<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
  <teiHeader xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
    <fileDesc>
      <titleStmt>
        <title>MS Kathmandu KL 699: Uttaratantra, Kāyacikitsā (adhyāyas 39-24-57)</title>
      </titleStmt>
      <publicationStmt>
        <p>Suśruta project, University of Alberta</p>
      </publicationStmt>
      <sourceDesc>
        <msDesc>
          <msIdentifier>
            <placeName>
              <settlement>Kathmandu</settlement>
              <region>[region]</region>
              <country>Nepal</country>
            </placeName>
            <institution>Kaiser Library</institution>
            <repository>https://www.klib.gov.np/</repository>
            <collection>[collection]</collection>
            <idno>699</idno>
            <idno type="NCC">[NCC identifier]</idno>
            <idno type="siglum">K</idno>
          </msIdentifier>
          <msContents>
            <summary>Vulgate ch. 42 = Nepalese MS 39.</summary>
            <msItem defective="true" n="1">
              <!-- @defective: 'false' for complete, 'true' for incomplete -->
              <author role="author" xml:lang="sa">Suśruta</author>
              <title xml:lang="sa">Suśrutasaṃhitā</title>
              <title type="commentary" xml:lang="sa">[title of commentary]</title>
              <!-- rubric, incipit, explicit, and finalRubric are given as examples -->
              <textLang mainLang="sa-Newa">[Sanskrit in Nepalese script.]</textLang>
              <!-- @mainLang can be "sa-Deva", "sa-Mlym", "sa-Telu", "sa-Newa", etc. See ISO 15924 for more details. -->




              <filiation corresp="#N">N</filiation>

            </msItem>
          </msContents>
          <physDesc>
            <objectDesc form="pothi">
              <!-- @form can be "pothi", "book", scroll", etc. -->
              <supportDesc material="palm-leaf"
                ><!-- @material can be "paper", "industrial paper", "handmade paper", "palm-leaf", "palmyra palm-leaf", "talipot palm-leaf", "birch bark", "vellum", etc. --><!-- the following <foliation> tags are examples --></supportDesc>
            </objectDesc>
            <scriptDesc>
              <scriptNote xml:id="script-śa-sa"><foreign xml:lang="sa">śa</foreign> and <foreign
                  xml:lang="sa">sa</foreign> not distinguished.</scriptNote>
              <scriptNote xml:id="script-ba-va"><foreign xml:lang="sa">ba</foreign> and <foreign
                  xml:lang="sa">va</foreign> not distinguished.</scriptNote>
              <scriptNote xml:id="svarna-nasals"/>
              <!-- see https://github.com/chchch/upama/issues/87#issuecomment-2357860543 -->

            </scriptDesc>
          </physDesc>
          <history>
            <origin>
              <origDate calendar="Nepal" when="0301">M Saṃvat 301 (878 CE).</origDate>
              <!-- calendar can be "Vikrama", "Śaka", etc. Dates can be approximate or exact. -->
              <origPlace xml:lang="en">[place of production]</origPlace>
            </origin>
            <provenance>[record of ownership]</provenance>
            <acquisition>[how it was acquired]</acquisition>
          </history>
        </msDesc>
      </sourceDesc>
    </fileDesc>
    <revisionDesc>
      <change when="2021-05-01" who="Jason Birch">Transcription of of 6.17</change>
      <change when="2021-05-26" who="Madhusudan Rimal">Transcription of of 6.43</change>
      <change when="2021-05-26" who="Madhusudan Rimal">Transcription of of 6.44</change>
      <change when="2021-05-30" who="Madhusudan Rimal">Transcription of of 6.45</change>
      <change when="2021-06-17" who="Madhusudan Rimal">Transcription of of 6.41</change>
      <change when="2021-06-17" who="Harshal Bhatt">Transcription of of 6.01</change>
      <change when="2021-07-19" who="Madhusudan Rimal">Transcription of of 6.42</change>
      <change when="2021-06-17" who="Madhusudan Rimal">Transcription of 6.04</change>
      <change when="2021-06-21" who="Madhusudan Rimal">Transcription of 6.15</change>
      <change when="2021-08-23" who="Harshal Bhatt">Transcription of 6.38</change>
      <change when="2021-09-15" who="Harshal Bhatt">Transcription of 6.39</change>
      <change when="2021-09-22" who="Harshal Bhatt">Transcription of 6.47</change>
      <change when="2022-01-20" who="Madhusudan Rimal">Transcription of 6.03</change>
      <change when="2022-01-20" who="Madhusudan Rimal">Transcription of 6.05</change>
      <change when="2022-01-27" who="Madhusudan Rimal">Transcription of 6.07</change>
      <change when="2022-01-31" who="Madhusudan Rimal">Transcription of 6.08</change>
      <change when="2022-02-16" who="Vandana Lele">Transcription of 6.60</change>
      <change when="2022-02-22" who="Madhusudan Rimal">Transcription of 6.09</change>
      <change when="2022-02-23" who="Madhusudan Rimal">Transcription of 6.10</change>
      <change when="2022-02-27" who="Madhusudan Rimal">Transcription of 6.11</change>
      <change when="2022-03-03" who="Deepro Chakraborty">Transcription of 6.18</change>
      <change when="2022-03-05" who="Vandana Lele">Transcription of 6.61</change>
      <change when="2022-03-05" who="Madhusudan Rimal">Transcription of 6.16</change>
      <change when="2022-03-09" who="Madhusudan Rimal">Transcription of 6.30</change>
      <change when="2022-03-12" who="Deepro Chakraborty">Transcription of 6.19</change>
      <change when="2022-03-24" who="Vandana Lele">Transcription of 6.62</change>
      <change when="2022-03-22" who="Madhusudan Rimal">Transcription of 6.25</change>
      <change when="2022-03-22" who="Madhusudan Rimal">Transcription of 6.26</change>
      <change when="2022-03-24" who="Madhusudan Rimal">Transcription of 6.27</change>
      <change when="2022-03-28" who="Madhusudan Rimal">Transcription of 6.28</change>
      <change when="2022-04-01" who="Deepro Chakraborty">Transcription of 6.20</change>
      <change when="2022-04-04" who="Madhusudan Rimal">Transcription of 6.29</change>
      <change when="2022-04-04" who="Vandana Lele">Transcription of 6.63</change>
      <change when="2022-04-04" who="Madhusudan Rimal">Transcription of 6.31</change>
      <change when="2022-04-19" who="Madhusudan Rimal">Transcription of 6.34</change>
      <change when="2022-04-21" who="Madhusudan Rimal">Transcription of 6.35</change>
      <change when="2022-04-27" who="Madhusudan Rimal">Transcription of 6.36</change>
      <change when="2022-05-26" who="Madhusudan Rimal">Transcription of 6.37</change>
      <change when="2022-05-29" who="Vandana Lele">Transcription of 6.64</change>
      <change when="2022-06-25" who="Vandana Lele">Transcription of 6.65</change>
      <change when="2022-06-29" who="Vandana Lele">Transcription of 6.66</change>
      <change when="2022-07-02" who="Harshal Bhatt">Transcription of 6.46</change>
      <change when="2022-07-04" who="Vandana Lele">Transcription of 6.53</change>
      <change when="2022-07-06" who="Harshal Bhatt">Transcription of 6.48</change>
      <change when="2022-07-10" who="Harshal Bhatt">Transcription of 6.49</change>
      <change when="2022-07-13" who="Harshal Bhatt">Transcription of 6.50</change>
      <change when="2022-07-15" who="Harshal Bhatt">Transcription of 6.51</change>
      <change when="2022-07-11" who="Vandana Lele">Transcription of 6.63</change>
      <change when="2022-07-19" who="Deepro Chakraborty">Transcription of 6.55 (6.53 in K and
        H)</change>
      <change when="2022-07-21" who="Vandana Lele">Transcription of 6.54</change>
      <change when="2022-07-22" who="Deepro Chakraborty">Transcription of 6.56 (6.54 in K and
        H)</change>
      <change when="2022-07-31" who="Deepro Chakraborty">Transcription of 6.57 (6.55 in K and
        H)</change>
      <change when="2022-08-02" who="Madhusudan Rimal">Transcription of 6.40</change>
      <change when="2022-08-12" who="Deepro Chakraborty">Transcription of 6.58 (6.56 in K and
        H)</change>
      <change when="2022-08-31" who="Deepro Chakraborty">Transcription of 6.59 (6.57 in K and
        H)</change>
      <change when="2022-11-25" who="Dominik Wujastyk">Transcription of the colophon from f.
        209r</change>
      <change when="2023-07-24" who="Deepro Chakraborty">Correction of 6.65 (6.64 in Nepalese
        mss)</change>
      <change when="2023-08-28" who="Harshal Bhatt">Transcription of 6.39.1-100 from folios 167_v,
        168_r, 1689_v, 169_r, 169v.</change>
      <change when="2024-01-31" who="Madhusudan Rimal">Rechecked 6.39 against </change>
      <change when="2024-10-25" who="Deepro Chakraborty">Added Zenodo links and corrections in
        milestone and pb tags</change>
      <change when="2024-11-27" who="Dominik Wujastyk">Split the uttaratantra files from 31-end into
        31-44 and 45-66. Updated all the file and folder names accordingly.</change>

      <change when="2025-03-31" who="Dominik Wujastyk">Removed the empty passage tags so that these
        passages do not show up in the edition as being present but empty.</change>
      <change when="2025-05-20" who="Deepro Chakraborty">Updated facs in pb tags</change>
      <change when="2026-01-20" who="Dominik Wujastyk">Restructuring of the Uttaratantra xml files.
        The xml files are now divided according to the internal naming of the sections,
        Śālākyatantra (adhyāyas 1-26), Kumāratantra (27-38), Kāyacikitsātantra (39-59),
        Bhūtavidyātantra (60-62), Tantrabhūṣaṇādhyāya (63-66).</change>
      <change when="2026-01-26" who="Deepro Chakraborty">Included vulgate 6.38 in the Kāyacikitsā,
        where it appears in NE</change>
      <change when="2026-02-02" who="Dominik Wujastyk">Moved 57-59 to
        kl_699_uttaratantra_57-66.txt</change>
      <change when="2026-02-24" who="Deepro Chakraborty">Fixed alignment problems and updated the
        trailers</change>
      <change when="2026-02-25" who="Deepro Chakraborty">Fixed alignment problems</change>

    </revisionDesc>
  </teiHeader>

  <text xml:lang="sa-Latn-t-sa-Deva">
    <body>
      <div n="6" type="sthāna">


        <div n="39" type="adhyāya">

          <!-- note resp="Harshal Bhatt" Regarding 6.39: <p>Missing verses 109ab, 110cd, 114cd,
              115ab, 116cd, 117, 118, 119ab , 121cd, 122, 123ab, 125cd, 130, 131, 132, 133,
              134ab, 135cd, 136, 137ab, 144ab, 147cd, 148ab, 137cd, 167, 171cd, 172, 173, 174,
              190, 191, 193cd, 195, 196, 197, 198ab, 200cd, 201ab, 202ab, 204cd, 205, 206,
              207, 211cd, 216ab, 219, 220, 221, 222, 223, 224, 225, 226, 227, 228, 229ab,
              218cd, 232cd, 233, 234, 235, 236, 237, 238, 239, 240, 241, 242, 243, 244, 253cd,
              254cd, 255, 256, 257, , 258, 264, 266ab, 267cd, 268ab, 277, 278, 279, 280ab,
              281ab, 284cd, 286ab, 295-318, 319cd, 323</p>
            <p>Additions 124a, 135a, 158a, 160, 201a-201c, 210a-210e, 232a-232b, 254a-254c,
              273a-273g, 294a-294j, 320a-320b</p>
            <p>- Chapter begins from verse no 104, folio no. 180r</p>
            <p>- Verse 134ab is given after 128</p>
            <p>- There are two folios named 183v. In the first 183v folio, there are 7 verses.
              Content of these 7 verses (273a to 273g) seems different.</p>
            <p>- Content of 294a to 294j, match with Cakradatta of Cakrapaṇḍita</p>
       -->

          <milestone
            ana="167_v IMG_0105.JPG_ rechecking Dec 16_2023 and rechecking Jan 17- Jan             31_2024-Jan 23_2024_ Madhusudan Rimal"
            facs="167_v IMG_0105.JPG" n="167_v" unit="folio"/>

          <l xml:id="SS.6.39.1">athāto jvarapratiṣedhaṃ nāmādhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.2">atha khalu va<cb n="1"/>tsasuśruta </l>

          <l xml:id="SS.6.39.3">yenāmṛtam apām madhyād uddhṛtaṃ pūrvajanmani ||
            <caesura/>
             yato maratvaṃ samprāptās tridaśās tridiveśvarāḥ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.4">siṣyās tan deva<cb n="2"/>m āsīnaṃ prapacchas suśrutādayaḥ |
            <caesura/>
             vraṇasyopadravāḥ proktā vraṇinām apy ataḥ paraṃ</l>

          <l xml:id="SS.6.39.5">sāmā<lb n="6"/>sato vyāsataś ca vrūhi no bhiṣajām varaḥ |
            <caesura/>
             upadraveṇa juṣṭasya vraṇaḥ kṛcchreṇa sidhyati ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.6"><lb n="1"/>upadravas tu vraṇinaḥ kṛcchrasādhyatamo mataḥ |
            <caesura/>
             prakṣīṇavalamāṃsasya śeṣadhātuparikṣayāt ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.7ab">tasmād upadravāṃ kṛ<cb n="2"/>tsnān vadasva vadatāṃ varaḥ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.8">jvaram ādau pravakṣyāmi sa rogānīkarāṭ smṛtaḥ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.9">rudra<milestone facs="168r IMG_0105.JPG" n="168r"
              unit="digital-image"/><pb facs="173" n="168r"/><lb n="1"
              />kopā<unclear>gnisaṃbhūta</unclear>s sarvabhūtapratāpanaḥ |
            <caesura/>
             tais tai nāmabhir anyeṣāṃ satvānāṃ parikīrtya<cb n="1"/>te ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.10">janmādau nidhane caiva bhavatīha na saṃśayaḥ |
            <caesura/>
             ataḥ sarvavikārāṇāṃ jvaro rājā prakīrttitaḥ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.11">ṛte de<cb n="2"/>vamanuṣyebhyo nānyo viṣahate tu taṃ </l>

          <l xml:id="SS.6.39.13">svedoparodhas santāpaḥ sarvaṅgagrahaṇan tathā ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.14"><lb n="2"/>yugapad yatra roge tu jvara ity upadiśyate |
            <caesura/>
             doṣaiḥ pṛthak samastaiś ca dvaṃdvar āgantur e<cb n="1"/>va ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.15">anekakāraṇotpannas smṛtas tv aṣṭavidhau jvaraḥ |
            <caesura/>
             doṣāḥ prakupitā gāḍham apathyāhārasevinaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.16">vyā<unclear>pya</unclear>deha<cb n="2"/>m aśeṣeṇa jvaram āpādayanti
            ha |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.19cd">a<choice>
              <corr>dhi</corr>
              <orig>pi</orig>
            </choice>mithyā<pc> </pc>prayuktaiś ca snehādyaiḥ karmabhir nṛṇāṃ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.20">vivi<lb n="3"/>dhād abhighātāc ca rogotthānāt prapākataḥ |
            <caesura/>
             śramāt kṣayād ajīrṇṇāc ca viṣāt sāmarttu<cb n="1"/>prayayāt |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.21">oṣadhīpuṣpagandhāc ca kāyān nakṣatrapīḍayā |.
            <caesura/>
             abhiṣāpābhicārābhyāṃ manobhūtābhiśaṅkayā |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.22">strīṇā<cb n="2"/>m avaprajātānāṃ prajātānān tathāhitaiḥ |
            <caesura/>
             stanyāvataraṇai caiva jvarau doṣaiḥ prakupyati ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.23"><lb n="4"/>tair vegavadbhir vahudhā
              samu<del>bhrā</del><unclear>dbha</unclear>ntair vimārgagaiḥ |
            <caesura/>
             vikṣipyamāṇontaragnir bhava<cb n="1"/>ty āśur vahiścaraḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.24">ruṇaddhi cāpy apāṃ dhātuṃ yasmāt tasmāj jvarāturaḥ |
            <caesura/>
             bhava<add place="below-margin">tya</add>ty uṣṇagātraś ca svidyate na ca sarvaśaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.25"><cb n="2"/>śramoratrivivarṇṇatvavairasyaṃ nayanaplavaḥ |
            <caesura/>
             icchādveṣau vahuś cāpi śītavātātapā<lb n="5"/>diṣu |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.26">jṛṃbhoṅgamardo gurutā romaharṣo 'rucis tamaḥ |
            <caesura/>
             apraharṣaś ca śītaś ca bha<cb n="1"/>vaty utpatsyati jvare |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.27">sāmānyato viśeṣas tu jṛṃbhoty arthaṃ samīraṇāt |
            <caesura/>
             pittān nayanayo dāhaḥ | kaphād aṃnā<cb n="2"/>rucis tathā |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.28">sarvaliṅgasamāvāyas sarvadoṣaprakopaje |
            <caesura/>
             rupair anyarābhyān tu saṃ<lb n="6"/>sṛṣṭadvaṃdvajaṃ viduḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.29">vepathur viṣamo vegaḥ kaṇṭhoṣṭhapariśoṣaṇaḥ |
            <caesura/>
             nidrānā<cb n="1"/>śaḥ kṣayastaṃbho gātrāṇāṃ raukṣyam eva ca ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.30">śiroruggātrarugvakravairasyaṃ gāḍhaviṭkatā |
            <caesura/>
             śūlādhmānajṛṃ<cb n="2"/>bhaṇañ ca bhavaty anilaje jvare ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.31">vegatīkṣau mahādāhā nidrālpaś ca tathā vamī ||
            <caesura/>
            <milestone facs="168_v IMG_0107.JPG" n="168_v" unit="digital-image"/><pb facs="174"
              n="168_v"/><lb n="1"/>kaṇṭhoṣṭhamukhanāsānāṃ svedaḥ pākaś ca jāyate ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.32">pralāpo vaktrakaṭutā mūrcchā dāho ma<cb n="1"/>das tṛṣā |
            <caesura/>
             pītavinmūtranetratvaṃ paittike bhrama eva ca ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.32a">stemityaṃ stimito vega ālasyaṃ madhurāsyatā |
            <caesura/>
             śuklamū<cb n="2"/>trapurīṣatvaṃ staṃbhas tṛptir athāpi ca ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.33">gauravaṃ śītam u<unclear>tkle</unclear>do romaharṣotinidra<lb n="2"
            />tā ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.34">pratiśyāyo ruciḥ kāsaḥ kaphajekṣṇoś ca śuklatā ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.38">sarvajaḥ sarvaliṅgas tu viśe<cb n="2"/>ṣaṃ cātra me śṛṇu |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.39">nāty uṣṇaśītolpasaṃjño bhrāntapekṣī hatasvaraḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.40">śvasan nipatitiḥ śete pralāpopadravāyutaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.41"><cb n="2"/>tam abhinyāsam ity āhur hatojasam athāpare |
            <caesura/>
             sannipātajvaraḥ kṛcchram asādhyam apare<lb n="3"/> viduḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.45">saptame divase prāpte <del>rsa</del>daśame dvādaśe pi vā ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.46">punar ghorataro bhūtvā praśa<cb n="1"/>maṃ yānti hanti vā |
            <caesura/>
             dvidoṣocchrayaliṅgās tu dvaṃdvajas trividhaḥ smṛtaḥ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.47">tṛṣṇā mūrcchā bhramo dāhaḥ svapnanāśaḥ śiro<cb n="2"/>rujaḥ |
            <caesura/>
             kaṇṭhasya śoṣo vamathur lomaharṣorucis tamaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.48">parvabhedaś ca jṛṃbhā ca vāta<lb n="4"/>pittajvarākṛtiḥ |
            <caesura/>
             staimityaṃ sarvāṇāṃ bhedo nidrā gaurava eva ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.49">śirograhaḥ pra<cb n="1"/>tiśyāyaḥ śleṣmavātajvarākṛtiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.50">liptatiktāsyatās taṃdrā mohaḥ kāso rucis tṛṣā ||
            <caesura/>
             muhur dāho muhuḥ śī<cb n="2"/>ta śleṣmapittajvarākṛtiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.57">vātādhikātvāt pravadanti tajjñās tṛtīyakaś cāpi catu<lb n="5"
            />rthakaṃ vā |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.57.add"> santāpapānātyayasaṃbha<unclear>ñca</unclear> pittādhikatvāt
            pravadanti tajjñāḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.58">pralepaka<cb n="1"/>ñ cāpi valāsakañ ca kaphādhikatvena vadanti
            tajjñāḥ |
            <caesura/>
             mu<del><unclear>tva</unclear></del>ktvānuvandhaṃ viṣamajvarā ye prāyena te
              dvaṃdvasamutthitā<cb n="2"/>s tu ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.59">tvaksthau śleṣmānilau śītam ādau janayato jvare |
            <caesura/>
             tayoḥ praśāntayoḥ pi<lb n="6"/>ttamante dāhaṃ karoti ca ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.60">karoty ādau tathā pittaṃ tvaksthaṃ dāham iti sthitiḥ |
            <caesura/>
             tasmiṃ<cb n="1"/>praśānte tv itarau śītamante ca kurvataḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.61">tāvatau dāhaśītādī jvarau saṃsargajau smṛtau |
            <caesura/>
             dāhapūrvatayo<cb n="2"/>ḥ kaṣṭaḥ kṛcchrasādhyātamo mataḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.62">rātryahnoḥ ṣaṭsu kāleṣu kīrttiteṣu yathā purā ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.63"><milestone facs="169_r IMG_0088.JPG" n="169_r" unit="digital-image"
              /><pb facs="178" n="169_r"/>svaṃ kālaṃ viṣamo hy atiprasahyaṃ māruto jvaraṃ |
            <caesura/>
             sa cāpi viṣamo dehaṃ na kadācid vi<cb n="1"/>muñcati |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.64">yasmād <unclear>gauravavaivarṇya kārśyebhyo</unclear> na vimucyate
            |
            <caesura/>
             vege tu samatikrānte gatoyam iti lakṣyate ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.65"><cb n="2"/>dhātv antarasthau līnatvān na saukṣmyād upabhyate |
            <caesura/>
             alpadoṣendhanan kṣīṇāṃ kṣīṇo<lb n="2"/>ndhana ivānalaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.66">doṣolpohitasaṃbhūto jvarotsṛṣṭasya vā punaḥ |
            <caesura/>
             dhātum anyatamaṃ prā<cb n="1"/>pya karoti viṣamajvaraṃ</l>

          <l xml:id="SS.6.39.67">satataᳵ rasaraktasthaṃ sānyaidyuḥ piśitāśritaḥ |
            <caesura/>
             medogadas tṛtīyehni sosthimajjaga<cb n="2"/>taḥ punaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.68ab">kuryāc caturthakaṃ ghoraṃ antakaṃ rogasaṅkaraṃ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.69">saptāhaṃ vā daśāhaṃ vā dvādaśā<lb n="3"/>ham athāpi vā ||
            <caesura/>
             santatyā yovisargī syāt santataḥ sa nigadyate |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.70">ahorātre santa<cb n="1"/>tako dvau kālāv anuvarttate |
            <caesura/>
             anyed uṣkas tv ahorātram ekakālaṃ pravarttate |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.71">tṛtīyakas tṛtīye hni caturthehni catu<cb n="2"/>rthakaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.39.68cd">kecid bhūtābhiṣa<unclear>ṅkotthaṃ</unclear> vruvate viṣamajvaraḥ
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.75">vividhenābhighātena jvaro<lb n="4"/> yas tu pravarttate |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.76">yathādoṣaprakopan tu tathā manyeta tajjvaraᳵ|
            <caesura/>
             śyāvāsyatā viṣakṛte<cb n="1"/>tathātīsāra eva ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.77">abhaktāruc pipāsā ca todaś ca saha mūrcchayā |
            <caesura/>
             oṣadhīgandhaje mūrcchā siroruk kṣavaya<cb n="2"/>thus tathā |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.78">kāmaje cittavibhraṃśas taṃdrālasyam abhaktaruk |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.79">bhayāṃ pralāpaḥ śokā<lb n="5"/>c ca bhavet kopāc ca vepathuḥ |
            <caesura/>
             abhiśāpābhicārābhyāṃ mohas tṛṣṇā ca jāyate |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.80">bhūtābhi<cb n="1"/>saṅgād udvegaḥ hāsyarodanakaṃpanaᳵ |
            <caesura/>
             śramakṣayābhighātotthe dehināṃ kupitonilaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.81">pūrayitvākhilaṃ<cb n="2"/> dehaṃ jvaram āpadayed bhṛśaᳵ |
            <caesura/>
             rogāṇān tu samatthānād vidāhājīrṇṇatas tathā |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.82">jvaro<lb n="6"/>paraḥ sambhavati tais tair anyaiś ca hetubhiḥ |
            <caesura/>
             tasya rūpāṇi vakṣyāmi yathāvad anupū<cb n="1"/>rvaśaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.83">gurutā hṛ<add place="margin-lower">da</add>yotkleśaḥ sīdanaś chardy
            arocakau |
            <caesura/>
             rasasthe tu jvare liṅgaṃ dainyaṃ cāsyopajā<add place="margin lower">ya</add>te |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.84">raktaniṣṭhī<cb n="2"/>vanaṃ dāho śophaś chardanavibhramaḥ |
            <caesura/>
             pralāpaḥ piṭakās tṛṣṇā raktaprāpte jvare nṛṇāṃ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.85"><milestone facs="169v IMG_0089.JPG" n="169v" unit="digital-image"
              /><pb facs="177" n="169v"/><lb n="1"/>piṃḍikodveṣṭanaṃ tṛṣṇā
              sṛṣṭamūtrapurīṣa<del>|</del>tā |
            <caesura/>
             ūṣmāṃtadāhavikṣepau glāni syāt māṃ<cb n="1"/>sage jvare ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.86">bhṛśaṃ svedas tṛṣā mūrcchā pralāpaś chardir eva ca |
            <caesura/>
             daurgaṃdhyārocakaglānir medasthe cāsahiṣṇutā |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.87">bhedo<cb n="2"/>ntrakūjanaṃ śvāso virekaś chardir eva ca
            <caesura/>
             vikṣepaṇañ ca gātrāṇāṃ etad asthi<unclear reason="torn">gate</unclear><lb n="2"/>jvare
            ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.88">tama praveśanaṃ hikkā kāsaḥ śaityam vamis tathā ||
            <caesura/>
             antardāho mahāśvāso marma<cb n="1"/>cchedaś ca majjage ||
            <caesura/>
             maraṇañ cāpnuyān tatra śukrasthānagate paraᳵ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.89">śephasa stavdhatā mokṣa śukrasya tu viśeṣata<cb n="2"/>ḥ |
            <caesura/>
            <unclear>dagdhetvaṃ</unclear>no yathā vahnir dhātuṃ hatvā yathā viṣaṃ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.90">kṛtakṛtyo vrajec chāntin dehaṃ hatvā ta<lb n="3"/>thā jvaraḥ |
            <caesura/>
             vātapittakaphotthānāñ jvarāṇāṃ lakṣaṇaṃ yathā ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.91">tathā teṣām bhiṣag vrūyād rasādi<cb n="1"/>ṣv api vuddhimāṃ |
            <caesura/>
             samastais saṃnipātasya dhātusthasya virnirdiśeta |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.92">dvaṃdvajan dvandvajair eva doṣaiś cāpi vadetutaᳵ |
            <caesura/>
             gambhī<cb n="2"/>ras tu jvaro <del><unclear>jñeyā</unclear></del> jñeyo hy antardāhena
            tṛṣṇayā |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.93">ānaddhatvena cāty arthaṃ śvāsakāsodga<lb n="4"/>vena ca |
            <caesura/>
             hataprabhendriyaṃ kṣāmam arocakanipīḍitaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.94">gaṃbhīras tīkṣṇavegārttā jvaritaṃ <cb n="1"/> parivarjayet |
            <caesura/>
             hīnamadhyādhikair doṣais trisaptadvādaśāhikāḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.95">jvaravego bhavet tīkṣṇo yathāpūrvaṃ sukhakri<cb n="2"/>yā ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.96">iti jvarās samākhyātā karmedānīm pravakṣyate |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.97">jvarasya pūrvarūpasya vartta<lb n="5"/>mānasya vuddhimān ||
            <caesura/>
             pāyayet sarpir evācchan tatas saṃpadyate sukhaᳵ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.98">vidhi māruta<cb n="1"/>jeṣv eṣa pai<add place="below-margin"
              >tti</add>keṣu virecanaᳵ |
            <caesura/>
             mṛdu pracchardanaṃ dvandvan kaphajeṣu vidhīyate ||</l>



          <l xml:id="SS.6.39.100"> dhūmā<unclear/>gścar iva nānatvaṃ vidyāt prāgruvibhā<cb n="2"
            />payāḥ |
            <caesura/>
             pravyaktarūpeṣu hitam ekāntenāpatarpaṇaᳵ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.101">ānaddhas timitair doṣair yā<lb n="6"/>vantaṅ kālamāturaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.102">tāvat kālan tu <add place="margin-lower">la</add>dhvvannam aśnīyāt
            tu viriktavat |
            <caesura/>
             na laṅghayet mā<cb n="1"/>rutaje kṣayaje mānase tathā |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.103">alaṃghyāś cāpi ye pūrvvam dvivraṇīye prakīrttitāḥ |
            <caesura/>
             anavasthitadoṣāgner langha<cb n="2"/>naṃ doṣapācanaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.104">jvaraghnan dīpanaṅ kāṅkṣārucilāghavakārakaᳵ |
            <caesura/>
             sṛṣṭamārutavi<milestone facs="180r IMG_0145.JPG" n="180r" unit="digital-image"/><pb
              facs="196" n="180r"/><lb n="1"/><unclear>tmūtrāṃ</unclear> kṣutpipāsāsahaṃ laghu
            ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.105">prasannātmendriyaṃ kṣāmaṃ naraṃ vidyāt sulaṃghitaᳵ |
            <caesura/>
             valakṣaya<cb/>stṛṣā mūrcchātandrānidrābhramaklamāḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.106">upadravāś ca śvāsādyās sāṃbhavaṃty atilaṃghanāt |
            <caesura/>
             dīpanaṃ kaphavicchedi varco<cb/>vātānulomanaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.107">kaphavātajvarārttānāṃ hitam uṣṇāṃvu tṛ<unclear>ṣyataᳵ</unclear> |
            <caesura/>
             taddhi mārdavakṛd doṣasro<lb n="2"/>tasāṃ śītam anyathā |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.108">sevyamānena toyena jvaraḥ śītena vardhate
            <caesura/>
             pittamadyaviṣottheṣu<cb/> tiktakaiḥ śritaśītalaṃ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.109">dīpanī pācanī laghvī jvarārttānāṃ jvarāpahā |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.110">annakāle hitā peyā yathāsvaṃ pācanai<cb/>ḥ kṛtāḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.111">lāṃghanāṃ<unclear>bho</unclear>yavāgubhir yadā doṣo na pacyate |
            <caesura/>
             tadā tan mukhavairasya tṛṣṇāro<lb n="3"/>cakanāśanaiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.112">kaṣāyaiḥ pācanair hṛdyair jvaraghnais samupācaret |
            <caesura/>
             pañcamūlīkaṣāya<cb/>n tu pācanam pavanajvare |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.113">sakṣaudraṃ paittike mustakaṭukendrayavaiḥ kṛtaḥ |
            <caesura/>
             pippalyādikaṣāyan tu pācanaṃ kaphaje<cb/> jvare |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.114">saṃsṛṣṭadoṣeṣu hitaṃ saṃsṛṣṭam atha pācanaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.115">mṛdvau jvare laghau dehe pracaleṣu<lb n="4"/> maleṣu ca ||
            <caesura/>
             pakvadoṣaṃ vijānīyā tadā deyaṃ tad auṣadhaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.116">doṣaprakṛtivaikṛtyād e<del>ṣā</del>ke<cb/>ṣām pakvalakṣaṇaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.119">saptarātrāt paraṅ kecit manyante deyam auṣadhaᳵ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.120">daśarātrāt paraṅ kecid dātavyam iti niścitāḥ |
            <caesura/>
             paittike vā jvare deyam alpakālasamutthite |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.121ab">acirajvaritasyāpi deyaṃ syād doṣapā<lb n="5"/>kataḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.123cd">yasya doṣānugāḥ pakvaviśaddhasrotasau malāḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.124">acirajvaritasyāpi tasya<cb/> dadyād virecanaᳵ | </l>

          <l xml:id="SS.6.39.121.add1">
            <add place="inline">lālāpraseka<add place="below">hṛ</add>llāsatamakāśuddharocakāḥ |
            </add></l>

          <l xml:id="SS.6.39.121.add2">
            <add place="inline"> tandrālasyāvipākāsya vairasyāṅgurugātratā ||<cb/>
              <caesura/>
              <unclear>kṣunnāśo</unclear> vahumūtratvaṃ stavdhatā valavāṃjvaraḥ | </add></l>

          <l xml:id="SS.6.39.121.add3">
            <add place="inline"> āmajvarasya liṅgāni na dadyāt tatra bheṣajaṃ<lb n="6"/>
            </add></l>

          <l xml:id="SS.6.39.121cd">
            <add place="inline"> bheṣajaṃ <unclear>hy ā</unclear>madoṣasya bhūyo jvalayati jvaraṃ |
            </add></l>

          <l xml:id="SS.6.39.122">
            <add place="inline"> śodhanaṃ śamanīyañ ca karoti viṣamajvaraᳵ |</add></l>

          <l xml:id="SS.6.39.124cd">
            <add place="inline"> pakvo hy anirhṛto doṣo dehe tiṣṭham mahātyayaᳵ |</add></l>

          <l xml:id="SS.6.39.125">viṣam amvājvaraṅ kuryāt malavyāpadam eva vā |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.126">prākkarma vama<milestone facs="180v IMG_0146.JPG" n="180v"
              unit="digital-image"/><pb facs="195" n="180v"/><lb n="1"/>nañ cāsya kāryam āsthāpanan
            tathā |
            <caesura/>
             virecanaṃ tataḥ yasmāc chirasaś ca virecanaṃ</l>

          <l xml:id="SS.6.39.127ab">kra<add place="above">ma</add>śo va<cb/>line deyaṃ vamanaṃ
            śleṣmike jvare |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.128ab">saruje nilaje kāryaṃ sodāvartte nirūhaṇaṃ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.127cd"> pattiprāyavirekaḥ syātkāryaṃ śīrṣavi<cb/>recanaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.128cd">kaṭīpṛṣṭhagrahārttasya dīptāgneranuvāsanaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.134ab">kṛśañ caivālpadoṣañ ca śamanīyair upā<lb n="2"/>caret |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.129cd">kaphābhipaṃne śirasi kāryaṃ śīrṣavirecanaᳵ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.129ab"> śirogauravaśūlaghnam indriyaprati<cb/>bodhanaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.134cd">upavāsair valasthan tu jvare santarpaṇotthite |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.135">klinnā yavāgūṃ mandāgnim pipāsārttañ ca pāyayet |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.135.add"><add>śramopavāsā<cb/>nilaje hito nityaṃ rasodanaḥ |</add></l>

          <l xml:id="SS.6.39.137ab">mudgayūṣodanaś cāpi deyaḥ kaphasamutthite |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.138">sa eva sitayā<lb n="3"/> yuktaḥ śīta pittajvare hitaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.39.137cd">mudgāmalakayūṣas tu vāttapittātmake jvare |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.139">hrasvamūlakaṣā<cb/>yas tu vātaśleṣmātmake jvare |
            <caesura/>
             nimvakolakayūṣas tu hitañ pittakaphātmake |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.140">dāhavarmmyarditaṃ kṣāmaṃ nirannaṃ tṛṣṇayānvitaᳵ |
            <caesura/>
             śarkarāmadhusaṃyuktaṃ pāyayel lājatrarpaṇaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.141">kaphapittaparītasya grīṣmesṛkpittaūrdhvage ||<lb n="4"/>
            <caesura/>
             madyanityasya na hitā yavāgūs tam upācaret |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.142">yūṣair amlair anamlair vā jāṅgalair vā rasair hi<cb/>taṃ |
            <caesura/>
             madyaṃ vā madyasātmyāya sānāhāya pradāpayet |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.143">sa vyoṣam vitare takraṅ kaphārocakapīḍite || </l>

