>Ca.6.30.266 </label>
                            &amp;pāṭhānāgaraśārṅgeṣṭāmūrvāḥ piṣṭvā sukhāmbunā/ </l>
                        <l>añjanaṃ &amp;nāgaraṃ dāru bilvamūlaṃ priyaṅgavaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.267">
                            <label>Ca.6.30.267 </label>
                            stanayoḥ pūrvavat kāryaṃ lepanaṃ kṣīraśodhanam/ </l>
                        <l>kirātatiktakaṃ śuṇṭhīṃ sāmṛtāṃ kvāthayedbhiṣak// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.268">
                            <label>Ca.6.30.268 </label>
                            taṃ kvāthaṃ pāyayeddhātrīṃ stanyadoṣanibarhaṇam/ </l>
                        <l>stanau cālepayet piṣṭairyavagodhūmasarṣapaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.269">
                            <label>Ca.6.30.269 </label>
                            ṣaḍvirekāśritīyoktairauṣadhaiḥ stanyaśodhanaiḥ/ </l>
                        <l>&amp;rūkṣakṣīrā pibet kṣīraṃ tairvā siddhaṃ ghṛtaṃ pibet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.270">
                            <label>Ca.6.30.270 </label>
                            pūrvavajjīvakādyaṃ ca pañcamūlaṃ pralepanam/ </l>
                        <l>stanayoḥ saṃvidhātavyaṃ sukhoṣṇaṃ stanyaśodhanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.271">
                            <label>Ca.6.30.271 </label>
                            yaṣṭīmadhukamṛdvīkāpayasyāsindhuvārikāḥ/ </l>
                        <l>śītāmbunā pibetkalkaṃ kṣīravaivarṇyanāśanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.272">
                            <label>Ca.6.30.272 </label>
                            drākṣāmadhukakalkena stanau cāsyāḥ pralepayet/ </l>
                        <l>prakṣālya vāriṇā caiva &amp;nirduhyāttau punaḥ punaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.273">
                            <label>Ca.6.30.273 </label>
                            viṣāṇikājaśṛṅgyau ca triphalāṃ rajanīṃ vacām/ </l>
                        <l>pibecchītāmbunā piṣṭvā kṣīradaurgandhyanāśinīm// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.274">
                            <label>Ca.6.30.274 </label>
                            lihyādvā 'apyabhayācūrṇaṃ savyoṣaṃ mākṣikaplutam/ </l>
                        <l>kṣīradaurgandhyanāśārthaṃ dhātrī pathyāśinī tathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.275">
                            <label>Ca.6.30.275 </label>
                            sārivośīramañjiṣṭhāśleṣmātakakucandanaiḥ/ </l>
                        <l>&amp;patrāmbucandanośīraiḥ stanau cāsyāḥ pralepayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.276">
                            <label>Ca.6.30.276 </label>
                            &amp;snigdhakṣīrā dārumustapāṭhāḥ piṣṭvā sukhāmbunā/ </l>
                        <l>pītvā sasaindhavāḥ kṣipraṃ kṣīraśuddhimavāpnuyāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.277">
                            <label>Ca.6.30.277 </label>
                            pāyayet picchilakṣīrāṃ śārṅgeṣṭāmabhayāṃ vacām/ </l>
                        <l>mustanāgarapāṭhāśca pītāḥ stanyaviśodhanāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.278">
                            <label>Ca.6.30.278 </label>
                            takrāriṣṭaṃ pibeccāpi yaduktaṃ gudajāpaham/ </l>
                        <l>vidārībilvamadhukaiḥ stanau cāsyāḥ pralepayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.279">
                            <label>Ca.6.30.279 </label>
                            trāyamāṇāmṛtānimbapaṭolatriphalāśṛtam/ </l>
                        <l>gurukṣīrā pibedāśu stanyadoṣaviśuddhaye// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.280">
                            <label>Ca.6.30.280 </label>
                            pibedvā pippalīmūlacavyacitrakanāgaram/ </l>
                        <l>balānāgaraśārṅgeṣṭāmūrvābhirlepayet stanau// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.281">
                            <label>Ca.6.30.281 </label>
                            pṛśniparṇī payasyābhyāṃ stanau cāsyāḥ pralepayet/ </l>
                        <l>aṣṭāvete kṣīradoṣā hetulakṣaṇabheṣajaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.282">
                            <label>Ca.6.30.282 </label>
                            nirdiṣṭāḥ kṣīradoṣotthāstathoktāḥ kecidāmayāḥ/ </l>
                        <l>doṣadūṣyamalāścaiva mahatāṃ vyādhayaśca ye// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.283">
                            <label>Ca.6.30.283 </label>
                            ta eva &amp;sarve bālānāṃ mātrā tvalpatarā matā/ </l>
                        <l>nivṛttirvamanādīnāṃ mṛdutvaṃ paratantratām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.284">
                            <label>Ca.6.30.284 </label>
                            vākceṣṭayorasāmarthyaṃ vīkṣya bāleṣu śāstravit/ </l>
                        <l>bheṣajaṃ svalpamātraṃ tu yathāvyādhi prayojayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.285">
                            <label>Ca.6.30.285 </label>
                            madhurāṇi kaṣāyāṇi kṣīravanti mṛdūni ca/ </l>
                        <l>prayojayedbhiṣagbāle matimānapramādataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.286">
                            <label>Ca.6.30.286 </label>
                            atyarhtasnigdharūkṣoṣṇamamlaṃ kaṭuvipāki ca/ </l>
                        <l>guru cauṣadhapānānnametadbāleṣu garhitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.287">
                            <label>Ca.6.30.287 </label>
                            samāsāt sarvarogāṇāmetadbāleṣu bheṣajam/ </l>
                        <l>nirdiṣṭaṃ śāstravidvaidyaḥ &amp;pravivicya prayojayet// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.6.30.288">
                        <label>Ca.6.30.288 </label>
                        bhavanti cātra--- </p>
                    <lg>
                        <l>iti sarvavikārāṇāmuktametaccikitsitam/ </l>
                        <l>sthānametaddhi tantrasya rahasyaṃ &amp;paramuttamam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.289">
                            <label>Ca.6.30.289 </label>
                            asmin saptadaśādhyāyāḥ kalpāḥ siddhaya eva ca/ </l>
                        <l>nāsādyante 'agniveśasya tantre carakasaṃskṛte// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.290">
                            <label>Ca.6.30.290 </label>
                            tānetān kāpilabaliḥ śeṣān dṛḍhabalo 'akarot/ </l>
                        <l>tantrasyāsya mahārthasya pūraṇārthaṃ yathātatham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.291">
                            <label>Ca.6.30.291 </label>
                            rogā ye 'apyatra noddiṣṭā bahutvānnāmarūpataḥ/ </l>
                        <l>teṣāmapyetadeva syāddoṣādīn vīkṣya bheṣajam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.292">
                            <label>Ca.6.30.292 </label>
                            doṣadūṣyanidānānāṃ viparītaṃ hitaṃ dhruvam/ </l>
                        <l>uktānuktān gadān sarvān samyagyuktaṃ niyacchati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.293">
                            <label>Ca.6.30.293 </label>
                            deśakālapramāṇānāṃ sātmyāsātmyasya caiva hi/ </l>
                        <l>samyagyogo 'anyathā hyeṣāṃ pathyamapyanyathā bhavet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.294">
                            <label>Ca.6.30.294 </label>
                            āsyādāmāśayasthān hi rogān nastaḥśirogatān/ </l>
                        <l>gudāt pakvāśayasthāṃśca &amp;hantyāśu dattamauṣadham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.295">
                            <label>Ca.6.30.295 </label>
                            śarīrāvayavottheṣu visarpapiḍakādiṣu/ </l>
                        <l>&amp;yathādeśaṃ pradehādi śamanaṃ syādviśeṣataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.296">
                            <label>Ca.6.30.296 </label>
                            &amp;dināturauṣadhavyādhijīrṇaliṅgartvavekṣaṇam/ </l>
                        <l>kālaṃ vidyāddināvekṣaḥ pūrvāhṇe vanamaṃ yathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.297">
                            <label>Ca.6.30.297 </label>
                            rogyavekṣo yathā prātarviranno balavān pibet/ </l>
                        <l>bheṣajaṃ laghupathyānnairyuktamadyāttu durbalaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.298">
                            <label>Ca.6.30.298 </label>
                            bhaiṣajyakālo bhuktādau madhye paścānmuhurmuhuḥ/ </l>
                        <l>sāmudgaṃ bhaktasaṃyuktaṃ grāsagrāsāntare daśa// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.299">
                            <label>Ca.6.30.299 </label>
                            apāne viguṇe pūrvaṃ, samāne madhyambhojanam/ </l>
                        <l>&amp;vyāne tu prātaraśitamudāne bhojanottaram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.300">
                            <label>Ca.6.30.300 </label>
                            vāyau prāṇe praduṣṭe tu grāsagrāsāntariṣyate/ </l>
                        <l>śvāsakāsapipāsāsu tvavacāryaṃ muhurmuhuḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.301">
                            <label>Ca.6.30.301 </label>
                            sāmudgaṃ hikkine deyaṃ laghunā 'annena saṃyutam/ </l>
                        <l>saṃbhojyaṃ tvauṣadhaṃ bhojyairvicitrairarucau hitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.302">
                            <label>Ca.6.30.302 </label>
                            jvare peyāḥ kaṣāyāśca kṣīraṃ sarpirvirecanam/ </l>
                        <l>ṣaḍahe ṣāḍahe deyaṃ kālaṃ vīkṣyāmayasya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.303">
                            <label>Ca.6.30.303 </label>
                            kṣudvegamokṣau laghutā viśuddhirjīrṇalakṣaṇam/ </l>
                        <l>tadā bheṣajamādeyaṃ syāddhi doṣavadanyathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.304">
                            <label>Ca.6.30.304 </label>
                            cayādayaśca doṣāṇāṃ varjyaṃ sevyaṃ ca yatra yat/ </l>
                        <l>rtāvavekṣyaṃ yat karma pūrvaṃ sarvamudāhṛtam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.305">
                            <label>Ca.6.30.305 </label>
                            upakramāṇāṃ karaṇaṃ pratiṣedhe ca kāraṇam/ </l>
                        <l>vyākhyātamabalānāṃ savikalpānāmavekṣaṇe// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.306">
                            <label>Ca.6.30.306 </label>
                            muhurmuhuśca rogāṇāmavasthāmāturasya ca/ </l>
                        <l>avekṣamāṇastu bhiṣak cikitsāyāṃ na muhyati//) </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.307">
                            <label>Ca.6.30.307 </label>
                            ityevaṃ ṣaḍvidhaṃ kālamanavekṣya bhiṣagjitam/ </l>
                        <l>prayuktamahitāya syāt sasyasyākālavarṣavat// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.308">
                            <label>Ca.6.30.308 </label>
                            vyādhīnāmṛtvahorātravayasāṃ bhojanasya ca/ </l>
                        <l>viśeṣo bhidyate yastu kālāvekṣaḥ sa ucyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.309">
                            <label>Ca.6.30.309 </label>
                            vasante śleṣmajā rogāḥ śaratkāle tu pittajāḥ/ </l>
                        <l>varṣāsu vātikāścaiva prāyaḥ prādurbhavanti hi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.310">
                            <label>Ca.6.30.310 </label>
                            niśānte divasānte ca varṣānte vātajā gadāḥ/ </l>
                        <l>prātaḥ kṣapādau kaphajāstayormadhye tu pittajāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.311">
                            <label>Ca.6.30.311 </label>
                            vayontamadhyaprathame vātapittakaphāmayāḥ/ </l>
                        <l>balavanto bhavantyeva svabhāvādvayaso nṛṇām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.312">
                            <label>Ca.6.30.312 </label>
                            jīrṇānte vātajā rogā jīryamāṇe tu pittajāḥ/ </l>
                        <l>śleṣmajā bhuktamātre tu labhante prāyaśo balam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.313">
                            <label>Ca.6.30.313 </label>
                            nālpaṃ hantyauṣadhaṃ vyādhiṃ yathā++āpo 'alpā mahānalam/ </l>
                        <l>doṣavaccātimātraṃ syātsasyasyātyudakaṃ yathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.314">
                            <label>Ca.6.30.314 </label>
                            saṃpradhārya balaṃ tasmādāmayasyauṣadhasya ca/ </l>
                        <l>naivātibahu nātyalpaṃ bhaiṣajyamavacārayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.315">
                            <label>Ca.6.30.315 </label>
                            aucityādyasya yat sātmyaṃ deśasya puruṣasya ca/ </l>
                        <l>apathyamapi naikāntāttattyajaṃllabhate sukham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.316">
                            <label>Ca.6.30.316 </label>
                            vāhlīkāḥ pahlavāścīnāḥ śūlīkā yavanāḥ śakāḥ/ </l>
                        <l>māṃsagodhūmamādhvīkaśastravaiśvānarocitāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.317">
                            <label>Ca.6.30.317 </label>
                            &amp;matsyasātmyāstathā prācyāḥ kṣīrasātmyāśca saindhavāḥ/ </l>
                        <l>&amp;aśmakāvantikānāṃ tu tailāmlaṃ sātmyamucyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.318">
                            <label>Ca.6.30.318 </label>
                            &amp;kandamūlaphalaṃ sātmyaṃ vidyānmalayavāsinām/ </l>
                        <l>sātmyaṃ dakṣiṇataḥ peyā &amp;manthaścottarapaścime// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.319">
                            <label>Ca.6.30.319 </label>
                            madhyadeśe bhavet sātmyaṃ yavagodhūmagorasāḥ/ </l>
                        <l>teṣāṃ tatsātmyayuktāni bhaiṣajānyavacārayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.320">
                            <label>Ca.6.30.320 </label>
                            sātmyaṃ hyāśu balaṃ dhatte nātidoṣaṃ ca bahvapi/ </l>
                        <l>yogaireva cikitsan hi deśādyajño 'aparādhyati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.321">
                            <label>Ca.6.30.321 </label>
                            vayobalaśarīrādibhedā hi bahavo &amp;matāḥ/ </l>
                        <l>tathā 'antaḥsandhimārgāṇāṃ doṣāṇāṃ gūḍhacāriṇām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.322">
                            <label>Ca.6.30.322 </label>
                            bhavet kadācit kāryā 'api viruddhābhimatā kriyā/ </l>
                        <l>pittamantargataṃ &amp;gūḍhaṃ svedasekopanāhanaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.323">
                            <label>Ca.6.30.323 </label>
                            nīyate bahiruṣṇairhi tathoṣṇaṃ śamayanti te/ </l>
                        <l>bāhyaiśca śītaiḥ sekādyairūṣmā 'antaryāti pīḍitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.324">
                            <label>Ca.6.30.324 </label>
                            so 'antargūḍhaṃ kaphaṃ hanti śītaṃ śītaistathā jayet/ </l>
                        <l>ślakṣṇapiṣṭo ghano lepaścandanasyāpi dāhakṛt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.325">
                            <label>Ca.6.30.325 </label>
                            tvaggatasyoṣmaṇo rodhācchītakṛccānyathā 'aguroḥ/ </l>
                        <l>chardighnī makṣikāviṣṭhā makṣikaiva tu vāmayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.326">
                            <label>Ca.6.30.326 </label>
                            dravyeṣu svinnajagdheṣu caiva teṣveva vikriyā/ </l>
                        <l>tasmāddoṣauṣadhādīni parīkṣya daśa tattvataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.327">
                            <label>Ca.6.30.327 </label>
                            kuryāccikitsitaṃ prājño na yogaireva kevalam/ </l>
                        <l>nivṛtto 'api punarvyādhiḥ svalpenāyāti hetunā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.328">
                            <label>Ca.6.30.328 </label>
                            kṣīṇe mārgīkṛte dehe śeṣaḥ sūkṣma ivānalaḥ/ </l>
                        <l>tasmāttamanubadhnīyāt prayogeṇānapāyinā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.329">
                            <label>Ca.6.30.329 </label>
                            siddhyarthaṃ prākprayuktasya siddhasyāpyauṣadhasya tu/ </l>
                        <l>kāṭhinyādūnabhāvādvā doṣo 'antaḥ kupito mahān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.330">
                            <label>Ca.6.30.330 </label>
                            pathyairmṛdvalpatāṃ nīto mṛdudoṣakaro bhavet/ </l>
                        <l>pathyamapyaśnatastasmādyo vyādhirupajāyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.331">
                            <label>Ca.6.30.331 </label>
                            jñātvaivaṃ vṛddhimabhyāsamathavā tasya kārayet/ </l>
                        <l>sātatyātsvādvabhāvādvā pathyaṃ dveṣyatvamāgatam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.332">
                            <label>Ca.6.30.332 </label>
                            kalpanāvidhibhistaistaiḥ priyatvaṃ gamayet punaḥ/ </l>
                        <l>manaso 'arthānukūlyāddhi tuṣṭirūrjā rucirbalam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.333">
                            <label>Ca.6.30.333 </label>
                            sukhopabhogatā ca syādvyādheścāto balakṣayaḥ/ </l>
                        <l>laulyāddoṣakṣayādvyādhervaidharmyāccāpi yā ruciḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.334">
                            <label>Ca.6.30.334 </label>
                            tāsu pathyopacāraḥ syādyogenādyaṃ vikalpayet/ </l>
                    </lg>
                    <p>tatra ślokāḥ--- </p>
                    <lg>
                        <l>viṃśatirvyāpado yonernidānaṃ liṅgameva ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.335">
                            <label>Ca.6.30.335 </label>
                            cikitsā cāpi nirdiṣṭā śiṣyāṇāṃ hitakāmyayā/ </l>
                        <l>śukradoṣāstathā cāṣṭau nidānākṛtibheṣajaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.336">
                            <label>Ca.6.30.336 </label>
                            klaibyānyuktāni catvāri catvāraḥ pradarāstathā/ </l>
                        <l>teṣāṃ nidānaṃ liṅgaṃ ca bhaiṣajyaṃ caiva kīrtitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.337">
                            <label>Ca.6.30.337 </label>
                            kṣīradoṣāstathā cāṣṭau hetuliṅgabhiṣagjitaiḥ/ </l>
                        <l>retaso rajasaścaiva kīrtitaṃ śuddhilakṣaṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.338">
                            <label>Ca.6.30.338 </label>
                            uktānuktacikitsā ca samyagyogastathaiva ca/ </l>
                        <l>&amp;deśādiguṇaśaṃsā ca kālaḥ ṣaḍvidha eva ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.339">
                            <label>Ca.6.30.339 </label>
                            deśe deśe ca yat sātmyaṃ yathā vaidyo 'aparādhyati/ </l>
                        <l>cikitsā cāpi nirdiṣṭā doṣāṇāṃ gūḍhacāriṇām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.6.30.340">
                            <label>Ca.6.30.340 </label>
                            yo hi samyaṅna jānāti śāstraṃ śāstrārthameva ca/ </l>
                        <l>na kuryāt sa kriyāṃ citramacakṣuriva citrakṛt// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte 'aprāpte
                        dṛḍhabalasaṃpūrite cikitsāsthāne yonivyāpaccikitsitaṃ nāma triṃśo
                        'adhyāyaḥ//30//</trailer>
                </div>
                <trailer>agniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte</trailer>
                <trailer>cikitsitamidaṃ sthānaṃ ṣaṣṭhaṃ parisamāpitam//</trailer>
            </div>
            <div n="7" type="level1">
                <head>kalpasthānam/</head>
                <div n="1" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>prathamo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.7.1.1">
                        <label>Ca.7.1.1 </label>
                        athāto madanakalpaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.7.1.2">
                        <label>Ca.7.1.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.7.1.3">
                        <label>Ca.7.1.3 </label>
                        atha khalu &amp;vamanavirecanārhtaṃ vamanavirecanadravyāṇāṃ
                        sukhopabhogatamaiḥ sahānyairdravyairvividhaiḥ kalpanārthaṃ -
                        bhedārthaṃ vibhāgārthaṃ &amp;cetyarthaḥ, tadyogānāṃ ca kriyāvidheḥ
                        sukhopāyasya samyagupakalpanārthaṃ kalpasthānamupadekṣyāmo
                        'agniveśa!// </p>
                    <p xml:id="Ca.7.1.4">
                        <label>Ca.7.1.4 </label>
                        tatra doṣaharaṇamūrdhvabhāgaṃ vamanasaṃjñakam, adhobhāgaṃ
                        virecanasaṃjñakam; ubhayaṃ vā śarīramalavirecanādvirecanasaṃjñāṃ
                        labhate// </p>
                    <p xml:id="Ca.7.1.5">
                        <label>Ca.7.1.5 </label>
                        tatroṣṇa-tīkṣṇa-sūkṣma-vyavāyi-vikāśīnyauṣadhāni svavīryeṇa
                        hṛdayamupetya dhamanīranusṛtya sthūlāṇusrotobhyaḥ kevalaṃ
                        śarīragataṃ doṣasaṃghātamāgneyatvād viṣyandayanti, taikṣṇyād
                        vicchindanti, sa vicchinnaḥ &amp;pariplavan snehabhāvite kāye
                        snehāktabhājanasthamiva
                        kṣaudramasajjannaṇupravaṇabhāvādāmāśayamāgamyodānapraṇunno
                        'agnivāyvātmakatvādūrdhvabhāgaprabhāvādauṣadhasyordhvamutkṣipyate,
                        salilapṛthivyātmakatvādadhobhāgaprabhāvāccauṣadhasyādhaḥ
                        pravartate, ubhayataścobhayaguṇatvāt/ </p>
                    <p>iti lakṣaṇoddeśaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.7.1.6">
                        <label>Ca.7.1.6 </label>
                        tatra phala-jīmūtakekṣvāku-dhāmārgava-kuṭaja-kṛtavedhanānāṃ,
                        śyāmā-trivṛccaturaṅgula-tilvaka-mahāvṛkṣa-saptalā-śāṅkhinī-dantī-dravantīnāṃ
                        ca,
                        nānāvidhadeśakālasaṃbhavāsvāda-rasa-vīrya-vipāka-&amp;prabhāvagrahaṇād
                        deha-doṣa-prakṛti-vayo-balāgni-bhakti-sātmya-rogāvasthādīnāṃ
                        &amp;nānāprabhāvavattvācca,
                        vicitragandha-varṇa-rasa-&amp;sparśānāmupayogasukhārthamasaṃkhyeyasaṃyogānāmapi
                        ca satāṃ dravyāṇāṃ vikalpamārgopadarśanārthaṃ
                        ṣaḍvirecanayogaśatāni vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.7.1.7">
                        <label>Ca.7.1.7 </label>
                        tāni tu dravyāṇi deśa-kāla-guṇa-bhājana-saṃpadvīryabalādhānāt
                        kriyāsamarthatamāni bhavanti// </p>
                    <p xml:id="Ca.7.1.8">
                        <label>Ca.7.1.8 </label>
                        trividhaḥ khalu deśaḥ-jāṅgalaḥ, ānūpaḥ, sādhāraṇaśceti/ </p>
                    <p>tatra jāṅgalaḥ paryākāśabhūyiṣṭhaḥ, tarubhirapica
                        kadara-khadirāsanāśvakarṇa-dhava-tiniśa-śallakīsāla-somavalka-badarī-tindukāśvattha-vaṭāmalakīva-nagahanaḥ,
                        anekaśamī-kakubha-śiṃśapāprāyaḥ,
                        sthiraśuṣkapavanabalavidhūyamānapravṛtyattaruṇaviṭapaḥ,
                        pratatamṛgatṛṣṇikopagūḍhatanukharaparuṣasikatāśarkarābahulaḥ,
                        lāvatittiricakorānucaritabhūmibhāgaḥ, vātapittabahulaḥ,
                        sthirakaṭhinamanuṣyaprāyo jñeyaḥ; athānūpo
                        hintālatamālanārikelakadalīvanagahanaḥ,
                        saritsamudraparyantaprāyaḥ, śiśirapavanabahulaḥ,
                        vañjulavānīropaṇobhitatīrābhiḥ saridbhirupagatabhūmibhāgaḥ,
                        kṣitidharanikuñjopaśobhitaḥ, mandapavanānuvījitakṣitiruhagahanaḥ,
                        anekavanarājīpuṣpitavanagahanabhūmibhāgaḥ,
                        snigdhatarupratānopagūḍhaḥ,
                        haṃsa-cakravāka-balākā-nandīmukha-puṇḍarīka-kādamba-&amp;madgu-bhṛṅgarāja-śatapatra-mattakokilānunāditataruviṭapaḥ,
                        sukumārapuruṣaḥ, pavanakaphaprāyo jñeyaḥ; anayoreva
                        dvayordeśayorvīrudvanaspativānaspatyaśakunimṛgagaṇayutaḥ
                        sthirasukumārabalavarṇasaṃhananopapannasādhāraṇaguṇayuktapuruṣaḥ
                        sādhāraṇo jñeyaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.7.1.9">
                        <label>Ca.7.1.9 </label>
                        tatra deśe sādhāraṇe jāṅgale vā yathākālaṃ
                        śiśirātapapavanasalilasevite same śucau pradakṣiṇodake
                        śmaśāna-caitya-devayajanāgāra-sabhā-śvabhrārāma-valmīkoṣaravirahite
                        kuśarohiṣāstīrṇe snigdhakṛṣṇamadhuramṛttike
                        suvarṇavarṇamadhuramṛttike vā mṛdāvaphālakṛṣṭe 'anupahate
                        'anyairbalavattarairdrumairauṣadhāni jātāni praśasyante// </p>
                    <p xml:id="Ca.7.1.10">
                        <label>Ca.7.1.10 </label>
                        tatra yāni
                        &amp;kālajātānyupāgatasaṃpūrṇapramāṇa-rasavīrya-gandhāni
                        kālātapāgnisalilapavanajantubhiranupahatagandha-varṇa-rasa-sparśa-prabhāvāṇi
                        pratyagrāṇyudīcyāṃ diśi sthitāni; teṣāṃ śākhāpalāśamaciraprarūḍhaṃ
                        varṣāvasantayorgrāhyaṃ, grīṣme mūlāni śiśire vā
                        śīrṇaprarūḍhaparṇānāṃ, śaradi tvakkandakṣīrāṇi, hemante sārāṇi,
                        yathartu puṣpaphalamiti; maṅgalācāraḥ kalyāṇavṛttaḥ śuciḥ
                        śuklavāsāḥ saṃpūjya devatā aśvinau gobrāhmaṇāṃśca kṛtopavāsaḥ
                        prāṅmukha udaṅmukho vā gṛhṇīyāt// </p>
                    <p xml:id="Ca.7.1.11">
                        <label>Ca.7.1.11 </label>
                        gṛhītvā &amp;cānurūpaguṇavadbhājanasthānyāgāreṣu prāgudagdvāreṣu
                        nivātapravātaikadeśeṣu nityapuṣpopahārabalikarmavatsu,
                        agni-salilopasveda-dhūma-rajo-mūṣaka-catuṣpadāmanabhigamanīyāni
                        svavacchannāni śikyeṣvāsajya sthāpayet// </p>
                    <p xml:id="Ca.7.1.12">
                        <label>Ca.7.1.12 </label>
                        tāni ca yathādoṣaṃ prayuñjīta
                        surā-sauvīraka-tuṣodaka-maireya-medaka-&amp;dhānyāmla-phalāmla-dadhyamlādibhirvāte,
                        &amp;mṛdvīkāmalaka-madhu-madhuka-parūṣaka-phāṇita-kṣīrādibhiḥ
                        pitte, śleṣmaṇi tu madhu-mūtra-kaṣāyādibhirbhāvitānyāloḍitāni ca;
                        ityuddeśaḥ/ </p>
                    <p>taṃ vistareṇa dravya-deha-doṣa-&amp;sātmyādīni pravibhajya
                        vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.7.1.13">
                        <label>Ca.7.1.13 </label>
                        vamanadravyāṇāṃ madanaphalāni śreṣṭhatamānyācakṣate, anapāyitvāt/ </p>
                    <p>tāni &amp;vasantagrīṣmayorantare puṣyāśvayugbhyāṃ mṛgaśirasā vā
                        gṛhṇīyānmaitre muhūrte/ </p>
                    <p>yāni pakvānyakāṇānyaharitāni
                        pāṇḍūnyakrimīṇyapūtīnyajantujagdhānyahrasvāni; tāni &amp;pramṛjya,
                        kuśapuṭe baddhvā, gomayenālipya,
                        yavatu(bu)ṣamāṣaśālikulattha-&amp;mudgapalānāmanyatame
                        nidadhyādaṣṭarātram/ </p>
                    <p>ata ūrdhvaṃ mṛdūbhūtāni madhviṣṭagandhānyuddhṛtya śoṣayet/ </p>
                    <p>suśuṣkāṇāṃ &amp;phalapippalīruddharet/ </p>
                    <p>tāsāṃ ghṛtadadhimadhupalalavimṛditānāṃ punaḥ śuṣkāṇāṃ navaṃ kalaśaṃ
                        supramṛṣṭavālukamarajaskamākaṇṭhaṃ pūrayitvā svavacchannaṃ
                        svanuguptaṃ &amp;śikyeṣvāsajya samyak sthāpayet// </p>
                    <p xml:id="Ca.7.1.14">
                        <label>Ca.7.1.14 </label>
                        atha cchardanīyamāturaṃ dvyahaṃ tryahaṃ vā snehasvedopapannaṃ
                        śvaśchardayitavyamiti
                        grāmyānūpaudakamāṃsarasakṣīra-dadhi-māṣa-tila-śākādibhiḥ
                        samutkleśitaśleṣmāṇaṃ vyuṣitaṃ jīrṇāhāraṃ pūrvāhṇe
                        kṛtabalihomamaṅgalaprāyaścittaṃ nirannamanatisnigdhaṃ yavāgvā
                        ghṛtamātrāṃ pītavantaṃ, tāsāṃ phalapippalīnāmantarnakhamuṣṭiṃ
                        yāvadvā sādhu manyeta jarjarīkṛtya yaṣṭimadhukaṣāyeṇa
                        kovidāra-karbudāra-nīpa-vidula-bimbī-śaṇapuṣpī-sadāpuṣpī-pratyakpuṣpī-kaṣāyāṇāmanyatamena
                        vā rātrimuṣitaṃ vimṛdya pūtaṃ madhusaindhavayuktaṃ sukhoṣṇaṃ kṛtvā
                        pūrṇaṃ śarāvaṃ mantreṇānenābhimantrayet--- `auṃ
                        brahmadakṣāśvirudrendrabhūcandrārkānilānalāḥ/ </p>
                    <p>ṛṣayaḥ sauṣadhigrāmā bhūtasaṅghāśca pāntu te// </p>
                    <p>rasāyanamivarṣīṇāṃ devānāmamṛtaṃ yathā/ </p>
                    <p>sudhevottamanāgānāṃ bhaiṣajyamidamastu te//'
                        ityevamabhimantryodaṅmukhaṃ prāṅmukhaṃ vā++āturaṃ
                        pāyayecchleṣmajvaragulmapratiśyāyārtaṃ viśeṣeṇa punaḥ
                        punarāpittāgamanāt, tena sādhu vamati; hīnavegaṃ tu
                        pippalyāmalaka-sarṣapa-vacākalkalavaṇoṣṇodakaiḥ punaḥ punaḥ
                        pravartayedāpittadarśanāt/ </p>
                    <p>ityeṣa sarvaśchardanayogavidhiḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.7.1.15">
                        <label>Ca.7.1.15 </label>
                        sarveṣu tu madhusaindhavaṃ kaphavilayanacchedārthaṃ vamaneṣu
                        vidadhyāt/ </p>
                    <p>na coṣṇavirodho madhunaśchardanayogayuktasya,
                        avipakvapratyāgamanāddoṣanirharaṇācca// </p>
                    <p xml:id="Ca.7.1.16">
                        <label>Ca.7.1.16 </label>
                        phalapippalīnāṃ dvau dvau bhāgau kocidārādikaṣāyeṇa
                        triḥsaptakṛtvaḥ srāvayet, tena rasena tṛtīyaṃ bhāgaṃ piṣṭvā mātrāṃ
                        harītakībhirbibhītakairāmalairvā tulyāṃ vartayet, tāsāmekāṃ dve vā
                        pūrvoktānāṃ kaṣāyāṇāmanyatamasyāñjalimātreṇa vimṛdya
                        balavacchleṣmaprasekagranthijvarodarāruciṣu pāyayediti samānaṃ
                        pūrveṇa// </p>
                    <p xml:id="Ca.7.1.17">
                        <label>Ca.7.1.17 </label>
                        phalapippalīkṣīraṃ, tena vā kṣīrayavāgūmadhobhāge raktapitte
                        hṛddāhe ca; tajjasya vā dadhna uttarakaṃ
                        kaphaccharditamaka-&amp;prasekeṣu; tasya vā payasaḥ śītasya
                        santānikāñjaliṃ pitte prakupite uraḥkaṇṭhahṛdaye ca
                        tanukaphopadigdhe, iti samānaṃ pūrveṇa// </p>
                    <p xml:id="Ca.7.1.18">
                        <label>Ca.7.1.18 </label>
                        phalapippalīśṛtakṣīrānnavanītamutpannaṃ phalādikalkakaṣāyasiddhaṃ
                        kaphābhibhūtāgniṃ &amp;viśuṣyaddehaṃ ca mātrayā pāyayediti samānaṃ
                        pūrveṇa// </p>
                    <p xml:id="Ca.7.1.19">
                        <label>Ca.7.1.19 </label>
                        phalapippalīnāṃ phalādikaṣāyeṇa triḥsaptakṛtvaḥ suparibhāvitena
                        puṣparajaḥprakāśena cūrṇena sarasi &amp;saṃjātaṃ bṛhatsaroruhaṃ
                        sāyāhne 'avacūrṇayet, tadrātrivyuṣitaṃ prabhāte
                        punaravacūrṇitamuddhṛtya haridrākṛsarakṣīrayavāgūnāmanyatamaṃ
                        saindhavaguḍaphāṇitayuktamākaṇṭhaṃ pītavantamāghrāpayet
                        sukumāramutkliṣṭapittakaphamauṣadhadveṣiṇamiti samānaṃ pūrveṇa// </p>
                    <p xml:id="Ca.7.1.20">
                        <label>Ca.7.1.20 </label>
                        phalapippalīnāṃ &amp;bhallātakavidhiparisrutaṃ svarasaṃ paktvā
                        phāṇitībhūtamātantulībhāvāllehayet; ātapaśuṣkaṃ vā cūrṇīkṛtaṃ
                        jīmūtakādikaṣāyeṇa pitte kaphasthānagate pāyayediti samānaṃ
                        pūrveṇa// </p>
                    <p xml:id="Ca.7.1.21">
                        <label>Ca.7.1.21 </label>
                        phalapippalīcūrṇāni pūrvavat &amp;phalādīnāṃ
                        ṣaṇṇāmanyatamakaṣāyasrutāni vartikriyāḥ
                        &amp;phalādikaṣāyopasarjanāḥ peyā iti samānaṃ pūrveṇa// </p>
                    <p xml:id="Ca.7.1.22">
                        <label>Ca.7.1.22 </label>
                        &amp;phalapippalīnāmāragvadha-vṛkṣaka-svādukaṇṭaka-pāṭhā-pāṭalā-śārṅgeṣṭā-mūrvā-saptaparṇa-naktamāla-picumarda-paṭola-suṣavī-guḍūcī-somavalka-dvīpikānāṃ
                        pippalī-pippalīmūla-hastipippalī-citraka-śṛṅgaverāṇāṃ
                        cānyatamakaṣāyeṇa siddho leha iti samānaṃ pūrveṇa// </p>
                    <p xml:id="Ca.7.1.23">
                        <label>Ca.7.1.23 </label>
                        phalapippalīṣvelā-hareṇukā-śatapuṣpā-kustumburu-tagara-kuṣṭha-tvak-coraka-marubakāguru-guggulvelavāluka-śrīveṣṭaka-paripelava-māṃsī-śaileyaka-sthauṇeyaka-sarala-pārāvatapadyaśokarohiṇīnāṃ
                        viṃśateranyatamasya kaṣāyeṇa sādhitotkārikā utkārikākalpena,
                        modakā vā modakakalpena, yathādoṣarogabhakti prayojyā iti samānaṃ
                        pūrveṇa// </p>
                    <p xml:id="Ca.7.1.24">
                        <label>Ca.7.1.24 </label>
                        phalapippalīsvarasakaṣāyaparibhāvitāni tilaśālitaṇḍulapiṣṭāni
                        tatkṣāyopasarjanāni śaṣkulīkalpena vā śāṣkulyaḥ, pūpakalpena vā
                        pūpāḥ, iti samānaṃ pūrveṇa// </p>
                    <p xml:id="Ca.7.1.25">
                        <label>Ca.7.1.25 </label>
                        etenaiva ca kalpena
                        sumukha-surasa-kuṭheraka-kāṇḍīra-kālamālaka-parṇāsaka-kṣavaka-phaṇijjhaka-gṛñjana-kāsamarda-bhṛṅgarājānāṃ
                        poṭekṣuvālikā-kālaṅkataka-daṇḍairakāṇāṃ cānyatamasya kaṣāyeṇa
                        kārayet// </p>
                    <p xml:id="Ca.7.1.26">
                        <label>Ca.7.1.26 </label>
                        tathā
                        badaraṣāḍava-rāga-leha-modakotkārikā-tarpaṇa-pānaka-māṃsarasa-yūṣa-&amp;madyānāṃ
                        madanaphalānyanyatamenopasṛjya yathādoṣarogabhakti dadyāt; taiḥ
                        sādhuvamatīti// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.1.27">
                            <label>Ca.7.1.27 </label>
                            madanaḥ karahāṭaśca rāṭhaḥ piṇḍītakaḥ phalam/ </l>
                        <l>śvasanaśceti paryāyairucyate tasya kalpanā// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.7.1.28">
                        <label>Ca.7.1.28 </label>
                        tatra ślokāḥ---</p>
                    <lg>
                        <l>nava yogāḥ kaṣāyeṣu, &amp;mātrāsvaṣṭau, payoghṛte/ </l>
                        <l>pañca, phāṇitacūrṇe dvau ghreye, vartikriyāsu ṣaṭ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.1.29">
                            <label>Ca.7.1.29 </label>
                            viṃśatirviṃśatirlehamodakotkārikāsu ca/ </l>
                        <l>śaṣkulīlūlayoścoktā yogāḥ ṣoḍaśa ṣoḍaśa// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.1.30">
                            <label>Ca.7.1.30 </label>
                            daśānye ṣāḍavādyeṣu trayastriṃśadidaṃ śatam/ </l>
                        <l>yogānāṃ vidhivaddiṣṭaṃ phalakalpe maharṣiṇā// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte 'aprāpte
                        dṛḍhabalasaṃpūrite kalpasthāne madanakalpo nāma prathamo
                        'adhyāyaḥ//1//</trailer>
                </div>
                <div n="2" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>dvitīyo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.7.2.1">
                        <label>Ca.7.2.1 </label>
                        athāto jīmūtakakalpaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.7.2.2">
                        <label>Ca.7.2.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.2.3">
                            <label>Ca.7.2.3 </label>
                            kalpaṃ jīmūtakasyemaṃ phalapuṣpāśrayaṃ śṛṇu/ </l>
                        <l>garāgarī ca veṇī ca tathā syāddevatāḍakaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.2.4">
                            <label>Ca.7.2.4 </label>
                            jīmūtakaṃ tridoṣaghnaṃ yathāsvauṣadhakalpitam/ </l>
                        <l>prayoktavyaṃ jvaraśvāsahikkādyeṣvāmayeṣu ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.2.5">
                            <label>Ca.7.2.5 </label>
                            yathoktaguṇayuktānāṃ deśajānāṃ yathāvidhi/ </l>
                        <l><note>`payādikalpitaṃ ca' iti pā-</note>payaḥ puṣpe 'asya,
                            nirvṛtte phale peyā payaskṛtā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.2.6">
                            <label>Ca.7.2.6 </label>
                            lomaśe kṣīrasaṃtānaṃ, dadhyuttaramalomaśe/ </l>
                        <l>śṛte payasi dadhyamlaṃ &amp;jātaṃ haritapāṇḍuke// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.2.7">
                            <label>Ca.7.2.7 </label>
                            jīrṇānāṃ ca suśuṣkāṇāṃ nyastānāṃ bhājane śucau/ </l>
                        <l>cūrṇasya payasā śuktiṃ vātapittārditaḥ pibet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.2.8">
                            <label>Ca.7.2.8 </label>
                            āsutya ca surāmaṇḍe mṛditvā prasrutaṃ pibet/ </l>
                        <l>kaphaje 'arocake kāse pāṇḍuroge sayakṣmaṇi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.2.9">
                            <label>Ca.7.2.9 </label>
                            dve cāpothyāthavā trīṇi <note>`guḍūcyāmalakasya vā' iti
                                pā-</note>guḍūcyā madhukasya vā/ </l>
                        <l> kovidārādikānāṃ vā nimbasya kuṭajasya vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.2.10">
                            <label>Ca.7.2.10 </label>
                            kaṣāyeṣvāsutaṃ pūtvā tenaiva vidhinā pibet/ </l>
                        <l>athavā++āragvadhādīnāṃ saptānāṃ pūrvavat pibet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.2.11">
                            <label>Ca.7.2.11 </label>
                            <note>`ekaikaśaḥ' iti pā-</note>ekaikasya kaṣāyeṇa
                            pittaśleṣmajvarārditaḥ/ </l>
                        <l> mātrāḥ <note>`vartayaḥ' iti pā-</note>syuḥ phalavaccāṣṭāu
                            kolamātrāstu tā matāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.2.12">
                            <label>Ca.7.2.12 </label>
                            jīvakarṣabhakekṣūṇāṃ śatāvaryā rasena vā/ </l>
                        <l>pittaśleṣmajvare dadyādvātapittajvare 'athavā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.2.13">
                            <label>Ca.7.2.13 </label>
                            tathā jīmūtakakṣīrāt samutpannaṃ pacedghṛtam/ </l>
                        <l>phalādīnāṃ kaṣāyeṇa śreṣṭhaṃ tadvamanaṃ matam// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.7.2.14">
                        <label>Ca.7.2.14 </label>
                        tatra ślokau--- </p>
                    <lg>
                        <l>ṣaṭ kṣīre &amp;madirāmaṇḍe eko dvādaśa cāpare/ </l>
                        <l>sapta cāragvadhādīnāṃ kaṣāye 'aṣṭau ca vartiṣu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.2.15">
                            <label>Ca.7.2.15 </label>
                            jīvakādiṣu catvāro ghṛtaṃ caikaṃ prakīrtitam/ </l>
                        <l>kalpe jīmūtakānāṃ &amp;ca yogāstriṃśannavādhikāḥ// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte 'aprāpte
                        dṛḍhabalasaṃpūrite kalpasthāne jīmūtakakalpo nāma dvitīyo
                        'adhyāyaḥ//2//</trailer>
                </div>
                <div n="3" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>tṛtīyo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.7.3.1">
                        <label>Ca.7.3.1 </label>
                        athāta ikṣvākukalpaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.7.3.2">
                        <label>Ca.7.3.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.7.3.3">
                        <label>Ca.7.3.3 </label>
                        siddhaṃ vakṣyāmyathekṣvākukalpaṃ yeṣāṃ praśasyate/ </p>
                    <p>&amp;lambā 'atha kaṭukālābūstumbī piṇḍaphalā tathā// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.3.4">
                            <label>Ca.7.3.4 </label>
                            ikṣvākuḥ phalinī caiva procyate tasya kalpanā/ </l>
                        <l>kāsaśvāsaviṣacchardijvarārte kaphakarṣite// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.3.5">
                            <label>Ca.7.3.5 </label>
                            pratāmyati nare caiva vamanārthaṃ tadiṣyate/ </l>
                        <l>apuṣpasya pravālānāṃ muṣṭiṃ prādeśasaṃmitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.3.6">
                            <label>Ca.7.3.6 </label>
                            kṣīraprasthe śṛtaṃ dadyāt pittodrikte kaphajvare/ </l>
                        <l>puṣpādiṣu ca catvāraḥ kṣīre jīmūtake yathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.3.7">
                            <label>Ca.7.3.7 </label>
                            yogā haritapāṇḍūnāṃ surāmaṇḍena pañcamaḥ/ </l>
                        <l>phalasvarasabhāgaṃ ca triguṇakṣīrasādhitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.3.8">
                            <label>Ca.7.3.8 </label>
                            uraḥsthite kaphe dadyāt svarabhede ca pīnase/ </l>
                        <l>jīrṇe madhyoddhṛte &amp;kṣīraṃ prakṣipettadyadā dadhi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.3.9">
                            <label>Ca.7.3.9 </label>
                            jātaṃ syāt sakaphe kāse śvāse vamyāṃ ca tat pibet/ </l>
                        <l>ajākṣīreṇa bījāni &amp;bhāvayet pāyayeta ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.3.10">
                            <label>Ca.7.3.10 </label>
                            viṣagulmodaragranthigaṇḍeṣu ślīpadeṣu ca/ </l>
                        <l>mastunā vā phalānmadhyaṃ pāṇḍukuṣṭhaviṣārditaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.3.11">
                            <label>Ca.7.3.11 </label>
                            tena takraṃ vipakvaṃ vā sakṣaudralavaṇaṃ pibet/ </l>
                        <l>tumbyā phalarasaiḥ śuṣkaiḥ sapuṣpairavacūrṇitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.3.12">
                            <label>Ca.7.3.12 </label>
                            chardayenmālyamāghrāya gandhasaṃpatsukhocitaḥ/ </l>
                        <l>bhakṣayet phalamadhyaṃ vā guḍena palalena ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.3.13">
                            <label>Ca.7.3.13 </label>
                            ikṣvākuphalatailaṃ vā siddhaṃ vā pūrvavadghṛtam/ </l>
                        <l>pañcāśaddaśavṛddhāni phalādīnāṃ yathottaram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.3.14">
                            <label>Ca.7.3.14 </label>
                            pibedvimṛdya bījāni kaṣāyeṣvāśataṃ pṛthak/ </l>
                        <l>yaṣṭyāhvakovidārādyairmuṣṭimantarnakhaṃ pibet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.3.15">
                            <label>Ca.7.3.15 </label>
                            kaṣāyaiḥ &amp;kovidārādyairmātrāśca phalavat smṛtāḥ/ </l>
                        <l>bilvamūlakaṣāyeṇa tumbībījāñjaliṃ pacet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.3.16">
                            <label>Ca.7.3.16 </label>
                            pūtasyāsya trayo &amp;bhāgāścaturthaḥ phāṇitasya tu/ </l>
