<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
    <teiHeader xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
        <fileDesc>
            <titleStmt>
                <title>The Nepalese Version of the Suśrutasaṃhitā, Uttaratantra 1-26:
                    Śālākyatantra</title>
            </titleStmt>
            <publicationStmt>
                <authority>The Suśruta Project</authority>
                <idno>SS.utt.2021-04</idno>
                <availability status="restricted">
                    <p>Copyright Notice</p>
                    <p>Copyright (C) Dominik Wujastyk</p>
                    <p>
                        <ref corresp="http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/"
                            type="licence">Distributed by <ref
                                corresp="http://sarit.indology.info" type="url"
                                >SARIT</ref> under a Creative Commons
                            Attribution-ShareAlike 3.0 Unported License. </ref>
                    </p>
                    <p>Under this licence, you are free <list>
                            <item>to Share — to copy, distribute and transmit the
                                work</item>
                            <item>to Remix — to adapt the work </item>
                        </list></p>
                    <p>Under the following conditions:</p>
                    <p>
                        <list>
                            <item>Attribution — You must attribute the work in the manner
                                specified by the author or licensor (but not in any way
                                that suggests that they endorse you or your use of the
                                work).</item>
                            <item>Share Alike — If you alter, transform, or build upon
                                this work, you may distribute the resulting work only
                                under the same or similar license to this one.</item>
                        </list>
                    </p>
                    <p>More information and fuller details of this license are given on
                        the Creative Commons website.</p>
                    <p>SARIT assumes no responsibility for unauthorised use that infringes
                        the rights of any copyright owners, known or unknown.</p>
                </availability>
                <address>
                    <name>University of Alberta</name>
                </address>
                <authority>
                    <name>The Suśruta Project</name>
                </authority>
                <date>2020</date>
                <pubPlace>The University of Alberta</pubPlace>
                <publisher>The Suśruta Project (<ref
                        target="https://sushrutaproject.github.io"
                        >https://sushrutaproject.github.io</ref>)</publisher>
            </publicationStmt>
            <sourceDesc>
                <msDesc xml:id="Sanskrit" xml:lang="en">
                    <msIdentifier>
                        <idno type="siglum">NE</idno>
                    </msIdentifier>
                </msDesc>
                <msDesc>
                    <msIdentifier/>
                    <physDesc>
                        <scriptDesc>
                            <scriptNote xml:id="script-all-long-vowels"/>
                        </scriptDesc>
                    </physDesc>
                </msDesc>
            </sourceDesc>

        </fileDesc>

        <revisionDesc>
            <change when="2020-11-04" who="Dominik Wujastyk">Began this file.</change>
            <change when="2025-10-08" who="Deepro Chakraborty">Added subsection names in
                heading.</change>
            <change when="2026-01-09" who="Deepro Chakraborty">Fixed alignment issues and
                changed the tags of trailers.</change>
            <change when="2026-01-20" who="Dominik Wujastyk">Restructuring of the
                Uttaratantra xml files. The xml files are now divided according to the
                internal naming of the sections, Śālākyatantra (adhyāyas 1-26),
                Kumāratantra (27-38), Kāyacikitsātantra (39-59), Bhūtavidyātantra (60-62),
                Tantrabhūṣaṇādhyāya (63-66).</change>
            <change when="2026-01-26" who="Deepro Chakraborty">Modified the Heading of the
                Chapters so that they correspond to the original chapter numbers of NE and
                not of the vulgate</change>
        </revisionDesc>

    </teiHeader>


    <text xml:lang="sa-Latn-t-sa-Deva" type="edition">

        <body>
            <div n="6" type="sthāna">



                <div n="1" type="adhyāya">
                    <head xml:lang="en">[Adhyāya 1, Śālākyatantra 1]</head>

                    <note xml:lang="en">Draft based on MS K.</note>


                    <l xml:id="SS.6.1.1">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.1.1</label>
                        <caesura/>
                         athātaḥ aupadravikam adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.1.2"/>

                    <l xml:id="SS.6.1.3">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.1.3</label>
                        <caesura/>
                         saviṃśe tu śate pūrvam adhyāyānāṃ tu kīrttite |
                        <caesura/>
                         vakṣye bahuvidhāṃ samyag uttare 'rthān ataḥ paraṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.6.1.4">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.1.4</label>
                        <caesura/>
                         idānīn tat pravakṣyāmi tantram uttarasaṃjñitaṃ |
                        <caesura/>
                         nikhilenopadṛṣyante yatra rogāḥ pṛthagvidhāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.1.5">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.1.5</label>
                        <caesura/>
                         śālākyaśāstrā vihitā videhādhiyakīrttitā |
                        <caesura/>
                         ye ca vistaraśo dṛṣṭāḥ kumārābādhahetavaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.6.1.6">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.1.6</label>
                        <caesura/>
                         ṣaṭsu kāyacikitsāsu ye coktāḥ paramarṣiṇā |
                        <caesura/>
                         upasargādayo doṣā yenāpy āgantavaḥ smṛtāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.1.7">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.1.7</label>
                        <caesura/>
                         triṣaṣṭir asasaṃsarggāḥ svasthavṛttan tathaiva ca |
                        <caesura/>
                         yuktārthā yuktayaś cāpi doṣabhedāś ca tatvataḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.1.8">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.1.8</label>
                        <caesura/>
                         yatroktā vividhāś cārthā rogasādhanahetavaḥ |
                        <caesura/>
                         asya tantrasya mahataḥ sāgarākāravarcasaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.6.1.9">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.1.9</label>
                        <caesura/>
                         ādāv evottamāṃgasthāṃ rogā samabhidhāsyate |
                        <caesura/>
                         saṃkhyayā lakṣaṇaiś cāpi sādhyāsādhyakrameṇa ca |</l>

                    <l xml:id="SS.6.1.10">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.1.10</label>
                        <caesura/>
                         vidyādyaṃgulabāhulyaṃ svāṃguṣṭhodaram āyataṃ |
                        <caesura/>
                         dvyaṅgulaṃ sarvataḥ sārdhaṃ bhiṣaṅ nayanabudbudaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.6.1.11">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.1.11</label>
                        <caesura/>
                         vṛttaṃ gostanakākāraṃ sarvabhūtaguṇodbhavaṃ |
                        <caesura/>
                         valaṃ mṛdbhyognito raktaṃ vātātkṛṣṇaṃ sitaṃ jalāt |</l>

                    <l xml:id="SS.6.1.12">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.1.12</label>
                        <caesura/>
                         ākāśād aśrumārgas tu jāyante netra budbude |
                        <caesura/>
                         dṛṣṭiś cātra yathā vakṣye tathā vidyād vicakṣaṇaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.6.1.13">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.1.13</label>
                        <caesura/>
                         netrāyāmavibhāgas tu kṛṣṇammaṇḍalam ucyate |
                        <caesura/>
                         kṛṣṇāt saptamam icchanti dṛṣṭiṃ dṛṣṭivido janāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.6.1.14">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.1.14</label>
                        <caesura/>
                         maṇḍalāni ca sandhīś ca paṭalāni ca locane |
                        <caesura/>
                         yathākramaṃ vijānīyāt pañcaṣaṭ ca ṣaḍ eva ca |</l>

                    <l xml:id="SS.6.1.15">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.1.15</label>
                        <caesura/>
                         pakṣmavartmasitaśyāvadṛṣṭīnām maṇḍalāni tu |
                        <caesura/>
                         anupūrvantu catvāro madhyāduktā yathākramaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.6.1.16">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.1.16</label>
                        <caesura/>
                         pakṣmavarmagataḥ sandhir vartmaśuklagatoparaḥ |
                        <caesura/>
                         śuklakṛṣṇagatastvanyaḥ kṛṣṇadṛṣṭigatastathā |
                        <caesura/>
                         tataḥ kanīnikagataḥ ṣaṣṭhaś cāpāṃgagaḥ smṛtaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.6.1.17">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.1.17</label>
                        <caesura/>
                         dve vartmapaṭale vidyāc catvāry anyāni cākṣṇi tu |
                        <caesura/>
                         jāyate timiraṃ yeṣu vyādhiparamadāruṇaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.6.1.18">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.1.18</label>
                        <caesura/>
                         tejo jalāśritaṃ bāhyaṃ teṣv anyapiśitāśritaṃ |
                        <caesura/>
                         medas tṛtīyam paṭalam āśritaṃ tv asthi cāparaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.6.1.19">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.1.19</label>
                        <caesura/>
                         pañcamāśaṃ samandṛṣṭes teṣāṃ bāhulyam iṣyate |
                        <caesura/>
                         sirāṇāṃ kaṇḍarāṇāñ ca medasaḥ kṛṣṇakasya ca </l>

                    <l xml:id="SS.6.1.20">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.1.20</label>
                        <caesura/>
                         guṇā kṛṣṇātparaṃ śleṣmā bandhanekṣṇoḥ sirāyutaḥ |
                        <caesura/>
                         sirānusāribhir doṣair viguṇairūrdhvamāśritaiḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.6.1.21">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.1.21</label>
                        <caesura/>
                         jāyante netrabhāgeṣu vyādhayaś cāstu dāruṇāḥ |
                        <caesura/>
                         tatrāvilaṃ sasaṃrambhamaśrukaṇḍūpadehavat |</l>

                    <l xml:id="SS.6.1.22">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.1.22</label>
                        <caesura/>
                         gurūṣācoparāgādyair juṣṭañcāvyaktalakṣaṇaiḥ |
                        <caesura/>
                         saśūlaṃ vartmakośeṣu śukapūrṇṇābham eva ca |</l>

                    <l xml:id="SS.6.1.23">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.1.23</label>
                        <caesura/>
                         vihanyamānaṃ rūpeṣu kriyāsvakṣi yathāparaṃ |
                        <caesura/>
                         dṛṣṭvaivamdhīmāñjānīyāddoṣaiṇādhiṣṭhitantu tat |</l>

                    <l xml:id="SS.6.1.24">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.1.24</label>
                        <caesura/>
                         tatra saṃcayamāsādya vidadhyāttatra bheṣajaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.6.1.25">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.1.25</label>
                        <caesura/>
                         saṃkṣepataḥ kriyāyogo nidānaparivarjanaṃ |
                        <caesura/>
                         vātādīnāṃ pratīkāraḥprokto vistarataḥ purā |</l>

                    <l xml:id="SS.6.1.26">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.1.26</label>
                        <caesura/>
                         uṣṇābhitaptasya jalapraveśāddūrekṣaṇāt svapnaviparyayācca |</l>

                    <l xml:id="SS.6.1.27">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.1.27</label>
                        <caesura/>
                         svesadrajodhūmaniṣevaṇādvā chardobhighātādvamanātiyogāt |
                        <caesura/>
                         tathā dravānnātiniṣevaṇācca viṇmūtravātakramanigrahācca |
                        <caesura/>
                         prasaktasaṃrodanaśokakopācchirābhighātādatimadyayogāt |
                        <caesura/>
                         nāñca viparyayeṇa kleśābhighātādatimaithunācca |
                        <caesura/>
                         bāṣpagrahātsūkṣmanirīkṣaṇācca netre vikārāñjanayanti doṣāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.6.1.28">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.1.28</label>
                        <caesura/>
                         taistribhirdaśadaśa ca kaphenāpyadhikāstrayaḥ |
                        <caesura/>
                         raktajā ṣoḍaśa jñeyāḥ sarvajāḥpañcaviṃśati |</l>

                    <l xml:id="SS.6.1.29">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.1.29</label>
                        <caesura/>
                         bāhyau punardvau ca tathā rogāḥ ṣaṭsaptati smṛtāḥ |
                        <caesura/>
                         hatādhimantho nimiśo dṛṣṭirgambhīrikā ca yā |</l>