          <l xml:id="SS.6.39.144">vaddhapra<unclear>dyu</unclear>tado<cb/>ṣas tu naro
            jīrṇṇajvarānvitaḥ |
            <caesura/>
             pipāsārttas sadāho vā payasā sa sukhī bhavet |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.145">tad eva tu<lb n="5"/> payaḥ pītan taruṇer hanti māṇavaᳵ |
            <caesura/>
            <del>jvare</del>|| sarvajvareṣu sulaghur mātrāvad bhojanaṃ hi<cb/>taᳵ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.146">vegāpāyenyathā taddhi jvaravegābhivardhanaᳵ |
            <caesura/>
             jvarito hitam aśnīyād yady apy a<add place="below">syā</add>rucir bhaveta |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.147">annakāle hy abhuṃ<cb/>jānaḥ kṣīyate mriyatepi vā |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.148">gurvabhiṣyandikāle ca jvarī nādyāt kathañcanaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.149">na tu ta<lb n="6"/>syāhitaṃ bhuktamāyuṣe vā sukhāya vā ||
            <caesura/>
             santata<cb/>m viṣamañ cāpi kṣīṇasya sucirotthitaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.150">jvare saṃbhojanaṃ pathyaṃ laghubhis samupakramaiḥ |
            <caesura/>
             mudgān masūrāś caṇakāṃ<cb/> kulatthāṃ samakuṣṭakāṃ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.151">āhārakāle yūṣārthe jvaritāya pradāpayet |
            <caesura/>
             paṭolapatra<milestone facs="181_r IMG_0103.JPG" n="181_r" unit="digital-image"/><pb
              facs="197" n="181_r"/><lb n="1"/>vārttā<unclear>ku ku<add place="above"
              >k</add>kūlampā</unclear>pacelakaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.152">karkoṭakaṃ parpaṭakaṃ gojihvāṃ bālamūlakaṃ |
            <caesura/>
             patraṅaguḍūcyāḥ<cb/>śakārthe jvaritāya pradāpayeta |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.153">lāvāṅkapiṃjalāneṇāṃ pṛṣatāṃ <unclear>kārabhācchasāṃ</unclear> |
            <caesura/>
             kālapuchāṃ kuraṅgāś ca tathaiva mṛgamā<cb/>tṛkāṃ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.154">māṃsārthe māṃsasātmyāya jvaritāya pradāpayet |
            <caesura/>
             sārasakroñcaśikhinas tathā ku<lb n="2"/>kkuṭatittirāḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.155">gurūṣṇatvānna śasyanta iti kecit vyasthitāḥ |
            <caesura/>
             jvaritānāṃ prakope tu yadā yāti<cb/> samīraṇaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.156">tadā tepi hi śasyante mātrākālopapāditāḥ |
            <caesura/>
             parīṣekā pradehāṃś ca snehāṃ saṃśodhanāni ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.157">divā<cb/>svapnaṃ vyavāyañ ca vyā<del>vā</del>yāmaṃ śiśirañjalaṃ
            ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.158">sāravanti ca bhojyāni varjayet taruṇajvarī ||<lb n="3"/>
            <caesura/>
             īhādinavadhāny ādī krodhādīś ca vivarjayet |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.158.add"><add place="inline">śoṣarcchardirmado mūrcchā śophastṛṣṇā hy
              aroca<cb/>kaḥ |
              <caesura/>
               prāpnoty upadravān etāṃ pariṣekādisevanāt |</add></l>

          <l xml:id="SS.6.39.159">anavasthitadoṣāgner ebhiḥ sādhukṣito jvaraḥ |
            <caesura/>
             gambhīras tī<cb/>kṣṇavegatvaṃ yāty amādhyatvam eva vā |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.161">muktasyāpi jvareṇāha durbalasyāhitair jvaraḥ |
            <caesura/>
             pratyāsa<lb n="4"/>no dahed dehaṃ śuṣkakakṣam ivānataḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.162">tasmāt kāryaḥ parīhāro jvaramuktena dehinā |
            <caesura/>
             yāvān na pra<cb/>kṛtisthaḥ syād doṣataḥ prāṇatas tathā |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.163">jvare pramoho bhavati svalpair apy avaceṣṭitaiḥ |
            <caesura/>
             niṣaṇṇam bhojayet tasmāt mūtrocā<cb/>rau ca kārayet ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.164">ārocake gātrasāde vaivarṇāṅgamalādiṣu |
            <caesura/>
             śāntajvare viśodhyaḥ syā<lb n="5"/>d anuvandhabhayā naraḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.165">na jātu snapayet prājñaḥ sahasā jvarakarṣitaḥ |
            <caesura/>
             tasya saṃśamito hy asya<cb/> punar eva bhavej jvaraḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.166">cikitsec ca jvarāṃ sarvān nimittāya viparyayaiḥ |
            <caesura/>
             śramakṣayābhighātotthe mūlavyādhim upācaret ||<cb/></l>

          <l xml:id="SS.6.39.168">ataḥ saṃśamanīyāni kaṣāyāni nivodha me ||
            <caesura/>
             sarvajvareṣu deyāni yāni vaidyena jānatā<lb n="6"/></l>

          <l xml:id="SS.6.39.169">pippalīsārivādrākṣāśatapuṣpāhareṇubhiḥ |
            <caesura/>
             kṛtaṅ kaṣāyaṃ saguḍa<unclear>ṅha</unclear>nyāc chvasanajañ jva<cb/>raᳵ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.170">śritaṃ śītakaṣāyam vā guḍūcyāḥ peyam eva ca |
            <caesura/>
             darbhāmvalā<unclear>ṅgokṣarakāmyacenyādāva</unclear>śeṣitaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.171">śarkarāghṛtasaṃ<cb/>yuktam pived vātajvarāpahaᳵ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.175ab">svedālepaḥ ghṛtābhyaṅgonavasthāsu ca yojayet ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.176ab">śarkarā<lb n="7"/> madhuro hanti kaṣāyaḥ paittikañ jvaraᳵ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.175cd">candano śīraśrīparṇṇīparūṣakamadhūkajaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.176cd"> pī<cb/>ttam pittajvaraṃ hanyāt sārivādyaṃ saśarkaraᳵ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.177">hanyāt sayaṣṭīmadhukaṃ tathaivotpalapūrvakaᳵ |
            <caesura/>
             pākyaṃ śītakaṣāyāso<milestone facs="181v IMG_0104.JPG" n="181v" unit="digital-image"
              /><pb facs="198" n="181v"/><lb n="1"/>tpalaṃ śarkarāyutaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.178">guñḍūcīpadmalodhrāṇāṃ sārivotpalayos tathā |
            <caesura/>
             śarkarāmadhuraḥ kvā<cb/>thaḥ śītaḥ pittajvarāpahaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.179">drākṣāra<add place="above">gva</add>dhayoś
              cāpikāśmaryasyā<del>vā</del>thavā punaḥ |
            <caesura/>
             svādutiktakaṣāyāṇāṃ kaṣāyaiḥ<cb/> śarkarāyutaiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.180">suśītais samayet tṛṣṇāṃ pravṛddhāṃ dāham eva ca |
            <caesura/>
             vāriśītaṃ madhuyutam ā<lb n="2"/>kaṃṭhād vā pipāsitaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.181">pāyayed vāmayed vāpi tatas tṛṣṇā praśāmyati |
            <caesura/>
             kṣīraiḥ śītakaṣāyai<cb/>ś ca suśītaiś caṃdanāyutaiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.182">antardāham praśamayed etair anyaiś ca śītalaiḥ |
            <caesura/>
             padmakaṃ madhukaṃ drākṣāṃ puṇḍarīkam athotpa<cb/>laᳵ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.183">yavāṃ bhṛṣṭānuśīrāṇi samaṃgākāśmarīphalaṃ |
            <caesura/>
             nidadhyād apsu<unclear>thā</unclear>loḍya niśāpaya<lb n="3"/>sitan tu tat |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.184">kṣaudreṇa yuktam pivato jvaradāhau praśāmyataḥ |
            <caesura/>
             jihvātālugalaklomaśoṣe<cb/> mūrdhani dāpayet |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.185">keśaram mātuluṅgasya ghṛtasaindhavasaṃyutaᳵ |
            <caesura/>
             śarkarādāḍimābhyān tu drākṣādāḍimayos tathā |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.186">vai<cb/>rasyād dhārayet kalkaṅ gaṇḍūṣañ ca yathāhitaᳵ |
            <caesura/>
             saptacchadaṅguñḍūcīñ ca nimva sphūrjakam eva ca ||<lb n="4"/></l>

          <l xml:id="SS.6.39.187">kvāthayitvā pivet kvāthaṃ sakṣaudraṃ kaphaje jvaraᳵ |
            <caesura/>
             trikaṭun nāgapuṣpañca haridre kaṭuro<cb/>hiṇīᳵ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.188">kauṭajañ ca phalaṃ hanyāt sevyamānaṃ kaphajvare |
            <caesura/>
             kaṭukañ citrakaṃ nimvaṃ haridrātiviṣobhayāᳵ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.189">kuṣṭhamm i<cb/>ndrayavām mūrvāpaṭolañ cāpi sādhitaᳵ |
            <caesura/>
             piven maricasaṃyuktaṃ saguḍaṅ kaphaje jvare ||<lb n="5"/></l>

          <l xml:id="SS.6.39.192">rājavṛkṣādivargasya kaṣāyam madhusaṃyutaᳵ |
            <caesura/>
             kaphavātajvaraṃ hanyāc chīghraṃ kāle ca cāri<cb/>taᳵ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.193">devadārvyabhayābhārgīvacāparpaṭanāgaraiḥ |
            <caesura/>
             pānyāṃ kaṭphalabhūtīkamustābhāgai<unclear>ssa</unclear>māsikaiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.194">siddham etaḥ<cb/>kaṣāyāṃ tu hiṅgum ākṣikaṃ saṃyutaṃ ||
            <caesura/>
             pāyayejvaritaṃ yuktā vātaśleṣmakṛte jvare |
            <caesura/>
             kaphaprase<lb n="6"/>kakāse ca hikkāśvāsagalagrahe |
            <caesura/>
             kaṇṭhe vivaddhe vimukhe jvaritānāṃ sadāhitaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.198">saśarka<cb/>rā<del>kṣa</del>makṣamātrāṅ kaṭukām
              u<unclear>ṣṇa</unclear>vāriṇā |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.199">pītvā jvarāj jayej jantu kaphapittasamudbhavaṃ |
            <caesura/>
             kirātatiktam amṛtāṃ drākṣā<cb/>m āmalakaṃ śaṭīᳵ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.200">niṣkvāthya pittānilaje tan kvāthaṃ saguḍaṃ pivet |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.201">sarvadoṣasamutthe tu <milestone facs="182r IMG_0136.jpg" n="182r"
              unit="digital-image"/><pb facs="199" n="182r"/><lb n="1"
            />saṃsṛ<unclear>ṣṭā</unclear>nn avacārayet |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.201.add1"><add place="inline">vardhanair vāpi hīnasya hānai
                dharma<unclear>vūcchri</unclear>tasya vā |
              <caesura/>
               kaphasnānānupū<cb/>rvyā<unclear>ca</unclear> saṃnipātajvarakriyā |</add></l>

          <l xml:id="SS.6.39.201.add2"><add place="inline">hīnasya vardhanaṃ hānir vṛddhayor iti
              niścayaḥ |
              <caesura/>
               hāpanād ativṛddhasya hīnayor vṛddhi sambhavaḥ |</add></l>

          <l xml:id="SS.6.39.201.add3"><add place="inline">tatas samatvaṃ doṣāṇāmāyaṃ sthānakaphasya
              ca |
              <caesura/>
               tadvat sthānāṃ kriyāt
                tadva<!--One syllable is on top margin, don't know where to put it.-->tijvaravi<lb
                n="2"/>nirjayaḥ |</add></l>

          <l xml:id="SS.6.39.202">vṛścīvavilvavarṣā<unclear>bhva</unclear> paya<add place="below"
              >ścodaka</add>m eva ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.203">pacet kṣīrāvaśiṣṭan taddhanti
            sarvajvarā<unclear>ta</unclear><cb/>pi |
            <caesura/>
             udakaṃ triguṇaṃ kṣīraṃ śiṃśapāsāram eva ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.204ab">tat kṣīraśeṣāṅ kathitam peyaṃ sarvajvarāpahaᳵ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.208">anantāṃ vālakam mu<cb/>stan nāgaraṃ kaṭurohiṇīᳵ |
            <caesura/>
             sukhāmbunā pāyayīta <unclear>piṣṭvākarṣasama</unclear>n naraḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.209">eṣa sarva<lb n="3"/>jvarāṃ hanti dīpayet sa hutāśanaᳵ |
            <caesura/>
             dravyāṇi dīpanīyāni tathā vairecanāni ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.210ab">e<cb/>kaikaśo <unclear>dvandva</unclear>so vā jvaraghnāni
            vibhāvayet |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.204cd">nalavetasayor mūlaṃ mūrvayā suradārubhiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.210.add">tṛṣṇāṅgāpi valadrākṣā<cb/>candanair vāmayaṣṭibhiḥ |
            <caesura/>
             śvāsakāsāṅgaśūlārttam pañcamūlena vā śritaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.205">haridrābha<lb n="4"/>dramustā ca triphalā kaṭurohiṇīᳵ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.206">picumardapaṭolau ca devadāru nidigdhikā |
            <caesura/>
             eṣā<cb/>ṅ kaṣāyaḥ pītas tu saṃnipātajvaraṃ jayet |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.207">avipaktiprasekañ ca śopham paktim arocakaᳵ |
            <caesura/>
             traiphalo vā sasarppiṣkaḥ kvāthasr peyastridoṣaje |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.210cd">sarpimadhvabhayātailaṃ lehoyaṃ sarvajaṃ jvaraṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.211">śānti<lb n="5"/>n nayet tṛvad vāpi sakṣaudrā viṣamajvaraᳵ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.212">ghṛtaplīhodaroktan tu hanyāt saviṣamajvarāṃ ||<cb/>
            <caesura/>
             guḍapragāḍhantriphalā pived vā viṣamārditaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.213">guḍūcīmustadhātrīṇāṅ kaṣāyam vā samākṣikaᳵ |
            <caesura/>
             prātaḥ prātaḥ<cb/>sasarpir vā rasonam upayojayet |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.215">sarpikṣīrasitākṣaudramāgadhīrvā yathāvalaṃ</l>

          <l xml:id="SS.6.39.216"><milestone facs="182v IMG_0137.JPG" n="182v" unit="digital-image"
              /><pb facs="200" n="182v"/>pippalīvarddhamānaṃ vā pivet kṣīrarasāsanaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.217">tāmracūḍasya māṃsena pived vā madyam u<cb/>ttamaᳵ |
            <caesura/>
             tṛphalāgnimanthakolakvāthe dadhnā ghṛtam pacet |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.218">tilvakāvāpam etaddhi viṣamajvaranāśanaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.214">tribhiśca<cb/>turbhiḥ pivet kvāthaṃ pañcabhir vā samanvitaḥ |
            <caesura/>
             madhukasya paṭolasya rohiṇyā mustakasya<lb n="2"/> ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.215.1">harītakyāś ca tat sarvan trividho yoga iṣyate |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.229">viḍiṅgamustatriphalāmañjiṣṭhā<cb/>dāḍimotpalaiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.230">syāmailavālūkailābhiś candanāmaradāru ca ||
            <caesura/>
             varhiṣṭhakuṣṭharajanīparṇṇinīsārivādvaye |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.231">hareṇukā<cb/>tṛvṛddantīvacātālīśakesaraiḥ |
            <caesura/>
             dviḥkṣīraṃ vipacet sarpir mālatīkusumais sahaḥ |<lb n="3"/></l>

          <l xml:id="SS.6.39.232ab">viṣamajvaraśvāsakāsagulmonmādajvarāpahaᳵ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.232.add1">etad eva haviḥ pakvāñ jīvanīyo<cb/> pasaṃsṛtaᳵ |
            <caesura/>
             caturguṇena payasā mahāka<unclear>lpeśa</unclear>m ucyate |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.232.add2">apasmāragṛhāṃ śoṣaṃ
              klaivyakārśyama<unclear>kīṅgītāᳵ</unclear> |<cb/>
            <caesura/>
             ghṛtam etan nihanyāśu ye cāpi viṣamajvarāḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.245">triphalāśīrasampākakaṭu<lb n="4"/>kātiviṣāghanaiḥ |
            <caesura/>
             śatāvarīsaptaparṇīguḍūcīrajanīdvayaiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.246">citraka<cb/>trivṛtāmūrvāpaṭolāriṣṭavālakaiḥ |
            <caesura/>
             kirātatiktakavacāviśālāpadmakotpalaiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.247">sārivādvayaya<cb/>ṣṭyāhvacavikāraktacandanaiḥ |
            <caesura/>
             durālabhāparparṭakatrāyamāṇāṭarūṣakaiḥ ||<lb n="5"/></l>

          <l xml:id="SS.6.39.248">rāsnākuṭajamañjiṣṭhāmāgadhīnāgarais tathā |
            <caesura/>
             dhātrīphalarase samyag dvigu<cb/>ṇe sādhitaṃ haviḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.249">pari<del>vā</del>sarpajvaraśvāsagulmakuṣṭhavicāraṇaᳵ |
            <caesura/>
             pāṇḍuplīhāgnisāde<del>sva</del>bhya e<cb/>tad eva hitaṃ paraᳵ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.250">dārvīpaṭolāṃ kaṭukān nimvamvāsāphalatrikaṃ |
            <caesura/>
            <pb facs="201" n="183r"/><lb n="1"/>durālabhāṃ parpaṭakaṃ trāyatīñ ca palonmitāṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.251">prastham āmalakānāṃ ca kvāthayed dhi
              mala<unclear>sta<cb/>mi</unclear> |
            <caesura/>
             tena pādāvaśeṣeṇa ghṛtaprastham vipācayet ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.252">kalkair bhūnimvakuṭajamustayaṣṭy āhvacandanaiḥ |
            <caesura/>
             sapippalīkais tat si<cb/>ddhañ cakṣuṣyaṃ śuklayor hitaṃ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.253">ghrāṇakarṇṇāṣṭhavartma<unclear>tṛdmu</unclear>sverogavraṇāpahaᳵ
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.254ab">kāmalājvara<lb n="2"/>vaisarpagaṇḍamā<add place="below"
            >lā</add>haraṃ paraᳵ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.254.add1"><add place="inline">pippalīsārivāmustamuśīraṃ kaṭurohiṇī |
              <caesura/>
               kaliṅgakā<unclear>mstyā</unclear><cb/>malakī candanātiviṣaisthirā |</add></l>

          <l xml:id="SS.6.39.254.add2"><add place="inline"><unclear>viṇṭham āmalakendrākṣā
                opamālānidigṭhakā |</unclear>
              <caesura/>
               sādhitaṃ havir etais tu jīrṇṇajvara<cb/>m apohati ||</add></l>

          <l xml:id="SS.6.39.254.add3"><add place="inline">kṣayakāsaśir
                aśūlapārśvaśūla<unclear>phaṇīśakāᳵ</unclear>|
              <caesura/>
               aṃśābhighātam agnīñ ca viṣamaṃ<lb n="3"/> saṃniyacchati |</add></l>

          <l xml:id="SS.6.39.259">nirviṣair bhujagair nāgair vinītair nṛpataskaraiḥ |
            <caesura/>
             trāsayed āgame cainan tadaha<cb/>r bhojayen na ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.260">aty abhiṣyandigurubhir vāmayed vā punaḥ punaḥ |
            <caesura/>
             madyam vā pāyayet tīkṣṇaṃ ghṛtam vā jvaranāśanaᳵ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.261">purāṇa<cb/>m vā ghṛtaṅ kāmam udāram vā virecanaṃ |
            <caesura/>
             nirūhayed vā matimāṃ susvinnan tadahan naraḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.262">ajāvyo<lb n="4"/>ś carmaromāṇi vacā kuṣṭham palaṅkaṣā | <add
              place="inline"><unclear>jāthapīgandha ||</unclear></add>
            <caesura/>
             nimvapatrāṇi madhukadhūpanārthe<cb/> pradāpayet |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.263">baiḍālam vā sakṛdyojya vepamānasya dhūpane |
            <caesura/>
             pippalī saindhavan tailaṃ <unclear>maināhvā</unclear>cekṣaṇañjanaᳵ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.265">bhūtavidyāsa<cb/>mudiṣṭair vandhāveśanapūjanaiḥ |
            <caesura/>
             jayed bhūtābhiśaṅkottham vijñānād yaiś ca mānasaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.266">abhiśā<lb n="5"/>pābhicā<add place="below"
              ><unclear>ro</unclear></add>tthau jvarau homādinā jayet |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.267">dānasvasty ayanātithyaiṃr utpātagrahapīḍitaᳵ ||<cb/></l>

          <l xml:id="SS.6.39.268">oṣadhīgandhaviṣajau viṣapītaprasādhanaiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.269">jayet kaṣāyañ ca hitaṃ sarvagandhakṛtan tathā |
            <caesura/>
             nimvadārukaṣāyam vā hitaṃ<cb/> saumanasan tathā |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.270">yavān na vikṛtī sarpar madyañ ca viṣame hitaᳵ |
            <caesura/>
             sampūjayed dvijāṅ gāś ca de<lb n="6"/>vam īśānam amvikāᳵ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.271">kaphavāto<cb/>tthayor enañ jvarayoḥ śītapīḍite |
            <caesura/>
             dihed uṣṇeṇa vargeṇa pariś coṣṇo vidhirhitaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.272">siñcet <unclear>susyo</unclear>ṣṇair athavā śu<cb/>ktagomūtram
            astubhiḥ |
            <caesura/>
             dihyāt palāśais taruṇais surasārjakaśi<unclear reason="torn">grujaiḥ</unclear> ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.273">kṣāratailena vā<milestone facs="183v IMG_0138.JPG" n="183v"
              unit="digital-image"/><pb facs="203" n="183v"/><lb n="1"/>bhyaṅgassaśuktena vidhīyate
            | <milestone n="183v" unit="folio"/>
            <caesura/>
             pānam āragvadhādeś ca kvathitasya viśeṣataḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.274">avagāha<cb/>sukhoṣṇaś ca vātaghnaṃ kvāthayojite |
            <caesura/>
             jitvā śītaṃ kramair evaṃ sukhoṣṇajalasecitaᳵ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.275">prācāraurṇṇikakārpāsakau<cb/>ṣeyāṃvarasaṃbhṛtaṃ |
            <caesura/>
             śāyayeṅ glānadeham vā kālāguruvibhūṣitaᳵ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.276">payodharā<unclear extent="4" reason="illegible"/>kuśalā
            navayauvanāḥ |
            <caesura/>
             gātrair bhajeran pramadāḥ śītadainyāpahāḥ śubhāḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.280">prahlāda<cb/>nañ cāsya vijñāya tās trīr apanayet punaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.281">bhojayed dhitamannañ ca tathā sukham avāpnuyāt |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.282">dāhābhibhūte tu vidhiṅ ku<cb/>ryād dāhavināśanīᳵ |
            <caesura/>
             madhuphānitamiśreṇa nimvapatrāmbhasāpi vā |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.283">dāhajvarārttam ma<lb n="3"/>timāṃ vāmayet kṣipram eva tu |
            <caesura/>
             śatadhautaghṛtābhyaktan dihed vā yavasaktubhiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.284">kolāmala<cb/>kasaṃyuktair dhānyāmlena ca vuddhimāᳵ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.285">amlapiṣṭais suśītair vā palāśatarujair dihet |
            <caesura/>
             vada<del extent="1" unit="char"/>rīpallavotthena phene<cb/>nāriṣṭakasya vā |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.286">yavārdhakuḍavaṃ piṣṭvā maṃjiṣṭhārdhapalan tathā |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.287">aṃvlaprasthaśatonmi<lb n="4"/>śraṃ tailaprastham vipācayet |
            <caesura/>
             etat prahlādanan tailaṃ jvaradāhavināśanaᳵ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.288">nyagrodhā<cb/>dir gaṇo yaś ca kākolyādiś ca yaḥ smṛtaḥ |
            <caesura/>
             utpalādi<del>ś ca</del>rgaṇo yaś ca piṣṭair vātaiḥ pralepayet |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.289">tat kaṣāyā<cb/>mlasaṃyuktā snehāś cābhyañjane hitāḥ |
            <caesura/>
             teṣāṃ śītakaṣāye vā dāhāntam avagāha<lb n="5"/>yet |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.290">dāhavege tv atikrānte tasmād uddhṛtyamānavaᳵ |
            <caesura/>
             pradihyāt chatadhautena sarpiṣā<cb/> candanena vā |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.291">glānam vā dīnamanasamāśliṣeyur varāṅganāḥ |
            <caesura/>
             dukūlakṣaumasamvītāś candanārdrapayodharā<cb/>ḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.292">vibhratyaḥ sragvicitrās tu maṇihāravibhūṣitāḥ |
            <caesura/>
             bhajeyus taṃ tanaiḥ śītaiḥ<lb n="6"/>spṛśaṃtyāṃvuruhais sukhaiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.293">prahlādanañ ca<cb/> vijñāya tā strīr apanayetpunaḥ |
            <caesura/>
             bhojayed dhitam aṃnañ ca tathā sukham avāpnuyāt ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.294">gamayet pittam evādau jvareṣu<cb/> samavāyiṣu ||
            <caesura/>
             dirnimvārataran taddhi jva<milestone facs="185r IMG_0061.JPG" n="185r"
              unit="digital-image"/><pb facs="205" n="185r"/></l>

          <l xml:id="SS.6.39.294a"><unclear>bhārgīśārivādvayacitrakaiḥ |
              <caesura/>
               dantī ca śreyasī pāṭhā etaḥ</unclear> prasthaghṛtam pacet ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.294b"><unclear>mū<cb/>trā</unclear>śakṛdrase tulye dadhimūtra
            yathāyutaṃ |
            <caesura/>
             pañcagavyam iti khyātam etat sarpiś caturthakaᳵ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.294c"><unclear>gulmapāṃḍāmayekāsaṃ</unclear><cb/> kāmalām udarāṇi ca |
            <caesura/>
             arśāṃsi śoṣam unmādam apasmārabhagandaraṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.294d">grahā na lakṣmīpā<lb n="2"/>dhmānaṃ pītaṃ <unclear>caitad
              vyohati</unclear> |
            <caesura/>
            <unclear>vinā vātkvāthakalkābhyāṃ pañcagāvyaṃ ghṛtaṃ śritaᳵ |</unclear></l>

          <l xml:id="SS.6.39.294e">tada<cb/>pi jvarapāṇḍutvaśoṣāpasmārajighṛtaṃ |
            <caesura/>
             triphalā saptalānimvapaṭolīvṛṣaśārivā |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.294f">kuṭaja<unclear>tvaḍ</unclear>phalāmpāṭhā saptā<cb/>hasumanāvṛtā |
            <caesura/>
             vetasaś candanaṃ mūrvā karaṇḍakaṭurohiṇī |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.294g">haridrāpippalaṃ <unclear>tv aiva piṣṭaiḥ<lb n="3"/> karṣasamai
              pacet</unclear> |
            <caesura/>
             jaladroṇe ghṛtaprasthaṃ viṣamaṃ jvaranāśanaᳵ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.294h">kāse śvāse pratiśyā<cb/>ye raktapitte bhagandare |
            <caesura/>
             pāṇḍutvamehakuṣṭeṣu hṛdraoge vātaśoṇite |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.294i">pittagulmaikacauraiva kāmalāyāñ ca pūji<cb/>taᳵ |
            <caesura/>
             śīlayet saguḍāṃ śuñṭhīm abhayāñ cāpi pūjitaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.294j">hyatapradhānapittan tu <unclear reason="illegible">svastho
                jana<lb n="4"/>yati</unclear> jvaraᳵ |
            <caesura/>
             pived ikṣurasān tatra śītam vā śarkarodakaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.319">śāliṣaṣṭikayoś cā<cb/>nnaṃ kṣīreṇāplutam aśnuyāt |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.320">ghṛtadvādaśarātrāt tu deyaṃ sarvajvareṣu vai |
            <caesura/>
             tenāntarenāśaya sva gatā doṣā bhava<cb/>nti hi |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.320.add1">tad eva śūnyaśirasāṃ sarpir nnastam prayojayet |
            <caesura/>
             śleṣmaṇas tu samu<unclear>tktre</unclear>śe dhūmāṃ vrā<lb n="5"/>yośikam pivet |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.320.add2">mūrcchāyām iti nidrāyāṃ kuryāc chītavivarjitaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.321">dhātūṃ saṃkṣobhayed do<cb/>ṣo mokṣakāle valīyasi |
            <caesura/>
             tena vyākulacittasya visaṃjña iva lakṣyate |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.322">svedo laghutvaṃ śirasaḥ kaṇḍūpāko mukha<cb/>sya ca |
            <caesura/>
             kṣvavathuś cānnalipsā ca jvaramuktasya lakṣaṇaᳵ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.324">vyāpitvāt sarvasaṃsparśāt <unclear>kṛcchra</unclear>tvād a<lb
              n="6"/>ntasambhavā |
            <caesura/>
             dantako hy eṣa manyānān jvara ity upadiśyate iti ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.trailer">kāyacikitsā<cb/>yām prathamaḥ ||<unclear extent="1"
              unit="char"/></l>

        </div>

        <div n="40" type="adhyāya">

          <milestone ana="line 6" facs="185r IMG_0061.JPG" n="185r" unit="folio"/>

          <!--  "This chapter seems incomplete, and I did not find the puṣpikā phrase. " -->

          <l xml:id="SS.6.40.1"> athāto 'tīsārapratiṣedham adhyāyaṃ <abbr type="suspension"
              >vyā</abbr>
            <expan>vyā<ex>khyāsyāmaḥ</ex></expan> || </l>

          <l xml:id="SS.6.40.3"> gurvanti ṣyandirukṣṇoṣṇadravasthūlātiśīta<cb n="3"/>laiḥ |
            <caesura/>
             viruddhādhyaśanājīrṇair viṣamaiś cāpi bhojanaiḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.4">
            <unclear/> yuktai<milestone facs="185v IMG_0062.JPG" n="185v" unit="digital-image"/><pb
              facs="185v IMG_0062.JPG" n="185v"/><lb n="1"/>
            <unclear/> |
            <caesura/>
             śokāduṣṭāmvupānair vā tathā ca turvipayayuyaiḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.5"> jalābhiramaṇair vegavi<cb n="2"/>ghātaiḥ krimikopataḥ |
            <caesura/>
             nṛṇāṃ bhavaty atīsāro lakṣaṇaṃ saṃpravakṣyate | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.6"> saṃśamyāpātvātur agnipravaddhaḥ śakṛbhi<cb n="3"/>gro vāyunādhaḥ
            praṇunnaḥ |
            <caesura/>
             saratvatīdātisāratum āhur vyādhiṃ ghoraṃ <unclear/>datti </l>

          <l xml:id="SS.6.40.7">
            <lb n="2"/> ekaikaśaḥ sarvaśaś cāpi doṣaiḥ śokenānyaḥ ṣaṣṭha āmena coktaḥ |
            <caesura/>
             kecid āhustve<cb n="2"/> ka<unclear>viśan</unclear> prakāraṃ netve tasmin
            kāśirājastvavocat | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.8"> doṣāvasthā tasya naikaprakārāḥ | kāle kāle vyādhitānāṃ bhavanti <cb
              n="3"/> ||
            <caesura/>
             hṛnnābhipāyūdaravastitodagātrāvasādānilavegarodhaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.9"> viṭsaṅgam ādhmānam athāvi<lb n="3"/>pāko bhaviṣyatasya puras sarāṇi
            |
            <caesura/>
             śūlārditolpam vadgaśam saphena<unclear/> te sā<cb n="3"/>nilamārutena | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.10"> māṃsādakāraśavedān vikṛṣṇam uṣṇan dravā<unclear/>śya nīlopamam vā
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.40.11ab"> pittāt pītaharitaṃ lohitaṃ vā tṛ<cb n="3"/>ṣṇāṃ
            mūrcchādāhapākopapannaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.12ab"> śuklaṃ sāndraṃ sakaphaṃ śleṣmaṇā tu viśrāṃ go<unclear/>
            hṛṣṭarobhā <lb n="4"/> manuṣyaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.13"> sarvātmaka sarvaliṅgopapattiḥ kṛcchām caiṣo vālavṛddheṣ evasādhyaḥ
            |
            <caesura/>
             tais tair bhā<cb n="2"/>vaiśocatolpāsanasya śuṣkaṃ śuktaṃ teje ūṣmo gṛhīta¦ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.14"> koṣṭhaṃ gatvā vipram uṣṇa praṇadyas tās taṃ raktāt kākaṇanti
              pra<cb n="3"/>kāśa¦ |
            <caesura/>
             mayurīśaṃ niḥpurīgaś ca sagandham āgantaś ca sāryate yotisāraḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.15"> śokotpa<lb n="5"/>nno duścikitsyotisāmātraṃ rogo vaidyaiḥ kaṣṭa
            eṣa pradiṣṭaḥ |
            <caesura/>
             āmājīrṇotpradrutā kṣaibha<cb n="2"/>yan tu| koṣṭhaṃ jantār pātramālāḥ sadoṣāḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.16"> nānāvarṇaś cātimātraṃ su<unclear/> ṣaṣṭham etad vadanti | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.17"> mayicchame<cb n="3"/>bhidoṣair vānyastamay<unclear/>ni
            ga<unclear/> ti |
            <caesura/>
             purīṣaṃ bhṛgadurgandhi vicchinnaś cāmasaṃjñitam ¦ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.18"> etānye<lb n="6"/> va tu liṅgāni viparītāni yasya vaiḥ |
            <caesura/>
             lāghavaś ca manuṣyasya tan pakkvam iti nidrirśa<cb n="2"/>te | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.19">
            <unclear/> || mañjayakṛdveśavārāmvutailaṃ sarpiḥ kṣaudraṃ kṣīrarūpaṃ snavet¦ |
            <caesura/>
             mañjiṣṭhābhammātulaṅgopam vā <cb n="3"/>visraṃ śītaṃ sarvagandhyañjanābha¦ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.20"> rājīmadvā candrikaiḥ santatam vā pūya<subst><add place="below"
                ><unclear/></add></subst><unclear/>drakaś cā<unclear/>ś ca
            <caesura/>
            <lb n="186rIMG_0132.JPG"/>hanyādetad viparītaś ca yaḥ <unclear/> kṣīṇaṃ hanyur vahava
            <unclear/> pasargāḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.21"> asaṃvṛtagudaṃ kṣī<cb n="2"/>ṇaṃ durādhmātam upadrutaṃ |
            <caesura/>
             gude pakve gatoṣmāṇamatīsārakiṇaṃ tyajet | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.24"> āmapakvakramaṃ hitvā nātīsāre <cb n="3"/> kriyā mataḥ |
            <caesura/>
             ataḥ sarvātisāreṣu jñeyaṃ pakvāmalakṣaṇaiḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.25"> hitaṃ laṅghānamevādau <unclear/>rsa<lb n="2"/>rūpeṣu dehinā¦ |
            <caesura/>
             tatrāsacchardanad kāryaṃ pippalīlavaṇām ca nā | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.27ab"> kāryaś cānaśanaṃ syā<cb n="2"/>nte dravaṃ laghu ca bhojana¦
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.40.29"> doṣastambhanam agre tu na kartavyam vijānatā |
            <caesura/>
             ta<unclear/>dau vadhyamāṇās tu va<unclear>huṃ</unclear> kurvaty upadravān </l>