                        <l>saghṛto bījabhāgaśca &amp;piṣṭānardhāṃśikāṃstathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.3.17">
                            <label>Ca.7.3.17 </label>
                            mahājālinijīmūtakṛtavedhanavatsakān/ </l>
                        <l>taṃ lehaṃ sādhayeddarvyā ghaṭṭayanmṛdunā 'agninā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.3.18">
                            <label>Ca.7.3.18 </label>
                            yāvat syāttantumattoye patitaṃ tu na śīryate/ </l>
                        <l>taṃ lihanmātrayā &amp;lehaṃ pramathyāṃ ca pibedanu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.3.19">
                            <label>Ca.7.3.19 </label>
                            kalpa eṣo 'agnimanthādau catuṣke pṛthagucyate/ </l>
                        <l>śaktubhirvā pibenmanthaṃ tumbīsvarasabhāvitaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.3.20">
                            <label>Ca.7.3.20 </label>
                            kaphaje 'atha jvare kāse kaṇṭharogeṣvarocake/ </l>
                        <l>gulme &amp;mehe praseke ca kalkaṃ māṃsarasaiḥ pibet/ </l>
                        <l>naraḥ sādhu vamatyevaṃ na ca daurbalyamaśnute// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.7.3.21">
                        <label>Ca.7.3.21 </label>
                        tatra ślokāḥ---</p>
                    <lg>
                        <l>payasyaṣṭau surāmaṇḍa-mastu-takreṣu ca trayaḥ/ </l>
                        <l>ghreyaṃ sapalalaṃ tailaṃ vardhamānāḥ phaleṣu ṣaṭ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.3.22">
                            <label>Ca.7.3.22 </label>
                            ghṛtamekaṃ kaṣāyeṣu navānye madhukādiṣu/ </l>
                        <l>aṣṭau vartikriyā lehāḥ pañca &amp;mantho rasastathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.3.23">
                            <label>Ca.7.3.23 </label>
                            yogā &amp;ikṣvākukalpe te catvāriṃśacca pañca ca/ </l>
                        <l>uktā maharṣiṇā samyak prajānāṃ hitakāmyayā// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte 'aprāpte
                        dṛḍhabalasaṃpūrite kalpasthāne ikṣvākukalpo nāma tṛtīyo
                        'adhyāyaḥ//3//</trailer>
                </div>
                <div n="4" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>caturtho 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.7.4.1">
                        <label>Ca.7.4.1 </label>
                        athāto dhāmārgavakalpaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.7.4.2">
                        <label>Ca.7.4.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.4.3">
                            <label>Ca.7.4.3 </label>
                            karkoṭakī &amp;koṭhaphalā mahājālinireva ca/ </l>
                        <l>dhāmārgavasya paryāyā rājakośātakī tathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.4.4">
                            <label>Ca.7.4.4 </label>
                            gare gulmodare kāse vāte śleṣmāśayasthite/ </l>
                        <l>kaphe ca kaṇṭhavaktrasthe kaphasaṃcayajeṣu ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.4.5">
                            <label>Ca.7.4.5 </label>
                            &amp;rogeṣveṣu prayojyaṃ syāt sthirāśca guravaśca ye/ </l>
                        <l>phalaṃ puṣpaṃ pravālaṃ ca vidhinā tasya saṃharet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.4.6">
                            <label>Ca.7.4.6 </label>
                            pravālasvarasaṃ śuṣkaṃ kṛtvā &amp;ca gulikāḥ pṛthak/ </l>
                        <l>kovidārādibhiḥ peyāḥ kaṣāyairmadhukasya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.4.7">
                            <label>Ca.7.4.7 </label>
                            puṣpādiṣu &amp;payoyogāścatvāraḥ pañcamī surā/ </l>
                        <l>pūrvavat jīrṇaśuṣkāṇāmataḥ kalpaḥ pravakṣyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.4.8">
                            <label>Ca.7.4.8 </label>
                            madhukasya kaṣāyeṇa bījalaṇṭhoddhṛtaṃ phalam/ </l>
                        <l>saguḍaṃ vyuṣitaṃ rātriṃ kovidārādibhistathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.4.9">
                            <label>Ca.7.4.9 </label>
                            dadyādgulmodarārtebhyo ye cāpyanye kaphāmayāḥ/ </l>
                        <l>dadyādannena saṃyuktaṃ chardihṛdrogaśāntaye// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.4.10">
                            <label>Ca.7.4.10 </label>
                            cūrṇairvā 'apyutpalādīni bhāvitāni prabhūtaśaḥ/ </l>
                        <l>rasakṣīrayavāgvāditṛpto ghrātvā vamet sukham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.4.11">
                            <label>Ca.7.4.11 </label>
                            cūrṇīkṛtasya vartiṃ vā kṛtvā badarasaṃmitām/ </l>
                        <l>vinīyāñjalimātre tu pibedgo+&amp;aśvaśakṛdrase// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.4.12">
                            <label>Ca.7.4.12 </label>
                            pṛṣatarṣyakuraṅgāhvagajoṣṭrāśvatarāvike/ </l>
                        <l>śvadaṃṣṭrakharakhaḍgānāṃ caivaṃ peyā &amp;śakṛdrase// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.4.13">
                            <label>Ca.7.4.13 </label>
                            jīvakarṣabhakau vīrāmātmaguptāṃ śatāvarīm/ </l>
                        <l>kākolīṃ śrāvaṇīṃ medāṃ mahāmedāṃ madhūlikām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.4.14">
                            <label>Ca.7.4.14 </label>
                            ekaikaśo 'abhisaṃcūrṇya saha dhāmārgaveṇa te/ </l>
                        <l>śarkarāmadhusaṃyuktā lehā hṛddāhakāsinām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.4.15">
                            <label>Ca.7.4.15 </label>
                            sukhodakānupānāḥ syuḥ pittoṣmasahite kaphe/ </l>
                        <l>dhānyatumburuyūṣeṇa kalkaḥ sarvaviṣāpahaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.4.16">
                            <label>Ca.7.4.16 </label>
                            jātyāḥ saumanasāyinyā rajanyāścorakasya ca/ </l>
                        <l>vṛścīrasya mahākṣudrasahāhaimavatasya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.4.17">
                            <label>Ca.7.4.17 </label>
                            bimbyāḥ punarnavāyā vā kāsamardasya vā &amp;pṛthak/ </l>
                        <l>ekaṃ dhāmārgavaṃ dve vā kṣāye parimṛdya tu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.4.18">
                            <label>Ca.7.4.18 </label>
                            pūtaṃ manovikāreṣu pibedvamanamuttamam/ </l>
                        <l>tacchṛtakṣīrajaṃ sarpiḥ sādhitaṃ vā phalādibhiḥ// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.7.4.19">
                        <label>Ca.7.4.19 </label>
                        tatra ślokau---</p>
                    <lg>
                        <l>pallave nava catvāraḥ kṣīra ekaḥ surāsave/ </l>
                        <l>kaṣāye viṃśatiḥ kalke daśa dvau ca śakṛdrase// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.4.20">
                            <label>Ca.7.4.20 </label>
                            anna ekastathā ghreye daśa lehāstathā ghṛtam/ </l>
                        <l>kalpe dhāmārgavasyoktāḥ ṣaṣṭiryogā maharṣiṇā// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte 'aprāpte
                        dṛḍhabalasaṃpūrite kalpasthāne dhāmārgavakalpo nāma caturtho
                        'adhyāyaḥ//4//</trailer>
                </div>
                <div n="5" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>pañcamo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.7.5.1">
                        <label>Ca.7.5.1 </label>
                        athāto vatsakakalpaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.7.5.2">
                        <label>Ca.7.5.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.5.3">
                            <label>Ca.7.5.3 </label>
                            atha vatsakanāmāni bhedaṃ strīpuṃsayostathā/ </l>
                        <l>kalpaṃ cāsya &amp;pravakṣyāmi vistareṇa yathātatham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.5.4">
                            <label>Ca.7.5.4 </label>
                            vatsakaḥ kuṭajaḥ śakro vṛkṣako girimallikā/ </l>
                        <l>bījānīndrayavāstasya tathocyante kaliṅgakāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.5.5">
                            <label>Ca.7.5.5 </label>
                            bṛhatphalaḥ &amp;śvetapuṣpaḥ snigdhapatraḥ pumān bhavet/ </l>
                        <l>śyāmā cāruṇapuṣpā strī &amp;phalavṛntaistathā 'aṇubhiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.5.6">
                            <label>Ca.7.5.6 </label>
                            raktapittakaphaghnastu sukumāreṣvanatyayaḥ/ </l>
                        <l>hṛdrogajvaravātāsṛgvīsarpādiṣu śasyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.5.7">
                            <label>Ca.7.5.7 </label>
                            kāle phalāni saṃgṛhya tayoḥ śuṣkāṇi &amp;nikṣipet/ </l>
                        <l>teṣāmantarnakhaṃ muṣṭiṃ jarjarīkṛtya &amp;bhāvayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.5.8">
                            <label>Ca.7.5.8 </label>
                            madhukasya kaṣāyeṇa kovidārādibhistathā/ </l>
                        <l>niśi sthitaṃ vimṛdyaitallavaṇakṣaudrasaṃyutam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.5.9">
                            <label>Ca.7.5.9 </label>
                            pibettadvamanaṃ śreṣṭhaṃ pittaśleṣmanibarhaṇam/ </l>
                        <l>aṣṭāhaṃ payasā++ārkeṇa teṣāṃ cūrṇāni bhāvayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.5.10">
                            <label>Ca.7.5.10 </label>
                            &amp;jīvakasya kaṣāyeṇa tataḥ pāṇitalaṃ pibet/ </l>
                        <l>phalajīmūtakekṣvākujīvantīnāṃ pṛthak tathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.5.11">
                            <label>Ca.7.5.11 </label>
                            sarṣapāṇāṃ madhūkānāṃ lavaṇasyāthavā 'ambunā/ </l>
                        <l>kṛśareṇāthavā yuktaṃ vidadhyādvamanaṃ bhiṣak// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.7.5.12">
                        <label>Ca.7.5.12 </label>
                        tatra ślokaḥ---</p>
                    <lg>
                        <l>kaṣāyairnava cūrṇaiśca pañcoktāḥ salilaistrayaḥ/ </l>
                        <l>ekaśca kṛśarāyāṃ syādyogāste 'aṣṭādaśa &amp;smṛtāḥ// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte 'aprāpte
                        dṛḍhabalasaṃpūrite kalpasthāne vatsakakalpo nāma pañcamo
                        'adhyāyaḥ//5//</trailer>
                </div>
                <div n="6" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>ṣaṣṭho 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.7.6.1">
                        <label>Ca.7.6.1 </label>
                        athātaḥ kṛtavedhanakalpaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.7.6.2">
                        <label>Ca.7.6.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.6.3">
                            <label>Ca.7.6.3 </label>
                            kṛtavedhananāmāni kalpaṃ cāsya nibodhata/ </l>
                        <l>kṣveḍaḥ kośātakī &amp;coktaṃ mṛdaṅgaphalameva ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.6.4">
                            <label>Ca.7.6.4 </label>
                            atyarthakaṭukīkṣṇoṣṇaṃ gāḍheṣviṣṭaṃ gadeṣu ca// </l>
                        <l>kuṣṭhapāṇḍvāmayaplīhaśophagulmagarādiṣu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.6.5">
                            <label>Ca.7.6.5 </label>
                            kṣīrādi &amp;kusumādīnāṃ surā caiteṣu pūrvavat/ </l>
                        <l>suśuṣkāṇāṃ tu &amp;jīrṇānāmekaṃ dve vā yathābalam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.6.6">
                            <label>Ca.7.6.6 </label>
                            kaṣāyairmadhukādīnāṃ navabhiḥ phalavat pibet/ </l>
                        <l>kvāthayitvā &amp;phalaṃ tasya pūtvā lehaṃ nidhāpayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.6.7">
                            <label>Ca.7.6.7 </label>
                            kṛtavedhanakalkāṃśaṃ &amp;phalādyardhāṃśasaṃyutam/ </l>
                        <l>pṛthak cāragvadhādīnāṃ trayodaśabhirāsutam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.6.8">
                            <label>Ca.7.6.8 </label>
                            &amp;śālmalīmūlacūrṇānāṃ picchābhirdaśanbhistathā/ </l>
                        <l>&amp;vartikriyāḥ ṣaṭ phalavat, phalādīnāṃ ghṛtaṃ tathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.6.9">
                            <label>Ca.7.6.9 </label>
                            kośātakāni pañcāśat kovidārarase pacet/ </l>
                        <l>taṃ kaṣāyaṃ phalādīnāṃ kalkairlehaṃ punaḥ pacet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.6.10">
                            <label>Ca.7.6.10 </label>
                            kṣveḍasya tatra bhāgaḥ syāccheṣāṇyardhāṃśikāni tu/ </l>
                        <l>kaṣāyaiḥ &amp;kovidārādyairevaṃ tat kalpayet pṛthak// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.6.11">
                            <label>Ca.7.6.11 </label>
                            kaṣāyeṣu phalādīnāmānūpaṃ piśitaṃ pṛthak/ </l>
                        <l>kośātakyā samaṃ paktvā rasaṃ salavaṇaṃ pibet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.6.12">
                            <label>Ca.7.6.12 </label>
                            phalādipippalītulyaṃ tadvat kṣveḍarasaṃ pibet/ </l>
                        <l>kṣveḍaṃ &amp;kāsī pibet siddhaṃ miśramikṣurasena ca// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.7.6.13">
                        <label>Ca.7.6.13 </label>
                        tatra ślokau---</p>
                    <lg>
                        <l> kṣīre dvau dvau surā caikā kvāthā dvāviṃśatistathā/ </l>
                        <l>daśa picchā ghṛtaṃ caikaṃ ṣaṭ ca vartikriyāḥ śubhāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.6.14">
                            <label>Ca.7.6.14 </label>
                            lehe 'aṣṭau sapta māṃse ca yoga ikṣurase 'aparaḥ/ </l>
                        <l>kṛtavedhanakalpe 'asmin ṣaṣṭiryogāḥ prakīrtitāḥ// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte 'aprāpte
                        dṛḍhabalasaṃpūrite kalpasthāne kṛtavedhanakalpo nāma ṣaṣṭho
                        'adhyāyaḥ//6//</trailer>
                </div>
                <div n="7" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>saptamo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.7.7.1">
                        <label>Ca.7.7.1 </label>
                        athātaḥ śyāmātrivṛtkalpaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.7.7.2">
                        <label>Ca.7.7.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.3">
                            <label>Ca.7.7.3 </label>
                            virecane trivṛnmūlaṃ &amp;śreṣṭhamāhurmanīṣiṇaḥ// </l>
                        <l>tasyāḥ saṃjñā guṇāḥ karma bhedaḥ kalpaśca vakṣyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.4">
                            <label>Ca.7.7.4 </label>
                            tribhaṇḍī trivṛtā &amp;caiva śyāmā kūṭaraṇā tathā/ </l>
                        <l>sarvānubhūtiḥ &amp;suvahā śabdaiḥ paryāyavācakaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.5">
                            <label>Ca.7.7.5 </label>
                            kaṣāyā madhurā rūkṣā vipāke kaṭukā ca sā/ </l>
                        <l>kaphapittapraśamanī raukṣyāccānilakopanī// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.6">
                            <label>Ca.7.7.6 </label>
                            sedānīmauṣadhairyuktā vātapittakaphāpahaiḥ/ </l>
                        <l>&amp;kalpavaiśeṣyamāsādya sarvarogaharā bhavet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.7">
                            <label>Ca.7.7.7 </label>
                            mūlaṃ tu dvividhaṃ tasyāḥ śyāmaṃ cāruṇameva ca/ </l>
                        <l>&amp;tayormukhyataraṃ viddhi mūlaṃ yadaruṇaprabham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.8">
                            <label>Ca.7.7.8 </label>
                            sukumāre śiśau vṛddhe mṛdukoṣṭhe ca &amp;tacchubham/ </l>
                        <l>mohayedāśukāritvācchyāmā kṣiṇvīta &amp;mūrcchayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.9">
                            <label>Ca.7.7.9 </label>
                            taikṣṇyāt karṣati hṛtkaṇṭhamāśu doṣaṃ haratyapi/ </l>
                        <l>śasyate bahudoṣāṇāṃ krūrakoṣṭhāśca ye narāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.10">
                            <label>Ca.7.7.10 </label>
                            guṇavatyāṃ tayorbhūmau jātaṃ mūlaṃ samuddharet/ </l>
                        <l>upoṣya prayataḥ śukle śuklavāsāḥ samāhitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.11">
                            <label>Ca.7.7.11 </label>
                            gambhīrānugataṃ ślakṣṇamatiryagvisṛtaṃ ca yat/ </l>
                        <l>&amp;tadvipāṭyoddharedgarbhaṃ tvacaṃ śuṣkāṃ nidhāpayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.12">
                            <label>Ca.7.7.12 </label>
                            snigdhasvinno virecyastu &amp;peyāmātroṣitaḥ sukham/ </l>
                        <l>akṣamātraṃ tayoḥ piṇḍaṃ vinīyāmlena nā pibet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.13">
                            <label>Ca.7.7.13 </label>
                            go 'avyajāmahiṣīmūtrasauvīrakatuṣodakaiḥ/ </l>
                        <l>prasannayā triphalayā śṛtayā ca pṛthak pibet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.14">
                            <label>Ca.7.7.14 </label>
                            ekaikaṃ saindhavādīnāṃ dvādaśānāṃ sanāgaram/ </l>
                        <l>&amp;trivṛddviguṇasaṃyuktaṃ cūrṇamuṣṇāmbunā pibet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.15">
                            <label>Ca.7.7.15 </label>
                            pippalī pippalīmūlaṃ maricaṃ gajapippalī/ </l>
                        <l>saralaḥ kilimaṃ hiṅgu bhārgī tejovatī tathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.16">
                            <label>Ca.7.7.16 </label>
                            mustaṃ haimavatī pathyā citrako rajanī vacā/ </l>
                        <l>svarṇakṣīryajamodā ca śṛṅgaveraṃ ca taiḥ pṛthak// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.17">
                            <label>Ca.7.7.17 </label>
                            ekaikārdhāṃśasaṃyuktaṃ pibedgomūtrasaṃyutam/ </l>
                        <l>madhukārdhāṃśasaṃyuktaṃ śarkarāmbuyutaṃ pibet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.18">
                            <label>Ca.7.7.18 </label>
                            jīvakarṣabhakau medāṃ śrāvaṇīṃ karkaṭāhvayām/ </l>
                        <l>mudgamāṣākhyaparṇyau ca mahatīṃ śrāvaṇīṃ tathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.19">
                            <label>Ca.7.7.19 </label>
                            kākolīṃ &amp;kṣīrakākolīmindrāṃ chinnaruhāṃ tathā/ </l>
                        <l>kṣīraśuklāṃ payasyāṃ ca yaṣṭyāhvaṃ vidhinā pibet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.20">
                            <label>Ca.7.7.20 </label>
                            vātapittahitānyetānyanyāni tu kaphānile/ </l>
                        <l>kṣīramāṃsekṣukāśmaryadrākṣāpīlurasaiḥ pṛthak// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.21">
                            <label>Ca.7.7.21 </label>
                            sarpiṣā vā tayoścūrṇamabhayārdhāṃśikaṃ pibet/ </l>
                        <l>lihyādvā madhusarpirbhyāṃ saṃyuktaṃ sasitopalam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.22">
                            <label>Ca.7.7.22 </label>
                            ajagandhā tugākṣīrī vidārī śarkarā trivṛt/ </l>
                        <l>cūrṇitaṃ kṣaudrasarpirbhyāṃ līḍhvā sādhu viricyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.23">
                            <label>Ca.7.7.23 </label>
                            sannipātajvarastambhadāhatṛṣṇārdito naraḥ/ </l>
                        <l>śyāmātrivṛtkaṣāyeṇa kalkena ca saśarkaram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.24">
                            <label>Ca.7.7.24 </label>
                            sādhayedvidhivallehaṃ lihyāt pāṇitalaṃ tataḥ/ </l>
                        <l>sakṣaudrāṃ śarkarāṃ paktvā kuryānmṛdbhājane nave// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.25">
                            <label>Ca.7.7.25 </label>
                            &amp;kṣipecchīte trivṛccūrṇaṃ tvakpatramaricaiḥ saha/ </l>
                        <l>&amp;mātrayā lehayedetadīśvarāṇāṃ virecanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.26">
                            <label>Ca.7.7.26 </label>
                            &amp;kuḍavāṃśān rasānikṣudrākṣāpīluparūṣakāt/ </l>
                        <l>sitopalāpalaṃ kṣaudrāt kuḍavārdhaṃ ca sādhayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.27">
                            <label>Ca.7.7.27 </label>
                            taṃ lehaṃ yojayecchītaṃ trivṛccūrṇena śāstravit/ </l>
                        <l>&amp;etadutsannapittānāmīśvarāṇāṃ virecanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.28">
                            <label>Ca.7.7.28 </label>
                            śarkarāmodakān vartīrgulikāmāṃsapūpakān/ </l>
                        <l>anena vidhinā kuryāt paittikānāṃ virecanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.29">
                            <label>Ca.7.7.29 </label>
                            pippalīṃ nāgaraṃ kṣāraṃ śyāmāṃ trivṛtayā saha/ </l>
                        <l>lehayenmadhunā sārdhaṃ &amp;śleṣmalānāṃ virecanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.30">
                            <label>Ca.7.7.30 </label>
                            mātuluṅgābhayādhātrīśrīparṇīkoladāḍimāt/ </l>
                        <l>subhṛṣṭān svarasāṃstaile sādhayettatra cāvapet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.31">
                            <label>Ca.7.7.31 </label>
                            sahakārāt kapitthācca madhyamamlaṃ ca yat phalam/ </l>
                        <l>pūrvavadbahalībhūte trivṛccūrṇaṃ samāvapet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.32">
                            <label>Ca.7.7.32 </label>
                            tvakpatrakeśarailānāṃ cūrṇaṃ madhu ca mātrayā/ </l>
                        <l>leho 'ayaṃ kaphapūrṇānāmīśvarāṇāṃ virecanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.33">
                            <label>Ca.7.7.33 </label>
                            pānakāni rasān yūṣānmodakān rāgaṣāḍavān/ </l>
                        <l>anena vidhinā kuryādvirekārthaṃ kaphādhike// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.34">
                            <label>Ca.7.7.34 </label>
                            bhṛṅgailābhyāṃ samā nīlī taistrivṛttaiśca śarkarā/ </l>
                        <l>cūrṇaṃ phalarasakṣaudraśaktubhistarpaṇaṃ pibet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.35">
                            <label>Ca.7.7.35 </label>
                            vātapittakaphottheṣu rogeṣvalpānaleṣu ca/ </l>
                        <l>nareṣu sukumāreṣu nirapāyaṃ virecanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.36">
                            <label>Ca.7.7.36 </label>
                            śarkarātriphalāśyāmātrivṛtpippalīmākṣikaiḥ/ </l>
                        <l>modakaḥ sannipātordhvaraktapittajvarāpahaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.37">
                            <label>Ca.7.7.37 </label>
                            trivṛcchāṇā matāstisrastisraśca triphalātvacaḥ/ </l>
                        <l>viḍaṅgapippalīkṣāraśāṇāstisraśca cūrṇitāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.38">
                            <label>Ca.7.7.38 </label>
                            lihyāt sarpirmadhubhyāṃ ca modakaṃ vā guḍena tu/ </l>
                        <l>&amp;bhakṣayenniṣparīhārametacchodhanamuttamam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.39">
                            <label>Ca.7.7.39 </label>
                            gulmaṃ plīhodaraṃ &amp;śvāsaṃ halīmakamarocakam/ </l>
                        <l>kaphavātakṛtāṃścānyān vyādhīnetadvyapohati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.40">
                            <label>Ca.7.7.40 </label>
                            viḍaṅgapippalīmūlatriphalādhānyacitrakān/ </l>
                        <l>maricendrayavājājīpippalīhastipippalīḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.41">
                            <label>Ca.7.7.41 </label>
                            lavaṇānyajamodāṃ ca cūrṇitaṃ kārṣikaṃ pṛthak/ </l>
                        <l>tilatailatrivṛccūrṇabhāgau cāṣṭapalonmitau// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.42">
                            <label>Ca.7.7.42 </label>
                            dhātrīphalarasaprasthāṃstrīn guḍārdhatulāṃ tathā/ </l>
                        <l>paktvā mṛdvagninā khādedbadarodumbaropamān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.43">
                            <label>Ca.7.7.43 </label>
                            guḍān kṛtvā na cātra syādvihārāhārayantraṇā/ </l>
                        <l>mandāgnitvaṃ jvaraṃ mūrcchāṃ mūtrakṛcchramarocakam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.44">
                            <label>Ca.7.7.44 </label>
                            asvapnaṃ gātraśūlaṃ ca kāsaṃ śvāsaṃ bhramaṃ kṣayam/ </l>
                        <l>kuṣṭhārśaḥkāmalāmehagulmodarabhagandarān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.45">
                            <label>Ca.7.7.45 </label>
                            grahaṇīpāṇḍurogāṃśca hanyuḥ puṃsavanāśca te/ </l>
                        <l>kalyāṇakā iti khyātāḥ sarveṣvṛtuṣu yaugikāḥ// </l>
                        <l>iti kalyāṇakaguḍaḥ/ </l>
                        <l xml:id="Ca.7.7.46">
                            <label>Ca.7.7.46 </label>
                            &amp;vyoṣatvakpatramustailāviḍaṅgāmalakābhayāḥ/ </l>
                        <l>samabhāgā bhiṣagdadyāddviguṇaṃ ca mukūlakam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.47">
                            <label>Ca.7.7.47 </label>
                            trivṛto 'aṣṭaguṇaṃ bhāgaṃ śarkarāyāśca ṣaḍguṇam/ </l>
                        <l>cūrṇitaṃ guḍikāḥ kṛtvā kṣaudreṇa palasaṃmitāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.48">
                            <label>Ca.7.7.48 </label>
                            bhakṣayet kalyamutthāya śītaṃ cānu pibejjalam/ </l>
                        <l>mūtrakṛcchre jvare vamyāṃ kāse śvāse bhrame kṣaye// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.49">
                            <label>Ca.7.7.49 </label>
                            tāpe pāṇḍvāmaye 'alpe 'agnau śastā niryantraṇāśinaḥ/ </l>
                        <l>yogaḥ sarvaviṣāṇāṃ ca mataḥ &amp;śreṣṭho virecane// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.50">
                            <label>Ca.7.7.50 </label>
                            mūtrajānāṃ ca rogāṇāṃ vidhijñenāvacāritaḥ/ </l>
                        <l>pathyādhātryurubūkāṇāṃ prasṛtau dvau trivṛtpalam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.51">
                            <label>Ca.7.7.51 </label>
                            daśa tānmodakān kuryādīśvarāṇāṃ virecanam/ </l>
                        <l>trivṛddhaimavatī śyāmā nīlinī hastipippalī// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.52">
                            <label>Ca.7.7.52 </label>
                            samūlā pippalī mustamajamodā durālabhā/ </l>
                        <l>kārṣikaṃ nāgarapalaṃ guḍasya palaviṃśatim// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.53">
                            <label>Ca.7.7.53 </label>
                            cūrṇitaṃ modakān kuryādudumbaraphalopamān/ </l>
                        <l>hiṅgusauvarcalavyoṣayavānībiḍajīrakaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.54">
                            <label>Ca.7.7.54 </label>
                            vacājagandhātriphalācavyacitrakadhānyakaiḥ/ </l>
                        <l>modakān veṣṭayeccūrṇaistān satumburudāḍimaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.55">
                            <label>Ca.7.7.55 </label>
                            trikavaṅkṣaṇahṛdbastikoṣṭhārśaḥplīhaśūlinām/ </l>
                        <l>hikkākāsāruciśvāsakaphodāvartināṃ &amp;śubhāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.56">
                            <label>Ca.7.7.56 </label>
                            trivṛtāṃ kauṭajaṃ bījaṃ pippalīṃ viśvabheṣajam/ </l>
                        <l>&amp;kṣaudradrākṣārasopetaṃ varṣāsvetadvirecanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.57">
                            <label>Ca.7.7.57 </label>
                            trivṛddurālabhāmustaśarkarodīcyacandanam/ </l>
                        <l>drākṣāmbunā sayaṣṭyāhvasātalaṃ jaladātyaye// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.58">
                            <label>Ca.7.7.58 </label>
                            trivṛtāṃ citrakaṃ pāṭhāmajājīṃ saralaṃ vacām/ </l>
                        <l>svarṇakṣīrīṃ ca hemante piṣṭvā tūṣṇāmbunā pibet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.59">
                            <label>Ca.7.7.59 </label>
                            śarkarā trivṛtā tulyā grīṣmakāle virecanam/ </l>
                        <l>trivṛttrāyantihapuṣāḥ sātalāṃ &amp;kaṭurohiṇīm// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.60">
                            <label>Ca.7.7.60 </label>
                            svarṇakṣīrīṃ ca saṃcūrṇya gomūtre bhāvayettryaham/ </l>
                        <l>eṣa sarvartuko yogaḥ snigdhānāṃ maladoṣahṛt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.61">
                            <label>Ca.7.7.61 </label>
                            trivṛcchyāmā durālambhā vatsakaṃ hastipippalī/ </l>
                        <l>nīlinī triphalā mustaṃ kaṭukā ca sucūrṇitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.62">
                            <label>Ca.7.7.62 </label>
                            sarpirmāṃsarasoṣṇāmbuyuktaṃ pāṇitalaṃ tataḥ/ </l>
                        <l>pibet &amp;sukhatamaṃ hyetadrūkṣāṇāmapi śasyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.63">
                            <label>Ca.7.7.63 </label>
                            tryūṣaṇaṃ triphalā hiṅgu kārṣikaṃ trivṛtāpalam/ </l>
                        <l>sauvarcalārdhakarṣāṃ ca pālārdhaṃ cāmlavetasāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.64">
                            <label>Ca.7.7.64 </label>
                            taccūrṇaṃ śarkarātulyaṃ madyenāmlena vā pibet/ </l>
                        <l>gulmapārṇvārtinutsiddhaṃ jīrṇe cādyādrasaudanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.65">
                            <label>Ca.7.7.65 </label>
                            trivṛtāṃ triphalāṃ dantīṃ saptalāṃ vyoṣasaindhavam/ </l>
                        <l>kṛtvā cūrṇaṃ tu saptāhaṃ bhāvyamāmalakīrase// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.66">
                            <label>Ca.7.7.66 </label>
                            tadyojyaṃ tarpaṇe yūṣe piśite rāgayuktiṣu/ </l>
                        <l>tulyāmlaṃ trighṛtākalkasiddhaṃ gulmaharaṃ ghṛtam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.67">
                            <label>Ca.7.7.67 </label>
                            śyāmātrivṛtayormūlaṃ pacedāmalakaiḥ saha/ </l>
                        <l>jale tena &amp;kaṣāyeṇa paktvā sarpiḥ pibennaraḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.68">
                            <label>Ca.7.7.68 </label>
                            śyāmātrivṛtkaṣāyeṇa siddhaṃ sarpiḥ pibettathā/ </l>
                        <l>sādhitaṃ vā payastābhyāṃ sukhaṃ tena viricyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.69">
                            <label>Ca.7.7.69 </label>
                            trivṛnmuṣṭīṃstu sanakhānaṣṭau droṇe 'ambhasaḥ &amp;pacet/ </l>
                        <l>pādaśeṣaṃ kaṣāyaṃ taṃ pūtaṃ guḍatulāyutam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.70">
                            <label>Ca.7.7.70 </label>
                            snigdhe sthāpyaṃ ghaṭe kṣaudrapippalīphalacitrakaiḥ/ </l>
                        <l>pralipte &amp;madhunā māsaṃ jātaṃ tanmātrayā pibet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.71">
                            <label>Ca.7.7.71 </label>
                            grahaṇīpāṇḍurogaghnaṃ gulmaśvayathunāśanam/ </l>
                        <l>surāṃ vā &amp;trivṛtāyogakiṇvāṃ tatkvāthasaṃyutām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.72">
                            <label>Ca.7.7.72 </label>
                            yavaiḥ śyāmātrivṛtkvāthasvinnaiḥ kulmāṣamambhasā/ </l>
                        <l>āsutaṃ ṣaḍahaṃ palle jātaṃ sauvīrakaṃ pibet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.73">
                            <label>Ca.7.7.73 </label>
                            bhṛṣṭān vā &amp;satuṣāñchuddhān yavāṃstaccūrṇasaṃyutān/ </l>
                        <l>āsutānambhasā tadvat pibejjātaṃ tuṣodakam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.74">
                            <label>Ca.7.7.74 </label>
                            tathā madanakalpoktān ṣāḍavādīn pṛthagdaśa/ </l>
                        <l>trivṛccūrṇena saṃyujya virekārthaṃ prayojayet// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.7.7.75">
                        <label>Ca.7.7.75 </label>
                        bhavataścātra---</p>
                    <lg>
                        <l> tvakkeśarāmrātakadāḍimailāsitopalāmākṣikamātuluṅgaiḥ/ </l>
                        <l>madyaistathā 'amlaiśca manonukūlairyuktāni deyāni virecanāni//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.76">
                            <label>Ca.7.7.76 </label>
                            śītāmbunā pītavataśca tasya siñcenmukhaṃ chardivighātahetoḥ/ </l>
                        <l>hṛdyāṃśca mṛtpuṣpaphalapravālānamlaṃ ca
                            dadyādupajighraṇārtham// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.7.7.77">
                        <label>Ca.7.7.77 </label>
                        tatra ślokāḥ---</p>
                    <lg>
                        <l> eko 'amlādibhiraṣṭau ca daśa dvau saindhavādibhiḥ/ </l>
                        <l>mūtre 'aṣṭādaśa &amp;yaṣṭyāṃ dvau jīvakādau caturdaśa// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.78">
                            <label>Ca.7.7.78 </label>
                            kṣīrādau sapta lehe 'aṣṭau catvāraḥ sitayā 'api ca/ </l>
                        <l>pānakādiṣu pañcaiva ṣaḍṛtau pañca modakāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.79">
                            <label>Ca.7.7.79 </label>
                            catvāraśca ghṛte kṣīre dvau cūrṇe tarpaṇe tathā/ </l>
                        <l>dvau madye kāñjike dvau ca daśānye ṣāḍavādiṣu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.7.80">
                            <label>Ca.7.7.80 </label>
                            śyāmāyāstrivṛtāyāśca kalpe 'asmin samudāhṛtam/ </l>
                        <l>śataṃ daśottaraṃ siddhaṃ yogānāṃ paramarṣiṇā// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte 'aprāpte
                        dṛḍhabalasaṃpūrite kalpasthāne śyāmātrivṛtkalpo nāma saptamo
                        'adhyāyaḥ//7//</trailer>
                </div>
                <div n="8" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>aṣṭamo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.7.8.1">
                        <label>Ca.7.8.1 </label>
                        athātaścaturaṅgulakalpaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.7.8.2">
                        <label>Ca.7.8.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.8.3">
                            <label>Ca.7.8.3 </label>
                            āragvadho rājavṛkṣaḥ śampākaścaturaṅgulaḥ/ </l>
                        <l>pragrahaḥ kṛtamālaśca karṇikāro 'avaghātakaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.8.4">
                            <label>Ca.7.8.4 </label>
                            jvarahṛdrogavātāsṛgudāvartādirogiṣu/ </l>
                        <l>rājavṛkṣo 'adhikaṃ pathyo mṛdurmadhuraśītalaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.8.5">
                            <label>Ca.7.8.5 </label>
                            bāle vṛddhe kṣate kṣīṇe sukumāre ca mānave/ </l>
                        <l>&amp;yojyo mṛdvanapāyitvādviṇeṣāccaturaṅgulaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.8.6">
                            <label>Ca.7.8.6 </label>
                            &amp;phlakāle phalaṃ tasya grāhyaṃ pariṇataṃ ca yat/ </l>
                        <l>teṣāṃ guṇavatāṃ &amp;bhāraṃ sikatāsu nidhāpayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.8.7">
                            <label>Ca.7.8.7 </label>
                            saptarātrāt samuddhṛtya śoṣayedātape bhiṣak/ </l>
                        <l>tato majjānamuddhṛtya śucau bhāṇḍe nidhāpayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.8.8">
                            <label>Ca.7.8.8 </label>
                            drākṣārasayutaṃ dadyāddāhodāvartapīḍite/ </l>
                        <l>caturvarṣamukhe bāle yāvaddvādaśavārṣike// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.8.9">
                            <label>Ca.7.8.9 </label>
                            caturaṅgulamajjñastu prasṛtaṃ vā 'athavā 'añjalim/ </l>
                        <l>surāmaṇḍena saṃyuktamathavā kolasīdhunā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.8.10">
                            <label>Ca.7.8.10 </label>
                            dadhimaṇḍena vā &amp;yuktaṃ rasenāmalakasya vā/ </l>
                        <l>kṛtvā śītakaṣāyaṃ &amp;taṃ pibet sauvīrakeṇa vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.8.11">
                            <label>Ca.7.8.11 </label>
                            &amp;trivṛto vā kaṣāyeṇa majjñaḥ kalkaṃ tathā pibet/ </l>
                        <l>tathā bilvakaṣāyeṇa lavaṇakṣaudrasaṃyutam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.8.12">
                            <label>Ca.7.8.12 </label>
                            kaṣāyeṇāthavā tasya trivṛccūrṇaṃ guḍānvitam/ </l>
                        <l>sādhayitvā śanairlehaṃ lehayenmātrayā naram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.8.13">
                            <label>Ca.7.8.13 </label>
                            caturaṅgulasiddhādvā kṣīrādyadudiyādghṛtam/ </l>
                        <l>majjñaḥ kalkena dhātrīṇāṃ rase tatsādhitaṃ pibet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.8.14">
                            <label>Ca.7.8.14 </label>
                            tadeva daśamūlasya kulatthānāṃ yavasya ca/ </l>
                        <l>kaṣāye sādhitaṃ sarpiḥ kalkaiḥ śyāmādibhiḥ pibet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.8.15">
                            <label>Ca.7.8.15 </label>
                            dantīkvāthe 'añjaliṃ majjñaḥ śampākasya guḍasya ca/ </l>
                        <l>dattvā māsārdhamāsasthamariṣṭaṃ &amp;pāpayeta ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.8.16">
                            <label>Ca.7.8.16 </label>
                            yasya yat &amp;pānamannaṃ ca hṛdyaṃ svādvatha vā kaṭu/ </l>
                        <l>lavaṇaṃ vā bhavettena yuktaṃ dadyādvirecanam// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.7.8.17">
                        <label>Ca.7.8.17 </label>
                        tatra ślokāḥ--- </p>
                    <lg>
                        <l>drākṣārase surāsīdhvordadhni cāmalakīrase/ </l>
                        <l>sauvīrake kaṣāye ca trivṛto &amp;bilvakasya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.8.18">
                            <label>Ca.7.8.18 </label>
                            lehe 'ariṣṭe ghṛte dve ca yogā dvādaśa kīrtitāḥ/ </l>
                        <l>caturaṅgulakalpe 'asmin sukumārāḥ sukhodayāḥ// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte 'aprāpte
                        dṛḍhabalasaṃpūrite kalpasthāne caturaṅgulakalpo nāmāṣṭamo
                        'adhyāyaḥ//8//</trailer>
                </div>
                <div n="9" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>navamo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.7.9.1">
                        <label>Ca.7.9.1 </label>
                        athātastilvakakalpaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.7.9.2">
                        <label>Ca.7.9.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.9.3">
                            <label>Ca.7.9.3 </label>
                            tilvakastu mato lodhro bṛhatpatrastirīṭakaḥ/ </l>
                        <l>tasya mūlatvacaṃ śuṣkāmantarvalkalavarjitām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.9.4">
                            <label>Ca.7.9.4 </label>
                            cūrṇayettu tridhā kṛtvā dvau bhāgau ścotayettataḥ/ </l>
                        <l>lodhrasyaiva kaṣāyeṇa tṛtīyaṃ tena bhāvayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.9.5">
                            <label>Ca.7.9.5 </label>
                            bhāgaṃ taṃ daśamūlasya &amp;punaḥ kvāthena bhāvayet/ </l>
                        <l>śuṣkaṃ cūrṇa punaḥ kṛtvā &amp;tata ūrdhvaṃ prayojayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.9.6">
                            <label>Ca.7.9.6 </label>
                            &amp;dadhitakrasurāmaṇḍamūtrairbadarasīdhunā/ </l>
                        <l>rasenāmalakānāṃ vā tataḥ pāṇitalaṃ pibet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.9.7">
                            <label>Ca.7.9.7 </label>
                            meṣaśṛṅgyabhayākṛṣṇācitrakaiḥ salile śṛte/ </l>
                        <l>marujān sunuyāttacca jātaṃ sauvīrakaṃ yadā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.9.8">
                            <label>Ca.7.9.8 </label>
                            bhavedajjalinā tasya loghrakalkaṃ pibet sadā/ </l>
                        <l>surāṃ lodhrakaṣāyeṇa jātāṃ pakṣasthitāṃ pibet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.9.9">
                            <label>Ca.7.9.9 </label>
                            dantīcitrakayordroṇe salilasyāḍhakaṃ pṛthak/ </l>
                        <l>samutkvāthya guḍasyaikāṃ tulāṃ lodhrasya cāñjalim// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.9.10">
                            <label>Ca.7.9.10 </label>
                            āvapettat paraṃ &amp;pakṣānmadyapānāṃ virecanam/ </l>
                        <l>&amp;kampillakakaṣāyeṇa daśakṛtvaḥ subhāvitām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.9.11">
                            <label>Ca.7.9.11 </label>
                            mātrāṃ kampillakasyaiva kaṣāyeṇa punaḥ pibet/ </l>
                        <l>caturaṅgulakalpena leho 'anyaḥ kārya eva ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.9.12">
                            <label>Ca.7.9.12 </label>
                            triphalāyāḥ kaṣāyeṇa sasarpirmadhuphāṇitaḥ/ </l>
                        <l>lodhracūrṇayutaḥ siddho lehaḥ &amp;śreṣṭho virecane// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.9.13">
                            <label>Ca.7.9.13 </label>
                            tilvakasya kaṣāyeṇa kalkena ca saśarkaraḥ/ </l>
                        <l>saghṛtaḥ sādhito lehaḥ sa ca &amp;śreṣṭho virecane// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.9.14">
                            <label>Ca.7.9.14 </label>
                            aṣṭāṣṭau trivṛtādīnāṃ muṣṭīṃstu sanakhān pṛthak/ </l>
                        <l>droṇe 'apāṃ sādhayet pādaśeṣe prasthaṃ ghṛtāt pacet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.9.15">
                            <label>Ca.7.9.15 </label>
                            piṣṭaistaireva bilvāṃśaiḥ samūtralavaṇairatha/ </l>
                        <l>tato mātrāṃ pibet kāle śreṣṭhametadvirecanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.9.16">