                    <l xml:id="SS.6.1.30">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.1.30</label>
                        <caesura/>
                         yac ca vātāhataṃ vartma te na sidhyanti vātajāḥ |
                        <caesura/>
                         kācoruṇau mārutajo yāpyo bhavati jānatā |</l>

                    <l xml:id="SS.6.1.31">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.1.31</label>
                        <caesura/>
                         śuṣkākṣipākābhiṣyando yaś ca mārutaparyayaḥ |
                        <caesura/>
                         adhimanthānyavātaś ca sādhyā mārutajeṣu te |
                        <caesura/>
                         hrasvajāḍyajalasrāvāvasādhyau pittasambhavau |</l>

                    <l xml:id="SS.6.1.32">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.1.32</label>
                        <caesura/>
                         parimlāyī ca nīlī ca kāco yāpyaś ca tanmayaḥ |
                        <caesura/>
                         śuktisyandodhimanthaś ca tathāmlādhyuṣitañca yat |</l>

                    <l xml:id="SS.6.1.33">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.1.33</label>
                        <caesura/>
                         dṛṣṭiḥ pittavidagdhā ca dhūmadarśī ca sidhyati |
                        <caesura/>
                         susrāvaḥ kaphaje sādhyo yāpyaḥ kācastu tanmayaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.6.1.34">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.1.34</label>
                        <caesura/>
                         abhiṣyandodhivātaś ca balāsagrathitantathā ||
                        <caesura/>
                         dṛṣṭiḥ śleṣmavidagdhā ca pothakyo lagaṇaś ca yat |</l>

                    <l xml:id="SS.6.1.35">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.1.35</label>
                        <caesura/>
                         krimigranthipariklinnaṃ vartmaśuklārmapiṣṭakaḥ |
                        <caesura/>
                         śleṣmopanāhāḥ sādhyāste kathitā śleṣmajeṣu tu |</l>

                    <l xml:id="SS.6.1.36">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.1.36</label>
                        <caesura/>
                         raktasrāvojakājātaṃ śoṇitārśovraṇānvitaṃ |
                        <caesura/>
                         śukraṃ na sādhyaṃ kācantu yāpyaṃ kṛṣṇaś ca tanmayaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.6.1.37">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.1.37</label>
                        <caesura/>
                         manthasyandau kliṣṭavartma harṣotpattau tathaiva ca |
                        <caesura/>
                         sirājātāñjanākhyā ca sirājālaś ca yatsmṛtaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.6.1.38">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.1.38</label>
                        <caesura/>
                         parvvaṇy athāvraṇaṃ śukraṃ lohitārma tathārjunaḥ |
                        <caesura/>
                         ete sādhyā vikāreṣu raktajeṣu bhavanti hi ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.1.39">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.1.39</label>
                        <caesura/>
                         pūyāsrāvo nākulāndhyamakṣīpākātyayojalī |
                        <caesura/>
                         rogāasādhyāś catvāraḥ sarvajeṣu bhavanti hi |</l>

                    <l xml:id="SS.6.1.40">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.1.40</label>
                        <caesura/>
                         yāpyā vartmāvabandhastu pakṣmakopaḥ bhaviplutaḥ |
                        <caesura/>
                         piṇḍākṣastu yo vyādhiḥ sirāsu piṭakā ca yā |
                        <caesura/>
                         prastāryarmādhīmāṃsārma snāyvarmotsaṅginī ca yā |</l>

                    <l xml:id="SS.6.1.41">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.1.41</label>
                        <caesura/>
                         pūyālasaś cārbudaś ca śyāvakardamavartmanī |
                        <caesura/>
                         tathārśovartmaśuṣkārśaḥ śarkarāvartma eva ca |</l>

                    <l xml:id="SS.6.1.42">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.1.42</label>
                        <caesura/>
                         aśophaśophai mahatau pākau bahalavartma ca |
                        <caesura/>
                         kumbhikinī vartmagatā bisavartma ca sidhyati |</l>

                    <l xml:id="SS.6.1.43">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.1.43</label>
                        <caesura/>
                         sanimitto nimittaś ca dvāvasādhyau ca bāhyataḥ |
                        <caesura/>
                         rogāḥ ṣaṭsaptatistvete saṅgraheṇa prakīrttitāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.6.1.44"/>

                    <l xml:id="SS.6.1.45">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.1.45</label>
                        <caesura/>
                         bhūyas teṣāṃ pravakṣyāmi saṃkhyārūpacikitsitair iti || śālākṛ 1
                        ||</l>
                </div>


                <div n="2" type="adhyāya">
                    <head xml:lang="en">[Adhyāya 2, Śālākyatantra 2]</head>

                    <note xml:lang="en">Draft based on MS K.</note>


                    <l xml:id="SS.6.2.1">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.2.1</label>
                        <caesura/>
                         athātaḥ sandhigatarogavijñānīyam vyākhyāsyāmaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.2.2"/>

                    <l xml:id="SS.6.2.2-i">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.2.3a</label>
                        <caesura/>
                         navasandhyaśrayaś ca vartmajātāc eka viṃśati |
                        <caesura/>
                         śuklabhāgaidasekaś ca catvāraḥ kṛṣṇabhāgajāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.6.2.2-ii">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.2.5a</label>
                        <caesura/>
                         sarvāśrayāḥ sapudam adṛṣṭidvādaśaiva ttu |
                        <caesura/>
                         dvau tu sarvāśrayā vanyāvanimittanimittajau ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.2.3">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.2.3</label>
                        <caesura/>
                         pūyālasaḥ soponāhaḥ srāvāḥ parvaṇikālajī |
                        <caesura/>
                         krimigranthiś ca vijñeyā rogāḥ sandhigatā nava ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.2.4">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.2.4</label>
                        <caesura/>
                         pakvaḥ śophaḥ sandhijeyaḥ satodaḥ
                        <caesura/>
                         sravet pūyaṃ sa hi pūyālasākhyaḥ |
                        <caesura/>
                         granthir mahāndṛṣṭisandhāvapākaḥ
                        <caesura/>
                         kaṇḍusrāvonīrūjāḥ sopanāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.6.2.5">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.2.5</label>
                        <caesura/>
                         gatvā sandhīnaśrumārgeṇa doṣāḥ
                        <caesura/>
                         śravantī vāsvāmimvikārāṃ kanīnāt |
                        <caesura/>
                         tadviśrāvaṃ netranāḍīti caike
                        <caesura/>
                         tasyāliṅgaṃ kīrtiyeṣye caturdhā ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.2.6">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.2.6</label>
                        <caesura/>
                         pākāt sandhau saṃśraved yam sa pūyaṃ
                        <caesura/>
                         pūyāśrāvaḥ savikāro matas tu |
                        <caesura/>
                         śvetaṃ skatraṃ picchilaṃ yaḥ śravet tu
                        <caesura/>
                         śleṣmāśrāvaḥ savikāraḥ pradiṣṭaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.6.2.7">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.2.7</label>
                        <caesura/>
                         raktāśrāvaḥ śoṇitajovikāraḥ
                        <caesura/>
                         śravadūṣṇa tat tu raktam prabhūtaṃ |
                        <caesura/>
                         hāridrābhaṃ pītam uṣṇaṃ jalam vā
                        <caesura/>
                         pittāśrāvaḥ saṃśravet sandhimadhyāt ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.2.8">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.2.8</label>
                        <caesura/>
                         tāmrāṃ tanvīn dāhaśūlopapannāṃ
                        <caesura/>
                         brūyād vaidyaḥ piṭakāṃ parvaṇīkāṃ |
                        <caesura/>
                         jātā sandhau kṛṣṇaśuklelajī syāt
                        <caesura/>
                         tasminn eva prathitāḥ pūrvaliṅgaiḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.2.9">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.2.9</label>
                        <caesura/>
                         krimigranthaivartmataḥ pakṣmataś ca
                        <caesura/>
                         kūryuḥ kaṇḍūṃ krimayaḥ sandhijātāḥ |
                        <caesura/>
                         nānārūpā vartmaśuklāntasandhau
                        <caesura/>
                         caranty antarnayanaṃ dūṣayantya iti || 0 ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.2.trailer"> || śālākye dvitīyo 'dhyāyaḥ || </l>
                </div>


                <div n="3" type="adhyāya">

                    <head xml:lang="en">[Adhyāya 3, Śālākyatantra 3]</head>

                    <note xml:lang="en">Draft based on MS K</note>


                    <l xml:id="SS.6.3.1">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.3.1</label>
                        <caesura/>
                         athāto vartmagatarogaviñjānīyam vyākhyāsyāmaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.3.2"/>


                    <l xml:id="SS.6.3.3"/>

                    <l xml:id="SS.6.3.4"/>


                    <l xml:id="SS.6.3.5">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.3.5</label>
                        <caesura/>
                         utsaṅnyotha kumbhīkā pothakyo vartmaśarkarāḥ |
                        <caesura/>
                         tathārśāvarmaśuṣkārśas tathaivāñjanāmikā |</l>

                    <l xml:id="SS.6.3.6">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.3.6</label>
                        <caesura/>
                         vahalaṃ vartmayac cāpi vyādhir vartmāvavandhakaḥ |
                        <caesura/>
                         kliṣṭakardamavartmākhyaḥ śyāvavartmas tathaiva ca |</l>

                    <l xml:id="SS.6.3.7">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.3.7</label>
                        <caesura/>
                         praklinnam apariklinna vartmavātaharañ ca yat | |
                        <caesura/>
                         arvūda nimiṣaṃ cāpi śoṇitārśaś ca yasmṛtāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.3.8">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.3.8</label>
                        <caesura/>
                         lagaṇo visanāmā ca pakṣmakopas tathaiva ca |
                        <caesura/>
                         ekaviṃśatir ityete vikārā vartmasambhavāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.6.3.9">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.3.9</label>
                        <caesura/>
                         nāmabhis te samūddiṣṭāc sāṃjanaiḥ sampravacyate ||
                        <caesura/>
                         piḍakābhyantaramūkhī vāhyādhovarmasaṃśrayā |</l>

                    <l xml:id="SS.6.3.10">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.3.10</label>
                        <caesura/>
                         jñeyā sotsāṅginī nāma piḍākā kṛtiḥ |
                        <caesura/>
                         kumbhīkavījapratimā piḍakā yasya vartmani |</l>

                    <l xml:id="SS.6.3.11">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.3.11</label>
                        <caesura/>
                         ādhmāyante bhidyamānāḥ kumbhīkinyas tu tāḥ smṛtāḥ ||
                        <caesura/>
                         srāviṇyaḥ kaṇḍūrā gurvyo raktasarṣapasammitāḥ || rujāvantyaś ca
                        piḍakāḥ pothakya iti saṃjñitāḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.3.12">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.3.12</label>
                        <caesura/>
                         piḍakā yā kharā sthūlāḥ śūkṣmābhirabhis amvṛtāḥ |
                        <caesura/>
                         vartmasthāśarkarānāma sarogāvartmadūṣaṇāḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.3.13">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.3.13</label>
                        <caesura/>
                         ervācūvījapratimāpiḍakā mṛduvedanāḥ | śukṣmākharāvartmasthāḥ
                        arśāvartmastad ucyate |</l>

                    <l xml:id="SS.6.3.14">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.3.14</label>
                        <caesura/>
                         dīrghāṇkuraḥ kharaḥs tathā dārūṇaisyaktarodbhavaḥ |
                        <caesura/>
                         vyādhireṣauti vikhyātaḥ śuṣkārśā nāśanāmataḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.3.15">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.3.15</label>
                        <caesura/>
                         dāhatodavatī sravi piḍakāvartmasambhavāḥ |
                        <caesura/>
                         mṛdvī mandarūjā śukṣmā jñeyā sāñjananāmikā |</l>