          <l xml:id="SS.6.40.30.add">
            <cb n="3"/> nāme saṅguruṇaṃ dadyād atisāra keṣañcanaḥ |
            <caesura/>
             akāla sa<unclear/> hīto hi vikārāṃ kurute va<lb n="3"/><unclear/>naṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.30"> daṇḍakālasakātmānaśophodarabhagandarāḥ |
            <caesura/>
             kuṣṭhayāṃ <unclear/>maya plīhagulmāyāka<cb/><unclear/>rādikān | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.33"> stokastokaṃ vivaddham vā saśūlaṃ yotisāryate |
            <caesura/>
             abhayāpippalīkalkaissukhoṣṇais tam virecayet | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.28cd">
            <cb n="3"/> haridrādīm vacādim vātasmād ādau piven naraḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.40.27cd"> galayuṣayayavāgūbhiḥ pippalyādiś ca yo <lb n="4"/>jayeta | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.35cd"> devadāruvacāmustānāgarātiviṣābhayā || </l>

          <l xml:id="SS.6.40.36"> abhayā dhānyakam mustām pippa<cb n="2"/>lī nāgarām vacā |
            <caesura/>
             pipalī dhānyakaṃ mustaṃ vālakavilvam eva ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.37"> mustaṃ parpakaṃ śuṇṭhī vacā sātiviṣābhayā |
            <caesura/>
             va<unclear/><cb n="3"/><unclear/>ti viṣā hiṅgu vacā sauvarcalā bhayā | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.45"> mahauṣadham ativiṣā mustā cetyāma pācanāḥ |
            <caesura/>
             e<lb n="5"/>te yogāsmasāra<unclear/>tāḥ ślokārdhavihitās tu me | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.46"> dhānyāmloṣṇāmvumadhyānāṃ piveda anyata<cb n="2"/>mena vā |
            <caesura/>
             niṣkvāthāṃ vā pivedeṣāṃ sukhoṣṇāṃ sādhu yojitā¦ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.63"> mustaṃ kuṭajavījāni bhūnim ca sadurālabha¦ |</l>

          <l xml:id="SS.6.40.64"> uśīraṃ <cb n="3"/> candanaṃ lodhrāṃ nāgaraṃ nīlam utpala¦ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.65"> pāṭhā mustaṃ haridre dve pippalī kauṭajaṃ phala¦ |
            <caesura/>
             phalaṃ tva<lb n="6"/>cam vatsakasya śṛṅvare gho<unclear/> vacā | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.71.add"> catvāra ete yogās syuḥ pakvātīsāranāśanā<subst>
              <add place="inline">me</add>
            </subst><cb n="2"/> ||
            <caesura/>
             uktāmayopayojyāste sakṣaudrāstaṇḍulāṃvunā | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.39"> mūrvā nirdahanī pāṭhā trikaṭu gajapippalī |
            <caesura/>
             kaṭurāhiṇo rudradā<cb n="3"/>ru śatāhvā gaurasarṣapā | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.40"> elā śārivakaṃ kuṣṭhaṃ haridre śukraja yavā |
            <caesura/>
             meṣaśṛṇga tva<lb n="7"/><unclear/> kṛmighnaṃ vṛkṣakāṇi ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.41"> vṛkṣādanī vīratarāṃ vṛhatyau dve sahe tathā ||
            <caesura/>
             aralutva<cb n="2"/>taindukī ca dāḍimantar<unclear/> va | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.41.add"> sālasārādinir<unclear/>ho lavaṇāni tathaiva ca |
            <caesura/>
             yo gā<unclear/>tayo <unclear/>sya<unclear/>rāmaṇarśakarāḥ <cb n="3"/> smṛtāḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.42ab"> pāṭhā tejavatī musto pippalī<milestone facs="186_v IMG_0133.JPG"
              n="186_v" unit="digital-image"/><pb facs="207" n="186_v"/><lb n="1"/>kauṭajaṃ phalaṃ
            ||</l>

          <l xml:id="SS.6.40.46.add"> surāpānyamla sī<unclear/>nāṃ pived anyatareṇa tu |
            <caesura/>
             niskvāthaṃ vāpi pived eṣāṃ <cb n="2"/>sukhoṣṇāṃ sādhu jojitāṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.48cd">harītakīm ativiṣāṃ hiṅgu sauvarcālaṃ vacā¦ |</l>

          <l xml:id="SS.6.40.49"> pivet sukhāṃvunā janturāmātīsāra<cb n="2"/>pīḍitaḥ |
            <caesura/>
             paṭolaṃ dīpyakaṃ nimva vacāpippalināgarāṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.50"> viḍaṅganātha kuṣṭhaś ca pived <lb n="2"/>vāpi sukhāmvunā ||
            <caesura/>
             śṛṅgaveraṃ guḍucīś ca pive uṣṇena cāṃbhasā | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.51.add"> yogādārau teyo <unclear/><cb n="2"/><unclear/> karāḥ smṛtāḥ
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.40.51"> lavaṇānyatha pippalyo viḍaṅgāni harītakī ||
            <caesura/>
             citrakaṃ śiṃśapā pāṭhā śārṃgeṣṭhā lavanā<cb n="3"/>ni ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.52"> hiṅguvṛkṣakavījāni lavaṇāni ca bhāgaśaḥ |
            <caesura/>
             paṭolaṃ || hanti daṃtyatha pippalyaḥ ka<lb n="3"/>lkāvakṣa samau smṛtau || </l>

          <l xml:id="SS.6.40.53"> vacā kuṭakavījāni <unclear>yor othaṃ</unclear> pañcamo mataḥ |
            <caesura/>
             ete sukhāmvu<cb n="2"/> peyā<unclear/> yogāḥ pañcāmanā manāḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.54.add"> payasyāṃn kāṣmamustām cāviṃ matibhadrasāhvayā¦ |
            <caesura/>
             kṣīrāvagiṣṭaṃ pītvā hanyāmaṃ <cb n="3"/><unclear>śū</unclear>lam eva ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.54"> nivṛtteṣvāsaśūleṣu yasyā na praguṇonilaḥ |
            <caesura/>
             stokastokaṃ saśūlam vā <lb n="4"/> rujāvānyātisāryate | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.55"> sakṣāralavaṇaiyuktm mandāgni prapived ghṛta¦ |
            <caesura/>
             kṣāranāgaracā<cb n="2"/>ṅgerīkoladadhyamlasādhita¦ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.56"> sarpiracchaṃ pived vāpi śūlātusāraśāntaye |
            <caesura/>
             dadhnāmlaghṛtaṃ pakvaṃ savyoṣājāticitra<cb n="3"/>ka¦ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.57"> secavya pippalīmūlaṃ dāḍimair vā jagarditaḥ |
            <caesura/>
             nikhile nopadiṣṭāyaṃ vidhirāmāya<lb n="5"/>śāntaye | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.58"> tūkṣṇoṣṇa varjyametan tu vidadhyāt pittaje vidhi¦ |
            <caesura/>
             yathoktam upavāsānte <cb n="2"/>yavāgūś cāsya<unclear>pradda</unclear>te | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.59"> valayor aṃ śumatyām ca śvadraṃṣṭāvṛhatīṣu ca |
            <caesura/>
             śatāvaryāś ca saṃsiddhā suśītā madhusaṃ<cb n="3"/>yutāḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.60"> mudgādiṣu ca yuṣāṃ syurdravyaire<unclear>ti</unclear>ḥ susaṃskṛtāḥ
            |
            <caesura/>
             mṛdubhir dīpanaistiktairdravyai<lb n="6"/>syādhyāmapācana¦ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.68"> yadā pa<unclear>kvopya</unclear>tīsāra saraty evaṃ murhumurhuḥ |
            <caesura/>
             grahaṇyā mārdavā<cb n="2"/>tajantos tatra sastambhano hitaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.69"> samaṅgā dhātakīpuṣpaṃ<unclear>samvaṣṭhā</unclear>lodhram eva ca |
            <caesura/>
             śālmalīveṣṭakaṃ vāpi vidadhyādhyo<cb n="3"/>gam uttama¦ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.69.add"> samaṅgā dhātakīlodhravṛkṣadāḍimayosvacau | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.70"><milestone facs="187_r IMG_0134.JPG" n="187_r" unit="digital-image"
              /><pb facs="210" n="187_r"/><lb n="1"/>āmrāsthimadhyalodhrañ ca vilvamadhyapriyaṅgavaḥ
            |
            <caesura/>
             madhukam meṣaśṛṅgāsya dīrghavṛntatvageva <cb n="2"/> ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.71"> catvāra ete yogā syuḥ pakvātīsāranāśanāḥ |
            <caesura/>
             uktā mayopayojyāste kṣaurdrātāṇḍalāṃvunā | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.72"> mustākaṣā<cb n="3"/>yam ekaṃ vā peyam madhusamāyutaṃ |
            <caesura/>
             lodhrāṃ vaṣṭhāpriyaṅggvādīṅ gaṇānevaṃ prayojayet || </l>

          <l xml:id="SS.6.40.73"> pa<lb n="2"/>dhmāṃ samāṅgāṃ madhukaṃ vilvajaṃvuśalāṭubhiḥ |
            <caesura/>
             pivet taṇḍulatoyena sakṣaudramagadaṃ para¦ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.74">
            <cb n="2"/> kacchagamūlakalkaṃ vāpyudumvaraphalopama¦ |
            <caesura/>
             payasyā candanaṃ padmaṃ śarkarā nāgakeśara¦ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.75"> pakvātīsāra yogoyaṃ ja<cb n="3"/>pet pītaṃ saśoṇita¦ |
            <caesura/>
             nirāmarūpaṃ śūlārttalaṅghanādhyais ca karṣita¦ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.76ab"> naraṃ rūkṣam evekṣā<lb n="3"/>gniṃ sakṣāraṃ pācayed dhṛta¦ |</l>

          <l xml:id="SS.6.40.79cd"> payastailaś ca madhu ca kamvilvajaṃvu pivec chūlairūpadrutaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.80"> sitā<cb n="2"/>jamodakaṭvāṅgamadhukairavacūrṇṇitaḥ |
            <caesura/>
             avedanaṃ susaṃpakvaṃ dīptāgne racirotthita¦ || </l>

          <l xml:id="SS.6.40.81"> nānāvarṇam atīsāraṃ puṭapākair upā<cb n="3"/>careta |
            <caesura/>
             tva<unclear>ki</unclear>ṇḍadīrghavṛntasya kāśmarīcchadanāvṛtaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.82cd"> mṛdāvaliptaṃ sukṛtam aṅgāreṣv avakulaye<lb n="4"/>ta | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.83"> svinnam udhṛtya niṣpīḍya rasam ādāya tan tataḥ |
            <caesura/>
             śītīkṛtvā madhuyutaṃ pāyayed udarāmaye | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.84">
            <cb n="2"/> jīvantīmeṣaśṛṅgyādiṣvevaṃ vṛtteṣu kārayet |
            <caesura/>
             tittiriṃ luñcitaṃ <unclear>godhṛ</unclear>niḥkṛṣyāntran tu pūrayeta | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.85"> nyagrodhādhitvacākalkaiḥ <cb n="2"/>pūrvavaccāvakulayeta |
            <caesura/>
             rasam ādāya tasyātha susvinnasya samākṣika¦ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.86ab"> śarkaropahitaṃ śītaṃ pā<lb n="5"/>yayed udarāmaye | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.88cd"> evaṃ praroha kurvītanya <unclear/>yopādhyair vicakṣaṇaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.89ab"> puṭapākān yathāyogāṃ jā<cb n="2"/>ṅgalopahitāṃ śubhā¦ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.90"> kauṭajaṃ phāṇitaś cāpi haṃntyatīsāramojasā |
            <caesura/>
             amvaṣṭhādimadhuyutaṃ pi<subst><add place="margin-lower"/></subst>lyādisamāyuta¦ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.92"> aralu<cb n="3"/>tvak priyaṅgu ca madhukadāḍimāṅkurāṃ |
            <caesura/>
             āvāpya piṣṭhvā vipaced yavāgūn dadhnitām pivet | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.93ab"> sarvātī<lb n="6"/>sārān tāṃ hi hanti pakvānaśaṃśayaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.98cd"> kṛtaṃ śālmalivṛnteṣu kaṣāyaṃ himasaṃjñita¦ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.99"> niśā<cb n="2"/>paryuṣitam peyam sākṣikeśasamāyuta¦ |
            <caesura/>
             vivadhavātaviṭ śūlaparītaḥ saṃpra<unclear/>vāhikaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.100"> saraktapittaś ca payaḥ pive<cb n="3"/>t tṛṣṇā samānvitaḥ |
            <caesura/>
             yathāmṛtan tathā kṣīramatīsāre<subst><add place="lower-margin">ṣu</add></subst>ta¦ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.101"> cirotthiteṣu tat peyamapāṃ bhā<milestone
              facs="187_v               IMG_0135.JPG" n="187_v" unit="digital-image"/><pb facs="211"
              n="187_v"/><lb n="1"/>rāna sādhita¦ |
            <caesura/>
             doṣaśeṣaṃ haret taddhi tasmāt pathyatamaṃ smṛta¦ || </l>

          <l xml:id="SS.6.40.102ab"> hitaṃ sneha<cb n="2"/>vireko vā vastayaḥ picchilāś ca ye | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.103"> śakṛtā yas tu saṃsṛṣṭamatisāryeta śoṇita¦ |
            <caesura/>
             prāk paś cād vā purīṣasya sarukṣa<cb n="3"/>ḥ parikīrttikaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.104"> kṣīraśuklāśritaṃ sarpiḥ pivet sakṣaudraśarkara¦ |
            <caesura/>
             dārvītvakpippalīśu<lb n="2"/>ṇṭhīlākṣāśakuryarvaighṛta¦ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.105"> saṃyuktam bhadrarohiṇyā pakvam peyāvimiśrita¦ |
            <caesura/>
             tridoṣama<cb n="2"/>pyatīsāraṃ pītaṃ hanti sudāraṇa¦ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.106"> gaurave vamanam pathyaṃ yasya syāt pravalaḥ kaphaḥ |
            <caesura/>
             jvare dāgha<unclear>tha</unclear>viḍvandha mārūtādraktapi<cb n="3"/>ttavat | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.107cd"> kāryam āsthāpanaṃ kṣipraṃ sadā cāpy ānuvāmana¦ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.109"> gudapākas tu pittena yasya syā<lb n="3"/>dahitāśinaḥ |
            <caesura/>
             tasya pittaharāḥ sekāstatsiddhāś cānuvāsanāḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.110"> dadhimaṇḍasurāvilvasi<cb n="2"/>ddhaṃ tailaṃ samārute |
            <caesura/>
             bhojane ca hitaṃ kṣīraṃ kacchurāmūlasādhira¦ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.111cd"> rujayāś cāpy aśāmyāṃ tvāpicchāvasti<unclear/>dhīyate | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.112"> prāyena <cb n="3"/> gudadaurvalyaṃ dīrghakālātisāriṇā¦ |
            <caesura/>
             bhavet tasyādhitaṃ teṣāṅ gude tailāvacāraṇa¦ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.113"> kapi<lb n="4"/>tthaśālmalīphañjīvaṭākārpāsidāḍimā |
            <caesura/>
             yūthikā kacchurā śelū saṇāmūrvā ca dādhikā<cb n="2"/>ḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.117cd"> yo raktaṃ śakṛtaḥ pūrvāṃ paś cādvā pratisāryate || </l>

          <l xml:id="SS.6.40.118"> sa pallavairvaṭādīnāṃ sasarpis sādhitam payaḥ pivet
              saśarkarākṣaudrama<cb n="3"/>thavāpyabhimathya tat | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.119ab"> navanītam ato lihyāt cakraṃ yena piven naraḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.115cd"> tilakalko hitaś cāpi mo<lb n="5"/>dgau mudgarasas tathā || </l>

          <l xml:id="SS.6.40.119cd"> piyālaśallakījamvuśālmalītiniśatvacaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.120"> kṣīre śamṛditā <cb n="2"/> pītās sakṣaurdrā raktanāśanāḥ |
            <caesura/>
             madhukaṃ śarkarālodhraṃ payasyām atha śārivā¦ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.122"> pivet padmāś ca dugdhenac chāronāsṛ<cb n="3"/>k praśāntaye ||
            <caesura/>
             śarkarotpalalodhrāni samaṅgā madhukan tilāḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.123ab"> tilāḥ kṛṣṇās samapraṣṭyāhvā sa<lb n="6"/>maṅgā cotpalāni ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.121cd"> maṃjiṣṭhāśarkarā lodhraṃ padmakaṃ kumudotpalaiḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.122.add"> pived padmāś ca <cb n="2"/>dugdhenac chāgenāsṛkpraśāntaye | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.123cd"> lodhran tilātamo ca rasān tathaiva madhukāryaṇaiḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.124"> kacchurā tilakalkaś ca yogā<cb n="3"/>m catvāra eva ca |
            <caesura/>
             ājena payasā peyā sarakto madhusaṃyutā | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.126">vasavānāṃ ghṛta<unclear/><milestone facs="188_r IMG_0129.JPG"
              n="188_r" unit="digital-image"/><pb facs="214" n="188_r"/><lb n="1"
            /><damage/>lājacūrṇasitāmadhu |
            <caesura/>
             saśūlaraktapittaṃ tu līḍhaṃ hantyudarāmaya¦ || </l>

          <l xml:id="SS.6.40.125"> drave sarakto sara<cb n="2"/>ti vālavilvaṃ saphāṇitaṃ |
            <caesura/>
             sakṣaudratailaṃ prāgeva lihyādāśu muditaṃ kara¦ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.130"> dīptāgnimcāṣyatīsāre vardhamāna valā<cb n="3"/>mvite |
            <caesura/>
             kṛṣṇāviḍāṅgatṛphalākaṣāyeṇa virecayeta | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.131"> atha vairaṇḍasiddhena payasā <lb n="2"/> kevalena vā |
            <caesura/>
             yavāgūm cāsya vitared vātaghnair dīpanaiḥ kṛtāṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.132"> dīptāgnirḥ purīṣā yaḥ sūve<cb n="2"/>cchanasavedana¦ |
            <caesura/>
             pivet phāṇitaṃ śuṇṭhīdadhitailaṃ ghṛtapayaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.133"> svinnām vā guḍatailanabhakṣayed vadarāṇi vā |
            <caesura/>
             sasvinnāṃ piṣṭava<cb n="3"/>dvāpi samā vilvaśalādubhiḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.134"> dadhnopayujya kulmāṣām śvetāmanupivet surā¦ |
            <caesura/>
             śaśamāṃsaṃ sarudhiradhira¦<lb n="3"/> samāṃśaṃ saghṛtaṃ dadhi | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.135"> vipācya śodako vec ca mṛdvannaṃ śakṛtaḥ kṣaye ||
            <caesura/>
             saṃskṛto yamake māṣāyavako<cb n="2"/>laḥ rasaḥ śubhaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.136"> bhojanārthe pradātavyo dadhiḍādāmasārivaḥ |
            <caesura/>
             guḍāvilvaśalādūni dāḍimaś cāpi peśima¦ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.137ab"> va<unclear>ṣka</unclear> sa<cb n="3"/>raś ca yamake bhṛṣṭo
            varcaḥ kṣaye hitaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.138"> vāyuḥ pravṛddho nicitaṃ valāsaṃ nudatyadhastādahitāśanasya |
            <caesura/>
            <lb n="4"/>pravāhamāṇasya muhurmālāktam pravāhikām tām pravadanti tajjñāḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.139ab"> pravāhikā vātakṛtās saśūlāḥ <cb n="2"/> pittāt sadāhā sakaphā
            kaphāc ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.127"> vilvamadhyo samadhukaṃ śarkarācūrṇṇasaṃyuta¦ |
            <caesura/>
             taṇḍulāmbuyuto yogaspittaṃ raktotthitāṃ jayet | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.128"><cb n="3"/>yogān <unclear>va</unclear>rāṃ grāhikam cāyin kuryāt
            kṣaudraśarkarāṃ |
            <caesura/>
             nyagrādhādiṣu kurv-ita puṭapākānyaṇari<lb n="5"/>tāṃ || </l>

          <l xml:id="SS.6.40.130.add"> dīptāśauvāṣpatīsāra vivardhati valāgnite |
            <caesura/>
             triphalāviṣaṅgakṛṣṇākaṣāyeṇa vireca<cb n=""/>yeta | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.139cd"> saśoṇitā śoṇitasambhavā yā rūkṣaprabhavā matā tu | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.140"> tāsām atīsāravadādiśec ca liṅgaṃ krame <cb n="3"/>ś cā
            samudbhavānāṃ ||
            <caesura/>
             na siddhmāṃ yānti vilaṃghna nādhyaur yogair udīrṇā yadi pācanair yā | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.141"> tāḥ <lb n="6"/>kṣīrasamevāśu śṛtaṃ nihanti tailan tilāḥ
            picchilavastastayam ca | </l>



          <l xml:id="SS.SS.6.40.143-144"> kṣīreṇa cāsthāpanam agryam u<cb n="2"/>kta
            dvipañcamūlīkvathitena śūle ||
            <caesura/>
             pravāhikāyāś ca samākṣikena tailena yuṃjyād anuvāsanañ ca |
            <caesura/>
             vātaghnavarga<cb n="3"/>madhureṣu caiva tailaś ca siddhaṃ hitamannapāne |</l>


          <l xml:id="SS.6.40.145"> lodhraṃ viḍaṃ vilvaśalāṭu caiva lihyac ca tai<damage/><milestone
              facs="188_v IMG_0130.JPG" n="188_v" unit="digital-image"/><pb facs="215" n="188_v"/>na
            kaṭutrikāḍhyaṃ |
            <caesura/>
             dadhnā sasāreṇa sasāreṇa samākṣikeṇa bhuñjīta niś cārakapīḍitas tu | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.146">su<cb n="2"/>taptakupyan kvathitena vāpi kṣīreṇa śītena
            madhuplutenaṃ |
            <caesura/>
             kṣīrāplutau vyoṣavidārigandhāsiddhena dugdhena hitā<cb n="3"/>ya bhojyaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.147"> vātaghnasaṅgrāhikadīpanīyaiḥ kṛtān ṣaḍām cāpy upayojayīt |
            <caesura/>
             khādec ca <lb n="2"/>matyāṃsa rasas tu yāc ca vātaghnasiddhāṃ saghṛtaṃ | satailāṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.148"> eṇāvyajanāś ca vaṭapravālaiḥ siddhā<cb n="2"/>ni sārdham piśitāni
            khādeta |
            <caesura/>
             medhyaṃ susiddhaṃ tvatha vāpi raktaṃ vas tasya dadhnā ghṛtatailayuktaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.149"> khādeta pradehaiḥ śikhi<cb n="3"/>lāvarjarvā yūṣaiś ca mukhyair
            dadhibhiś ca bhuṃjeta |
            <caesura/>
             māṣāṃ suddhiṃ ghṛtamaṇḍayuktāṃ khā<lb n="3"/>dec ca dadhnā maricopadaṃśāṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.150.add1"> viḍaṃ duḍaṃ vilvasalāṭu caiva lihyāc ca taila na kaṭutri<cb
              n="2"/>kā<unclear>dya</unclear> |
            <caesura/>
             rājasenāt<unclear/>ka dāḍimānāṃ raseṣu siddhāṃrūghṛtās sa tailāḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.151.add2"> pravāham ānāya hitā yavāgū<unclear/>rāpnuyā<cb n="3"/>naṃ
            payasā hitam vā |
            <caesura/>
            <unclear/>ruphātimūtrakṛcchakṣīreṇa sakṣaudraghṛtotpalan | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.152.add3"><lb n="4"
            />syaṣṭino<unclear>cchāpya</unclear>tatonuvāsyatailena kākoligaṇaśritena | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.152ab"> rātrāvahani <cb n="2"/> vā nityaṃ rujārto yo bhaven
            na<unclear/>ra¦ |</l>

          <l xml:id="SS.6.40.152.add4"> tailaṃ sā<unclear/>vāhāryeṣumeke<unclear/>ṅganuvāsana | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.152cd"> yathā yathā tailaṃ syāt tatrahā śā<cb n="3"/>myati mārutaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.153ab"> praśānte mārute cāsya śā<subst><add place="margin-lower"
                >nti</add></subst> yāti pravāhikā | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.154"> pāṭhājamodaukut̤a<lb n="5"/>jasya vījaṃ śuṇṭhī samā māgadhikāś ca
            piṣṭāḥ |
            <caesura/>
             sukhāmvupītāḥ śamayanti rogaṃ me<cb n="2"/>ṣāṇḍasiddham payaso hitam vā | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.155.add"> pittān śikāyāṃ madhukaṃ sitāś ca mayiś ca va<unclear/>
            karasaṃyutaś ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.155"> līḍhvātha sakṣaudrasa<cb n="3"/>mam pived vā
            jamvu<unclear/>rādāmalakāc ca kalka¦ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.156.add"> sitādavikṣaudrayutan tathauva vilvan na tadā<unclear/><lb
              n="6"/>ka dāḍimaś ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.40.157.add"> nilāṃ sayaṣṭīmadhukaṃ sītāś ca kṣaudrā<unclear/>
            taṇḍulapācanena | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.158.add"> sarpi<cb n="2"/>rvi vaṃdhe bhṛśe dāha
            mū<unclear/>vipācyadugdhaṃ na lavate sā<unclear>bhyāṃ</unclear> | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.159.add"> mūlaiḥ payasotpala
            yaṣṭikā<unclear>mī</unclear>vidāryakāśrmarya valāsa<cb n="3"/>mataiḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.160.add"> deyā ghṛtakṣau<subst><add>dra</add></subst>yutonuvāsaghṛtena
            cānte madhukaśritena | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.161.add"> pittānmikā<milestone facs="189_v IMG_0132.JPG" n="189_v"
              unit="digital-image"/><pb facs="221" n="189_v"/><lb n="1"/>rasaḥ sapayātha vimiśritas
            tu | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.162.add"> padmāṃ samad<unclear/>mvuja dhātakībhiḥ kalkī kṛtābhir
            madhusaṃyutābhiḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.163.add">
            <cb n="2"/>śāmyan tathaivaṃ na tasya samaṅgā padmā payaḥ pādapayo<unclear>ta</unclear>
            kīrtiḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.164.add"> pakvāpayovilvakapītanāmbhamo yā <unclear/>
            sarpimayunāru<unclear/> | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.165.add"> etatc chite naiva ghṛtena samya<unclear/><unclear/>śaye
            caivam upaiti śānhi¦ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.156cd"> la<unclear>ghū</unclear>ni pathyānyatha dīpanā<lb n="2"/>ni
            snigdhāni bhojyānyudarāmayueṣu || </l>

          <l xml:id="SS.6.40.157"> hitāya nityaṃ vitaredvibhokṣaṃ yogāṃs ca tāṃ stāṃ bhiṣapramattaḥ
            | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.158">
            <cb n="2"/>tṛṣṇāpanayanī ladhvī dīpanī vastiśodhanī |
            <caesura/>
             jvare caivātisāre ca yaccā<unclear/>dvi<unclear/>sratraṃ samyagvāyum ca <unclear/>
            cchati | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.169.add"> vā<unclear>gū</unclear>sarvadā hitā | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.158cd">
            <cb n="3"/> rau kṣānpravṛttatīsārakriyāsnigdhā vidhīyate | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.159cd"> raukṣān grahanimitte ca <unclear/> śokaje śoka nā<lb n="3"
            />śanī | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.160ab"> viṣārśaḥ krimisaṃbhūte hitā cobhayaśarmadā | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.161"> samavāye tu doṣāṇāṃ pūrvvam pittam upā<cb n="2"/>caret |
            <caesura/>
             jvare caivātisāre ca sarvvatrānyatra māruta¦ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.172.add"> yasyoccārād vinā mūtraṃ samyag vāyuś ca gacchati |
            <caesura/>
             dīptāgner laghukoṣṭhasya<cb n="3"/>sthitas tasyodaro mayaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.167"> atisāre nivṛtte pi mandāgner ahitāśinaḥ |
            <caesura/>
             bhūyaḥ saṃdūṣito va<lb n="4"/>nhir grahaṇīmayi dūṣayet | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.168"> tasmāt kāryaḥ parīhārasmātīsāre viriktavat | yāvan na prakṛ<cb
              n="2"/>tisthassyoddoṣataḥ prāṇatas tathā || </l>

          <l xml:id="SS.6.40.169"> ṣaṣṭhī kalā pittadharā yā pūrvam parikīrttitā |
            <caesura/>
             pakkvāmāśayamadhyasthā grahaṇī sā prakī<cb n="3"/>rttitā | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.170"> grahaṇyā valam agnir hi sa cāpi grahaṇī śritaḥ |
            <caesura/>
             tasmāt sadūṣite vanhau grahaṇī sampra<lb n="5"/>duṣyati | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.171"> ekaikaśas sarvam ca caithair atyartham ucchritaiḥ |
            <caesura/>
             sā duṣṭā vahuśo bhuktāmāmam eva vimu<cb n="2"/>ñcati | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.172"> pakvam vā sarūjapūtirmurhurvaddhaṃ murhurdrava¦ |
            <caesura/>
             grahaṇīrogamāhustaṃ māyurvedaviśāradāḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.173"> tasyotpattau sadāhonna sa<cb n="3"/>dānālasya tṛṭklamāḥ |
            <caesura/>
             valakṣayor uciḥ kāsaḥ karṇnakṣveḍo tu kūjanaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.174"> athā jāte bhavej jantoḥ <lb n="6"/><unclear ana="8"/>ḥ |
            <caesura/>
             ni<unclear ana="6"/>chardijvarārocakadāhavān | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.175"> udgirec chuktatiktāmla<cb n="2"/>tasya dhūmāmagandhimāṃ |
            <caesura/>
             prasekamukhavairasyatamakārucipīḍitāḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.176"> vātācchūlādhikaiḥ pāyuhṛtpārśoda<subst><add place="bottom"
                >ra</add></subst>mastakaiḥ |
            <caesura/>
             pi<cb n="3"/>ttāt sadāhair gurubhiḥ kaphātribhyas trilakṣaṇauḥ | </l>

        </div>

        <div n="41" type="adhyāya">

          <milestone facs="192_r IMG_0125.JPG" n="192_r" unit="folio"/>
          <!-- also 014bv IMG_0125.JPG -->

          <l xml:id="SS.6.41.1">athātaḥ śoṣapratiṣedhaṃ vyā ||</l>

          <l xml:id="SS.6.41.3">anekadoṣānugato vahurogāgamaḥ |
            <caesura/>
             durvijñeyo durnivā<cb n="2"/>raḥ śoṣo vyādhir mahāvalaḥ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.41.4">saṃśoṣaṇādrasādīnāṃ śoṣa ity abhidhīyate |
            <caesura/>
             kriyākṣayakara<lb n="3"/>tvāc ca kṣaya ity ucyate punaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.5">rājñas caṃdramaso yasmād abhūdeṣa kilāmayaḥ |
            <caesura/>
             tasmāt ta rājaya<cb n="1"/>kṣmeti kecid āhuḥ punar janāḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.6">sa vyastair jayate doṣair iti kecid vadanti hi ||
            <caesura/>
             ekādaśānām ekasmiṃ sāṃnidhyāt tantrayuktiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.7">kri<cb n="2"/>yāṇāś cāvibhāgena prāgevotpādanena ca |
            <caesura/>
             eka eva mataḥ śoṣa sannipātātmako hyataḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.8"><lb n="4"/>udre kā<unclear>nta</unclear><gap/>sya liṅgāni doṣāṇāṃ tu
            bhavanti ha |
            <caesura/>
             kṣayād vegapratīghātādāghātādviṣamā<cb n="1"/>śanāt |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.9">jayate kupitair doṣair vyāptadehasya dehinaḥ |
            <caesura/>
             kaphapradhānair doṣais tu ruddheṣu rasavartmasu |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.10">ativyavāyino vāpi kṣī<cb n="2"/>ṇaretasyanāntaraṃ ||
            <caesura/>
             kṣīyante dhātavassarve tataḥ śuṣyati mānavaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.12">svarabhedonilācchūlasaṃkā<lb n="5"/>ca svāṃsapārśva yāḥ |
            <caesura/>
             jvarāṃ dāhotisāraś ca pittādraktasya cāgāmaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.13">śirasaḥ paripūrṇatvaṃ<cb n="1"/>mabhaktacchanda eva ca |
            <caesura/>
             kāsaḥ kaṇṭhasya codhvaṃso vijñeyaḥ kaphakopataḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.14ab">ekādasabhiḥ ṣaḍbhir vā pañcabhir vā samanvitaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.15cd"><cb n="2"/>jahyāc choṣārditajantumicchaṃ suvipulaṃ yaśaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.16">vyavāyaśokasthāviryā vyāyāmādhvapraśāṣiṇāṃ<lb n="6"/> |
            <caesura/>
            <damageSpan atLeast="2"/>kṣarati yad<unclear>vāguṃ</unclear>śoṣāṇāṃ lakṣaṇaṃ śṛṇu ||</l>

          <l xml:id="SS.6.41.17">vyavāyaśoṣīśukrasya kṣayaliṅgairūpadrutaḥ
            <caesura/>
            <cb n="1"/>pāṇḍudeho yathāpūrvaṃ kṣīyante cāsya dhātavaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.18ab"><milestone facs="191r IMG_0135.JPG" n="191r" unit="digital-image"
              /><pb facs="227" n="191r"/><lb n="1"/>pradhānaśīlaḥ śratāṃgaḥ śokaśoṣyati tādṛśaḥ
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.19">jarāśoṣī kṛśo <cb n="1"/>mando hatavuddhivalendriyaḥ |
            <caesura/>
             kampanorūcimaṃbhinnakāṃsapātrasamasvaraḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.20cd">saprasrutāsyanāsākṣi su<cb n="2"/>ptarūkṣamalacchaviḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.21">adhvapraśoṣī śrastāṃgaṃ sambhṛṣṭaparuṣacchaviḥ
            <caesura/>
             prasu<lb n="2"/>ptagātrāvayavaḥ śuṣkaklomagalānanaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.20ab">ṣṭhīvati śleṣmaṇā hīna gaurvā<cb n="1"/>rūcipīḍitaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.22">vyāyāmaśoṣīsbhūyiṣṭhametireva samanvitaḥ |
            <caesura/>
             liṅgarurakṣatakṛtaḥ saṃyuktaś ca kṣa<cb n="2"/>tādvinā |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.23">raktakṣayādvedanābhis tathaivāhārayantraṇāt |
            <caesura/>
             vraṇitasya bhave<lb n="3"/>c choṣo doṣaḥ sā<unclear extent="2"/>maś<unclear extent="1"
            />maḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.24ab">vyāyāmabhāṣyādhyayaneraibhighātātimaithu<cb/>naiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.24cd">karmaṇā vāpyurasyena vakṣyo yasya vidāritaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.ef">tasyoparikṣate raktuyaśleṣmā ca gacchati |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.25">kāśaṃpra<cb n="2"/>rcchardayec cāpi pītaraktāsitārūṇaṃ |
            <caesura/>
             santaptavakṣaśotyarthaṃ dūyamānena tā<lb n="4"/><unclear extent="2"/> |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.26"><unclear extent="5"/> vadano bhinnavarṇasvaro naraḥ |
            <caesura/>
             keṣāñcidevaśoṣo<cb n="1"/>hi kāraṇaibhedam āgataḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.27">na tatra doṣaliṅgānāsamastānāṃ nipātanaṃ |
            <caesura/>
             kṣayā eva hi vijñeyā pratye<cb n="2"/>kadhātusa<unclear>ñjñitāḥ</unclear> |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.28">cikitsitan tu teṣāṃ hi prāguktaṃ dhātusaṃkṣaye ||</l>

          <l xml:id="SS.6.41.29">śvā<milestone facs="191v IMG_0136.JPG" n="191v"
              unit="digital-image"/><pb facs="228" n="191v"/><lb n="1"
            />sāṃgasādakaphasaṃśrayatāluśoṣācchardyagnisādaparipīnasapāṇḍunidrāḥ |
            <caesura/>
            <cb n="1"/>śoṣe bhaviṣyati bhavanti sa cāpi jaṃtuḥ śuklakṣaṇo bhavati māṃsaparo riraṃsuḥ
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.30">svapneṣu kākaśukaśalya<cb n="2"/>kanīlakaṇṭhāgṛdhrān tathaiva ca
            kapīṃ kṛkalāsakāṃś ca |
            <caesura/>
             paśyet sarāṃsi sa <lb n="2"/>nadīm vimalāṃls ca vāpīṃ śuṣkāṃmstarūnaruṇadhūmavārditāś
            ca ||</l>