                            <label>Ca.7.9.16 </label>
                            lodhrakalkena mūtrāmlalavaṇaiśca pacedghṛtam/ </l>
                        <l>caturaṅgulakalpena sarpiṣī dve ca sādhayet// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.7.9.17">
                        <label>Ca.7.9.17 </label>
                        tatra ślokau---</p>
                    <lg>
                        <l> pañca dadhyādibhistvekā surā sauvīrakeṇa ca/ </l>
                        <l>eko 'ariṣṭastathā yoga ekaḥ kampillakena ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.9.18">
                            <label>Ca.7.9.18 </label>
                            lehāstrayo ghṛtenāpi catvāraḥ saṃprakīrtitāḥ/ </l>
                        <l>yogāste lodhramūlānāṃ kalpe ṣoḍaśa darśitāḥ// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte 'aprāpte
                        dṛḍhabalasaṃpūrite kalpasthāne tilvakakalpo nāma navamo
                        'adhyāyaḥ//9//</trailer>
                </div>
                <div n="10" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>daśamo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.7.10.1">
                        <label>Ca.7.10.1 </label>
                        athātaḥ sudhākalpaṃ vyākhyāsyāmaḥ/ </p>
                    <p xml:id="Ca.7.10.2">
                        <label>Ca.7.10.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.10.3">
                            <label>Ca.7.10.3 </label>
                            virecanānāṃ sarveṣāṃ sudhā tīkṣṇatamā matā/ </l>
                        <l>saṅghātaṃ hi bhinattyāśu doṣāṇāṃ kaṣṭavibhramā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.10.4">
                            <label>Ca.7.10.4 </label>
                            tasmānnaiṣā mṛdau koṣṭhe prayoktavyā kadācana/ </l>
                        <l>na doṣanicaye cālpe sati &amp;mārgaparikrame// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.10.5">
                            <label>Ca.7.10.5 </label>
                            pāṇḍurogodare gulme kuṣṭhe dūṣīviṣārdite/ </l>
                        <l>śvayathau madhumehe ca doṣavibhrāntacetasi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.10.6">
                            <label>Ca.7.10.6 </label>
                            rogairevaṃvidhairgrastaṃ jñātvā saprāṇamāturam/ </l>
                        <l>prayojayenmahāvṛkṣaṃ samyak sa hyavacāritaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.10.7">
                            <label>Ca.7.10.7 </label>
                            sadyo &amp;harati doṣāṇāṃ mahāntamapi saṃcayam/ </l>
                        <l>dvividhaḥ sa mato 'alpaiśca bahubhiścaiva kaṇṭakaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.10.8">
                            <label>Ca.7.10.8 </label>
                            sutīkṣṇaiḥ kaṇṭakairalpaiḥ pravaro bahukaṇṭakaḥ/ </l>
                        <l>sa nāmnā snugguḍā nandā sudhā nistriṃśapatrakaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.10.9">
                            <label>Ca.7.10.9 </label>
                            &amp;tau vipāṭyāharet kṣīraṃ śastreṇa matimān bhiṣak/ </l>
                        <l>dvivarṣaṃ vā trivarṣaṃ vā śiśirānte viśeṣataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.10.10">
                            <label>Ca.7.10.10 </label>
                            bilvādīnāṃ bṛhatyā vā kaṇṭakāryāstathaikaśaḥ/ </l>
                        <l>kaṣāyeṇa samāṃśaṃ taṃ kṛtvā 'aṅgāreṣu śoṣayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.10.11">
                            <label>Ca.7.10.11 </label>
                            &amp;tataḥ kolasamāṃ mātrāṃ pibet sauvīrakeṇa vā/ </l>
                        <l>tuṣodakena kolānāṃ rasenāmalakasya vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.10.12">
                            <label>Ca.7.10.12 </label>
                            surayā dadhimaṇḍena mātuluṅgarasena vā/ </l>
                        <l>sātalāṃ kāñcanakṣīrīṃ śyāmādīni &amp;kaṭutrikam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.10.13">
                            <label>Ca.7.10.13 </label>
                            yathopapatti saptāhaṃ sudhākṣīreṇa bhāvayet/ </l>
                        <l>kolamātrāṃ ghṛtenātaḥ pibenmāṃsarasena vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.10.14">
                            <label>Ca.7.10.14 </label>
                            tryūṣaṇaṃ triphalāṃ dantīṃ citrakaṃ trivṛtāṃ tathā/ </l>
                        <l>snukkṣīrabhāvitaṃ samyagvidadhyādguḍapānakam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.10.15">
                            <label>Ca.7.10.15 </label>
                            trivṛtāragvadhaṃ dantīṃ śaṅkhinīṃ saptalāṃ samam/ </l>
                        <l>gomūtre rajanīṃ &amp;kṛtvā śoṣayedātape tataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.10.16">
                            <label>Ca.7.10.16 </label>
                            saptāhaṃ bhāvayitvaivaṃ snukkṣīreṇāparaṃ punaḥ/ </l>
                        <l>saptāhaṃ bhāvayecchuṣkaṃ tatastenāpi bhāvitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.10.17">
                            <label>Ca.7.10.17 </label>
                            gandhamālyaṃ &amp;tadāghrāya prāvṛtya paṭameva ca/ </l>
                        <l>sukhamāśu viricyante mṛdukoṣṭhā narādhipāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.10.18">
                            <label>Ca.7.10.18 </label>
                            śyāmātrivṛtkaṣāyeṇa snukkṣīraghṛtaphāṇitaiḥ/ </l>
                        <l>lehaṃ &amp;paktvā virekārthaṃ lehayenmātrayā naram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.10.19">
                            <label>Ca.7.10.19 </label>
                            pāyayettu sudhākṣīraṃ yūṣairmāṃsarasairghṛtaiḥ/ </l>
                        <l>bhāvitāñchuṣkamatsyān vā māṃsaṃ vā bhakṣayennaraḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.10.20">
                            <label>Ca.7.10.20 </label>
                            kṣīreṇāmalakaiḥ sarpiścaturaṅgulavat pacet/ </l>
                        <l>surāṃ vā kārayet kṣīre ghṛtaṃ vā pūrvavat pacet// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.7.10.21">
                        <label>Ca.7.10.21 </label>
                        tatra ślokau--- </p>
                    <lg>
                        <l>sauvīrakādibhiḥ sapta sarpiṣā ca rasena ca/ </l>
                        <l>pānakaṃ ghreyalehau ca yogā yūṣādibhistrayaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.10.22">
                            <label>Ca.7.10.22 </label>
                            dvau śuṣkamatsyamāṃsābhyāṃ suraikā dve ca sarpiṣī/ </l>
                        <l>mahāvṛkṣasya yogāste viṃśatiḥ samudāhṛtāḥ// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte 'aprāpte
                        dṛḍhabalasaṃpūrite kalpasthāne sudhākalpo nāma daśamo
                        'adhyāyaḥ//10//</trailer>
                </div>
                <div n="11" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>ekādaśo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.7.11.1">
                        <label>Ca.7.11.1 </label>
                        athātaḥ saptalāśaṅkhinīkalpaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.7.11.2">
                        <label>Ca.7.11.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.11.3">
                            <label>Ca.7.11.3 </label>
                            saptalā carmasāhvā ca bahuphenarasā ca sā/ </l>
                        <l>śaṅkhinī tiktalā &amp;caiva yavatiktā 'akṣi(kṣa)pīḍakaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.11.4">
                            <label>Ca.7.11.4 </label>
                            te gulmarahṛdrogakuṣṭhaśophodarādiṣu/ </l>
                        <l>vikāsitīkṣṇarūkṣatvādyojye śleṣmādhikeṣu tu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.11.5">
                            <label>Ca.7.11.5 </label>
                            nātiśuṣkaṃ phalaṃ grāhyaṃ śaṅkhinyā nistuṣīkṛtam/ </l>
                        <l>saptalāyāśca mūlāni gṛhītvā bhājane kṣipet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.11.6">
                            <label>Ca.7.11.6 </label>
                            akṣamātraṃ tayoḥ piṇḍaṃ prasannālavaṇāyutam/ </l>
                        <l>hṛdroge &amp;kaphavātotthe gulme caiva prayojayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.11.7">
                            <label>Ca.7.11.7 </label>
                            priyālapīlukarkandhukolāmrātakadāḍimaiḥ/ </l>
                        <l>drākṣāpanasakharjūrabadarāmlaparūṣakaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.11.8">
                            <label>Ca.7.11.8 </label>
                            maireye dadhimaṇḍe 'amle sauvīrakatuṣodake/ </l>
                        <l>sīdhau cāpyeṣa kalpaḥ syāt sukhaṃ śīghravirecanaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.11.9">
                            <label>Ca.7.11.9 </label>
                            tailaṃ vidārigandhādyaiḥ payasi kvathite pacet/ </l>
                        <l>saptalāśaṅkhinīkalke trivṛcchyāmārdhamāgike// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.11.10">
                            <label>Ca.7.11.10 </label>
                            dadhimaṇḍena sannīya siddhaṃ tat pāyayeta ca/ </l>
                        <l>śaṅkhinīcūrṇabhāgau dvau &amp;tilacūrṇasya cāparaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.11.11">
                            <label>Ca.7.11.11 </label>
                            harītakīkaṣāyeṇa tailaṃ tatpīḍitaṃ pibet/ </l>
                        <l>atasīsarṣapairaṇḍakarañjeṣveṣa saṃvidhiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.11.12">
                            <label>Ca.7.11.12 </label>
                            śaṅkhinīsaptalāsiddhāt kṣīrādyadudiyādghṛtam/ </l>
                        <l>kalkabhāge tayoreva trivṛcchyāmārdhasaṃyute// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.11.13">
                            <label>Ca.7.11.13 </label>
                            kṣīreṇāloḍya &amp;saṃpakvaṃ pibettacca virecanam/ </l>
                        <l>dantīdravantyoḥ kalpo 'ayamajaśṛṅgyajagandhayoḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.11.14">
                            <label>Ca.7.11.14 </label>
                            kṣīriṇyā &amp;nīlikāyāśca tathaiva ca karañjayoḥ/ </l>
                        <l>masūravidalāyāśca pratyakparṇyāstathaiva ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.11.15">
                            <label>Ca.7.11.15 </label>
                            dvivargārdhāṃśakalkena tadvat sādhyaṃ ghṛtaṃ punaḥ/ </l>
                        <l>śaṅkhinīsaptalādhātrīkaṣāye &amp;sādhayedghṛtam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.11.16">
                            <label>Ca.7.11.16 </label>
                            trivṛtkalpena sarpiśca trayo lehāśca &amp;lodhravat/ </l>
                        <l>surākampillayoryogaḥ kāryo lodhravadeva ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.11.17">
                            <label>Ca.7.11.17 </label>
                            dantīdravantyoḥ kalpena sauvīrakatuṣodake/ </l>
                        <l>ajagandhājaśṛṅgyośca &amp;tadvat syātāṃ virecane// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.7.11.18">
                        <label>Ca.7.11.18 </label>
                        tatra ślokau--- </p>
                    <lg>
                        <l>kaṣāyā daśa ṣaṭ taile 'aṣṭau ca sarpiṣi/ </l>
                        <l>pañca madye trayo lehā yogaḥ kampillake tathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.11.19">
                            <label>Ca.7.11.19 </label>
                            saptalāśaṅkhinībhyāṃ te triṃśaduktā navādhikāḥ/ </l>
                        <l>yogāḥ siddhāḥ samastābhyāmekaśo 'api ca te hitāḥ// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte 'aprāpte
                        dṛḍhabalasaṃpūrite kalpasthāne saptalāśāṅkhinīkalpo nāmaikādaśo
                        'adhyāyaḥ//11//</trailer>
                </div>
                <div n="12" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>dvādaśo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.7.12.1">
                        <label>Ca.7.12.1 </label>
                        athāto dantīdravantīkalpaṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.7.12.2">
                        <label>Ca.7.12.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.3">
                            <label>Ca.7.12.3 </label>
                            dantyudumbaraparṇī syānnikumbho 'atha mukūlakaḥ/ </l>
                        <l>dravantī nāmataścitrā nyagrodhī mūṣikāhvayā// </l>
                        <l>(tathā mūṣikaparṇī cāpyupacitrā ca śambarī/ </l>
                        <l>pratyakśreṇī sutaśreṇī dantī ra(ca)ṇḍā ca &amp;kīrtitā//) </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.4">
                            <label>Ca.7.12.4 </label>
                            tayormūlāni saṃgṛhya sthirāṇi bahalāni ca/ </l>
                        <l>hastidantaprakārāṇi śyāvatāmrāṇi buddhimān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.5">
                            <label>Ca.7.12.5 </label>
                            pippalīmadhuliptāni svedayenmṛtkuśāntare/ </l>
                        <l>&amp;śoṣāyedātape 'agnyarkau hato hyeṣāṃ vikāśitām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.6">
                            <label>Ca.7.12.6 </label>
                            tīkṣṇoṣṇānyāśukārīṇi vikāśīni gurūṇi ca/ </l>
                        <l>vilāyayanti doṣau dvau mārutaṃ kopayanti ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.7">
                            <label>Ca.7.12.7 </label>
                            dadhitakrasurāmaṇḍaiḥ piṇḍamakṣasamaṃ tayoḥ/ </l>
                        <l>priyālakolabadarapīluśīdhubhireva ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.8">
                            <label>Ca.7.12.8 </label>
                            pibedgulmodarī &amp;doṣairabhikhinnaśca yo naraḥ/ </l>
                        <l>gomṛgājarasaiḥ pāṇḍuḥ kṛmikoṣṭhī bhagandarī// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.9">
                            <label>Ca.7.12.9 </label>
                            tayoḥ kalke kaṣāye ca daśamūlarasāyute/ </l>
                        <l>&amp;kakṣyālajīvisarpeṣu dāhe ca vipacedghṛtam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.10">
                            <label>Ca.7.12.10 </label>
                            tailaṃ mehe ca gulme ca sodāvarte kaphānile/ </l>
                        <l>catuḥsnehaṃ śakṛcchukravātasaṅgānilārtiṣu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.11">
                            <label>Ca.7.12.11 </label>
                            rase dantyajaśṛṅgayośca guḍakṣaudraghṛtānvitaḥ/ </l>
                        <l>lehaḥ siddho virekārthe &amp;dāhasaṃtāpamehanut// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.12">
                            <label>Ca.7.12.12 </label>
                            vātatarṣe jvare paitte syāt sa evājagandhayā/ </l>
                        <l>dantīdravantyormūlāni pacedāmalakīrase// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.13">
                            <label>Ca.7.12.13 </label>
                            trīṃstu tasya kaṣāyasya bhāgau dvau phāṇitasya ca/ </l>
                        <l>tapte sarpiṣi taile vā bharjayettatra cāvapet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.14">
                            <label>Ca.7.12.14 </label>
                            kalkaṃ dantīdravantyośca śyāmādīnāṃ ca bhāgaśaḥ/ </l>
                        <l>tatsiddhaṃ prāśayellehaṃ sukhaṃ tena viricyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.15">
                            <label>Ca.7.12.15 </label>
                            rase ca daśamūlasya tathā baibhītake rase/ </l>
                        <l>harītakīrase caiva lehānevaṃ pacet &amp;pṛthak// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.16">
                            <label>Ca.7.12.16 </label>
                            tayorbilvasamaṃ cūrṇaṃ tadraseneva bhāvitam/ </l>
                        <l>asṛṣṭe viśi vātotthe gulme cāmlayutaṃ śubham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.17">
                            <label>Ca.7.12.17 </label>
                            pāṭayitvekṣukāṇḍaṃ vā kalkenālipya cāntarā/ </l>
                        <l>svedayitvā &amp;tataḥ khādet sukhaṃ tena viricyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.18">
                            <label>Ca.7.12.18 </label>
                            mūlaṃ dantīdravantośca saha mudgairvipācayet/ </l>
                        <l>&amp;lāvavartīrakādyaiśca te rasāḥ syurvirecane// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.19">
                            <label>Ca.7.12.19 </label>
                            tayorvā 'api kaṣāyeṇa yavāgūṃ jāṅgalaṃ rasam/ </l>
                        <l>&amp;māṣayūṣaṃ ca saṃskṛtya dadyāttaiśca viricyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.20">
                            <label>Ca.7.12.20 </label>
                            tatkaṣāyāttrayo bhāgā dvau sitāyāstathaiva ca/ </l>
                        <l>eko godhūmacūrṇānāṃ &amp;kāryā cotkārikā śubhā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.21">
                            <label>Ca.7.12.21 </label>
                            modako vā 'asya &amp;kalpena kāryastacca virecanam/ </l>
                        <l>tayoścāpi kaṣāyeṇa madyānyasyopakalpayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.22">
                            <label>Ca.7.12.22 </label>
                            dantīkvāthena &amp;cāloḍya dantītailena sādhitān/ </l>
                        <l>guḍalāvaṇikān bhakṣyān vividhān bhakṣayennaraḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.23">
                            <label>Ca.7.12.23 </label>
                            dantīṃ dravantīṃ maricaṃ yavānīmupakuñcikām/ </l>
                        <l>nāgaraṃ hemadugdhāṃ ca citrakaṃ ceti cūrṇitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.24">
                            <label>Ca.7.12.24 </label>
                            saptāhaṃ bhāvayenmūtre gavāṃ pāṇitalaṃ tataḥ/ </l>
                        <l>pibedghṛtena &amp;jīeṇe tu viriktaścāpi tarpaṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.25">
                            <label>Ca.7.12.25 </label>
                            sarvarogaharaṃ mukhyaṃ sarveṣvṛtuṣu yaugikam/ </l>
                        <l>cūrṇaṃ tadanapāyitvādbālavṛddheṣu pūjitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.26">
                            <label>Ca.7.12.26 </label>
                            durbhaktājīrṇapārśvārtigulmaplīhodareṣu ca/ </l>
                        <l>gaṇḍamālāsu &amp;vāte ca pāṇḍuroge ca śasyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.27">
                            <label>Ca.7.12.27 </label>
                            palaṃ citrakadantyośca harītakyāśca viṃśatiḥ/ </l>
                        <l>trivṛtpippalikarṣau dvau guḍasyāṣṭapalena tat// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.28">
                            <label>Ca.7.12.28 </label>
                            vinīya modakān kuryāddaśaikaṃ bhakṣayettataḥ/ </l>
                        <l>uṣṇāmbu ca &amp;pibeccānu daśame daśame 'ahni ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.29">
                            <label>Ca.7.12.29 </label>
                            ete niṣparihārāḥ syuḥ sarvaroganibarhaṇāḥ/ </l>
                        <l>grahaṇīpāṇḍurogārśaḥkaṇḍūkoṭhānilāpahāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.30">
                            <label>Ca.7.12.30 </label>
                            dantīdvipalaniryūho &amp;drākṣārdhaprasthasādhitaḥ/ </l>
                        <l>virecanaṃ pittakāse pāṇḍuroge ca śasyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.31">
                            <label>Ca.7.12.31 </label>
                            dantīkalkaṃ samaguḍaṃ śītavāriyutaṃ pibet/ </l>
                        <l>virecanaṃ &amp;mukhyatamaṃ kāmalāharamuttamam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.32">
                            <label>Ca.7.12.32 </label>
                            śyāmādantīrase gauḍaḥ pippalīphalacitrakaiḥ/ </l>
                        <l>lipte 'ariṣṭo 'anilaśleṣmaplīhapāṇḍūdarāpahaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.33">
                            <label>Ca.7.12.33 </label>
                            tathā dantīdravantyośca kaṣāye sājagandhayoḥ/ </l>
                        <l>gauḍaḥ kāryo++ājaśṛṅgyā vā &amp;sa vai sukhavirecanaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.34">
                            <label>Ca.7.12.34 </label>
                            taccūrṇakvāthamāṣāmbukiṇvatoyasamudbhavā/ </l>
                        <l>madirā kaphagulmālpavahnipārśvakaṭigrahe// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.35">
                            <label>Ca.7.12.35 </label>
                            ajagandhākaṣāyeṇa sauvīrakatuṣodake/ </l>
                        <l>surākampillake yogau lodhravacca tayoḥ smṛtau// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.7.12.36">
                        <label>Ca.7.12.36 </label>
                        tatra ślokāḥ--- </p>
                    <lg>
                        <l>&amp;(dadhyādiṣu trayaḥ pañca priyālādyaistrayo rase/ </l>
                        <l>sneheṣu vai trayo lehyāḥ ṣaṭ cūrṇe tveka eva ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.37">
                            <label>Ca.7.12.37 </label>
                            ikṣāvekastathā mudgamāṃsānāṃ ca rasāstrayaḥ/ </l>
                        <l>yavāgvādau trayaścaiva ukta utkārikāvidhau// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.38">
                            <label>Ca.7.12.38 </label>
                            ekaśca modake madye caikastatkvāthatailake/ </l>
                        <l>cūrṇamekaṃ punaścaiko modakaḥ pañca cāsave// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.39">
                            <label>Ca.7.12.39 </label>
                            ekaḥ sauvīrake 'athaiko yogaḥ syāttu tuṣodake/ </l>
                        <l>ekā suraikaḥ kampille tathā pañca ghṛte smṛtāḥ//) </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.40">
                            <label>Ca.7.12.40 </label>
                            dantīdravantīkalpe 'asmin proktāḥ ṣoḍaśakāstrayaḥ/ </l>
                        <l>nānāvidhānāṃ yogānāṃ bhaktidoṣāmayānprati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.41">
                            <label>Ca.7.12.41 </label>
                            triśataṃ pañcapañcāśadyogānāṃ vamane smṛtam/ </l>
                        <l>dve śate navakāḥ pañca yogānāṃ tu virecane// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.42">
                            <label>Ca.7.12.42 </label>
                            ūrdhvānulomabhāgānāmityuktāni śatāni ṣaṭ/ </l>
                        <l>prādhānyataḥ samāśritya dravyāṇi daśa pañca ca// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.7.12.43">
                        <label>Ca.7.12.43 </label>
                        bhavanti cātra--- </p>
                    <lg>
                        <l>yaddhi yena pradhānena dravyaṃ samupasṛjyate/ </l>
                        <l>tatsaṃjñakaḥ sa yogo vai bhavatīti &amp;viniścayaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.44">
                            <label>Ca.7.12.44 </label>
                            phalādīnāṃ pradhānānāṃ guṇabhūtāḥ surādayaḥ/ </l>
                        <l>te hi tānyanuvartante manujendramivetare// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.45">
                            <label>Ca.7.12.45 </label>
                            viruddhavīryamapyeṣāṃ pradhānānāmabādhakam/ </l>
                        <l>adhikaṃ tulyavīrye hi &amp;kriyāsāmarthyamiṣyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.46">
                            <label>Ca.7.12.46 </label>
                            iṣṭavarṇarasasparśagandhārthaṃ prati cāmayam/ </l>
                        <l>ato viruddhavīryāṇāṃ prayoga iti niścitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.47">
                            <label>Ca.7.12.47 </label>
                            bhūyaścaiṣāṃ balādhānaṃ kāryaṃ svarasabhāvanaiḥ/ </l>
                        <l>subhāvitaṃ hyalpamapi dravyaṃ syādbahukarmakṛt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.48">
                            <label>Ca.7.12.48 </label>
                            svarasaistulyavīryairvā tasmāddravyāṇi bhāvayet/ </l>
                        <l>alpasyāpi mahārthatvaṃ prabhūtasyālpakarmatām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.49">
                            <label>Ca.7.12.49 </label>
                            kuryāt saṃyogaviśleṣkālasaṃskārayuktibhiḥ/ </l>
                        <l>pradeśamātrametāvaddraṣṭavyamiha ṣaṭśatam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.50">
                            <label>Ca.7.12.50 </label>
                            svabuddhyaivaṃ sahasrāṇi koṭīrvā 'api prakalpayet/ </l>
                        <l>&amp;bahudravyavikalpatvādyogasaṃkhyā na vidyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.51">
                            <label>Ca.7.12.51 </label>
                            tīkṣṇamadhyamṛdūnāṃ tu teṣāṃ śṛṇuta lakṣaṇam/ </l>
                        <l>sukhaṃ kṣipraṃ mahāvegamasaktaṃ yat pravartate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.52">
                            <label>Ca.7.12.52 </label>
                            nātiglānikaraṃ pāyau hṛdaye na ca rukkaram/ </l>
                        <l>antarāśayamakṣiṇvan kṛtsnaṃ doṣaṃ nirasyati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.53">
                            <label>Ca.7.12.53 </label>
                            virecanaṃ nirūho vā tattīkṣṇamiti nirdiśet/ </l>
                        <l>jalāgnikīṭairaspṛṣṭaṃ deśakālaguṇānvitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.54">
                            <label>Ca.7.12.54 </label>
                            īṣanmātrādhikairyuktaṃ tulyavīryaiḥ subhāvitam/ </l>
                        <l>snehasvedopapannasya tīkṣṇatvaṃ yāti bheṣajam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.55">
                            <label>Ca.7.12.55 </label>
                            kiṃcidebhirguṇairhīnaṃ pūrvoktairmātrayā tathā/ </l>
                        <l>snigdhasvinnasya vā samyaṅmadhyaṃ bhavati bheṣajam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.56">
                            <label>Ca.7.12.56 </label>
                            mandavīryaṃ virūkṣasya hīnamātraṃ tu bheṣajam/ </l>
                        <l>atulyabīryaiḥ saṃyuktaṃ mṛdu syānmandavegavat// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.57">
                            <label>Ca.7.12.57 </label>
                            akṛtsnadoṣaharaṇādaśuddhī te balīyasām/ </l>
                        <l>madhyāvarabalānāṃ tu prayojye siddhimicchatā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.58">
                            <label>Ca.7.12.58 </label>
                            tīkṣṇo madhyo mṛdurvyādhiḥ sarvamadhyālpalakṣaṇaḥ/ </l>
                        <l>tīkṣṇādīni &amp;balāvekṣī bheṣajānyeṣu yojayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.59">
                            <label>Ca.7.12.59 </label>
                            deyaṃ tvanirhṛte pūrvaṃ pīte paścāt punaḥ punaḥ/ </l>
                        <l>bheṣajaṃ vamanārthīyaṃ prāya āpittadarśanāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.60">
                            <label>Ca.7.12.60 </label>
                            &amp;balatraividhyamālakṣya doṣāṇāmāturasya ca/ </l>
                        <l>punaḥ pradadyādbhaiṣajyaṃ sarvaśo vā vivarjayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.61">
                            <label>Ca.7.12.61 </label>
                            nirhṛte vā 'api jīrṇe vā doṣanirharaṇe budhaḥ/ </l>
                        <l>bheṣaje 'anyatprayuñjīta prārthayansiddhimuttamām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.62">
                            <label>Ca.7.12.62 </label>
                            apakvaṃ vamanaṃ &amp;doṣaṃ pacyamānaṃ virecanam/ </l>
                        <l>nirharedvamanasyātaḥ pākaṃ na pratipālayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.63">
                            <label>Ca.7.12.63 </label>
                            pīte &amp;prasraṃsane doṣānna nirhatya jarāṃ gate/ </l>
                        <l>vamite cauṣadhe dhīraḥ pāyayedauṣadhaṃ punaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.64">
                            <label>Ca.7.12.64 </label>
                            dīptāgniṃ bahudoṣaṃ tu dṛḍhasnehaguṇaṃ naram/ </l>
                        <l>duḥśuddhaṃ tadaharbhuktaṃ śvobhūte pāyayet punaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.65">
                            <label>Ca.7.12.65 </label>
                            durbalo bahudoṣaśca doṣapākena yo naraḥ/ </l>
                        <l>viricyate &amp;śanairbhojyairbhūyastamanusārayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.66">
                            <label>Ca.7.12.66 </label>
                            vamanaiśca virekaiśca &amp;viśuddhasyāpramāṇataḥ/ </l>
                        <l>bhojanāntarapānābhyāṃ doṣaśeṣaṃ śamaṃ nayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.67">
                            <label>Ca.7.12.67 </label>
                            durbalaṃ śodhitaṃ &amp;pūrvamalpadoṣaṃ ca mānavam/ </l>
                        <l>aparijñātakoṣṭhaṃ ca pāyayetauṣadhaṃ mṛdu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.68">
                            <label>Ca.7.12.68 </label>
                            śreyo mṛdvasakṛtpītamalpabādhaṃ niratyayam/ </l>
                        <l>na cātitīkṣṇaṃ yat kṣipraṃ janayetprāṇasaṃśayam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.69">
                            <label>Ca.7.12.69 </label>
                            durbalo 'api mahādoṣo virecyo bahuśo 'alpaśaḥ/ </l>
                        <l>mṛdubhirbheṣajairdoṣā hanyurhyenamanirhṛtāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.70">
                            <label>Ca.7.12.70 </label>
                            yasyordhvaṃ kaphasaṃsṛṣṭaṃ pītaṃ yātyānulomikam/ </l>
                        <l>vamitaṃ kavalaiḥ śuddhaṃ laṅghitaṃ pāyayettu tam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.71">
                            <label>Ca.7.12.71 </label>
                            &amp;vibaddhe 'alpe cirāddoṣe sravatyuṣṇaṃ pibejjalam/ </l>
                        <l>tenādhmānaṃ tṛṣā cchardirvibandhaścaiva śāmyati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.72">
                            <label>Ca.7.12.72 </label>
                            bheṣajaṃ doṣaruddhaṃ cennordhvaṃ nādhaḥ pravartate/ </l>
                        <l>sodgāraṃ &amp;sāṅgaśūlaṃ ca svedaṃ tatrāvacārayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.73">
                            <label>Ca.7.12.73 </label>
                            &amp;suvirikte tu sodgāramāśvevauṣadhamullikhet/ </l>
                        <l>&amp;atipravartanaṃ jīrṇe suśītaiḥ stambhayedbhiṣak// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.74">
                            <label>Ca.7.12.74 </label>
                            kadācicchleṣmaṇā ruddhaṃ tiṣṭhatyurasi bheṣajam/ </l>
                        <l>kṣīṇe śleṣmaṇi sāyāhne rātrau vā tatpravartate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.75">
                            <label>Ca.7.12.75 </label>
                            &amp;rūkṣānāhārayorjīrṇe viṣṭabhyordhvaṃ gate 'api vā/ </l>
                        <l>vāyunā bheṣaje tvanyat sasnehalavaṇaṃ pibet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.76">
                            <label>Ca.7.12.76 </label>
                            tṛṇmohabhramamūrcchāyāḥ &amp;syuścejjīryati bheṣaje/ </l>
                        <l>pittaghnaṃ svādu śītaṃ ca bheṣajaṃ tatra śasyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.77">
                            <label>Ca.7.12.77 </label>
                            &amp;lālāhṛllāsaviṣṭambhalomaharṣāḥ kaphāvṛte/ </l>
                        <l>bheṣajaṃ tatra tīkṣṇoṣṇaṃ kaṭvādi kaphanuddhitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.78">
                            <label>Ca.7.12.78 </label>
                            susnigdhaṃ krūrakoṣṭhaṃ ca laṅghayedavirecitam/ </l>
                        <l>tenāsya snehajaḥ śleṣmā saṅgaścaivopaśāmyati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.79">
                            <label>Ca.7.12.79 </label>
                            rūkṣa-bahvanila-krūrakoṣṭha-&amp;vyāyāmaśālinām/ </l>
                        <l>dīptāgnīnāṃ ca bhaiṣajyamaviricyaiva jīryati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.80">
                            <label>Ca.7.12.80 </label>
                            tebhyo bastiṃ purā dattvā pañcāddadyādvirecanam/ </l>
                        <l>&amp;bastipravartitaṃ doṣaṃ harecchīghraṃ virecanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.81">
                            <label>Ca.7.12.81 </label>
                            rūkṣāśanāḥ karmanityā ye narā dīptapāvakāḥ/ </l>
                        <l>teṣāṃ doṣāḥ kṣayaṃ yānti &amp;karmavātātapāgnibhiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.82">
                            <label>Ca.7.12.82 </label>
                            viruddhādhyaśanājīrṇadoṣānapi sahanti te/ </l>
                        <l>snehyāste mārutādrakṣyā nāvyādhau tān &amp;viśodhayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.83">
                            <label>Ca.7.12.83 </label>
                            nātisnigdhaśarīrāya dadyāt snehavirecanam/ </l>
                        <l>snehotkliṣṭaśarīrāya rūkṣaṃ dadyādvirecanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.84">
                            <label>Ca.7.12.84 </label>
                            evaṃ jñātvā vidhiṃ dhīro deśakālapramāṇavit/ </l>
                        <l>virecanaṃ virecyebhyaḥ prayacchannāparādhyati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.85">
                            <label>Ca.7.12.85 </label>
                            vibhraṃśo viṣavadyasya prayacchānnāparādhyati/ </l>
                        <l>kāleṣvavaśyaṃ peyaṃ ca tasmādyatnāt prayojayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.86">
                            <label>Ca.7.12.86 </label>
                            dravyapramāṇaṃ tu yaduktamasminmadhyeṣu tat koṣṭhavayobaleṣu/ </l>
                        <l>&amp;tanmūlamālambya bhavedvikalpyaṃ teṣāṃ vikalpyo
                            'abhyadhikonabhāvaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.87">
                            <label>Ca.7.12.87 </label>
                            ṣaḍ dhvaṃśyastu marīciḥ syāt ṣaṇmarīcyastu sarṣapaḥ/ </l>
                        <l>aṣṭau te sarṣapā raktāstaṇḍulaścāpi taddvayam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.88">
                            <label>Ca.7.12.88 </label>
                            dhīnyamāṣo bhavedeko dhānyamāṣadvayaṃ yavaḥ/ </l>
                        <l>aṇḍikā te tu catvārastāścatasrastu māṣakaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.89">
                            <label>Ca.7.12.89 </label>
                            hemaśca dhānyakaścokto bhavecchāṇastu te trayaḥ/ </l>
                        <l>śāṇau dvau draṅkṣaṇaṃ vidyāt kolaṃ badarameva ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.90">
                            <label>Ca.7.12.90 </label>
                            vidyāddvau drakṣaṇau karṣaṃ suvarṇaṃ cākṣameva ca/ </l>
                        <l>biḍālapadakaṃ caiva picuṃ pāṇitalaṃ tathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.91">
                            <label>Ca.7.12.91 </label>
                            tindukaṃ ca vijānīyāt kavalagrahameva ca/ </l>
                        <l>dve suvarṇe palārdhaṃ syācchuktiraṣṭamikā tathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.92">
                            <label>Ca.7.12.92 </label>
                            dve palārdhe palaṃ muṣṭiḥ prakuñco 'atha caturthikā/ </l>
                        <l>bilvaṃ ṣoḍaśikā cāmraṃ dve pale prasṛtaṃ vidhuḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.93">
                            <label>Ca.7.12.93 </label>
                            aṣṭamānaṃ tu vijñeyaṃ kuḍavau dvau tu mānikā/ </l>
                        <l>palaṃ caturguṇaṃ vidyādañjaliṃ kuḍavaṃ tathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.94">
                            <label>Ca.7.12.94 </label>
                            catvāraḥ kuḍavāḥ prasthaścatuḥprasthamathāḍhakam/ </l>
                        <l>pātraṃ tadeva vijñeyaṃ kaṃsaḥ prasthāṣṭakaṃ tathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.95">
                            <label>Ca.7.12.95 </label>
                            kaṃsaścaturguṇo droṇaścārmaṇaṃ nalvaṇaṃ ca tat/ </l>
                        <l>sa eva kalaśaḥ khyāto ghaṭamunmānameva ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.96">
                            <label>Ca.7.12.96 </label>
                            droṇastu dviguṇaḥ śūrpo vijñeyaḥ kumbha eva ca/ </l>
                        <l>goṇīṃ śūrpadvayaṃ vidyāt khārīṃ bhāraṃ tathaiva ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.97">
                            <label>Ca.7.12.97 </label>
                            dvātriṃśataṃ vijānīyādvāhaṃ śūrpāṇi buddhimān/ </l>
                        <l>tulāṃ śatapalaṃ vidyāt parimāṇaviśāradaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.98">
                            <label>Ca.7.12.98 </label>
                            śuṣkadravyeṣvidaṃ mānamevamādi prakīrtitam/ </l>
                        <l>dviguṇaṃ taddraveṣviṣṭaṃ tathā sadyoddhṛteṣu ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.99">
                            <label>Ca.7.12.99 </label>
                            &amp;yaddhi mānaṃ tulā proktā palaṃ vā tat prayojayet/ </l>
                        <l>anukte parimāṇe tu tulyaṃ mānaṃ prakīrtitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.100">
                            <label>Ca.7.12.100 </label>
                            dravakārye 'api cānukte sarvatra salilaṃ smṛtam/ </l>
                        <l>yataśca pādanirdeśaścāturbhāgastataśca saḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.101">
                            <label>Ca.7.12.101 </label>
                            jalasnehauṣadhānāṃ tu pramāṇaṃ yatra &amp;neritam/ </l>
                        <l>tatra syādauṣadhāt snehaḥ snehāttoyaṃ caturguṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.102">
                            <label>Ca.7.12.102 </label>
                            snehapākastridhā jñeyo mṛdurmadhyaḥ kharastathā/ </l>
                        <l>tulye kalkena niryāse bheṣajānāṃ mṛduḥ smṛtaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.103">
                            <label>Ca.7.12.103 </label>
                            saṃyāva iva niryāse madhyo darvīṃ vimuñcati/ </l>
                        <l>śīryamāṇe tu niryāse &amp;vartamāne kharastathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.104">
                            <label>Ca.7.12.104 </label>
                            kharo 'abhyaṅge smṛtaḥ kāko, mṛdurnastaḥkriyāsu ca/ </l>
                        <l>madhyapākaṃ tu pānārthe bastau ca viniyojayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.105">
                            <label>Ca.7.12.105 </label>
                            mānaṃ ca dvividhaṃ prāhuḥ kāliṅgaṃ māgadhaṃ tathā/ </l>
                        <l>kāliṅgānmāgadhaṃ śreṣṭhamevaṃ mānavido viduḥ// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.7.12.106">
                        <label>Ca.7.12.106 </label>
                        tatra ślokau---</p>
                    <lg>
                        <l> kalpārthaḥ śodhanaṃ saṃjñā pṛthagghetuḥ pravartane/ </l>
                        <l>deśādīnāṃ phalādīnāṃ guṇā yogaśatāni ṣaṭ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.7.12.107">
                            <label>Ca.7.12.107 </label>
                            vikalpaheturnāmāni tīkṣṇamadhyālpalakṣaṇam/ </l>
                        <l>vidhiścāvasthiko mānaṃ snehapākaśca darśitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte 'aprāpte
                        dṛḍhabalasaṃpūrite kalpasthāne dantīdravantīkalpo nāma dvādaśo
                        'adhyāyaḥ//12//</trailer>
                </div>
                <trailer>saptamaṃ kalpasthānaṃ samāptam/</trailer>
            </div>
            <div n="8" type="level1">
                <head>siddhisthānam/</head>
                <div n="1" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>prathamo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.8.1.1">
                        <label>Ca.8.1.1 </label>
                        athātaḥ kalpanāsiddhiṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.8.1.2">
                        <label>Ca.8.1.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.1.3">
                            <label>Ca.8.1.3 </label>
                            kā kalpanā pañcasu karmasūktā, kramaśca kaḥ, kiṃ ca
                            kṛtākṛteṣu/ </l>
                        <l>liṅgaṃ tathaivātikṛteṣu, saṃkyā kā, kiṃguṇaḥ, keṣu ca kaśca
                            bastiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.1.4">
                            <label>Ca.8.1.4 </label>
                            kiṃ varjanīyaṃ pratikarmakāle, kṛte kiyān vā parihārakālaḥ/ </l>
                        <l>praṇīyamānaśca na yāti kena, kenaiti śīghraṃ, sucirācca
                            bastiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.1.5">
                            <label>Ca.8.1.5 </label>
                            &amp;sādhyā gadāḥ svaiḥ śamanaiśca kecit kasmāt prayuktairna
                            śamaṃ vrajanti/ </l>
                        <l>&amp;pracoditaḥ śiṣyavareṇa samyagityagniveśena
                            bhiṣagvariṣṭhaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.1.6">
                            <label>Ca.8.1.6 </label>
                            punarvasustantravidāha tasmai sarvaprajānāṃ hitakāmyayedam/ </l>
                        <l>tryahāvaraṃ saptadinaṃ paraṃ tu snigdho naraḥ svedayitavya
                            &amp;uktaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.1.7">
                            <label>Ca.8.1.7 </label>
                            nātaḥ paraṃ snehanamādiśanti sātmyībhavet saptadināt paraṃ tu/ </l>
                        <l>sneho 'anilaṃ hanti mṛdūkaroti dehaṃ malānāṃ vinihanti saṅgam//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.1.8">
                            <label>Ca.8.1.8 </label>
                            snigdhasya sūkṣmeṣvayaneṣu līnaṃ svedastu doṣaṃ nayati
                            dravatvam/ </l>
                        <l>grāmyaudakānūparasaiḥ &amp;samāṃsairutkleśanīyaḥ payasā ca
                            vamyaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.1.9">
                            <label>Ca.8.1.9 </label>
                            rasaistathā jāṅgalajaiḥ sayūṣaiḥ &amp;snigdhaiḥ
                            kaphāvṛddhikarairvirecyaḥ/ </l>
                        <l>śleṣmottaraśchardayati &amp;hyaduḥkhaṃ viricyate mandakaphastu
                            samyak// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.1.10">
                            <label>Ca.8.1.10 </label>
                            adhaḥ kaphe 'alpe vamanaṃ &amp;virecayedvirecanaṃ vṛddhakaphe
                            tathordhvam/ </l>
                        <l>&amp;snigdhāya deyaṃ vamanaṃ yathoktaṃ vāntasya
                            peyādiranukramaśca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.1.11">
                            <label>Ca.8.1.11 </label>
                            snigdhasya susvinnatanoryathāvadvirecanaṃ yogyatamaṃ
                            &amp;prayojyam/ </l>
                        <l>peyāṃ vilepīmakṛtaṃ kṛtaṃ ca yūṣaṃ rasaṃ trirdvirathaikaśaśca//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.1.12">
                            <label>Ca.8.1.12 </label>
                            krameṇa seveta viśuddhakāyaḥ pradhānamadhyāvaraśuddhiśuddhaḥ/ </l>