                    <l xml:id="SS.6.3.16">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.3.16</label>
                        <caesura/>
                         vartmopacīyate yasya piḍakābhiḥ samantataḥ |
                        <caesura/>
                         savarṇṇābhiḥ sthirābhiś ca vidyādvahalavartmavat ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.3.17">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.3.17</label>
                        <caesura/>
                         kaṇḍūrogālpatodena vartmāśophena yo naraḥ |
                        <caesura/>
                         nabhaḥ sañchādayed akṣi bhaved vandhaḥ sa vartmanāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.3.18">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.3.18</label>
                        <caesura/>
                         mṛdvalpavedanātāmraṃ yad varṇṇasamam eva ca |
                        <caesura/>
                         akasmāc ca bhaved raktaṃ kliṣṭavartmati tam viduḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.6.3.19">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.3.19</label>
                        <caesura/>
                         kliṣṭam punaḥ pittayutaṃ śoṇitaṃ vidahed yadā |
                        <caesura/>
                         tataḥ kliṣṭatvam āpannam ucyate vartmakardamam ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.3.20">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.3.20</label>
                        <caesura/>
                         vartmavadvāhyato taś ca śyāvaṃ śūnāñ ca jāyate |
                        <caesura/>
                         tadāhuḥ śyāvavarmeti vartmarogaviśoradāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.3.21">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.3.21</label>
                        <caesura/>
                         arujam vāhyataḥ śūnaṃ vartmayasya naramye hi |
                        <caesura/>
                         praklinnavartmatam vidyāt klinnam aty arthamn tataḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.3.22">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.3.22</label>
                        <caesura/>
                         yasya dhautāni dhautāni sandidyante punaḥ punaḥ |
                        <caesura/>
                         vartmānyaparipakvāni nidyapari kinnavartma tat |</l>

                    <l xml:id="SS.6.3.23">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.3.23</label>
                        <caesura/>
                         vidagdhasandhir niśceṣṭaṃ vartma yasya nirmīlyate |
                        <caesura/>
                         etad vātahatan nāma jānīyād akṣicintakaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.3.24">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.3.24</label>
                        <caesura/>
                         vartmāntarastham viṣamaṃ granthibhūtam avedanaṃ |
                        <caesura/>
                         tārvudam iti sarakṣam avilamvi ca ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.3.25">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.3.25</label>
                        <caesura/>
                         nimeṣiṇīḥ sirā vāyuḥ saṃviṣṭaḥ sandhisaṃśrayaḥ |
                        <caesura/>
                         cālayaty atha vartmāni nimeṣa iti tamviduḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.3.26">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.3.26</label>
                        <caesura/>
                         yaḥ śritau vartmavavetalo mṛduraṃkuraḥ |
                        <caesura/>
                         tad raktajaṃ śoṇitārśaḥ chinnaś cābhipravardhate |</l>

                    <l xml:id="SS.6.3.27">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.3.27</label>
                        <caesura/>
                         apākaḥ kaṭhinaḥ sthūlogranthivartmānujorūjaḥ |
                        <caesura/>
                         lagaṇā savyā nilamveta | </l>

                    <l xml:id="SS.6.3.28">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.3.28</label>
                        <caesura/>
                         gastīropagataṃ yathā |
                        <caesura/>
                         visavartmatijātīyāt visapraprakhyodakaśravāṃ </l>

                    <l xml:id="SS.6.3.29">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.3.29</label>
                        <caesura/>
                         pracālitāni vātena pakṣmāś visaṃ ti hi |
                        <caesura/>
                         kṣi tti ca |</l>

                    <l xml:id="SS.6.3.30">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.3.30</label>
                        <caesura/>
                         asite sita mūlakātpataṃ n hy api | |
                        <caesura/>
                         pakṣmakopaḥ savijñeyāvyādhiḥ paramadāruṇa iti|| ❈ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.3.trailer">śālākye 3 || </l>
                </div>

                <div n="4" type="adhyāya">
                    <head xml:lang="en">[Adhyāya 4, Śālākyatantra 4]</head>

                    <note xml:lang="en">Draft based on MS K.</note>


                    <note xml:lang="en">From here to the end of 6.4 is the text of KL 699,
                        awaiting critical editing</note>

                    <l xml:id="SS.6.4.1">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.4.1</label>
                        <caesura/>
                         athātaḥ śuklagatarogavijñānīyam vyākhyāsyāmaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.4.2"/>
                    <l xml:id="SS.6.4.3">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.4.3</label>
                        <caesura/>
                         prastāriśuklakṣatajādhimāṃsaḥ snāvarmasamñjñāḥ khalu pañcarogāḥ |
                        <caesura/>
                         syāc chuktikothārjunapiṣṭakākhyaḥ jālaṃ sirāṇāṃ piḍakāñ ca yāḥ
                        syuḥ ||</l>
                    <l xml:id="SS.6.4.4">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.4.4</label>
                        <caesura/>
                         rogā balāsagrathitena sārdham ekādaśaite khalu śuklabhāge ||
                        <caesura/>
                         prastāri prathitam athārmaśuklabhāge vistīrṇan tanu
                        rūdhiraprabhaṃ salīlaṃ |</l>
                    <l xml:id="SS.6.4.5">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.4.5</label>
                        <caesura/>
                         śuklākhyaṃ mṛdu kathayanti śuklabhāge sasvetaṃ samam abhivardhate
                        cirāntet ||
                        <caesura/>
                         yan māṃsaṃ pracayam upaiti śuklabhāge padmābhaṃ tad uśanti
                        lohitārma |</l>
                    <l xml:id="SS.6.4.6">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.4.6</label>
                        <caesura/>
                         vistīrṇṇaṃ mṛdu vahalaṃ yakṛtprakāśaṃ śyāvam pṛthu ca tathāpi
                        māṃsakārma ||
                        <caesura/>
                         syā vā mas chiravahamāṃsavartmabhāge prastori prabhavati mārūtād
                        viśuṣkaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.6.4.7">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.4.7</label>
                        <caesura/>
                         śyāvāḥ syuḥ piśitanibhāś ca bindavo ye śuklābhāḥ sitaniyatāḥ sa
                        śuklisañjñaḥ ||
                        <caesura/>
                         eko yaḥ śaśarūdhiropamaś ca binduḥ śuklastho bhavati tam arjanam
                        vadanti |</l>

                    <l xml:id="SS.6.4.8">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.4.8</label>
                        <caesura/>
                         utsannaḥ salilanibho tha piṣṭaśuklo bindur yaḥ sa bhavati
                        piṣṭakaḥ suvṛttaḥ ||
                        <caesura/>
                         jālābhaḥ kaṭhinasiro mahāṃ saraktaḥ santānaḥ smṛta iha
                        jālasaṃjñitas tu |</l>

                    <l xml:id="SS.6.4.9">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.4.9</label>
                        <caesura/>
                         śuklasthāḥ sitapiḍākāḥ śirāvṛtāyā yās tāṃ yādasiasamīpajāḥ sirājā
                        ||
                        <caesura/>
                         kāśābho mṛdur athavāpi vinvakalyau vijñeyo nayanasite
                        valāsakākhya iti || </l>

                    <l xml:id="SS.6.4.trailer"> || sālākya 4 || </l>

                </div>


                <div n="5" type="adhyāya">
                    <head xml:lang="en">[Adhyāya 5, Śālākyatantra 5]</head>

                    <note xml:lang="en">Draft based on MS K.</note>


                    <l xml:id="SS.6.5.1">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.5.1</label>
                        <caesura/>
                         athāto kṛṣṇagatarogaviñjānīyam vyākhyāsyāmaḥ</l>

                    <l xml:id="SS.6.5.2"/>


                    <l xml:id="SS.6.5.3">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.5.3</label>
                        <caesura/>
                         yat savraṇaṃ śuklamathāvraṇaṃañ ca pākāyayaś cāpyajā tathaiva |
                        <caesura/>
                         catvāra ete nayanāmayāsu kṛṣṇapradeśe niyatā bhavanti ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.5.4">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.5.4</label>
                        <caesura/>
                         nimagnarūpaṃ hi bhavet tu kṛṣṇe sūcyaiva vidhvaś ca vibhāti
                        yadvai |
                        <caesura/>
                         srāvaṃ sravedūṣṇamatīva yatra tat savraṇaṃ śukram udāharanti
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.5.5"/>


                    <l xml:id="SS.6.5.8cd">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.5.8cd</label>
                        <caesura/>
                         vaihāya sātraprabhaprakāśasalya vramāta śaṃśataṃtat</l>

                    <l xml:id="SS.6.5.6">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.5.6</label>
                        <caesura/>
                         vicchinnamadhyaṃm piśitāvṛtam vā calaṃ sirāsūkṣmam adṛṣṭikṛc ca |
                        <caesura/>
                         dvitvaggataṃ lohitasantataś ca cirotthitaś vāci vivarjanīta | </l>

                    <l xml:id="SS.6.5.7">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.5.7</label>
                        <caesura/>
                         uṣṇāśrupātaḥ piḍakā ca netre yasmin bhaven mudganibhaṃ ś ca
                        śukram |
                        <caesura/>
                         svetaḥ samākrāmati sarvato hi doṣo hi yasyāsitamaṇḍalan tu | </l>

                    <l xml:id="SS.6.5.8"/>


                    <l xml:id="SS.6.5.9"/>


                    <l xml:id="SS.6.5.10">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.5.10</label>
                        <caesura/>
                         tam akṣipākāt ayam akṣipākaṃ sarvātmakaṃ varjayitavyam āhuḥ |
                        <caesura/>
                         ajāpūrīṣapratisorūjāvāṃ salohito lohitapicchilāsraḥ |
                        vigṛhyaruṣṭaṃ pracayobhyupaiti tañ cājakājātam iti vyavasyet | 0
                        || </l>


                    <l xml:id="SS.6.5.trailer"> śālākye 5</l>
                </div>

                <div n="6" type="adhyāya">
                    <head xml:lang="en">[Adhyāya 6, Śālākyatantra 6]</head>

                    <note xml:lang="en">Draft based on MS K.</note>


                    <l xml:id="SS.6.6.1">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.6.1</label>
                        <caesura/>
                         athātaḥ sarvvagatarogavijñānīyaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.6.2"/>


                    <l xml:id="SS.6.6.3">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.6.3</label>
                        <caesura/>
                         syandās tu catvāra ihopadiṣṭā stāvanta eva prathitādhimanthāḥ |
                        <caesura/>
                         śophāmvitośophayutai ca pākāv ity evam etedaśa sampraṃdiṣṭāḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.6.4">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.6.4</label>
                        <caesura/>
                         hatādhimanthonilaparyayaś ca śuṣkākṣipākonyata eva vātaḥ |
                        <caesura/>
                         dṛṣṭistathāmlādhyuṣitā sirāṇāṃ utpātaharṣāvapi sarvvabhāgau | </l>

                    <l xml:id="SS.6.6.5">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.6.5</label>
                        <caesura/>
                         prāyena sarva nayanāmayās tu bhavanty abhiṣyandanimittamūlāḥ |
                        <caesura/>
                         tasmād abhiṣyandamayomānam upakuryadām etāśu hitāya dhīmān || </l>