          <l xml:id="SS.6.41.31">mahāsanaṃ kṣī<cb n="1"/>yamāṇāṃ soṣotisārapīḍitaṃ |
            <caesura/>
             śūnamūskodaraś cāpi yakṣmiṇam parivarjayet |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.32">upācared ātmava<cb n="2"/>ntaṃ dīptāgnim akṛśan nara¦ |
            <caesura/>
             sthirādivargasiddhena ghṛtenā jāvikena vā |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.33"><lb n="3"/>snigdhasya mṛdu kartavyamūrdhvaś cādhaś ca śodhanaṃ |
            <caesura/>
             āsthāpanan tataḥ paścāc chirasa<damageSpan extent="2"/><cb n="1"/>virecana¦ |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.34ab">rasair bhuñjīta śuddhaś ca yavagodhūmaśālayaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.35">vyavāyaśoṣiṇaṃ prāyo bhajante vātajā gadā<cb n="2"/>ḥ |
            <caesura/>
             vṛṃhanīlo hitas tasya hitasnigdhānilāpahaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.36">gṛdhrā<unclear>tu</unclear>lūkāṃ saku<lb n="4"/>nāmtathā<unclear
              extent="2"/>gaṇdapadāṃ vyālavileśayāś ca |
            <caesura/>
             dadyāt prakārai dvividhair vidhijñaḥ |sa<cb n="2"/><unclear>rsatṛ</unclear>vāṃ
            śarṣapatailabhṛṣṭāṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.37">deyāni māṃsāni vajāṅgalāni mudgāḍhakīyūṣarāś ca pathyāḥ |
            <caesura/>
             kharoṣṭranā<cb n="2"/>gāś ca tarāśi caiva khādet mubhṛṣṭhāni sukalpitāni |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.38">māṃsopadaṃśāṃ</l>

          <l xml:id="SS.6.41.48"><milestone facs="192_v IMG_0125.JPG" n="192_v" unit="digital-image"
              /><pb facs="233" n="192_v"/><lb n="1"/>tad dhi śoṣaṃ jaṭharāṇi caiva hanyāt pramehāṃś
            ca sahānilena |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.55">plīhodaroktaṃ tu hitaśca <cb n="1"/> sarpistrīṇyeva cānyāni hitāni
            cātra |
            <caesura/>
             upadrakā<unclear extent="2"/>svaravaikṛtādīñjayedave<unclear>kṣaśikhi</unclear>lena
            śāṃtaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.50">e<cb n="2"/>lājamodāmalekābhayoś ca gāyatrinimvāsanasālasārā ||
            <caesura/>
             viḍaṅga<lb n="2"/>bhallātakacitrakāś ca kaṭutrikaś cāpi surāṣṭrajāś ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.51">pakvā jale tena pacet sa<cb n="1"/>rpis tasmiṃ susiddhe tv
            avatārite ca |
            <caesura/>
             triṃśatpalānyatra sitopalāyā dadyān tugākṣīripalāni ṣaṭvā ||</l>

          <l xml:id="SS.6.41.52">prasthe ghr̥tasya<cb n="2"/> dviguṇaś ca dadyāt kṣaudraṃ tato
            manthahṛtaṃ vidadyāt |
            <caesura/>
             palaṃ palaṃ prātarato li<lb n="3"/>hec ca līhvā pivet kṣīramatandritas tu |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.53">etad dhi medhyam paramam pavitraṃ cakṣusyamāyu<damageSpan
              extent="1"/><cb n="1"/>taman tathaiva |
            <caesura/>
             yakṣāṇamāśu vyavahanti caiva pāṇḍvāmayaś cāpi bhagandaraś ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.54cd">na cātra kiñcitparivarjanīyaṃ <cb n="2"/>rasāyanaṃ caitad
            upāsyamāṇaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.58">striyo ratikrodhamasūya<unclear>no</unclear>ś ca tyaje<lb n="4"/>d
            udārāṃ viṣayaṃ bhajet |
            <caesura/>
             dvijāgurūṃ tāns tridaśāṃś ca pūjed vācaś ca puṇyāḥ śṛṇu<cb n="1"/>yād dvijebhya iti
            ||</l>

          <l xml:id="SS.6.41.trailer">kāya ci 38 ||</l>

        </div>

        <div n="42" type="adhyāya">
          <!-- Adhyāya 39 in the Nepalese MSS -->

          <milestone facs="192_v IMG_0126.JPG" n="192_v" unit="folio"/>

          <l xml:id="SS.6.42.1">athāto gulmarogapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.42.3">yathoktaiḥ kopa<cb n="2"/>naidoṣaḥ kupitāḥ koṣṭhamāgatāḥ |
            <caesura/>
             janayanti nṛṇāṅgulmaṃ sa pañca<lb n="5"/>vidha ucyate |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.4">hṛnnāsyor antare granthiḥ sāñcārī yadu vācalaḥ |
            <caesura/>
             vṛttaś ca cayaḥ <cb n="1"/>sañcaya vāṃ sa gulma iti sañjitaḥ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.42.5cd">gupitānilamūlatvād guḍhagulmodayād api ||</l>

          <l xml:id="SS.6.42.6">gulmavaddhā vi<cb n="2"/>śālatvād gulma ity abhidhīyate ||
            <caesura/>
            <milestone facs="193_r IMG_0062.JPG" n="193_r" unit="digital-image"/><pb facs="236"
              n="193_r"/>sa yasmād ātmani cayaṃ gacchaty apsv avuddhudaḥ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.42.7">antaś carati yasmāc ca pākam upayā<cb n="1"/>ty ataḥ |
            <caesura/>
             sa vyastair jāyate doṣaiḥ samastair api cocchritaiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.8">puruṣāṇān tathā strīṇāṃ jñeyo raktena cāparaḥ |
            <caesura/>
            <cb n="2"/>kṛcchraviṇmūtravātatvamānā hotranikūjanaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.9cd">dvesonne ca vāyurūrdhvaś ca pū<lb n="2"/>rvarūpeṣu gulmināṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.10">hṛtkukṣiśulaṃ mukhakaṇṭhaśoṣo vāyorniroṇāviṣamā<cb n="1"/>gnitā ca
            |
            <caesura/>
             te te vikārāḥ pavanātmikāś ca bhavanti gulme nilasaṃbhave tu |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.11">svedajvarāhāravidāhadāhā<cb n="2"/>stṛṣṇāṅgarāgaḥ kaṭuvakratā ca |
            <caesura/>
             pittasya liṅgāni ca yāni tāni bhava<lb n="3"/>nti pittaprabhave tu gulme ||</l>

          <l xml:id="SS.6.42.12">a<unclear>nne</unclear> na lipsā gurūgātratā ca chardipraseko
              madhurāsya<cb n="1"/> tā ca |
            <caesura/>
             kaphasya liṅgāni ca yāni tāni bhavanti gulme kaphasambhave ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.13">sarvātmākaḥ sarvarūjopapannas ta<cb n="2"/>ś cāpya sadhyam
            pravadanti tajjñāḥ |
            <caesura/>
             navaprasutātāhitabhojanā yā yā cāma<lb n="4"/>garbham visṛjodṛtai vā ||</l>

          <l xml:id="SS.6.42.14">vāyur hitasyo <unclear extent="1"/>vigṛhya raktāṃ karoti gulmaṃ
              sa<cb n="1"/>rūjāṃ sadāhaṃ |
            <caesura/>
             pittasya liṅgena samānaliṅgaṃ viśeṣaṇaṃ cāpyaparan nivodhaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.15">na spandate nodarame<cb n="2"/>ti vṛddhim bhavanti liṅgāni ca
            garbhinīnāṃ |
            <caesura/>
             taṃ raktagulmaṃ pravada</l>

          <l xml:id="SS.6.42.19"><milestone facs="187r IMG_0045.JPG" n="187r" unit="digital-image"
              /><pb facs="208" n="187r"/><lb n="1"/>nāryāḥ kriyāvidhiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.20">viśeṣam aparaṃ cāyiḥ śṛṇu raktaprabhedanaṃ |
            <caesura/>
             palāśakṣāratoyena siddhaṃ sa<cb n="1"/>rpiḥ prayojayet |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.21cd">uṣṇair vā bhedayet bhinne vidhirāmṛgdaro hitaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.22">ānūpauda<damage type="hole">ka</damage><pc> </pc>majjāno
            vasātailaghṛtāni ca |
            <caesura/>
             vipaced ekataḥ śastaṃ vātagulme nuvā<cb n="2"/>sanaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.23">jāṅgalaikaśaphānāṃñ ca vasāsarpiś ca pittajā |
            <caesura/>
             tailaṃ jāṅgalamajjānam evaṃ gulmaikaphotthite ||</l>

          <l xml:id="SS.6.42.24">dhātrīphalānā<damageSpan extent="1"/><lb n="2"/>svarase ṣaḍaṅge
            vipaced dhṛtaṃ |
            <caesura/>
             śarkarāsaindhavopetaṃ tadhitaṃ vātagulmināṃ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.42.34">kulatthamūlakakvāthadadhikāñji<cb n="1"/>kasarpiṣāṃ |
            <caesura/>
             pañcāḍhakāni vipaced āvāpya dvipalānya |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.35">saurvarcalaṃ vitaṃ hiṃgudevadā<unclear/>tha saindhavaṃ |
            <caesura/>
             vātagulmāpahaṃ sarpir etad dīpanam eva ca ||</l>

          <l xml:id="SS.6.42.37cd"><cb n="2"/>āgagvadhādau vipaceddīpanīyayutaṃ ghṛtaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.38">kṣāravarge paced cānya¦ pacen mūtragaṇeparaṃ |
            <caesura/>
             ghnanti gulmaṃ kaphodbhūtaṃ ghṛ<lb n="3"/>tāny etāny asaṃśayaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.36">tṛṇamūlīkaṣāye tu jīvanīyaiḥ paced ghṛtaṃ |
            <caesura/>
             nyagrodhādikaṣāyeṇa ghṛtaṃ vāpya<cb n="1"/>palādike |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.37ab">raktapittotthitaṃ hanti ghṛtāny etāny asaṃśayaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.39">yathā doṣāc chrāyañ cāpi cikitset sānnipātikaṃ |
            <caesura/>
             cūrṇaṃ higvādikañ cāpi ghṛtam vā <cb n="2"/>plīhanāśanaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.40ab">pived gulmāpahaṃ kāle sarpiś tailvakam eva vā ||</l>

          <l xml:id="SS.6.42.40.add1">pāṭhā sa ca vyāvṛhatīdvayañ ca <unclear extent="1"/>ra<unclear
              extent="1"/>mūlena sa<lb n="4"/>māni <unclear extent="1"/> ś ca |
            <caesura/>
             saṃcchindyasaṃcūrdhyātha dhārayitvā jālādakaṃ taiḥ saha pācanīyaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.40.add2">athāvatā<unclear extent="3"/>vāvaśeṣa <cb n="2"
            />matrākṣamātraṃ tṛvṛtaṃ vi<unclear extent="1"/>ya |
            <caesura/>
             sa nāgaraṃ gulmavadhāyayeṃ tad vātagulmeṣu virecanaṃ syāt |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.40.add3">dantīvacāhiṃgvajamodapāṇa kṣāraṃ yavānāṃ lavaṇatri<cb n="2"
            />kaś ca |
            <caesura/>
             sacitrakaṃ kṣīraka<unclear>śṛdgaveraṃ</unclear> syān mātulaṃ gamya bhavasya mūlaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.40.add4">eṣāṃ samānaṃ
              sva<unclear>śa</unclear>yeṣi<unclear>mānāṃ</unclear>sukhāmvunā<lb n="5"/> |
            <caesura/>
             naro bhṛṣāmayodarapra<unclear>vṛdvo</unclear> sadyorūjāṃ vātakṛtāṃ nihanti |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.40.add5">drākṣāpayasyā madhu<cb n="1"/>kañ ca mukhyaṃ sacandanaṃ
            padmakam utpalañ ca |
            <caesura/>
             kṣaudrānvitanḍuladhāvanena pītvā nudet pittakṛtaṃ tu gulmaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.40.add6"><unclear>bhāgīpo</unclear>ṭolaṃ madhukañ ca pāṭhāṃ
              rohilyatthailā<cb n="2"/>saha pippalībhiḥ |
            <caesura/>
             etāni piṣṭhvā madhunā valiha pītaṃ samu<unclear extent="2"/>ti pittagulmaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.40.add7">harītakātyāmalakaṃ vitaṃgaṃ vi<lb n="6"/>śvāsadhaṃ ceti samāni
            kṛtvā |
            <caesura/>
             kṣaudrānvitaṃ sa triphalā kaṣāyaṃ yaḥ śleṣmagulmaṃ prapivanti hanyāt ||</l>

          <l xml:id="SS.6.42.40.add8"><unclear>ca vyā</unclear> ghṛ<cb n="1"/>taṃ tat<unclear
              extent="1"/>vṛtā tritīyaṃ tathā caturthī gajapippalīñ ca |
            <caesura/>
             phalatrayāṇāṃ saha pippalībhiḥ pacet samustā salilāḍhakasthaṃ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.42.40.add9">mṛdvagnisiddhaṃ kṣatavāvaśe<cb n="2"/>ṣaṃ pūtaṃ pived
            kṣaudrayūtaṃ hitāya |
            <caesura/>
             tat śleṣmaṃ tv atha vātagulmaṃ nirvāpayet hy āgnim ivāmvuvegaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.40.add10">sadevakāṣṭhaṃ<lb n="7"/> cirivilvajaṃ tvak sapippalī
            pippalimūlabhāgau |
            <caesura/>
             pītvā nalakvāthayutaṃ tu vāri pramucyate śoṇitagu<cb n="1"/>lmamūlāt |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.40.add11">ghoṣañ cabhā<unclear>īṃ</unclear> ca
            gu<unclear>rū</unclear>pragāḍhāṃ nārīṃ pivet māmṛditāṃ ghṛtena |
            <caesura/>
             sukhāmvunā hanhy atha raktagulmaṃ naṣṭañ ca puṣpaṃ punar ādadhāti ||</l>

          <l xml:id="SS.6.42.40.add12">samu<cb n="2"/>ṣkakañ cekṣarakaṃ svadaṃṣṭrāṃśokaṃ palāsaṃ
            tilanālam eva |
            <caesura/>
             nīpakvadamvañ ca samātuluṃgaṃ pūtīkarañ ca sakapitthavi<milestone
              facs="187v               IMG_0046.JPG" n="187v" unit="folio"/><pb facs="209" n="187v"
              /><lb n="1"/>vilvaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.40.add13">va<unclear>lyante</unclear>mām apy amṛtāṃ ca vallīṃ
            vṛkṣādanīṃ jātim athaiṃgu<unclear extent="1"/>ñ ca |
            <caesura/>
             etāḥ pratānā kvathayāśva pradāhayan kṣāra<cb n="1"/>m athādadīta |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.40.add14">pṛthak pṛthak kāḍhakamānayuktaṃ tat <unclear extent="4"/>
            srutam ādadīta |
            <caesura/>
             sukhāmvunāveśamani sannipāte kṛtoyavastrāṇi yataḥ kṣamāvān |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.40.add15">aṣṭāḍhakaṃ tanprasitaṃ <cb n="2"/>vidadhyān mūlan tu
            māmvāpyatha citrakasya |
            <caesura/>
             sukalpitāṃ tāṃ vipacedvidhikṣāḥ pūtavidadhyādathayādaleṣa |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.40.add16">palā<damageSpan extent="3"/><lb n="2"/>ri pūnastathāsya
            kṛtvāni kva<subst><add place="upper-line">va</add></subst>thācitrakasya |
            <caesura/>
             tadvārake cāpi jalasya siddhaṃ pādāvaśeṣādvaṣegālanīyaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.40.add17"><cb n="1"/>tena prapiṣyetva palonmitānāmisaṃvariṣṭhaṃ
            gaṇamauṣadhānāṃ |
            <caesura/>
             kaṭutrivargaṃ lavaṇāny athāṣṭau dve rohiṇīñ cāmlakavetamañ ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.40.add18"><unclear extent="2"/>ñ ca bhāgīñ ca vayā<cb n="2"/>ñ ca
            pāṭhaṃ sajīvakaṃ mūlam athājamodāṃ |
            <caesura/>
             hiṃgun tu māñ cātiviṣañ ca mustame<unclear extent="1"/>ñ ca <unclear extent="1"
            />gajapippalīñ ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.40.add19">ālo<lb n="3"/><unclear extent="1"/>garbha<unclear extent="1"
            />mamatrapiṣṭhaṃ pūrvaśrūtaṃ kṣāram athopacet tu |
            <caesura/>
             mṛdvagninā vākkvathitaṃ sanais tu modavilepāt pariśoṣi<cb n="1"/>tas tu |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.40.add20">kolapramāṇāṃ guṭikāṃ vidadhyād dvebhakṣayitvaiva
            matonnamadyāt |
            <caesura/>
             tataḥ padānāṃ śām eva gatvā <unclear>ya</unclear>t aprakāṃkṣaḥ punar eva <unclear
              extent="2"/> |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.40.add21">dve bhakṣayitvau<cb n="2"/>va
            matonnamadyādapūrvavadjātamahāprakāṃkṣaḥ |
            <caesura/>
             sa eva <unclear extent="2"/> guṭikāprayogādahah̤ sukhenaiva sahasrasāpi |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.40.add22">ti<lb n="4"/>sras tu gulmīguṭikāṃ prayuktvā mūlāt tataḥ pañca
            nihanti gulmān |
            <caesura/>
             catvāram cārmāṃmi nihani pītāḥ <unclear extent="2"/>ta <cb n="1"/>thā vātakahādare ca
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.40.add23">yevā pare vāakaphapravṛttā<unclear extent="1"/>rānṛṇāṃ
            kukṣigatā vikārāḥ |
            <caesura/>
             tāṃ hanti sarvāṃś ca yathaṃñ ca pītāḥ ghṛtena coktena jalena cāpi |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.40.add24"><cb n="2"/>kāyagnisainyaṃ
              grahaṇīpradoṣama<unclear>sta</unclear>vidā<unclear extent="2"/>m avāpya jīrṇaṃ |
            <caesura/>
             nihanti sadyo jarayanti cānnaṃ pāsāṇacūrṇair a<lb n="5"/>pi miśritaṃ yat ||</l>

          <l xml:id="SS.6.42.40.add25">ku<unclear extent="2"/>riṇī tripahlāmaricāni viḍaṃgaṃkaṃ |
            <caesura/>
             pippalīcādamodañ ca kuṭājasya phalāni ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.40.add26"><cb n="1"/>citrakaṃ kālikājājī ekaikaṃ palikaṃ mitaṃ |
            <caesura/>
             aṣṭaupalāni trivṛtaḥ pañcāśaḥ syādguḍasya tu |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.40.add27">tailasya <unclear extent="5"/>rasam āmalakasya tu |
            <caesura/>
             tra<cb n="2"/>yaḥ prasṭhāc ca tat sarvāṃ śanaimṛdvagninā pacet |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.40.add28">ghanībhūtaṃ phalaiḥ kṛtvā samam āmalakasya tu |
            <caesura/>
             agnipramāṇaṃ <lb n="6"/> vijñāya bhakṣayet prātarutthitaḥ </l>

          <l xml:id="SS.6.42.40.add29">pañcagulmāṃ pramehāṃñ ca pāṇḍurogaṃ sakāmalāṃ |
            <caesura/>
             śoṣaṃ kuṣṭhodarāmīma sa<cb n="1"/>mayec ca bhagandarāṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.40.add30">yonidoṣaharo vṛṣyo medhā valavapuḥ karaḥ |
            <caesura/>
             guḍakalyāṇasaṃkṣas tu mataś cāpi rasāyanaiḥ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.42.40cd">tile kṣurakapālāśa sārṣa<cb n="2"/>paṃ yavanālajaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.41"> bhasmāmūkajañ cāpi gojavikharahastināṃ |
            <caesura/>
             mūtreṇa mahiṣīṇāñ ca palikaiś cāpi cūrṇṇi<lb n="7"/>taiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.42">kuṣṭhasaindhavayaṣṭhīkanāgarakrimihantibhiḥ |
            <caesura/>
             ajamodāc ca daśabhiḥ sāmudrāc ca palaiyutaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.43"> a<cb n="1"/>yas pātregnikalpena paktvā lehyam athoddharet |
            <caesura/>
             tasya mātrāṃ pived dadhnā surayā<damageSpan extent="2"/>s̤ā pi vā |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.44">dhānyāmlenoṣṇatoyena kaulatthena rasena vā |
            <caesura/>
             gulmaṃ <cb n="1"/>vātavikārāś ca kṣāroyaṃ hanty asaṃśayaṃ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.42.45">svarjikākuṣṭahasahaiḥ kṣāraḥ ketakajo pi vā |
            <caesura/>
             pītatailena śama<milestone facs="188r IMG_0128.JPG" n="188r" unit="digital-image"/><pb
              facs="212" n="188r"/><lb n="1"/>yed dulmaṃ pavanasaṃbhavaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.46">pītaṃ sukhāṃvunāvāpi svarjikākuṣṭhasaindhavaṃ ||
            <caesura/>
             vṛścīkamurūvūkaś ca varṣābhūvṛhatī<cb n="1"/> dvayaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.47">citrakañ ca jaladroṇai pacet pādāvaśeṣitaṃ |
            <caesura/>
             māgadhāci<damageSpan n="3"/>kumbhe nidhāpayet |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.48">madhunaḥ prasthamāvāpya pathyācūrṇṇārdhasaṃyu<cb n="1"/>taṃ |
            <caesura/>
             viśoṣitaṃ daśāhan tu jīrṇṇabhakaḥ piven naraḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.49"><lb n="2"/>ariṣthoyaṃ jayedgulmavipākaṃ ca dustaraṃ ||
            <caesura/>
             pāṭhānikumbharajanītrikaṭutriphal-agnikā | </l>

          <l xml:id="SS.6.42.50ab">lavaṇaṃ vṛ<cb n="1"/>kṣakavījāni cūrṇṇagomūtrasādhitaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.51">ghanībhūtaṃ tu guṭikāṃ kṛtvā khāded abhuktavān |
            <caesura/>
             gulmaplīhāgnisādāṃstāṃ nāśayeyur aśeṣataḥ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.42.53cd">sukhoṣṭhā<cb n="2"/>jāṃgalarasāḥ susnigdhā vyaktasaindhavāḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.54cd">peyā vātaharaiḥ siddhāḥ kaulatthāḥ saṃskṛtāḥ rasāḥ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.42.55ab"><lb n="3"/>khalāḥ sapañcamūlāś ca gulmino bhojane hitāḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.56">kumbhīpiṇḍeṣṭakasvedāṃ kuryāc cavakuśo bhiṣak |
            <caesura/>
             gu<cb n="1"/>lminaḥ sarva evoktā durvirecyatamā bhṛśāḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.57">ataś cainaṃ tu susvinnāṃ sraṃsanenopapādayet |
            <caesura/>
             vimlāpanaṃ bhedanāni tathaiva syañjanāni ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.58">upa<cb n="2"/>nāhāś ca kartavyāḥ sukhoṣṭhāḥ sālvalādayaḥ |
            <caesura/>
             udaroktāni sarpīṣimūtravartiḥ kriyāstathā |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.59ab">lavaṇā<lb n="4"/>ni ca yojyāni yānyuktānyanilāc kurye |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.60cd">dantīdravantīmūleṣu tathā vātahareṣu ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.42.61ab">kārayedāsavāriṣṭhā<cb n="1"/>ślokasthāne yatheritāṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.59cd">vātavarconirodhaiṣu sāmudrārdrakasarṣapaiḥ </l>

          <l xml:id="SS.6.42.60ab">kṛtvā pāyau nidhātavyā varttayo maricottarāḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.61cd">khāded vānyāṃkurāṃ bhṛṣtāṃ <cb n="2"/>pūtīkanṛpavṛkṣayoḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.62">ūrdhvavātan tumanujaṃ gulminaṃ na nirūhaye ||
            <caesura/>
             pivet trivṛnnāgaram vā saguḍā vā harī<lb n="5"/>takīṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.63">guggulaṃ vṛvṛtāṃ danīṃ dravantīṃ saindhavaṃ vacāṃ |
            <caesura/>
             mūtramadyapayodrākṣārasair vīkṣya valāvalaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.64">e<cb n="1"/>vaṃ pīlūni piṣṭhāni pivet salavaṇāni ty ||
            <caesura/>
             pippaipippalīmūlaṃ citrakājājisaindhavaiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.65">yuktā surā ghnanti gulmaṃ śīghrakāle prayojitā |
            <caesura/>
            <cb n="2"/>vaddhavinmārūto gulmī bhuñjīta paye yāvāṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.66ab">kulmāṃṣāścā vahusnehāṃ bhakṣayellavaṇaittarāṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.75cd">vallūram mūlakaṃ <lb n="6"/>matsyāṃ śuṣkaśākāni vaidalaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.76ab">na khādedālukaṃ gulmī madhurāṇi phalāni ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.76.add1">laṅghanaṃ dīpanaṃ sni<cb n="1"/>gdhaṃ uṣṇaṃ vātānulomanaṃ |
            <caesura/>
             vṛṃhaṇañ ca bhaved yas tu tadhitaṃ vātagulmināṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.76.add2">sthānāvaseko raktasya vāhumadhye sirāṃvyadhan |
            <caesura/>
             svedonulomanaṃ cai<cb n="2"/>va tadhitaṃ vātagulmināṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.76.add3">tṛṣṇā yābhiparīto yo ādhyātoraktapīḍitaḥ |
            <caesura/>
             prāṇākṣiśotisārī ca ya<damageSpan n="1"/><milestone facs="188v IMG_0129.JPG" n="188v"
              unit="digital-image"/><pb facs="213" n="188v"/>śūlaiḥ pradīdyate |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.76.add4">varjanīyā bhaven hy ete virikkeyobhipūjyate iti ||</l>

          <l xml:id="SS.6.42.trailer">kāyaci || thva || 0 ||</l>

        </div>
        <div n="43" type="adhyāya">

          <l xml:id="SS.6.43.1">athāto<cb n="1"/> hṛdrogapratiṣedhaṃ vyā ||</l>

          <l xml:id="SS.6.43.3">vegāghātoṣṇarūkṣān nairatimātropasevitaiḥ |
            <caesura/>
             viruddhādhya<add place="upper-margin">śa</add>nājīrṇair rasātmyaiś cāpi bhojanaiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.43.4">dūṣayitvā rasāṃ doṣā vi<cb n="2"/>guṇā hṛdaṃ yaṃ gatāḥ |
            <caesura/>
             hṛdivādhāṃ prakuvyanti hṛdrogāṃ taṃ pracakṣate |</l>

          <l xml:id="SS.6.43.6">āyamyate mā<unclear>||||||</unclear><lb n="2"/>
            <caesura/>
             nirmathyate dīryate ca yodyatepi pāṭyatepi ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.43.7">tṛṣṇoṣṇādāhacoṣāsyuḥ paittike hṛdayaklamaḥ |
            <caesura/>
             dhūmāyanaṃ <cb n="1"/> ca mūrchā ca svedaḥ śoṣo mukhasya ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.43.8">gauravaṃ kaphasaṃsrāvorūcistastambhognimārdavaṃ |
            <caesura/>
             mādhuryam api cā sasya valāsāpahate hṛdi ||</l>

          <l xml:id="SS.6.43.9">utkleśaḥ ṣṭhīva<cb n="2"/>naṃ todaḥ śūlaṃ hṛllāsakovamī |
            <caesura/>
             aruciḥ śyāvanetratvaṃ śoṣaś ca krimijo bhavet |</l>

          <l xml:id="SS.6.43.10">bhramaklamau modaśo<lb n="3"/>ṣau jñeyās teṣām upadravāḥ |
            <caesura/>
             krimijo krimijātīnāṃ ślemikāṇāś ca yo matāḥ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.43.11">vātopasṛṣṭe hṛdaye <cb n="1"/>vāmayet snigdhamāturaṃ |
            <caesura/>
             dvipañcamūlīkvāthena sasnehalavaṇena tu ||</l>

          <l xml:id="SS.6.43.12">pippaẏelāvacāhiṃguyavabhasmāni saindhavaṃ |
            <caesura/>
             saurvarcalaṃ tathā śunṭhī majo<cb n="2"/>modaś ca cūrṇitaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.43.13">phaladhānyāmlakaulatthadadhimadyāsavādibhiḥ |
            <caesura/>
             pāyayet ca śuddhadehaś ca snehanānyatame<lb n="4"/>na vā |</l>

          <l xml:id="SS.6.43.14">bhojayej jīrṇabhaiṣajyāṃ jaṃgalaisaghṛtai rasaiḥ |
            <caesura/>
             vātaghnasiddhaṃ tailañ ca vastiṃ dadyād vicakṣaṇāḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.43.15"><cb n="1"/>śrīpaṇimadhukakṣaudrasitāguḍajalair vamet |
            <caesura/>
             pittopasṛṣṭe hṛdayeś ca seveta madhuraśritaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.43.16">ghṛtaṃ kaṣāyaś coddiṣṭaṃ pittajvāravināśanaṃ<cb n="2"/>
            <caesura/>
             tṛptasya ca rasaurmukhyair jaṃgalaiḥ saghṛtaibhiṣak |</l>

          <l xml:id="SS.6.43.17">sakṣaudraṃ vitared vastitailaṃ madhukasādhitaṃ |
            <caesura/>
             vacānimvakaṣā<lb n="5"/>yābhyāṃ vāntaṃ hṛdi kaphotthite |</l>

          <l xml:id="SS.6.43.18">pāyayet cūrṇaṃ uddiṣṭaṃ vātake bhojayetc tam |
            <caesura/>
             valātailaṃ vidadyāc ca vasti<cb n="1"/>vastiviśāradaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.43.19">krimihṛdrogiṇāṃ snigdhaṃ bhojat piśitodanaṃ |
            <caesura/>
             daghnā ca phalalopetaṃ tryahaṃ paścād virecayet ||</l>

          <l xml:id="SS.6.43.20">sugandhibhiḥ śalavaṇair yogaiḥ <cb n="2"/> sājājiśarkaraiḥ |
            <caesura/>
             viḍaṃgagāḍhaidhānyāmlaṃ pāyayed hitam uttamaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.43.21">hṛdisthitāḥ patantyeva madhastāt krimayo<lb n="6"/> nṛṇāṃ |
            <caesura/>
             yavānnaṃ vitarec cāsmaisaviḍaṃgamataḥ param iti || kāyaci || kṛ || ||</l>

        </div>
        <div n="44" type="adhyāya">

          <l xml:id="SS.6.44.1">athātaḥ pā<cb n="1"/>ṇḍurogapratiṣedhaṃ vyā ||</l>

          <l xml:id="SS.6.44.3">vyāyāmamamlam lavaṇāni madyaṃ mṛdaṃ divāsvapnamatīvatīkṣṇaṃ |
            <caesura/>
             niṣevyamāṇasya vidūṣya raktaṃ kurvanti doṣās tvaci pāṇḍu<cb n="2"/>bhāvaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.44.4">pāṇḍvāmayoṣṭārdhavidhaḥ pradiṣṭaḥ pṛthaksamastaiyugapac ca dosaiḥ |
            <caesura/>
            <pb facs="217" n="189r"/>
            <lb n="1"/>sarveṣu caivaṣvihapāṇḍabhāvo yatodhikotaḥ khalu pāṇḍurogaḥ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.44.5">tvaksphoṭanaṣṭhīvanagātra<gap quantity="16"/>
            <caesura/>
             viṇmūtrapītatvamathāvipāko bhaviṣyatas tasya puraḥ sarāṇi |</l>

          <l xml:id="SS.6.44.6"><gap quantity="2"/>malāpānnakipāṇḍurogaḥ |
            <caesura/>
             kumbhāhvayo lākarakolasākhyaḥ |
            <caesura/>
             vibhāsya<cb n="2"/>te lakṣaṇamasya kṛtsnaṃ nivodhya vakṣyāmnunupūrvaśaste |</l>

          <l xml:id="SS.6.44.7">kṛṣnekṣaṇaṃ kṛṣṇasirāvanaddhaṃ tad varṇaviṇmūtranakhānanañ ca |
            <caesura/>
             vā<lb n="2"/>tena pāṇḍuṃ manujaṃ vyavasyed yuktatathānyais tad ūpadravaiś ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.44.8">pītekṣaṇaṃ pītasirāvanaddhaṃ tad varṇaviṇmūtranakhā<cb n="1"/>nanañ
            ca |
            <caesura/>
             pittena pāṇḍum manujaṃ vyavasyed yuktatathānyais tad upadraiś ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.44.9">śuklekṣaṇaṃ śuklasirāvanaddhaṃ tad varṇaviṇmūtranakhānanañ ca |
            <caesura/>
             kaphena pāṇḍuṃ manujaṃ vyava<cb n="2"/>syed yuktaṃ teṣānyais tad upadravaiś ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.44.10">abhaktarūgnair avagātra sādāḥ sarveṣu tandrī ca valakṣayañ ca |
            <caesura/>
             sarvātmake sarvamidaṃ <lb n="3"/>vyavasyelliṅgāni vaks̤yāmy atha kāmalāyāḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.44.11">yo hyāmayānte sahasānnamamlamadyād apathyāni ca tasya pittaṃ <cb
              n="1"/>
            <caesura/>
             karoti pāṇḍuvadanaṃ viśeṣāt pūrvaritau tandrivalakṣayau ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.44.12">bhedas tu tasyetarakumbhasāhyaḥ sophaṃ mahāṃstatra ca parvabhedaḥ |
            <caesura/>
             jvarāṃgamardabhramadāhatṛṣṇā kṣayā<cb n="2"/>nvito lākarakālasetu |</l>

          <l xml:id="SS.6.44.13">taṃ vātapittād haripītanīlaṃ halīmakettu pravadanti kecit |
            <caesura/>
             upadravāssteṣvararūciḥ pipā<lb n="4"/>sā chardirjvarāḥ śīrṣarujagnisādaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.44.14">sophasthiruk kaṇṭhagatovalatvaṃ mūrcchā kaphe hṛdyavapīḍanañ ca |
            <caesura/>
             sādhye tu <cb n="1"/>pāṇḍvāmayinaṃ samīkṣya snigdhaṃ ghṛtenordhamadhaś ca śuddhaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.44.15">sampādayet kṣaudraghṛtapragāḍhair harītakīcūrṇayutaiḥ prayogaiḥ |
            <caesura/>
             pived ghṛtaṃ vā rajanādi pakvaṃ<cb n="2"/>yatraiphalaṃ tailvakam eva cāpi |</l>

          <l xml:id="SS.6.44.16">virecanādravyavipācitaṃ vā yogāś ca vairecanikāṃ ghṛtena |
            <caesura/>
             mūtre nikumbhārdhanaṃ <lb n="5"/> vipācya pivedabhīkṣṇaṃ kuḍavārdhamātraṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.44.17">khāded guḍam vāpya bhayāvipakva māragvadhādikvathitaṃ pivedvā ||
            <caesura/>
             a<cb n="1"/>yorajavyoṣavidaṅgacūrṇaṃ lihyād haridrāṃ triphalānvitām vā |</l>

          <l xml:id="SS.6.44.18">sarpimadhubhyāṃ vidadhīta vāpi śāstrapradeśābhihitāṃ prayogāṃ |
            <caesura/>
             harec ca doṣāṃ vahuśolpamā<cb n="2"/>trāṃ śvayed dhi doṣeṣvatonirhṛteṣu |</l>