                        <l>yathā 'aṇuragnistṛṇagomayādyaiḥ saṃdhukṣyamāṇo bhavati
                            krameṇa// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.1.13">
                            <label>Ca.8.1.13 </label>
                            mahān sthiraḥ &amp;sarvapacastathaiva śuddhasya
                            peyādibhirantaragniḥ/ </l>
                        <l>jaghanyamadhyapravare tu vegāścatvāra iṣṭā vamane ṣaḍaṣṭau//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.1.14">
                            <label>Ca.8.1.14 </label>
                            daśaiva te dvitriguṇā vireke prasthastathā dvitricaturguṇaśca/ </l>
                        <l>pittāntamiṣṭaṃ vamanaṃ virekādardhaṃ kaphāntaṃ ca virekamāhuḥ//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.1.15">
                            <label>Ca.8.1.15 </label>
                            dvitrān saviṭkānapanīya vegānmeyaṃ vireke vamane tu pītam/ </l>
                        <l>kramāt kaphaḥ pittamathānilaśca yasyaiti samyagvamitaḥ sa
                            iṣṭaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.1.16">
                            <label>Ca.8.1.16 </label>
                            hṛtpārśvamūrdhendriyamārgaśuddhau tathā laghutve 'api ca
                            lakṣyamāṇe/ </l>
                        <l>duśchardite sphoṭakakoṭhakaṇḍūhṛtkhāviśuddhirgurugātratā ca//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.1.17">
                            <label>Ca.8.1.17 </label>
                            tṛṇmohamūrchānilakopanidrā-&amp;balādihānirvamane 'ati ca
                            syāt/ </l>
                        <l>srotoviśuddhīndriyasaṃprasādau laghutvamūrjo
                            'agniranāmayatvam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.1.18">
                            <label>Ca.8.1.18 </label>
                            prāptiśca viṭpittakaphānilānāṃ samyagviriktasya bhavet
                            krameṇa/ </l>
                        <l>syācchleṣmapittānilasaṃprakopaḥ sādastathā+&amp;agnergurutā
                            pratiśyā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.1.19">
                            <label>Ca.8.1.19 </label>
                            tandrā tathā cchardirarocakaśca vātānulomyaṃ na ca durvirikte/ </l>
                        <l>kaphāsrapittakṣayajānilotthāḥ suptyaṅgamardaklamavepanādyāḥ//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.1.20">
                            <label>Ca.8.1.20 </label>
                            nidrābalābhāvatamaḥpraveśāḥ sonmādahikkāśca virecite 'ati/ </l>
                        <l>saṃsṛṣṭabhaktaṃ navame 'ahni sarpistaṃ pāyayetāpyanuvāsayedvā//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.1.21">
                            <label>Ca.8.1.21 </label>
                            tailāktagātrāya tato nirūhaṃ dadyāttryahānnātibubhukṣitāya/ </l>
                        <l>pratyāgate dhanvarasena bhojyaḥ samīkṣya vā doṣabalaṃ
                            &amp;yathārham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.1.22">
                            <label>Ca.8.1.22 </label>
                            narastato viśyanuvāsanārho nātyāśitaḥ &amp;syādanuvāsanīyaḥ/ </l>
                        <l>śīte vasante ca divā 'anuvāsyo rātrau śaradgrīṣmaghanāgameṣu//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.1.23">
                            <label>Ca.8.1.23 </label>
                            tāneva doṣān parirakṣatā ye snehasya pāne parikīrtitāḥ prāk/ </l>
                        <l>pratyāgate cāpyanuvāsanīye divā pradeyaṃ vyuṣitāya bhojyam//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.1.24">
                            <label>Ca.8.1.24 </label>
                            sāyaṃ ca bhojyaṃ parato dvyahe vā tryahe 'anuvāsyo 'ahani
                            pañcame &amp;vā/ </l>
                        <l>tryahe tryahe vā+&amp;apyatha pañcame vā
                            dadyānnirūhādanuvāsanaṃ ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.1.25">
                            <label>Ca.8.1.25 </label>
                            ekaṃ tathā trīn kaphaje vikāre pittātmake pañca tu sapta vā
                            'api/ </l>
                        <l>vāte navaikādaśa vā punarvā bastīnayugmān kuśalo vidadhyāt//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.1.26">
                            <label>Ca.8.1.26 </label>
                            naro viriktastu nirūhadānaṃ vivarjayet saptadinānyavaśyam/ </l>
                        <l>śuddho nirūheṇa virecanaṃ ca taddhyasya śūnyaṃ
                            vikaseccharīram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.1.27">
                            <label>Ca.8.1.27 </label>
                            bastirvayaḥsthāpayitā sukhāyurbalāgnimedhāsvaravarṇakṛcca/ </l>
                        <l>sarvārthakārī śiśuvṛddhayūnāṃ niratyayaḥ sarvagadāpahaśca//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.1.28">
                            <label>Ca.8.1.28 </label>
                            &amp;viṭśleṣmapittānilamūtrakarṣī dārḍhyāvahaḥ
                            śukrabalapradaśca/ </l>
                        <l>viśvaksthitaṃ doṣacayaṃ nirasya sarvān vikārān śamayennirūhaḥ//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.1.29">
                            <label>Ca.8.1.29 </label>
                            dehe nirūheṇa viśuddhamārge saṃsnehanaṃ varṇabalapradaṃ ca/ </l>
                        <l>na tailadānāt paramasti kiñciddravyaṃ viśeṣeṇa
                            &amp;samīraṇārte// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.1.30">
                            <label>Ca.8.1.30 </label>
                            snehena raukṣyaṃ laghutāṃ gurutvādauṣṇyācca śaityaṃ pavanasya
                            hatvā/ </l>
                        <l>tailaṃ dadātyāśu manaḥprasādaṃ &amp;vīryaṃ balaṃ
                            &amp;varṇamathāgnipuṣṭim// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.1.31">
                            <label>Ca.8.1.31 </label>
                            mūle niṣikto hi yathā drumaḥ syānnīlacchadaḥ
                            komalapallavāgryaḥ/ </l>
                        <l>kāle mahān puṣpaphalapradaśca tathā naraḥ syādanuvāsanena//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.1.32">
                            <label>Ca.8.1.32 </label>
                            stabdhāśca ye saṅkucitāśca ye 'api ye paṅgavo ye 'api ca
                            bhagnarugṇāḥ/ </l>
                        <l>yeṣāṃ ca śākhāsu caranti vātāḥ śasto viśeṣeṇa hi teṣu bastiḥ//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.1.33">
                            <label>Ca.8.1.33 </label>
                            &amp;ādhmāpane vigrathite purīṣe śūle ca bhaktānabhinandane
                            ca/ </l>
                        <l>evaṃprakārāśca bhavanti kukṣau ye cāmayāsteṣu ca bstiriṣṭaḥ//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.1.34">
                            <label>Ca.8.1.34 </label>
                            yāśca striyo &amp;vātakṛtopasargā garbhaṃ na nṛhṇanti nṛbhiḥ
                            sametāḥ/ </l>
                        <l>kṣīṇendriyā ye ca narāḥ kṛśāśca &amp;bastiḥ praśastaḥ paraṃ ca
                            teṣu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.1.35">
                            <label>Ca.8.1.35 </label>
                            uṣṇābhibhūteṣu vadanti śītāñchītābhibhūteṣu tathā sukhoṣṇān/ </l>
                        <l>tatpratyanīkauṣadhasaṃprayuktān sarvatra bastīn pravibhajya
                            &amp;yuñjyāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.1.36">
                            <label>Ca.8.1.36 </label>
                            na bṛṃhaṇīyān vidadhīta bastīn viśodhanīyeṣu gadeṣu vaidyaḥ/ </l>
                        <l>kuṣṭhapramehādiṣu medureṣu nareṣu ye cāpi viśodhanīyāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.1.37">
                            <label>Ca.8.1.37 </label>
                            kṣīṇakṣatānāṃ na viśodhanīyānna śoṣiṇāṃ no bhṛśadurbalānām/ </l>
                        <l>na mūrcchitānāṃ na viśodhitānāṃ yeṣāṃ ca doṣeṣu nibaddhamāyuḥ//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.1.38">
                            <label>Ca.8.1.38 </label>
                            śākhāgatāḥ koṣṭhagatāśca rogā marmordhvasarvāvayavāṅgajāśca/ </l>
                        <l>ye santi teṣāṃ na hi kaścidanyo vāyoḥ paraṃ janmani heturasti//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.1.39">
                            <label>Ca.8.1.39 </label>
                            &amp;viṇmūtrapittādimalāśayānāṃ vikṣepasṃghātakaraḥ sa yasmāt/ </l>
                        <l>tasyātivṛddhasya śamāya nānyadbastiṃ vinā bheṣajamasti kiñcit//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.1.40">
                            <label>Ca.8.1.40 </label>
                            tasmāccikitsārdhamiti bruvanti sarvāṃ cikitsāmapi bastimeke/ </l>
                        <l>nābhipradeśaṃ kaṭipārśvakukṣiṃ gatvā śakṛddoṣacayaṃ
                            &amp;viloḍya// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.1.41">
                            <label>Ca.8.1.41 </label>
                            saṃsnehya kāyaṃ sapurīṣadoṣaḥ samyak sukhenaiti ca yaḥ sa
                            &amp;bastiḥ/ </l>
                        <l>prasṛṣṭaviṇmūtrasamīraṇatvaṃ rucyagnivṛddhyāśayalāghavāni//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.1.42">
                            <label>Ca.8.1.42 </label>
                            rogopaśāntiḥ prakṛtisthatā ca balaṃ ca tat syāt
                            sunirūḍhaliṅgam/ </l>
                        <l>&amp;syādrukchirohṛdgudabastiliṅge śophaḥ pratiśyāyavikartike
                            ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.1.43">
                            <label>Ca.8.1.43 </label>
                            hṛllāsikā mārutamūtrasaṅgaḥ śvāso na samyak ca &amp;nirūhite
                            syuḥ/ </l>
                        <l>liṅgaṃ yadevātivirecitasya bhavettadevātinirūhitasya// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.1.44">
                            <label>Ca.8.1.44 </label>
                            pratyetyasaktaṃ saśakṛcca tailaṃ
                            &amp;raktādibuddhīndriyasaṃprasādaḥ/ </l>
                        <l>svapnānuvṛttirlaghutā balaṃ ca sṛṣṭāśca vegāḥ svanuvāsite
                            syuḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.1.45">
                            <label>Ca.8.1.45 </label>
                            adhaḥśarīrodarabāhupṛṣṭhapārśveṣu rugrūkṣakharaṃ ca
                            &amp;gātram/ </l>
                        <l>grahaśca &amp;viṇmūtrasamīraṇānāmasamyagetānyanuvāsitasya//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.1.46">
                            <label>Ca.8.1.46 </label>
                            hṛllāsamohaklamasādamūrcchā vikartikā cātyanuvāsitasya/ </l>
                        <l>yasyeha yāmānanuvartate trīn sneho naraḥ syāt sa
                            viśuddhadehaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.1.47">
                            <label>Ca.8.1.47 </label>
                            āśvāgate 'anyastu punarvidheyaḥ sneho na saṃsnehayati
                            hyatiṣṭhan/ </l>
                        <l>triṃśanmatāḥ &amp;karma nu bastayo hi kālastato 'ardhena
                            tataśca yogaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.1.48">
                            <label>Ca.8.1.48 </label>
                            sānvāsanā dvādaśa vai nirūhāḥ prāk sneha ekaḥ parataśca pañca/ </l>
                        <l>&amp;kāle trayo 'ante puratastathaikaḥ snehā nirūhāntaritāśca
                            ṣaṭ syuḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.1.49">
                            <label>Ca.8.1.49 </label>
                            &amp;yoge nirūhāstraya eva deyāḥ snehāśca pañcaiva
                            parādimadhyāḥ/ </l>
                        <l>trīn pañca vā++āhuścaturo 'atha ṣaṭvā
                            &amp;vātādikānāmanuvāsanīyān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.1.50">
                            <label>Ca.8.1.50 </label>
                            snehān pradāyāśu bhiṣagvidadhyāt srotoviśuddhyarthamato
                            nirūhān/ </l>
                        <l>&amp;niśuddhadehasya tataḥ krameṇa snigdhaṃ
                            talasveditamuttamāṅgam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.1.51">
                            <label>Ca.8.1.51 </label>
                            virecayettrirdvirathaikaśo vā balaṃ samīkṣya trividhaṃ
                            malānām/ </l>
                        <l>&amp;uraḥśirolāghavamindriyācchyaṃ srotoviśuddhiśca
                            bhavedviśuddhe// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.1.52">
                            <label>Ca.8.1.52 </label>
                            galopalepaḥ śiraso gurutvaṃ niṣṭhīvanaṃ cāpyatha durvirikte/ </l>
                        <l>śirokṣiśaṅkhaśravaṇārtitodāvatyarthaśuddhe timiraṃ ca paśyet//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.1.53">
                            <label>Ca.8.1.53 </label>
                            syāttarpaṇaṃ tatra mṛdu dravaṃ ca snigdhasya tīkṣṇaṃ tu
                            punarna yoge/ </l>
                        <l>ityāturasvasthasukhaḥ &amp;prayogo
                            balāyuṣorvṛddhikṛdāmayaghnaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.1.54">
                            <label>Ca.8.1.54 </label>
                            kālastu bastyādiṣu yāti yāvāṃstāvān bhaveddviḥ parihārakālaḥ/ </l>
                        <l>atyāsanasthānavacāṃsi yānaṃ svapnaṃ divā maithunavegarodhān//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.1.55">
                            <label>Ca.8.1.55 </label>
                            śītopacārātapaśokaroṣāṃstyajedakālāhitabhojanaṃ ca/ </l>
                        <l>baddhe praṇīte &amp;viṣamaṃ ca netre mārge &amp;tathā
                            'arśaḥkaphaviḍvibaddhe// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.1.56">
                            <label>Ca.8.1.56 </label>
                            na yāti bastirna sukhaṃ nireti doṣāvṛto 'alpo yadi vā
                            'alpavīryaḥ/ </l>
                        <l>prāpte tu varconilamūtravege vāte+&amp;ativṛddhe 'alpabale gude
                            vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.1.57">
                            <label>Ca.8.1.57 </label>
                            atyuṣṇatīkṣṇaśca mṛdau ca koṣṭhe praṇītamātraḥ punareti
                            bastiḥ/ </l>
                        <l>medaḥkaphābhyāmanilo niruddhaḥ &amp;śūlāṅgasuptiśvayathūn
                            karoti// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.1.58">
                            <label>Ca.8.1.58 </label>
                            snehaṃ tu yuñjannabudhastu tasmai saṃvardhayatyeva hi tān
                            vikārān/ </l>
                        <l>rogāstathā 'anye 'apyavitarkyamāṇāḥ paraspareṇāvagṛhītamārgāḥ//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.1.59">
                            <label>Ca.8.1.59 </label>
                            saṃdūṣitā dhātubhireva cānyaiḥ svairbheṣajairnopaśamaṃ
                            vrajanti/ </l>
                        <l>sarvaṃ ca rogapraśamāya karma hīnātimātraṃ viparītakālam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.1.60">
                            <label>Ca.8.1.60 </label>
                            mithyopacārācca na taṃ vikāraṃ śāntiṃ nayet pathyamapi
                            prayuktam/ </l>
                    </lg>
                    <p>tatra ślokaḥ--- </p>
                    <lg>
                        <l>praśnānimān dvādaśa pañcakarmāṇyuddiśya siddhāviha kalpanāyām//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.1.61">
                            <label>Ca.8.1.61 </label>
                            prajāhitārhtaṃ bhagavān mahārthān samyagjagādarṣivaro
                            'atriputraḥ/ </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte 'aprāpte
                        dṛḍhabalasaṃpūrite siddhisthāne kalpanāsiddhirnāma prathamo
                        'adhyāyaḥ//1//</trailer>
                </div>
                <div n="2" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>dvitīyo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.8.2.1">
                        <label>Ca.8.2.1 </label>
                        athātaḥ &amp;pañcakarmīyāṃ siddhiṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.8.2.2">
                        <label>Ca.8.2.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.2.3">
                            <label>Ca.8.2.3 </label>
                            yeṣāṃ yasmāt pañcakarmāṇyagniveśa na kārayet/ </l>
                        <l>yeṣāṃ ca kārayettāni tat sarvaṃ saṃpravakṣyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.2.4">
                            <label>Ca.8.2.4 </label>
                            caṇḍaḥ sāhasiko bhīruḥ kṛtaghno vyagra eva ca/ </l>
                        <l>&amp;sadrājabhiṣajāṃ dveṣṭā taddviṣṭaḥ śokapīḍitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.2.5">
                            <label>Ca.8.2.5 </label>
                            yādṛcchiko mumūrṣuśca vihīnaḥ karaṇaiśca yaḥ/ </l>
                        <l>vairī vaidyavidagdhaśca śradvāhīnaḥ suśaṅkitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.2.6">
                            <label>Ca.8.2.6 </label>
                            bhiṣajāmavidheyaśca nopakramyā bhiṣagvidā/ </l>
                        <l>etānupacaran vaidyo bahūn doṣānavāpnuyāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.2.7">
                            <label>Ca.8.2.7 </label>
                            ebhyo 'anye samupakramyā narāḥ sarvairupakramaiḥ/ </l>
                        <l>avasthāṃ pravibhajyaiṣāṃ varjyaṃ kāryaṃ ca vakṣyate// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.8.2.8">
                        <label>Ca.8.2.8 </label>
                        avamyāstāvat-kṣatakṣīṇātisthūlātikṛśabālavṛddhadurbalaśrāntapipāsitakṣudhitakarmabhārādhvahatopavāsamaithunādhyayanavyāyāmacintāprasaktakṣāmagarbhiṇīsukumārasaṃvṛtakoṣṭhaduśchardanordhvaraktapittaprasaktacchardirūrdhvavātāsthāpitānuvāsitahṛdrogodāvartamūtrāghātaplīhagulmodarāṣṭhīlāsvaropaghātatimiraśiraḥśaṅkhakarṇākṣiśūlārtāḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.8.2.9">
                        <label>Ca.8.2.9 </label>
                        tatra kṣatasya bhūyaḥ kṣaṇanādraktātipravṛttiḥ syāt,
                        kṣīṇātisthūlakṛśabālavṛddhadurbalānāmauṣadhabalāsahatvāt
                        prāṇoparodhaḥ, śrāntapipāsitakṣudhitānāṃ ca tadvat,
                        karmabhārādhvahatopavāsamaithunādhyayanavyātadvat,
                        karmabhārādhvahatopavāsamaithunādhyayanavyātadvat,
                        karmabhārādhvahatopavāsamaithunādhyayanavyāyāmacintāprasaktakṣāmāṇāṃ
                        raukṣyādvātaraktacchedakṣatabhayaṃ syāt, garbhiṇyā
                        garbhavyāpadāmagarbhabhraṃśācca dāruṇā rogaprāptiḥ, sukumārasya
                        &amp;hṛdayāpakarṣaṇādūrdhvamadho vā rukhirātipravṛttiḥ,
                        saṃvṛtakoṣṭhakuśchardanayoratimātrapravāhaṇāddoṣāḥ samutkliṣṭā
                        &amp;antaḥkoṣṭhe janayantyantarvisarpaṃ stambhaṃ jāḍyaṃ vaicittyaṃ
                        maraṇaṃ vā, ūrdhvagaraktapittina udānasmutkṣipya prāṇān
                        haredraktaṃ cātipravartayet, prasaktacchardestadvat,
                        ūrdhvavātāsthāpitānuvāsitānāmūrdhvaṃ vātātipravṛttiḥ, hṛdrogiṇo
                        hṛdayoparodhaḥ, udāvartino ghoratara udāvartaḥ
                        syācchīghratarahantā, mūtrāghātādibhirārtānāṃ
                        tīvrataraśūlaprādurbhāvaḥ, timirārtānāṃ timirātivṛddhiḥ,
                        śiraḥśūlādiṣu śūlātivṛddhiḥ; tasmādete na vamyāḥ/ </p>
                    <p>sarveṣvapi tu khalveteṣu
                        viṣagaraviruddhājīrṇābhyavahārāmakṛteṣvapratiṣiddhaṃ
                        &amp;śīghratarakāritvādeṣāmiti// </p>
                    <p xml:id="Ca.8.2.10">
                        <label>Ca.8.2.10 </label>
                        śoṣāstu vamyāḥ; &amp;viśeṣatastu
                        pīnasakuṣṭhanavajvararājayakṣmakāsaśvāsagalagrahagalagaṇḍaślīpadamehamandāgniviruddhājīrṇānnavisūcikālasakaviṣagarapītadaṣṭadigdhāviddhādhaḥśoṇitapittapraseka(&amp;durnāma)hṛllāsārocakāvipākāpacyapasmāronmādātisāraśophapāṇḍurogamukhapākaduṣṭastanyādayaḥ
                        śleṣmavyādhayo viśeṣeṇa mahārogādhyāyoktāśca; eteṣu hi vamanaṃ
                        pradhānatamamityuktaṃ kedārasetubhede śālyādyaśoṣadoṣavināśavat// </p>
                    <p xml:id="Ca.8.2.11">
                        <label>Ca.8.2.11 </label>
                        avirecyāstu
                        subhagakṣatagudamuktanālādhobhāgaraktapittivilaṅghitadurbalendriyālpāgninirūḍhakāmādivyagrājīrṇinavajvarimadātyayitādhmātaśalyārditābhihatātisnigdharūkṣadāruṇakoṣṭhāḥ
                        kṣatādayaśca garbhiṇyantāḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.8.2.12">
                        <label>Ca.8.2.12 </label>
                        tatra subhagasya sukumārokto doṣaḥ syāt, kṣatagudasya kṣate gude
                        prāṇoparodhakarīṃ rujāṃ janayet, muktanālamatipravṛttyā hanyāt,
                        adhobhāgaraktapittinaṃ tadvat,
                        vilaṅghitadurbalendriyālpāgninirūḍhā auṣadhavegaṃ na saheran,
                        kāmādivyagramanaso na pravartate kṛcchreṇa vā
                        pravartamānamayogadoṣān kuryāt, ajīrṇina āmadoṣaḥ syāt,
                        navajrariṇo 'avipakvān doṣān na virhared vātameva ca kopayet,
                        madātyayitasya madyakṣīṇe dehe vāyuḥ prāṇoparodhaṃ kuryāt,
                        ādhmātasyādhamato vā &amp;purīṣakoṣṭhe nicito vāyurvisarpan
                        sahasā++ānāhaṃ tīvrataraṃ maraṇaṃ vā janayet, śalyārditābhihatayoḥ
                        kṣate vāyurāśrito jīvitaṃ hiṃsyāt, atisnigdhasyātiyogabhayaṃ
                        bhavet, rūkṣasya vāyuraṅgapragrahaṃ kuryāt, dāruṇakoṣṭhasya
                        virecanoddhatā doṣā
                        hṛcchūlaparvabhedānāhāṅgamardacchardimūrcchāklamāñjanayitvā prāṇān
                        hanyuḥ, kṣatādīnāṃ garbhiṇyantānāṃ chardanokto doṣaḥ syāt;
                        tasmādete na virecyāḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.8.2.13">
                        <label>Ca.8.2.13 </label>
                        śeṣāstu virecyāḥ; viśeṣatastu
                        kuṣṭhajvaramehordhvaraktapittabhagandarodarārśobradhnaplīhagulmārbudagalagaṇḍagranthivisūcikālasakamūtrāghātakrimikoṣṭhavisarpapāṇḍurogaśiraḥpārśvaśūlodāvartanetrāsyadāhahṛdrogavyaṅganīlikā&amp;netranāsikāsyasravaṇahalīmakaśvāsakāsakāmalāpacyapasmāronmādavātaraktayoniretodoṣataimiryārocakāvipākacchardiśvayathūdaravisphoṭakādayaḥ
                        pittavyādhayo viśeṣeṇa mahārogādhyāyoktāśca; eteṣu hi virecanaṃ
                        pradhānatamamityuktamagnyupaśame 'agnigṛhavat// </p>
                    <p xml:id="Ca.8.2.14">
                        <label>Ca.8.2.14 </label>
                        anāsthāpyāstu-ajīrṇyatisnigdhapītasnehotkliṣṭadoṣālpāgniyānaklāntātidurbalakṣuttṛṣṇāśramārtātikṛśabhuktabhaktapītodakavamitaviriktakṛtanastaḥkarmakuddhabhītamattamūrcchitaprasaktacchardiniṣṭhīvikāśvāsakāsahikkābaddhacchidrodakodarādhmānālasakavisūcikāmaprajātāmātisāramadhumehakuṣṭhārtāḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.8.2.15">
                        <label>Ca.8.2.15 </label>
                        tatrājīrṇyatisnigdhapītasnehānāṃ dūṣyodaraṃ mūrcchā śvayathurvā
                        syāt, utkliṣṭadoṣamandāgnyorarocakastīvraḥ, yānaklāntasya
                        kṣobhavyāpanno bastirāśu dehaṃ śoṣayet,
                        atidurbalakṣuttṛṣṇāśramārtānāṃ pūrvokto doṣaḥ syāt, atikṛśasya
                        kārśyaṃ punarjanayet, bhuktabhaktapītodakayorutkliśyordhvamadho
                        &amp;vā vāyurbastimutkṣipya kṣipraṃ ghorān vikārāñjanayet,
                        vamitaviriktayostu rūkṣaṃ śarīraṃ nirūhaḥ kṣataṃ kṣār iva dahet,
                        kṛtanastaḥkarmaṇo vibhraṃśaṃ &amp;bhṛśasaṃruddhasrotasaḥ kuryāt,
                        kuddhabhītayorbastirūrdhvamupaplavet, mattamūrcchitayorbhṛśaṃ
                        vicalitāyāṃ saṃjñāyāṃ cittopaghātād vyāpat syāt,
                        prasaktacchardirniṣṭhīvikāśvāsakāsahikkārtānāmūrdhvībhūto
                        vāyurūrdhvaṃ bastiṃ nayet, baddhacchidrodakodarādhmānārtānāṃ
                        bhṛśataramādhyāpya bastiḥ prāṇān hiṃsyāt,
                        alasakavisūcikāmaprajātāmātisāriṇāmāmakṛto doṣaḥ syāt,
                        madhumehakuṣṭhinorvyādheḥ punarvṛddhiḥ; tasmādete nāsthāpyāḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.8.2.16">
                        <label>Ca.8.2.16 </label>
                        śeṣāstvāsthāpyāḥ; viśeṣatastu
                        sarvāṅgaikāṅgakukṣirogavātavarcomūtraśukrasaṅgabalavarṇamāṃsaretaḥkṣayadoṣādhmānāṅgasuptikrimikoṣṭhodāvartaśuddhātisāraparvabhedābhitāpaplīhagulmaśūlahṛdrogabhagandaronmādajvarabradhnaśiraḥkarṇaśūlahṛdayapārśvapṛṣṭhakaṭīgrahavepanākṣepakagauravātilāghavarajaḥkṣayārtaviṣamāgnisphigjānujaṅghorugulphapārṣṇiprapadayoni&amp;bāhvaṅgulistanāntadantasnakhaparvāsthiśūlaśoṣastambhāntrakūjaparikartikālpālpasaśabdogragandhotthānādayo
                        vātavyādhayoviśeṣeṇa mahārogādhyāyoktāśca; eteṣvāsthāpanaṃ
                        pradhānatamamityuktaṃ vanaspatimūlacchedavat// </p>
                    <p xml:id="Ca.8.2.17">
                        <label>Ca.8.2.17 </label>
                        ya evānāsthāpyāsta evānanuvāsyāḥ syuḥ;
                        viśeṣatastvabhuktabhaktanavajvarapāṇḍurogakāmalāpramehārśaḥpratiśyāyārocakamandāgnidurbalaplīhakaphodarorustambhavarcobhedaviṣagara&amp;pītapittakaphābhiṣyandagurukoṣṭhaślīpadagalagaṇḍāpacikrimikoṣṭhinaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.8.2.18">
                        <label>Ca.8.2.18 </label>
                        tatrābhuktabhaktasyānāvṛtamārgatvādūrdhvamativartate snehaḥ,
                        navajvarapāṇḍurogakāmalāpramehiṇāṃ doṣānutkliśyodaraṃ janayet,
                        arśasasyārśāṃsyabhiṣyandyādhmānaṃ kuryāt, arocakārtasyānnagṛddhiṃ
                        punarhanyāt, mandāgnidurbalayormandataramagniṃ kuryāt,
                        pratiśyāyaplīhādimatāṃ bhṛśamutkliṣṭadoṣāṇāṃ bhūya eva doṣaṃ
                        vardhayet; tasmādete nānuvāsyāḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.8.2.19">
                        <label>Ca.8.2.19 </label>
                        ya evāsthāpyāsta evānuvāsyāḥ; viśeṣatastu rūkṣatīkṣṇāgnayaḥ
                        kevalavātarogārtāśca; eteṣu hyanuvāsanaṃ pradhānatamamityuktaṃ
                        mūle drumaprasekavat// </p>
                    <p xml:id="Ca.8.2.20">
                        <label>Ca.8.2.20 </label>
                        aśirovirecanārhāstu ajīrṇibhuktabhaktapītasnehamadyatoyapātukāmāḥ
                        snātaśirāḥ snātukāmaḥ
                        kṣuttṛṣṇāśramārtamattamūrcchitaśastradaṇḍahatavyavāyavyāyāmapānaklāntanavajvaraśokābhitaptaviriktānuvāsitagarbhiṇīnavapratiśyāyārtāḥ,
                        anṛtau durdine ceti// </p>
                    <p xml:id="Ca.8.2.21">
                        <label>Ca.8.2.21 </label>
                        tatrājīrṇibhuktabhaktayordoṣa ūrdhvavahāni srotāṃsyāvṛtya
                        kāsaśvāsacchardipratiśyāyāñjanayet, pītasnehamadyatoyapātukāmānāṃ
                        kṛte ca pibatāṃ mukhanāsāsrāvākṣyupadehatimiraśirorogāñjanayet,
                        snātaśirasaḥ kṛte ca &amp;snānācchirasaḥ pratiśyāyaṃ, kṣudhārtasya
                        vātaprakopaṃ, tṛṣṇārtasya punastṛṣṇābhivṛddhi mukhaśoṣaṃ ca,
                        śramārtamattamūrcchitānāmāsthāpanoktaṃ doṣaṃ janayet,
                        śastradaṇḍahatayostīvratarāṃ rujaṃ janayet,
                        vyavāyavyāyāmapānaklāntānāṃ śiraḥskandhanetroraḥpīḍanaṃ,
                        navajvaraśokābhitaptayorūṣmā netranāḍīranusṛtya timiraṃ
                        jvaravṛddhiṃ ca kuryāt, viriktasya vāyurindriyopaghātaṃ kuryāt,
                        viriktasya vāyurindriyopaghātaṃ kuryāt, anuvāsitasya kaphaḥ
                        śirogurutvakaṇḍūkrimidoṣāñjanayet, garbhiṇyā garbhaṃ stambhayet sa
                        kāṇaḥ kuṇiḥ pakṣahataḥ pīṭhasarpī vā jāyate, navapratiśyāyārtasya
                        srotāṃsi vyāpādayet, anṛtau durdine ca śītadoṣān pūtinasyaṃ
                        śirorogaṃ ca janayet; tasmādete na śirovirecanārhāḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.8.2.22">
                        <label>Ca.8.2.22 </label>
                        śeṣāstvarhāḥ, viśeṣatastu
                        śirodantamanyāstambhagalahanugrahapīnasagalaśuṇḍikāśālūkaśukratimiravartmarogavyaṅgopajihvikārdhāvabhedakagrīvāskandhāṃsāsyanāsikākarṇākṣimūrdhakapālaśirorogārditāpatantrakāpatānakagalagaṇḍadantaśūlaharṣa
                        cālākṣirājyarbudasvarabhedavāggrahagadgadakrathanādaya
                        ūrdhvajatrugatāśca vātādivikārāḥ paripakvāśca; eteṣu śirovirecanaṃ
                        pradhānatamamityuktaṃ, taddhyutāmāṅgamanupraviśya
                        muñjādīṣikāmivāsaktāṃ kevalaṃ vikārakaraṃ doṣamapakarṣati// </p>
                    <p xml:id="Ca.8.2.23">
                        <label>Ca.8.2.23 </label>
                        prāvṛṭśaradvasantetareṣvātyayikeṣu rogeṣu nāvanaṃ kuryāt
                        kṛtrimaguṇopadhānāt; grīṣme pūrvāhṇe, śīte madhyāhne,
                        varṣāsvadurdine ceti// </p>
                    <p xml:id="Ca.8.2.24">
                        <label>Ca.8.2.24 </label>
                        tatra ślokāḥ---</p>
                    <lg>
                        <l> iti pañcavidhaṃ karma vistareṇa nidarśitam/ </l>
                        <l>yebhyo yanna hitaṃ yasmāt karma yebhyaśca yaddhitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.2.25">
                            <label>Ca.8.2.25 </label>
                            &amp;na vaikāntena nirdiṣṭe 'apyarthe 'abhiniviśedbudhaḥ/ </l>
                        <l>svayamapyatra &amp;vaidyena tarkyaṃ buddhimatā bhavet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.2.26">
                            <label>Ca.8.2.26 </label>
                            utpadyeta hi sā 'avasthā deśakālabalaṃ prati/ </l>
                        <l>yasyāṃ kāryamakāryaṃ &amp;syāt karma kāryaṃ ca varjitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.2.27">
                            <label>Ca.8.2.27 </label>
                            chardirhṛdrogagulmānāṃ vamanaṃ sve cikitsite/ </l>
                        <l>avasthāṃ prāpya nirdiṣṭaṃ &amp;kuṣṭhināṃ bastikarma ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.2.28">
                            <label>Ca.8.2.28 </label>
                            tasmāt satyapi nirdeśe kuryādūhya svayaṃ dhiyā/ </l>
                        <l>vinā tarkeṇa yā siddhiryadṛcchāsiddhireva sā// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte 'aprāpte
                        dṛḍhabalasaṃpūrite siddhisthāne pañcakarmīyasiddhirnāma dvitīyo
                        'adhyāyaḥ//2//</trailer>
                </div>
                <div n="3" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>tṛtīyo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.8.3.1">
                        <label>Ca.8.3.1 </label>
                        athāto &amp;bastisūtrīyāṃ siddhiṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.8.3.2">
                        <label>Ca.8.3.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.3.3">
                            <label>Ca.8.3.3 </label>
                            kṛtakṣaṇaṃ śailavarasya ramye sthitaṃ dhaneśāyatanasya pārśve/ </l>
                        <l>maharṣisaṅghairvṛtamagniveśaḥ punarvasuṃ prāñjaliranvapṛcchat//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.3.4">
                            <label>Ca.8.3.4 </label>
                            bastirnarebhyaḥ kimapekṣya dattaḥ syāt siddhimān kimmayamasya
                            netram/ </l>
                        <l>kīdṛkpramāṇākṛti kiṅguṇaṃ ca kebhyaśca kiṃyoniguṇaśca bastiḥ//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.3.5">
                            <label>Ca.8.3.5 </label>
                            nirūhakalpaḥ praṇidhānamātrā snehasya kā vā śayane vidhiḥ kaḥ/ </l>
                        <l>ke bastayaḥ keṣu hitā itīdaṃ śrutvottaraṃ prāha vaco maharṣiḥ//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.3.6">
                            <label>Ca.8.3.6 </label>
                            &amp;samīkṣya doṣauṣadhadeśakālasātmyāgnisattvādivayobalāni/ </l>
                        <l>bastiḥ prayukto niyataṃ guṇāya syāt sarvakarmāṇi ca
                            siddhimanti// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.3.7">
                            <label>Ca.8.3.7 </label>
                            &amp;suvarṇarūpyatraputāmrarītikāṃsyāsthiśastradrumaveṇudantaiḥ/ </l>
                        <l>nalairviṣāṇairmaṇibhiśca taistairnetrāṇi kāryāṇi
                            &amp;su(tri)karṇikāni// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.3.8">
                            <label>Ca.8.3.8 </label>
                            ṣaḍdvādaśāṣṭāṅgulasaṃmitāni ṣaḍviṃśatidvādaśavarṣajānām/ </l>
                        <l>syurmudgakarkandhusatīnavāhicchidrāṇi vartyā 'apihitāni caiva//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.3.9">
                            <label>Ca.8.3.9 </label>
                            yathāvayo 'aṅguṣṭhakaniṣṭhikābhyāṃ mūlāgrayoḥ syuḥ
                            pariṇāhavanti/ </l>
                        <l>ṛjūni gopucchasamākṛtīni ślakṣṇāni ca syurguḍikāmukhāni// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.3.10">
                            <label>Ca.8.3.10 </label>
                            syāt karṇikaikā 'agracaturthabhāge mūlāśrite bastinibandhane
                            dve/ </l>
                        <l>jāradgavo māhiṣahāriṇau vā syācchaukaro bastirajasya vā 'api//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.3.11">
                            <label>Ca.8.3.11 </label>
                            hṛḍhastanurnaṣṭasiro vigandhaḥ kaṣāyaraktaḥ sumṛduḥ
                            &amp;suśuddhaḥ/ </l>
                        <l>nṛṇāṃ vayo vīkṣya yathānurūpaṃ retreṣu yojyastu
                            subaddhamūtraḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.3.12">
                            <label>Ca.8.3.12 </label>
                            bsteralābhe plavajo galo vā syādaṅkapādaḥ sughanaḥ paṭo vā/ </l>
                        <l>āsthāpanārhaṃ puruṣaṃ vidhijñaḥ samīkṣya puṇye 'ahani
                            śuklapakṣe// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.3.13">
                            <label>Ca.8.3.13 </label>
                            praśastanakṣatramuhūrtayoge &amp;jīrṇānnamekāgramupakrameta/ </l>
                        <l>balāṃ guḍūcīṃ triphalāṃ sarāsnāṃ dve pañcamūle ca palonmitāni//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.3.14">
                            <label>Ca.8.3.14 </label>
                            aṣṭau phalānyardhatulāṃ ca māṃsācchāgāt pacedapsu
                            caturthaśeṣam/ </l>
                        <l>pūtaṃ yavānīphalabilvakuṣṭhavacāśatāhvāghanapippalīnām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.3.15">
                            <label>Ca.8.3.15 </label>
                            kalkairguḍakṣaudraghṛtaiḥ satailairyutaṃ sukhoṣṇaistu
                            picupramāṇaiḥ/ </l>
                        <l>guḍāt palaṃ dviprasṛtāṃ tu mātrāṃ snehasya yuktyā madhu
                            &amp;saindhavaṃ ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.3.16">
                            <label>Ca.8.3.16 </label>
                            prakṣipya bastau mathitaṃ khajena &amp;subaddhamucchvāsya ca
                            nirvalīkam/ </l>
                        <l>aṅguṣṭhamadhyena mukhaṃ pidhāya netrāgrasaṃsthāmapanīya
                            vartim// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.3.17">
                            <label>Ca.8.3.17 </label>
                            tailāktagātraṃ kṛtamūtraviṭkaṃ nātikṣudhārtaṃ śayane manuṣyam/ </l>
                        <l>&amp;same 'athaveṣannataśīrṣake vā nātyucchrite
                            svāstaraṇopapanne// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.3.18">
                            <label>Ca.8.3.18 </label>
                            savyena pārśvena sukhaṃ śayānaṃ kṛtvarjudehaṃ
                            svabhujopadhānam/ </l>
                        <l>&amp;saṅkocya savyetaradasya sakthi vāmaṃ prasārya
                            praṇayettatastam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.3.19">
                            <label>Ca.8.3.19 </label>
                            snigdhe gude netracaturthabhāgaṃ snigdhaṃ &amp;śanairṛjvanu
                            pṛṣṭhavaṃśam/ </l>
                        <l>akampanāvepanalāghavādīn pāṇyorguṇāṃścāpi &amp;vidarśayaṃstam//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.3.20">
                            <label>Ca.8.3.20 </label>
                            prapīḍya caikagrahaṇena dattaṃ netraṃ śanaireva tato
                            'apakarṣet/ </l>
                        <l>tiryak praṇīte tu na yāti dhārā gude vraṇaḥ syāccalite tu
                            netre// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.3.21">
                            <label>Ca.8.3.21 </label>
                            dattaḥ śanairnāśayameti bastiḥ kaṇṭhaṃ pradhāvatyatipīḍitaśca/ </l>
                        <l>śītastvatistambhakaro vidāhaṃ mūrcchāṃ ca
                            kuryādatimātramuṣṇaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.3.22">
                            <label>Ca.8.3.22 </label>
                            snigdho 'atijāḍyaṃ pavanaṃ tu
                            rūkṣastanvalpamātrālavaṇastvayogam/ </l>
                        <l>karoti mātrābhyadhiko 'atiyogaṃ kṣāmaṃ tu sāndraḥ sucireṇa
                            caiti// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.3.23">
                            <label>Ca.8.3.23 </label>
                            dāhātisārau lavaṇo 'ati kuryāttasmāt suyuktaṃ samameva dadyāt/ </l>
                        <l>pūrvaṃ hi dadyānmadhu saindhavaṃ tu snehaṃ vinirmathya tato
                            'anu kalkam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.3.24">
                            <label>Ca.8.3.24 </label>
                            vimathya saṃyojya punardravaistaṃ bastau
                            &amp;nidadhyānmathitaṃ khajena/ </l>
                        <l>&amp;vāmāśraye hi grahaṇīgude ca tat pārśvasaṃsthasya
                            sukhopalabdhiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.3.25">
                            <label>Ca.8.3.25 </label>
                            līyanta evaṃ valayaśca tasmāt savyaṃ śayāno 'arhati
                            bastidānam/ </l>
                        <l>viḍvātavego yadi cārdhadatte niṣkṛṣya mukte
                            &amp;praṇayedaśeṣam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.3.26">
                            <label>Ca.8.3.26 </label>
                            uttānadehaśca kṛtopadhānaḥ syādvīryamāpnoti tathā 'asya
                            &amp;deham/ </l>
                        <l>eko 'apakarṣatyanilaṃ svamārgāt pittaṃ dvitīyastu kaphaṃ
                            tṛtīyaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.3.27">
                            <label>Ca.8.3.27 </label>
                            pratyāgate koṣṇajalāvasiktaḥ śālyannamadyāttanunā rasena/ </l>
                        <l>jīrṇe tu sāyaṃ laghu cālpamātraṃ bhukto 'anuvāsyaḥ
                            parivṛṃhaṇārtham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.3.28">
                            <label>Ca.8.3.28 </label>
                            nirūhapādāṃśasamena tailenāmlānilaghnauṣadhasādhitena/ </l>
                        <l>dattvā sphicau pāṇitalena hanyāt snehasya
                            śīghrāgamarakṣaṇārtham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.3.29">
                            <label>Ca.8.3.29 </label>
                            &amp;īṣacca pādāṅguliyugmamāñcheduttānadehasya talau
                            pramṛjyāt/ </l>
                        <l>snehena pārṣṇyaṅgulipiṇḍikāśca ye cāsya gātrāvayavā rugārtāḥ//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.3.30">
                            <label>Ca.8.3.30 </label>
                            tāṃścāvamṛdgīta sukhaṃ tataśca nidrāmupāsīta kṛtopadhānaḥ/ </l>
                        <l>bhāgāḥ kaṣāyasya tu pañca, pitte snehasya ṣaṣṭhaḥ prakṛtau
                            sthite ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.3.31">
                            <label>Ca.8.3.31 </label>
                            vāte vivṛddhe tu caturthabhāgo, mātrā nirūheṣu kaphe
                            'aṣṭabhāgaḥ/ </l>
                        <l>nirūhamātrā prasṛtārdhamādye varṣe tato
                            'ardhaprasṛtābhivṛddhiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.3.32">
                            <label>Ca.8.3.32 </label>
                            ādvādaśāt syāt prasṛtābhivṛddhirāṣṭādaśād dvādaśataḥ paraṃ
                            syuḥ/ </l>
                        <l>&amp;āsaptatestadvihitaṃ pramāṇamataḥ paraṃ ṣoḍaśavadvidheyam//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.3.33">
                            <label>Ca.8.3.33 </label>
                            nirūhamātrā prasṛtapramāṇā bāle ca vṛddhe ca mṛdurviśeṣaḥ/ </l>
                        <l>nātyucchritaṃ nāpyatinīcapādaṃ sapādapīṭhaṃ śayanaṃ praśastam//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.3.34">
                            <label>Ca.8.3.34 </label>
                            pradhānamṛdvāstaraṇopapannaṃ prākśīrṣakaṃ śuklapaṭottarīyam/ </l>
                        <l>bhojyaṃ punarvyādhimavekṣya &amp;tadvat
                            prakalpayedyūṣapayorasādyaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.3.35">
                            <label>Ca.8.3.35 </label>
                            sarveṣu vidyādvidhimetamādyaṃ vakṣyāmi bastīnata uttarīyān/ </l>
                        <l>dvipañcamūlasya raso 'amlayuktaḥ sacchāgamāṃsasya
                            sapūrvapeṣyaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.3.36">
                            <label>Ca.8.3.36 </label>
                            trisnehayuktaḥ pravaro nirūhaḥ sarvānilavyādhiharaḥ pradiṣṭaḥ/ </l>
                        <l>sthirādivargasya balāpaṭolatrāyantikairaṇḍayavairyutasya// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.3.37">
                            <label>Ca.8.3.37 </label>
                            prastho rasācchāgarasārdhayuktaḥ sādhyaḥ punaḥ prasthasamastu
                            yāvat/ </l>
                        <l>priyaṅgukṛṣṇāghanakalkayuktaḥ atailasarpirmadhusaindhavaśca//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.3.38">
                            <label>Ca.8.3.38 </label>
                            syāddīpano māṃsabalapradaśca cakṣurbalaṃ cāpi dadāti
                            &amp;bastiḥ/ </l>
                        <l>eraṇḍamūlaṃ tripalaṃ &amp;palāśā hrasvāni mūlāni ca yāni
                            pañca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.3.39">
                            <label>Ca.8.3.39 </label>
                            rāsnāśvagandhātibalāguḍūcīpunarnavāragvadhadevadāru/ </l>
                        <l>bhāgāḥ palāṃśā &amp;madanāṣṭayuktā jaladvikaṃse kvathite
                            'aṣṭaśeṣe// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.3.40">
                            <label>Ca.8.3.40 </label>
                            peṣyāḥ śatāhvā hapuṣā priyaṅguḥ sapippalīkaṃ madhukaṃ
                            &amp;balā ca/ </l>
                        <l>rasāñjanaṃ vatsakabījamustaṃ &amp;bhāgākṣamātraṃ
                            lavaṇāṃśayuktam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.3.41">
                            <label>Ca.8.3.41 </label>