                    <l xml:id="SS.6.6.6">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.6.6</label>
                        <caesura/>
                         nistodanastambhanaromaharṣa saṃharṣapārūṣyaśirobhighātāḥ |
                        <caesura/>
                         viśuṣkabhāvā śiśirāśrutā ca vātābhipanne nayane bhavanti ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.6.7">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.6.7</label>
                        <caesura/>
                         dāhaprapākau śiśirābhinandau dhūmāyanam vāpyasamuchrayaś ca |
                        <caesura/>
                         uṣṇāśrutāpītakanetratā ca pittābhipanne nayane bhavanti ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.6.9">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.6.9</label>
                        <caesura/>
                         tāmrāśrutā lohitanetratā ca rājyaḥ samantād api lohitāś ca |
                        <caesura/>
                         pittasya liṅgāni ca kīrtitāni raktābhipanne nayane bhavanti
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.6.8">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.6.8</label>
                        <caesura/>
                         uṣṇābhinandā gurūtākṣiśophāḥ | kaṇḍupadehāvati śītatā ca |
                        <caesura/>
                         śrāvāvaḥ piccila eva cāpi kaphābhipanne nayane bhavanti || </l>

                    <l xml:id="SS.6.6.10">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.6.10</label>
                        <caesura/>
                         vṛddhair etairabhiṣyandair narāṇāmakriyavatāṃ |
                        <caesura/>
                         tāvantyastvadhirogāḥ syūrnayane tīvravedanāḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.6.11">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.6.11</label>
                        <caesura/>
                         utpāṭyate bhṛśaṃ ca kuryasya nirmarthyate tathā |
                        <caesura/>
                         śirasordhañ ca tam vidyādadhimanthaḥ svalakṣaṇaiḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.6.12"/>
                    <l xml:id="SS.6.6.13"/>
                    <l xml:id="SS.6.6.14"/>
                    <l xml:id="SS.6.6.15"/>
                    <l xml:id="SS.6.6.16"/>
                    <l xml:id="SS.6.6.17"/>
                    <l xml:id="SS.6.6.18"/>
                    <l xml:id="SS.6.6.19"/>


                    <l xml:id="SS.6.6.20">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.6.20</label>
                        <caesura/>
                         hanyādṛṣṭiśślaiṣmikaḥ saptarātrāt | tathraktajāḥ pañcarātrāt |
                        <caesura/>
                         ṣaḍrātrādvaāvātikā vai nihanyātmithyācārātpaittikaḥ sadya eva
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.6.21ab">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.6.21ab</label>
                        <caesura/>
                         kaṇḍūpadehāśruyutaḥ pakvodumvarasannibhaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.6.6.21cd"/>

                    <l xml:id="SS.6.6.22">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.6.22</label>
                        <caesura/>
                         saṃrambhī dadyate yas tu sokṣi pākaḥ saśophajaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.6.23">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.6.23</label>
                        <caesura/>
                         śophahīnāni liṅgāni netrapāke tvaśophaje |
                        <caesura/>
                         upekṣaṇadakṣi yadābhimantho vātātmakaḥ syandayati prasahyaḥ |
                        rūjābhir ūgrābhir asādhya eṣa hatābhimanthaḥ kila nāma rogaḥ
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.6.24"/>

                    <l xml:id="SS.6.6.25">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.6.25</label>
                        <caesura/>
                         pakṣmadvayekṣibhruvamāśritas tu yadānilaḥ sañcarati praduṣṭaḥ
                        <caesura/>
                         paryāyateś cāpi rūjākaroti | taṃ paryayaṃ vātakṛtamvadanti ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.6.26">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.6.26</label>
                        <caesura/>
                         kūnitaṃ dārūṇarukṣmavartma sandidyate cāviladarśanaṃ yat |
                        <caesura/>
                         sudārūṇaṃ yat pratibodhane ca śuṣkākṣipākopahaṃ tadakṣi ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.6.27">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.6.27</label>
                        <caesura/>
                         yasyāvaṭūkarṇṇaśirohanūṣu manyāgato vāpy anilo 'nyatho vā |
                        <caesura/>
                         kuryād rujāṃ vai bhruvi locane vātamanyato tamudāharanti ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.6.28">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.6.28</label>
                        <caesura/>
                         amlena bhuktena vidāvā pakvāyate sarvata eva netraṃ |
                        <caesura/>
                         śophānvitaṃ lohitakaṃ sadāhasentadamlādhyuṣitam vadanti ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.6.29">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.6.29</label>
                        <caesura/>
                         avedanā vāpi savedanā vā yasyākṣirājyobhibhavanti tāmrāḥ |
                        <caesura/>
                         muhurvirajyanti ca tāḥ satādṛgvyādhiḥ śirotpāta iti pradiṣṭaḥ
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.6.30">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.6.30</label>
                        <caesura/>
                         mohāt sirotpāta upekṣitas tu jāyeta rogas tu sirāpraharṣaḥ |
                        <caesura/>
                         tatrāśramacchaṃ sravati pragāḍhaṃ tathā na śakrotyabhivīkṣituṃ
                        ceti || ||</l>


                    <l xml:id="SS.6.6.trailer"> śālākye 6</l>
                </div>

                <div n="7" type="adhyāya">
                    <head xml:lang="en">[Adhyāya 7, Śālākyatantra 7]</head>

                    <note xml:lang="en">Draft based on MS K.</note>


                    <l xml:id="SS.6.7.1">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.7.1</label>
                        <caesura/>
                         athāto dṛṣṭigatarogavijñānīyaṃ vyākhyāsyāmaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.7.2"/>


                    <l xml:id="SS.6.7.3">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.7.3</label>
                        <caesura/>
                         masūradalamātran tu pañcabhūtaprasādajāṃ| |
                        <caesura/>
                         khadyotavisphuliṅgābhāsiddhāṃ tejobhir avyayaiḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.7.4">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.7.4</label>
                        <caesura/>
                         āvṛtāmpaṭalenokṣṇorvāhyena vivarākṛtiṃ | |
                        <caesura/>
                         śītasātmyāṃ nṛṇāṃ hanti māhurnayanacintakāḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.7.5">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.7.5</label>
                        <caesura/>
                         rogāṃstadāśrayāṃ ghorāṃ ṣaṭ vā pracakṣate |
                        <caesura/>
                         paṭalānupraviṣṭasya timirasya ca lakṣaṇaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.7.6">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.7.6</label>
                        <caesura/>
                         sirābhir abhisamprāpya vigulaibhyantare bhṛśaṃ |
                        <caesura/>
                         prathame paṭale yasya rogādṛṣṭaṃ vyavasthitāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.7.7">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.7.7</label>
                        <caesura/>
                         avyaktāni sa rūpāṇi kadācidatha paśyati ||
                        <caesura/>
                         dṛṣṭir bhṛśamvihvalati dvitīyaṃ paṭalaṃ gate || </l>

                    <l xml:id="SS.6.7.8">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.7.8</label>
                        <caesura/>
                         makṣikāṃ maśakāṃś cāpi jālakāni ca paśyati |
                        <caesura/>
                         maśulāni patākāṃś ca marīcyaḥ kuṇḍalāni ca |</l>

                    <l xml:id="SS.6.7.9">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.7.9</label>
                        <caesura/>
                         paripākāṃś ca vividhāṃ varṣamabhrāstamānsi ca |
                        <caesura/>
                         dūrasthānyapi rūpāṇi manyate ca samīpataḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.7.10">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.7.10</label>
                        <caesura/>
                         samīpasthāni dūre ca dṛṣṭerdarśanavibhramāt |
                        <caesura/>
                         yatnavānapi cātyarthaṃ sūcīpāśaṃ na paśyati | </l>

                    <l xml:id="SS.6.7.11">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.7.11</label>
                        <caesura/>
                         ūrdhvam paśyati nādhastāṃ tṛtīyam patalaṃ gate ||
                        <caesura/>
                         mahānapi ca rūpāṇi cchāditānīvacāmvaraiḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.7.12">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.7.12</label>
                        <caesura/>
                         karṇanāsākṣi hīnāni vikṛtānīvapaśyati |
                        <caesura/>
                         yathādoṣañ ca rajyetardṛṣṭirdoṣe valīyasi | </l>

                    <l xml:id="SS.6.7.13">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.7.13</label>
                        <caesura/>
                         adhasthe ca samīpasthaṃ dūrasthañ coparisthitaḥ |
                        <caesura/>
                         pārśvasthe ca tathā doṣe pārśvasthāni ca paśyati | </l>

                    <l xml:id="SS.6.7.14">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.7.14</label>
                        <caesura/>
                         samantāt tu sthite doṣe saṃkulāni prapaśyati |
                        <caesura/>
                         dṛṣṭimadhyesthi te doṣe saha ñ ca paśyati | </l>

                    <l xml:id="SS.6.7.15">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.7.15</label>
                        <caesura/>
                         dvidhāśrite dvidhā paśyed vahudhā cānavasthite |
                        <caesura/>
                         doṣe dṛṣṭāśrite tiyagekaṃ vai samyate dvidhā |
                        <caesura/>
                         timirākhya sa vai doṣaś ca caturtha paṭalṃ gataṃḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.6.7.16">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.7.16</label>
                        <caesura/>
                         ruṇaddhi sarvato dṛṣṭiliṅganāśamataḥ paraṃ |
                        <caesura/>
                         asminnapi na te na mobhūte nātirūḍhe mahāgada |</l>

                    <l xml:id="SS.6.7.17">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.7.17</label>
                        <caesura/>
                         candrādityau sanakṣatrāvantarikṣe ca vidyutaḥ |
                        <caesura/>
                         nirmalāni ca tejāṃsi bhrājiṣṇūni ca paśyati | </l>

                    <l xml:id="SS.6.7.18">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.7.18</label>
                        <caesura/>
                         sa eva liṃganāśas tu nīlikākācasaṃjñitaḥ |
                        <caesura/>
                         vātena cāpi rūpāṇi bhramantīvahi paśyati |</l>

                    <l xml:id="SS.6.7.19">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.7.19</label>
                        <caesura/>
                         āvilānyarūṇābhāni vyāviddhānīva pārśvataḥ ||
                        <caesura/>
                         pittenādityakhadyotaśakracāpatāśakra cāpataḍiḍguṇāṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.6.7.20">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.7.20</label>
                        <caesura/>
                         nṛtyantaś caiva śikhinaḥ sarvaṃ kṛṣtaś ca paśyati |
                        <caesura/>
                         kaphenāñ bhojahārendraśaṃkhāmvumivatārakāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.6.7.21ab"/>
                    <l xml:id="SS.6.7.21cd">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.7.21cd</label>
                        <caesura/>
                         paśyanta iva rūpāṇi sigdhāni ca himāni ca | </l>

                    <l xml:id="SS.6.7.22cd">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.7.22cd</label>
                        <caesura/>
                         paśyed raktāni raktena tamāṃsi vividhāni ca || </l>
                    <l xml:id="SS.6.7.22ab">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.7.22ab</label>
                        <caesura/>
                         sasitāny a<damage atLeast="1"/>kṛṣṭāni pītāny api ca mānavaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.7.23ab"/>
                    <l xml:id="SS.6.7.23cd">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.7.23cd</label>
                        <caesura/>
                         sannipātena citrāṇi viplatānīva paśyati || </l>

                    <l xml:id="SS.6.7.24">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.7.24</label>
                        <caesura/>
                         vahudhā vā dvidhā vāpi sarvāṇyeva samantataḥ |
                        <caesura/>
                         hīnādhikāṅgānyathavā jyotīṃṣyapi ca bhūyaśaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.7.25">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.7.25</label>
                        <caesura/>
                         pittaṃ kuryāt parimlāyi mūrcchitaṃ sūryatejasā |
                        <caesura/>
                         pitā diśastathānyo vā ravīniva ca paśyati |</l>