          <l xml:id="SS.6.44.19">dhātrīphalānāṃ rasamikṣujañ ca mantham pivet kṣaudrayutaṃ samāṃśaṃ
            |
            <caesura/>
             ubhe vṛhatyau rajā<lb n="6"/>ne śukākhyāṃ kākād anīñ cāpi sakākamācī |</l>

          <l xml:id="SS.6.44.20">ādāri vimkhyo sakadamvapuṣpau vipācya sarpirvipacet kaṣā<cb n="1"
            />ye |
            <caesura/>
             tat pāṇḍutāṃ hantyupasevyamānaṃ kṣīreṇa vā māgadhikā yathāgniṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.44.21">pivec ca yaṣṭhīmadhukaṃ kaṣāyaṃ cūrṇīkṛtam vā madhunāsamāṃśaṃ |
            <caesura/>
             gomūtrayuktaṃ tripalā<cb n="2"/>dalānāṃ datvāyasaṃ cūrṇamanalpakālaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.44.22">pravālamuktāñjanaśaṃkhacūrṇāṃ lihyāt tathā gairikajaś ca cūrṇaṃ |
            <caesura/>
             ājaṃ śa<lb n="7"/>kṛtsyāt kuḍavapramāṇaṃ viḍaṃ haridrāṃ lavaṇottamañ ca | pṛthak
            palāṃśāni samagram etan cūrṇaṃ hitāśī madhu<cb n="1"/>nāvalihyāt |</l>

          <l xml:id="SS.6.44.25">sauvarcalaṃ hiṃgu kirātatiktaṃ kalāyamātrāṇi sukhāmvunā vā |
            <caesura/>
             mūrvāharidrā malakaṃ pived vā sthitaṃ gavāṃ saptadināni mūtre |</l>

          <l xml:id="SS.6.44.26">mūlamva<cb n="2"/>lācitrakayoḥ pived vā pāṇḍāmayārtokṣa samaṃ
            hitāśī |
            <caesura/>
             sukhāmvunā vā lavaṇena tulyaṃ śigrāḥ phalaṃ kṣīra<unclear>bhu</unclear><milestone
              facs="189v IMG_0134.jpg" n="189v" unit="folio"/><pb facs="218" n="189v"/><lb n="1"
            />jopayojyaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.44.27">nyagrodhavargasya pivet kaṣāyaṃ śītaṃ sitākṣaudrayutaṃ hitāśī |
            <caesura/>
             śālādikam cāpyatha sālacūrṇaṃ kṣaudrāplutam vā <cb n="1"/>malakaṃ sukhārthī ||</l>

          <l xml:id="SS.6.44.28">viḍaṃgamustārajānājamodaparūṣakavyoṣavinirdahanyaḥ |
            <caesura/>
             cūrṇāni kṛtvā guḍarśarkare ca tathaiva sarpirmadhunī śubhe ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.44.29">sambhāram etadipa<cb n="2"/>cet hitāya sāravato gaṇasya |
            <caesura/>
             dātañ ca lehya<unclear>|||</unclear>viditvā nidhāpayen muskaje samudge |</l>

          <l xml:id="SS.6.44.30">haṃty eṣa yogaḥ <gap quantity="1"/><lb n="2"/>lu pāṇḍurogaṃ
            saśothamugrām api kāmalañ ca |
            <caesura/>
             saśarkarākāmalināṃ tribhaṇḍī hitā gavākṣī saguḍā ca śuṇṭhī ||</l>

          <l xml:id="SS.6.44.31">kā<cb n="1"/>leyake cāpi ghṛtaṃ vipakvaṃ hitañ ca tasyād
            rajanādimiśram |
            <caesura/>
             śilāhvayañ vāpyatha mākṣikam vā kumbhāhvaye mūtrayutam pived vā |</l>

          <l xml:id="SS.6.44.32">mūtrasthitaṃ saindhavasaṃprayuktaṃ sa<cb n="2"/>māṃ pivet vāpi
            hiraṇyakiṭṭaṃ |
            <caesura/>
             drākṣāguḍūcyāmalakīrasena siddhaṃ ghṛtaṃ lākarake hitāye |</l>

          <l xml:id="SS.6.44.33">siddhāsya vastimadhuro ha<lb n="3"/>līme hanyastvariṣṭā mṛdavaś ca
            pathyā |
            <caesura/>
             gauḍānariṣṭāṃ madhuśarkarāṃñ ca mūtrāsavāṃ kṣāraghṛtāṃstathaiva |</l>

          <l xml:id="SS.6.44.34">snigdhān rasā<cb n="1"/>nāmalakair ūpetāṃ kolānvitāṃ vāpi hi
            jaṃgalānāṃ |
            <caesura/>
             seveta śothābhihitāṃñ ca yogāṃ pāṇḍvāmayī śāliyavāñ ca nityaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.44.35">jvaraṃ tṛṣāṃ chardim athātisāraṃ mūrcchā<cb n="2"
            />kṣayaṃśvāsamannalipsāṃ |
            <caesura/>
             tathā vipākasvarabhedasādāṃ jāyed yathāsvāṃ prasamīkṣadoṣāṃ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.44.36">anteṣu śūnaṃ parihīnamadhyaṃ <lb n="4"/>mlānantathānteṣu ca
            madhyaśūnaṃ |
            <caesura/>
             gudeṣu śophastvathamuṣkaśūnaṃ prātamyamānañ ca visañjñakalpaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.44.37">vivirjayet pāṇḍu<cb n="1"/>kinaṃ yaśorthī tathātisārajvarapīḍitañ
            ceti ||</l>

          <l xml:id="SS.6.44.trailer"><abbr type="supension">kāyaci</abbr>
            <expan>kāyaci<ex>kitsā</ex></expan> || ||</l>

        </div>


        <div n="45" type="adhyāya">

          <l xml:id="SS.6.45.1">athāto raktapittapratiṣedhaṃ vyā ||</l>



          <l xml:id="SS.6.45.3x">vyāyāmabhārādhyayanavyavoyātapaseva<cb n="2"/>naiḥ |
            <caesura/>
             tīkṣṇoṣṇakṣāralavaṇaiamlaiḥ kaṭvābhir eva ca |</l>



          <l xml:id="SS.6.45.4x">abhikṣṇaṃ sevato tūṣṇo rasaḥ pittaṃ pradūṣayet |
            <caesura/>
             pittaṃ vidagdhaṃ sva<lb n="5"/>guṇaividahaty āśu śoṇitaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.45.5">tataḥ pravartate raktamūrdhvaṃ cādho dvidhāpi vā |
            <caesura/>
             āmāśayād vrajed ūrdhvam adhaḥ <cb n="1"/>pakvāśayād vrajet |</l>

          <l xml:id="SS.6.45.6ab">vidagdhayoś cāpy ubhayor dvidhābhāgaṃ pravartate |</l>

          <l xml:id="SS.6.45.7ab">ūrdhvaṃ sādhyamadhoyāpyamasādhyaṃ yugapad gataṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.45.6cd"> yakṛn plīhāsyām ichanti kecid rakta<cb n="2"/>gatiṃ jānāḥ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.45.7cd">sadanaṃ śītakāmitvaṃ kaṇṭhadhūmāyanam vamī |</l>

          <l xml:id="SS.6.45.8">lohagandhiś ca niśvāso bhavaty asmiṃ bhaviṣyati |
            <caesura/>
             vāhyāsṛ<lb n="6"/>glakṣaṇais tasya saṃkhyā doṣocchritair viduḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.45.9">daurvalyaśvāsakāsajvaravathumadā pāṇḍutādāhamūrcchā
            <caesura/>
             bhukte<cb n="1"/> cānne vidāhas tv adhṛtir api sadā hṛdya tulyā ca pīḍā |
            <caesura/>
             tṛṣṇākaṇṭhasya bhedaḥ śirasi ca pavanaṃ pūtiniḥ ṣṭhīvanañ ca
            <caesura/>
             dveṣo bhakte vipāko viratir a<cb n="2"/>pi bhaved raktapittopasargāt ||</l>

          <l xml:id="SS.6.45.10">māṃsaprakṣālanābhaṃ kvathitam api yakṛtkardamāñbhonibham vā
            <caesura/>
             medaḥ pūyāstikalpaṃ ya<lb n="7"/>kṛd iva yadi vā pakvajambūphalābham |
            <caesura/>
             yat kṛṣṇaṃ yac ca nīlaṃ bhṛśam atikuṇapaṃ yatra coktā vikārāḥ
            <caesura/>
             tad varjyaṃ ra<cb n="1"/>ktapittaṃ surapatidhanuṣā yac ca tulyaṃ vibhāti ||</l>

          <l xml:id="SS.6.45.11">nodṛktam ādau saṃgrāhyaṃ valino bhiṣaja sadā |
            <caesura/>
             hṛt pāṇḍugrahaṇīrogaplīhagulmajvarāvahaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.45.12"><cb n="2"/>adhaḥ pravṛttaṃ vamanair ūrdhvagan tu virecanaiḥ |
            <caesura/>
             jayed anyataraṃ cāpi kṣīṇasya śamanair asṛk |</l>





          <l xml:id="SS.6.45.15">drākṣākārśmayamadhukaṃ <milestone facs="190r IMG_0050" n="190r"
              unit="digital-image"/><pb facs="222" n="190r"/><lb n="1"/>sitāyetaṃ virecanaṃ |
            <caesura/>
             yaṣṭhīmadhukasiddhañ ca sakṣaudraṃ vamanaṃ hitaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.45.16">payāṃsi śītāni rasāś ca jāṅgalāḥ satīnamū<cb n="1"
            />dgāyavaśāliṣaṣṭikā |
            <caesura/>
             jīvanti śailūsuniṣaṇṇayūthikāṃs tathātimuktāṃ kura<damage extent="4" unit="char"/>rajāḥ
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.45.17">śākaṃ hitaṃ sarpiṣisaṃskṛtaṃ sadā pathyāñ ca dhātrīphaladāḍimā<cb
              n="2"/>nvitaṃ |
            <caesura/>
             rasāś ca pārāvatahaṃsakurmajapeyā peyās tathā cāpi ghṛtāntarā hitāḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.45.18">santānikāś cotpalapūrvakeṣu ghṛteṣu si<lb n="2"/>ddhāḥ payasaḥ
              sitā<unclear>hvā</unclear> |
            <caesura/>
             himāḥ pradehā madhurā gaṇāś ca ghṛtāni pathyāni ca raktapitte |</l>

          <l xml:id="SS.6.45.19">madhūkaśobhāñja<cb n="1"/>nakodirajaiḥ priyaṃgukānāṃ kusumaiś ca
            cūrṇanitaḥ |
            <caesura/>
             bhiṣag vidadhyāc caturaḥ samākṣikāṃ hitāya lehānasṛjāḥ praśāntaye |</l>

          <l xml:id="SS.6.45.20">lihyāc ca dugdhadrumajan na<cb n="2"/>vāṃkurāṃ madhudvitīyāṃ
            sitakarṇikasya |
            <caesura/>
             pathyāñ ca kharjūraphalaṃ samākṣikaṃ phalāni cānyānyapitaṇguṇānyatha ||</l>

          <l xml:id="SS.6.45.21ab"><lb n="3"/>raktānisārābhihitānyogānatrāpi yojayet |</l>

          <l xml:id="SS.6.45.21x">||nilotpalānām madhunā bhasma vāpi parisrutaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.45.21cd"> śuddhekṣugaṇḍamāpoṣya nave kumbhe hitāṃbhasā |</l>

          <l xml:id="SS.6.45.22"> yojayitvā sthitaṃ rātrāvā<cb n="2"/>kāśe sotpalaṃ tu tat |
            <caesura/>
             prātaḥ śrutaṃ kṣaudrayutaṃ pivec choṇitaipittakaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.45.23">pivec chi<cb n="1"/>takaṣāyaṃ vā jamvāmrārjunasambhavaṃ |
            <caesura/>
             āmodumvaraniryāsaṃ pivet sakṣaudraśarkaraṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.45.24">trapuśīmūlakalkam vā sakṣaudraṃ taṇḍutālā<lb n="4"/>mvunā |
            <caesura/>
             pived akṣasamaṃ kalkaṃ madhukalpaivam eva vā |</l>

          <l xml:id="SS.6.45.25">candanaṃ padmaṃ kaṃlodhram evaṃ mevaṃ samaṃ pivet |
            <caesura/>
             karañja<cb n="1"/>vījam evam vā sitākṣaudrayutaṃ pivet |</l>

          <l xml:id="SS.6.45.26">majjānamidgudasyaivam peyo madhukasaṃyutāḥ |
            <caesura/>
             sukhoṣṇalavaṇaṃ vījaṃ karañjadadhimastunā |</l>

          <l xml:id="SS.6.45.27">pived vāpi tryahaṃ<cb n="1"/> martyo raktapittābhipīḍitaḥ |
            <caesura/>
             raktapittaharāḥ śastāḥ ṣaḍete yogam uttamāḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.45.28">pathyā caivāvapīḍeṣu grāṇa<lb n="5"/>taḥ pramṛte sṛji |
            <caesura/>
             atinissrutarakto vā kṣaudrayuktaṃ pivedasṛk |
            <caesura/>
             yakṛd vā bhakṣayed ājāmāṃsaṃ pitta<cb n="1"/>samāyutaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.45.29">palāśavṛntasvarase vipakvaṃ
            <caesura/>
             sarpi pivet kṣaudrayutaṃ hitāśī |
            <caesura/>
             saśarkaraṃ kṣīraghṛtaṃ pived vā
            <caesura/>
             vanaspatīṃ svarasaiḥ kṛtam vā |</l>

          <l xml:id="SS.6.45.30">drākṣāmu<cb n="2"/>śīrāṇy atha padmakaṃ sitā
            <caesura/>
             pṛthak palāṃśyudake samāvayet |
            <caesura/>
             sthitāṃ niśān tad rudhirāmayañ jayet
            <caesura/>
             pītaṃ pa<lb n="6"/>yo vāmvusamaṃ hitāśinā |</l>

          <l xml:id="SS.6.45.31">samākṣikaṃ vājiśakṛdrasaṃ vā
            <caesura/>
             vāsākaṣāyaṃ sahitaṃ pived vā |
            <caesura/>
             lihyāt tathā vā<cb n="1"/>stukavījacūrṇaṃ
            <caesura/>
             kṣaudraplutaṃ taṇḍulasāhvayam vā |</l>

          <l xml:id="SS.6.45.32">liheta kālāñjanacūrṇām eva
            <caesura/>
             liheta vā kṣaudrayutāṃ tu kākhyāṃ |
            <caesura/>
             drāṣāsitātiktakarohiṇīñ ca <cb n="2"/>
            <caesura/>
             himāmvunā vā madhukañ jayeyaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.45.33ab">pathyāmahīṃsrāṃ rajanīṃ ghṭañ ca
            <caesura/>
             lihet tathā śoṇitapittarogī |</l>





          <l xml:id="SS.6.45.36cd">mūlāni <lb n="7"/> puṣpāṇi ca mātuluṅgyāḥ
            <caesura/>
             piṣṭvā pivet taṇḍuladhāvanena |</l>

          <l xml:id="SS.6.45.37">ghrāṇapravṛtte sṛji nasya muktaṃ
            <caesura/>
             saśarakarāṃ <cb n="2"/>nāsikayoḥ payo vā |
            <caesura/>
             drākṣārasaṃ kṣīraghṛtaṃ pived vā
            <caesura/>
             saśarkaraṃ cekṣurasaṃ hitam vā |</l>

          <l xml:id="SS.6.45.38">śitopacāraṃ madhurañ ca kuryād
            <caesura/>
             viśeṣataḥ śoṇitapitta<cb n="2"/>rogai |
            <caesura/>
             śitāghṛtañ kṣaudrayutena cāpi
            <caesura/>
             vidārigandhādigaṇaśritena |</l>

          <l xml:id="SS.6.45.39">kṣīreṇa cāsthāpanamagryamuktaṃ
            <caesura/>
             hitaṃ <damage>gh</damage><milestone facs="190v IMG_0051.jpg" n="190v"
              unit="digital-image"/><pb facs="223" n="190v"/><lb n="1"/>taṃ cāpy anuvāsanārthaṃ ||
            <caesura/>
             mañjiṣṭharodhrāñjanagairikotpalaiḥ
            <caesura/>
             suvarṇakālīyakaśaṃkhacandanaiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.45.40">sitāśvagandhāmbu<cb n="1"/>jayaṣṭhisāhvayaiḥ
            <caesura/>
             mṛṇālasaugandhikatulyapeṣi<unclear extent="1" unit="char"/>ḥ |
            <caesura/>
             ghṛtāplutaiḥ śitajalāvasevitaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.45.41">kṣīrodanaṃ <unclear>bhktamam</unclear> athā<cb n="1"/>nuvāsayed
            <caesura/>
             ghṛtena yaṣṭhīmadhukaśritena |
            <caesura/>
             adhovahaṃ śoṇitam eṣa nāśayet
            <caesura/>
             tathā<damage>tisāraṃ rudhirasya |</damage></l>

          <l xml:id="SS.6.45.42">kayoge ṣvati caiva śasyate
            <caesura/>
             vāmyat sūraś ca rakte vijite valānvitaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.45.43">evaṃ vidhā <unclear n="1" unit="char"/>ttaravastayañ ca
            mūtrāśayasthe <cb n="1"/>rudhire vidheyāḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.45.44">asṛgdare py eṣa vidhiḥ strīṇāñ kāryo vijānatā |
            <caesura/>
             śastrakarmaṇi raktañ yasyātīva pravarttate |</l>

          <l xml:id="SS.6.45.45">trayāṇām api doṣāṇāṃ śoṇi<cb n="2"/>tasya ca sarvaśaḥ |
            <caesura/>
             liṅgāny ālokya vitarec cikitsitam anantaram iti || </l>

          <l xml:id="SS.6.45.trailer">kāyaci || || ||</l>
        </div>

        <div n="46" type="adhyāya">
          <milestone n="190v IMG_0051.jpg" unit="folio"/>

          <l xml:id="SS.6.46.1">athāto mū<lb n="3"/>rcchā pratiṣedhaṃ <abbr>vyā</abbr>
            <expan><ex>khyāsyāmaḥ</ex></expan> ||</l>



          <l xml:id="SS.6.46.3">kṣīṇasya bahudoṣasya viruddhāhārasevinaḥ |
            <caesura/>
             vegāghātād abhīghātād dhīnasa<cb n="1"/>tvasya vā punaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.46.4">karaṇāyataneṣūgrābāhyeṣv abhyantareṣu ca |
            <caesura/>
             niviśante yadā doṣās tadā mūrcchati mānavaḥ |</l>



          <l xml:id="SS.6.46.6">saṃjñāvahāsu nāḍīṣu pithitāsva<cb n="2"/>nilādiṣu |
            <caesura/>
             tamobhyupaiti sahasā sukhadaḥkhavyapohakṛt |</l>

          <l xml:id="SS.6.46.7">sukhaduḥkhavyapohāc ca naraḥ naraḥ patati kāṣṭha<lb n="4"/>vat |
            <caesura/>
             moho mūrcchati tām āhuḥ ṣaḍvidhā sā ca kīrtyate |</l>

          <l xml:id="SS.6.46.8">vātādibhiḥ śoṇitena madyena ca viśe<cb n="1"/>ṇa ca |
            <caesura/>
             ṣaṭsvetāsu ca paittīn tu prabhutvenāvatiṣṭhate |</l>

          <l xml:id="SS.6.46.8.1">hṛtpīḍā jṛmbhaṇaṃ glāniḥ saṃjñādaurbalyam eva ca |
            <caesura/>
             sarvāsāṃ pūrvarūpāṇi yathāsva<cb n="2"/>ñ ca vibhāvayet |</l>

          <l xml:id="SS.6.46.9">apasmāraṇaliṅgāni tāsāmuktāni tatvataḥ |
            <caesura/>
             pṛthivyāpastamorūpaṃ raktaṃ gandhaś ca ta<lb n="5"/>tra yaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.46.10">tasmād raktasya gandhena mūrcchanti bhuvi mānavāḥ |
            <caesura/>
             dravyasvabhāvam ity eke dṛṣṭvā yad api muhyati |</l>

          <l xml:id="SS.6.46.11">gu<cb n="1"/>ṇas tīvrataratvena sthitās tu viṣamadyayoḥ |
            <caesura/>
             ta eva tasmād ābhyāṃ tu moho jāyed yatheritā |</l>

          <l xml:id="SS.6.46.11ef"><add place="inline">tapdhāṅgadṛṣṭirasṛjā gūḍhocchvāsaś ca
              mūrcchitaḥ |<cb n="2"/></add></l>

          <l xml:id="SS.6.46.12"> madyena vilapaṃ cchete niṣṭanaṃ bhrāntacetasaḥ |
            <caesura/>
             gātrāṇi vikṣipaṃ bhūyo yāvat paktiṃ na yāti tat |</l>

          <l xml:id="SS.6.46.13">vepathuḥ<lb n="6"/> svapnatṛṣṇāsyu stambhaś ca viśamūrcchite |
            <caesura/>
             veditavyaṃ tīvrataraṃ yathāsvaṃ viṣalakṣaṇaiḥ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.46.14">sekāvagā<cb n="1"/>hau maṇayaḥ sahārāḥ śītāḥ pradehāḥ vyajanānilāś
            ca |
            <caesura/>
             śītāni pānāni ca gandhavanti sarvāsu mūrcchāsvanivāritāni |</l>

          <l xml:id="SS.6.46.15">śītena toyena tathā sa<cb n="2"/>lehyāt | kṣaudreṇa kṛṣṇāṃ sasitāṃ
            hitāya |</l>






          <l xml:id="SS.6.46.18">kuryāc ca nāsāvadanāvarodhaṃ kṣīraṃ pibed vāpy atha mānuṣī<lb n="8"
            />ṇāṃ |
            <caesura/>
             mūrcchāprasaktān tu śirovarekair jaye<cb n="1"/>d abhīkṣṇaṃ vamanaiś ca tīkṣṇaiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.46.19">harītakīkvāthakṛtaṃ pibed vā dhātrīphalānāṃ<unclear reason="torn"
              >sva</unclear>rase kṛtaṃ vā |
            <caesura/>
             drākṣāsitādāḍimalājavanti śītāni nīlotpa<cb n="2"/>lapadmavanti |</l>

          <l xml:id="SS.6.46.20ab">pibat kaṣāyāṇi ca gandhavanti | pittajvaraṃ yāti śaman na yanti |
            <caesura/>
             prabhūtadoṣas tama<pb facs="225" n="191r"/><lb n="1"/>so tirekāt saṃmūrcchito naiva
            vibudhyate yaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.46.21">savyastasaṃjño bhṛśaduścikitsyo jñeyas tathā buddhimatā manu<cb
              n="1"/>ṣyaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.46.21a"> mṛtopaman tu tvarayā cikitsed āśvevataṃ mṛtyuvaśaṃ prayāntaṃ
            |</l>


          <l xml:id="SS.6.46.22cd"> tīkṣṇāñjanābhyañjanadhūmayogais tathā nakhābhyantarasūtipātaiḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.46.23ab"> vāditra<cb n="2"/>gītānurayairapūrvvair vismāpanai
              guptaphala<pc> </pc>prakarṣaiḥ |</l>



          <l xml:id="SS.6.46.23ef"> tadvatprasaktair vamanānulomyais tīkṣnair viśuddhaṃ
              laghupathya<lb n="2"/>bhojyaiḥ |</l>



          <l xml:id="SS.6.46.24cdef"> phalatrikaiḥ pippalicitrakāḍhyaiḥ śilājatoś cāpi tathā
            prayogaiḥ |
            <caesura/>
             saśarkaraur māsa<cb n="1"/>m upācareta viśeṣato jīrṇṇaghṛtaṃ pibec ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.46.25"> yathāsvañ ca jvaraghnāni kaṣāyāṇi prayojayet |
            <caesura/>
             sarvamūrcchāparītānāṃ viṣajāyāṃ vi<cb n="2"/>ṣāpaham iti ||</l>

          <l xml:id="SS.6.46.trailer"> kāyaci || <num type="letter-numeral">8</num> || <hi
              rend="rubricated">0</hi> || </l>

        </div>


        <div n="47" type="adhyāya">
          <milestone ana="line 2" n="191r" unit="folio"/>

          <l xml:id="SS.6.47.1">athātaḥ pānātyayapratiṣedhaṃ <abbr>vyā</abbr>
            <expan>vyā<ex>khyāsyāmaḥ</ex></expan> ||</l>



          <l xml:id="SS.6.47.3">madyam uṣṇan tathā tīkṣṇaṃ sū<lb n="3"/>kṣmaṃ viśadam eva ca |
            <caesura/>
             rūkṣam āśukarañ caiva vyavāyi ca vikāśi ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.4">auṣṇyāc chītopacārañ ca taikṣṇyād dha<cb/>nti mano gatiṃ |
            <caesura/>
            <unclear>puṃstvaṃ</unclear> kaphañ ca sūkṣmatvād dhimatyavayavānva<unclear>hṛ</unclear>t
            |
            <caesura/>
             vaiṣamyāt tu kaphaṃ hanyā<unclear>d rūci</unclear>vāpi pravarttayet |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.5">mārutaṃ kopayed raukṣyād āśutvād ā<cb/>śukarmakṛt |
            <caesura/>
             harṣadañ ca vyavāyitvād vikāśitvān visarpiṇaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.6">tad amvlarasatas tūktaṃ laghudīpanam eva ca |
            <caesura/>
             keci<lb n="4"/>l lavaṇavarjyāṃs tu rasān atrādiśanti ha |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.7">snigdhais tad amvlair māṃsaiś ca bhakṣyaiś ca saha sevitaṃ |
            <caesura/>
             bhaved āyuḥ pra<cb/>karṣāya valāyopacayāya ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.8">kāmyatā manasas tuṣṭis tejo vikrama eva ca |
            <caesura/>
             vidhivat sevyamāne tu madye sannihitā guṇāḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.9">tad evāna<cb/>nnam ajñena sevyamānam amātrayā |
            <caesura/>
             kāyāgninā hy agnisamaṃ sametya kurute madaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.10">madena karaṇānān tu bhā<lb n="5"/>vānyatve kṛte sati |
            <caesura/>
             nigūḍham api bhāvaṃ svaṃ prakāśīkurute vaśaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.13">ślaiṣmikān alpapittāṃs tu sni<cb/>gdhāṃ mātropasevinaḥ |
            <caesura/>
             pānaṃ na vādhatety arthaṃ viparītāṃs tu bādhate ||</l>

          <l xml:id="SS.6.47.13-1">buddhismṛtiprītikaraḥ sukham ca pānānna nidrārati ca vanam ca |
            <caesura/>
             saṃ<cb/>pāṭhagītasvaravavanam ca proktautiramyaḥ prathamo mado hi ||</l>

          <l xml:id="SS.6.47.13-2">avyaktabuddhismṛtivāgviceṣṭaḥ sonmatta<lb n="6"/>līlākṛti ca
            praśāntaḥ |
            <caesura/>
             ālasyanidrābhihato muhuś ca madhyena mattaḥ puruṣo madena ||</l>

          <l xml:id="SS.6.47.13-3">gacched a<cb n="1"/>gamyān na guruś ca manye khāded abhakṣyāṇi ca
            naṣṭasaṃjñaḥ |
            <caesura/>
             brūyāc ca guhyāni hṛdi sthitāni made tṛtīy<subst><del>o</del><add>e</add></subst>
            puruṣo svatantraḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.13-4">caturthe tu<cb n="2"/> madai mūḍho bhagnadārv iva niḥkriyāḥ |
            <caesura/>
             kāryākāryā vibhāgajñāmṛtādadhyaparo mataḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.13-5">komṛtaṃ <lb n="7"/><g ref="#newa-placeholder-mark"/> tādṛśaṃ
            gacched unmādam iva cāparaṃ |
            <caesura/>
             bahudoṣam ivāmūḍhaḥ kāntāreṣv ava<cb n="1"/>śaṃ kṛtī |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.14">nirbhaktam ekāntata eva madyaṃ <g ref="#newa-placeholder-mark"/><pb
              facs="226" n="191v"/><lb n="1"/><g ref="#newa-placeholder-mark"/> niṣevyamāṇaṃ
            manujena nityaṃ |
            <caesura/>
             utpādayet kaṣṭatarāṃ<cb/>vikārānāpādayec cāpi śarīramedaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.15">kruddhena bhītena pipāsitena śokābhitaptena vubhukṣitena |
            <caesura/>
             vyāyāmabhārādhvaparikṣatena vegāvarodhābhiha<cb/>tena cāpi |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.16">atyamlabhakṣyāvatatodareṇa sājīrṇṇabhaktena tathāvalena |
            <caesura/>
             uṣṇābhitaptena ca sevyamānaṃ karo<lb n="2"/>ti madyaṃ vividhāṃ vikārāṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.17">pānātyayaṃ suparamaṃ pānājīrṇṇamathāpi ca |
            <caesura/>
             pānavibhramamugrañ ca teṣāṃ vakṣyāmi<cb/> lakṣaṇaṃ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.47.18">stambhāṅgamardahṛdayagrahatodakampā pānātyayenilakṛte śiraso rujaś
            ca |
            <caesura/>
             svedapralāpamukhaśoṣaṇadāhamūrcchā pittātyaye vadana<cb/>lohitapītatā ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.19">śleṣmātyaye vamathuśītakaphaprasaktāḥ | sarvātmake bhavati
            sarvavikārasampat |
            <caesura/>
             ta<lb n="3"/>tandrāṃ śarīragurutāṃ virasānanatvaṃ śleṣmādhikatvam arucin
            malamūtrasaṃgāṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.20">liṃgaṃ madasya paramasya vadanti tajjñāstṛṣṇāṃ<cb/> rujāṃ śirasi
            sandhiṣu cāpi bhedaṃ |
            <caesura/>
             ādhmānamudgiraṇamamvlaraso vidāhaḥ | pāne tvajīrṇṇam upagacchati lakṣaṇāni |</l>


          <l xml:id="SS.6.47.21"
            >hṛdgātratodavamathurjvarakaṇṭha<cb/>dhūmamūrcchākaphasravaṇamūdhvarujo vidāhāḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.22">dveṣaḥ surānna vikṛteṣu ca teṣu teṣu taṃ pānavibhramamuśantyakhi<lb
              n="4"/>lena dhīrāḥ |</l>




          <l xml:id="SS.6.47.23">hikkājvarau vamathu vepathu pārśvaśūlāḥ kāsabhramāv api ca
              pānaha<unclear>tāṃ</unclear> bhajante |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.24">teṣān nivāraṇa<cb/>vidhiṃ hi mayocyamānaṃ vyaktābhidhāṇam akhilena
            vidhiṃ śṛṇuśva |
            <caesura/>
             madyan tu cukramaricārjakadīpyakāḍhyāṃ sauvarcalāyutamalaṃ pavanasya śāntyai |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.25">pṛthvī<cb/>kadīpyakamahauṣadhahiṃgubhir vā sauvarcalena ca yutaṃ
            vitaret sukhāya |
            <caesura/>
             āmrātakāmraphaladāḍi<add place="below">ma</add>mātuluṅgaiḥ |<lb n="5"/> kuryāc
            chubhāṇyapi ca ṣāḍavapānakāni |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.26">seveta vā phalarasopahitāmca hṛdyānānūpavargapiśitāni ca
            ga<cb/>ndhavanti ||
            <caesura/>
             pittātyaye madhuravargakaṣāyamiśraṃ madyaṃ hitāṃ samadhuśarkaramiṣṭagandhaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.27">pītvā <add place="below">ca</add> madyam api cekṣurasapragāḍhaṃ |
            niḥśeṣataḥ kṣaṇa<cb/>mavasthitamullikhec ca |
            <caesura/>
             lāvaiṇatitti<add place="above">ra</add>rasāṃś ca pivedanamvlāṃ maudgaṃ saśarkaraghṛtāṃś
            ca hitāya yūṣā<unclear>n</unclear> ||</l>

          <l xml:id="SS.6.47.28">pānātyaye<lb n="6"/> kaphakṛte kaphamullikhec ca | madyena
            vimvividulodakasaṃyutena |
            <caesura/>
             seveta tiktakaṭukāṃś ca rasānudā<cb/>rānyogāṃś ca tīktakaṭukopahitāṃ hitāya |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.29">pathyāṃ yavāṃ na vikṛtāni ca jāṃgalāni | śleṣmaghnamanyadapi yac ca
            niratyayaṃ syāt |</l>




          <l xml:id="SS.6.47.30"><unclear>tvaṅgā</unclear>gapuṣpama<cb/>gadhailamadhūkadhānyaiḥ
            ślakṣṇairajojimaricaiś ca su<unclear>rā</unclear>hvayāṃśaiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.31">peyaṃ kapittharasavāriparūkāḍhyaṃ pānātya<lb n="7"/>yeṣu
            vidhivatsrutamamvarānte |
            <caesura/>
             hrīverapadmaparipelavamustakāḍhyaiḥ puṣpairvilipyakaravīrajalodbha<cb/>vaiś ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.32">piṣṭaiḥ sa<unclear>pa</unclear>dmakayutair api sārivādyaiḥ | sekaṃ
            jalaiś ca vitaredamalaiḥ <pb facs="229" n="192r"/><lb n="1"/>suśītaiḥ |
            <caesura/>
             tva<unclear>kpatra</unclear>cocamaricailabhujaṅgapuṣpaśleṣmātakaprasavakalkaguḍair
            upetaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.33">drākṣāyutaṃ hṛtamalaṃ ma<cb/>dirāmayārttai | stanpānakaṃ śuci
            sugandhi narairniṣevyaṃ |
            <caesura/>
             piṣṭaṃ pivec ca madhukaṃ kaṭurohiṇīṃ ca | mūlañ ca tulyamasakṛttrapuśī bhavaṃ yat |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.34">kā<cb/>rpāsimevamathanāgavalāṃ ca tulyāṃ pītvā sukhī bhavati sādhu
            suvarcalāñ ca |
            <caesura/>
             kārśmarya<lb n="2"/>dāruviḍapippalidāḍimeṣu drākṣānviteṣu kṛtamāmvuni pānakaṃ yat |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.35">tadvījapūrakarasāyutamāśu<cb/> pītaṃ | śāntiṃ parāṃ madagadeṣv
            acirātkaroti |
            <caesura/>
             drākṣāsitāmadhukajīrakadhānyakṛṣṇāsvevaṃ kṛtaṃ satṛvṛtāsu pivedathāpi |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.36">sauvarcalā<cb/>yutamudārarasāṃ phalāmvla | bhārgī śritena ca jalena
            hitovasekaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.37">ikṣvākudhāmārgavavṛkṣakāni kā<lb n="3"/>kāhvayodumvarikāṃ ca dugdhe
            <caesura/>
             vipācya tasyāṃjalinā vameddhi madyaṃ piveccāhnigate tvajīrṇṇe |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.38">tva<unclear>ṅnā</unclear>ga<cb/>puṣpaviḍajīrakahiṃgukṛṣṇāḥ | seveta
            cāpi maricailayutaṃ phalāmvlaṃ |
            <caesura/>
             uṣṇāmvu saindhavayutās tv athavā yathoktaṃ | cavyailahiṃgumagadhāphala<cb/>mūlaśuṇṭhī
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.39">hṛdyaiḥ khalair api ca bhojanam atra śastaṃ |
            drākṣākapitthaphaladāḍimapānakaṃ yat |
            <caesura/>
             tatpā<lb n="4"/>navibhramaharaṃ madhuśarkarāḍhyamāmrātakolarasapānakam eva cāpi |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.40">kharjūravetrakaravīśaparuṣake<cb/>ṣu drākṣātṛvṛtsu ca kṛtaṃ |
            saghṛtaṃ hitaṃ vā |
            <caesura/>
             śrīparṇṇiyuktamathavā tu pivedimāni yaṣṭīkasotpalahimāṃvu vimiśritāni |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.41">kṣīrīpravāla<cb/>visajīrakanāgapuṣpapatrelavālusitasārivapadmakāni
            |
            <caesura/>
             āmrātabhavyakaramardakapitthakolavṛkṣā<lb n="5"/>mvlavetrasitabījakadāḍimāni |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.42">seveta vā
            maricajīrakanāgapuṣpatvakpatra<unclear>śuṇṭhi</unclear>cavikailayutānrasāṃ<cb/>s tu |
            <caesura/>
             sūkṣmāmvaraśrutahimāṃśusugandhigandhāṃ <add>mā</add>nodbhavāṃ nudati saptagadānaśeṣān
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.43">pañcendriyārthavidhayo mṛdupānayogāḥ hṛdyāḥ sukhā<cb/>ś ca manasaḥ
            satatanniṣevyā ||
            <caesura/>
             pānātyaye<del>ra</del>ṣu navayauvanapīnagātryaḥ sevyāś ca pañcaviṣayātiśayā<lb n="6"
            />yuvatyaḥ |</l>