                            samākṣikastailayutaḥ samūtro bastirnṛṇāṃ dīpanalekhanīyaḥ/ </l>
                        <l>jaṅghorupādatrikapṛṣṭaśūlaṃ kaphāvṛtiṃ mārutanigrahaṃ ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.3.42">
                            <label>Ca.8.3.42 </label>
                            viṇmūtravātagrahaṇaṃ saśūlamādhmānatāmaśmariśarkare ca/ </l>
                        <l>ānāhamarśograhaṇīpradoṣāneraṇḍabastiḥ śamayet prayuktaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.3.43">
                            <label>Ca.8.3.43 </label>
                            catuṣpale tailaghṛtasya bhṛṣṭācchāgācchatārdho
                            dadhidāḍimāmlaḥ/ </l>
                        <l>rasaḥ sapeṣyo
                            balamāṃsavarṇaretognidaścāndhya&amp;śirortiśastaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.3.44">
                            <label>Ca.8.3.44 </label>
                            jaladvikaṃse 'aṣṭapalaṃ palāśāt paktvā raso
                            'ardhāḍhakamātraśeṣaḥ/ </l>
                        <l>&amp;kalkairvacāmāgadhikāpalābhyāṃ yuktaḥ śatāhvādvipalena
                            cāpi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.3.45">
                            <label>Ca.8.3.45 </label>
                            sasaindhavaḥ kṣaudrayutaḥ satailo deyo nirūho balavarṇakārī/ </l>
                        <l>ānāhapārśvāmayayonidoṣān gulmānudāvartarujaṃ ca hanyāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.3.46">
                            <label>Ca.8.3.46 </label>
                            &amp;yaṣṭyāhvayasyāṣṭapalena siddhaṃ payaḥ
                            śatāhvāphalapippalībhiḥ/ </l>
                        <l>yuktaṃ sasarpirmadhu vātaraktavaisvaryavīsarpahito nirūhaḥ//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.3.47">
                            <label>Ca.8.3.47 </label>
                            yaṣṭyāhvalodhrābhayacandanaiśca śṛtaṃ payo 'agryaṃ
                            kamalotpalaiśca/ </l>
                        <l>saśarkaraṃ kṣaudrayutaṃ suśītaṃ pittāmayān hanti sajīvanīyam//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.3.48">
                            <label>Ca.8.3.48 </label>
                            dvikārṣikāścandanapadmakardhiyaṣṭyāhvarāsnāvṛṣasārivāśca/ </l>
                        <l>&amp;salodhramañjiṣṭhamathāpyanantābalāsthirāditṛṇapañcamūlam//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.3.49">
                            <label>Ca.8.3.49 </label>
                            toye samutkvāthya rasena tena śṛtaṃ payo
                            'ardhāḍhakamambuhīnam/ </l>
                        <l>jīvantimedardhiśatāvarībhirvīrādvikākolikaśerukābhiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.3.50">
                            <label>Ca.8.3.50 </label>
                            sitopalājīvakapadmareṇuprapauṇḍarīkaiḥ kamalotpalaiśca/ </l>
                        <l>lodhrātmaguptāmadhukairvidārīmuñjātakaiḥ keśaracandanaiśca//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.3.51">
                            <label>Ca.8.3.51 </label>
                            piṣṭairghṛtakṣaudrayutairnirūhaṃ sasaindhavaṃ śītalameva
                            dadyāt/ </l>
                        <l>pratyāgate dhanvarasena śālīn kṣīreṇa vā 'adyāt
                            pariṣiktagātraḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.3.52">
                            <label>Ca.8.3.52 </label>
                            dāhātisārapradarāsrapittahṛtpāṇḍurogān viṣamajvaraṃ ca/ </l>
                        <l>sagulmamūtragrahakāmalādīn sarvāmayān pittakṛtānnihanti// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.3.53">
                            <label>Ca.8.3.53 </label>
                            drākṣādikāśmaryamadhūkasevyaiḥ sasārivācandanaśītapākyaiḥ/ </l>
                        <l>payaḥ śṛtaṃ śrāvaṇimudgaparṇītugātmaguptāmadhuyaṣṭikalkaiḥ//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.3.54">
                            <label>Ca.8.3.54 </label>
                            godhūmacūrṇaiśca tathā 'akṣamātraiḥ
                            sakṣaudrasarpirmadhuyaṣṭitailaiḥ/ </l>
                        <l>&amp;pathyāvidārīkṣurasairguḍena bastiṃ yutaṃ pittaharaṃ
                            vidadhyāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.3.55">
                            <label>Ca.8.3.55 </label>
                            &amp;hṛnnābhipārśvottamadehadāhe dāhe 'antarasthe ca
                            sakṛcchramūtre/ </l>
                        <l>kṣīṇe kṣāte retasi cāpi naṣṭe paitte 'atisāre ca nṛṇāṃ
                            praśastaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.3.56">
                            <label>Ca.8.3.56 </label>
                            koṣātakāragvadha&amp;devadāruśārṅgeṣṭamūrvākuṭajārkapāṭhāḥ/ </l>
                        <l>paktvā kṛlatthān bṛhatīṃ ca toye rasasya tasya prasṛtā daśa
                            syuḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.3.57">
                            <label>Ca.8.3.57 </label>
                            tān sarṣapailāmadanaiḥ sakuṣṭhairakṣapramāṇaiḥ prasṛtaiśca
                            yuktān/ </l>
                        <l>phalāhvatailasya &amp;samākṣikasya kṣārasya tailasya ca
                            sārṣapasya// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.3.58">
                            <label>Ca.8.3.58 </label>
                            dadyānnirūhaṃ kapharogiṇe jño mandāgraye cāpyaśanadviṣe ca/ </l>
                        <l>paṭolapathyāmaradārubhirvā sapippalīkaiḥ kvathitairjale
                            'agnau// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.3.59">
                            <label>Ca.8.3.59 </label>
                            dvipañcamūle triphalāṃ sabilvāṃ phālāni gomūtrayuta kaṣāyaḥ/ </l>
                        <l>kaliṅgapāṭhāphalamustakalkaḥ sasaindhavaḥ kṣārayutaḥ satailaḥ//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.3.60">
                            <label>Ca.8.3.60 </label>
                            nirūhamukhyaḥ kaphajān vikārān sapāṇḍurogālasakāmadoṣān/ </l>
                        <l>hanyāttathā mārutamūtrasaṅgaṃ bastestathā++&amp;āṭopamadhāpi
                            ghoram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.3.61">
                            <label>Ca.8.3.61 </label>
                            rāsnāmṛtairaṇḍaviḍaṅgadārvīsaptacchadośīrasurāhvanimbaiḥ/ </l>
                        <l>śampākabhūnimbapaṭolapāṭhātiktākhuparṇīdaśamūlamustaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.3.62">
                            <label>Ca.8.3.62 </label>
                            trāyantikāśigruphalatrikaiśca kvāthaḥ sapiṇḍītakatoyamūtraḥ/ </l>
                        <l>yaṣṭyāhvakṛṣṇāphalinīśatāhvārasāñjanaśvetavacāviḍaṅgaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.3.63">
                            <label>Ca.8.3.63 </label>
                            kaliṅgapāṭhāmbudasaindhavaiśca kalkaiḥ
                            sasarpirmadhutailamiśraḥ/ </l>
                        <l>ayaṃ nirūhaḥ krimikuṣṭhamehabradhnodarājīrṇakaphāturebhyaḥ//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.3.64">
                            <label>Ca.8.3.64 </label>
                            rūkṣauṣadhairapyapatarpitebhya eteṣu rogeṣvapi satsu dattaḥ/ </l>
                        <l>nihatya vātaṃ jvalanaṃ pradīpya vijitya rogāṃśca balaṃ karoti//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.3.65">
                            <label>Ca.8.3.65 </label>
                            &amp;punarnavairaṇḍavṛṣāśmabhedavṛścīrabhūtīkabalāpalāśāḥ/ </l>
                        <l>dvipañcamūlaṃ ca palāṃśikāni kṣuṇṇāni dhautāni &amp;phalāni
                            cāṣṭau// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.3.66">
                            <label>Ca.8.3.66 </label>
                            bilvaṃ yavān kolakulatthadhānyaphalāni caiva prasṛtonmitāni/ </l>
                        <l>&amp;payojaladvyāḍhakavacchṛtaṃ tat kṣīrāvaśeṣaṃ
                            sitavastrapūtam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.3.67">
                            <label>Ca.8.3.67 </label>
                            &amp;vacāśatāhvāmaradārukuṣṭhayaṣṭyāhvasiddhārthakapippalīnām/ </l>
                        <l>kalkairyavānyā madanaiśca yuktaṃ nātyuṣṇaśītaṃ
                            guḍasaindhavāktam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.3.68">
                            <label>Ca.8.3.68 </label>
                            kṣaudrasya tailasya ca sarpiṣaśca tathaiva yuktaṃ
                            &amp;prasṛtaistribhiśca/ </l>
                        <l>dadyānnirūhaṃ vidhinā vivijñaḥ sa sarvasaṃsargakṛtāmayaghnaḥ//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.3.69">
                            <label>Ca.8.3.69 </label>
                            snigdhoṣṇa ekaḥ pavane samāṃso dvau svāduśītau payasā ca
                            pitte/ </l>
                        <l>trayaḥ samūtrāḥ kaṭukoṣṇatīkṣṇāḥ kaphe nirūhā na paraṃ
                            vidheyāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.3.70">
                            <label>Ca.8.3.70 </label>
                            rasena vāte pratibhojanaṃ syāt kṣīreṇa pitte tu kaphe ca
                            yūṣaiḥ/ </l>
                        <l>tathā 'anuvāsyeṣu ca bilvatailaṃ syājjīvanīyaṃ phalasādhitaṃ
                            ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.3.71">
                            <label>Ca.8.3.71 </label>
                            itīdamuktaṃ nikhilaṃ yathāvadvastipradānasya vidhānamagryam/ </l>
                        <l>yo 'adhītya vidvāniha bastikarma karoti loke labhate sa
                            siddhim// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte 'aprāpte
                        dṛḍhabalasṃpūrite siddhisthāne bastisūtrīyasiddhirnāma tṛtīyo
                        'adhyāyaḥ//3//</trailer>
                </div>
                <div n="4" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>caturtho 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.8.4.1">
                        <label>Ca.8.4.1 </label>
                        athātaḥ &amp;snehavyāpatsiddhiṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.8.4.2">
                        <label>Ca.8.4.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.4.3">
                            <label>Ca.8.4.3 </label>
                            snehabastīnnibodhemān vātapittakaphāpahān/ </l>
                        <l>mithyāpraṇihitānāṃ ca vyāpadaḥ sacikitsitāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.4.4">
                            <label>Ca.8.4.4 </label>
                            daśamūlaṃ balāṃ rāsnāmaśvagandhāṃ punarnavām/ </l>
                        <l>guḍūcyeraṇḍabhūtīkabhārgīvṛṣakarohiṣam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.4.5">
                            <label>Ca.8.4.5 </label>
                            śatāvarīṃ sahacaraṃ kākanāsāṃ &amp;palāṃśikam/ </l>
                        <l>yavamāṣātasīkolakulatthān prasṛtonmitān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.4.6">
                            <label>Ca.8.4.6 </label>
                            caturdroṇe 'ambhasaḥ paktvā droṇaśeṣeṇa tena ca/ </l>
                        <l>tailāḍhakaṃ &amp;samakṣīraṃ jīvanīyaiḥ palonmitaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.4.7">
                            <label>Ca.8.4.7 </label>
                            anuvāsanametaddhi sarvavātavikāranut/ </l>
                        <l>ānūpānāṃ vasā tadvajjīvanīyopasādhitā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.4.8">
                            <label>Ca.8.4.8 </label>
                            śatāhvāyavabilvāmlaiḥ siddhaṃ tailaṃ samīraṇe/ </l>
                        <l>saindhavenāgnitaptena taptaṃ cānilanudghṛtam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.4.9">
                            <label>Ca.8.4.9 </label>
                            jībantīṃ madanaṃ medāṃ śrāvaṇīṃ madhukaṃ balām/ </l>
                        <l>śatāhvarṣabhakau kṛṣṇāṃ kākanāsāṃ śatāvarīm// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.4.10">
                            <label>Ca.8.4.10 </label>
                            svaguptāṃ kṣīrakākolīṃ karkaṭākhyāṃ śaṭīṃ vacām/ </l>
                        <l>piṣṭvā tailaṃ ghṛtaṃ kṣīre sādhayettaccaturguṇe// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.4.11">
                            <label>Ca.8.4.11 </label>
                            bṛhaṇaṃ vātapittaghnaṃ balaśukrāgnivardhanam/ </l>
                        <l>&amp;mūtraretorajodoṣān harettadanuvāsanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.4.12">
                            <label>Ca.8.4.12 </label>
                            lābhataścandanādyaiśca piṣṭaiḥ kṣīracaturguṇam/ </l>
                        <l>&amp;tailapādaṃ ghṛtaṃ siddhaṃ pittaghnamanuvāsanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.4.13">
                            <label>Ca.8.4.13 </label>
                            saindhavaṃ madanaṃ kuṣṭhaṃ śatāhvāṃ niculaṃ &amp;vacām/ </l>
                        <l>hrīveraṃ madhukaṃ bhārgīṃ devadāru sakaṭphalam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.4.14">
                            <label>Ca.8.4.14 </label>
                            nāgaraṃ puṣkaraṃ medāṃ cavikāṃ citrakaṃ śaṭīm/ </l>
                        <l>viḍaṅgātiviṣe śyāmāṃ hareṇuṃ nīlinīṃ sthirām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.4.15">
                            <label>Ca.8.4.15 </label>
                            bilvājamode kṛṣṇāṃ ca dantīṃ rāsnāṃ ca peṣayet/ </l>
                        <l>sādhyameraṇḍajaṃ tailaṃ tailaṃ vā kapharoganut// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.4.16">
                            <label>Ca.8.4.16 </label>
                            bradhnodāvartagulmārśaḥplīhamehāḍhyamārutān/ </l>
                        <l>ānāhamaśmarīṃ caiva hanyāttadanuvāsanāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.4.17">
                            <label>Ca.8.4.17 </label>
                            madanairvā 'amlasaṃyuktairbilvādyena gaṇena vā/ </l>
                        <l>tailaṃ kaphaharairvā 'api kaphaghnaṃ kalpayedbhiṣak// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.4.18">
                            <label>Ca.8.4.18 </label>
                            viḍaṅgairaṇḍarajanīpaṭolatriphalāmṛtāḥ/ </l>
                        <l>jātīpravālanirguṇḍīdaśamūlākhuparṇikāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.4.19">
                            <label>Ca.8.4.19 </label>
                            nimbapāṭhāsahacaraśampākakaravīrakāḥ/ </l>
                        <l>eṣāṃ kvāthena vipacettailamebhiśca kalkitaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.4.20">
                            <label>Ca.8.4.20 </label>
                            phalabilvatrivṛtkṛṣṇārāsnābhūnimbadārubhiḥ/ </l>
                        <l>saptaparṇavacośīradārvīkuṣṭhakaliṅgakaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.4.21">
                            <label>Ca.8.4.21 </label>
                            &amp;latāgaurīśatāhvāgniśaṭīcorakapauṣkaraiḥ/ </l>
                        <l>tat kuṣṭhāni krimīn mehānarśāṃsi grahaṇīgadam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.4.22">
                            <label>Ca.8.4.22 </label>
                            klībatāṃ viṣamāgnitvaṃ malaṃ doṣatrayaṃ tathā/ </l>
                        <l>prayuktaṃ praṇudatyāśu pānābhyaṅgānuvāsanaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.4.23">
                            <label>Ca.8.4.23 </label>
                            vyādhivyāyāmakarmādhvakṣīṇābalanirojasām/ </l>
                        <l>kṣīṇaśukrasya cātīva snehabastirbalapradaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.4.24">
                            <label>Ca.8.4.24 </label>
                            pādajaṅghorupṛṣṭhāṃsakaṭīnāṃ sthiratāṃ parām/ </l>
                        <l>janayedaprajānāṃ ca prajāṃ strīṇāṃ tathā nṛṇām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.4.25">
                            <label>Ca.8.4.25 </label>
                            vātapittakaphātyannapurīṣairāvṛtasya ca/ </l>
                        <l>abhukte ca praṇītasya snehabasteḥ ṣaḍāpadaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.4.26">
                            <label>Ca.8.4.26 </label>
                            śīto 'alpo vā 'adhike vate pitte 'atyuṣṇaḥ kaphe mṛduḥ/ </l>
                        <l>atibhukte gururvarcaḥsaṃcaye 'alpabalastathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.4.27">
                            <label>Ca.8.4.27 </label>
                            dattastairāvṛtaḥ sneho na &amp;yātyabhibhavādapi/ </l>
                        <l>abhukte 'anāvṛtatvācca yātyūrdhvaṃ tasya lakṣaṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.4.28">
                            <label>Ca.8.4.28 </label>
                            &amp;aṅgamardajvarādhmānaśītastambhorupīḍanaiḥ/ </l>
                        <l>pārśvarugveṣṭanairvidyāt snehaṃ vātāvṛtaṃ bhiṣak// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.4.29">
                            <label>Ca.8.4.29 </label>
                            snigdhāmlalavaṇoṣṇaistaṃ &amp;rāsnāpītadrutailikaiḥ/ </l>
                        <l>sauvīrakasurākolakulatthayavasādhitaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.4.30">
                            <label>Ca.8.4.30 </label>
                            nirūhairnirharet samyak samūtraiḥ pāñcamūlikaiḥ/ </l>
                        <l>tābhyāmeva ca tailābhyāṃ sāyaṃ bhukte 'anuvāsayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.4.31">
                            <label>Ca.8.4.31 </label>
                            dāharāgatṛṣāmohatamakajvaradūṣaṇaiḥ/ </l>
                        <l>vidyāt pittāvṛtaṃ svādutiktaistaṃ bastibhirharet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.4.32">
                            <label>Ca.8.4.32 </label>
                            tandrāśītajvarālasyaprasekarucigauravaiḥ/ </l>
                        <l>saṃmūrcchāglānibhirvidyācchleṣmaṇā snehamāvṛtam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.4.33">
                            <label>Ca.8.4.33 </label>
                            &amp;kaṣāyakaṭutīkṣṇoṣṇaiḥ surāmūtropasādhitaiḥ/ </l>
                        <l>phalatailayutaiḥ sāmlairbastibhistaṃ vinirharet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.4.34">
                            <label>Ca.8.4.34 </label>
                            &amp;chardimūrcchāruciglāniśūlanidrāṅgamardanaiḥ/ </l>
                        <l>āmaliṅgaiḥ sadāhaistaṃ vidyādatyaśanāvṛtam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.4.35">
                            <label>Ca.8.4.35 </label>
                            kaṭūnāṃ lavaṇānāṃ ca kvāthaiścūrṇaiśca pācanam/ </l>
                        <l>vireko mṛduratrāmavihitā ca kriyā hitā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.4.36">
                            <label>Ca.8.4.36 </label>
                            viṇmūtrānilasaṅgārtigurutvādhmānahṛdgrahaiḥ/ </l>
                        <l>snehaṃ viḍāvṛtaṃ jñātvā snehasvedaiḥ savartibhiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.4.37">
                            <label>Ca.8.4.37 </label>
                            śyāmābilvādisiddhaiśca nirūhaiḥ sānuvāsanaiḥ/ </l>
                        <l>nirharedvidhinā samyagudāvartahareṇa ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.4.38">
                            <label>Ca.8.4.38 </label>
                            abhukte śūnyapāyau vā vegāt sneho 'atipīḍitaḥ/ </l>
                        <l>dhāvatyūrdhvaṃ tataḥ kaṇṭhādūrdhvebhyaḥ khebhya etyapi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.4.39">
                            <label>Ca.8.4.39 </label>
                            mūtraśyāmātrivṛtsiddho yavakolakulatthavān/ </l>
                        <l>tatsiddhataila iṣṭo 'atra nirūhaḥ sānuvāsanaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.4.40">
                            <label>Ca.8.4.40 </label>
                            kaṇṭhādāgacchataḥ stambhakaṇṭhagrahavirecanaiḥ/ </l>
                        <l>chardighnībhiḥ kriyābhiśca tasya kāryaṃ nivartanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.4.41">
                            <label>Ca.8.4.41 </label>
                            yasya nopadravaṃ kuryāt snehabastiraniḥsṛtaḥ/ </l>
                        <l>sarvo 'alpo vā++āvṛto raukṣyādupekṣyaḥ sa vijānatā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.4.42">
                            <label>Ca.8.4.42 </label>
                            yuktasnehaṃ dravoṣṇaṃ ca laghupathyopasevanam/ </l>
                        <l>bhuktavān mātrayā bhojyamanuvāsyastryahātryahāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.4.43">
                            <label>Ca.8.4.43 </label>
                            dhānyanāgarasiddhaṃ hi toyaṃ dadyādvicakṣaṇaḥ/ </l>
                        <l>vyuṣitāya niśāṃ kalyamuṣṇaṃ vā kevalaṃ jalam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.4.44">
                            <label>Ca.8.4.44 </label>
                            snehājīrṇaṃ jarayati śleṣmāṇaṃ tadbhinatti ca/ </l>
                        <l>mārutasyānulomyaṃ ca kuryāduṣṇodakaṃ nṛṇām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.4.45">
                            <label>Ca.8.4.45 </label>
                            vamane ca vireke ca nirūhe sānuvāsane/ </l>
                        <l>tasmāduṣṇodakaṃ deyaṃ vātaśleṣmopaśāntaye// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.4.46">
                            <label>Ca.8.4.46 </label>
                            rūkṣanisyastu &amp;dīptāgnirvyāyāmī mārutāmayī/ </l>
                        <l>vaṅkṣaṇaśroṇyudāvṛttavātāścārhā dine dine// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.4.47">
                            <label>Ca.8.4.47 </label>
                            eṣāṃ cāśu jarāṃ sneho yātyambu sikatāsviva/ </l>
                        <l>ato 'anyeṣāṃ tryahāt prāyaḥ snehaṃ pacati pāvakaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.4.48">
                            <label>Ca.8.4.48 </label>
                            na tvāmaṃ praṇayet snehaṃ sa hyabhiṣyandayedgudam/ </l>
                        <l>sāvaśeṣaṃ ca kurvīta vāyuḥ śeṣe hi tiṣṭhati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.4.49">
                            <label>Ca.8.4.49 </label>
                            na caiva gudakaṇṭhābhyāṃ dadyāt snehamanantaram/ </l>
                        <l>&amp;ubhayasmāt samaṃ gacchan vātamagniṃ ca dūṣayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.4.50">
                            <label>Ca.8.4.50 </label>
                            snehabastiṃ nirūhaṃ vā naikamevātiśīlayet/ </l>
                        <l>utkleśāgnivadhau snehāgnirūhāt pavanādbhayam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.4.51">
                            <label>Ca.8.4.51 </label>
                            tasmānnirūḍhaḥ &amp;saṃsnehyo nirūhyaścānuvāsitaḥ/ </l>
                        <l>snehaśodhanayuktyaivaṃ bastikarma tridoṣanut// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.4.52">
                            <label>Ca.8.4.52 </label>
                            karmavyāyāmabhārādhvayā(pā)nastrīkarṣiteṣu ca/ </l>
                        <l>durbale &amp;vātabhahne ca mātrābastiḥ sadā mataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.4.53">
                            <label>Ca.8.4.53 </label>
                            yatheṣṭāhāraceṣṭasya sarvakālaṃ niratyayaḥ/ </l>
                        <l>hrasvāyāḥ snehamātrāyā mātrābastiḥ samo bhavet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.4.54">
                            <label>Ca.8.4.54 </label>
                            balyaṃ sukhopacaryaṃ ca sukhaṃ sṛṣṭapurīṣakṛt/ </l>
                        <l>snehamātrāvidhānaṃ hi bṛṃhaṇaṃ vātaroganut// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.8.4.55">
                        <label>Ca.8.4.55 </label>
                        tatra ślokau--- </p>
                    <lg>
                        <l>vātādīnāṃ śamāyoktāḥ pravarāḥ snehabastayaḥ/ </l>
                        <l>teṣāṃ cājñaprayuktānāṃ vyāpadaḥ sacikitsitāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.4.56">
                            <label>Ca.8.4.56 </label>
                            prāgbhojyaṃ snehabasteryad dhruvaṃ ye 'arhāstryāhācca ye/ </l>
                        <l>snehabastividhiścokto mātrābastividhistathā// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte 'aprāpte
                        dṛḍhabalasaṃpūrite siddhisthāne snehavyāpatsiddhirnāma caturtho
                        'adhyāyaḥ//4//</trailer>
                </div>
                <div n="5" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>pañcamo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.8.5.1">
                        <label>Ca.8.5.1 </label>
                        athāto &amp;netrabastivyāpatsiddhiṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.8.5.2">
                        <label>Ca.8.5.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.5.3">
                            <label>Ca.8.5.3 </label>
                            atha netrāṇi bastīṃśca śṛṇu varjyāni karmasu/ </l>
                        <l>netrasyājñapraṇītasya &amp;vyāpadaḥ sacikitsitāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.5.4">
                            <label>Ca.8.5.4 </label>
                            hrasvaṃ dīrghaṃ tanu sthūlaṃ jīrṇaṃ śithilabandhanam/ </l>
                        <l>&amp;pārśvacchidraṃ tathā vakramaṣṭau netrāṇi varjayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.5.5">
                            <label>Ca.8.5.5 </label>
                            aprāptyatigatikṣobhakarṣaṇakṣaṇanasravāḥ/ </l>
                        <l>gudapīḍā gatirjihmā teṣāṃ doṣā yathākramam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.5.6">
                            <label>Ca.8.5.6 </label>
                            viṣamamāṃsalacchinnasthūlajālikavātalāḥ/ </l>
                        <l>snigdhaḥ klinnaśca tānaṣṭau bastīn karmasu varjayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.5.7">
                            <label>Ca.8.5.7 </label>
                            gativaiṣamyavisratvasrāvadaurgrāhyanisravāḥ/ </l>
                        <l>phenilacyutyadhāryatvaṃ basteḥ syurbastidoṣataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.5.8">
                            <label>Ca.8.5.8 </label>
                            savātatidrutotkṣiptatiryagulluptakampitāḥ/ </l>
                        <l>atibāhyagamandātivegadoṣāḥ praṇetṛtaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.5.9">
                            <label>Ca.8.5.9 </label>
                            anucchvāsya ca baddhe vā datte niḥśeṣa eva vā/ </l>
                        <l>praviśya &amp;kupito vāyuḥ śūlatodakaro bhavet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.5.10">
                            <label>Ca.8.5.10 </label>
                            tatrābhyaṅgo gude svedo vātaghnānyaśanāni ca/ </l>
                        <l>drutaṃ praṇīte niṣkṛṣṭe sahasotkṣipta eva vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.5.11">
                            <label>Ca.8.5.11 </label>
                            syāt &amp;kaṭīgudajaṅghārtibastistambhoruvedanāḥ/ </l>
                        <l>bhojanaṃ tatra vātaghnaṃ snehāḥ svedāḥ sabastayaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.5.12">
                            <label>Ca.8.5.12 </label>
                            tiryagvalyāvṛtadvāre baddhe vā 'api na gacchati/ </l>
                        <l>netre tadṛju niṣkṛṣya saṃśodhya ca praveśayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.5.13">
                            <label>Ca.8.5.13 </label>
                            pīḍyamāne 'antarā mukte gude pratihato 'anilaḥ/ </l>
                        <l>&amp;uraḥśirortimūrvośca sadanaṃ janayedbalī// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.5.14">
                            <label>Ca.8.5.14 </label>
                            bastiḥ syāttatra bilvādiphalaśyāmādimūtravān/ </l>
                        <l>syāddāho davathuḥ śophaḥ kampanābhihate gude// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.5.15">
                            <label>Ca.8.5.15 </label>
                            kaṣāyamadhurāḥ śītāḥ sekāstatra sabastayaḥ/ </l>
                        <l>atimātrapraṇītena netreṇa kṣaṇanādvaleḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.5.16">
                            <label>Ca.8.5.16 </label>
                            syāt &amp;sārti dāhanistodagudavarcaḥpravartanam/ </l>
                        <l>tatra sarpiḥ picuḥ kṣīraṃ picchābastiśca śasyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.5.17">
                            <label>Ca.8.5.17 </label>
                            &amp;na bhāvayati mandastu bāhyastvāśu nivartate/ </l>
                        <l>snehastatra punaḥ samyak praṇeyaḥ siddhimicchatā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.5.18">
                            <label>Ca.8.5.18 </label>
                            atiprapīḍitaḥ koṣṭhe tiṣṭhatyāyāti vā galam/ </l>
                        <l>tatra bastirvirekaśca galapīḍādi karma ca// </l>
                    </lg>
                    <p> tatra ślokaḥ--- </p>
                    <lg xml:id="Ca.8.5.19">
                        <l>
                            <label>Ca.8.5.19 </label>
                            netrabastipraṇetṝṇāṃ doṣānetān sabheṣajān/ </l>
                        <l>vetti yastena matimān bastikarmāṇi kārayet// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte 'aprāpte
                        dṛḍhabalasaṃpūrite siddhisthāne netrabastivyāpatsiddhirnāma
                        pañcamo 'adhyāyaḥ//5//</trailer>
                </div>
                <div n="6" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>ṣaṣṭho 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.8.6.1">
                        <label>Ca.8.6.1 </label>
                        athā 'ato vamanavirecanavyāpatsiddhiṃ vyākhyāsyāmaḥ/ </p>
                    <p xml:id="Ca.8.6.2">
                        <label>Ca.8.6.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.3">
                            <label>Ca.8.6.3 </label>
                            atha śodhanayoḥ samyagvidhimūrdhvānulomayoḥ/ </l>
                        <l>asamyakkṛtayoścaiva doṣān vakṣyāmi sauṣadhān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.4">
                            <label>Ca.8.6.4 </label>
                            atyuṣṇavarṣaśītā hi grīṣmavarṣāhimāgamāḥ/ </l>
                        <l>!tadantare prāvṛḍādyāsteṣāṃ sādhāraṇāstrayaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.5">
                            <label>Ca.8.6.5 </label>
                            prāvṛṭ śucinabhau jñeyau śaradūrjasahau punaḥ/ </l>
                        <l>tapasyaśca madhuścaiva vasantaḥ śodhanaṃ prati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.6">
                            <label>Ca.8.6.6 </label>
                            !etānṛtūn vikalpyaivaṃ dadyāt saṃśodhanaṃ bhiṣak/ </l>
                        <l>svasthavṛttamabhipretya vyādhau vyādhivaśena tu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.7">
                            <label>Ca.8.6.7 </label>
                            karmaṇāṃ !vamanādīnāmantareṣvantareṣu ca/ </l>
                        <l>snehasvedau prayuñjīta snehaṃ cānte prayojayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.8">
                            <label>Ca.8.6.8 </label>
                            !visarpapiḍakāśophakāmalāpāṇḍurogiṇaḥ/ </l>
                        <l>abhighātaviṣārtāṃśca nātisnigdhāt virecayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.9">
                            <label>Ca.8.6.9 </label>
                            nātisnighdaśarīrāya dadyāt snehavirecanam/ </l>
                        <l>snehotkliṣṭaśarīrāya !rūkṣaṃ dadyāvirecanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.10">
                            <label>Ca.8.6.10 </label>
                            snehasvedopapannena jīrṇe mātrāvadauṣadham/ </l>
                        <l>ekāgramanasā pītaṃ samyagyogāya kalpate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.11">
                            <label>Ca.8.6.11 </label>
                            snigdhāt pātrādyathā toyamayatnena praṇudyate/ </l>
                        <l>kaphādayaḥ praṇudyante snigdhāddehāttathauṣadhaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.12">
                            <label>Ca.8.6.12 </label>
                            ārdraṃ kāṣṭhaṃ yathā vahnirviṣyandayati sarvataḥ/ </l>
                        <l>tathā snigdhasya vai doṣān svedo viṣyandayet sthirān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.13">
                            <label>Ca.8.6.13 </label>
                            kliṣṭaṃ vāso yathotkleśya malaḥ saṃśodhyate 'ambhasā/ </l>
                        <l>snehasvedaistathotkleśya śodhyate !śodhanairmalaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.14">
                            <label>Ca.8.6.14 </label>
                            ajīrṇe vardhate glānirvibandhaścāpi jāyate/ </l>
                        <l>pītaṃ saṃśodhanaṃ caiva viparītaṃ pravartate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.15">
                            <label>Ca.8.6.15 </label>
                            alpamātraṃ mahāvegaṃ bahudoṣaharaṃ sukham/ </l>
                        <l>laghupākaṃ sukhāsvādaṃ prīṇanaṃ vyādhināśanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.16">
                            <label>Ca.8.6.16 </label>
                            avikāri ca vyāpattau nātiglānikaraṃ ca yat/ </l>
                        <l>gandhavarṇarasopetaṃ nidyānmātrāvadauṣadham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.17">
                            <label>Ca.8.6.17 </label>
                            vidhūya mānasān doṣān &amp;kāmādīnaśubhodayān/ </l>
                        <l>ekāgramanasā pītaṃ samyagyogāya kalpate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.18">
                            <label>Ca.8.6.18 </label>
                            naraḥ śvo vamanaṃ pātā bhuñjīta kaphavardhanam/ </l>
                        <l>sujaraṃ dravabhūyiṣṭhaṃ, laghvaśītaṃ virecanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.19">
                            <label>Ca.8.6.19 </label>
                            utkliṣṭālpakaphatvena kṣipraṃ doṣāḥ sravanti hi/ </l>
                        <l>pītauṣadhasya tu bhiṣak śuddhiliṅgāni lakṣayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.20">
                            <label>Ca.8.6.20 </label>
                            ūrdhvaṃ kaphānuge pitte viṭpitte 'anukaphe tvadhaḥ/ </l>
                        <l>hṛtadoṣaṃ vadet kārśyadaurbalye cet salāghave// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.21">
                            <label>Ca.8.6.21 </label>
                            vāmayettu tataḥ śeṣamauṣadhaṃ na tvalāghave/ </l>
                        <l>staimitye 'anilasaṅge ca nirudgāre 'api vāmayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.22">
                            <label>Ca.8.6.22 </label>
                            ālāghavāttanutvācca kaphasyāpat paraṃ bhavet/ </l>
                        <l>vamite vardhate vahniḥ śamaṃ doṣā vrajanti hi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.23">
                            <label>Ca.8.6.23 </label>
                            vamitaṃ laṅghayet samyagjīrṇaliṅgānyalakṣayan/ </l>
                        <l>tāni dṛṣṭvā tu peyādikramaṃ kuryānna laṅghanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.24">
                            <label>Ca.8.6.24 </label>
                            saṃśodhanābhyāṃ śuddhasya &amp;hṛtadoṣasya dehinaḥ/ </l>
                        <l>&amp;yātyagnirmandatāṃ tasmāt kramaṃ peyādimācaret// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.25">
                            <label>Ca.8.6.25 </label>
                            kaphapitte viśuddhe 'alpaṃ madyape vātapaitteke/ </l>
                        <l>tarpaṇādikramaṃ kuryāt peyā 'abhiṣyandayeddhi tān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.26">
                            <label>Ca.8.6.26 </label>
                            anulomo 'anilaḥ svāsthyaṃ kṣuttṛṣṇorjo manasvitā/ </l>
                        <l>laghutvamindriyodgāraśuddhirjīrṇauṣadhākṛtiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.27">
                            <label>Ca.8.6.27 </label>
                            klamo dāho 'aṅgasadanaṃ bhramo &amp;mūrcchā śirorujā/ </l>
                        <l>aratirbalahāniśca sāvaśeṣauṣadhākṛtiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.28">
                            <label>Ca.8.6.28 </label>
                            akāle 'alpātimātraṃ ca purāṇaṃ na ca bhāvitam/ </l>
                        <l>asamyaksaṃskṛtaṃ caiva vyāpadyetauṣadhaṃ drutam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.29">
                            <label>Ca.8.6.29 </label>
                            ādhmānaṃ parikartiśca srāvo hṛdgātrayorgrahaḥ/ </l>
                        <l>jīvādānaṃ savibhraṃśaḥ stambhaḥ sopadravaḥ klamaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.30">
                            <label>Ca.8.6.30 </label>
                            ayogādatiyogācca daśaitā vyāpado matāḥ/ </l>
                        <l>preṣyabhaiṣajyavaidyānāṃ vaiguṇyādāturasya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.31">
                            <label>Ca.8.6.31 </label>
                            yogaḥ samyakpravṛttiḥ syādatiyogo 'ativartanam/ </l>
                        <l>ayogaḥ prātilomyena na cālpaṃ vā pravartanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.32">
                            <label>Ca.8.6.32 </label>
                            śleṣmotkliṣṭena durgandhamahṛdyamati vā bahu/ </l>
                        <l>virecanamajīrṇe ca pītamūrdhvaṃ pravartate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.33">
                            <label>Ca.8.6.33 </label>
                            kṣudhārtamṛdukoṣṭhābhyāṃ svalpotkliṣṭakaphena vā/ </l>
                        <l>tīkṣṇaṃ pītaṃ sthitaṃ kṣubdhaṃ vamanaṃ syādvirecanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.34">
                            <label>Ca.8.6.34 </label>
                            prātilomyena doṣāṇāṃ haraṇātte hyakṛtsnaśaḥ/ </l>
                        <l>ayogasaṃjñe, kṛcchreṇa &amp;yāti doṣo navā 'alpaśaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.35">
                            <label>Ca.8.6.35 </label>
                            pītauṣadho na śuddhaścejjīrṇe tasmin punaḥ pibet/ </l>
                        <l>auṣadhaṃ na tvajīrṇe 'anyadbhayaṃ syādatiyogataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.36">
                            <label>Ca.8.6.36 </label>
                            koṣṭhasya gurutāṃ jñātvā laghutvaṃ balameva ca/ </l>
                        <l>ayoge mṛdu vā dadyādauṣadhaṃ tīkṣṇameva vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.37">
                            <label>Ca.8.6.37 </label>
                            vamanaṃ na tu duśchardaṃ &amp;duṣkoṣṭhaṃ na virecanam/ </l>
                        <l>pāyayetauṣadhaṃ bhūyo hanyāt pītaṃ punarhi tau// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.38">
                            <label>Ca.8.6.38 </label>
                            asnīgdhāsvinnadehasya rūkṣasyānavamauṣadham/ </l>
                        <l>doṣānutkliśya nirhartumaśaktaṃ janayedgadān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.39">
                            <label>Ca.8.6.39 </label>
                            vibhraṃśaṃ śvayathuṃ hikkāṃ tamaso darśanaṃ &amp;bhṛśam/ </l>
                        <l>piṇḍikodveṣṭanaṃ kaṇḍūmūrvoḥ sādaṃ vivarṇatām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.40">
                            <label>Ca.8.6.40 </label>
                            snigdhasvinnasya cātyalpaṃ dīptāgnerjīrṇamauṣadham/ </l>
                        <l>śītairvā stabdhamāme vā doṣānutkliśya nāharet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.41">
                            <label>Ca.8.6.41 </label>
                            tāneva janayedrogānayogaḥ sarva eva saḥ/ </l>
                        <l>vijñāya matimāṃstatra yathoktāṃ kārayet kriyām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.42">
                            <label>Ca.8.6.42 </label>
                            taṃ tailalavaṇābhyaktaṃ svinnaṃ prastarasaṅkaraiḥ/ </l>
                        <l>pāyayeta punarjīrṇe samūtrairvā nirūhayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.43">
                            <label>Ca.8.6.43 </label>
                            nirūḍhaṃ ca rasairdhānvairbhojayitvā 'anuvāsayet/ </l>
                        <l>phalamāgadhikādārusiddhatailena mātrayā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.44">
                            <label>Ca.8.6.44 </label>
                            snigdhaṃ vātaharaiḥ snehaiḥ punastīkṣṇena śodhayet/ </l>
                        <l>na cātitīkṣṇena tato hyatiyogastu jāyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.45">
                            <label>Ca.8.6.45 </label>
                            atitīkṣṇaṃ kṣudhārtasya mṛdukoṣṭhasya bheṣajam/ </l>
                        <l>hṛtvā++āśu viṭpittakaphān dhātūnvisrāvayeddravān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.46">
                            <label>Ca.8.6.46 </label>
                            balasvarakṣayaṃ dāhaṃ kaṇṭhaśoṣaṃ &amp;bhramaṃ tṛṣām/ </l>
                        <l>kuryācca madhuraistatra śeṣamauṣadhamullikhet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.47">
                            <label>Ca.8.6.47 </label>
                            vamane tu virekaḥ syādvireke vamanaṃ &amp;punaḥ/ </l>
                        <l>pariṣekāvagāhādyaiḥ suśītaiḥ stambhayecca tat// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.48">
                            <label>Ca.8.6.48 </label>
                            kaṣāyamadhuraiḥ śītairannapānauṣadhaistathā/ </l>
                        <l>raktapittātisāraghnairdāhajvaraharairapi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.49">
                            <label>Ca.8.6.49 </label>
                            añjanaṃ candanośīramajjāsṛkśarkarodakam/ </l>
                        <l>lājacūrṇaiḥ pibenmanthamatiyogaharaṃ param// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.50">
                            <label>Ca.8.6.50 </label>
                            śuṅgābhirvā vaṭādīnāṃ siddhāṃ peyāṃ samākṣikām/ </l>
                        <l>varcaḥsāṃgrāhikaiḥ siddhaṃ kṣīraṃ bhojyaṃ ca dāpayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.51">
                            <label>Ca.8.6.51 </label>
                            jāṅgalairvā rasairbhojyaṃ picchābastiśca śasyate/ </l>
                        <l>maghurairanuvāsyaśca siddhena kṣīrasarpiṣā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.52">
                            <label>Ca.8.6.52 </label>
                            vamanasyātiyoge tu śītāmbupariṣecitaḥ/ </l>
                        <l>pibet &amp;kaphaharairmanthaṃ saghṛtakṣaudraśarkaram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.53">
                            <label>Ca.8.6.53 </label>
                            sodgārāyāṃ bhṛśaṃ vamyāṃ mūrcchāyāṃ dhānyamustayoḥ/ </l>
                        <l>samadhūkāñcanaṃ cūrṇaṃ lehayenmadhusaṃyutam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.54">
                            <label>Ca.8.6.54 </label>
                            vamato 'antaḥpraviṣṭāyāṃ jihvāyāṃ kavalagrahāḥ/ </l>
                        <l>snigdhāmlalavaṇairhṛdyairyūṣakṣīrarasairhitāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.55">
                            <label>Ca.8.6.55 </label>
                            phalānyamlāni khādeyustasya cānye 'agrato narāḥ/ </l>
                        <l>niḥsṛtāṃ tu tiladrākṣākalkaliptāṃ praveśayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.56">
                            <label>Ca.8.6.56 </label>
                            &amp;vāgrahānilarogeṣu ghṛtamāṃsopasādhitām/ </l>