                    <l xml:id="SS.6.7.26">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.7.26</label>
                        <caesura/>
                         vikīryamāṇaṃ khadyotāṃ kṣāṃ teḥjāṃsi cottaraṃ |
                        <caesura/>
                         vakṣāmi ṣaḍvidhaṃ rāgairliṅganāśamataḥ paraṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.7.27">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.7.27</label>
                        <caesura/>
                         rāgorūṇe mārutajaḥ pradiṣṭāmlī ca nīlaś ca tathaiva pittāt |
                        <caesura/>
                         kaphāt sitaḥ śoṇitajaḥ saraktaḥ samasta doṣaprabhavas tu citraḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.7.28">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.7.28</label>
                        <caesura/>
                         arūṇammaṇdalaṃ dṛṣṭāsthūlakācorūṇas tu saḥ |
                        <caesura/>
                         parimlāyini roge syāmlāyīpañcamaṇḍalaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.7.29">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.7.29</label>
                        <caesura/>
                         doṣakṣayāt svayaṃ tatra kadācin syāt tu darśanaṃ |
                        <caesura/>
                         arūṇaṃ maṇḍalaṃ vātāt cañcalam parūṣan tathā ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.7.30">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.7.30</label>
                        <caesura/>
                         pittato maṇḍalaṃ nīlaṃ kāṃsyābhañ vā sapītakaṃ |
                        <caesura/>
                         śleṣmaṇā vahulaṃ snigdhāṃ śaṃkha kṣīrendupāṇḍuraṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.7.31ab">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.7.31ab</label>
                        <caesura/>
                         calaḥ padmapalāśasthaḥ śuklo vindur ivāmbhasaḥ |</l>
                    <l xml:id="SS.6.7.31cd"/>


                    <l xml:id="SS.6.7.32">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.7.32</label>
                        <caesura/>
                         mṛdyamāne ca nayane ca nayane maṇḍalaṃ tadvisarpati |
                        <caesura/>
                         pravālapadmapatrābhaṃ maṇḍalaṃ śoṇitātmakaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.6.7.33">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.7.33</label>
                        <caesura/>
                         dṛṣṭirāgo bhavec citro liṃganāśe tridoṣaje |
                        <caesura/>
                         yathāsvaṃ doṣaliṃgāni sarveṣveva bhavanti hi || </l>

                    <l xml:id="SS.6.7.34cd">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.7.34cd</label>
                        <caesura/>
                         tathā naraḥ pittavidagdhadṛṣṭiḥ kaphena cānyastvatha dhūmadarśī | </l>

                    <l xml:id="SS.6.7.35ab">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.7.35ab</label>
                        <caesura/>
                         yo hrasvajātyo nakulāndhatā ca gambhīrasaṃjñā ca tathaiva dṛṣṭiḥ
                        | </l>

                    <l xml:id="SS.6.7.34ab">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.7.34ab</label>
                        <caesura/>
                         ṣaḍliṅganāśo viṣame ca rogā dṛṣṭyāśrayāḥ ṣaḍeva caiva || </l>

                    <l xml:id="SS.6.7.35cd">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.7.35cd</label>
                        <caesura/>
                         pittena duṣṭena yutā tu dṛṣṭiḥ pītā bhavedyasya narasya kiñcit | </l>

                    <l xml:id="SS.6.7.36">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.7.36</label>
                        <caesura/>
                         pītāni rūpāṇi ca manyate yaḥ savai raraḥ pittavidagdhadṛṣṭiḥ ||
                        <caesura/>
                         prāpte tṛtīyaṃ paṭalan tu doṣe divā na paśyen niśi vekṣate saḥ
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.7.37">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.7.37</label>
                        <caesura/>
                         tathā naraḥ śleṣmavidagdhadṛṣṭis tāny eva śuklāni hamanyate tu | </l>

                    <l xml:id="SS.6.7.38">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.7.38</label>
                        <caesura/>
                         triṣu sthito yaḥ paṭaleṣu doṣo naktāndhyam āpādayati prasahyaṃ |
                        <caesura/>
                         divā sa sūryānugṛhītadṛṣṭiḥ paśyet tu rūpāṇi kaphālpabhāvāt
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.7.39">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.7.39</label>
                        <caesura/>
                         śokajvarāyāsaśirobhitāpairabhyāhatā yasya narasya dṛṣṭiḥ ||
                        <caesura/>
                         dhūmārn sa vaipaśyati sarvvabhāvāṃstan dhūmadarśīti vadanti rogaṃ
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.7.40">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.7.40</label>
                        <caesura/>
                         yo hrasvajātyo divaseṣu kṛcchrādhhrasvāṇi rūpāṇi ca tena paśyet |
                        <caesura/>
                         vidyotate yasya narasya dṛṣṭirdoṣābhipannā nakulasya yadvat | </l>

                    <l xml:id="SS.6.7.41">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.7.41</label>
                        <caesura/>
                         citrāṇi rūpāṇi divāsu paśyet sa vai vikāro nakulāndhyasaṃjñaḥ ||
                        <caesura/>
                         dṛṣṭirvirūpā śvasanopasṛṣṭā saṃkucyatebhyantarataś ca yāni |</l>

                    <l xml:id="SS.6.7.42">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.7.42</label>
                        <caesura/>
                         rujavagāḍhañ ca tam akṣirogaṃ gambhīriketi pravadanti tajjñāḥ ||
                        <caesura/>
                         vāhau punar vā vihayau pradiṣṭau nimittataś cāpy animittataś ca | </l>

                    <l xml:id="SS.6.7.43">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.7.43</label>
                        <caesura/>
                         nimittajās tatra manobhitāj jñeyas tv abhiṣyantanidarśanam saḥ ||
                        surarṣigandharvamahoragāṇāṃ sandarśanenāpi ca bhāskarasya || </l>

                    <l xml:id="SS.6.7.44">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.7.44</label>
                        <caesura/>
                         hanyeta dṛṣṭirmanujasya yasya saliṅganāśastvanimittasaṃjñaḥ |
                        <caesura/>
                         tatrākṣi vispaṣṭaṃ mivābhi bhāti vaidūryavarṇā vimalā ca dṛṣṭiḥ
                        || </l>

                    <l xml:id="SS.6.7.45"/>


                    <l xml:id="SS.6.7.46">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.7.46</label>
                        <caesura/>
                         ityete nayanagatā maye harogānirdiṣṭāḥ pṛthagiha ṣaṭ vā saptatiś
                        ca |
                        <caesura/>
                         teṣāṃ ye pṛthagapṛthak va spaṣṭārthaśṛṇuta cikitsitaṃ yathāvad
                        iti || ❈ || </l>


                    <l xml:id="SS.6.7.trailer"> śālākye 7 || </l>
                </div>

                <div n="8" type="adhyāya">
                    <head xml:lang="en">[Adhyāya 8, Śālākyatantra 8]</head>

                    <note xml:lang="en">Draft based on MS K.</note>


                    <l xml:id="SS.6.8.1">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.8.1</label>
                        <caesura/>
                         athātaś cikitsāpravibhāgī vyākhyāsyāmaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.8.2"/>


                    <l xml:id="SS.6.8.3">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.8.3</label>
                        <caesura/>
                         ṣaṭ saptatir yebhihitā vyādhayo nāmalakṣaṇaiḥ |
                        <caesura/>
                         teṣāñ cikirsitam idaṃ samāsādyās ataḥ śṛṇuḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.8.4">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.8.4</label>
                        <caesura/>
                         chedyās teṣu daśaikañ ca nava lekhyā bhavanti hi ||
                        <caesura/>
                         bhedyāḥ pañca tu rogām syur vyadhyāḥ pañcadaśaiva tu | </l>

                    <l xml:id="SS.6.8.5">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.8.5</label>
                        <caesura/>
                         dvādaśāśastrakṛtyāś ca yapyāḥ sapta bhavanti ca |
                        <caesura/>
                         rogā varjayitavyāḥ syur daśapañca ca jānatā| asādhau ca bhavetāṃ
                        tu yāpyo vāgantu saṃjñitau ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.8.6">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.8.6</label>
                        <caesura/>
                         arśānvitaṃ bhavati vartma tu yasya cārśaḥ | śuklan
                        tathārvudamatho piḍakāḥ sirājāḥ |
                        <caesura/>
                         jālaṃ sirājam atha pañcavidhaṃ tathārma chedyā bhavanti saha
                        parvaṇi kāmayena ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.8.7">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.8.7</label>
                        <caesura/>
                         utsaṅginī vahalakardamavartmanī ca śyāvañ ca yac ca paṭhitaṃ
                        tviha vaddhavartma |
                        <caesura/>
                         kliṣṭañ ca pothakiyutaṃ khalu yat tu vartma kumbhīkinī ca
                        sahaśarkarayā ca lekhyāḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.8.8">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.8.8</label>
                        <caesura/>
                         śleṣmopanāhalagaṇau tu visañ ca nedyā granthiś ca yaḥ krimikṛto
                        ñjananāmikā ca ||
                        <caesura/>
                         ādau sirā nigaditās tu prayoge pākau cayo nayanaḥ yavanonyataś ca
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.8.9">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.8.9</label>
                        <caesura/>
                         pūyālasāni manthasaṃjñā syandāś ca yānty upaśamanti
                        sirāvyadhaiste |
                        <caesura/>
                         śuṣkākṣipākakaphapittavidagdhadṛṣṭiṣvamlākhyaśukrasahitārjunapiṣṭakena| </l>

                    <l xml:id="SS.6.8.10">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.8.10</label>
                        <caesura/>
                         aklinnavartmahutabhugdhvajadarśiśukti praklinnavartmasu tathaiva
                        valāsasaṃjñāḥ |
                        <caesura/>
                         āgantunāma ya ytena ca dūṣitāyāṃ dṛṣṭyāṃ na śastrapatanaṃ
                        pravadanti vaidyāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.8.11">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.8.11</label>
                        <caesura/>
                         sampśyataḥ ṣaḍ api bhitās tu kāvās te pakṣmakopasayitās tu
                        bhaadanti yāpyāḥ ||
                        <caesura/>
                         catvāra eva pavanaprabhavās tv asādhyā dvau pittajau
                        kaphanimittaja eka eva | catvāra eva rūdhiraprabhavos tridoṣās
                        tāvanta eva suruṇau ca tathāparau dvāv iti || </l>


                    <l xml:id="SS.6.8.trailer">śālākyasthāne || 0 || </l>
                </div>

                <div n="9" type="adhyāya">
                    <head xml:lang="en">[Adhyāya 9, Śālākyatantra 9]</head>

                    <note xml:lang="en">Draft based on MS K.</note>


                    <l xml:id="SS.6.9.1">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.9.1</label>
                        <caesura/>
                         athāto vātābhiṣyandapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.9.2"/>


                    <l xml:id="SS.6.9.3">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.9.3</label>
                        <caesura/>
                         purāṇaṃ sarppiṣāsnigdhau syandādhīmanthapīḍitau |
                        <caesura/>
                         svedayitvā yathānyāyaṃ sirāvyadham upācaret |</l>

                    <l xml:id="SS.6.9.4">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.9.4</label>
                        <caesura/>
                         sampādayed bastibhiś ca samyak snehaviracitau |
                        <caesura/>
                         tarpaṇaṃ puṭapākaiś ca dhūmair āścyotanais tathā | </l>

                    <l xml:id="SS.6.9.5">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.9.5</label>
                        <caesura/>
                         nasyaiḥ snehaparīṣekaiḥ śirobastibhir eva ca |
                        <caesura/>
                         vātaghnānūpajalajāṃ māṃsāmlaṃkvāthasevanaiḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.6.9.6">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.9.6</label>
                        <caesura/>
                         catuḥ snehaiḥ sukhoṣṇaiś ca tat pītām varatāpanaiḥ |
                        <caesura/>
                         payobhir veśavāraiś ca pāyasaiḥ sālvaṇais tathā | </l>

                    <l xml:id="SS.6.9.7">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.9.7</label>
                        <caesura/>
                         bhiṣak saṃpādayed etām upanāheś ca pūjitaiḥ |
                        <caesura/>
                         grāmyānūpodakaiḥ snigdhaiḥ rasaiḥ phalarasāyutaiḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.9.8">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.9.8</label>
                        <caesura/>
                         susaṃskṛtaiḥ payobhiś ca tayor rahāra iṣyate |
                        <caesura/>
                         bhuktopari piveyātāṃ ghṛtaṃ to ca pipāvanau | </l>