          <l xml:id="SS.6.47.45">pivedrasaṃ puṣpaphalodbhavam vā sitāmadhūkatrisugandhayuktaṃ |
            <caesura/>
             sañcūrṇya saṃyojya ca nāgapuṣpai<cb/>rajājikṛṣṇāmaricaiś ca tulyaiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.46">varṣābhūyaṣṭyāhvamadhūkayuktāḥ śasyānyudārāṃkurajīrakāni |
            <caesura/>
             drākṣāmakṛṣṇāmadhukaṃ rasaṃ ca <unclear>kṣī</unclear>raṃ sa<cb/>māloḍya pivetśrutantat
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.47">bhavec ca madyena tu yena pātitaḥ | surāsavāmvāmadhunāthavā<unclear
              reason="torn">naraḥ</unclear>|
            <caesura/>
             tade<lb n="7"/>va tasmai vidhivat pradhāpayed viparya<unclear>ye bhraṃśam ato
              nyathārcchati</unclear></l>

          <l xml:id="SS.6.47.48">yathā narendropahatasya kasyacidbhavetprasādastata eva nānyataḥ |
            <caesura/>
             dhruvaṃ tathā madyahatasya dehino bhavetprasādasta<cb/>ta eva nānyataḥ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.47.49">vicchinnamadyaḥ sahasā yas tu madyanniṣevate |
            <caesura/>
             tasya pānātyayoddiṣṭā <unclear reason="torn">vikārā</unclear><milestone n="192v"
              unit="digital-image"/><pb facs="231" n="192v"/><lb n="1"/><unclear reason="torn"
              >saṃ</unclear>bhavanti hi |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.50">madyasyāgneyavāyavyau guṇāvamvuvahāni tu |
            <caesura/>
             srotāṃsi śoṣayetāṃ hi tatastṛṣṇopajāyate |<cb/></l>

          <l xml:id="SS.6.47.51">pāṭalyutpaladaṇḍeṣu mudgaparṇyā ca sādhitaṃ |
            <caesura/>
             pivetpippalisaṃmiśraṃ tatrāmbho himaśītalaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.52">sarpistailavasādugdhadadhibhṛṅgarasairyutaṃ |
            <caesura/>
             kvāthena vi<cb/>lvayavayoḥ sarvagandhaiś ca peṣimaiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.53">pakvamabhyañjane śreṣṭhaṃ seke <unclear reason="torn">kvāthaś ca
              śītalaḥ|</unclear>
            <caesura/>
            <unclear reason="torn">rasavanti ca bhojyāni<lb n="2"/></unclear>yathāsvamavacārayet
            |</l>


          <l xml:id="SS.6.47.54">tvacaṃ prāptas tu pānoṣmā pittaraktātimūrcchitaḥ |
            <caesura/>
             dāhaṃ prakurute ghoraṃ pittava<cb/>ttattra bheṣajaṃ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.47.55">śītaṃ vidhāṇamata ūrdhvamanukramiṣye
            dāhapraśāṃtikaramṛddhivatānnanarāṇāṃ |
            <caesura/>
             tatrādito malayajena hitaḥ pradehaścandrāṃśuhāratu<cb/>hinodakaśītalena |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.56">śītāmvaśītalataraiś ca śayānayenaṃ hārairmṛṇālavalayairavalāḥ
            spṛśeyuḥ |
            <caesura/>
             bhinno<lb n="3"/>tpalojvalahime śayane śayīta | patreṣu vā sajalavinduṣu padminīnāṃ
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.57">samvījayetpavanamāhṛtamaṅga<cb/>nābhiḥ |
            kalhārapadmadalaśaivalasaṃcayebhyaḥ |
            <caesura/>
             śītairvanāntapavanair upavījyamānaḥ | prītaścaredbhavanakānanadīrghikāsu |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.58">dāhābhibhūtamathavāpa<cb/>riṣecayet tu lāmajjakāmvuruhatoyamayaiḥ
            suśītaiḥ ||
            <caesura/>
             visrāvitāṃ hṛtamalānnavavāri<unclear reason="torn">pūrṇṇāṃ</unclear> padmotpalā<lb
              n="4"/>kulajalāmadhivāsitodāṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.59">vāpīmbhajedruciracandanabhūṣitāṅgaḥ |
            kāntākaragrahaṇaharṣitaromakūpaḥ |<cb/>
            <caesura/>
             tatrainamamvuru<del>pa</del>hapatrasamaiḥ spṛśatyo hastairnimagnavadanaiḥ kaṭhinai
            stanaiś ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.60">toyāvagāhakuśalā madhurapralāpāṃssaṃharṣayeyuravalāś ca du<cb/>laiḥ
            svabhāvaiḥ ||
            <caesura/>
             dhārāgṛhe pracalitodaradurdinānte klāntaḥ śayīta salilānilaśītakukṣau<unclear
              reason="torn">|</unclear></l>

          <l xml:id="SS.6.47.61">gandhodakaiḥ<lb n="5"/> sakusumair upasiktabhūke
            patrāmvucandanarasair upadigdhakuḍye |
            <caesura/>
             jātyutpalapriyakakeśarapuṇḍarīka pu<cb/>nnāganāgakaravīrakṛtopakārai |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.62">tasmiṃgṛhe kamalareṇvaruṇe śayīta
            <unclear>yatnā</unclear>hṛtāvikaṃpitapuṣpadāmni |
            <caesura/>
             pāryātravindhyahimavanmala<cb/>yācalānāṃ śītāmbhasāṃ sakadalīharitadrumāṇāṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.63">udbhinnanīlanalināmvuruhāṃkurāṇāṃ candroda<unclear>ya</unclear>sya
              śṛṇuyā<lb n="6"/>ccakathāṃ manojñāṃ |
            <caesura/>
             mlānaṃ mudīnamanasaṃ manasonukūlāḥ | pīnastanorujaghanāstarusāradigdhāḥ ||<cb/></l>

          <l xml:id="SS.6.47.64">tāsve<unclear>na</unclear>mārdravasanāḥ saha samviśeyuḥ śliṣyāvalāḥ
            śithilamekhalahārayaṣṭyaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.65">harṣayeyurnaraṃ nāryaḥ svaguṇairambhasi sthitāḥ |
            <caesura/>
             hanyuḥ<cb/>śaityānvitāḥ pittaṃ harṣayeyurataḥ striyaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.66">raktapittastṛṣādāhe svayam eva vidhi smṛtaḥ |
            <caesura/>
             sāmānyato<lb n="7"/> viśeṣas tu śṛṇu dāheśvaśeṣataḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.67">kṛ<unclear>tsna</unclear>dehānugaṃ
              raktamu<unclear>dvṛntaḥ</unclear> pradahennaraṃ |
            <caesura/>
             dūṣyate cūṣyate cāpi<cb/> tāmrābhastāmralocanaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.68">lohagandhāṅgavadano vahnireva sadahyate |
            <caesura/>
             kaṣāyatiktamadhuraiḥ saṃsargāhāramādiśet |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.69">aśāmyatyathavā dā<cb/>he rasaistṛptasya jāṅgalaiḥ |
            <caesura/>
             śākhāśrayāṃ yathānyāyaṃ rohiṇyāṃ vedhayetśirāṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.70">pittajvaraharo yas tu vidhiḥ<pb facs="234" n="193r"/><lb n="1"/>so
            py atra pūjitaḥ |
            <caesura/>
             tṛṣṇānirodhādabdhātau kṣīṇe tejaḥ samuddhataḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.71">sa bāhyābhyantaraṃ dehaṃ pradahetma<cb/>ndacetasaḥ ||
            <caesura/>
             sa śuṣkagalatālvauṣṭho jihvāṃ niḥkriṣya ceṣṭate |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.72">tejastatropaśamayed avdhātuś ca vivardhayet |
            <caesura/>
             pāyayetkāmamambhaś ca śarkarānnaḥ payo pi vā |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.73ab"> śītamikṣurasaṃ manthaṃ vitare<unclear>cce</unclear>ritaṃ vidhiṃ
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.73a"><add place="inline">aprāptam vā prārthayatā tathā
                cintayato<unclear reason="torn">pi vā |</unclear></add></l>

          <l xml:id="SS.6.47.73b"><add place="inline"><unclear reason="torn">ā</unclear><lb n="4"
              />hārasya virodhāc ca śarīram upanaśyate |</add></l>

          <l xml:id="SS.6.47.73c"><add place="inline">tataḥ kṣayamavāpnoti dāhaś cāsyopajāyate
              |</add></l>

          <l xml:id="SS.6.47.73d"><add place="inline"><unclear reason="faded">pramohaś
              ca</unclear><cb/>ś ca pralāpaś ca mūrcchāśītābhinandanaṃ |</add></l>

          <l xml:id="SS.6.47.73e"><add place="inline">rujābhiḥ pīḍyatety arthaṃ janturdāhakṣayātmake
              |</add></l>

          <l xml:id="SS.6.47.73f"><add place="inline">iṣṭāḥ śabdādayas tatra pittaghnaś ca vidhiḥ
              smṛtaḥ |</add></l>

          <l xml:id="SS.6.47.73cd">a<cb/>sṛjaḥ pūrṇṇakoṣṭhasya dāho bhavati dustaraḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.74">vidhiḥ sadyo vraṇīyoktaṃ tasya lakṣaṇam eva ca |
            <caesura/>
             dhātu<lb n="3"/>kṣayokto yo dāhas tena mūrcchātṛṣānvitaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.75ab">kṣāmasvaraḥ kriyāhīnaḥ sīdate bhṛśapīḍitaḥ ||<cb/></l>




          <l xml:id="SS.6.47.77">tam iṣṭaviṣayopetaṃ suhṛdbhir abhisaṃvṛtaṃ |
            <caesura/>
             kṣīramāṃsarasāhāraṃ vidhinoktena sādhayet |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.78">marmābhighātajo py asti sosādhyaḥ saptamo madaḥ |<cb/>
            <caesura/>
             sarva eva tu varjyā syuḥ śītagātreṣu dehiṣu |</l>


          <l xml:id="SS.6.47.79">praśāntopadravaś cāpi śodhaṇaṃ prāptam ācaret |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.80">sajīrakaṇyā<lb n="4"
              />rdrakaśṛṃgaverasauvarcalā<unclear>rnya</unclear>vajalāplutāni |
            <caesura/>
             madyāni hṛdyāni ca gandhavanti pītāni sadyaḥ śamayanti<cb/> tṛṣṇāṃ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.47.81">jalāplutaś candanabhūṣitāṃgaḥ sragvī sabhaktāṃ piśitopadaṃśāṃ |
            <caesura/>
             pivet surāṃ naiva labheta rogāṃ mano matighnañ ca madan na yātīti ||0||<cb/></l>

          <l xml:id="SS.6.47.trailer">kāyaci ||<unclear>9</unclear></l>

        </div>


        <div n="48" type="adhyāya">
          <milestone facs="193r IMG_0049.JPG" n="193r" unit="folio"/>

          <l xml:id="SS.6.48.1"> athāta tṛṣṇāpratiṣedhaṃ <abbr>vyā</abbr>
            <expan><ex>khyāsyāmaḥ</ex></expan> ||</l>







          <l xml:id="SS.6.48.4a">bhayabhramābhyāṃ rasasaṃkṣayād vā ūrdhvaṃ citam pitta<lb n="5"
            />vivavanaiś ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.48.4b">pittaṃ savātaṃ kupitaṃ narāṇāṃ tāluprapannaṃ janayet pipāsāṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.48.5">srotaḥ sva<unclear>pā</unclear>mvasvuṣu<cb n="1"/>dūṣiteṣu doṣais
            tṛṣāṃ sambhavatīha jantoḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.48.6">tisraḥ smṛtā lohitajā caturthī kṣayāt tathānyām asamudbhavā ca |
            <caesura/>
             syāt saptamī bhaktasamudbhavā ca li<cb n="2"/>ṅgāni tāsāṃ śṛṇu sauṣadhāni ||</l>



          <l xml:id="SS.6.48.8">śuṣkāmyatā mārutasambhavāyā todas tathā kaṇṭhaśirassu cāpi |
            <caesura/>
             sroto ni<lb n="6"/>rodhā virasaś ca vaktraṃ sītābhir adbhiś ca vivṛddhimeti |</l>

          <l xml:id="SS.6.48.9">mūrcchā pralāpo rucivaktraśoṣo raktekṣaṇatvaṃ<cb n="1"/>pratataś ca
            doṣa |
            <caesura/>
             sītābhikāṃkṣā mukhatiktatā ca pittātmikāyāṃ paridhūpaṇañ ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.48.9a">bāṣpāvarodhaḥ kaphasambhṛtegnau tṛṣṇā balāsena bhavet ta<cb n="2"
            />thā tu |</l>

          <l xml:id="SS.6.48.10">nidrāgurutvaṃ madhurāsyatā ca bhayārditaḥ śuṣyati cātimātraṃ |</l>



          <l xml:id="SS.6.48.12">kṣatasya rukchoṇitanirgamābhyāṃ tṛ<lb n="7"/>ṣṇā caturthī kṣatajā
            bhavet sā |</l>

          <l xml:id="SS.6.48.13">raktakṣayādyā kṣayajā matāsau tayārditaḥ śuṣyati dahyate ca |
            <caesura/>
             a<cb n="1"/>bhyarthamākāṃkṣati cāpi toyaṃ tāṃ sannipātāditi kecidāhuḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.48.14">raktakṣayoktāni ca lakṣaṇāni tasyāmaśeṣeṇa bhiṣagvyavasyet |
            <caesura/>
             tridoṣa<cb n="2"/>liṅgāmasamudbhavā tu hṛcchūlaniṣṭhīvanasaṃprayuktā |</l>

          <l xml:id="SS.6.48.15">snigdhaṃ tathāmlaṃ lavaṇañ ca bhuktaṃ gurvannamevāpi tṛṣāṃ karo<pb
              facs="235" n="193v"/><lb n="1"/>ti |</l>

          <l xml:id="SS.6.48.16">tṛṣṇābhivṛddhāvudare ca pūrṇṇe taṃ vāmayet māgadhikodakena |
            <caesura/>
             vilekhanañcātra hitaṃ vadanti syāddāḍi<cb n="1"/> māmrātakamātuluṃgaiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.48.17">tṛṣṇāprayogaiḥ prativāraṇīyā śītaiś ca samyagrasavīryajātaiḥ |
            <caesura/>
             gaṇḍūṣamamlair virase ca vaktre kuryāc chubhair āmalakasya cū<cb n="2"/>rṇṇaiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.48.18">suvarṇṇarūpyādibhir agnitaptair <unclear>loṣṭraiḥ</unclear> kṛtair
            vā sika<lb n="2"/>tāsu cāpi |
            <caesura/>
             jalaiḥ sukhoṣṇaiḥ śamayet tu tṛṣṇāṃ saśarkaraiḥ kṣaudrayutaṃ hitam vā ||</l>

          <l xml:id="SS.6.48.19">pañcāṃgikāḥ pa<cb n="1"/>ñcagaṇā ya uktās teṣv ambusiddhaṃ prathame
            gaṇe vā |
            <caesura/>
             pibaṃ sukhoṣṇaṃ manujo cireṇa tṛṣo vimucyeta hi vātajāyāḥ ||</l>



          <l xml:id="SS.6.48.20a">pittotthitāṃ pittaharair vipa<cb n="2"/>kvaṃ nihanti toyaṃ paya
            eva vāpi ||</l>

          <l xml:id="SS.6.48.21">bilvāḍhakīkanyasipañcamūlaṃ darbheṣu siddhaṃ kaphajaṃ nihanti |
            <caesura/>
             hitam bha<lb n="3"/>vec chardanam eva cātra taptenanimbaprasavodakena |</l>

          <l xml:id="SS.6.48.22">sarvāsu tṛṣṇāsvathavāpi paittṃ kuryād vidhiṃ tena śamaṃ<cb n="1"
            />vrajanti |
            <caesura/>
             prayāgatodumbarajorasas tu saśarkarāstvakkvathitodakam vā |</l>

          <l xml:id="SS.6.48.23">vargasya siddhasya ca śārivādeḥ peyaṃ jalaṃ syāt tu tṛṣābhibhūte |
            <caesura/>
             kaśeru<cb n="2"/>śṛṃgāṭakapadmakaiś ca viśeṣu siddhaṃ tvathavā pibeta</l>

          <l xml:id="SS.6.48.24">jalotpalośīrakucandanāni datvā pravāte ni<unclear reason="torn"
              >śi</unclear> vāmayet tu<lb n="4"/>
            <caesura/>
             taduttaman toyamudāragandhi sitāyutaṃ kṣaudrayutaṃ ca peyaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.48.25">drākṣāpragāḍhañ ca hitāya vaidyas tṛṣṇārditebhyo<cb n="1"/> vitaren
            narebhyaḥ |
            <caesura/>
             saśārivādau tṛṇapañcamūlī tathotpalādau prathame gaṇe ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.48.26"> kuryāt kaṣāyāṇi yathaitaduktaṃ madhūkapuṣpādiṣu cāpareṣu |<cb
              n="2"/>
            <caesura/>
             rājādanakṣīrikapītaneṣu ṣaṭpānakānyatra hitāni ca syuḥ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.48.27">satuṇḍikerāṇyathavā pibet tu piṣṭāni kāryā<lb n="5"/>ni
            samudbhavāni |
            <caesura/>
             kṣatodbhavāṃ rugvinivāraṇena jāyedrasānāmasṛjaś ca pānaiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.48.28">kṣayotthitāṃ kṣīraja<cb n="1"/>laṃ nihanyān māṃsodakam vā
            madhurodakam vā |
            <caesura/>
             āmotthitāṃ bilvavacāyutānāṃ jāyet kaṣāyairatha dīpanānāṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.48.29">gurvannadāmullikhanair jayec ca kṣayā<cb n="2"/>dṛte sarvakṛtāś ca
            tṛṣṇāḥ |</l>







          <l xml:id="SS.6.48.33">lepāvagāhau pariṣecanāni kuryāt tathā śītagṛhāṇi cāpi |
            <caesura/>
             saṃśodhanaṃ kṣīra<lb n="6"/>rasāghṛtāni sarvāsu lehā madhurāṃ himāṃś ceti || ❈ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.48.33a">jvarotisāraḥ śoṣaś ca gulmahṛtpāṇḍulo<cb n="1"/>hitaḥ</l>

          <l xml:id="SS.6.48.33b">mūrcchā pānātyayaś caiva tṛṣṇayā pūryate daśaḥ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.48.trailer">kāyacikitsāyāṃ prathamo daśa || ❈ ||</l>
        </div>

        <div n="49" type="adhyāya">
          <milestone facs="193v IMG_0050.JPG" n="193v" unit="folio"/>

          <l xml:id="SS.6.49.1">athātaś charddipratiṣedhaṃ <abbr>vyā</abbr>
            <expan><ex>khyāsyāmaḥ</ex></expan> ||</l>









          <l xml:id="SS.6.49.6">cchāda<cb n="2"/>yannānanaṃ vegair ardayann aṃgabhañjanaiḥ |
            <caesura/>
             nirucyate cchardir iti doṣo vaktrāt pradhāvitaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.49.6a">īrayañcchleṣmapi<lb n="7"/>ttau tu udāno vyāpadaṃ gataḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.49.7">ūrdhvam āgacchati bhṛśaṃ viruddhāhārasevinaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.49.8">praseko hṛdayotkledo<cb n="1"/>bhaktasyānabhinandanaṃ |
            <caesura/>
             pūrvarūpāṃ mataṃ cchardyā yathāsvaṃ cāpi nirdiśet ||</l>

          <l xml:id="SS.6.49.9">yaḥ phenilaṃ cchardayate lpamalpaṃ śūlārditobhyarditapārśvapṛ<cb
              n="2"/>ṣṭhaḥ |
            <caesura/>
             śrāntaḥ sa<unclear>ṇo</unclear>ṣaṃ bahuśaḥ salīnaṃ sāvātakopaprabhavātu cchardiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.49.10">vyomvlaṃ bhṛśaṃ vā kaṭutiktavaktraḥ<pb facs="237" n="194r"/><lb
              n="1"/>pītaṃ saraktaṃ haritaṃ vamedvā |
            <caesura/>
             sadāhatodajvaravaktraśoṣaṃ sāpittakopaprabhavā matā tu |</l>

          <l xml:id="SS.6.49.11">yo hṛṣṭaro<cb n="1"/>mā madhuraṃ prabhūtaṃ śuklaṃ himaṃ
            sāṃdrakaphānuviddhaṃ |
            <caesura/>
             abhaktaruggauravasādayuktaṃ vamedvamī sā kaphakopajā tu ||</l>

          <l xml:id="SS.6.49.12">sarvāṇi liṅgā<unclear reason="torn">ni bha</unclear>vanti yasyāḥ<cb
              n="2"/> sā sarvadoṣaprabhavā matā tu ||
            <caesura/>
             bībhatsajā dauhṛdajanmajātva sātmyaprakopāt krimijā ca yā hi |
            <caesura/>
             sā pañcamī tā<lb n="2"/>ñ ca vibhāvayīta doṣocchrayeṇaiva yathoktamādau ||</l>

          <l xml:id="SS.6.49.13">śūlahṛllāsabahulā krimijā tu viśeṣataḥ |
            <caesura/>
             krimi<cb n="1"/>hṛdrogatulyena lakṣaṇena ca lakṣitā ||</l>

          <l xml:id="SS.6.49.14">kṣīṇasyopadravavatīṃ sāsṛkprāyāṃ sacandrikāṃ |
            <caesura/>
             cchardiprasaktāṃ kuśalo nārabheta cikitsituṃ ||</l>



          <l xml:id="SS.6.49.16">vamīṣu<cb n="2"/> bahudoṣāsu cchardanaṃ hitamucyate ||
            <caesura/>
             virecanam vā yuñjīta yathodoṣocchrayaṃ bhiṣak |</l>

          <l xml:id="SS.6.49.17">saṃsargāś cānupūrve<lb n="3"/>ṇa yathāsvaṃ bheṣajāyutaṃ |
            <caesura/>
             laghūṇi pariśuṣkāṇi sātmyānyanyāni cācaret |</l>

          <l xml:id="SS.6.49.18">yathāsvañ ca kaṣāyā<cb n="1"/>ṇi jvaraghnāni prayojayet |
            <caesura/>
             hanyāt kṣīrodakaṃ pītaṃ cchardiṃ pavanasaṃbha<unclear extent="1" unit="char"/> vāṃ
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.49.19">mudgāmalakayūṣo vā sasarpiṣkaḥ sasaindhavaḥ |
            <caesura/>
             yavāgūṃ madhumi<cb n="2"/>śrām vā pañcamūlakṛtāṃ pibet |</l>

          <l xml:id="SS.6.49.20">phalāmblaṃ viṣkirarasaṃ pibedvā vyaktasaindhavaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.49.21">pittopaśamanīyāni pākyā<lb n="4"/>ni ca himāni ca |
            <caesura/>
             kaṣāyānyupayuktāni ghnanti pittakṛtāṃ vamīṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.49.22">śodhaṇaṃ madhurañcātra drākṣārasasa<cb n="1"/>māyutaṃ |
            <caesura/>
             balavatyāṃ praśaṃsanti sarpistailvakam eva vā |</l>

          <l xml:id="SS.6.49.23">āragvadhādiniryūhaṃ daśāṃgaṃ yogam eva vā |
            <caesura/>
             pāyayet madhusaṃyuktaṃ kaphajāyāṃ cikitsa<cb n="2"/>kaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.49.24">kṛtaṃ guḍūcyā vidhivat kaṣāyaṃ himasañjñitaṃ |
            <caesura/>
             tisṛṣv api bhavet pathyaṃ mākṣikeṇa samāyu<unclear reason="torn">taṃ</unclear> |</l>

          <l xml:id="SS.6.49.25">bībhatsajāṃ<lb n="5"/> hṛdyatamairdohyadī kāṃkṣitaiḥ phalaiḥ |
            <caesura/>
             laṃghanair vamanaiś cāsāṃ sātmyair vā sātmyakopajāṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.49.26">krimihṛdro<cb n="1"/>gavac cāpi krimijaṃ śodhayed vamīṃ |
            <caesura/>
             yathādoṣāñ ca vitarecchastaṃ vidhimanantaraṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.49.27">dadhittharasasaṃyuktāḥ pippalīmākṣikānvitāḥ |
            <caesura/>
             muhurmuhu<cb n="2"/>rnaro līḍhvā cchardibhyaḥ parimucyate ||</l>

          <l xml:id="SS.6.49.28">samākṣikā madhurasā pītā vā taṇḍulāmbunā |
            <caesura/>
             tarppaṇā vā madhuyu<lb n="6"/>tā tisṛṇām api bheṣajāṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.49.29">svayaṃ guptāṃ sayaṣṭyāhvāṃ tāṇḍūlāmbumadhudravāṃ |
            <caesura/>
             pibed yavāgūm athavā<cb n="1"/> siddhāṃ patraiḥ karañjajaiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.49.30">yuktāmvlavaṇāḥ piṣṭāḥ kustumburyothavā hitāḥ |
            <caesura/>
             taṇḍulāmbuyutaṃ khādet kapitthaṃ tryūṣaṇena vā |</l>

          <l xml:id="SS.6.49.31">sitā ca<cb n="2"/>ndanamadhvaktāṃ lihyādvā makṣikāśakṛt |</l>

          <l xml:id="SS.6.49.32">sarpikṣaudrasitā lājā śaktuṃ lihyāt tathāpi vā |</l>

          <l xml:id="SS.6.49.33"><unclear reason="torn">dhātrī</unclear>rasaiścanda<lb n="7"/>nam vā
            śritāṃ mudgadalāmbunā |
            <caesura/>
             kolāmalakamajjāno lihed vāpi trivarṇṇakaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.49.34">sakṣaudraṃ śālilā<cb n="1"/>jānāṃ yavāgū vā piben naraḥ |
            <caesura/>
             ghreyāṇyupakṣipec cāpi sugandhīni cikitsakaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.49.35">jāṃgalāni ca śūlyāni ṣāḍavālehyapānakāḥ |
            <caesura/>
             bhojanā<cb n="2"/>ni ca citrāṇi kuryāt sarvasvatandritaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.49.35a">apriyāṇy api seveta jalenodvejayed apīti ||</l>

          <l xml:id="SS.6.49.trailer">kāyaci || la<unclear extent="2" reason="torn" unit="syllables"
            /></l>
        </div>


        <div n="50" type="adhyāya">
          <milestone facs="194v IMG_0060.JPG" n="194v" unit="folio"/>

          <l xml:id="SS.6.50.1"><pb facs="238" n="194v"/>athāto hikkāpratiṣedhaṃ <abbr>vyā</abbr>
            <expan><ex>khyāsyāmaḥ</ex></expan> ||</l>



          <l xml:id="SS.6.50.3">vidāhiguruviṣambhir ūkṣābhiṣyandibhojanaiḥ |
            <caesura/>
             śītayānāsanasthāna<cb n="1"/>ṟajo dhūmānalānilaiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.50.4">vyāyāmakarmabhārādhvavegāghātāpatarpaṇaiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.50.5">hikkāśvāsaś ca kāsaś ca nṛṇāṃ samupajāyate |</l>

          <l xml:id="SS.6.50.6">muhurmuhur vāyurudeti sasva<cb n="2"/>no yakṛtplihāntrāṇi mukhe
            samutkṣipan |
            <caesura/>
             sa ghoṣavānāsu hina<unclear extent="16" reason="torn" unit="syllables"/><lb n="2"/></l>

          <l xml:id="SS.6.50.7">annajāṃ yamalāṃ kṣudrāṃ gambhīrāṃ mahatīn tathā |
            <caesura/>
             vāyuḥ kaphenānugataḥ pañcahikkā karoti ha |</l>



          <l xml:id="SS.6.50.9">vāyura<cb n="1"/>nnair avasttīrṇaḥ kaṭukair ardito bhṛśaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.50.10">hikkayatyūrdhvago bhūtvā tāṃ vidyād annajāṃ bhiṣak |
            <caesura/>
             cireṇa yamalair vegair yā hikkā sampravarttate |</l>

          <l xml:id="SS.6.50.11">kampayantī śi<cb n="2"/>rogrīvaṃ yamalāṃ tāṃ vinirdiśet ||
            <caesura/>
             vikṛṣṭakālairyā vegair mahadbhiḥ sampravarttate |</l>

          <l xml:id="SS.6.50.12">kṣudrikā nāma sā hikkā<unclear reason="torn">ja</unclear><lb n="3"
            />trumūlāt pradhāvitā ||
            <caesura/>
             nābhipravṛttā yā hikkā ghorāgambhīranādinī |</l>

          <l xml:id="SS.6.50.13">anekopadravavatī gambhīrā nā<cb n="1"/>ma sā smṛtā ||</l>

          <l xml:id="SS.6.50.14">marmāṇyāpīḍayantīva satataṃ yā pravarttate |
            <caesura/>
             mahāhikketi sā jñeyā sarvagātravikampanī ||</l>

          <l xml:id="SS.6.50.15">āyamyate hikkamānasya dehe dṛṣṭi<cb n="2"/>ścordhvaṃ nāmyate yasya
            cāpi |
            <caesura/>
             kṣīṇonnadvidvikṣipaṃ yaś ca dehaṃ tau dvau cāntyau varjayet klāmya<unclear
              reason="torn">mānau</unclear> |</l>

          <l xml:id="SS.6.50.16">prāṇā<lb n="4"/>yāmodvejanotrāsanāni pipīlikair dāśanañ cātra
            śastaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.50.16a">saśarkaram madhukañcāvapīḍet kṣaudrānvitā<cb n="1"/>māgadhikās
            tathaiva |</l>

          <l xml:id="SS.6.50.16b">īkṣorasāḥ kṣīramuṣṇaṃ jalam vā | balānvite cchardanam vā praśastaṃ
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.50.16c">dhūmaṃ pibet sarjarasyasya cāpi nepālyam vā goviṣāṇo<cb n="2"
              /><unclear>dbhavastā</unclear> |</l>





          <l xml:id="SS.6.50.19">sarpiḥ snigdhaṃ carmabālaiḥ hṛtam vā hikkāsthāne svedanaṃ vāpi
            kāryaṃ |
            <caesura/>
             kṣaudrāplutaṃ gairi<unclear reason="torn">kaṃ</unclear> kāñcanākhyaṃ<lb n="5"/> lihyād
            bhasmagrāmyasatvāsthijam vā |</l>



          <l xml:id="SS.6.50.20a">romṇāṃ bhasmaśvāvidhāṃ śalyakānāṃ saṃhṛtya vavastagobhyāṃ yathāvat
              |<cb n="1"/></l>

          <l xml:id="SS.6.50.20b">sarpirmadhubhyāṃ śigvipatrajam vā bhasmollihet pippalicūrṇṇayuktaṃ
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.50.20c">dagdhvā phaletindukodumbarābhyām evaṃ lihedvāpi gadaṃ jighāṃsuḥ
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.50.21">suvarcikā<cb n="2"/> bījapūrṇṇādrasena kṣaudropetāṃ hanti līḍhvāśu
            hikkāṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.50.21a">caturguṇeṣv a<unclear>dhmu</unclear> pibet susiddhaṃ sanāgaraṃ
              gauḍikadugdha<lb n="6"/>mājaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.50.21cd">sarpiḥ snigdhā ghnanti hikkāṃ sukhoṣṇā grāsāyavāgvaḥ payasaḥ
            sukhoṣṇāḥ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.50.22">yāvat tṛptiṃ<cb n="1"/>cobhayaṃ sevyamānaṃ ghoraṃ hikkāṃ hanti
            mūtraṃ tvajānāṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.50.23">pūtiḥ kīṭāṃ laśunaṃ hiṃgumatsyāṃ tvacañ ca samcūrṇṇa subhāvitantat
            |
            <caesura/>
             kṣaudraṃ sitāṃ nāṃgapu<cb n="2"/>ṣpañca tulyaṃ pibedrasenekṣumadhūkajena |</l>

          <l xml:id="SS.6.50.24">pibet palaṃ vā lavaṇaottamasya dvābhyāṃ palābhyāṃ haviṣaḥ samagraṃ
              |<lb n="7"/></l>

          <l xml:id="SS.6.50.29">kapotapārāvataśalyakodbhavāṃ kravyādagodhāvṛṣadaṃśajāmrasāṃ ||
            <caesura/>
             pibed phalāmvlā na hi mānsasaindha<cb n="1"/>vāṃ snigdhāṃsthāraṇyamṛgadvijodbhavāṃ
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.50.24cd">harītakīñcoṣṇajalānupānaṃ pibetghṛtaṃ kṣārarajovakīrṇṇaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.50.25">rasaṃ kapitthāt madhupippalīñ ca pāṇipramāṇaṃ pra<cb n="2"/>pibet
            sukhāya |</l>

          <l xml:id="SS.6.50.26">kṛṣṇāṃ sitām āmalakañ ca lihyāt sa śṛṅgaveraṃ madhunāthavāpi |</l>

          <l xml:id="SS.6.50.26a">lājāñjanekam alam adhyañ ca tu<pb facs="239" n="195r"/><lb n="1"
            />lyaṃ hikkā hanyāt puṣparasena līḍhaṃ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.50.27">phalaṃ puṣpañca pāṭalyāḥ gairikaṃ kaṭurohiṇīṃ |
            <caesura/>
             kharjuramadhyaṃ māgadhyaḥ kā<cb n="1"/>sīsaṃ dadhināma ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.50.28">catvāra ete yogā syuḥ pādeṣv evaṃ caturṣv iha
            <caesura/>
             madhudvitīyāḥ karttavyās te hikkā suvijānatā ||</l>

          <l xml:id="SS.6.50.30">virecanaṃ pathyatamaṃ sasaindhavaṃ
            <caesura/>
             hitaṃ<cb n="2"/> sukhoṣṇaṃ pravadanti hikkine |
            <caesura/>
             samīraṇūrdhvagate py athāpare
            <caesura/>
             vadanti nasyaṃ susukhāya hikkinām iti ||</l>

          <l xml:id="SS.6.50.trailer">kāya ci ||<lb n="2"/> lṛ || o ||</l>
        </div>

        <div n="51" type="adhyāya">

          <milestone facs="195r IMG_0055.JPG" n="195r" unit="folio"/>

          <l xml:id="SS.6.51.1">athātaḥ śvāsapratiṣedhaṃ <abbr>vyā</abbr>
            <expan><ex>khyāsyāmaḥ</ex></expan> ||</l>



          <l xml:id="SS.6.51.3">yair eva kāraṇai hikkā bahubhiḥ saṃprapadyate |
            <caesura/>
             tai<cb n="1"/>revakāraṇaiḥ śvāso ghoro bhavati dehināṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.51.4">vihāya prakṛtiṃ vāyurapānaḥ kaphasaṃyutaḥ
            <caesura/>
             śvāsayatyūrdhvago bhūtvā taṃ śvāsaṃ paricakṣate |</l>