                        <l>yavāgūṃ tanukāṃ &amp;dadyāt snehasvedau ca buddhimān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.57">
                            <label>Ca.8.6.57 </label>
                            vamitaśca viriktaśca mandāgniśca vilaṅghitaḥ/ </l>
                        <l>agniprāṇavivṛddhyarthaṃ kramaṃ peyādikaṃ &amp;bhajet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.58">
                            <label>Ca.8.6.58 </label>
                            bahudoṣasya rūkṣasya hīnāgneralpamauṣadham/ </l>
                        <l>sodāvartasya cotkliśya doṣānmārgānnirudhya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.59">
                            <label>Ca.8.6.59 </label>
                            bhṛśamādhmāpayennābhiṃ pṛṣṭhapārśvaśirorujam/ </l>
                        <l>śvāsaviṇmūtravātānāṃ saṅgaṃ kuryācca dāruṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.60">
                            <label>Ca.8.6.60 </label>
                            abhyaṅgasvedavartyādi sanirūhānuvāsanam/ </l>
                        <l>udāvartaharaṃ sarvaṃ karmādhmātasya śasyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.61">
                            <label>Ca.8.6.61 </label>
                            snigdhena gurukoṣṭhena sāme balavadauṣadham/ </l>
                        <l>kṣāmeṇa mṛdukoṣṭhena śrāntenālpabalena vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.62">
                            <label>Ca.8.6.62 </label>
                            pītaṃ gatvā gudaṃ sāmamāśu doṣaṃ nirasya ca/ </l>
                        <l>tīvraśūlāṃ sapicchāsrāṃ karoti parikartikām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.63">
                            <label>Ca.8.6.63 </label>
                            laṅghanaṃ &amp;pācanaṃ sāme rūkṣoṣṇaṃ laghubhojanam/ </l>
                        <l>bṛṃhaṇīyo vidhiḥ sarvaḥ kṣāmāsya madhurastatahā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.64">
                            <label>Ca.8.6.64 </label>
                            āme jīrṇe 'anubandhaścet kṣārāmlaṃ laghu śasyate/ </l>
                        <l>puṣpakāsīsamiśraṃ vā kṣāreṇa lavaṇena vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.65">
                            <label>Ca.8.6.65 </label>
                            sadāḍimarasaṃ sarpiḥ pibedvāte 'adhike sati/ </l>
                        <l>dadhyamlaṃ &amp;bhojane pāne saṃyuktaṃ dāḍimatvacā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.66">
                            <label>Ca.8.6.66 </label>
                            devadārutilānāṃ vā kalkamuṣṇāmbunā pibet/ </l>
                        <l>aśvatthodumbaraplakṣakadambairvā śṛtaṃ payaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.67">
                            <label>Ca.8.6.67 </label>
                            kaṣāyamadhuraṃ &amp;śītaṃ picchābastimathāpi vā/ </l>
                        <l>yaṣṭīmadhukasiddhaṃ vā snehāstiṃ pradāpayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.68">
                            <label>Ca.8.6.68 </label>
                            alpaṃ tu bahudoṣasya doṣamutkliśya bheṣajam/ </l>
                        <l>alpālpaṃ srāvayet kaṇḍūṃ śophaṃ kuṣṭhāni gauravam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.69">
                            <label>Ca.8.6.69 </label>
                            kuryāccāgnibalotkleśastaimityārucipāṇḍutāḥ/ </l>
                        <l>parisrāvaḥ sa, taṃ doṣaṃ śamayedvāmayedapi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.70">
                            <label>Ca.8.6.70 </label>
                            snehitaṃ vā punastīkṣaṇaṃ pāyayeta virecanam/ </l>
                        <l>śuddhe cūrṇāsavāriṣṭān saṃskṛtāṃśca pradāpayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.71">
                            <label>Ca.8.6.71 </label>
                            pītauṣadhasya vegānāṃ nigrahānmārutādayaḥ/ </l>
                        <l>kupitā hṛdayaṃ gatvā ghoraṃ kurvanti hṛdgraham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.72">
                            <label>Ca.8.6.72 </label>
                            &amp;sa hikkākāsapārśvārtidainyalālākṣivibhramaiḥ/ </l>
                        <l>jihvāṃ khādati niḥsaṃjño dantān kiṭikiṭāpayan// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.73">
                            <label>Ca.8.6.73 </label>
                            na gacchedvibhramaṃ tatra vāmayedāśu taṃ bhiṣak/ </l>
                        <l>madhuraiḥ pittamūrcchārtaṃ kaṭubhiḥ kaphamūrcchitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.74">
                            <label>Ca.8.6.74 </label>
                            pācanīyaistataścāsya doṣaśeṣaṃ vipācayet/ </l>
                        <l>kāyāgniṃ ca balaṃ cāsya &amp;krameṇotthāpayettataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.75">
                            <label>Ca.8.6.75 </label>
                            pavanenātivamato hṛdayaṃ yasya pīḍyate/ </l>
                        <l>tasmai snigdhāmlalavaṇaṃ dadyāt pittakaphe 'anyathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.76">
                            <label>Ca.8.6.76 </label>
                            pītauṣadhasya vegānāṃ nigraheṇa kaphena vā/ </l>
                        <l>&amp;ruddho 'ati vā viśuddhasya gṛhṇātyaṅgāni mārutaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.77">
                            <label>Ca.8.6.77 </label>
                            stambhavepathunistodasādodveṣṭanamanthanaiḥ/ </l>
                        <l>tatra vātaharaṃ sarvaṃ snehasvedādi &amp;kārayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.78">
                            <label>Ca.8.6.78 </label>
                            atitīkṣṇaṃ mṛdau koṣṭhe laghudoṣasya bheṣajam/ </l>
                        <l>doṣān hṛtvā vinirmathya jīvaṃ harati śoṇitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.79">
                            <label>Ca.8.6.79 </label>
                            tenānnaṃ miśritaṃ dadyādvāyasāya śune 'api vā/ </l>
                        <l>bhuṅkte taccedvadejjīvaṃ na bhuṅkte pittamādiśet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.80">
                            <label>Ca.8.6.80 </label>
                            śuklaṃ vā bhāvitaṃ vastramāvānaṃ koṣṇavāriṇā/ </l>
                        <l>prakṣālitaṃ vivarṇaṃ syāt &amp;pitte śuddhaṃ tu śoṇite// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.81">
                            <label>Ca.8.6.81 </label>
                            tṛṣṇāmūrcchāmadārtasya kuryādāmaraṇāt kriyām/ </l>
                        <l>tasya pittaharīṃ sarvāmatiyoge ca yā &amp;hitā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.82">
                            <label>Ca.8.6.82 </label>
                            mṛgagomahiṣājānāṃ sadyaskaṃ jīvatāmasṛk/ </l>
                        <l>pibejjīvābhisandhānaṃ jīvaṃ taddhyāśu &amp;gacchati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.83">
                            <label>Ca.8.6.83 </label>
                            tadeva darbhamṛditaṃ raktaṃ bastiṃ pradāpayet/ </l>
                        <l>śyāmākāśmaryabadarīdūrvośīraiḥ śṛtaṃ payaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.84">
                            <label>Ca.8.6.84 </label>
                            ghṛtamaṇḍāñjanayutaṃ śītaṃ bastiṃ pradāpayet/ </l>
                        <l>picchābastiṃ suśītaṃ vā ghṛtamaṇḍānuvāsanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.85">
                            <label>Ca.8.6.85 </label>
                            gudaṃ bhraṣṭaṃ kaṣāyaiśca stambhayitvā praveśayet/ </l>
                        <l>sāma gāndharvaśabdāṃśca saṃjñānāśe 'asya kārayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.86">
                            <label>Ca.8.6.86 </label>
                            yadā virecanaṃ pītaṃ viḍantamavatiṣṭhate/ </l>
                        <l>vamanaṃ bheṣajāntaṃ vā doṣānutkliśya nāvahet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.87">
                            <label>Ca.8.6.87 </label>
                            tadā kurvanti kaṇḍvādīn doṣāḥ prakupitā gadān/ </l>
                        <l>sa vibhraṃśo matastatra syādyathāvyādhi bheṣajam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.88">
                            <label>Ca.8.6.88 </label>
                            pītaṃ snigdhena sasnehaṃ taddoṣairmārdavādvṛtam/ </l>
                        <l>na vāhayati doṣāṃstu svasthānāt stambhayeccyutān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.89">
                            <label>Ca.8.6.89 </label>
                            vātasaṅgagudastambhaśūlaiḥ kṣarati cālpaśaḥ/ </l>
                        <l>tīkṣṇaṃ bastiṃ virekaṃ vā so 'arho laṅghitapācitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.90">
                            <label>Ca.8.6.90 </label>
                            rūkṣaṃ virecanaṃ pītaṃ rūkṣeṇālpabalena vā/ </l>
                        <l>mārutaṃ kopayitvā++āśu kuryādghorānupadravān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.91">
                            <label>Ca.8.6.91 </label>
                            stambhaśūlāni ghorāṇi sarvagātreṣu muhyataḥ/ </l>
                        <l>snehasvedādikastatra kāryo vātaharo vidhiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.92">
                            <label>Ca.8.6.92 </label>
                            snigdhasya mṛdukoṣṭhasya mṛdūtkliśyauṣadhaṃ kapham/ </l>
                        <l>pittaṃ vātaṃ ca saṃrudhya satandrāgauravaṃ klamam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.93">
                            <label>Ca.8.6.93 </label>
                            daurbalyaṃ cāṅgasādaṃ ca kuryādāśu tadullikhet/ </l>
                        <l>laṅghanaṃ pācanaṃ &amp;cātra snigdhaṃ tīkṣṇaṃ ca śodhanam//
                        </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.8.6.94">
                        <label>Ca.8.6.94 </label>
                        tatra ślokau--- </p>
                    <lg>
                        <l>ityetā vyāpadaḥ proktāḥ sarūpāḥ sacikitsitāḥ/ </l>
                        <l>vamanasya virekasya kṛtasyākuśalairnṛṇām&amp;// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.6.95">
                            <label>Ca.8.6.95 </label>
                            &amp;etā vijñāya matimānavasthāścaiva tattvataḥ/ </l>
                        <l>&amp;dadyāt saṃśodhanaṃ samyagārogyārthī&amp; nṛṇāṃ sadā// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte 'aprāpte
                        dṛḍhabalasaṃpūrite siddhisthāne vamanavirecanavyāpatsiddhirnāma
                        ṣaṣṭho 'adhyāyaḥ//6//</trailer>
                </div>
                <div n="7" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>saptamo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.8.7.1">
                        <label>Ca.8.7.1 </label>
                        athāto bastivyāpatsiddhiṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.8.7.2">
                        <label>Ca.8.7.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.7.3">
                            <label>Ca.8.7.3 </label>
                            dhīdhairyaudāryagāmbhīryakṣamādamataponidhim/ </l>
                        <l>punarvasuṃ śiṣyagaṇaḥ papraccha vinayānvitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.7.4">
                            <label>Ca.8.7.4 </label>
                            kāḥ kati vyāpado basteḥ kiṃsamutthānalakṣaṇāḥ/ </l>
                        <l>kā cikitsā iti praśnāñchrutvā tānabravīdguruḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.7.5">
                            <label>Ca.8.7.5 </label>
                            nātiyogau klamādhmāne hikkā hṛtprāptirūrdhvatā/ </l>
                        <l>pravāhikā śiroṅgārtiḥ &amp;parikartaḥ parisravaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.7.6">
                            <label>Ca.8.7.6 </label>
                            dvādaśa vyāpado basterasamyagyogasaṃbhavāḥ/ </l>
                        <l>āsāmekaikaśo rūpaṃ cikitsāṃ ca nibodhata// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.7.7">
                            <label>Ca.8.7.7 </label>
                            gurukoṣṭhe 'anilaprāye rūkṣe vātolbaṇe 'api vā/ </l>
                        <l>śīto+&amp;alpalavaṇasnehadravamātro ghano 'api vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.7.8">
                            <label>Ca.8.7.8 </label>
                            bastiḥ saṃkṣobhya taṃ doṣaṃ durbalatvādanirharan/ </l>
                        <l>karoti gurukoṣṭhatvaṃ vātamūtraśakṛdgraham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.7.9">
                            <label>Ca.8.7.9 </label>
                            nābhibastirujaṃ dāhaṃ hṛllepaṃ śvayathuṃ gude/ </l>
                        <l>kaṇḍūgaṇḍāni vaivarṇyamaruciṃ vahnimārdavam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.7.10">
                            <label>Ca.8.7.10 </label>
                            tatroṣṇāyāḥ pramathyāyāḥ pānaṃ svedāḥ pṛthagvidhāḥ/ </l>
                        <l>phalavartyo 'athavā kālaṃ jñātvā śastaṃ virecanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.7.11">
                            <label>Ca.8.7.11 </label>
                            bilvamūlatrivṛddāruyavakolakulatthavān/ </l>
                        <l>&amp;surādimūtravān bastiḥ saprākpeṣyastamānayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.7.12">
                            <label>Ca.8.7.12 </label>
                            snigdhasvinne 'atitīkṣṇoṣṇo mṛdukoṣṭhe 'atiyujyate/ </l>
                        <l>tasya liṅgaṃ cikitsā ca śodhanābhyāṃ samā bhavet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.7.13">
                            <label>Ca.8.7.13 </label>
                            pṛśniparṇīṃ sthirāṃ padmaṃ kāśmaryaṃ &amp;madhukaṃ balām/ </l>
                        <l>piṣṭvā drākṣāṃ madhūkaṃ ca kṣīre taṇḍuladhāvane// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.7.14">
                            <label>Ca.8.7.14 </label>
                            drākṣāyāḥ pakvaloṣṭasya prasāde madhukasya ca/ </l>
                        <l>vinīya saghṛtaṃ bastiṃ dadyāddāhe&amp; 'atiyogaje// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.7.15">
                            <label>Ca.8.7.15 </label>
                            &amp;āmaśeṣe nirūheṇa mṛdunā doṣa īritaḥ/ </l>
                        <l>&amp;mārgaṃ ruṇaddhi vātasya hantyagniṃ mūrcchayatyapi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.7.16">
                            <label>Ca.8.7.16 </label>
                            klamaṃ &amp;vidāhaṃ hṛcchūlaṃ mohaveṣṭanagauravam/ </l>
                        <l>kuryāt svedairvirūkṣaistaṃ pācanaiścāpyupācaret// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.7.17">
                            <label>Ca.8.7.17 </label>
                            pippalīkattṛṇośīradārumūrvāśṛtaṃ jalam/ </l>
                        <l>pibet sauvarcalonmiśraṃ dīpanaṃ hṛdviśodhanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.7.18">
                            <label>Ca.8.7.18 </label>
                            vacānāgaraśaṭyelā dadhimaṇḍena mūrcchitāḥ/ </l>
                        <l>peyāḥ prasannayā vā syurariṣṭenāsavena vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.7.19">
                            <label>Ca.8.7.19 </label>
                            dāru &amp;trikaṭukaṃ pathyāṃ palāśaṃ citrakaṃ śaṭīm/ </l>
                        <l>piṣṭvā kuṣṭhaṃ ca mūtreṇa pibet kṣārāṃśca dīpanān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.7.20">
                            <label>Ca.8.7.20 </label>
                            bastimasya vidadhyācca samūtraṃ dāśamūlikam/ </l>
                        <l>samūtramathavā vyaktalavaṇaṃ mādhutailikam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.7.21">
                            <label>Ca.8.7.21 </label>
                            alpavīryo mahādoṣe rūkṣe krūrāśaye kṛtaḥ/ </l>
                        <l>bastirdoṣāvṛto ruddhamārgo rundhyāt&amp; samīraṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.7.22">
                            <label>Ca.8.7.22 </label>
                            sa vimārgo 'anilaḥ kuryādādhmānaṃ marmapīḍanam/ </l>
                        <l>vidāhaṃ gurukoṣṭhasya muṣkavaṅkṣaṇavedanām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.7.23">
                            <label>Ca.8.7.23 </label>
                            ruṇaddhi hṛdayaṃ śūlairitaścetaśca dhāvati/ </l>
                        <l>śyāmāphalādibhiḥ kuṣṭhakṛṣṇālavaṇasarṣapaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.7.24">
                            <label>Ca.8.7.24 </label>
                            dhūmamāṣavacākiṇvakṣāracūrṇaguḍaiḥ kṛtām/ </l>
                        <l>karāṅguṣṭhanibhāṃ vartiṃ yavamadhyāṃ &amp;nidhāpayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.7.25">
                            <label>Ca.8.7.25 </label>
                            abhyaktasvinnagātrasya tailāktāṃ snehite gude/ </l>
                        <l>athavā lavaṇāgāradhūmasiddhārthakaiḥ kṛtām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.7.26">
                            <label>Ca.8.7.26 </label>
                            bilvādinā nirūhaḥ syāt pīlusarṣapamūtravān/ </l>
                        <l>saralāmaradārubhyāṃ siddhaṃ caivānuvāsanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.7.27">
                            <label>Ca.8.7.27 </label>
                            mṛdukoṣṭhe 'abale bastiratitīkṣṇo 'atinirharan/ </l>
                        <l>kuryāddhikkāṃ, hitaṃ tasmai hikkāghnaṃ bṛṃhaṇaṃ ca yat// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.7.28">
                            <label>Ca.8.7.28 </label>
                            balāsthirādikāśmaryatriphalāguḍasaindhavaiḥ/ </l>
                        <l>saprasannāranālāmlaistailaṃ paktavā 'anuvāsayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.7.29">
                            <label>Ca.8.7.29 </label>
                            kṛṣṇālavaṇayorakṣaṃ pibeduṣṇāmbunā &amp;yutam/ </l>
                        <l>dhūmaleharasakṣīrasvedāścānnaṃ ca vātanut// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.7.30">
                            <label>Ca.8.7.30 </label>
                            atitīkṣṇaḥ savāto vā na vā samyak prapīḍitaḥ/ </l>
                        <l>ghaṭṭayeddhṛdayaṃ bastistatra kāśakuśetkaṭaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.7.31">
                            <label>Ca.8.7.31 </label>
                            syāt sāmlalavaṇaskandhakarīrabadarīphalaiḥ/ </l>
                        <l>śṛtairbastirhitaḥ siddhaṃ vātaghnaiścānuvāsanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.7.32">
                            <label>Ca.8.7.32 </label>
                            vātamūtrapurīṣāṇāṃ datte vegānnigṛhṇataḥ/ </l>
                        <l>ati vā pīḍito bastirmukhenāyāti vegavān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.7.33">
                            <label>Ca.8.7.33 </label>
                            mūrcchāvikāraṃ tasyādau dṛṣṭvā śītāmbunā mukham/ </l>
                        <l>siñcet pārśvodaraṃ cādhaḥ pramṛjyādvījayecca tam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.7.34">
                            <label>Ca.8.7.34 </label>
                            keśeṣvālambya &amp;cākāśe dhunuyāttrāsayecca tam/ </l>
                        <l>gokharāśvagajaiḥ siṃhai rājapreṣyaistathoragaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.7.35">
                            <label>Ca.8.7.35 </label>
                            ulkābhirevamanyaiśca &amp;bhītasyādhaḥ pravartate/ </l>
                        <l>vastrapāṇigrahaiḥ kaṇṭhaṃ rundhyānna mriyate yathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.7.36">
                            <label>Ca.8.7.36 </label>
                            prāṇodānanirodhāddhi prasiddhataramārgavān&amp;/ </l>
                        <l>apānaḥ pavano bastiṃ tamāśvevāpakarṣati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.7.37">
                            <label>Ca.8.7.37 </label>
                            tataḥ kramukakalkākṣaṃ pāyayetāmlasaṃyutam/ </l>
                        <l>auṣṇyāttaikṣyāt saratvācca bastiṃ so 'asyānulomayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.7.38">
                            <label>Ca.8.7.38 </label>
                            pakvāśayasthite svinne nirūho dāśamūlikaḥ/ </l>
                        <l>yavakolakulatthaiśca vidheyo mūtrasādhitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.7.39">
                            <label>Ca.8.7.39 </label>
                            bilvādipañcamūlena siddho bastiruraḥsthite/ </l>
                        <l>śiraḥsthe nāvanaṃ dhūmaḥ pracchādyaṃ sarṣapaiḥ śiraḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.7.40">
                            <label>Ca.8.7.40 </label>
                            snigdhasvinne mahādoṣe bastirmṛdvalpabheṣajaḥ/ </l>
                        <l>utkliśyālpaṃ hareddoṣaṃ janayecca pravāhikām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.7.41">
                            <label>Ca.8.7.41 </label>
                            sa bastipāyuśophena jaṅghorusadanena vā/ </l>
                        <l>niruddhamāruto janturabhīkṣṇaṃ saṃpravāhate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.7.42">
                            <label>Ca.8.7.42 </label>
                            svedābhyāṅgānnirūhāṃśca śodhanīyānulomikān/ </l>
                        <l>vidadhyāllaṅghayitvā tu vṛttiṃ kuryādviriktavat// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.7.43">
                            <label>Ca.8.7.43 </label>
                            durbale krūrakoṣṭhe ca tīvradoṣe tanurmṛduḥ/ </l>
                        <l>śīto 'alpaścāvṛto doṣairbastistadvihato 'anilaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.7.44">
                            <label>Ca.8.7.44 </label>
                            &amp;mārgairgātrāṇi sandhāvannūrdhvaṃ mūrdhni&amp; vihanyate/ </l>
                        <l>grīvāṃ manye ca &amp;gṛhṇāni śiraḥ kaṇṭhaṃ bhinatti ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.7.45">
                            <label>Ca.8.7.45 </label>
                            bādhiryaṃ karṇanādaṃ ca pīnasaṃ netravibhramam/ </l>
                        <l>kuryādabhyañjanaṃ &amp;tailalavaṇena yathāvidhi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.7.46">
                            <label>Ca.8.7.46 </label>
                            yuñjyāt pradhamanairnasyairdhūmairasya&amp; virecayet/ </l>
                        <l>tīkṣṇānulomikenātha snigdhaṃ bhukte 'anuvāsayet&amp;// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.7.47">
                            <label>Ca.8.7.47 </label>
                            &amp;snehasvedairanāpādya gurustīkṣṇo 'atimātrayā/ </l>
                        <l>yasya bastiḥ prayujyeta so 'atimātraṃ pravartayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.7.48">
                            <label>Ca.8.7.48 </label>
                            sruteṣu tasya doṣeṣu nirūḍhasyātimātraśaḥ/ </l>
                        <l>stabdhodāvṛtakoṣṭhasya vāyuḥ saṃpratihanyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.7.49">
                            <label>Ca.8.7.49 </label>
                            vilomanasamudbhūto rujatyaṅgāni dehinaḥ/ </l>
                        <l>&amp;gātraveṣṭananistodabhedasphuraṇajṛmbhaṇaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.7.50">
                            <label>Ca.8.7.50 </label>
                            taṃ tailalavaṇābhyaktaṃ secayeduṣṇavāriṇā/ </l>
                        <l>eraṇḍapatraviṣkvāthaiḥ prastaraiścopapādayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.7.51">
                            <label>Ca.8.7.51 </label>
                            &amp;yavān kulatthān kolāni pañcamūle tathobhaye/ </l>
                        <l>jalāḍhakadvaye paktvā pādaśeṣeṇa tena ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.7.52">
                            <label>Ca.8.7.52 </label>
                            kuryāt sabilvatailoṣṇalavaṇena nirūhaṇam/ </l>
                        <l>taṃ nirūḍhaṃ samāśvastaṃ droṇyāṃ samavagāhayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.7.53">
                            <label>Ca.8.7.53 </label>
                            tato bhuktavatastasya kārayedanuvāsanam/ </l>
                        <l>yaṣṭīmadhukatailena bilvatailena vā &amp;bhiṣak// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.7.54">
                            <label>Ca.8.7.54 </label>
                            mṛdukoṣṭhālpadoṣasya rūkṣastīkṣṇo 'atimātravān/ </l>
                        <l>&amp;bastirdoṣānnirasyāśu janayet parikartikām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.7.55">
                            <label>Ca.8.7.55 </label>
                            trikavaṅkṣaṇabastīnāṃ todaṃ nābheradho rujam/ </l>
                        <l>vibandho+&amp;alpālpamutthānaṃ bastinirlekhanādbhavet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.7.56">
                            <label>Ca.8.7.56 </label>
                            svāduśītauṣadhaistatra paya ikṣvādibhiḥ śṛtam/ </l>
                        <l>yaṣṭyāhvatilakalkābhyāṃ bastiḥ syāt kṣīrabhojinaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.7.57">
                            <label>Ca.8.7.57 </label>
                            sasarjarasayaṣṭyāhvajiṅginīkardamāñjanam/ </l>
                        <l>vinīya dugdhe bastiḥ syāt vyaktāmlamṛdubhojinaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.7.58">
                            <label>Ca.8.7.58 </label>
                            &amp;pittaroge 'amla uṣṇo vā tīkṣṇo vā lavaṇo 'athavā/ </l>
                        <l>bastirlikhati pāyuṃ tu kṣiṇoti vidahatyapi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.7.59">
                            <label>Ca.8.7.59 </label>
                            sa vidagdhaḥ sravatyasraṃ pittaṃ cānekavarṇavat/ </l>
                        <l>sāryate &amp;bahuvegena mohaṃ gacchati cāsakṛt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.7.60">
                            <label>Ca.8.7.60 </label>
                            ārdraśālmalivṛntaistu kṣuṇṇairājaṃ payaḥ śṛtam/ </l>
                        <l>sarpiṣā yojitaṃ śītaṃ bastimasyai pradāpayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.7.61">
                            <label>Ca.8.7.61 </label>
                            vaṭādipallaveṣveṣa kalpo yavatileṣu ca/ </l>
                        <l>suvarcalopodikayoḥ karbudāre ca śasyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.7.62">
                            <label>Ca.8.7.62 </label>
                            gude sekāḥ pradehāśca śītāḥ syurmadhurāśca ye/ </l>
                        <l>raktapittātisāraghnī kriyā cātra praśasyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.7.63">
                            <label>Ca.8.7.63 </label>
                            tīkṣṇatvaṃ mūtrapīlvagnilavaṇakṣārasarṣapaiḥ/ </l>
                        <l>prāptakālaṃ vidhātavyaṃ kṣīrādyairmārdavaṃ tathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.7.64">
                            <label>Ca.8.7.64 </label>
                            āpādatalamūrdhasthān doṣān pakvāśaye sthitaḥ/ </l>
                        <l>vīryeṇa bastirādatte khastho 'arko bhūrasāniva// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.7.65">
                            <label>Ca.8.7.65 </label>
                            yadvat kusumbhasaṃmiśrāttoyādrāgaṃ haret paṭaḥ/ </l>
                        <l>tadvaddravīkṛtāddehānnirūko nirharenmalān// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.8.7.66">
                        <label>Ca.8.7.66 </label>
                        tatra ślokaḥ---</p>
                    <lg>
                        <l> ityetā vyāpadaḥ proktā basteḥ sākṛtibheṣajāḥ/ </l>
                        <l>buddhvā kārtsnyena tān bastīnniyuñjannāparādhyati// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte 'aprāpte
                        dṛḍhabalasaṃpūrite &amp;siddhisthāne bastivyāpatsiddhirnāma
                        saptamo 'adhyāyaḥ//7//</trailer>
                </div>
                <div n="8" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>aṣṭamo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.8.8.1">
                        <label>Ca.8.8.1 </label>
                        athātaḥ &amp;prāsṛtayogīyāṃ siddhiṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.8.8.2">
                        <label>Ca.8.8.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.8.3">
                            <label>Ca.8.8.3 </label>
                            athemān sukumārāṇāṃ nirūhān &amp;snehanān mṛdūn/ </l>
                        <l>karmaṇā viplutānāṃ ca vakṣyāmi prasṛtaiḥ pṛthak// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.8.4">
                            <label>Ca.8.8.4 </label>
                            kṣīrāddvau prasṛtau kāryau madhutailaghṛtāttrayaḥ/ </l>
                        <l>khajena mathito bastirvātaghno balavarṇakṛt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.8.5">
                            <label>Ca.8.8.5 </label>
                            ekaikaḥ prasṛtastailaprasannākṣaudrasarpiṣām/ </l>
                        <l>bilvādimūlakvāthāddvau kaulatthāddvau sa vātanut// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.8.6">
                            <label>Ca.8.8.6 </label>
                            pañcamūlarasāt pañca dvau tailāt kṣaudrasarpiṣoḥ/ </l>
                        <l>ekaikaḥ prasṛto bastiḥ snehanīyo 'anilāpahaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.8.7">
                            <label>Ca.8.8.7 </label>
                            saindhavārdhākṣa ekaikaḥ kṣaudratailapayoghṛtāt/ </l>
                        <l>&amp;prasṛto hapuṣākarṣo nirūhaḥ śukrakṛt param// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.8.8">
                            <label>Ca.8.8.8 </label>
                            paṭolanimbabhūnimbarāsnāsaptacchadāmbhasaḥ/ </l>
                        <l>catvāraḥ prasṛtā eko ghṛtāt sarṣapakalkitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.8.9">
                            <label>Ca.8.8.9 </label>
                            nirūhaḥ pañcatikto 'ayaṃ &amp;mehābhiṣyandakuṣṭhanut/ </l>
                        <l>viḍaṅgatriphalāśigruphalamustākhuparṇijāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.8.10">
                            <label>Ca.8.8.10 </label>
                            &amp;kaṣāyāt prasṛtāḥ pañca tailādeko vimathya tān/ </l>
                        <l>viḍaṅgapippalīkalko nirūhaḥ krimināśanaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.8.11">
                            <label>Ca.8.8.11 </label>
                            payasyekṣusthirārāsnāvidārīkṣaudrasarpiṣām/ </l>
                        <l>ekaikaḥ prasṛto bastiḥ kṛṣṇākalko vṛṣatvakṛt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.8.12">
                            <label>Ca.8.8.12 </label>
                            catvārastailagomūtradadhimaṇḍāmlakāñjikāt/ </l>
                        <l>prasṛtāḥ sarṣapaiḥ &amp;kalkairviṭsaṅgānāhamedanaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.8.13">
                            <label>Ca.8.8.13 </label>
                            śvadaṃṣṭrāśmabhideraṇḍarasāttailāt surāsavāt/ </l>
                        <l>prasṛtāḥ pañca yaṣṭyāhvakauntīmāgadhikāsitāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.8.14">
                            <label>Ca.8.8.14 </label>
                            &amp;kalkaḥ syānmūtrakṛcchre tu sānāhe bastiruttamaḥ/ </l>
                        <l>ete salavaṇāḥ koṣṇā nirūhāḥ prasṛtairnava// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.8.15">
                            <label>Ca.8.8.15 </label>
                            mṛdubastijaḍībhūte tīkṣṇo 'anyo bastiriṣyate/ </l>
                        <l>tīkṣṇairvikarṣite svādu pratyāsthāpanamiṣyate&amp;// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.8.16">
                            <label>Ca.8.8.16 </label>
                            vātopasṛṣṭasyoṣṇaiḥ &amp;syurgudadāhādayo yadi/ </l>
                        <l>drākṣāmbunā trivṛtkalkaṃ dadyāddoṣānulomanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.8.17">
                            <label>Ca.8.8.17 </label>
                            taddhi pittaśakṛdvātān hṛtvā dāhādikāñjayet/ </l>
                        <l>śuddhaścāpi pibecchītāṃ yavāgūṃ śarkarāyutām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.8.18">
                            <label>Ca.8.8.18 </label>
                            athavā 'ativiriktaḥ syāt kṣīṇaviṭkaḥ sa bhakṣayet/ </l>
                        <l>māṣayūṣeṇa kulmāṣān pibenmadhvathavā&amp; surām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.8.19">
                            <label>Ca.8.8.19 </label>
                            &amp;sāmaṃ cet kuṇapaṃ śūlairupaviśedarocakī/ </l>
                        <l>sa ghanātiviṣākuṣṭhanatadāruvacāḥ pibet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.8.20">
                            <label>Ca.8.8.20 </label>
                            śakṛdvātamasṛk pittaṃ kaphaṃ vā yo 'atisāryate/ </l>
                        <l>&amp;pakvaṃ, tatra svavargīyairbastiḥ śreṣṭhaṃ bhiṣagjitam//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.8.21">
                            <label>Ca.8.8.21 </label>
                            ṣaṇṇāmeṣāṃ dvisaṃsargāt triṃśadbhedā bhavanti tu/ </l>
                        <l>kevalaiḥ saha ṣaṭtriṃśadvidyāt sopadravānapi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.8.22">
                            <label>Ca.8.8.22 </label>
                            śūlapravāhikādhmānaparikartyarucijvarān/ </l>
                        <l>tṛṣṇoṣṇadāhamūrcchādīṃścaiṣāṃ vidyādupadravān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.8.23">
                            <label>Ca.8.8.23 </label>
                            &amp;tatrāme 'antarapānaṃ syāt vyoṣāmlalavaṇairyutam/ </l>
                        <l>pācanaṃ śasyate bastirāme hi pratiṣidhyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.8.24">
                            <label>Ca.8.8.24 </label>
                            vātaghnairgrāhivargīyairbastiḥ śakṛti śasyate/ </l>
                        <l>svādvamlalavaṇaiḥ śastaḥ snehabastiḥ samīraṇe// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.8.25">
                            <label>Ca.8.8.25 </label>
                            rakte raktena, pitte tu kaṣāyasvādutiktakaiḥ/ </l>
                        <l>sāryamāṇe kaphe bastiḥ kaṣāyakaṭutiktakaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.8.26">
                            <label>Ca.8.8.26 </label>
                            śakṛtā vāyunā vā++āme tena varcasyathānile/ </l>
                        <l>saṃsṛṣṭe 'antarapānaṃ syād vyoṣāmlalavaṇairyutam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.8.27">
                            <label>Ca.8.8.27 </label>
                            pittenāme 'asṛjā vā 'api tayorāmena vā punaḥ/ </l>
                        <l>saṃsṛṣṭayorbhavet pānaṃ savyoṣasvādutiktakam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.8.28">
                            <label>Ca.8.8.28 </label>
                            tathā++āme kaphasaṃsṛṣṭe kaṣāyavyoṣatiktakam/ </l>
                        <l>āmena tu kaphe vyoṣakaṣāyalavaṇairyutam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.8.29">
                            <label>Ca.8.8.29 </label>
                            vātena viśi pitte vā viṭpittābhyāṃ&amp; tathā 'anile/ </l>
                        <l>madhurāmlakaṣāyaḥ syāt saṃsṛṣṭe bastiruttamaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.8.30">
                            <label>Ca.8.8.30 </label>
                            śakṛcchoṇitayoḥ pittaśakṛto raktapittayoḥ/ </l>
                        <l>bastiranyonyasaṃsarge kaṣāyasvādutiktakaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.8.31">
                            <label>Ca.8.8.31 </label>
                            kaphena viśi pitte vā kaphe viṭpittaśoṇitaiḥ/ </l>
                        <l>vyoṣatiktakaṣāyaḥ syāt saṃsṛṣṭe bastiruttamaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.8.32">
                            <label>Ca.8.8.32 </label>
                            syādbastirvyoṣatiktāmlaḥ saṃsṛṣṭe vāyunā kaphe/ </l>
                        <l>madhuravyoṣatiktastu rakte kaphavimūrcchite// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.8.33">
                            <label>Ca.8.8.33 </label>
                            mārute kaphasaṃsṛṣṭe vyoṣāmlalavaṇo bhavet/ </l>
                        <l>bastirvātena &amp;pitte tu kāryaḥ svādvamlatiktakaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.8.34">
                            <label>Ca.8.8.34 </label>
                            tricatuḥpañcasaṃsargānevameva vikalpayet/ </l>
                        <l>yuktiścaiṣātisāroktā sarvarogeṣvapi smṛtā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.8.35">
                            <label>Ca.8.8.35 </label>
                            yugapat ṣaḍrasaṃ ṣaṇṇāṃ saṃsarge pācanaṃ bhavet&amp;/ </l>
                        <l>nirāmāṇāṃtu pañcānāṃ bastiḥ ṣāḍrasiko mataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.8.36">
                            <label>Ca.8.8.36 </label>
                            udumbaraśalāṭūni jambvāmrodumbaratvacaḥ/ </l>
                        <l>śaṅkhaṃ sarjarasaṃ lākṣāṃ kardamaṃ ca palāṃśikam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.8.37">
                            <label>Ca.8.8.37 </label>
                            piṣṭvā taiḥ sarpiṣaḥ prasthaṃ kṣīradviguṇitaṃ pacet/ </l>
                        <l>atīsāreṣu sarveṣu peyametadyathābalam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.8.38">
                            <label>Ca.8.8.38 </label>
                            kacchurādhātakībilvasamaṅgāraktaśālibhiḥ/ </l>
                        <l>masūrāśvatthaśuṅgaiśca yavāgūḥ syājjale śṛtaiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.8.39">
                            <label>Ca.8.8.39 </label>
                            &amp;bālodumbarakaṭvaṅgasamaṅgāplakṣapallavaiḥ/ </l>
                        <l>masūradhātakīpuṣpabalābhiśca tathā bhavet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.8.40">
                            <label>Ca.8.8.40 </label>
                            sthirādīnāṃ &amp;balādīnāmikṣvādīnāmathāpi vā/ </l>
                        <l>kvātheṣu samasūrāṇāṃ yavāgvaḥ syuḥ pṛthak pṛthak// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.8.41">
                            <label>Ca.8.8.41 </label>
                            kacchurāmūlaśālyāditaṇḍulairupasādhitāḥ/ </l>
                        <l>dadhitakrāranālāmlakṣīreṣvikṣurase 'api vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.8.42">
                            <label>Ca.8.8.42 </label>
                            śītāḥ saśarkarākṣaudrāḥ sarvātīsāranāśanāḥ/ </l>
                        <l>sasarpirmaricājājyo madhurā lavaṇāḥ śivāḥ// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.8.8.43">
                        <label>Ca.8.8.43 </label>
                        bhavanti cātra ślokāḥ--- </p>
                    <lg>
                        <l>snigdhāmlalavaṇamadhuraṃ pānaṃ bastiśca mārute koṣṇaḥ/ </l>
                        <l>śītaṃ tiktakaṣāyaṃ madhuraṃ pitte ca rakte ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.8.44">
                            <label>Ca.8.8.44 </label>
                            tiktoṣṇakaṣāyakaṭuśleṣmaṇi saṃgrāhi vātanucchakṛti pācanamāme
                            pānaṃ picchāsṛgbastayo rakte// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.8.45">
                            <label>Ca.8.8.45 </label>
                            atisāraṃ pratyuktaṃ miśraṃ &amp;dvandvādiyogajeṣvapi ca/ </l>
                        <l>tatrodrekaviśeṣāddoṣeṣūpakramaḥ kāryaḥ// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.8.8.46">
                        <label>Ca.8.8.46 </label>
                        tatra ślokaḥ---</p>
                    <lg>
                        <l> prāsṛtikāḥ savyāpatkriyā nirūhāstathā 'atisārahitāḥ/ </l>
                        <l>&amp;rasakalpaghṛtayavāgvaścoktā guruṇā prasṛtasiddhau// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte 'aprāpte
                        dṛḍhabalasaṃpūrite siddhisthāne &amp;prāsṛtayogīyasiddhirnāmāṣṭamo
                        'adhyāyaḥ//8//</trailer>
                </div>
                <div n="9" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>navamo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.8.9.1">
                        <label>Ca.8.9.1 </label>
                        athātastrimarmīyāṃ siddhiṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.8.9.2">
                        <label>Ca.8.9.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.8.9.3">
                        <label>Ca.8.9.3 </label>
                        saptottaraṃ marmaśatamasmiñcharīre
                        skandhaśākhāsamāśritamagniveśa!/ </p>
                    <p>teṣāmanyatamapīḍāyāṃ samadhikā pīḍā bhavati,
                        cetanānibandhavaiśeṣyāt/ </p>
                    <p>tatra śākhāśritebhyo marmabhyaḥ skandhāśritāni garīyāṃsi, śākhānāṃ
                        tadāśritatvāt; skandhāśritebhyo 'api hṛdbastiśirāṃsi,
                        tanmūlatvāccharīrasya// </p>
                    <p xml:id="Ca.8.9.4">
                        <label>Ca.8.9.4 </label>
                        tatra hṛdaye&amp; daśa dhamanyaḥ prāṇāpānau&amp; namo
                        buddhiścetanā mahābhūtāni ca nābhyāmarā iva pratiṣṭhitāni, śirasi
                        indriyāṇi indriyaprāṇavahāni ca srotāṃsi sūryamiva gabhastayaḥ
                        saṃśritāni, bastistu sthūlagudamuṣkasevanīśukramūtravāhinīnāṃ&amp;
                        nāḍī(lī)nāṃ madhye mūtradhāro 'ambuvahānāṃ
                        sarvasrotasāmudadhirivāpagānāṃ &amp;pratiṣṭhā, bahubhiśca
                        tanmūlairmarmasaṃjñakaiḥ srotobhirgaganamiva
                        dinakarakarairvyāptamidaṃ śarīram// </p>
                    <p xml:id="Ca.8.9.5">
                        <label>Ca.8.9.5 </label>
                        teṣāṃ trayāṇāmanyatamasyāpi bhedādāśveva śarīrabhedaḥ syāt,
                        āśrayanāśādāśritasyāpi vināśaḥ; tadupaghātāttu&amp;
                        ghorataravyādhiprādurbhāvaḥ; tasmādetāni viśeṣeṇa rakṣyāṇi
                        bāhyābhighādvātādibhyaśca// </p>
                    <p xml:id="Ca.8.9.6">
                        <label>Ca.8.9.6 </label>
                        tatra hṛdyabhihate
                        kāsaśvāsabalakṣayakaṇṭhaśoṣaklomākarṣaṇajihvānirgamamukhatāliśoṣāpasmāronmādapralāpacittanāśādayaḥ
                        syuḥ; śirasyabhihate
                        manyāstambhārditacakṣurvibhramamohodveṣṭanaceṣṭānāśakāsaśvāsahanugrahamūkagadgadatvākṣinimīlanagaṇḍaspandanajṛmbhaṇalālāsrāvasvarahānivadanajihmatvādīni;
                        bastautu
                        vātamūtravarconigrahavaṅkṣaṇamehanabastiśūlakuṇḍalodāvartagulmānilāṣṭhīlopastambhanābhikukṣigudaśroṇigrahādayaḥ&amp;;
                        vātādyupasṛṣṭānāṃ tveṣāṃ liṅgāni cikitsite sakriyāvidhīnyuktāni// </p>
                    <p xml:id="Ca.8.9.7">
                        <label>Ca.8.9.7 </label>
                        kiṃtvetāni viśeṣato 'anilādrakṣyāṇi, anilo hi pittakaphasamūdīraṇe
                        hetuḥ prāṇamūlaṃ ca, sa bastikarmasādhyatamaḥ, tasmānna bastisamaṃ
                        kiñcit karma marmaparipālanamasti/ </p>
                    <p>tatra ṣaḍāsthāpanaskandhān vimāne dvau cānuvāsanaskandhāviha ca
                        vihitān bastīn buddhyā vicārya mahāmarmaparipālanārthaṃ
                        prayojayedvātavyādhicikitsāṃ ca// </p>
                    <p xml:id="Ca.8.9.8">
                        <label>Ca.8.9.8 </label>
                        &amp;bhūyaśca hṛdyupasṛṣṭe hiṅgucūrṇaṃ
                        lavaṇānāmanyatamacūrṇasaṃyuktaṃ &amp;mātuluṅgasya rasenānyena vā
                        'amlena hṛdyena vā pāyayet, sthirādipañcamūlīrasaḥ saśarkaraḥ
                        pānārthaṃ, bilvādipañcamūlarasasiddhā ca yavāgūḥ, hṛdrogavihitaṃ
                        ca karma; mūrdhni tu vātopasṛṣṭe
                        'abhyaṅgasvedanopanāhasnehapānanastaḥ karmāvapīḍanadhūmādīni;
                        bastau tu kumbhīsvedaḥ, vartayaḥ, śyāmādibhirgomūtrasiddho
                        nirūhaḥ, bilvādibhiśca surāsiddhaḥ,
                        śarakāśekṣudarbhagokṣurakamūlaśṛtakṣīraiśca&amp;