                    <l xml:id="SS.6.9.9"/>


                    <l xml:id="SS.6.9.10"/>


                    <l xml:id="SS.6.9.11cd">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.9.11cd</label>
                        <caesura/>
                         eraṇḍapallave mūle tvaci vāthaṃ payaḥ śritaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.9.12">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.9.12</label>
                        <caesura/>
                         kaṇṭhakārāś ca mūlāsyāṃ sukhoṣṭaṃ sevanahitaṃ |
                        <caesura/>
                         sendhavodīcyamadhukapippalībhir ayo pi vā | </l>

                    <l xml:id="SS.6.9.13">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.9.13</label>
                        <caesura/>
                         hitamardhodakaṃ seke tathāścyotanam eva ca |
                        <caesura/>
                         hrīveracakraśāṅgaṣṭhodumvaratvakṣu sādhitaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.6.9.14">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.9.14</label>
                        <caesura/>
                         sāmbhasāpayasājena śūlāścyotanam uttamaṃ ||
                        <caesura/>
                         madhukaṃ rajanīpathyādevadārūś ca pīṣayet | </l>

                    <l xml:id="SS.6.9.15">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.9.15</label>
                        <caesura/>
                         ājenapayasā śreṣṭhamabhiṣyane tadañjanaṃ ||
                        <caesura/>
                         gairikaḥ saindhavaṃ kṛṣṇaṃ nagaraṃ ca yathottaraṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.6.9.16">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.9.16</label>
                        <caesura/>
                         piṣṭaṃ dviraṃśatobhir vā kāñjanam iṣyate ||
                        <caesura/>
                         snehāñjanañ cātra hitaṃ vakṣyate tadyathāvidhiḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.9.17">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.9.17</label>
                        <caesura/>
                         rogo yaś cānyatovāto yaś ca mārūtaparyayaḥ |
                        <caesura/>
                         anenaiva vidhānena bhiṣak tānyapi sādhayet || </l>

                    <l xml:id="SS.6.9.18">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.9.18</label>
                        <caesura/>
                         pūrvabhaktahitaṃ sarpiḥ kṣīrañcātrātha bhojayet | vṛkṣādanyāṃ
                        kapittheca pañcamūle mahatyapi| </l>

                    <l xml:id="SS.6.9.19">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.9.19</label>
                        <caesura/>
                         sakṣīrakarkaṭarase siddhañ cā pivet ghṛtaṃ |
                        <caesura/>
                         pānam vā hitam atrāhuḥ pakvāś cārtragalāgnikaiḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.9.20">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.9.20</label>
                        <caesura/>
                         sakṣīraṃ meṣaśṛṃgāś ca sarpirvīratarepi ca |
                        <caesura/>
                         saindhavaṃ dārūśuṇṭhī ca mātuluṅgaraso ghṛtaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.9.21">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.9.21</label>
                        <caesura/>
                         stanyodakāvaṃ karttavyaṃ śuṣkapāke tadañjanaṃ |
                        <caesura/>
                         pūjitaṃ sarpiṣaś cātra pānamakṣṇoś ca tarpaṇaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.9.22">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.9.22</label>
                        <caesura/>
                         ghṛtena jīvanīyena nasyaṃ tailena cānunā |
                        <caesura/>
                         pariṣekohitaś cātra payaḥ śītaṃ sasaindhavaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.9.23">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.9.23</label>
                        <caesura/>
                         rajanādārūsiddham vā sendhavena sāmāyutaṃ |
                        <caesura/>
                         sarpiryutam stanya dhṛṣṭamañjane ca mahauṣadhaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.6.9.24">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.9.24</label>
                        <caesura/>
                         vasā vānūpajalajāḥ saindhavena samāyutāḥ |
                        <caesura/>
                         nāgaronmiśritāḥ kiñcic chuṣkapāke tadañjanaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.9.25">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.9.25</label>
                        <caesura/>
                         pavanaprabhavā rogā ye kecid dṛṣṭināśanāḥ |
                        <caesura/>
                         vījenānena matimān steṣu karmaprayojayet iti || </l>


                    <l xml:id="SS.6.9.trailer"> śālākye || || 0 || </l>
                </div>

                <div n="10" type="adhyāya">
                    <head xml:lang="en">[Adhyāya 10, Śālākyatantra 10]</head>

                    <note xml:lang="en">Draft based on MS K.</note>


                    <l xml:id="SS.6.10.1">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.10.1</label>
                        <caesura/>
                         athātaḥ pittābhiṣyandapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.10.2"/>


                    <l xml:id="SS.6.10.3">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.10.3</label>
                        <caesura/>
                         pittasyānde paittike cādhimanthe sirāvyadhaḥ sraṃsanañ
                        cādhyudāraṃ |
                        <caesura/>
                         akṣṇo sṛ puṭapākāñjanāni ca kramaḥ sarvaḥ pittavīsarpahā ca || </l>

                    <l xml:id="SS.6.10.4ab">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.10.4ab</label>
                        <caesura/>
                         gundraṃ śāliṃ śaivalaṃ darbhamikṣur nalaṃ lodhraṃ vetasam
                        padmakañ ca | </l>

                    <l xml:id="SS.6.10.5ab">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.10.5ab</label>
                        <caesura/>
                         drākṣākṣaudraṃ candanañ cotpalañ ca stiyāḥ stanyarasamikṣāḥ sitā
                        ca |</l>

                    <l xml:id="SS.6.10.4cd">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.10.4cd</label>
                        <caesura/>
                         padmam patraṃ yaṣṭhi sākaṃ haridrāṃ tathānantā cāpi
                        sambhṛtyasarpiḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.6.10.5cd">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.10.5ab</label>
                        <caesura/>
                         siddhaṃ sekatarpaṇo cāñjane ca hitaṃ kṣīraṃ cā me te dhūmakai | </l>

                    <l xml:id="SS.6.10.6">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.10.6cd</label>
                        <caesura/>
                         yojyo vargo vyasta eṣo dvidhā vā ca sacāpi nasyethāvat |
                        <caesura/>
                         kriyāḥ sarvāḥ pittaharām ca śastāḥ tryahādūrdhvaṃ kṣīrasarpiś ca
                        nasyaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.10.7">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.10.7</label>
                        <caesura/>
                         pālāśaṃ syācchoṇitaṃ cāñjanārtham bhavetkāryaṃ śarkarā
                        kṣaudrayuktaṃ |
                        <caesura/>
                         rasakriyāṃ śarkarākṣaudrayuktaṃ pālindyām vā madhuke cāpi kuryāt
                        | </l>

                    <l xml:id="SS.6.10.8">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.10.8</label>
                        <caesura/>
                         mustaṃ phenaḥ sāgaraṃ sotpalañ ca krimighnailādhātrivījād rasañ
                        ca | </l>

                    <l xml:id="SS.6.10.9">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.10.9</label>
                        <caesura/>
                         kāryaṃ cūrṇāñjanārthaṃ raso vā stanyopeto dhātakīsyandanābhyāṃ |
                        <caesura/>
                         yoṣitstanya śātakumbhaṃ vighṛṣṭaṃ sitākṣaudre kiṃśukādvāpi puṣpāṃ
                        | </l>

                    <l xml:id="SS.6.10.10">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.10.10</label>
                        <caesura/>
                         lodhraṃ drākṣāṃ śarkarāñcotpalañ striyāḥ stanye ṣaṣṭisākaṃ kṛtañ
                        ca |
                        <caesura/>
                         piṣṭvā kṣīre varṇakasya tvacaṃ ca vaijalonmiśrañ candanodūmvarañ
                        ca | </l>

                    <l xml:id="SS.6.10.11"/>


                    <l xml:id="SS.6.10.12">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.10.12</label>
                        <caesura/>
                         kṣaumāvardham pathyamāścyotane vā | ghṛtabhṛṣṭaṃ yaṣṭisāhvaṃ
                        salodhraṃ |
                        <caesura/>
                         toyonmiśraṃ kārśamarīdhātripathyāstathaivāḥ kaṭphalañ cāmvunaiva
                        | </l>

                    <l xml:id="SS.6.10.13">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.10.13</label>
                        <caesura/>
                         eṣā kriyāmlākhyurṣitasaśuktau kāryā sarvāvyapavarjyaḥ sirāṇāṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.10.14">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.10.14</label>
                        <caesura/>
                         sarpiḥ peyaṃ traiphalaṃ tailvakam vā peyaṃ vā kevalaṃ yat purāṇaṃ
                        |
                        <caesura/>
                         doṣe kṛtes tu krikayāmadhastāc chītair dravyair añjanān yasya
                        kuryāt | </l>

                    <l xml:id="SS.6.10.15">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.10.15</label>
                        <caesura/>
                         vaidūryam vā sphāṭikaṃ vidrumañ ca muktāṃ śaṃkhaṃ cāñjanaṃ
                        cāñcanañ ca |
                        <caesura/>
                         sa candanaṃ śarkarākṣaudrayuktaṃ śuktiṃ hanyād añje naitad āśuḥ | </l>



                    <l xml:id="SS.6.10.16ab">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.10.16ab</label>
                        <caesura/>
                         ghṛtaṃ pived dhūmadarśī naras tu
                        <caesura/>
                         vidhiṃ kuryāt pittaharañ ca sarvam iti || </l>

                    <l xml:id="SS.6.10.16cd"/>

                    <l xml:id="SS.6.10.16.add1">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.10.16.add1</label>
                        <caesura/>
                         aupadravaṃ sandhigataṃ vartmaśuklagataṃ tathā |
                        <caesura/>
                         kṛṣṇagataṃ sarvagataṃ dṛṣṭirogam athāparaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.10.16.add2">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.10.16.add3</label>
                        <caesura/>
                         cikitsāpravibhāñ ca vātābhiṣyandapittakaiḥ |
                        <caesura/>
                         śālākyakāśirājena proktaṃ vai prathamo daśa || </l>


                    <l xml:id="SS.6.10.trailer"> śālākye || ❈ || </l>

                </div>


                <div n="11" type="adhyāya">

                    <head xml:lang="en">[Adhyāya 11, Śālākyatantra 11]</head>

                    <note xml:lang="en">Draft based on MS K.</note>

                    <l xml:id="SS.6.11.1">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.11.1</label>
                        <caesura/>
                         athātaḥ śleṣmābhiṣyandapratiṣedham vyākhyāsyāmaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.11.2"/>


                    <l xml:id="SS.6.11.3">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.11.3</label>
                        <caesura/>
                         syandādhimanthaikaphajau jayet śiroṇām atha mokṣaṇena |
                        <caesura/>
                         svedāvapīḍāñjanasya dhūmaitathai tīkṣṇaiḥ kavaḍagrahaiś ca | </l>

                    <l xml:id="SS.6.11.4">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.11.4</label>
                        <caesura/>
                         uṣṇais tathāścyotanasamvidhānais tathaiva rukṣaiḥ puṭapākayogaiḥ
                        |
                        <caesura/>
                         tryahāṃ tryahā ccāpy apatarpaṇānte tau prātar annaṃ hitam
                        āpnuyātāṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.11.5">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.11.5</label>
                        <caesura/>
                         phaṇijjhakosphutakapitthavilveṣa dhattūrapīlūsurasārkabhāgoḥ |
                        <caesura/>
                         svedam vidadhyād athavātralepaṃ varhiṣṭhaśuṇṭhīsuradārukuṣṭhaiḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.11.6">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.11.6</label>
                        <caesura/>
                         sindhūprasutaṃ triphalāmadhukaprapauṇḍarīkāñjanatutthatāmraiḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.11.7">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.11.7</label>
                        <caesura/>
                         vartmyāñjane syur jalasamprapiṣṭhā pathyā haridrā maricāñ janair
                        vā
                        <caesura/>
                         trīṇyupaṇāni triphalā haridrām viḍaṃgasārañ ca samāni ca syuḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.11.8">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.11.8</label>
                        <caesura/>
                         varhiṣṭhakuṣṭhesuradārūṇaśaṃkhapāṭhānakhavyoṣamanaḥ śilā ca |
                        <caesura/>
                         mūrvvāś ca jāśyā mūkulāni cāpi piṣṭhvāmvunaitāni bhiṣagvidadhyāt
                        | </l>