          <l xml:id="SS.6.51.5">kṣudrakastamaka<cb n="2"/>schinno mahānūrdhvaś ca pañcadhā |
            <caesura/>
             bhidyate sa mahāvyādhiḥ śvasaḥ kopa viśeṣataḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.51.6">prāgrūpaṃ tasya hṛtpīḍā śū<lb n="3"/>lamādhmānam eva ca |
            <caesura/>
             ānāho vaktravairasyaṃ śaṃkhanistodam eva ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.51.7">kiñcidārabhataḥ karma yasya śvāsaḥ pra<cb n="2"/>varttate |
            <caesura/>
             niṣaṇṇasyaitiśāntiñ ca sakṣudra iti saṃjñitaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.51.8">tṛṭsvedavamathuprāyaḥ kaṇṭhe ghuraghurānvitaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.51.9">ghoṣeṇa mahatā tāmyaṃ sakāsaṃ<cb n="2"/> sakaphan naraḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.51.9a">ānāho vaktravairasyaṃ śaṃkhanistoda eva ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.51.9cd">yaḥ śvased durbalonnadviṭ sa vai tamakasaṃjñitaḥ |<lb n="4"/></l>

          <l xml:id="SS.6.51.10">saṃśāmyati kaphocchittau svapataś ca vivardhate |</l>

          <l xml:id="SS.6.51.11">ādhmāti dahyamānena bastinā sarujan naraḥ |
            <caesura/>
             sarvaprāṇe<cb n="1"/>na vicchinnaṃ śvāsaṃtaṃ cchinnamādiśet |</l>

          <l xml:id="SS.6.51.12">niḥsaṃjñaḥ pārśvaśūlārttaḥ śuṣkakaṇṭhotighoṣavān |
            <caesura/>
             saṃrabdhanetrastvāyamya yaḥ śvaset sa mahāṃ smṛtaḥ |<cb n="2"/></l>

          <l xml:id="SS.6.51.13">marmasvāyamyamaneṣu muhurmūḍhaḥ śvaset tu yaḥ
            <caesura/>
             ūrdhvaprekṣīhatarabastamūrdhvaśvāsamādiśet |</l>

          <l xml:id="SS.6.51.14">kṣu<unclear reason="torn">draḥ</unclear> sādhyata<lb n="5"
            />masteṣāṃ tamakaḥ kṛcchra ucyate |
            <caesura/>
             traya śvāsā na sidhyanti tamako durbalasya ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.51.15">snehabastikramaṃ kecid ūrdhvaś cā<cb n="1"/>dhaś ca śodhaṇaṃ |
            <caesura/>
             mṛduḥ prāṇavatāṃ śreṣṭhaṃ śvāsinām ādiśanti ha |</l>

          <l xml:id="SS.6.51.16">kāse śvāse ca hikkāyāṃ hṛdroge cāpi pūjitaṃ |
            <caesura/>
             ghṛtaṃ purāṇaṃ saṃsiddhaṃ viḍa<cb n="2"/>sauvarcalābhayaiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.51.17">pippalyādi pratīvāpaṃ siddham vā prathame gaṇe |</l>

          <l xml:id="SS.6.51.18">sapañcalavaṇaṃ sarpiḥ <unclear reason="torn">śvā</unclear>sakāsau
              vya<lb n="6"/>pohati ||
            <caesura/>
             hiṃsrāviṃḍaṃgapūtīkatriphalāvyoṣacitrakaiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.51.19">dvikṣīraṃ sarpiṣaḥ prasthañcaturguṇajalānvi<cb n="1"/>taṃ |
            <caesura/>
             kolamātraiḥ pacedebhiḥ śvāsakāsau vyapohati |</l>

          <l xml:id="SS.6.51.20">arśāṃsyarocakaṃ gulmaṃ śakṛdbhedañkṣayantathā ||
            <caesura/>
             kṛtsne vṛṣakaṣāye tu pacet sarpiśca<cb n="1"/>turguṇaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.51.21">tanmūlakusamāvāpaṃ śītaṃ kṣaudreṇa yojayet ||</l>

          <l xml:id="SS.6.51.21a">karkaṭā<unclear>hvaṃ</unclear> sitāṃ sustāṃ bhārgīṃ <unclear
              reason="torn">śū</unclear>ṇṭhīm madhūlikāṃ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.51.21b"><pb facs="240" n="195v"/><lb n="1"/>rasāñjanaṃ samadhukaṃ samānyā
            vāpya yogataḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.51.22">ghṛtaprasthaṃ paceddhīmāṃ śītatoye caturguṇe ||</l>

          <l xml:id="SS.6.51.23">suvahāṃ kālikāṃ<cb n="1"/> bhārgīśukākhyāṃ naiculaṃ phalaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.51.24">kākādanīṃ śṛṃgaveraṃ varṣābhūbṛhatīdvayaṃ |
            <caesura/>
             kolamātrair ghṛtaprasthaṃ pacedetair jaladvikaṃ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.51.25">sauvarcalayavakṣārakaṭukāvyoṣasai<cb n="2"/>ndhavaiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.51.26">vacābhayāviḍaṅgaiś ca paced vā vidhivadghṛtaṃ ||
            <caesura/>
             gopavalyudake siddhaṃ syādanya dviguṇe ghṛtaṃ </l>

          <l xml:id="SS.6.51.27">pañcaitāni<lb n="2"/> havīṃṣy āhur bhiṣajaḥ śvāsakāsayoḥ ||</l>





          <l xml:id="SS.6.51.30">tailaṃ daśaguṇe siddhaṃ kesarājarase śubhe |
            <caesura/>
             pīyamānaṃ yathānyāyaṃ śvā<cb n="1"/>sakāsau vyapohati ||</l>

          <l xml:id="SS.6.51.31">phalāmvlāviṣkirarasā snigdhāḥ pravyaktasaindhavāḥ |
            <caesura/>
             eṇādīnāṃ śirobhir vā sakulatthāḥ sasaindhavāḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.51.32">hanyuḥ śvāsañ ca kāsaś ca saṃskṛ<cb n="2"/>tāni payāṃsi ca ||
            <caesura/>
             timirasya ca bījāni karkaṭākhyā ca cūrṇṇitāḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.51.33">durālabhāthapippalyaḥ kaṭu<unclear reason="torn">kā</unclear>khya
            harītakī |<lb n="3"/>
            <caesura/>
             śvāviḍmayūraromāṇi kolapippalitaṇḍulāḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.51.34">bhārgī tvakśṛṅgaverañ ca śarkarāśalyakaṃ gajaṃ |
            <caesura/>
             vṛttakāṇṭakabījā<cb n="1"/>ni cūrṇṇitāni tu kevalaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.51.35">pañcaślokādhikā hyete lehā ye samyagīritāḥ |
            <caesura/>
             sarpirmadhubhyāṃ saṃlehā śvāsakāsārditai<unclear>rniraiḥ |</unclear></l>

          <l xml:id="SS.6.51.36">saptacchadasya puṣpāṇi pippa<cb n="2"/>lyaś cāpi mastunā |
            <caesura/>
             pibet sampiṣya madhunā dhānām vāpy atha bhakṣayet |</l>

          <l xml:id="SS.6.51.37">arkāṅkurair bhāvitānāṃ yavānāṃ sādhvanekaśaḥ |<lb n="4"/>
            <caesura/>
             sarpiṇā vāpi vedeṣāṃ sakṣaudrāṃ śvāsapīḍitaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.51.38">śirīṣakundakadalīpuṣpaṃ pippalisaṃyutaṃ |
            <caesura/>
             taṇḍulāmbuyu<cb n="1"/>taṃ pītvā jayec chvāsān aśeṣataḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.51.40cd">drākṣāṃ harītakī kṛṣṇaāṃ karkaṭākhyān durālabhāṃ</l>

          <l xml:id="SS.6.51.41ab">sarpirmadhubhyāṃ vilihaṃ cchvāsāṃ hanti sudustarāṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.51.39">kolimajjā tālumūlaṃ<cb n="2"/> piṣṭvā carmamaśintathā |
            <caesura/>
             lihyāt kṣaudreṇa pāmārgasarpirmadhusamāyutaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.51.40">nīpaḥ kadambo raktaghnaḥ taṃ pītvā taṇḍu<lb n="5"/>lāmbunā |</l>

          <l xml:id="SS.6.51.41">haridrāṃ maricaṃ rāsnāṃ guḍaṃ drākṣāṃ sapippalīṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.51.42">lihyāt kṣaudreṇa tulyāni śvāsārtto hitabhojanaḥ ||<cb n="1"/></l>



          <l xml:id="SS.6.51.44">bhārgīn trikaṇṭakaṃ tailaṃ haridrāṃ kaṭurohiṇīṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.51.45">pippalyo maricaṃ caṇḍāṃ gośakṛdrasa eva ca |
            <caesura/>
             taṭakolasya bījāni paced utkārikāṃ śubhāṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.51.46">sevyamānā<cb n="2"/> nihanty eṣā śvāsānāśu sudurjayām iti ||</l>




          <l xml:id="SS.6.51.trailer">kāyaci || lṛ<unclear extent="1" unit="char"/> || o ||</l>
        </div>


        <div n="52" corresp="49.14 in KL 699" type="adhyāya">

          <milestone ana="line 5" n="195v" unit="folio"/>

          <l xml:id="SS.6.52.1"> athātaḥ kāsapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ || </l>







          <l xml:id="SS.6.52.4A"><lb n="6"/> yair eva kāraṇair hikkā śvāsaś caivopajāyate |
            <caesura/>
             tair eva kāraṇair nṛṇāṃ kāsaḥ samupajāyate |</l>

          <l xml:id="SS.6.52.5"> prāṇo hyu<cb n="1"/>dānānugataḥ praduṣṭaḥ
            saṃbhinnakāṃsasvanatulyaghonatulyaghoṣaḥ |
            <caesura/>
             nireti vaktrāt sahasā saghoṣaḥ kāsaḥ sa vidvadbhir udāhṛtas tu | </l>

          <l xml:id="SS.6.52.6"> sa vātapittaprabha<cb n="3"/>vaḥ kaphāc ca kṣatāttathānyaḥ
            kṣayajoparaś ca |
            <caesura/>
             pañcaprakāraḥ paṭhito bhiṣagbhir viśeṣato lakṣaṇataḥ purā<milestone
              facs="196r IMG_0054.JPG" n="196r" unit="digital-image"/><pb facs="241" n="196r"/><lb
              n="1"/><damage cert="medium"/> || </l>



          <l xml:id="SS.6.52.8"> hṛcśaṃkhamūrddhodarapārśvaśūlī kṣāmānanaḥ kṣīṇavalaḥ kṣataujā |
            <caesura/>
             prasaktamantaḥ ka<sic cert="low">phaa</sic>m īraṇena bhi<cb n="2"/>nnasvaraḥ kāsati
            śuṣkam eva | </l>

          <l xml:id="SS.6.52.9">urovidāhajvaravaktraśoṣair abhyarditastiktamukhastṛṣārtaḥ |
            <caesura/>
             pittena pītāni vamet kaṭūni kāseta pāṇḍuḥ paridahya<cb n="3"/> mānaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.52.10"> pralipyamānena mukhena sīdan śirorujārtaḥ kaphapūrṇṇadehaḥ |
            <caesura/>
             abhaktaruggauravapāṇḍuyuktaḥ<lb n="2"/> kāsedbhṛśaṃ sāndrakaphaḥ kaphena | </l>

          <l xml:id="SS.6.52.11"> vakṣotimātraṃ vihataṃ tu yasya vyāyāmabhārādhyayanābhighātaiḥ
            <caesura/>
             vi<cb n="2"/>śliṣṭavakṣāḥ sa naraḥ saraktaṃ ṣṭhīvatyabhīkṣṇaṃ kṣatajaṃ tam āhuḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.52.12"> sa gātraśū<unclear>|</unclear>la<unclear>ṃ</unclear>jvaradāhamohaṃ
            prāṇakṣayaṃ copalabheta kāsāt |
            <caesura/>
             śuṣyan viniṣṭhīvati<cb n="3"/> durbbalas tu prakṣīṇamāṃso rudhiraṃ sapūyaṃ || </l>

          <l xml:id="SS.6.52.13"> taṃ <unclear>sa</unclear>rvaliṅgaṃ bhṛśaduścikitsyaṃ cikitsitajñe
            kṣayakāsam āhuḥ ||</l>





          <l xml:id="SS.6.52.16">
            <lb n="3"/> pathyāṃ sitām āmalakāni lājāḥ samāgadhañ cāpi vicūrṇṇya śuṇṭhī |
            <caesura/>
             sarpir madhubhyāṃ vilihe<unclear>ddhi</unclear> kāsī<cb n="2"/> sasaindhavaṃ
            coṣṇajalena kṛṣṇāṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.52.17"> pibed guḍaṃ pippaliśṛṃgaveraṃ drākṣāñ ca sarppirmadhunā lihec ca |
            <caesura/>
             drākṣāṃ sitāṃ māgadhikāñ ca tulyāṃ saśṛṃgaveraṃ madhu<cb n="3"/>kaṃ tugāñ ca || </l>

          <l xml:id="SS.6.52.18">sarpimadhubhyāṃ vilihet samāṃśāṃ kṣaudreṇa tulyaṃ maricaṃ sitāñ ca
            |
            <caesura/>
             saṃcūrṇṇya maṇḍena pibec ca da<lb n="4"/> dhnoḥ hareṇa vaḥ pippalikāñ ca tulyāṃ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.52.19"> dadhnā lihet kāsakaragnim agraḥ
            <caesura/>
             ubhe haridre suradāruśuṇṭhī | gā<cb n="2"/>yatrisārañ ca pibet samāṃśaṃ </l>

          <l xml:id="SS.6.52.20"> vastasya mūtreṇa sukhāmvunā vā dantīdravantī ca satilvakānāṃ
            <caesura/>
             bhṛṣṭāni sarpīḥ ṣvatha bādarāṇi || khādet palāṃśāni sasaindha<cb n="3"/>vāni </l>

          <l xml:id="SS.6.52.21"> hiṅgoḥ pibet kolasamaṃ hitāśī |sauvīrakeṇāmlarasena vāpi |
            <caesura/>
             kṣaudreṇa lihyātmaricāni cā<damageSpan ana="1"/> | bhārgīva<lb n="5"/>cāhiṃgukṛtā ca
            vartiḥ</l>

          <l xml:id="SS.6.52.22"> dhūme praśastā ghṛtasaṃprayuktā |</l>

          <l xml:id="SS.6.52.23"> pibec ca śīdhuṃ maricānvitaṃ vā </l>

          <l xml:id="SS.6.52.24"> mañjiṣṭhaśuṇṭhījalamṛtikā<cb n="2"/>bhiḥ | kṣīraṃ śritam
            mākṣikasaṃyutam vā
            <caesura/>
             nidigdhikāmūlasamāṃśasiddhāṃ | khādec ca mudgāṃ maricopadaṃśām </l>

          <l xml:id="SS.6.52.25"> utkārikāṃ sarpiṣi nāgarāḍhyāṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.52.26"> yat plīhni sarpirvihi<cb n="3"/>taṃ ṣaḍaṅgaṃ tadvātakāsaṃ jayati
            prasahyaṃ |
            <caesura/>
             vidārigandhādigaṇaśritaṃ vā rasena vā
              yat<unclear>khaluka</unclear><unclear>ṇṭha</unclear>kāryāḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.52.27"> virecanaṃ snai<lb n="6"/>hikam atra coktam āthāpanaṃ cāpi vadanti
            pathyaṃ |
            <caesura/>
             dhūmam pibet snaihikamapramattaḥ pibet sukhoṣṇaṃ ghṛtam eva cā<cb n="2"/>tra || </l>

          <l xml:id="SS.6.52.28"> hitā yavāgvaś ca raseṣu siddhāḥ payāṃsi lehyāḥ saghṛtās tathaiva
            ||
            <caesura/>
             prachardanaṃ kāyaśirovirekās tathaiva dhūmāḥ kavaḍagrahāś ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.52.29"> uṣṇāmla<cb n="3"/> lehyāḥ kaṭukāś ca hanyuḥ kapham viśeṣeṇa
            viśoṣaṇañ ca |
            <caesura/>
             kaṭutrikañ cāpi vadanti mukhyaṃ ghṛtaṃ kri<damageSpan ana="1"/>ghnasvarase vi<lb n="7"
            />pakvaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.52.30"> nirguṇḍipatrasvarasena siddhaṃ sarpiḥ kaphottham vinihanti kāsaṃ | </l>



          <l xml:id="SS.6.52.32"> vidārigandhotpalasārivādī niḥ<cb n="2"/>kvāthya vargam madhurañ ca
            kṛtsnaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.52.33"> ghṛtam pibed ikṣurasāmbudugdhaiḥ kākolivargañ ca saśarkañ tat |
            <caesura/>
             prātaḥ pibet pittakṛte tu kāse kṣato hito yaḥ kṣata<cb n="3"/>jaś ca kāsaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.52.34">kharjūra<unclear>mu</unclear>stāmadhukaṃ piyālaṃ madhūlikā
            pippalibhārgicūrṇaṃ ||
            <caesura/>
             sarpiḥ sitā mākṣi<damageSpan ana="1"/>saṃprayuktaṃ trīṃ <milestone
              facs="196v IMG_0055.JPG" n="196v" unit="digital-image"/><pb facs="242" n="196v"/><lb
              n="1"/>hanti kāsānupayujyamānaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.52.34a"> mañjiṣṭhamūrvājanavahnipāthāṃ kṛṣṇāṃ haridrāñ ca tathā vicūrṇya
            || </l>

          <l xml:id="SS.6.52.35">kṣaudreṇa kāse kṣata<cb n="2"/>jo kṣayotthe pibed ghṛtaṃ cekṣurase
            vipakvaṃ | </l>

          <l xml:id="S.6.52.37cd"> guḍodakaṃ vā kvathitaṃ pibeta kṣaudreṇa śītaṃ maricopadaṃśaṃ
            ||</l>

          <l xml:id="SS.6.52.36"> cūrṇaṃ pibed āmalakasya cāpi kṣīre vipa<cb n="2"/>kvaṃ saghṛtaṃ
            hitāya ||
            <caesura/>
             cūrṇāni godhūma yathodbhavāni kākolivargañ ca kṛtaḥ <damageSpan ana="3"/> | </l>

          <l xml:id="SS.6.52.37ab"><damage/><lb n="2"/>ṣu peyastṛṣu kāsavadbhiḥ kṣaudreṇa dugdhena
            ghṛtena vāpi |</l>

          <l xml:id="SS.6.52.47">kulīraśuktīś caṭakaiṇa lāvānniḥ kvāthya vargam<cb n="2"/> madhurais
            tathānyaiḥ |
            <caesura/>
             pibed ghṛtaṃ tan tu niṣevyamānaṃ hanyāt kṣayotthaṃ kṣatajañ ca kāsaṃ ||
            śatāvarīnāgavalāvipakvaṃ ghṛtaṃ vidadhyāc ca hitāya tasya || </l>

          <l xml:id="SS.6.52.37a"><cb n="3"/> jantughnadārutriphaloṣaṇatrayaṃ sapadmakaṃ saṃbhṛtam
            ekatastataḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.52.37b"> sitāsamāṃśair avalihyamāno <unclear/>ḥ sakāsā<lb n="3"/>nudati
            prasahyaṃ || </l>

          <l xml:id="SS.6.52.37c"> śaṭīpalāgranthikapuṣkarāgni cavyātmaguptākharaśaṃkhapuṣpī | </l>

          <l xml:id="SS.6.52.37d"> dvipañcamūlī ca paladvibhā<cb n="2"/>ge bhāgena sambhṛtya
            vipācayīta | </l>

          <l xml:id="SS.6.52.37e"> yavāḍhakañ cāpy abhayā śatañ ca vāryāḍhakaiḥ pañcabhir aṃ
              <unclear>hri</unclear> śeṣaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.52.37f"> kvātham pacec chauṇṭhikatailabhāge sarpīṃ ṣidatvā <cb n="3"
            />kuḍavonmitāni | </l>

          <l xml:id="SS.6.52.37g"> guḍasya bhāgārddhaśataṃ vipakvaṃ <unclear/>śītaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.52.37h"> palānya<damage/> madhunas ta<lb n="4"/>tra datvā tvagelaśuṇṭhī
            maricañ ca yu<unclear>ñjyā</unclear>t | </l>

          <l xml:id="SS.6.52.37i"> dve dve cādyād avalihyāc ca lehāṃ pathye pathyāśī sarvakāsān
              <unclear>jñghāṃ</unclear><cb n="2"/>suḥ || </l>

          <l xml:id="SS.6.52.37j"> śvāsaṃ hikkāṃ svarabhedaṃ kṣayañ ca kārṣyaṃ chardiṃ vātarktaṃ
            jvarañ ca || </l>

          <l xml:id="SS.6.52.37k"> hṛtpāṇḍurogaṃ śvayathuṃkāmalāṃ mūrcchāṃ doṣmūtrakṛcchrārta va ca
            | </l>

          <l xml:id="SS.6.52.37l"> hanyād aga<cb n="2"/>styena niṣevito yaṃ lehārujāṃ vai nudati
            prasahyam iti || </l>


















          <l xml:id="SS.6.52.trailer">kāsaci ||<unclear>loṣṭha</unclear> || ❈ || </l>
        </div>


        <div n="53" corresp="6.53 in KL 699" type="adhyāya">

          <milestone ana="line 4" n="196v" unit="folio"/>

          <l xml:id="SS.6.53.1"> ath<unclear reason="damaged">ā</unclear>taḥ svaro<lb n="5"
            />paghātapratiṣedhaṃ <abbr type="suspension">vyā</abbr><ex>khyāsyāmaḥ</ex> || </l>



          <l xml:id="SS.6.53.3"> atyuc caśabdakara<unclear>ṇya</unclear>dhyayanābhighātasandūṣaṇaiḥ
            prakupitāḥ pa<unclear>ṭha</unclear>nādayas tu | <cb/>
            <caesura/>
             te śabdavāhīṣu sirāsugatāḥ pratiṣṭhaṃ hanyuḥ svaraṃ bhavati cāpi hi ṣaḍvidhaḥ saḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.53.4"> vātena kṛṣṇanayanānanamūtravarcā bhinnasvaraṃ vadati gardabhavat
              <unclear>kha</unclear>rañ ca |<cb/>
            <caesura/>
             pittena pītanayanānanamūtravarcā brūyāt galaina sa ca dāhasamanvitena | </l>

          <l xml:id="SS.6.53.5"> brūyāt kaphena satataṃ ka<unclear reason="damaged"
              >pha</unclear>ruddhakaṇṭhau<lb n="6"/> mandaṃ śanairvadati cāpi divā viśeṣāt |
            <caesura/>
             sarvātmake bhavati sarvavikārasaṃpat | ta<unclear>ñ</unclear> cāpy asādhyam ṛṣyaḥ<cb/>
            svarabhedam āhuḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.53.6"> dhūmāyati kṣatakṛte kṣayamāpnuyāc ca | vāgeṣa cāpi hatavāk
              <unclear>pa</unclear>rivarjanīyaḥ |
            <caesura/>
             antargatasvaram alakṣyam avākpravīṇaṃ medocchrayād va<cb/>dati digdhagalastṛṣāluḥ | </l>



          <l xml:id="SS.6.53.8"> snigdhāṃ svarāturanarān avabaddhadoṣāṃ nyāyena
            cchardanavirecanabastibhiś tu |
            <caesura/>
             nasyā<lb n="7"/>vapīḍamukhaśodhanadhūmalehaiḥ saṃpādayeta vividhaiḥ kavaḑagrahaiś ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.53.9ab"> yaḥ śvāsakāsavidhirādita<cb/> eva coktaṃ <unclear>ś</unclear>tam
            cāpy aśeṣam avatārayituṃ yateta || </l>

          <l xml:id="SS.6.53.10"> svaropaghāte nilaje bhaktopari ghṛtaṃ pibet |
            <caesura/>
             kāsamardakavārttākumārkavasvarase yutaṃ || </l>
          <cb/>

          <l xml:id="SS.6.53.11"> siddhaṃ ghṛtaṃ hanty anilaṃ siddhaṃ vārkagale rase |
            <caesura/>
             yava<del>ā</del>kṣ<unclear>ā</unclear>rājamodābhyāṃ citrakāmalakeṣu vā | </l>

          <l xml:id="SS.6.53.12"> devadārvyagnima<lb n="8"/><unclear extent="1" reason="torn"
              unit="char"/>bhyāṃ siddham ājaṃ samākṣikaṃ |
            <caesura/>
             sukhodakānupāno vā sasarpiṣko guḍodanaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.53.13"> kṣīrānupānaṃ paitte tu<cb/> pibet sarpira<unclear reason="faded"
              >ta</unclear>ndritaḥ |
            <caesura/>
             aśnuyāc ca sasarpiṣkaṃ yaṣṭīmadhukapāyasaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.53.14"> lihet madhurakā<unclear>ṇya</unclear>ṃ vā cūrṇṇaṃ madhusamāyutaṃ |
            <caesura/>
             śatāvarīcūrṇayogaṃ balācūrṇṇa<cb/>m athāpi vā | </l>

          <l xml:id="SS.6.53.15"> pibet ka<unclear reason="illegible">ṭū</unclear>ni mūtreṇa kaphaje
            svarasaṃ kṣaye |
            <caesura/>
             lihe<cb/>dvā madhutailābhyāṃ bhuktvā khādet kaṭūni vā || </l>


          <l xml:id="SS.6.53.16">
            <pb facs="243" n="197r"/><lb n="1"/>svaropaghātai medoje kaphavadvidhiriṣyate ||
            <caesura/>
             raktaje kṣayaje vāpi pratyākhyāyā<unclear>ca</unclear>ret kriyā<unclear
              reason="damaged">ṃ</unclear> | </l>

          <l xml:id="SS.6.53.16a"> sarva<unclear reason="faded">je kṣataje ta</unclear><cb/>dvat
            bhiṣag vidyād <unclear reason="faded">vi</unclear>cakṣaṇaḥ || </l>

          <l xml:id="SS.6.53.17"> śarkarāmadhumiśrāṇi śritāni madhuraiḥ saha |
            <caesura/>
             pibet <unclear reason="damaged">payāṃsi ya</unclear>syo ccair<unclear>va</unclear>dato
            bhihatasvara iti || </l>

          <l xml:id="SS.6.53.trailer">
            <abbr type="suspension"><gap n="2" reason="damaged" unit="char"
                /><ex>kāya</ex>ci<ex>kitsā</ex></abbr> || <num type="letter-numeral">15</num> || <cb
              n="2"/>|| ❈ || </l>

        </div>


        <!-- The following is 6.24 of the vulgate, 6.51 of the Nepalese version, Kāyacikitsā 16.  -->


        <div n="24" corresp="6.51-in-Nepalese version" type="adhyāya">

          <milestone n="197r1" unit="folio"/>

          <l xml:id="SS.6.24.1"> athātaḥ pratiśyāyapratiṣedham adhyāyaṃ
              <abbr>vyā</abbr><ex>khyāsyāmaḥ</ex> ||</l>


          <l xml:id="SS.6.24.3"><lb n="2"/>nārīprasaṃgac chiraso bhighātād dhūmād rajācchītam
            avaśyayāc ca |
            <caesura/>
             vinigrahān mūtrapurīṣayoś ca sadyaḥ pratiśyā<cb n="1"/>yanimittam uktaṃ |</l>


          <l xml:id="SS.6.24.4">caya<unclear reason="eccentric_ductus">ṃ</unclear> gatā mūrdhani
            mārutādayaḥ pṛthak samastāś ca tathaiva śoṇitaṃ |
            <caesura/>
             prakopyamānā vividhaiḥ prakopanair nṝṇāṃ pratiśyāyakarā bha<cb n="2"/>vaṃti hi |</l>


          <l xml:id="SS.6.24.5">śiro gurutvaṃ kṣavathuḥ pravarttanaṃ tathāṃgamardaḥ |
            parihṛṣṭaromatā
            <caesura/>
             upadravāś cāpy apare <add place="above">pṛ</add>thagvidh<unclear reason="damage"
              >ā</unclear>ḥ | nṝ<lb n="3"/>ṇām pratiśyāyapuraḥsarāḥ smṛtāḥ |</l>


          <l xml:id="SS.6.24.6">ā<add place="below">na</add>ddha pithitā nāsā tanusrāvaprasevanī |
            <caesura/>
             galatālvoṣṭhaghoṣa<cb n="1"/>ś ca nistodaḥ śaṃkhayos tathā |</l>


          <l xml:id="SS.6.24.7">svaropaghātaś ca bhavet pratiśyāye nilātmake |
            <caesura/>
             uṣṇaḥ sapītakaḥ srāvo ghrāṇāt sravati paittike |</l>


          <l xml:id="SS.6.24.8">kṛṣo bhipāṇḍūḥ <cb n="2"/>saṃtapto bhavet tṛṣṇānipiḍītaḥ |
            <caesura/>
             sadhūmam agniṃ sahasā vamatīva ca mānavaḥ |</l>


          <l xml:id="SS.6.24.9">ghrāṇotkaphaḥ kaphakṛte śu<unclear reason="damage">kla</unclear>ḥ
            pāṇḍur <lb n="4"/>vrajed gh<subst><del rend="erased">ā</del><add>a</add></subst>naḥ |
            <caesura/>
             śuklāvabhāsaḥ śūnākṣo bhaved guruśiromukhaḥ |</l>


          <l xml:id="SS.6.24.10">galatālvoṣṭhaśirasaḥ kaṇḍūyanam atī<cb n="1"/>va ca |
            <caesura/>
             bhūtvā bhūtvā pratiśyāyo yo kasmād vinivarttate |</l>


          <l xml:id="SS.6.24.11">saṃpakvo vāpy apakvo vā sa sarvaprabhavo mataḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.24.14">praklidyate punar nnāsā punaś ca pariśuṣyati |</l>


          <l xml:id="SS.6.24.15"><cb n="2"/>muhur ānahyate cāpi muhur vivriyate tha vā |
            <caesura/>
             niśvāso vatidurgandhas tathāgandhān na vetti ca |</l>


          <l xml:id="SS.6.24.16">evaṃ duṣṭapratiśyāyaṃ <lb n="5"/>jānīyāt sarvam eva tu |</l>

          <l xml:id="SS.6.24.16-1">raktaje tu pratiśyāye raktāsrāvaḥ pravarttate |
            <caesura/>
             tāmrākṣaś ca bhavej jaṃtur uroghā<cb n="1"/>taprapīḍitaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.24.16-2">durggandhocchvāsavadano gandhān api <add place="bottom-margin"
                ><unclear reason="faded">na</unclear></add> vetti ca ||
            <caesura/>
             mūrcchanti krimayaś cātra svetā snigdhāṇavas tathā |</l>

          <l xml:id="SS.6.24.16-3">krimiśīrṣavikāreṇa samānañ cā<lb n="2"/>sya lakṣaṇaṃ |</l>


          <l xml:id="SS.6.24.17">bādhiryam āndhyam aghratvaṃ ghorān vā nayanāmayāṃ |
            <caesura/>
             kāryāgnisādaśoṣān vā vṛddhāḥ <unclear reason="damage">kurva</unclear>nti pīna<lb n="6"
            />sāḥ <hi rend="rubricated">||</hi></l>


          <l xml:id="SS.6.24.18">navaṃ pratiśyāyam apāsya sarvān upācaret sarpiṣa eva pānaiḥ |
            <caesura/>
             svedair vicitrair vamanaiś ca yuktaiḥ kālo<cb n="1"/>papannair avapīḍanai<lb n="4"/>ś
            ca ||
            <caesura/>
             śiro virekaṃ tv apare tu kecid āmena dātavyam iti bruvanti |</l>


          <l xml:id="SS.6.24.19">apacyamānasya ca pācanārthaṃ svedo hito mblaṃ vihimañ ca <cb n="2"
            />bhojyaṃ |
            <caesura/>
             niṣevyamāṇam payasārdrakam vā sampācayec cakṣuvikārayogaiḥ |</l>


          <l xml:id="SS.6.24.20">pakvaṃ kaphañ cāpy avalambamānaṃ śi<lb n="7"/>ro virekair
            apakarṣayec ca |
            <caesura/>
             virecanāsthāpanadhūm<subst><del rend="erased">ā</del><add>a</add></subst>pānair avekṣya
            doṣāṃ kavalagrahaiś ca |</l>


          <l xml:id="SS.6.24.24">jayed viditvā <cb n="1"/>mṛdutāñ ca teṣāṃ prāglakṣaṇoktaṃ vidhim
            ādiśec ca ||</l>


          <l xml:id="SS.6.24.25">vātike tu pratiśyāye pibet sarpir yathākramaṃ |
            <caesura/>
             pañcabhir llavaṇaiḥ siddham prathamena ga<cb n="2"/>ṇena ca |</l>


          <l xml:id="SS.6.24.26">pittaraktotthayoḥ peyaṃ sarpir madhurakaiḥ śritaṃ |</l>


          <l xml:id="SS.6.24.27ab">pariśekāṃ pradehāṃś ca kuryā<unclear reason="damage">d
              api</unclear>
            <damage n="4" unit="syllable"/></l>

          <l xml:id="SS.6.24.30cd"><lb n="8"/>kaphaje sarppiṣā snigdhaṃ tilamāṣavipakvayā |</l>


          <l xml:id="SS.6.24.31ab">yavāgvā vāma<cb n="1"/>yed vāntaḥ kaphaghnaṃ kramam ācaret |</l>


          <l xml:id="SS.6.24.34">sarpīṃṣi kaṭusiddhāni tīkṣṇādhūmāḥ kaṭūni ca |
            <caesura/>
             bheṣajāny upayuktāni hanyuḥ sarvaprakopajaṃ |</l>



          <l xml:id="SS.6.24.41">ya<cb/>thāsvaṃ doṣaśamanais tailapakvam pramāṇataḥ ||<g
              ref="#newa-placeholder-mark"/><g ref="#newa-placeholder-mark"/>
            <caesura/>
            <pb facs="244" n="197v"/><lb n="1"/>nastaprayuktam udvṛttāṃ pratiśyāyān apohati |</l>


          <l xml:id="SS.6.24.42">mūtrayuktāḥ samuddiṣṭāḥ kriyāḥ krimiṣu yojayet |
            <caesura/>
             yā<cb n="1"/>panārthaṃ krimighnāni bhojanāni ca buddhimān iti || ||</l>


          <l xml:id="SS.6.24.trailer"> kāya<abbr>ci</abbr><ex>kitsāyāṃ</ex> || <num
              style="letter-numeral">16</num> || 0 ||</l>
        </div>


        <div n="54" corresp="6.54 in KL 699" type="adhyāya">

          <milestone ana="line 1" n="197v" unit="folio"/>

          <l xml:id="SS.6.54.1"> athātaḥ kṛimipratiṣedhaṃ <abbr type="suspension">vyā</abbr>
            <expan><ex>khyāsyāmaḥ</ex></expan> || </l>



          <l xml:id="SS.6.54.3"> ajīrṇṇā <gap extent="verse"/>
          </l>

          <l xml:id="SS.6.54.3a">
            bhojīmadhūrā<unclear>mvl</unclear>ani<unclear>tyo</unclear>dra<cb/>vapriyaḥ
            piṣtaguḍopayoktā| </l>

          <l xml:id="SS.6.54.3b"> vyāyāmajātāni<unclear extent="16" reason="damaged" unit="char"/>
          </l>

          <l xml:id="SS.6.54.7">
            <lb n="2"/>viṃśate kṛimijātīnāṃ trividhaḥ saṃbhavaḥ smṛtaḥ |
            <caesura/>
             purīśakapharaktāni tesāṃ vakṣyāmi lakṣaṇaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.54.8">
            <unclear>ā</unclear>jaupāḥ<cb/> pībanāḥ kampāḥ śvetā<add place="below">ḥ</add>
            gaṇḍūpadās tathā |
            <caesura/>
             curavo dvimukhāś caiva vijñeyās tu purīśajāḥ || </l>

          <l xml:id="SS.6.54.9"> śvetāḥ sūkṣmā studantyete gudaṃ pratisaranti ca |
            <caesura/>
             teṣām e<cb/>vā pare pucchaiḥ pṛthavaś ca bhavaṃti hi | </l>


          <l xml:id="SS.6.54.11cd"> śūlā<unclear>ṭo</unclear>paśakṛdbhedapaktinā śakarāś ca te | </l>