                        trapusairvārukharāśvābījayavarṣabhakavṛddhikalkito nirūhaḥ,
                        pītadārusiddhatailenānuvāsanaṃ, tailvakaṃ ca sarpirvirekārthaṃ,
                        śatāvarīgokṣurakabṛhatīkaṇṭakārikāguḍūcīpunarnavośīramadhukadvisārivālodhraśreyasīkuśakāśamūlakaṣāyakṣīracaturguṇaṃ
                        balāvṛṣarṣabhakakharāśvopakuñcikāvatsakatrapusairvārubījaśitivārakamadhukavacāśatapuṣpāśmabhedakavarṣābhūmadanaphalakalkasiddhaṃ
                        tailamuttarabastirnirūho vā śuddhasnigdhasvinnasya
                        bastiśūlamūtravikārahara iti// </p>
                    <p xml:id="Ca.8.9.9">
                        <label>Ca.8.9.9 </label>
                        bhavanti cātra ślokāḥ---</p>
                    <lg>
                        <l> hṛdaye mūrdhni bastau ca nṛṇāṃ pratiṣṭhitāḥ/ </l>
                        <l>tasmātteṣāṃ sadā &amp;yatnaṃ kurvīta paripālane// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.10">
                            <label>Ca.8.9.10 </label>
                            ābādhavarjanaṃ nityaṃ svasthavṛttānuvartanam/ </l>
                        <l>utpannārtivighātaśca marmaṇāṃ paripālanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.11">
                            <label>Ca.8.9.11 </label>
                            ata ūrdhvaṃ vikārā ye trimarmīye cikitsite/ </l>
                        <l>na proktā marmajāsteṣāṃ kāṃścidvakṣyāmi sauṣadhān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.12">
                            <label>Ca.8.9.12 </label>
                            kruddhaḥ svaiḥ kopanairvāyuḥ sthānādūrdhvaṃ prapadyate/ </l>
                        <l>pīḍayan hṛdayaṃ gatvā śiraḥ śaṅkhau ca pīḍayan// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.13">
                            <label>Ca.8.9.13 </label>
                            dhanurvannamayedgātrāṇyākṣipenmohayettathā/ </l>
                        <l>(&amp;namayeccākṣipeccāṅgānyucchvāsaṃ niruṇaddhi ca//)
                            kṛcchreṇa cāpy ucchvasiti stabdhākṣo 'atha nimīlakaḥ&amp;//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.14">
                            <label>Ca.8.9.14 </label>
                            kapota iva kūjecca niḥsaṃjñaḥ so 'apatantrakaḥ/ </l>
                        <l>dṛṣṭiṃ saṃstambhya saṃjñāṃ ca hatvā kaṇṭhena kūjati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.15">
                            <label>Ca.8.9.15 </label>
                            hṛdi mukte naraḥ svāsthyaṃ yāti mohaṃ vṛte punaḥ/ </l>
                        <l>vāyunā dāruṇaṃ prāhureke tamapatānakam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.16">
                            <label>Ca.8.9.16 </label>
                            śvasanaṃ kaphavātābhyāṃ ruddhaṃ &amp;tasya vimokṣayet/ </l>
                        <l>tīkṣṇaiḥ pradhamanaiḥ saṃjñāṃ tāsu muktāsu vindati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.17">
                            <label>Ca.8.9.17 </label>
                            maricaṃ śigrubījāni viḍaṅgaṃ ca phaṇijjhakam/ </l>
                        <l>etāni sūkṣmacūrṇāni dadyācchīrṣavirecanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.18">
                            <label>Ca.8.9.18 </label>
                            &amp;tumburūṇyabhayā hiṅgu pauṣkaraṃ lavaṇatrayam/ </l>
                        <l>yavakvāthāmbunā peyaṃ hṛdgrahe &amp;cāpatantrake// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.19">
                            <label>Ca.8.9.19 </label>
                            hiṅgvamlavetasaṃ śuṇṭhīṃ sasauvarcaladāḍimam/ </l>
                        <l>pibedvātakaphaghnaṃ ca karma hṛdroganuddhitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.20">
                            <label>Ca.8.9.20 </label>
                            &amp;śodhanā bastayastīkṣṇā na hitāstasya kṛtsnaśaḥ/ </l>
                        <l>sauvarcalābhayāvyoṣaiḥ siddhaṃ tasmai ghṛtaṃ hitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.21">
                            <label>Ca.8.9.21 </label>
                            &amp;madhurasnigdhagurvannasevanāc cintanāc chramāt &amp;/ </l>
                        <l>śokādvyādhyanuṣaṅgācca vāyunodīritaḥ kaphaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.22">
                            <label>Ca.8.9.22 </label>
                            yadā 'asau samavaskandya hṛdayaṃ hṛdayāśrayān/ </l>
                        <l>samāvṛṇoti jñānādīṃstadā tandropajāyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.23">
                            <label>Ca.8.9.23 </label>
                            hṛdaye vyākulībhāvo vākceṣṭendriyagauravam/ </l>
                        <l>manobuddhyaprasādaśca tandrāyā lakṣaṇaṃ matam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.24">
                            <label>Ca.8.9.24 </label>
                            kaphaghnaṃ tatra kartavyaṃ śodhanaṃ śamanāni ca/ </l>
                        <l>vyāyāmo raktamokṣaśca bhojyaṃ ca kaṭutiktakam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.25">
                            <label>Ca.8.9.25 </label>
                            &amp;mūtraukasādo jaṭharaṃ kṛcchramutsaṅgasaṃkṣayau/ </l>
                        <l>mūtrātīto 'anilāṣṭhīlā vātabastyuṣṇamārutau// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.26">
                            <label>Ca.8.9.26 </label>
                            vātakuṇḍalikā granthirviḍghāto bastikuṇḍalam/ </l>
                        <l>trayodaśaite mūtrasya doṣāstāṃlliṅgataḥ śṛṇu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.27">
                            <label>Ca.8.9.27 </label>
                            pittaṃ kapho &amp;dvāvapi vā bastau saṃhanyate yadā/ </l>
                        <l>mārutena tadā mūtraṃ raktaṃ pītaṃ ghanaṃ sṛjet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.28">
                            <label>Ca.8.9.28 </label>
                            sadāhaṃ śvetasāndraṃ vā sarvairvā lakṣaṇairyutam/ </l>
                        <l>&amp;mūtraukasādaṃ taṃ vidyāt pittaśleṣmaharairjayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.29">
                            <label>Ca.8.9.29 </label>
                            vidhāraṇāt pratihataṃ vātodāvartitaṃ yadā/ </l>
                        <l>pūrayatyudaraṃ mūtraṃ tadā tadanimittaruk// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.30">
                            <label>Ca.8.9.30 </label>
                            apaktimūtraviṭsaṅgaistanmūtrajaṭharaṃ vadet/ </l>
                        <l>mūtravairecanīṃ tatra cikitsāṃ saṃprayojayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.31">
                            <label>Ca.8.9.31 </label>
                            hiṅgudviruttaraṃ cūrṇaṃ trimarmīye prakīrtitam/ </l>
                        <l>&amp;hanyānmūtrodarānāhamādhmānaṃ gudameḍhrayoḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.32">
                            <label>Ca.8.9.32 </label>
                            mūtritasya vyavāyāttu reto vātoddhataṃ cyutam/ </l>
                        <l>pūrvaṃ mūtrasya paścādvā sravet kṛcchraṃ taducyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.33">
                            <label>Ca.8.9.33 </label>
                            khavaiguṇyānilākṣepaiḥ kiñcinmūtraṃ ca tiṣṭhati/ </l>
                        <l>maṇisandhau sravet paścāttadarugvā 'atha cātiruk// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.34">
                            <label>Ca.8.9.34 </label>
                            mūtrotsaṅgaḥ sa vicchinnamuccheṣaguruśephasaḥ&amp;/ </l>
                        <l>vātākṛtirbhavedvātānmūtre śuṣyati saṃkṣayaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.35">
                            <label>Ca.8.9.35 </label>
                            ciraṃ dhārayato mūtraṃ tvarayā na pravartate/ </l>
                        <l>mehamānasya mandaṃ vā mūtrātītaḥ sa ucyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.36">
                            <label>Ca.8.9.36 </label>
                            ādhmāpayan bastigudaṃ ruddhvā vāyuścalonnatām/ </l>
                        <l>kuryāttīvrārtimaṣṭhīlāṃ mūtraviṇmargarodhinīm// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.37">
                            <label>Ca.8.9.37 </label>
                            &amp;mūtraṃ dhārayato bastau vāyuḥ kruddho vidhāraṇāt/ </l>
                        <l>mūtrarodhārtikaṇḍūbhirvātabastiḥ sa ucyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.38">
                            <label>Ca.8.9.38 </label>
                            uṣmaṇā soṣmakaṃ mūtraṃ śoṣayan raktapītakam/ </l>
                        <l>uṣṇavātaḥ sṛjet kṛcchrādvbastyupasthārtidāhavān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.39">
                            <label>Ca.8.9.39 </label>
                            gatisaṅgādudāvṛttaḥ sa mūtrasthānamārgayoḥ/ </l>
                        <l>mūtrasya viguṇo vāyurbhagnavyāviddhakuṇḍalī// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.40">
                            <label>Ca.8.9.40 </label>
                            mūtraṃ vihanti saṃstambhabhaṅgagauravaveṣṭanaiḥ/ </l>
                        <l>tīvraruṅmūtraviṭsaṅgairvātakuṇḍaliketi sā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.41">
                            <label>Ca.8.9.41 </label>
                            raktaṃ vātakaphādduṣṭaṃ bastidvāre sudāruṇam/ </l>
                        <l>granthiṃ kuryāt sa kṛcchreṇa sṛjenmūtraṃ tadāvṛtam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.42">
                            <label>Ca.8.9.42 </label>
                            aśmarīsamaśūlaṃ taṃ raktagranthiṃ pracakṣate/ </l>
                        <l>rūkṣadurbalayorvātenodāvṛttaṃ śakṛdyadā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.43">
                            <label>Ca.8.9.43 </label>
                            mūtrasrotaḥ prapadyeta viṭsaṃsṛṣṭaṃ tadā naraḥ/ </l>
                        <l>viṅgandhaṃ mūtrayet kṛcchrādviḍvighātaṃ vinirdiśet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.44">
                            <label>Ca.8.9.44 </label>
                            drutādhvalaṅghanāyāsādabhighātāt prapīḍanāt/ </l>
                        <l>svasthānādbastirudvṛttaḥ sthūlastiṣṭhati garbhavat// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.45">
                            <label>Ca.8.9.45 </label>
                            śūlaspandanadāhārto binduṃ binduṃ sravatyapi/ </l>
                        <l>pīḍitastu sṛjeddhārāṃ saṃstambhodveṣṭanārtimān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.46">
                            <label>Ca.8.9.46 </label>
                            bastikuṇḍalamāhustaṃ ghoraṃ śastraviṣopamam/ </l>
                        <l>pavanaprabalaṃ prāyo durnivāramabuddhibhiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.47">
                            <label>Ca.8.9.47 </label>
                            tasmin pittānvite dāhaḥ śūlaṃ mūtravivarṇatā/ </l>
                        <l>śleṣmaṇā &amp;gauravaṃ śophaḥ snigdhaṃ mūtraṃ ghanaṃ sitam//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.48">
                            <label>Ca.8.9.48 </label>
                            śleṣmaruddhabilo bastiḥ pittodīrṇo na sidhyati/ </l>
                        <l>avibhrāntabilaḥ sādhyo na tu yaḥ kuṇḍalīkṛtaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.49">
                            <label>Ca.8.9.49 </label>
                            syādbastau kuṇḍalībhūte &amp;hṛnmohaḥ śvāsa eva ca/ </l>
                        <l>doṣādhikyamavekṣyaitān mūtrakṛcchraharairjayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.50">
                            <label>Ca.8.9.50 </label>
                            bastimuttarabastiṃ ca sarveṣāmeva dāpayet/ </l>
                        <l>puṣpanetraṃ tu haimaṃ syācchlakṣṇamauttarabastikam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.51">
                            <label>Ca.8.9.51 </label>
                            &amp;jātyaśvahanavṛntena samaṃ gopucchasaṃsthitam/ </l>
                        <l>raupyaṃ vā sarṣapacchidraṃ dvikarṇaṃ dvādaśāṅgulam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.52">
                            <label>Ca.8.9.52 </label>
                            tenājabastiyuktena snehasyārdhapalaṃ nayet/ </l>
                        <l>yathāvayoviśeṣeṇa snehamātrāṃ vikalpya vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.53">
                            <label>Ca.8.9.53 </label>
                            snātasya bhuktabhaktasya rasena payasā 'api vā/ </l>
                        <l>&amp;sṛṣṭaviṇmūtravegasya pīṭhe jānusame mṛdau// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.54">
                            <label>Ca.8.9.54 </label>
                            ṛjoḥ sukhopaviṣṭasya hṛṣṭe muḍhre ghṛtāktayā/ </l>
                        <l>śalākayā 'anviṣya gatiṃ yadyapratihatā vrajet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.55">
                            <label>Ca.8.9.55 </label>
                            tataḥ śephaḥpramāṇena puṣpanetraṃ praveśayet/ </l>
                        <l>gudavanmūtramārgeṇa praṇayedanu sevanīm// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.56">
                            <label>Ca.8.9.56 </label>
                            &amp;hiṃsyādatigataṃ bastimūne sneho na gacchati/ </l>
                        <l>sukhaṃ prapīḍya niṣkampaṃ niṣkarṣennetrameva ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.57">
                            <label>Ca.8.9.57 </label>
                            pratyāgate dvitīyaṃ ca tṛtīyaṃ ca pradāpayet/ </l>
                        <l>anāgacchannupekṣyastu rajanīvyuṣitasya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.58">
                            <label>Ca.8.9.58 </label>
                            pippalīlavaṇāgāradhūmāpāmārgasarṣapaiḥ/ </l>
                        <l>vārtākurasanirguṇḍīśampākaiḥ sasahācaraiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.59">
                            <label>Ca.8.9.59 </label>
                            mūtrāmlapiṣṭaiḥ saguḍairvartiṃ kṛtvā praveśayet/ </l>
                        <l>agre tu sarṣapākārāṃ paścārdhe māṣasaṃmitām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.60">
                            <label>Ca.8.9.60 </label>
                            netradīrghāṃ ghṛtābhyaktāṃ sukumārāmabhaṅgurām/ </l>
                        <l>netravanmūtranāḍyāṃ tu pāyau cāṅguṣṭhasaṃmitām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.61">
                            <label>Ca.8.9.61 </label>
                            snehe pratyāgate tābhyāmānuvāsaniko vidhiḥ/ </l>
                        <l>parihāraśca savyāpat sasamyagdattalakṣaṇaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.62">
                            <label>Ca.8.9.62 </label>
                            strīṇāmārtavakāle tu pratikarma tadācaret/ </l>
                        <l>garbhāsanā sukhaṃ snehaṃ tadā++ādatte hyapāvṛtā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.63">
                            <label>Ca.8.9.63 </label>
                            &amp;garbhaṃ yonistadā śīghraṃ jite gṛhṇāti mārute/ </l>
                        <l>bastijeṣu vikāreṣu yonivibhraṃśajeṣu ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.64">
                            <label>Ca.8.9.64 </label>
                            yoniśūleṣu tīvreṣu yonivyāpatsvavṛgdare/ </l>
                        <l>aprasravati mūtre ca binduṃ sravatyapi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.65">
                            <label>Ca.8.9.65 </label>
                            vidadhyāduttaraṃ bastiṃ &amp;yathāsvauṣadhasaṃskṛtam/ </l>
                        <l>puṣpanetrapramāṇaṃ tu pramadānāṃ daśāṅgulam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.66">
                            <label>Ca.8.9.66 </label>
                            mūtrasrotaḥparīṇāhaṃ mudgasroto+&amp;anuvāhi ca/ </l>
                        <l>apatyamārge nārīṇāṃ vidheyaṃ caturaṅgulam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.67">
                            <label>Ca.8.9.67 </label>
                            dvyaṅgulaṃ mūtramārge tu bālāyāstvekamaṅgulam/ </l>
                        <l>uttānāyāḥ śayānāyāḥ samyak saṅkocya sakthinī// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.68">
                            <label>Ca.8.9.68 </label>
                            athāsyāḥ praṇayennetramanuvaṃśagataṃ sukham/ </l>
                        <l>dvistriścaturiti snehānahorātreṇa yojayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.69">
                            <label>Ca.8.9.69 </label>
                            &amp;bastau, bastau praṇīte ca vartiḥ pīnatarā bhavet/ </l>
                        <l>trirātraṃ karma kurvīta snehamātrāṃ vivardhayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.70">
                            <label>Ca.8.9.70 </label>
                            anenaiva vidhānena karma kuryāt punastryahāt/ </l>
                        <l>ataḥ śirovikārāṇāṃ kaścidbhedaḥ pravakṣyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.71">
                            <label>Ca.8.9.71 </label>
                            raktapittānilā duṣṭāḥ śaṅkhadeśe vimūrcchitāḥ/ </l>
                        <l>tīvrarugdāharāgaṃ hi śophaṃ kurvanti dāruṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.72">
                            <label>Ca.8.9.72 </label>
                            sa śiro viṣavadvegī nirudhyāśu galaṃ tathā/ </l>
                        <l>&amp;trirātrājjīvitaṃ hanti śaṅkhako nāma&amp; nāmataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.73">
                            <label>Ca.8.9.73 </label>
                            &amp;paraṃ tryahājjīvati cet pratyākhyāyācaret kriyām/ </l>
                        <l>śirovirekasekādi sarvaṃ vīsarpanucca yat// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.74">
                            <label>Ca.8.9.74 </label>
                            &amp;rūkṣātyadhyaśanāt pūrvavātāvaśyāyamaithunaiḥ/ </l>
                        <l>vegasaṃdhāraṇāyāsavyāyāmaiḥ kupito 'anilaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.75">
                            <label>Ca.8.9.75 </label>
                            kevalaḥ sakapho &amp;vā 'ardhaṃ gṛhītvā śirasastataḥ/ </l>
                        <l>manyābhrūśaṅkhakarṇākṣilalāṭārdho 'ativedanām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.76">
                            <label>Ca.8.9.76 </label>
                            śastrāraṇinibhāṃ kuryāttīvrāṃ so 'ardhāvabhedakaḥ/ </l>
                        <l>nayanaṃ vā 'athavā śrotramativṛddho vināśayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.77">
                            <label>Ca.8.9.77 </label>
                            catuḥsnehottamā mātrā śiraḥkāyavirecanam/ </l>
                        <l>nāḍīsvedo ghṛtaṃ jīrṇaṃ bastikarmānuvāsanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.78">
                            <label>Ca.8.9.78 </label>
                            upanāhaḥ śirobastirdahanaṃ cātra śasyate/ </l>
                        <l>pratiśyāye śiroroge yaccoddiṣṭaṃ cikitsitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.79">
                            <label>Ca.8.9.79 </label>
                            sandhāraṇādajīrṇādyairmastiṣkaṃ raktamārutau/ </l>
                        <l>duṣṭau dūṣayatastacca duṣṭaṃ tābhyāṃ vimūrcchitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.80">
                            <label>Ca.8.9.80 </label>
                            sīryodaye 'aṃśusaṃtāpāddravaṃ&amp; viṣyandate śanaiḥ/ </l>
                        <l>tato dine śiraḥśūlaṃ dinavṛddhyā vivardhate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.81">
                            <label>Ca.8.9.81 </label>
                            dinakṣaye tataḥ styāne mastiṣke saṃpraśāmyati/ </l>
                        <l>sūryāvartaḥ sa tatra syāt sarpirauttarabhaktikam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.82">
                            <label>Ca.8.9.82 </label>
                            śiraḥkāyavirekau ca mūrdhnā &amp;trisnehadhāraṇam/ </l>
                        <l>jāṅgalairupanāhaśca ghṛtakṣīraiśca secanam&amp;// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.83">
                            <label>Ca.8.9.83 </label>
                            barhitittirilāvādiśṛtakṣīrotthitaṃ ghṛtam/ </l>
                        <l>syānnāvanaṃ jīvanīyakṣīrāṣṭaguṇasādhitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.84">
                            <label>Ca.8.9.84 </label>
                            (&amp;upavāsātiśokātirūkṣaśītālpabhojanaiḥ/) duṣṭā doṣāstrayo
                            &amp;manyāpaścādghāṭāsu vedanām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.85">
                            <label>Ca.8.9.85 </label>
                            tīvrāṃ kurvanti &amp;sā cākṣibhrūśaṅkheṣvavatiṣṭhate/ </l>
                        <l>spandanaṃ gaṇḍapārśvasya netrarogaṃ hanugraham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.86">
                            <label>Ca.8.9.86 </label>
                            so 'anantavātastaṃ hanyāt sirārkāvartanāśanaiḥ/ </l>
                        <l>vāto rūkṣādibhiḥ kruddhaḥ śiraḥkampamudīrayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.87">
                            <label>Ca.8.9.87 </label>
                            tatrāmṛtābalārāsnāmahāśvetāśvagandhakaiḥ/ </l>
                        <l>snehasvedādi vātaghnaṃ śastaṃ nasyaṃ ca tarpaṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.88">
                            <label>Ca.8.9.88 </label>
                            nastaḥkarma ca kurvīta śirorogeṣu śāstravid/ </l>
                        <l>dvāraṃ hi śiraso nāsā tena tad vyāpya hanti tān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.89">
                            <label>Ca.8.9.89 </label>
                            nāvanaṃ cāvapīḍaśca dhmāpanaṃ dhūma eva ca/ </l>
                        <l>pratimarśaśca vijñeyaṃ nastaḥkarma tu pañcadhā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.90">
                            <label>Ca.8.9.90 </label>
                            snehanaṃ śodhanaṃ caiva dvividhaṃ nāvanaṃ smṛtam/ </l>
                        <l>śodhanaḥ stambhanaśca syādavapīḍo dvidhā &amp;mataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.91">
                            <label>Ca.8.9.91 </label>
                            cūrṇasyādhmāpanaṃ taddhi &amp;dehasrotoviśodhanam/ </l>
                        <l>vijñeyastrividho dhūmaḥ prāguktaḥ śamanādikaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.92">
                            <label>Ca.8.9.92 </label>
                            pratimarśo bhavet sneho nirdoṣa ubhayārthakṛt/ </l>
                        <l>evaṃ tadrecanaṃ karma tarpaṇaṃ śamanaṃ tridhā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.93">
                            <label>Ca.8.9.93 </label>
                            stambhasuptigurutvādyāḥ ślaiṣmikā ye śirogadāḥ/ </l>
                        <l>śirovirecanaṃ teṣu nastaḥkarma praśasyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.94">
                            <label>Ca.8.9.94 </label>
                            ye ca vātātmakā rogāḥ śiraḥkampārditādayaḥ/ </l>
                        <l>śirasastarpaṇaṃ teṣu nastaḥkarma &amp;praśasyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.95">
                            <label>Ca.8.9.95 </label>
                            raktapittādirogeṣu śamanaṃ nasyamiṣyate/ </l>
                        <l>dhmāpanaṃ dhūmapānaṃ ca tathā yogyeṣu &amp;śasyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.96">
                            <label>Ca.8.9.96 </label>
                            (&amp;doṣādikaṃ samīkṣyaiva bhiṣak samyak ca kārayet/) phalādi
                            bheṣajaṃ proktaṃ śiraso yadvirecanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.97">
                            <label>Ca.8.9.97 </label>
                            taccūrṇaṃ kalpayettena pacet snehaṃ virecanam/ </l>
                        <l>yaduktaṃ madhuraskandhe bheṣajaṃ tena tarpaṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.98">
                            <label>Ca.8.9.98 </label>
                            sādhayitvā bhiṣak snehaṃ nastaḥ kuryādvidhānavit/ </l>
                        <l>prāksūrye madhyasūrye vā prākkṛtāvaśyakasya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.99">
                            <label>Ca.8.9.99 </label>
                            uttānasya śayānasya śayane svāstṛte sukham/ </l>
                        <l>pralambaśirasaḥ kiñcit kiñcit pādonnatasya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.100">
                            <label>Ca.8.9.100 </label>
                            dadyānnāsāpuṭe snehaṃ tarpaṇaṃ buddhimān bhiṣak/ </l>
                        <l>anavākśiraso nasyaṃ na śiraḥ pratipadyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.101">
                            <label>Ca.8.9.101 </label>
                            atyavākśiraso nasyaṃ mastuluṅge 'avatiṣṭhati/ </l>
                        <l>ata evaṃśayānasya śuddhyarthaṃ svedayecchiraḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.102">
                            <label>Ca.8.9.102 </label>
                            saṃsvedya nāsāmunnamya vāmenāṅguṣṭhaparvaṇā/ </l>
                        <l>hastena dakṣiṇe nātha kuryādubhyataḥ samam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.103">
                            <label>Ca.8.9.103 </label>
                            praṇāḍyā picunā vā 'api nastaḥsnehaṃ yathāvidhi/ </l>
                        <l>kṛte ca svedayedbhūya ākarṣecca punaḥ punaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.104">
                            <label>Ca.8.9.104 </label>
                            taṃ snehaṃ śleṣmaṇā &amp;sākaṃ tathā sneho na tiṣṭhati/ </l>
                        <l>svedenotkleśitaḥ śleṣmā nastaḥkarmaṇyupasthitaḥ&amp;// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.105">
                            <label>Ca.8.9.105 </label>
                            bhūyaḥ snehasya śaityena śirasi styāyate&amp; tataḥ/ </l>
                        <l>śrotramanyāgalādyeṣu vikārāya sa kalpate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.106">
                            <label>Ca.8.9.106 </label>
                            tato nastaḥkṛte dhūmaṃ pibet kaphavināśanam&amp;/ </l>
                        <l>hitānnabhuṅnivātoṣṇasevī syānniyatendriyaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.107">
                            <label>Ca.8.9.107 </label>
                            vidhireṣo 'avapīḍasya kāryaḥ pradhmāpanasya tu/ </l>
                        <l>tat &amp;ṣaḍaṅgulayā nāḍyā dhameccūrṇaṃ mukhena tu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.108">
                            <label>Ca.8.9.108 </label>
                            viriktaśirasaṃ &amp;tūṣṇaṃ pāyayitvā 'ambu bhojayet/ </l>
                        <l>laghu triṣvaviruddhaṃ ca nivātasthamatandritaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.109">
                            <label>Ca.8.9.109 </label>
                            virekaśuddho doṣasya kopanaṃ yasya sevate/ </l>
                        <l>sa doṣo vicaraṃstatra karoti svān gadān bahūn// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.110">
                            <label>Ca.8.9.110 </label>
                            yathāsvaṃ vihitāṃ teṣu kriyāṃ kuryādvicakṣaṇaḥ/ </l>
                        <l>akālakṛtajātānāṃ rogāṇāmanurūpataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.111">
                            <label>Ca.8.9.111 </label>
                            &amp;ajīrṇe bhojane bhukte toye pīte 'atha durdine/ </l>
                        <l>pratiśyāye nave &amp;snāte snehapāne 'anuvāsane// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.112">
                            <label>Ca.8.9.112 </label>
                            nāvanaṃ snehanaṃ rogān karoti ślaiṣmikān bahūn/ </l>
                        <l>tatra śleṣmaharaḥ sarvastīkṣṇoṣṇādirvidhirhitaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.113">
                            <label>Ca.8.9.113 </label>
                            kṣāme virecite garbhe vyāyāmābhihate tṛṣi/ </l>
                        <l>vāto rūkṣeṇa nasyena kruddhaḥ svāñjanayednādgadān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.114">
                            <label>Ca.8.9.114 </label>
                            tatra vātaharaḥ sarvo vidhiḥ snehanabṛṃhaṇaḥ/ </l>
                        <l>svedādiḥ, syādghṛtaṃ &amp;kṣīraṃ garbhiṇyāstu viśeṣataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.115">
                            <label>Ca.8.9.115 </label>
                            jvaraśokātitaptānāṃ timiraṃ madyapasya tu/ </l>
                        <l>rūkṣśaiḥ śītāñjanairlepaiḥ puṭapākaiśca &amp;sādhayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.116">
                            <label>Ca.8.9.116 </label>
                            snehanaṃ śodhanaṃ caiva dvividhaṃ &amp;nāvanaṃ matam/ </l>
                        <l>pratimarśastu nasyārthaṃ karoti na ca doṣavān// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.117">
                            <label>Ca.8.9.117 </label>
                            nastaḥ snehāṅguliṃ dadyāt prātarniśi ca sarvadā/ </l>
                        <l>na cocchiṅghedarogāṇāṃ pratimarśaḥ sa dārḍyakṛt// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.8.9.118">
                        <label>Ca.8.9.118 </label>
                        tatra ślokau---</p>
                    <lg>
                        <l> trīṇi yasmāt pradhānāni marmāṇyabhihateṣu ca/ </l>
                        <l>teṣu liṅgaṃ cikitsāṃ ca rogabhedāśca sauṣadhāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.9.119">
                            <label>Ca.8.9.119 </label>
                            vidhiruttarabasteśca nastaḥkarmavidhistathā/ </l>
                        <l>savyāpadbheṣajaṃ siddhau marmākhyāyāṃ prakīrtitam// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte 'aprāpte
                        dṛḍhabalasaṃpūrite siddhisthāne trimarmīyasiddhirnāma navamo
                        'adhyāyaḥ//9//</trailer>
                </div>
                <div n="10" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>daśamo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.8.10.1">
                        <label>Ca.8.10.1 </label>
                        athāto bastisiddhiṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.8.10.2">
                        <label>Ca.8.10.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.10.3">
                            <label>Ca.8.10.3 </label>
                            siddhānāṃ bastīnāṃ śastānāṃ teṣu teṣu rogeṣu/ </l>
                        <l>śṛṇvagniveśa! gadataḥ siddhiṃ siddhipradāṃ bhiṣajām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.10.4">
                            <label>Ca.8.10.4 </label>
                            baladoṣakālarogaprakṛtīḥ pravibhajya yojitāḥ samyak/ </l>
                        <l>svaiḥ svairauṣadhavargaiḥ svān &amp;svān rogānniyacchanti//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.10.5">
                            <label>Ca.8.10.5 </label>
                            karmānyadbastisamaṃ na vidyate śīghrasukhaviśodhitvāt/ </l>
                        <l>āśvapatarpaṇatarpaṇayogācca niratyayatvācca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.10.6">
                            <label>Ca.8.10.6 </label>
                            satyapi doṣaharatve kaṭutīkṣṇoṣṇādi bheṣajādānāt/ </l>
                        <l>duḥkhodgārotkleśāhṛdyatvakoṣṭharujā vireke syuḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.10.7">
                            <label>Ca.8.10.7 </label>
                            avirecyau śiśuvṛddhau tāvaprāptaprahīnadhātubalau/ </l>
                        <l>āsthāpanameva tayoḥ sarvārthakṛduttamaṃ karma// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.10.8">
                            <label>Ca.8.10.8 </label>
                            balavarṇaharṣamārdavagātrasnehānnṛṇāṃ dadātyāśu/ </l>
                        <l>anuvāsanaṃ nirūhaścottarabastiśca sa trividhaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.10.9">
                            <label>Ca.8.10.9 </label>
                            śākhāvātārtānāṃ &amp;sakuñcitastabdhabhagnarugṇānām/ </l>
                        <l>viṭsaṅgādhmānāruciparikartirugādiṣu ca śastaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.10.10">
                            <label>Ca.8.10.10 </label>
                            uṣṇārtānāṃ śītāñchītārtānāṃ tathā sukhoṣṇāṃśca/ </l>
                        <l>tadyogyauṣadhayuktān bastīn saṃtarkya&amp; viniyujyāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.10.11">
                            <label>Ca.8.10.11 </label>
                            bastīnna bṛṃhaṇīyān &amp;dadyād vyādhiṣu viśodhanīyeṣu/ </l>
                        <l>medasvino viśodhyā ya 'api narāḥ kuṣṭhamehārtāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.10.12">
                            <label>Ca.8.10.12 </label>
                            na kṣīṇakṣatadurbalamūrcchitakṛśaśuṣkadehānām/ </l>
                        <l>yuñjādviśodhanīyān doṣanibaddhāyuṣo ye ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.10.13">
                            <label>Ca.8.10.13 </label>
                            vājīkaraṇe 'asṛkpittayośca madhughṛtapayoyuktāḥ/ </l>
                        <l>śastāḥ satailamūtrāranālalavaṇāśca&amp; kaphavāte// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.10.14">
                            <label>Ca.8.10.14 </label>
                            yuñjāddravyāṇi bastiṣvamlaṃ mūtraṃ payaḥ surāṃ kvāthān/ </l>
                        <l>avirodhāddhātūnāṃ rasayonitvācca jalamuṣṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.10.15">
                            <label>Ca.8.10.15 </label>
                            suradāruśatāhvailākuṣṭhamadhukapippalīmadhusnehāḥ/ </l>
                        <l>ūrdhvānulomabhāgāḥ sasarṣapāḥ śarkarā lavaṇam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.10.16">
                            <label>Ca.8.10.16 </label>
                            &amp;āvāpā bastīnāmataḥ prayojyāni yeṣu yāni syuḥ/ </l>
                        <l>yuktāni saha kaṣāyaistānyuttarataḥ pravakṣyāmi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.10.17">
                            <label>Ca.8.10.17 </label>
                            cirajātakaṭhinabaleṣu vyādhiṣu tīkṣṇā viparyaye mṛdavaḥ/ </l>
                        <l>saprativāpakaṣāyā yojyāstvanuvāsananirūhāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.10.18">
                            <label>Ca.8.10.18 </label>
                            ardhaślokairataḥ siddhān nānāvyādhiṣu &amp;sarvaśaḥ/ </l>
                        <l>bastīn vīryasamairbhāgairyathārhāloḍanāñchṛṇu// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.10.19">
                            <label>Ca.8.10.19 </label>
                            bilvo 'agnimanthaḥ śyonākaḥ kāśmaryaḥ pāṭalistathā/ </l>
                        <l>śālaparṇī pṛśniparṇī bṛhatyau vardhamānakaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.10.20">
                            <label>Ca.8.10.20 </label>
                            yavāḥ kulatthāḥ kolāni sthirā ceti trayo 'anile/ </l>
                        <l>śasyante sacatuḥsnehāḥ piśitasya rasānvitāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.10.21">
                            <label>Ca.8.10.21 </label>
                            nalavañjulavānīraśatapatrāṇi śaivalam/ </l>
                        <l>mañjiṣṭhā sārivā 'anantā payasyā madhuyaṣṭikā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.10.22">
                            <label>Ca.8.10.22 </label>
                            candanaṃ padmakośīraṃ tuṅgaṃ te paittike trayaḥ/ </l>
                        <l>saśarkarākṣaudraghṛtāḥ sakṣīrā bastayo hitāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.10.23">
                            <label>Ca.8.10.23 </label>
                            arkastathaiva cālarka ekāṣṭhīlā punarnavā/ </l>
                        <l>haridrā triphalā mustaṃ pītadāru kuṭannaṭam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.10.24">
                            <label>Ca.8.10.24 </label>
                            pippalyaścitrakaśceti trayaste śleṣmarogiṣu&amp;/ </l>
                        <l>sakṣārakṣaudragomūtrā nātisnehānvitā hitāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.10.25">
                            <label>Ca.8.10.25 </label>
                            phalajīmūtakekṣvākudhāmārgavakavatsakāḥ&amp;/ </l>
                        <l>śyāmā ca &amp;triphalā caiva sthirā dantī dravantyapi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.10.26">
                            <label>Ca.8.10.26 </label>
                            prakīryā codakīryā ca nīlinī kṣīriṇī tathā/ </l>
                        <l>saptalā śaṅkhinī lodhraṃ phalaṃ kampillakasya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.10.27">
                            <label>Ca.8.10.27 </label>
                            catvāro mūtrasiddhāste pakvāśayaviśodhanāḥ/ </l>
                        <l>(vyastairapi samastaiśca caturyogā udāhṛtāḥ&amp;//) </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.10.28">
                            <label>Ca.8.10.28 </label>
                            kākolī kṣīrakākolī &amp;mudgaparṇī śatāvarī/ </l>
                        <l>vidārī madhuyaṣṭyāhvā śṛṅgāṭakakaśeruke// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.10.29">
                            <label>Ca.8.10.29 </label>
                            ātmaguptāphalaṃ māṣāḥ sagodhūmā yavāstathā/ </l>
                        <l>&amp;jalajānūpajaṃ māṃsamityete śukramāṃsalāḥ&amp;// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.10.30">
                            <label>Ca.8.10.30 </label>
                            jīvantī cāgnimanthaśca dhātakīpuṣpavatsakau/ </l>
                        <l>pragrahaḥ khadiraḥ kuṣṭhaṃ śamī piṇḍītako yavāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.10.31">
                            <label>Ca.8.10.31 </label>
                            priyaṅgū raktamūlī ca taruṇī svarṇayūthikā/ </l>
                        <l>vaṭādyāḥ kiṃśukaṃ lodhramiti sāṃgrāhikā matāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.10.32">
                            <label>Ca.8.10.32 </label>
                            &amp;parisrāve śṛtaṃ kṣīraṃ savṛścīrapunarnavam/ </l>
                        <l>ākhupariṇikayā vā 'api taṇḍulīyakayuktayā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.10.33">
                            <label>Ca.8.10.33 </label>
                            kālaṅkatakakāṇḍekṣudarbhapoṭagalekṣubhiḥ&amp;/ </l>
                        <l>dāhaghraḥ saghṛtakṣīro dvitīyaścotpalādibhiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.10.34">
                            <label>Ca.8.10.34 </label>
                            karbudārāḍhakīnīpavidulaiḥ kṣīrasādhitaiḥ/ </l>
                        <l>bastiḥ pradeyo bhiṣajā śītaḥ samadhuśarkaraḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.10.35">
                            <label>Ca.8.10.35 </label>
                            parikarte tathā vṛntaiḥ śrīparṇīkovidārajaiḥ/ </l>
                        <l>(deyo bastiḥ suvaidyaistu yathāvadviditakriyaiḥ&amp;//) </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.10.36">
                            <label>Ca.8.10.36 </label>
                            &amp;bastiḥ śālmalivṛntānāṃ kṣīrasiddho ghṛtānvitaḥ/ </l>
                        <l>hitaḥ pravāhaṇe tadvadveṣṭaiḥ śālmalikasya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.10.37">
                            <label>Ca.8.10.37 </label>
                            aśvāvarohikākākanāsārājakaśerukaiḥ/ </l>
                        <l>siddhāḥ kṣīre 'atiyoge syuḥ kṣaudrāñjanaghṛtairyutāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.10.38">
                            <label>Ca.8.10.38 </label>
                            nyagrodhādyaiścaturbhiśca tenaiva vidhinā paraḥ/ </l>
                        <l>bṛhatī kṣīrakākolī pṛśniparṇī śatāvarī// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.10.39">
                            <label>Ca.8.10.39 </label>
                            kāśmaryabadarīdūrvāstathośīrapriyaṅgavaḥ/ </l>
                        <l>jīvādāne śṛtau kṣīre dvau ghṛtāñjanasaṃyutau// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.10.40">
                            <label>Ca.8.10.40 </label>
                            bastī pradeyau bhiṣajā śītau samadhuśarkarau/ </l>
                        <l>go 'avyajāmahiṣīkṣīrairjīvanīyayutaistathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.10.41">
                            <label>Ca.8.10.41 </label>
                            śaśaiṇadakṣamārjāramahiṣāvyajaśoṇitaiḥ/ </l>
                        <l>sadyaskairmṛditairbastirjīvādāne praśasyate// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.10.42">
                            <label>Ca.8.10.42 </label>
                            madhūkamadhukadrākṣādūrvākāśmaryacandanaiḥ/ </l>
                        <l>tenaiva vidhinā bastirdeyaḥ sakṣaudraśarkaraḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.10.43">
                            <label>Ca.8.10.43 </label>
                            mañjiṣṭhāsārivānantāpayasyāmadhukaistathā/ </l>
                        <l>śarkarācandanadrākṣāmadhudhātrīphalotpalaiḥ/ </l>
                        <l>raktapitte, pramehe tu kaṣāyaḥ somavalkajaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.10.44">
                            <label>Ca.8.10.44 </label>
                            gulmātisārodāvartastambhasaṅkucitādiṣu/ </l>
                        <l>sarvāṅgaikāṅgarogeṣu rogeṣvevaṃvidheṣu ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.10.45">
                            <label>Ca.8.10.45 </label>
                            yathāsvairauṣadhaiḥ siddhān bastīn dadyādvicakṣaṇaḥ/ </l>
                        <l>pūrvoktena vidhānena kurvan yogān pṛthagvidhān// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.8.10.46">
                        <label>Ca.8.10.46 </label>
                        tatra ślokāḥ---</p>
                    <lg>
                        <l> trikāstrayo 'anilādīnāṃ catuṣkāścāpare trayaḥ/ </l>
                        <l>pakvāśayaviśuddhyarthaṃ vṛṣyāḥ sāṃgrāhikāstathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.10.47">
                            <label>Ca.8.10.47 </label>
                            parisrāve tathā dāhe parikarte pravāhaṇe/ </l>
                        <l>sātiyoge matau dvau dvau jīvādāne tathā trayaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.10.48">
                            <label>Ca.8.10.48 </label>
                            dvau raktapitte mehe ca ekatriṃśacca sapta te/ </l>
                        <l>sulabhālpauṣadhakleśā bastayo guṇavattamāḥ// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte 'aprāpte
                        dṛḍhabalasaṃpūrite siddhisthāne bastisiddhirnāma daśamo
                        'adhyāyaḥ//10//</trailer>
                </div>
                <div n="11" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>ekādaśo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.8.11.1">
                        <label>Ca.8.11.1 </label>
                        athātaḥ phalamātrāsiddhiṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.8.11.2">
                        <label>Ca.8.11.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.11.3">
                            <label>Ca.8.11.3 </label>
                            bhagavantamudārasattvadhīśrutivijñānasamṛddhamatrijam/ </l>
                        <l>phalabastivaratvaniścaye savivādā munayo 'abhyupāgaman// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.11.4">
                            <label>Ca.8.11.4 </label>
                            bhṛgukauśikakāpyaśaunakāḥ sapulastyāsitagautamādayaḥ/ </l>
                        <l>katamat pravaraṃ phalādiṣu smṛtamāsthāpanayojanāsviti// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.11.5">
                            <label>Ca.8.11.5 </label>
                            kaphapittaharaṃ varaṃ phaleṣvatha jīmūtakamāha śaunakaḥ/ </l>
                        <l>mṛduvīryatayā 'abhinatti tacchakṛdityāha nṛpo 'atha vāmakaḥ//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.11.6">