                    <l xml:id="SS.6.11.9">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.11.9</label>
                        <caesura/>
                         phalaṃ prakīryātvathavāpiśigrāḥ puṣpañca tulyaṃ vṛhadarśanasya |
                        <caesura/>
                         rasāñjanañ candanasaindhavañ ca manaḥśilāle laśunañ ca tulyaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.11.10">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.11.10</label>
                        <caesura/>
                         piṣṭhvātha varttī vidadhīta samyag na detu dhīmāṃ
                        kaphajeñjanārthaṃ |
                        <caesura/>
                         roge valāsagrathitentujānḥ tu kuryād idaṃ syāt praviśāṣyadehaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.11.11">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.11.11</label>
                        <caesura/>
                         nīlāṃ yavānājapayonnupītāṃ saṃśādhya saṃśoṣya tato nūdahya | </l>


                    <l xml:id="SS.6.11.12">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.11.12</label>
                        <caesura/>
                         takṣārakalyena ca bhasmadhīmāṃ pakvam vidadhyādathaveśūnāḍyāṃ |
                        <caesura/>
                         etadvalāsagrathiteñjanaṃ syāt kalpas tatthaivaiṣaphaliñjakeṣu | </l>

                    <l xml:id="SS.6.11.13">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.11.13</label>
                        <caesura/>
                         mahauṣadhaṃ māgadhikāś ca mukhyāṃ sasandhavaṃ yat maricañ ca
                        śuṣkaṃ |
                        <caesura/>
                         tatmātuluṅgasya rasena piṣṭaṃ netrāñjanaṃ piṣṭakamāśu hanyāt | </l>

                    <l xml:id="SS.6.11.14">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.11.14</label>
                        <caesura/>
                         phaler vṛhatyā magadhodbhavānāṃ kalkaṃ niravāt vāt
                        phalapākasīndhya
                        <caesura/>
                         śrotojayuktaṃ tata uddhṛtaṃ syāt tadvātra pathyaṃ vidhireṣa cāpi
                        || </l>

                    <l xml:id="SS.6.11.15">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.11.15</label>
                        <caesura/>
                         vārtākiśigrumṛgaja paṭolakirātatiktāmalakīphaleṣu ||
                        <caesura/>
                         kāsīsasāmudrarasāñjanāni jātyās tathā kṣārakam eva cāpi | </l>

                    <l xml:id="SS.6.11.16">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.11.16</label>
                        <caesura/>
                         paklinnavartmany upadiśyet etu yogāñjanaṃ tan madhunā vighṛṣṭaṃ |
                        <caesura/>
                         nādeyamagryalavalañ ca śuklaṃ nepālajātāñ ca samāsatas tu | </l>

                    <l xml:id="SS.6.11.17">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.11.17</label>
                        <caesura/>
                         samātuluṃgādrasa eṣayogaḥ kaṇḍun nihanyāt sakṛdañjanena ||
                        <caesura/>
                         saśṛṅgaveraṃ suradārū mukhyaṃ sindhuprasūtaṃ mukulañ ca jātyāḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.11.18">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.11.18</label>
                        <caesura/>
                         surāsupiṣṭaṃ svidamañjanan tu kaṇḍvāñ ca śophe ca hitaṃ vadanti |
                        <caesura/>
                         syandādhimanthakramam ācarec ca sarveṣu caiteṣu sadā pramatta iti
                        || </l>

                    <l xml:id="SS.6.11.trailer">śālākye || 0 || </l>
                </div>


                <div n="12" type="adhyāya">

                    <head xml:lang="en">[Adhyāya 12, Śālākyatantra 12]</head>

                    <note xml:lang="en">Draft based on MS K.</note>

                    <l xml:id="SS.6.12.1">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.12.1</label>
                        <caesura/>
                         athāto raktābhiṣyandapratiṣeḍhaṃ vyākhyāsyāmaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.2"/>

                    <l xml:id="SS.6.12.3">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.12.3</label>
                        <caesura/>
                         manthasyandausirotpātaṃ sirāharṣañ ca raktajaṃ |
                        <caesura/>
                         ekenaiva vidhānena cikitsec caturo gadāṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.4">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.12.4</label>
                        <caesura/>
                         vyādhyartāś caturopyatāṃ snigdhāṃ kombhena sarppiṣā |
                        <caesura/>
                         rasairūdārair athavā sirāmokṣeṇa yojayet | </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.5">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.12.5</label>
                        <caesura/>
                         viriktānām pragāḍhañ ca sirānyeṣām viśodhayet |
                        <caesura/>
                         vairecanikasiddhena sitāyuktena sarpiṣā | </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.6">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.12.6</label>
                        <caesura/>
                         tataḥ pradehām pariṣecanāni tasyāni dhūmāni yathā svam eva |
                        <caesura/>
                         āścyotanābhyañjana tarpaśāni svigdhāṃś ca kāryān puṭapākayogāṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.7"/>


                    <l xml:id="SS.6.12.8">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.12.8</label>
                        <caesura/>
                         rujāyāñ cāpyarbhṛśaṃ svedās tu mṛdavo hitāḥ |
                        <caesura/>
                         akṣṇor api samantāc ca pātanan tu jalaukasāṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.9">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.12.9</label>
                        <caesura/>
                         ghṛtasya mahatī mātrā pītā cārti niyacchati |
                        <caesura/>
                         pitābhiṣyandaśamano gaṇam cāṣpyupayāditaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.10">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.12.10</label>
                        <caesura/>
                         kaserumadhukānāñ ca cūrṇamamvarasamvṛtaṃ |
                        <caesura/>
                         stanyamapsvāntarikṣāsu hitamāścyotanaṃ sadā | </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.11">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.12.11</label>
                        <caesura/>
                         śrīparṇīpāṭalīdhātrī dhātakīvilvakārjunāt |
                        <caesura/>
                         puṣpāṇyatha vṛhatyau ca vimvīloṭāś ca tulyaśaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.12">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.12.12</label>
                        <caesura/>
                         mañjiṣṭhā cāpi madhunā piṣṭvā cakṣurasena vā |
                        <caesura/>
                         rudhirasyandaśāntyartham etad añjanam iṣyate | </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.13">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.12.13</label>
                        <caesura/>
                         candanan tugaram patraṃ śilājatu sakuṅkumaṃ |
                        <caesura/>
                         rajastāmramayaṃ tutthaṃ nimvakāśī samañjanaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.14">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.12.14</label>
                        <caesura/>
                         trapu kāsaṃ malaś cāpi piṣṭvā puṣparasena tu |
                        <caesura/>
                         vidvudāyāṃ kṛtā vartyaḥ pūjitaś cāñjane tu tāḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.15">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.12.15</label>
                        <caesura/>
                         sarpiḥ kṣaudraṃ cāñjanaṃ syāt sirotpātasya bheṣajaṃ |
                        <caesura/>
                         tadvat saindhavakāsīsaṃ stanyayuktaṃ tu pūjitaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.16">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.12.16</label>
                        <caesura/>
                         madhunā śaṃkhanepālī tutthadārvyaḥ sasaindhavā |
                        <caesura/>
                         rasaḥ śirīṣa puṣpādvā surāmaricamākṣikaiḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.17">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.12.17</label>
                        <caesura/>
                         yuktātha madhunā vāpi gairiko hitasañjanaṃ ||
                        <caesura/>
                         śirāharṣañjanaṃ kuryāt phāṇitaṃ madhusaindhavaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.18">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.12.18ab</label>
                        <caesura/>
                         madhunā tārkṣyajaṃ śailam vā kāsīsam vā sasaindhavaṃ |
                        <caesura/>
                         vetamāmlaṃ stanyayuktaṃ kāsīsam vā sasaindhavaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.19">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.12.19</label>
                        <caesura/>
                         paittikān tu vidhiṃ kuryād kṛtsnaṃ arjunaśāntaye ||
                        <caesura/>
                         sitekṣu madhukakṣedra dārvvīstanyaiḥ sasandhavaiḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.20">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.12.20</label>
                        <caesura/>
                         sekāñjanañ cātra hitamamlairāścyotanais tathā |
                        <caesura/>
                        <damage>si</damage>tāmadhukakaṭvāṅgamastukṣaudrāmlasaindhavaiḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.21">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.12.21</label>
                        <caesura/>
                         vījapūrakako lāmladābhimāmlaiś ca yuktitaḥ |
                        <caesura/>
                         ekaśo vā dviśo vāpi yojitam vā tribhis tribhiḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.22">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.12.22</label>
                        <caesura/>
                         sphaṭikaṃ kuṃkumaṃ śaṃkhā madhukaṃ madhu cāpi hi |
                        <caesura/>
                         śaṃkhakṣaudrasitāyuktaḥ sāmudra phena eva ca | </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.23">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.12.23</label>
                        <caesura/>
                         dvāvetau vihitau yogāvañjanārjunanāśanau ||
                        <caesura/>
                         saindhavakṣaudrakatakaṃ sakṣaudram vā rasāñjanaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.24">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.12.24</label>
                        <caesura/>
                         kāsīsam madhunā cāpi yojyamatrāñjane sadā |
                        <caesura/>
                         lohacūrṇṇāni sarvāṇi dhātavo lavaṇāni ca | </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.25">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.12.25</label>
                        <caesura/>
                         ratnāni dantāḥ śṛṅgāṇi gaṇāś cāpy upapāditaḥ |
                        <caesura/>
                         kukkuṭāśukapālāni lasunaṃ kaṭuka trikaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.26">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.12.26</label>
                        <caesura/>
                         karañjavījamelā ca lekhanīyāñjanaṃ smṛtaṃ ||
                        <caesura/>
                         raktaprasādanavatā pūṭapāke na sādhitā | </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.27">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.12.27</label>
                        <caesura/>
                         sampāditasya vidhnā kṛtsnena syandaghātinā |
                        <caesura/>
                         anenāpācarec cukramavraṇaṃ kuśalo bhiṣak | </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.28">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.12.28</label>
                        <caesura/>
                         uttānam vā vagāḍham vā karṣayec cāpi savraṇaṃ |
                        <caesura/>
                         śirīṣavījamaricapippalīsaindhavair api | </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.29">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.12.29</label>
                        <caesura/>
                         śukrapragharṣaṇaṃ kārya madhunā saindhave na tu | </l>




                    <l xml:id="SS.6.12.30">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.12.30</label>
                        <caesura/>
                         kuryād añjanayogā vā samyak ślokārdhikāvimau | </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.31">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.12.31</label>
                        <caesura/>
                         śaṃkhakolāstikanaka drākṣāmadhukamākṣikaiḥ |
                        <caesura/>
                         sūrādantyārṇavamalaiḥ śirīṣakusumena ca | </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.32">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.12.32</label>
                        <caesura/>
                         kṣārāñjanaṃ vā vitared valāsagrathitāpahaṃ |
                        <caesura/>
                         mudgām vā nistuṣāṃ piṣṭvā śaṃkhakṣaudrasitāyutāṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.33">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.12.33</label>
                        <caesura/>
                         madhukasāraṃ madhunā yojayed cāñjane sadā |
                        <caesura/>
                         vibhītakāsthimajjā vā sakṣaudrā śukraśāntaye || </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.34">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.12.34ab</label>
                        <caesura/>
                         śaṃkhāsynta madhudākṣā mayūtakatakāni vā | </l>