          <l xml:id="SS.6.54.12"> da<unclear extent="7" reason="damaged" unit="char"/><lb n="3"/>
            pralūtāś cipi<unclear>ṭā</unclear>s tathā |
            <caesura/>
             pipīlikā kāraruhā vijñeyāḥ kaphasaṃbhavāḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.54.14"> majjādonetraleḍhārastā<cb/>luśrotrabhujas tathā |
            <caesura/>
             śirohṛdrogavamathupratiśyāyakarāś ca te | </l>

          <l xml:id="SS.6.54.15"> karṇṇaromanakhādāś ca dantādāḥ kikkisās tathā |
            <caesura/>
             kuṣṭhajāḥ saparīsarpāḥ<cb/> jñeyāḥ śoṇitasambhavāḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.54.16"> te saraktāś ca kṛṣṇāś ca teśām ante ca durdṛśaḥ ||
            <caesura/>
             raktādhiṣṭhānajāṃ prāyo vikārā<lb n="4"/>ñjanayanti ha | </l>

          <l xml:id="SS.6.54.17"> māṣapiṣṭānnavidalaparṇṇaśākaiḥ purīṣajāḥ |
            <caesura/>
             māṃsamāṣaguḍakṣīradadhiśuktaiḥ ka<cb/>phodbhavāḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.54.18ab"> viruddhājīrṇṇaśākādyaiḥ śoṇitābhā bhavanti ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.54.20cd"> eṣāmanyatamāṃ v<unclear>ai</unclear>dyo jighāṃsuḥ
              snigdhamātur<unclear reason="deleted">ā</unclear>ṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.54.21"> surasādivipavena sarpiṣāvā<cb/>ntamāditaḥ |
            <caesura/>
             virecayaittīkṣṇatarairyogairāsthāpayīta ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.54.22"> yavakolakulatthānāṃ surasāderga<unclear extent="2"
              reason="damaged" unit="char"/> ca |
            <caesura/>
             vi<lb n="5"/>ḍaṅgasnehayuktau na kvāthena lavaṇena ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.54.23"> nirūḍham athatailen tat siddhenānuvā sayet </l>

          <l xml:id="SS.6.54.24cd"> tataḥ śirīṣa<cb/>kiṇihīrasaṃ kṣaudrayutaṃ pibet || </l>

          <l xml:id="SS.6.54.25ab"> kramūkaḥ <unclear>sva</unclear>rasam vāpi
            pūrvavattīkṣaṇabhojanaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.54.26ab"> pāribhadrakapatrāṇāṃ purvatsurasaṃ pibet |</l>

          <l xml:id="SS.6.54.25cd"> palāśabī<cb/>jasya rasaṃ pibedvā kśaudra saṃyutaṃ| </l>

          <l xml:id="SS.6.54.26a"> pṛthagvā surasādīnāṃ pa<unclear>ttu</unclear>rasyāthavārasaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.54.27"> lihedaś ca śa<unclear reason="damaged">kṛ</unclear>ccūrṇṇaṃ vai<lb
              n="6"/>ḍaṃgaṃ vā samikṣikam |
            <caesura/>
             patrair mūṣikaparṇyā vā saṃpiṣṭaiḥ piṣṭamiśritaiḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.54.28"> khādet pūpalikāṃ pakvā dhā<cb/>nyā<unclear>mvl</unclear>añ ca
            pibed anu |
            <caesura/>
             surasādyair gaṇaiḥ pakvaṃ taila<unclear>n tat pā</unclear>nam iṣyate | </l>

          <l xml:id="SS.6.54.29"> viḍaṃgacūrṇṇamisrair vā piṣṭairbhakṣāṃ prayojayet |
            <caesura/>
             tatkaṣāyaprapītānāṃ<cb/> tilānāṃ tailpācitāṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.54.30"> śvāvidhaḥ sakṛtaś cūrṇṇaṃ saptakṛtvaḥ subhāvitaḥ |
            <caesura/>
             viḍaṃgānāṃ kaṣā<unclear reason="damaged">ye</unclear>ṇa traiphale<lb n="7"/>na rasena
            ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.54.31ab"> kṣaudreṇa līḍhvānupibed rasamām alakaṃ śubhaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.54.32cd"> pibed vā pippalīcūrṇṇam ajamūtreṇa saṃyutaṃ| </l>
          <cb/>
          <l xml:id="SS.6.54.31cd"> akṣābhayārase vāpi vidhir eṣo yasād api | </l>

          <l xml:id="SS.6.54.32ab"> pūtīkasya rasam vāpi surasyāṃ vā pibet naraḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.54.33"> saptarātraṃ pibed ghṛṣṭaṃ trapu vā dadhimastunā |
            <caesura/>
             purī<cb/>śajāṃ śleṣmajāṃś ca hanyād evaṃ krimīṃ bhiṣak | </l>

          <l xml:id="SS.6.54.34"> śirohṛt karṇṇanāsākṣisaṃśritāṃś ca pṛthak pṛthak |
            <caesura/>
             vi<unclear reason="damaged">śe</unclear>ṣatoñjanai<add place="below">varjamānādi
              vāsayānālaḍate krimī<unclear extent="1" reason="illegible" unit="char"
              /></add><!-- place of insertion not known --><pb facs="245" n="198r"/><lb n="1"
            />rnasyaira va pīḍaiś ca sādhayet | </l>

          <l xml:id="SS.6.54.35"> sakṛdrasaṃ śāraṅgasya śoṣya<unclear>ntumau</unclear> vibhāvayet |
            <caesura/>
             niḥkvāthena viḍaṃgā<cb/>nāṃ cūrṇṇaṃ pradhamanan tu tat | </l>

          <l xml:id="SS.6.54.36"> ayaś cūrṇṇānyaneraiva vidhināyojayīta ca |
            <caesura/>
             sakāṃsanīlaṃ tailaṃ ca nasyaṃ syāt surasādike | </l>

          <l xml:id="SS.6.54.37"> indraluptevidhiś cāpi vidhe<cb/>yo romarājiṣu |
            <caesura/>
             dantājānāṃ samuddiṣṭaṃ<g ref="#new-gap-filler"/><lb n="2"/> vidhānaṃ mukharaugike | </l>

          <l xml:id="SS.6.54.38"> raktajānāṃ pratīkāraṃ kuryāt kuṣṭhacikitsitāt |
            <caesura/>
             surasādiṃ ca sarveṣu sa<cb/>rvathaivopayojayet | </l>

          <l xml:id="SS.6.54.39"> pravyaktatiktakaṭukaṃ bhojanañ ca hitaṃ sadā |
            <caesura/>
             kulatharasasaṃyuktaṃ kṣārapānañ ca pūjitaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.54.40"> kṣīrāṇi māṃsāni ghṛtāni caiva<cb/> dadhīni śākāni ca parṇavanti |
            <caesura/>
             māṣāna tomvlāṃ madhūrāṃ rasāṃś ca krmīṃ jighāṃsuḥ parivarjayīta | </l>

          <l xml:id="SS.6.54.trailer">
            <abbr type="supention">kāyaci</abbr>
            <expan><ex>kitsā</ex></expan> || <lb n="3"/><unclear extent="2" unit="char"/> || </l>


        </div>

        <div n="55" corresp="chapter 53 in K and H" type="adhyāya">

          <milestone ana="line 3a" facs="198r IMG_0052.JPG" n="198r" unit="folio"/>

          <!--          
(A)  Missing Verses:
6.54.2, 4,  5,  6,  10,  11ab,  13,  18cd,  19,  20ab,  23,  24ab,  26cd,   

(B)  Additions:
6.54.3a,  3b,  23a,  26a

Special Notes:
1)  6.54.3 has only one word and the rest of the text is missing in the manuscript .  Therefore 3a and 3b are shown in addition.
2) 26ab is after 25ab
3) 25cd is after 26
4) 26a is after 25cd
5) 32cd is after 31ab
6) 31cd is after 32 cd
7) 32ab is after31cd  
-->

          <l xml:id="SS.6.55.1"> athāta udāvarttapratiṣedhaṃ
              <expan>vyā<ex>vyākhyāsyāmaḥ</ex></expan> || </l>



          <l xml:id="SS.6.55.3"> adhaś cordhvañ ca bhāvānāṃ pravṛttānāṃ svabhāvataḥ |
            <caesura/>
            <cb n="1"/>na vegān dhārayet prājño vātādīnāñ jijīviṣuḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.4"> vāta<del rend="erased">ā</del>viḍmūtrajṛmbhāṇām asruṇaḥ kṣavathor
            api |
            <caesura/>
             udgārasya tathā rcchadyā retasaś cāpi dhāraṇāt || </l>

          <l xml:id="SS.6.55.5">
            <cb n="2"/>kṣuttṛṣṇocchvāsanidrāṇām udāvartto bhaved iha |
            <caesura/>
             vyāhanyamānavegārtta udāvartto nirucyate |
            <caesura/>
             tasyābhidhāsye vyā<lb n="4"/>sena lakṣaṇaṃ sacikitsitaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.6"> trayodaśavidhasyāsya bhinnasyetais tu kāraṇaiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.55.7"> ādhmānaśūlo hṛda<cb n="1"/>yo parodhaṃ śirorujaṃ śvāsam atīva
            hikkāṃ |
            <caesura/>
             kāsapratiśyāyagalagrahatvād valāsapittaprasarañ ca ghoraṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.8"> kuryād apāno bhihataḥ svamārge hanyā<cb n="2"/>t purīśaṃ mukhataḥ
            kṣiped vā |
            <caesura/>
             āṭopaśūlau parivarttanañ ca saṃgaḥ purīśasya tathordhvavātaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.9"> purīśamāsyād a<lb n="5"/>pi vā nireti purīśavege bhihite narasya |
            <caesura/>
             mūtrasya vege bhih<subst>
              <del rend="erased">i</del>
              <add>a</add>
            </subst>te naras tu kṛcchreṇa mūtraṃ sravate lpam alpaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.10">
            <cb n="1"/>meḍhre gude vaṃkṣaṇabastimuṣkanābhipradeśeṣv atha mūrdhni cāpi |
            <caesura/>
             ānaddhabasteś ca bhavanti tīvrā rujaś ca śūl<subst><del rend="erased"
                >au</del><add>ai</add></subst>r iva tudyate ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.11"> manyāgalastambhaśirovi<cb n="2"/>kārāḥ | jṛmbhopaghātāt
            pavanātmikā syuḥ |
            <caesura/>
             tathākṣināsāvadanāmayāś ca bhavanti tīvrāḥ saha karṇṇarogaiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.55.12">
            <lb n="6"/>ānandajam vāpy atha śokajam vā netrodakaṃ prāptam amuñcato hi |
            <caesura/>
             śirogurutvaṃ nayanāmayāś ca bhavanti <cb n="1"/>tīvrāḥ saha pīnasena<del rend="erased"
              >ḥ</del>
          </l>

          <l xml:id="SS.6.55.13"> bhavanti gāḍhaṃ kṣavathor vighātāc chirokṣināsāśravaṇeṣu rogāḥ |
            <caesura/>
             kaṇṭhasya pūrṇṇatvam atīva todaḥ kukṣau tu vāyor ubhayoḥ <cb n="2"/>pravṛttiḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.14"> udgāravege bhihate bhavanti jantor vikārāḥ pavanaprasūtāḥ |
            <caesura/>
             chardyābhighātena bhavec ca kuṣṭhaṃ yenaiva do<lb n="7"/>ṣeṇa vidagdham annaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.15"> mūtrāyaṇe pāyuni muṣkayoś ca śotho rujā mūtravinigrahaś ca |
            <caesura/>
             śukrāśmarī <cb n="1"/>tatsravaṇaṃ bhaved vā te te vikārābhihate tu śukre | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.16"> tandrāṅgamardāvaruci śramaś ca kṣudhor vikārā kṛśatā ca dṛṣṭā |
            <caesura/>
             kaṇṭhāsyaśoṣaḥ śravaṇāvaro<cb n="2"/>dhas tṛṣṇābhighātād dhṛdayavyathā ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.17"> śrāntasya niśvāsavinigraheṇa hṛdrogamohāv atha vāpi gulmaḥ |
            <caesura/>
            <unclear cert="unknown" reason="damage">jṛmbho ṅga</unclear><milestone
              facs="198v IMG_0053.JPG" n="198v" unit="digital-image"/><pb facs="246" n="198v"/><lb
              n="1"/>mardo ṅgaśirotha jāḍyaṃ nidrābhighātād athavāpi tandrī || </l>

          <l xml:id="SS.6.55.18"> tṛṣṇārdditaṃ parikliṣṭaṃ kṣīṇaṃ śūlair abhidrutaṃ |
            <caesura/>
             śakṛdvamantaṃ <cb n="1"/>matimān udāvarttinam utsṛjet | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.19"> sarsveṣv eteṣu vidhivad udāvartteṣu kṛtsnaśaḥ |
            <caesura/>
             vāyoḥ kriyā vidhātavyā svamārgapratipattaye | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.20"> sāmānyataḥ pṛtha<unclear reason="overwriting">ktve</unclear>na
            kriyāṃ <cb n="2"/>bhūyo nibodha me |
            <caesura/>
             āsthāpanaṃ mārutaje snigdhasvinnam viśeṣataḥ </l>

          <l xml:id="SS.6.55.21"> purīśaje tu karttavyo vidhir ānāhika<unclear reason="damage">s tu
              yaḥ</unclear> |
            <caesura/>
            <lb n="2"/>sauvarcalāḍhyāṃ madirāṃ mūtre tv abhihate pibet | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.22"> elām vāpy atha madyena kṣīravāriṃ pibeta vā |
            <caesura/>
             dhātrīphalānāñ ca <cb n="1"/>rasaṃ satailam vā pibet tryahaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.23"> rasam aśvapurīśasya gardabhasya pibeta vā |
            <caesura/>
             māṃsopadanśaṃ madyan tu mukhyaṃ seveta yogavit | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.24"> bhadradāru ghaṇaṃ mūrvāṃ haridrāṃ madhuka<cb n="2"/>n tathā |
            <caesura/>
             kolapramāṇāni piben māṣakvāthena yogavit | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.25"> duspaśāyāḥ svarasam vā kaṣāyaṃ kuṃkumasya vā ||
            <caesura/>
            <lb n="3"/>ervārubījaṃ toyena pibed vā lavaṇīkṛtaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.26"> pañcamūlaśritaṃ kṣīraṃ drākṣārasam athāpi vā |
            <caesura/>
             yogāṃś ca vita<cb n="1"/>red atra pūrvoktān aśmarībhidaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.27"> mūtrakṛcchrakramañ cāpi kuryān niravaśeṣataḥ ||
            <caesura/>
             bhūyo vakṣyāmi yogāṃś ca mūtrāghātopaśāntaye | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.28"> snehasvedair udā<cb n="2"/>varttaṃ jṛmbhajaṃ samupācaret |
            <caesura/>
             aśrumokṣāsruje kāryaḥ snigdhasvinnasya dehinaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.29"> tīkṣṇāṃjanāvapī<unclear reason="damage">ḍā</unclear>bhyāṃ
              tīkṣṇa<lb n="4"/>gandhopajighraṇaiḥ |
            <caesura/>
             varttiprayogair atha vā kṣavasaktiṃ pravarttayet | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.30"> udgāraje kramopetaṃ snaihikaṃ dhūmam ā<cb n="1"/>caret | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.31"> cchardyāghātaṃ yathādoṣaṃ samyak snehādibhir jayet | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.32"> bastiśuddhikarāvāpaṃ caturguṇajalaṃ payaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.33"> āvārināśākvathitaṃ pītavantaṃ prakāmataḥ |
            <caesura/>
            <cb n="2"/>kāmayeran priyāṃ nāryāṃ śukrodāvarttinan naraṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.34"> kṣudvighāte hitaṃ snigdham uṣṇam alpañ ca bhojanaṃ |
            <caesura/>
             tṛṣṇāghāte pi<lb n="5"/>ben manthaṃ yavāgūm vā suśītalāṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.35"> bhojyed rasena viśrāntaḥ śramaśvāsāturo naraḥ |
            <caesura/>
             nidrāghāte pibet kṣī<cb n="1"/>raṃ svapec ceṣṭakathārataḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.36"> ādhmānādyeṣu rogeṣu yathāsvaṃ prayateta hi |
            <caesura/>
             yac ca yatra bhavet prāptaṃ tac ca tasmiṃ prayojayet | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.37"> vāyuḥ koṣṭhānugo rūkṣaiḥ <cb n="2"/>kaṣāyakaṭutiktakaiḥ |
            <caesura/>
             bhojanaiḥ kupitaḥ sadya udāvarttaṃ karoti ha | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.38"> vātamūtrapurīśāsṛkkaphamedovahā<lb n="6"/>ni vai |
            <caesura/>
             srotāṃsy udāvarttayati purīśam vāpi varttayet | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.39"> tato hṛdbastiśūlārtto hṛllāsārucipīḍitaḥ |
            <caesura/>
            <cb n="1"/>vātamūtrapurīśāṇi kṛcchreṇa labhate nnaraḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.40"> śvāsakāsapratiśyāyadāhamohatṛṣājvaraṃ |
            <caesura/>
             vamīṃ hikkāṃ śirorogaṃ manaḥśravaṇavibhramāṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.41"> bahūn anyāṃ<cb n="2"/>ś ca labhate vikārām vātakopajāṃ |
            <caesura/>
             tat tailalavaṇābhyaktaṃ snigdhaṃ svinnaṃ nirūhayet | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.42"> doṣato bhinnavarcāṃsi bhuktaṃ <lb n="7"/>cāpy anuvāsayet |
            <caesura/>
             bhavec chāntim vrajaty evam udāvarttas tu dāruṇaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.43"> athainaṃ bahuśaḥ svinnaṃ yuñjyā<cb n="1"/>t snehavirecanaiḥ |
            <caesura/>
             pāyayed vā tṛvṛtpīluyavāgvām amblapānakaiḥ || </l>

          <l xml:id="SS.6.55.44"> hiṃgukuṣṭhavacāsvarjiviḍañ cāpi dviruttaraṃ |
            <caesura/>
             yogāv etāv udāvarttaṃ śūlaṃ <cb n="2"/>cātibalaṃ jeyet | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.45"> devadārvyagnikau<g ref="#newa-placeholder-mark"/>
            <milestone facs="199r IMG_0056.JPG" n="199r" unit="digital-image"/><pb facs="247"
              n="199r"/><lb n="1"/>kuṣṭhaṃ śuṇṭhīṃ pathyāṃ palaṃkaśāṃ |
            <caesura/>
             pauṣkarasya ca mūlāni toyasyārdhāḍhake pacet | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.46"> pādāvaśiṣṭaṃ tat pītam udāvarttaṃ <cb n="1"/>vyapohati |
            <caesura/>
             mūlakaṃ śuṣkam ārdrañ ca varṣābhūmūlapañcakaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.47"> ārevataphalañ cāpsu paktvā tena ghṛtam pacet |
            <caesura/>
             tat pīyamānaṃ haṃty ugram udāvarttam aśeṣataḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.48">
            <cb n="2"/>vacām ativiṣam pāṭhāṃ yavakṣāraṃ harītakīṃ |
            <caesura/>
             kṛṣṇān nirdahanīñ cai<g ref="#newa-placeholder-mark"/><lb n="2"/>va pibed uṣṇena vāriṇā
            | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.49"> ikṣvākumūlaṃ madanaṃ viśalyātiviṣe vacāṃ |
            <caesura/>
             kuṣṭhaṃ kiṇvāgnikau cāpi pibet tu<cb n="1"/>lyāni pūrvavat | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.50"> mūtreṇa devadārvagnitriphalābṛhatīṃ pibet |
            <caesura/>
             yac ca prasthaṃ pale dve ca kaṇṭakāryā jalāḍhake | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.51"> paktvārdhaprasthaśeṣaṃ tu pibed dhiṃgu<cb n="2"/>samāyataṃ |
            <caesura/>
             madanālābubījāni pippalīṃ sanidigdhikāṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.52"> sañcūrṇṇya nāḍyapradhame dviṣety e<g ref="#newa-placeholder-mark"
              /><lb n="3"/>tad yathā gudaṃ |
            <caesura/>
             cūrṇṇaṃ nnikumbhakampilyaśyāmektvākvagnikodbhavaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.53"> kṛtavedhanasya kṛṣṇāyā lavaṇānāñ ca <cb n="1"/>sādhayet |
            <caesura/>
             gavāṃ mūtreṇa tā vartyaḥ kārayeta gudaṃgamāḥ |
            <caesura/>
             sadyaḥ śarmakarāv etau yogāv amṛtasambhavāv iti || ❈ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.55.trailer"> kāyaci || <cb n="2"/>18 || ❈ ||</l>


          <milestone ana="line 3c" facs="199r IMG_0056.JPG" n="199r" unit="folio"/>
        </div>
        <!-- end of chapter 55 (53 in Nepalese manuscripts) of Uttaratantra-->


        <div n="56" corresp="chapter 54 in K and H" type="adhyāya">

          <milestone ana="line 3c" facs="199r IMG_0056.JPG" n="199r" unit="folio"/>

          <l xml:id="SS.6.56.1"> athāto viṣūcikāpratiṣedhaṃ <expan>vyā<ex>vyākhyāsyāmaḥ</ex></expan>
            || </l>



          <l xml:id="SS.6.56.3"> ajīrṇṇam āmaṃ viṣṭabdhaṃ vidagdhañ ca yad īritaṃ |
            <caesura/>
            <lb n="4"/>viṣūcyalasakau tasmād bhavec cāpi viḍaṃbikā | </l>

          <l xml:id="SS.6.56.4"> sūcībhir i<del rend="erased"><unclear cert="medium" reason="erased"
                >ra</unclear></del>va gātrāṇi tudaṃ santiṣṭhate nilaḥ |
            <caesura/>
             yasyām a<cb n="1"/>jīrṇṇāt sā vaidyair viṣūcīti nirucyate | </l>

          <l xml:id="SS.6.56.5"> na tām parimitāhārā labhante viditāgamāḥ |
            <caesura/>
             mūḍhās tām ajitātmāno labhante||<space
              facs="puṣpikā at the end of the previous               chapter"/> || śanalolupāḥ || </l>

          <l xml:id="SS.6.56.6">
            <cb n="2"/>mūrcchātisārau vamathuḥ pipāsā <unclear cert="unknown" reason="overwriting"
              >śū</unclear>labhramodveṣṭanajṛmbhadāhāḥ |
            <caesura/>
             vaivarṇṇyakampau hṛdaye rujaś ca bhavanti tasyāṃ śirasa<lb n="5"/>ś ca bhedaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.56.7"> kukṣir ānahyate tyarthaṃ tāmyate parikūj<subst><del rend="erased"
                >i</del><add>a</add></subst>ti |
            <caesura/>
             niruddho mārutaś caiva kukṣāv upari dhāvati | </l>

          <l xml:id="SS.6.56.8"> vāta<cb n="1"/>varco nirodhaś ca kukṣau yasya bhṛśam bhavet |
            <caesura/>
             tasyālasakam ācaṣṭe tṛṣṇodgārau ca yasya tu | </l>

          <l xml:id="SS.6.56.9"> tuṣṭan tu bhukta.m kaphamārutābhyāṃ pravarttate nordhvam adhaś ca
            yasya |
            <caesura/>
             viḍambi<cb n="2"/>kāṃ tasya suduścitsām ācakṣate śāstravidaḥ purāṇāḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.56.10"> yatrastham āmaṃ hi rujārttam eva deśaṃ viśeṣeṇa vikārajātaiḥ |
            <caesura/>
            <lb n="6"/>doṣeṇa yenānugataṃ ca gāḍhaṃ taṃ lakṣaṇair āmasamudbhavaiś ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.56.11"> yaḥ syāvadantauṣṭhanakho lpasaṃjñaḥ cchardyardito bhya<cb n="1"
            />ntarayātanetraḥ
            <caesura/>
             kṣāmasvaraḥ | sarvavimuktasandhir yāyān naro so <unclear reason="eccentric_ductus"
              >'</unclear>punar āgamāya | </l>

          <l xml:id="SS.6.56.12"> sādhyasya pārṣṇyor dahanaṃ praśastam agnipratāpo vamanañ ca
            tīkṣṇaṃ |
            <caesura/>
             pa<cb n="2"/>kve tato nne tu vilaṃghanaṃ syāt sampācanam vāpi virecanam vā | </l>

          <l xml:id="SS.6.56.13"> viśuddhadehasya hi sadya eva mūrcchātisārādir upaiti <lb n="7"
            />śāntiṃ |
            <caesura/>
             āsthāpanañ cāpi hitam vadanti sarvāsu yogān aparān nibodha || </l>

          <l xml:id="SS.6.56.14"> pathyā vacā hiṃgu viḍaṃ vicūrṇṇya<cb n="1"/>sukhāmbunāsātiviṣaṃ
            niṣevet |</l>

          <l xml:id="SS.6.56.15"> kṣārāgadam vā lavaṇaṃ viḍam vā guḍapragāḍhān atha sarṣapam vā |
            <caesura/>
             amlena vā saindhavahiṃguyuktau sabījapūrṇṇau sukṛtau tri<cb n="2"/>vargau |</l>

          <l xml:id="SS.6.56.16"> kaṭutrikam vā lavaṇair upetaṃ pibet snuhīkṣīravimiśritam vā |</l>

          <l xml:id="SS.6.56.17"> kṛṣṇājamodākṣasamāgnikāni tu<unclear reason="damage"
            >lya</unclear>ṃ <milestone facs="199v IMG_0057.JPG" n="199v" unit="digital-image"/><pb
              facs="248" n="199v"/><lb n="1"/>pibed vā magadhānikumbhau |</l>

          <l xml:id="SS.6.56.18"> uṣṇābhir adbhir magadhodbhavānāṃ kalkam pibed vāpy atha nāgadantyā
            |
            <caesura/>
             vyoṣaṃ karañjasya phalaṃ <cb n="1"/>haridrāṃ mūlaṃ samaṃ vāpy atha mātuluṅgyāḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.56.19"> cchāyāviśuṣkā guḍikā kṛtās tāḥ hanyur visūciṃ nayanāñjanena
                <subst><del>ḥ</del><add rend="overwriting">|</add></subst>
            <caesura/>
             suvāmitaṃ sādhu virecitaṃ vā sulaṅghitam vā manujaṃ viditvā | </l>

          <l xml:id="SS.6.56.20"> peyādibhir dīpanapācanīyaiḥ samyakkṣudhārttaṃ samupakrameta ||
            <caesura/>
             āmaṃ śa<unclear cert="unknown" reason="damage">kṛd vā nici<gap n="4" unit="char"
              /></unclear>
            <lb n="2"/>bhūyo vibaddhaṃ viguṇānilena | </l>

          <l xml:id="SS.6.56.21"> pravarttamānaṃ na yathāstam etad vikāram ānāham udāharanti |
            <caesura/>
             tasmiṃ bhavaty āma<cb n="1"/>samudbhave tu bhramapratiśyāyaśirovidāhāḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.56.22"> āmāśaye śūlam atho gurutvaṃ hṛtstambham udgāravighātanañ ca |
            <caesura/>
             stambhaḥ kaṭīpṛṣṭhapurīśamūtre śūlo tha mū<cb n="2"/>rcchā sa śakṛd vamec ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.56.23"> śvāsaś ca pakvāśayaje bhavanti liṅgāni cātrālasakodbhavāni |
            <caesura/>
             āmodbhave vāntam upakrameta <lb n="3"/>saṃsaktabhakta<unclear>ṃ</unclear>
            kramadīpanīyaiḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.56.24"> athetaraṃ yo na śakṛd vameta taṃ sādhayet svinnam imaiḥ prayogaiḥ
            |
            <caesura/>
             vi<cb n="1"/>ṣūcikāyāṃ parikīrttitāni dravyāṇi vairecanikāni yāni | </l>

          <l xml:id="SS.6.56.25"> saṃcūrṇṇya varttim vitared vidhijño mahiṣyajāvyuṣṭragavāṃś ca
            mūtraiḥ |
            <caesura/>
             svinnasya pāyau vini<cb n="2"/>veśya tāś ca cūrṇṇāni caiṣāṃ pradhamet tu nāḍyā | </l>

          <l xml:id="SS.6.56.26"> mūtreṇa vā sādhya yathāvidhāṇaṃ dravyāni yāny ūrdhvam adhaś ca
            yānti |
            <caesura/>
             kvāthena te<lb n="4"/>nāśu nirūhayīta mātrārdhayuktena samākṣikeṇa | </l>

          <l xml:id="SS.6.56.27"> tribhaṇḍipiṣṭaṃ lavaṇaprakuñcaṃ datvā viriktaṃ kramam ādiśec ca |
            <caesura/>
            <cb n="1"/>eteṣv eva ca tailena sādhitena sukhāmbunā | prāptaṃ yadi na ca syād vā
            bhāgeṣv eṣv anuvāsanam iti || </l>

          <l xml:id="SS.6.56.trailer"> kāyaci || 19 || 0 ||</l>

          <milestone ana="line 4b" facs="199v IMG_0057.JPG" n="199v" unit="folio"/>
        </div>
        <!-- end of chapter 56 (54 in Nepalese manuscripts) of Uttaratantra-->




        <div n="57" type="adhyāya">

          <milestone ana="line 4b" facs="199v IMG_0057.JPG" n="199v" unit="folio"/>

          <l xml:id="SS.6.57.1"> athāto roca<cb n="2"/>kapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ || </l>

          <l xml:id="SS.6.57.3"> doṣaiḥ pṛthak trividhasokasamucchrayāc ca bhaktāyaneṣu hṛdi
            cāvatate pragāḍhaṃ |
            <caesura/>
             nā<lb n="5"/>nne rucir bhavati taṃ bhi<add place="bottom margin"><unclear
                reason="faded">ṣa</unclear></add>jo vikāraṃ bhaktopaghātam iha pañcavidhaṃ vadanti |
            | </l>

          <l xml:id="SS.6.57.4"> hṛcchūlaśoṣavamathuḥ svarasaṃkṣa<cb n="1"/>yāc ca vātā<add/>
            sadāhamadatṛḍ vamane ca pittaṃ |
            <caesura/>
             pittāt kaphena hṛdaye gurutāvilepaḥ śleṣmaprasekavamathuḥ śiraso rujañ ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.57.5"> sarvātmakaṃ trividhaliṃ<cb n="2"/>gam atho vadanti ||
            <caesura/>
             śokopaghātajam athānilalakṣaṇais tu |
            <caesura/>
             vātātmake virasam āsyam arocake tu pittena ti<lb n="6"/>ktakaṭukaṃ madhuraṃ kaphena | </l>

          <l xml:id="SS.6.57.6"> sarvair upetam upadhārayasannipāte | dainyaṃ bhṛśam bhavati
            śokasamudbhave tu |
            <caesura/>
            <cb n="1"/>vāṃtovacādir anile vidhivat pibec ca snehoṣṇatoyamadirānyatamena cūrṇṇaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.57.7"> kṛṣṇāviḍaṃgayavabhasmahareṇubhārgīrāsnailahiṃgulavaṇottama<cb n="2"
            />nāgarāṇāṃ |
            <caesura/>
             pitte guḍāmbumadhurair vamanaṃ praśastaṃ lehaś ca saindhavasitāmadhusarpiriṣṭaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.57.8"> nimbāmbuccharditavataḥ ka<lb n="7"/><unclear reason="faded">phaje
              nupānaṃ rājadrumāmbu madhunā tu sadīpyakāḍhyaṃ |</unclear>
            <caesura/>
             cūrṇṇaṃ yad uktam atha vā tilaje tad eva sarvaiś ca sarva<cb n="1"/><unclear
              cert="unknown" reason="faded">kṛtam evam upakrameta |</unclear>
          </l>

          <l xml:id="SS.6.57.9"> drākṣāpaṭolaviḍavetrakarīranimbamūrvābhayākṣabadarāgalakendravṛkṣāḥ
            |
            <caesura/>
             bījaiḥ karañjanṛpavṛkṣabhavaiś ca piṣṭai<cb n="2"/> lehaṃ pacet surabhimūtrayutaṃ
            yathāvat | </l>

          <l xml:id="SS.6.57.10"> mustāvacākaṭukarohiṇi<g ref="#newa-placeholder-mark"/><milestone
              facs="200r IMG_0058.JPG" n="200r" unit="digital-image"/><pb facs="249" n="200r"/><lb
              n="1"/><unclear cert="unknown" reason="faded">nirdahanyas tulyātha vāpi
              rajanābhayasaṃprayuktā |</unclear>
            <caesura/>
            <unclear cert="unknown" reason="faded"> mūtre vike dviradamūtrayutāḥ paced vā pāṭhāsamām
              ativiṣāṃ <cb n="1"/>rajanāñ ca mukhyāṃ |</unclear>
          </l>

          <l xml:id="SS.6.57.11"> maṇḍūkim arkam amṛtāṃ raśalāṃgalākhyāṃ mūtre paceta mahiṣasya
            vidhāṇavidvān |
            <caesura/>
             etān na santi caturo bhyasatas tu lehān gulmāruciś ca śi<cb n="2"/>khisādahṛdāmayāś ca
            | </l>

          <l xml:id="SS.6.57.12"> sātmyāsvadeśacaritāṃ vividhāṃś ca bhakṣyāṃ pānāni
            mūlaphalaṣāḍavarogayogāṃ |
            <caesura/>
             seved ra<lb n="2"/><unclear reason="faded">sāṃś ca vividhāṃ</unclear> vividhaiḥ
            prakārair bhuñjīta vāpi laghurūkṣamanaḥsukhāni | </l>

          <l xml:id="SS.6.57.13"> āsthāpanaṃ vividham atra virecana<cb n="1"/>ñ ca kuryān mṛdūni
            śirasaś ca virecanāni |
            <caesura/>
             trīṇy ūṣaṇāni triphalāṃ rajanīdvayañ ca cūrṇṇīkṛtāni yavaśūkavimiśritāni | </l>

          <l xml:id="SS.6.57.14"> kṣaudrāyutāni vitaren mukha<cb n="2"/>dhāvanārthaṃm anyāni
            tiktakaṭukāni ca bheṣajāni |
            <caesura/>
             mustādirājaphalavargadaśāṃgasiddhaḥ kvāthair jayen madhuyutai<lb n="3"/>r vividhaiś ca
            lehaiḥ || </l>

          <l xml:id="SS.6.57.15"> mūtrāsavair guḍakṛtaiś ca tathāpy ariṣṭaiḥ kṣārāsavaiś ca
            madhumādhavatulyagandhaiḥ |
            <caesura/>
             syād eṣa <cb n="1"/>eva kaphavātaharo vidhiś ca | śātiṃ gate hutabhuji praśamāya tasya
            | </l>

          <l xml:id="SS.6.57.16"> icchāvināśabhayajeṣu ca bādhakeṣu | bhāvād bhavāya vitaret khalu
              śalyatā<cb n="2"/>pān |
            <caesura/>
             artheṣu cātipatiteṣu punarbhavāya paurāṇikaśrutimukhair avamānayeta iti || kāyaci || 20
            || 0 || </l>

          <l xml:id="SS.6.57.17">
            <lb n="4"/>cchardi hikkā śvāsakāsaḥ svaraghātam athāparaṃ |
            <caesura/>
             pratiśyāyaḥ krimiś caiva sodāvarttā visūcikā |
            <caesura/>
             aroca<cb n="1"/>kena ca tathā pūryate dvitī<subst><del rend="overwriting"/><add
                rend="overwriting"><unclear reason="overwriting">yo daśa</unclear></add></subst>ḥ ||
            ❈ ||</l>

          <milestone ana="line 4b" facs="200r IMG_0058.JPG" n="200r" unit="folio"/>

        </div>


        <!-- end of chapter 57 (55 in Nepalese manuscripts) of Uttaratantra-->

      </div>

    </body>
  </text>

  <facsimile>
    <graphic url="https://sushrutaproject1.github.io/Sushrutasamhita_Saktumiva1/kl_699_manifest.json"/>
  </facsimile>

</TEI>