                            <label>Ca.8.11.6 </label>
                            kaṭutumbamamanyatottamaṃ vamane doṣasamīraṇaṃ ca tat/ </l>
                        <l>&amp;tadavṛṣyamaśaityatīkṣṇatākaṭuraukṣyāditi gautamo
                            'abravīt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.11.7">
                            <label>Ca.8.11.7 </label>
                            kaphapittanirbahaṇaṃ paraṃ sa ca &amp;dhāmārgavamityamanyata/ </l>
                        <l>tadamanyata vātalaṃ punarbaḍiśo glānikaraṃ balāpaham// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.11.8">
                            <label>Ca.8.11.8 </label>
                            kuṭajaṃ praśaśaṃsa cottamaṃ na balaghnaṃ kaphapittahāri ca/ </l>
                        <l>ativijjalamaurdhvabhāgikaṃ pavanakṣobhi ca kāpya āha tat// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.11.9">
                            <label>Ca.8.11.9 </label>
                            kṛtavedhanamāha vātalaṃ kaphapittaṃ prabalaṃ harediti/ </l>
                        <l>tadasādhviti bhadraśaunakaḥ kaṭukaṃ cātibalaghnamityapi// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.11.10">
                            <label>Ca.8.11.10 </label>
                            iti tadvacanāni hetubhiḥ suvicitrāṇi niśamya buddhimān&amp;/ </l>
                        <l>praśaśaṃsa phaleṣu niścayaṃ paramaṃ cātrisuto 'abravīdidam//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.11.11">
                            <label>Ca.8.11.11 </label>
                            phaladoṣaguṇān sarasvatī pratisarvairapi samyagīritā/ </l>
                        <l>na tu kiṃcidadoṣanirguṇaṃ guṇabhūyastvamato vicintyate&amp;//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.11.12">
                            <label>Ca.8.11.12 </label>
                            iha kuṣṭhahitā garāgarī hitamikṣvāku tu mehine matam/ </l>
                        <l>kuṭajasya phalaṃ hṛdāmaye pravaraṃ koṭhaphalaṃ ca pāṇḍuṣu//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.11.13">
                            <label>Ca.8.11.13 </label>
                            udare kṛtavedhanaṃ hitaṃ, madanaṃ sarvagadāvirodhi tu/ </l>
                        <l>madhuraṃ sakaṣāyatiktakaṃ tadarūkṣaṃ sakaṭūṣṇavijjalam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.11.14">
                            <label>Ca.8.11.14 </label>
                            kaphapittahṛdāśukāri cāpyanapāyaṃ pavanānulomi ca/ </l>
                        <l>phalanāma viśeṣatastvato labhate 'anyeṣu phaleṣu satsvapi//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.11.15">
                            <label>Ca.8.11.15 </label>
                            guruṇeti vacasyudāhṛte munisaṅghena ca pūjite &amp;tataḥ/ </l>
                        <l>praṇipatya mudā samanvitaḥ sahitaḥ śiṣyagaṇo 'anupṛṣṭavān//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.11.16">
                            <label>Ca.8.11.16 </label>
                            sarvakarmaguṇakṛdguruṇokto bastirūrdhvamatha naiti nābhitaḥ/ </l>
                        <l>nābhyadho gudamataḥ sa śarīrāt sarvataḥ kathamapohati
                            doṣān&amp;// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.11.17">
                            <label>Ca.8.11.17 </label>
                            tadgururabravīdidaṃ śarīraṃ tantrayate 'anilaḥ
                            saṅgavighātāt&amp;/ </l>
                        <l>kevala eva doṣasahito vā svāśayagaḥ prakopamupayāti// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.11.18">
                            <label>Ca.8.11.18 </label>
                            taṃ pavanaṃ sapittakaphaviṭkaṃ śuddhikaro 'anulomayati bastiḥ/ </l>
                        <l>sarvaśarīragaśca gadasaṃghastatpraśamāt praśāntimupayāti// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.11.19">
                            <label>Ca.8.11.19 </label>
                            &amp;athādhigamyārthamakhaṇḍitaṃ dhiyā
                            &amp;gajoṣṭragośvāvyajakarma roganut/ </l>
                        <l>apṛcchadenaṃ sa ca bastimabravīdvidhiṃ ca tasyāha punaḥ
                            pracoditaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.11.20">
                            <label>Ca.8.11.20 </label>
                            ājoraṇau saumya gajoṣṭrayoḥ kṛte gavāśvayorbastimuśanti
                            māhiṣam/ </l>
                        <l>ajāvikānāṃ tu jaradgavodbhavaṃ vadanti bastiṃ
                            tadupāyacintakāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.11.21">
                            <label>Ca.8.11.21 </label>
                            aratnimaṣṭādaśaṣoḍaśāṅgulaṃ tathaiva netraṃ hi &amp;daśāṅgulaṃ
                            kramāt/ </l>
                        <l>gajoṣṭragośvāvyajabastisaṃdhau caturthabhāgopanayaṃ hitaṃ
                            vadet&amp;// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.11.22">
                            <label>Ca.8.11.22 </label>
                            &amp;prasthastvajāvyorhi nirūhamātrā gavādiṣu dvitriguṇaṃ
                            yathābalam/ </l>
                        <l>nirūhamuṣṭrasya tathā++āḍhakadvayaṃ gajasya vṛddhistvanuvāsane
                            'aṣṭamaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.11.23">
                            <label>Ca.8.11.23 </label>
                            kaliṅgakuṣṭhe madhukaṃ ca pippalī vacā śatāhvā madanaṃ
                            rasāñjanam/ </l>
                        <l>hitāni sarveṣu guḍaḥ sasaindhavo dvipañcamūlaṃ ca vikalpanā
                            tviyam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.11.24">
                            <label>Ca.8.11.24 </label>
                            gaje 'adhikā 'aśvatthavaṭāśvakarṇakāḥ
                            sakhādirapragrahaśālatālajāḥ/ </l>
                        <l>tathā ca parṇyau dhavaśigrupāṭalīmadhūkasārāḥ
                            sanikumbhacitrakāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.11.25">
                            <label>Ca.8.11.25 </label>
                            palāśabhūtīkasurāhvarohiṇīkaṣāya uktastvadhiko gavāṃ hitaḥ/ </l>
                        <l>palāśadantīsuradārukattṛṇadravantya uktāsturagasya cādhikāḥ//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.11.26">
                            <label>Ca.8.11.26 </label>
                            kharoṣṭrayoḥ pīlukarīrakhādirāḥ &amp;śamyākabilvādigaṇasya ca
                            cchadāḥ/ajāvikānāṃ triphalāparūṣakaṃ kapitthakarkandhu
                            sabilvakolajam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.11.27">
                            <label>Ca.8.11.27 </label>
                            athāgniveśaḥ satatāturān narān hitaṃ &amp;ca papraccha
                            gurustadāha ca/ </l>
                        <l>sadā++āturāḥ śrotriyarājasevakāstathaiva veśyā saha
                            paṇyajīvibhiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.11.28">
                            <label>Ca.8.11.28 </label>
                            dvijohi &amp;vedādhyayanavratāhnikakriyādibhirdehahitaṃ na
                            &amp;ceṣṭate/ </l>
                        <l>nṛpopasevī nṛpacittarakṣaṇāt
                            &amp;parānurodhādbahucintanādbhayāt// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.11.29">
                            <label>Ca.8.11.29 </label>
                            nṛcittavartinyupacāratatparā mṛjābhi(vi)bhūṣāniratā paṇāṅganā/ </l>
                        <l>sadāsanādatyanubandhavikrayakrayādilobhādapi paṇyajīvinaḥ//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.11.30">
                            <label>Ca.8.11.30 </label>
                            sadaiva te hyāgataveganigrahaṃ &amp;samācarante na ca
                            kālabhojanam/ </l>
                        <l>akālanirhāravihārasevino bhavanti ye 'anye 'api sadā++āturāśca
                            te// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.11.31">
                            <label>Ca.8.11.31 </label>
                            samīraṇaṃ vegavidhāraṇoddhataṃ vibandhasarvāṅgarujākaraṃ
                            bhiṣak/ </l>
                        <l>samīkṣya teṣāṃ phalavartimāditaḥ sukalpitāṃ snehavatīṃ
                            prayojayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.11.32">
                            <label>Ca.8.11.32 </label>
                            punarnavairaṇḍanikumbhacitrakān sadevadārutrivṛtānidigdhikān/ </l>
                        <l>mahānti mūlāni ca pañca yāni vipācya mūtre dadhimastusaṃyute//
                        </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.11.33">
                            <label>Ca.8.11.33 </label>
                            satailasarpirlavaṇaiśca pañcabhirvimūrcchitaṃ bastimatha
                            prayojayet/ </l>
                        <l>nirūhitaṃ dhanvarasena bhojitaṃ nikumbhatailena tato
                            'anuvāsayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.11.34">
                            <label>Ca.8.11.34 </label>
                            balāṃ sarāsnāṃ phalabilvacitrakān dvipañcamūlaṃ
                            &amp;kṛtamālakāt phalam/ </l>
                        <l>yavān kulatthāṃśca pacejjalāḍhake rasaḥ sa peṣyaistu
                            kaliṅgakādibhiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.11.35">
                            <label>Ca.8.11.35 </label>
                            &amp;satilasarpirguḍasaindhavo hitaḥ sadāturāṇāṃ
                            balavarṇavardhanaḥ/ </l>
                        <l>tathā 'anuvāsye madhukena sādhitaṃ phalena bilvena śatāhvayā
                            'api vā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.11.36">
                            <label>Ca.8.11.36 </label>
                            sajīvanīyastu raso 'anuvāsane nirūhaṇe cālavaṇaḥ śiśorhitaḥ/ </l>
                        <l>na cānyadāśvaṅgabalābhivardhanaṃ nirūhabasteḥ śiśuvṛddhayoḥ
                            param// </l>
                    </lg>
                    <p> tatra ślokaḥ---</p>
                    <lg xml:id="Ca.8.11.37">
                        <l>
                            <label>Ca.8.11.37 </label>
                            phalakarma bastivaratā netraṃ yadbastayo gavādīnām/ </l>
                        <l>satatāturāśca diṣṭāḥ phalamātrāyāṃ hitaṃ caiṣām// </l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte 'aprāpte
                        dṛḍhabalasaṃpūrite siddhisthāne phalamātrāsiddhirnāmaikādaśo
                        'adhyāyaḥ//11//</trailer>
                </div>
                <div n="12" subtype="adhyāya" type="level2">
                    <head>dvādaśo 'adhyāyaḥ/</head>
                    <p xml:id="Ca.8.12.1">
                        <label>Ca.8.12.1 </label>
                        athāta uttarabastisiddhiṃ vyākhyāsyāmaḥ// </p>
                    <p xml:id="Ca.8.12.2">
                        <label>Ca.8.12.2 </label>
                        iti ha smāha bhagavānātreyaḥ// </p>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.12.3">
                            <label>Ca.8.12.3 </label>
                            atha khalvāturaṃ vaidyaḥ saṃśuddhaṃ vamanādibhiḥ/ </l>
                        <l>durbalaṃ kṛśamalpāgniṃ muktasaṃdhānabandhanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.12.4">
                            <label>Ca.8.12.4 </label>
                            nirhṛtānilaviṇmūtrakaphapittaṃ kṛśāśayam/ </l>
                        <l>śūnyadehaṃ pratīkārāsahiṣṇuṃ paripālayet// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.12.5">
                            <label>Ca.8.12.5 </label>
                            yathā 'aṇḍaṃ taruṇaṃ pūrṇaṃ tailapātraṃ &amp;yathaiva ca/ </l>
                        <l>gopāla iva daṇḍī gāḥ sarvasmādapacārataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.12.6">
                            <label>Ca.8.12.6 </label>
                            agnisaṃdhukṣaṇārthaṃ tu pūrvaṃ peyādinā bhiṣak/ </l>
                        <l>rasottareṇopacaret krameṇa kramakovidaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.12.7">
                            <label>Ca.8.12.7 </label>
                            snigdhāmlasvāduhṛdyāni tato 'amlalavaṇau rasau/ </l>
                        <l>svādutiktau tato bhūyaḥ kaṣāyakaṭukau tataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.12.8">
                            <label>Ca.8.12.8 </label>
                            anyo 'anyapratyanīkānāṃ rasānāṃ snigdharūkṣayoḥ/ </l>
                        <l>vyatyāsādupayogena prakṛtiṃ gamayedbhiṣak// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.12.9">
                            <label>Ca.8.12.9 </label>
                            &amp;sarvakṣamo hyasaṃsargo ratiyuktaḥ sthirendriyaḥ/ </l>
                        <l>balavān sattvasaṃpanno vijñeyaḥ prakṛtiṃ gataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.12.10">
                            <label>Ca.8.12.10 </label>
                            etāṃ prakṛtimaprāptaḥ sarvavarjyāni varjayet/ </l>
                        <l>mahādoṣakarāṇyaṣṭāvimāni tu viśeṣataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.12.11">
                            <label>Ca.8.12.11 </label>
                            uccairbhāṣyaṃ rathakṣobhamavicaṅkramaṇāsane/ </l>
                        <l>ajīrṇāhitabhojye ca divāsvapnaṃ samaithunam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.12.12">
                            <label>Ca.8.12.12 </label>
                            tajjā dehordhvasarvādhomadhyapīḍāmadoṣajāḥ/ </l>
                        <l>śleṣmajāḥ kṣayajāścaiva vyādhayaḥ syuryathākramam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.12.13">
                            <label>Ca.8.12.13 </label>
                            teṣāṃ vistarato liṅgamekaikasya ca bheṣajam/ </l>
                        <l>yathāvatsaṃpravakṣyāmi siddhān bastīṃśca yāpanān// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.8.12.14-1">
                        <label>Ca.8.12.14-1 </label>
                        tatroccairbhāṣyātibhāṣyābhyāṃ
                        śirastāpaśaṅkhakarṇanistodaśrotroparodhamukhatālukaṇṭhaśoṣataimiryapipāsājvaratamakahanugrahamanyāstambhaniṣṭhīvanoraḥpārśvaśūlasvarabhedahikkāśvāsādayaḥ&amp;
                        syuḥ</p>
                    <!-- subdivision -->
                    <p xml:id="Ca.8.12.14-2">
                        <label>Ca.8.12.14-2 </label>
                        rathakṣobhāt
                        saṃdhiparvaśaithilyahanunāsākarṇaśiraḥśūlatodakukṣikṣobhāṭopāntrakūjanādhmānahṛdayendriyoparodhasphikpārśvavaṃkṣaṇavṛṣaṇakaṭīpṛṣṭhavedanāsaṃdhiskandhagrīvādaurbalyāṅgābhitāpapādaśophaprasvāpaharṣaṇādayaḥ&amp; </p>
                    <p xml:id="Ca.8.12.14-3">
                        <label>Ca.8.12.14-3 </label>
                        aticaṅkramaṇāt
                        pādajaṅghorujānuvaṅkṣaṇaśroṇīpṛṣṭhaśūlasakthisādanistodapiṇḍikodveṣṭanāṅgamardāṃsābhitāpasirādhamanīharṣaśvāsakāsādayaḥ </p>
                    <p xml:id="Ca.8.12.14-4">
                        <label>Ca.8.12.14-4 </label>
                        atyāsanādrathakṣobhajāḥ
                        sphikpārśvavaṅkṣaṇavṛṣaṇakaṭīpṛṣṭhavedanādayaḥ </p>
                    <p xml:id="Ca.8.12.14-5">
                        <label>Ca.8.12.14-5 </label>
                        ajīrṇādhyaśanābhyāṃ tu
                        mukhaśoṣādhmānaśūlanistodapipāsāgātrasādacchardyatīsāramūrcchājvarapravāhaṇāmaviṣādayaḥ </p>
                    <p xml:id="Ca.8.12.14-6">
                        <label>Ca.8.12.14-6 </label>
                        viṣamāhitāśanābhyāmanannābhilāṣadaurbalyavaivarṇyakaṇḍūpāmāgātrāvasādavātādiprakopajāśca
                        grahaṇyarśovikārādayaḥ</p>
                    <p xml:id="Ca.8.12.14-7">
                        <label>Ca.8.12.14-7 </label>
                        divāsvapnādarocakāvipākāgnināśastaimityapāṇḍutvakaṇḍūpāmādāhacchardyaṅgamardahṛtstambhajāḍyatandrānidrāprasaṅgagranthijanmadaurbalyaraktamūtrākṣitātālulepāḥ</p>
                    <p xml:id="Ca.8.12.14-8">
                        <label>Ca.8.12.14-8 </label>
                        vyavāyādāśubalanāśorusādaśirobastigudameḍhra&amp;vaṃkṣaṇorujānujaṅghāpādaśūlahṛdayaspandananetrapīḍāṅgaśaithilyaśukramārgaśoṇitāgamanakāsaśvāsaśoṇitaṣṭhīvanasvarāvasādakaṭīkaurbalyaikāṅga-sarvāṅga-rogamuṣkaśvayathuvātavarcomūtrasaṅgaśukravisargajāḍyavepathubādhiryaviṣādādayaḥ
                        syuḥ; avalupyata iva gudaḥ, &amp;tāḍyata iva meḍhram, avasīdatīva
                        mano, vepate hṛdayaṃ, pīḍyante sandhayaḥ, tamaḥ praveśyata iva
                        ca</p>
                    <p xml:id="Ca.8.12.14-9">
                        <label>Ca.8.12.14-9 </label>
                        ity evam ebhir aṣṭabhir apacārair ete prādurbhavanty upadravāḥ// </p>
                    <!-- /subdivision -->
                    <p xml:id="Ca.8.12.15">
                        <label>Ca.8.12.15 </label>
                        teṣāṃ siddhiḥ---tatroccair
                        bhāṣyātibhāṣyajānāmabhyaṅgasvedopanāhadhūmanasyoparibhaktasnehapānarasakṣīrādirvātaharaḥ
                        sarvo vidhirmaunaṃ ca </p>
                    <!-- subdivision -->
                    <p xml:id="Ca.8.12.15-1">
                        <label>Ca.8.12.15-1 </label>
                        rathakṣobhāticaṅkramaṇātyāsanajānāṃ snehasvedādi vātaharaṃ karma
                        sarvaṃ nidānavarjanaṃ ca</p>
                    <p xml:id="Ca.8.12.15-2">
                        <label>Ca.8.12.15-2 </label>
                        ajīrṇādhyaśanajānāṃ niravaśeṣataśchardanaṃ rūkṣaḥ &amp;svedo
                        laṅghanīyapācanīyadīpanīyauṣadhāvacāraṇaṃ ca</p>
                    <p xml:id="Ca.8.12.15-3">
                        <label>Ca.8.12.15-3 </label>
                        viṣamāhitāśanajānāṃ yathāsvaṃ doṣaharāḥ kriyāḥ </p>
                    <p xml:id="Ca.8.12.15-4">
                        <label>Ca.8.12.15-4 </label>
                        divāsvapnajānāṃ
                        dhūmapānalaṅghanavamanaśirovirecanavyāyāmarūkṣāśanāriṣṭadīpanīyauṣadhopayayogaḥ
                        pragharṣaṇonmardanapariṣecanādiśca śleṣmaharaḥ sarvo vidhiḥ</p>
                    <p xml:id="Ca.8.12.15-5">
                        <label>Ca.8.12.15-5 </label>
                        maithunajānāṃ jīvanīyasiddhayoḥ kṣīrasarpiṣorupayogaḥ, tathā
                        vātaharāḥ svedābhyaṅgopanāhā vṛṣyāścāhārāḥ &amp;snehāḥ
                        snehavidhayo yāpanābastayo 'anuvāsanaṃ ca;
                        &amp;mūtravaikṛtabastiśūleṣu
                        cottarabastirvidārīgandhādigaṇajīvanīyakṣīrasaṃsiddhaṃ tailaṃ
                        syāt// </p>
                    <!-- /subdivision -->
                    <p xml:id="Ca.8.12.16">
                        <label>Ca.8.12.16 </label>
                        yāpanāśca bastayaḥ sarvaphālaṃ deyāḥ
                        tānupadekṣyāmaḥ---mustośīrabalāragvadharāsnāmañjiṣṭhākaṭurohiṇītrāyamāṇāpunarnavābibhītakaguḍūcīsthirādipañcamūlāni
                        palikāni khaṇḍaśaḥ kḷptānyaṣṭau ca madanaphalāni prakṣālya
                        jalāḍhake parikvāthya pādaśeṣo rasaḥ kṣīradviprasthasaṃyuktaḥ
                        punaḥ śṛtaḥ kṣīrāvaśeṣaḥ pādajāṅgalarasastulyamadhughṛtaḥ
                        śatakusumāmadhukakuṭajaphalarasāñjanapriyaṅgukalkīkṛtaḥ
                        sasaindhavaḥ sukhoṣṇo bastiḥ śukramāṃsabalajananaḥ
                        kṣatakṣīṇakāsagulmaśūlaviṣamajvarabradhna(vardhma)kuṇḍalodāvartakukṣiśūlamūtrakṛcchrāsṛgrajovisarpapravāhikāśirorujājānūrujaṅghābastigrahāśmaryunmādārśaḥpramehādhmānavātaraktapittaśleṣmavyādhiharaḥ
                        sadyo balajanano rasāyanaśceti</p>
                    <!-- subdivision -->
                    <p xml:id="Ca.8.12.16-1">
                        <label>Ca.8.12.16-1 </label>
                        eraṇḍamūlapalāśāt ṣaṭpalaṃ śāliparṇīpṛśniparṇī bṛhatī kaṇṭakārikā
                        rokṣurako rāsnā 'aśvagandhā guḍūcī varṣābhūrāragvadho devadārviti
                        palikāni khaṇḍaśaḥ kḷptāni phalāni cāṣṭau prakṣālya jalāḍhake
                        kṣīrapāde pacet/ </p>
                    <p>pādaśeṣaṃ kaṣāyaṃ pūtaṃ
                        &amp;śatakusumākuṣṭhamustapippalīhapuṣābilvavacāvatsakaphalarasāñjanapriyaṅguyavāniprakṣepakalkitaṃ
                        madhughṛtatailasaindhavayuktaṃ sukhoṣṇaṃ nirūhamekaṃ dvau trīn vā
                        dadyāt/ </p>
                    <p>sarveṣāṃ praśasto viśeṣato
                        lalitasukumārastrīvihārakṣīṇakṣatasthaviracirārśasāmapatyakāmānāṃ&amp;
                        ca </p>
                    <p xml:id="Ca.8.12.16-2">
                        <label>Ca.8.12.16-2 </label>
                        tadvat sahacarabalādarbhamūlasārivāsiddhena payasā </p>
                    <p xml:id="Ca.8.12.16-3">
                        <label>Ca.8.12.16-3 </label>
                        tathā bṛhatīkaṇṭakārīśatāvarīcchinnaruhāśṛtena payasā
                        madhukamadanapippalīkalkitena pūrvavadbastiḥ </p>
                    <p xml:id="Ca.8.12.16-4">
                        <label>Ca.8.12.16-4 </label>
                        tathā
                        balātibalāvidārīśāliparṇīpṛśniparṇībṛhatīkaṇṭakārikādarbhamūlaparūṣakakāśmaryabilvaphalayavasiddhena
                        payasā madhukamadanakalkitena madhughṛtasaivarcalayuktena
                        kāsajvaragulmaplīhārditastrīmadyakliṣṭānāṃ sadyobalajanano
                        rasāyanaśca </p>
                    <p xml:id="Ca.8.12.16-5">
                        <label>Ca.8.12.16-5 </label>
                        balātibalārāsnāragvadhamadanabilvaguḍūcīpunarnavairaṇḍāśvagandhāsahacarapalāśadevadārudvipañcamūlāni&amp;
                        palikāni yavakolakulatthadviprasṛtaṃ &amp;śuṣkamūlakānāṃ ca
                        jaladroṇasiddhaṃ nirūhapramāṇāvaśeṣaṃ kaṣāyaṃ pūtaṃ
                        madhukamadanaśatapuṣpākuṣṭhapippalīvacāvatsakaphalarasāñjanapriyaṅguyavānīkalkīkṛtaṃ
                        guḍaghṛtatailakṣaudrakṣīramāṃsarasāmlakāñjikasaindhavayuktaṃ
                        sukhoṣṇaṃ bastiṃ dadyācchukramūtravarcaḥsaṅge 'anilaje
                        gulmahṛdrogādhmānabradhnapārśvapṛṣṭhakaṭīgrahasaṃjñānāśabalakṣayeṣu
                        ca </p>
                    <p xml:id="Ca.8.12.16-6">
                        <label>Ca.8.12.16-6 </label>
                        hapuṣārdhakuḍavo dviguṇārdhakṣuṇṇayavaḥ kṣīrodakasiddhaḥ kṣīraśeṣo
                        madhughṛtatailalavaṇayuktaḥ
                        sarvāṅgavisṛtavātaraktasaktaviṇmūtrastrīkheditahito vātaharo
                        buddhimedhāgnibalajananaśca </p>
                    <p xml:id="Ca.8.12.16-7">
                        <label>Ca.8.12.16-7 </label>
                        hrasvapañcamūlīkaṣāyaḥ kṣīrodakasiddhaḥ
                        pippalīmadhukamadanakalkīkṛtaḥ saguḍaghṛtatailalavaṇaḥ
                        kṣīṇaviṣamajvarakarśitasya bastiḥ </p>
                    <p xml:id="Ca.8.12.16-8">
                        <label>Ca.8.12.16-8 </label>
                        balātibalāpāmārgātmaguptāṣṭapalārdhakṣuṇṇayavāñjalikaṣāyaḥ
                        saguḍaghṛtatailalavaṇayuktaḥ pūrvavadbastiḥ
                        sthaviradurbalakṣīṇaśukrarudhirāṇāṃ pathyatamaḥ </p>
                    <p xml:id="Ca.8.12.16-9">
                        <label>Ca.8.12.16-9 </label>
                        balāmadhukavidārīdarbhamūlamṛdvīkāyavaiḥ kaṣāyamājena payasā
                        paktvā madhukamadanakalkitaṃ samadhughṛtasaindhavaṃ jvarārtebhyo
                        bastiṃ dadyāt </p>
                    <p xml:id="Ca.8.12.16-10">
                        <label>Ca.8.12.16-10 </label>
                        śāliparṇīpṛśniparṇīgokṣurakamūlakāśmaryaparūṣakakharjūraphalamadhūkapuṣpairajākṣīrajalaprasthābhyāṃ
                        siddhaḥ kaṣāyaḥ pippalīmadhukotpalakalkitaḥ saghṛtasaindhavaḥ
                        kṣīṇendriyaviṣamajvarakarśitasya bastiḥ śastaḥ </p>
                    <p xml:id="Ca.8.12.16-11">
                        <label>Ca.8.12.16-11 </label>
                        sthirādipañcamūlīpañcapalena
                        śāliṣaṣṭikayavagodhūmamāṣapañcaprasṛtena chagaṃ payaḥ śṛtaṃ
                        pādaśeṣaṃ
                        kukkuṭāṇḍarasasamamadhughṛtaśarkarāsaindhavasauvarcalayukto
                        bastirvṛṣyatamo balavarṇajananaśca&amp;/ </p>
                    <p>iti yāpanā bastayo dvādaśa// </p>
                    <!-- /subdivision -->
                    <p xml:id="Ca.8.12.17">
                        <label>Ca.8.12.17 </label>
                        kalpaścaiṣa śikhigonardahaṃsasārasāṇḍaraseṣu syāt// </p>
                    <p xml:id="Ca.8.12.18">
                        <label>Ca.8.12.18 </label>
                        satittiriḥ samayūraḥ &amp;sarājahaṃsaḥ
                        pañcamūlīpayaḥsiddhaḥśatapuṣpāmadhukarāsnākuṭajamadanaphalapippalīkalko
                        ghṛtatailaguḍasaindhavayukto bastirbalavarṇaśukrajanano
                        rasāyanaśca </p>
                    <!-- subdivision -->
                    <p xml:id="Ca.8.12.18-1">
                        <label>Ca.8.12.18-1 </label>
                        dvipañcamūlīkukkuṭarasasiddhaṃ payaḥ pādaśeṣaṃ
                        pippalīmadhukarāsnāmadanakalkaṃ śarkarāmadhughṛtayuktaṃ
                        strīṣvatikāmānāṃ balajanano bastiḥ </p>
                    <p xml:id="Ca.8.12.18-2">
                        <label>Ca.8.12.18-2 </label>
                        &amp;mayūramapittapakṣapādāsyāntraṃ sthirādibhiḥ palikaiḥ sajale
                        payasi paktvā kṣīraśeṣaṃ
                        madanapippalīvidārīśatakusumāmadhukakalkīkṛtaṃ
                        madhughṛtasaindhavayuktaṃ bastiṃ dadyāt
                        strīṣvatiprasaktakṣīṇendriyebhyo balavarṇakaram </p>
                    <p xml:id="Ca.8.12.18-3">
                        <label>Ca.8.12.18-3 </label>
                        kalpaścaiṣa viṣkirapratudaprasahāmbucareṣu syāt, akṣīro rohitādiṣu
                        ca matsyeṣu </p>
                    <p xml:id="Ca.8.12.18-4">
                        <label>Ca.8.12.18-4 </label>
                        godhānakulamārjāramūṣikaśallakamāṃsānāṃ daśapalān bhāgān
                        sapañcamūlān payasi paktvā
                        tatpayaḥpippalīphalakalkasaindhavasauvarcalaśarkarāmadhughṛtatailayukto
                        bastirbalyo rasāyanaḥ kṣīṇakṣatasya sandhānakaro
                        mathitoraskarathagajahayabhagnavātabalāsakaprabhṛtyudāvartavātasaktamūtravarcaśśukrāṇāṃ
                        hitatamaśca </p>
                    <p xml:id="Ca.8.12.18-5">
                        <label>Ca.8.12.18-5 </label>
                        kūrmādīnāmanyatamapiśitasiddhaṃ payo
                        govṛṣanāgahayanakrahaṃsakukkuṭāṇḍarasamadhughṛtaśarkarāsaindhavekṣurakātmaguptāphalakalkasaṃsṛṣṭo
                        bastirvṛddhānāmapi balajananaḥ </p>
                    <p xml:id="Ca.8.12.18-6">
                        <label>Ca.8.12.18-6 </label>
                        karkaṭakarasaścaṭakāṇḍarasayuktaḥ samadhughṛtaśarkaro bastiḥ;
                        ityete bastayaḥ paramavṛṣyāḥ
                        uccaṭakekṣurakātmaguptāśṛtakṣīrapratibhojanānupānāt
                        strīśatagāminaṃ naraṃ kuryuḥ </p>
                    <p xml:id="Ca.8.12.18-7">
                        <label>Ca.8.12.18-7 </label>
                        govṛṣabastavarāhavṛṣaṇakarkaṭacaṭakasiddhaṃ
                        kṣīramuccaṭakekṣurakātmaguptāmadhughṛtasaindhavayuktaḥ
                        kiṃcillavaṇito bastiḥ </p>
                    <p xml:id="Ca.8.12.18-8">
                        <label>Ca.8.12.18-8 </label>
                        daśamūlamayūrahaṃsakukkuṭakvāthāt pañcaprasṛtaṃ
                        tailaghṛtavasāmajjacatuṣprasṛtayuktaṃ
                        śatapuṣpāmustahapuṣākalkīkṛtaḥ salavaṇo bastiḥ
                        pādagulphorujānujaṅghātrikavaṅkṣaṇabastivṛṣaṇānilarogaharaḥ </p>
                    <p xml:id="Ca.8.12.18-9">
                        <label>Ca.8.12.18-9 </label>
                        mṛgaviṣkirānūpabileśayānāmetenaiva kalpena bastayo deyāḥ </p>
                    <p xml:id="Ca.8.12.18-10">
                        <label>Ca.8.12.18-10 </label>
                        madhughṛtadviprasṛtastulyoṣṇodakaḥ &amp;śatapuṣpārdhapalaḥ
                        saindhavārdhākṣayukto bastirvṛṣyatamo mūtrakṛcchrapittavātaharaḥ </p>
                    <p xml:id="Ca.8.12.18-11">
                        <label>Ca.8.12.18-11 </label>
                        sadyoghṛtatailavasāmajjacatuṣprasthaṃ hapuṣārdhapalaṃ
                        saindhavārdhākṣayukto bastirvṛṣyatamo mūtrakṛcchrapittavyādhiharo
                        rasāyanaḥ </p>
                    <p xml:id="Ca.8.12.18-12">
                        <label>Ca.8.12.18-12 </label>
                        madhutailaṃ catuḥprasṛtaṃ śatapuṣpārdhapalaṃ saindhavārdhākṣayukto
                        bastirdīpano bṛṃhaṇo balavarṇakaro nirupadravo vṛṣyatamo rasāyanaḥ
                        krimikuṣṭhodāvartagulmārśobradhnaplīhamehaharaḥ </p>
                    <p xml:id="Ca.8.12.18-13">
                        <label>Ca.8.12.18-13 </label>
                        tadvanmadhughṛtābhyāṃ payastulyo bastiḥ pūrvakalkena balavarṇakaro
                        vṛṣyatamo nirupadravo
                        bastimeḍhrapākaparikartikāmūtrakṛcchrapittavyādhiharo rasāyanaśca </p>
                    <p xml:id="Ca.8.12.18-14">
                        <label>Ca.8.12.18-14 </label>
                        tadvanmadhughṛtābhyāṃ &amp;māṃsarasatulyo mustākṣayuktaḥ
                        pūrvavadbastirvātabalāsapādaharṣagulmatrikorujānūrunikuñcanabastivṛṣaṇameḍhratrikapṛṣṭhaśūlaharaḥ </p>
                    <p xml:id="Ca.8.12.18-15">
                        <label>Ca.8.12.18-15 </label>
                        surāsauvīrakakulatthamāṃsarasamadhughṛtatailasaptaprasṛto
                        mustaśatāhvākalkitaḥ salavaṇo bastiḥ sarvavātarogaharaḥ </p>
                    <p xml:id="Ca.8.12.18-16">
                        <label>Ca.8.12.18-16 </label>
                        dvipañcamūlatriphalābilvamadanaphalakaṣāyo gomūtrasiddhaḥ
                        kuṭajamadanaphalamustapāṭhākalkitaḥ
                        saindhavayāvaśūkakṣaudratailayukto bastiḥ
                        śleṣmavyādhibastyāṭopavātaśukrasaṅgapāṇḍurogājīrṇavisūcikālasakeṣu&amp;
                        deya iti// </p>
                    <!-- /subdivision -->
                    <p xml:id="Ca.8.12.19">
                        <label>Ca.8.12.19 </label>
                        ata ūrdhvaṃ vṛṣyatamān snehān vakṣyāmaḥ/ ---
                        śatāvarīguḍūcīkṣuvidāryāmalakadrākṣākharjūrāṇāṃ yantrapīḍitānāṃ
                        rasaprasthaṃ pṛthagekaikaṃ tadvadghṛtatailagomahiṣyajākṣīrāṇāṃ
                        dvau dvau dadyāt,
                        jīvakarṣabhakamedāmahāmedātvakkṣīrīśṛṅgāṭakamadhūlikāmadhukoccaṭāpippalīpuṣkarabījanīlotpalakadambapuṣpapuṇḍarīkakeśarakalkān
                        pṛṣatatarakṣumāṃsakukkuṭacaṭakacakoramattākṣabarhijīvañjīvakuliṅgahaṃsāṇḍarasavasāmajjādaṃśca
                        prasthaṃ dattvā sādhayet/ </p>
                    <p>brahmaghoṣaśaṅkhapaṭahabherīninādaiḥ siddhaṃ sitacchatrakṛtacchāyaṃ
                        gajaskandhamāropayedbhagavantaṃ vṛṣadhvajamabhipūjya, taṃ snehaṃ
                        tribhāgamākṣikaṃ maṅgalāśīḥstutidevatārcanairbastiṃ gamayet/ </p>
                    <p>nṛṇāṃ strīvihāriṇāṃ naṣṭaretasāṃ kṣatakṣīṇaviṣamajvarārtānāṃ
                        vyāpannayonīnāṃ vandhyānāṃ &amp;raktagulminīnāṃ
                        mṛtāpatyānāmanārtavānāṃ ca strīṇāṃ kṣīṇamāṃsarudhirāṇāṃ
                        pathyatamaṃ rasāyanamuttamaṃ valīpalitanāśanaṃ vidyāt </p>
                    <!-- subdivision -->
                    <p xml:id="Ca.8.12.19-1">
                        <label>Ca.8.12.19-1 </label>
                        balāgokṣurakarāsnāśvagandhāśatāvarīsahacarāṇāṃ śataṃ śatamāpothya
                        jaladroṇaśate prasādhyaṃ, tasmin jaladroṇāvaśeṣe rase vastrapūte
                        vidāryāmalakasvarasayorbastamahiṣavarāhavṛṣakukkuṭabarhihaṃsakāraṇḍavasārasāṇḍarasānāṃ
                        ghṛtatailayoścaikaikaṃ prasthamaṣṭau prasthān kṣīrasya dattvā
                        candanamadhukamadhūlikātvakkṣīrībisamṛṇālanīlotpalapaṭolātmaguptānnapākitālamastakakharjūramṛdvīkātāmalakīkaṇṭakārījīvakarṣabhakakṣudrasahāmahāsahāśatāvarīmedāpippalīhrīberatvakpannakalkāṃśca
                        dattvā sādhayet/ </p>
                    <p>brahmaghoṣādinā vidhinā siddhaṃ bastiṃ dadyāt/ </p>
                    <p>tena strīśataṃ gacchet; na cātrāste vihārāhārayantraṇā kācit/ </p>
                    <p>eṣa vṛṣyo balyo vṛṃhaṇa āyuṣyo balīpalitanut
                        kṣatakṣīṇanaṣṭaśukraviṣamajvarārtānāṃ vyāpannayonīnāṃ ca
                        pathyatamaḥ </p>
                    <p xml:id="Ca.8.12.19-2">
                        <label>Ca.8.12.19-2 </label>
                        sahacarapalaśatamudakadroṇacatuṣṭaye paktvā droṇaśeṣe rase supūte
                        vidārīkṣurasaprasthābhyāmaṣṭaguṇakṣīraṃ ghṛtatailaprasthaṃ
                        balāmadhukamadhūkacandanamadhūlikāsārivāmedāmahāmedākākolīkṣīrakākolīpayasyāgurumañjiṣṭhāvyāghranakhaśaṭīsahacarasahasravīryāvarāṅgalodhrāṇāmakṣamātrairdviguṇaśarkaraiḥ
                        kalkaiḥ sādhayet/ </p>
                    <p>brahmaghoṣādinā vidhinā siddhaṃ bastiṃ dadyāt/ </p>
                    <p>eṣa sarvarogaharo rasāyano lalitānāṃ śreṣṭho 'antaḥpuracāriṇīnāṃ
                        kṣatakṣayavātapittavedanāśvāsakāsaharastribhāgamākṣiko
                        valīpalitanudvarṇarūpabalamāṃsaśukravardhanaḥ </p>
                    <p xml:id="Ca.8.12.19-3">
                        <label>Ca.8.12.19-3 </label>
                        ityete rasāyanāḥ snehabastayaḥ sati vibhave śatapākāḥ sahasrapākā
                        vā kāryā vīryabalādhānārthamiti// </p>
                    <!-- /subdivision -->
                    <p xml:id="Ca.8.12.20">
                        <label>Ca.8.12.20 </label>
                        bhavanti cātra ---</p>
                    <lg>
                        <l> ityete bastayaḥ snehāścoktā yāpanasaṃjñitāḥ/ </l>
                        <l>svasthānāmāturāṇāṃ ca vṛddhānāṃ cāvirodhinaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.12.21">
                            <label>Ca.8.12.21 </label>
                            ativyavāyaśīlānāṃ śukramāṃsabalapradāḥ/ </l>
                        <l>sarvarogapraśamanāḥ sarveṣvṛtuṣu yaugikāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.12.22">
                            <label>Ca.8.12.22 </label>
                            nārīṇāmaprajātānāṃ narāṇāṃ cāpyapatyadāḥ/ </l>
                        <l>ubhayārthakarā dṛṣṭāḥ snehabastinirūhayoḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.12.23">
                            <label>Ca.8.12.23 </label>
                            vyāyāmo maithunaṃ madyaṃ madhūni śiśirāmbu ca/ </l>
                        <l>saṃbhojanaṃ rathakṣobho bastiṣveteṣu garhitam// </l>
                    </lg>
                    <p xml:id="Ca.8.12.24">
                        <label>Ca.8.12.24 </label>
                        tatra &amp;ślokāḥ ---</p>
                    <lg>
                        <l> śikhigonardahaṃsāṇḍairdakṣavadbastayastrayaḥ/ </l>
                        <l>viṃśatirviṣkiraistriṃśatpratudaiḥ prasahairnava// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.12.25">
                            <label>Ca.8.12.25 </label>
                            viṃśatiśca tathā saptaviṃśatiścāmbucāribhiḥ/ </l>
                        <l>nava matsyādibhiścaiva śikhikalpena bastayaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.12.26">
                            <label>Ca.8.12.26 </label>
                            daśa karkaṭakādyaiśca kūrmakalkena bastayaḥ/ </l>
                        <l>mṛgaiḥ saptadaśaikonaviṃśatirviṣkirairdaśa&amp;// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.12.27">
                            <label>Ca.8.12.27 </label>
                            ānūpairdakṣaśikhivadbhūśayaiśca caturdaśa/ </l>
                        <l>ekonatriṃśadityete saha snehaiḥ samāsataḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.12.28">
                            <label>Ca.8.12.28 </label>
                            proktā vistaraśo bhinnā dve śate ṣoḍaśottare/ </l>
                        <l>ete mākṣikasaṃyuktāḥ kurvantyativṛṣaṃ&amp; naram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.12.29">
                            <label>Ca.8.12.29 </label>
                            nātiyogaṃ na vā 'ayogaṃ stambhitāste ca kurvate/ </l>
                        <l>mṛdutvānna nivartante yasya tvete prayojitāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.12.30">
                            <label>Ca.8.12.30 </label>
                            samūtrairbastibhistīkṣṇairāsthāpyaḥ kṣiprameva saḥ/ </l>
                        <l>śophāgnināśapāṇḍutvaśūlārśaḥparikartikāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.12.31">
                            <label>Ca.8.12.31 </label>
                            syurjvaraścātisāraśca yāpanātyarthasevanāt/ </l>
                        <l>ariṣṭakṣīrasīdhvādyā tatreṣṭā dīpanī kriyā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.12.32">
                            <label>Ca.8.12.32 </label>
                            yuktyā tasmānniṣeveta yāpanānna prasaṅgataḥ/ </l>
                        <l>ityuccairbhāṣyapūrvāṇāṃ vyāpadaḥ sacikitsitāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.12.33">
                            <label>Ca.8.12.33 </label>
                            vistareṇa pṛthak proktāstebhyo rakṣennaraṃ sadā/ </l>
                        <l>karmaṇāṃ vamanādīnāmasamyakkaraṇāpadām// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.12.34">
                            <label>Ca.8.12.34 </label>
                            yatroktaṃ sādhanaṃ sthāne siddhisthānaṃ taducyate/ </l>
                        <l>ityadhyāyaśataṃ viṃśamātreyamunivāṅgyam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.12.35">
                            <label>Ca.8.12.35 </label>
                            hitārthaṃ prāṇināṃ proktamagniveśena dhīmatā/ </l>
                        <l>dīrghamāyuryaśaḥ &amp;svāsthyaṃ trivargaṃ cāpi puṣkalam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.12.36">
                            <label>Ca.8.12.36 </label>
                            siddhiṃ cānuttamāṃ loke prāpnoti vidhinā paṭhan/ </l>
                        <l>vistārayati leśoktaṃ saṃkṣipatyativistaram// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.12.37">
                            <label>Ca.8.12.37 </label>
                            saṃskartā kurute tantraṃ purāṇaṃ ca punarnavam/ </l>
                        <l>atastantrottamamidaṃ carakeṇātibuddhinā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.12.38">
                            <label>Ca.8.12.38 </label>
                            saṃskṛtaṃ tattvasaṃpūrṇaṃ tribhāgenopalakṣyate/ </l>
                        <l>tacchaṅkaraṃ bhūtapatiṃ saṃprasādya samāpayat// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.12.39">
                            <label>Ca.8.12.39 </label>
                            akhaṇḍārthaṃ dṛḍhabalo jātaḥ pañcanade pure/ </l>
                        <l>kṛtvā bahubhyastantrebhyo viśeṣoñchaśiloccayam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.12.40">
                            <label>Ca.8.12.40 </label>
                            saptadaśauṣadhādhyāyasiddhikalpairapūrayat/ </l>
                        <l>idamanyūnaśabdārthaṃ tantradoṣavivarjitam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.12.41">
                            <label>Ca.8.12.41 </label>
                            ṣaḍviṃśatā vicitrābhirbhūṣitaṃ tantrayuktibhiḥ/ </l>
                        <l>tatrādhikaraṇaṃ yogo hetvartho 'arthaḥ padasya ca// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.12.42">
                            <label>Ca.8.12.42 </label>
                            pradeśoddeśanirdeśavākyaśeṣāḥ prayojanam/ </l>
                        <l>upadeśāpadeśātideśārthāpattinirṇayāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.12.43">
                            <label>Ca.8.12.43 </label>
                            prasaṅgaikāntanaikāntāḥ sāpavargo viparyayaḥ/ </l>
                        <l>pūrvapakṣavidhānānumatavyākhyānasaṃśayāḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.12.44">
                            <label>Ca.8.12.44 </label>
                            atītānāgatāvekṣāsvasaṃjñohyasamuccayāḥ/ </l>
                        <l>nidarśanaṃ nirvacanaṃ saṃniyogo vikalpanam// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.12.45">
                            <label>Ca.8.12.45 </label>
                            pratyutsārastathoddhāraḥ saṃbhavastantrayuktayaḥ/ </l>
                        <l>tantre samāsavyāsokte bhavantyetā hi kṛtsnaśaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.12.46">
                            <label>Ca.8.12.46 </label>
                            ekadeśena dṛśyante samāsābhihite tathā/ </l>
                        <l>yathā 'ambujavanasyārkaḥ pradīpo veśmano yathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.12.47">
                            <label>Ca.8.12.47 </label>
                            prabodhanaprakāśārthastathā tantrasya yuktayaḥ/ </l>
                        <l>ekasminnapi yasyeha śāstre labdhāspadā matiḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.12.48">
                            <label>Ca.8.12.48 </label>
                            sa śāstramanyadapyāśu yuktijñatvāt prabudhyate/ </l>
                        <l>adhīyāno 'api śāstrāṇi tantrayuktyā&amp; vinā bhiṣak/ </l>
                        <l>nādhigacchati śāstrārthānarthān bhāgyakṣaye yathā// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.12.49">
                            <label>Ca.8.12.49 </label>
                            durgṛhītaṃ kṣiṇotyeva śāstraṃ śastramivābudham/ </l>
                        <l>sugṛhītaṃ tadeva jñaṃ śāstraṃ śastraṃ ca rakṣati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.12.50">
                            <label>Ca.8.12.50 </label>
                            (tasmādetāḥ pravakṣyante vistareṇottare punaḥ/ </l>
                        <l>tattvajñānārthamasyaiva tantrasya guṇadoṣataḥ)// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.12.51">
                            <label>Ca.8.12.51 </label>
                            idamakhilamadhītya samyagarthān vimṛśati yo 'avimanāḥ
                            prayoganityaḥ/ </l>
                        <l>sa manujasukhajīvitapradātā bhavati
                            dhṛtismṛtibuddhidharmavṛddhaḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.12.52">
                            <label>Ca.8.12.52 </label>
                            yasya dvādaśasāhasrī hṛdi tiṣṭhati saṃhitā/ </l>
                        <l>so 'arthajñaḥ sa vicārajñaścikitsākuśalaśca saḥ// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.12.53">
                            <label>Ca.8.12.53 </label>
                            rogāṃsteṣāṃ cikitsāṃ ca sa kimarthaṃ na budhyate/ </l>
                        <l>cikitsā vahniveśasya susthāturahitaṃ prati// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.12.54">
                            <label>Ca.8.12.54 </label>
                            yadihāsti tadanyatra yannehāsti na tatkvacit/ </l>
                        <l>agniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte// </l>
                    </lg>
                    <lg>
                        <l xml:id="Ca.8.12.55">
                            <label>Ca.8.12.55 </label>
                            siddhisthāne 'aṣṭame prāpte tasmin dṛḍhabalena tu/ </l>
                        <l>siddhisthānaṃ svasiddhyarthaṃ samāsena samāpitam//)</l>
                    </lg>
                    <trailer>ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte 'aprāpte
                        dṛḍhabalasaṃpūrite siddhisthāne uttarabastisiddhirnāma dvādaśo
                        'adhyāyaḥ//12//</trailer>
                </div>
                <trailer>samāptamidaṃ carakatantram/</trailer>
            </div>
        </body>
    </text>
    <facsimile>
        <graphic url="https://iiif.archive.org/iiif/1-1648/manifest.json"/>
    </facsimile>
</TEI>