                    <l xml:id="SS.6.12.35">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.12.35</label>
                        <caesura/>
                         vaṃśajārūṣkarau tālaṃ nālikerañ ca tad dahet |
                        <caesura/>
                         kṣāravan śrāvayec cūrṇṇaṃ karabhātu bhāvayet | </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.36">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.12.36</label>
                        <caesura/>
                         vahuśoñjanayetatsyācchukravaivarṇṇanāśanaṃ | </l>



                    <l xml:id="SS.6.12.37"/>


                    <l xml:id="SS.6.12.38">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.12.38</label>
                        <caesura/>
                         saśophaś cāpyaśophañ ca dvau pākau yau prakīrtitau |
                        <caesura/>
                         śārīrā hitās tatra vida sirām bhiṣak |</l>

                    <l xml:id="SS.6.12.39">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.12.39</label>
                        <caesura/>
                         sekāścyotananasyāni puṭapākāñś ca yojayet |
                        <caesura/>
                         sarvataś cāpyaśuddhasya kartavyam idamajanaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.40">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.12.40</label>
                        <caesura/>
                         tāmrapātrasthitam māṃsaṃ sarpiḥ saindhavasaṃyutaṃ |
                        <caesura/>
                         maireyam vā vidhātavyaṃdadhyuttarakam eva vā | </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.41">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.12.41</label>
                        <caesura/>
                         ghṛtāṃ kāṃsamalopetāṃ stanyam vāpiṃ sasandhavaṃ |
                        <caesura/>
                         madhūkasāram madhunā tulyāṃśaṃ gairikena vā | </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.42">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.12.42</label>
                        <caesura/>
                         sarpiḥ saindhavatāmrāṇi yoṣitstanyayutāni vā |
                        <caesura/>
                         dāḍimairāvatāśmantakolāmlamadhusaindhavaiḥ | rasakriyām vā
                        vipacet samyak pākajighāṃsayā | </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.43">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.12.43</label>
                        <caesura/>
                         māsasaindhavasaṃyuktaṃ sthitaṃ sarpiṣi nāgaraṃ ||
                        <caesura/>
                         āścyotanāñjane yojyāmavalākṣīrasaṃyutaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.44">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.12.44</label>
                        <caesura/>
                         puṣpaṃ mālatyāḥ saindhavaṃ śṛṅgaveraṃ sāro vaiḍaṅgaḥḥ
                        pippalītaṇḍūaś ca |
                        <caesura/>
                         etat piṣṭvāt kṣaudrayuktyāñjanārthaṃ samya yuktaṃ nirviśaṃkaḥ
                        pradadyāt || </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.45">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.12.45</label>
                        <caesura/>
                         pūyālase śoṇitamokṣaṇaṃ eva vidhistathaivāpyupanāhanaś ca |
                        <caesura/>
                         kṛtsno vidhiścekṣaṇapākahantā yathābhidhānaṃ bhiṣajā prayojyāṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.46">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.12.46</label>
                        <caesura/>
                         kāsīsasindhuprabhavājaneś ca hitaṃ bhaved añjanam eva cātra |
                        <caesura/>
                         kṣaudrāndvitair ebhir athaiva ca syādanyatra
                        tāmrāyasacūrṇṇayuktaiḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.47">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.12.47</label>
                        <caesura/>
                         snehādinā samyag upāsya doṣāṃ tṛptiṃ vidhinena yathāsvam eva |
                        <caesura/>
                         aklinnavartmānam upakrameta sekāñjanāścyotananasyadhūmaiḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.48">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.12.48</label>
                        <caesura/>
                         mustāharidrāmadhukapriyaṃgu siddhārthalodhrositaśārivābhiḥ |
                        <caesura/>
                         kṣuṇṇābhir āścyotanam eva kāryam atrāñjanaṃ cāñjanamākṣika syāt
                        || </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.49">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.12.49</label>
                        <caesura/>
                         patraṃ phalaṃ cāmalakasya pakvā kriyām vidadhyād athavāñjanārthaṃ
                        |
                        <caesura/>
                         vaṃśasya cā mūlena sakriyāṃ tu vartīkṛtāṃ tāmrakapālapakvāṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.50">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.12.50</label>
                        <caesura/>
                         rasakriyāṃ vā viphalāvipakvāṃ palāśapuṣpaiḥ karavīrajair vā |
                        <caesura/>
                         piṣṭvān ca jānāṃ payasāmalam vā kāṃsasya dagdhā saha tāntavena | </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.51">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.12.51ab</label>
                        <caesura/>
                         pratyañjanatatmaricairūpetaṃ cūrṇṇatāmrasya sahābhiyuñjyāt | </l>


                    <l xml:id="SS.6.12.52">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.12.52</label>
                        <caesura/>
                         praklinnavartmāny areta eva yogāḥ prayojyāḥ prasamīkṣya doṣān iti
                        || ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.12.53"/>


                    <l xml:id="SS.6.12.trailer">śālākye 2 || 0 || </l>


                </div>


                <div n="13" type="adhyāya">
                    <head xml:lang="en">[Adhyāya 13, Śālākyatantra 13]</head>

                    <note xml:lang="en">Draft based on MS K.</note>


                    <l xml:id="SS.6.13.1">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.13.1</label>
                        <caesura/>
                         athāto lekhyarogapratiṣedham adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.13.2"/>


                    <l xml:id="SS.6.13.3">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.13.3</label>
                        <caesura/>
                         nava ye lekhyasādhyās tu sāmānyasteṣv asamvidhiḥ |
                        <caesura/>
                         snigdhavāntaviriktasya nivātātapasaṃsadi | </l>

                    <l xml:id="SS.6.13.4">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.13.4</label>
                        <caesura/>
                         āptair dṛḍhaṃ gṛhītasya veśmanyutānaśāyinaḥ | sukhodakaprataptena
                        vāsasā susamāhitaḥ | svedayed vartmanirbhujya
                        vāmāṅguṣṭhāṅgulisthitaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.13.5"/>

                    <l xml:id="SS.6.13.5.1">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.13.5.1</label>
                        <caesura/>
                         vartvyāveś ca ta plotaṃ sasyas nnaṃ tato likhet | </l>


                    <l xml:id="SS.6.13.6">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.13.6</label>
                        <caesura/>
                         śastreṇa patrair athavā tato rakte sthite punaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.13.7">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.13.7</label>
                        <caesura/>
                         svedyasaindhavacūrṇṇena pratisāryasukhāmvunā | </l>

                    <l xml:id="SS.6.13.8">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.13.8</label>
                        <caesura/>
                         prakṣālya siktaṃ haviṣā vraṇavatnsamupācaret | </l>


                    <l xml:id="SS.6.13.9">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.13.9</label>
                        <caesura/>
                         vyāsatas te tad akhilaṃ vidhānaṃ lekhya vartmaṇi | </l>


                    <l xml:id="SS.6.13.10">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.13.10</label>
                        <caesura/>
                         nakhasnāyunibhaṃ vartma likhitaṃ samyag iṣyate |
                        <caesura/>
                         raktamakṣi srave skannaṃ timiraṃ vyādhyanirjayaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.13.11">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.13.11</label>
                        <caesura/>
                         vartmañ ca guru śūnañ ca kaṇḍūharṣopadehavat | </l>


                    <l xml:id="SS.6.13.12">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.13.12</label>
                        <caesura/>
                         durviriktaṃ vijānīyād atat sinnaṃ punar likhet | </l>

                    <l xml:id="SS.6.13.13">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.13.13</label>
                        <caesura/>
                         vyāvartatevartma yadā pakṣṃ cāpi vimuñcati |
                        <caesura/>
                         vaddhaśurūktava vaś caiva tadatisrāvitaṃ viduḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.13.14ab">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.13.14ab</label>
                        <caesura/>
                         snehasvedādiriṣṭaṃ syāt kramastatrānilāpahaḥ | </l>


                    <l xml:id="SS.6.13.14cd">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.13.14cd</label>
                        <caesura/>
                         vartmāvavaddhakliṣṭaṃ ca vahalaṃ yac ca kīrtitaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.13.15">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.13.15</label>
                        <caesura/>
                         potthakīś cāpi vilikhet pracchayitvāgrataḥ śanaiḥ |
                        <caesura/>
                         samaṃ likheta manimāñ śyāvakardamavartmanī | </l>

                    <l xml:id="SS.6.13.16">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.13.16</label>
                        <caesura/>
                         kubhīkinīṃśarkarāñ ca tathaivotsañginīma<damage agent="1"/>
                        <caesura/>
                         dhīmaṃ vikalpya śastreṇa nikhet paścād atandritaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.13.17">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.13.17</label>
                        <caesura/>
                         bhaveyar vartmasu ca yāḥ piḍakāḥ kaṭhinā bhṛśaṃ |
                        <caesura/>
                         hrasvās tāmrāś ca tāḥ pakvā bhindyād bhitvā likhed api | </l>

                    <l xml:id="SS.6.13.18">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.13.18</label>
                        <caesura/>
                         taruṇyo vālpasaṃrambhāḥ piḍakā vāhyavartmajāḥ |
                        <caesura/>
                         viditvaitām praśamayet svedālepanaśodhanaiḥ |<anchor
                            n="SS.6.13.18-n1"/></l>

                    <ab corresp="#SS.6.13.18" type="apparatus" xml:id="SS.6.13.18-n1">
                        <list type="Notes">
                            <item>The Nepalese version has no chapter break here. Nepalese
                                chapter 13 continues to <foreign>snehapūrvakam</foreign>,
                                i.e., vulgate 6.14.11ab</item>
                        </list>
                    </ab>


                    <l xml:id="SS.6.13.trailer"/>

                </div>


                <div n="14" type="adhyāya">

                    <head corresp="6.13-in-NE" xml:lang="en">[Adhyāya 13 cont'd, Adhyāya
                        14 in the Vulgate]</head>

                    <note xml:lang="en">Initial draft based on MS K.</note>


                    <l xml:id="SS.6.14.1"/>

                    <l xml:id="SS.6.14.2"/>

                    <l xml:id="SS.6.14.3">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.14.3</label>
                        <caesura/>
                         svedayitvā visagranthipakvaṃ tasya nirāśayaṃ |
                        <caesura/>
                         bhitvāc chidrāṇi śastreṇa saindhavenāvacūrṇayet | </l>

                    <l xml:id="SS.6.14.4">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.14.4</label>
                        <caesura/>
                         kāsīsamārgadhīmuścīnepālyelāyutena tu | </l>


                    <l xml:id="SS.6.14.5">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.14.5</label>
                        <caesura/>
                         rocanakṣāratutthāni pippalyaḥ kṣaudram eva ca |
                        <caesura/>
                         pratisāraṇam ekaikaṃ bhinne lagaṇa iṣyate | </l>

                    <l xml:id="SS.6.14.6">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.14.6</label>
                        <caesura/>
                         mahānty atha ca yuñjīta kṣārāgni vidhikovidaḥ | </l>


                    <l xml:id="SS.6.14.7">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.14.7</label>
                        <caesura/>
                         rasāñjanamadhubhyān tu bhinnā cāñjanenāmikāṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.14.8">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.14.8</label>
                        <caesura/>
                         pratisāyāñjane yuñjyān kriyāṃ lavaṇavarjitāṃ ||
                        <caesura/>
                         samyak svinne krimigranthau bhinne syāt pratisāraṇaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.14.9">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.14.9</label>
                        <caesura/>
                         triphalātuthakāsīsa saindhavaiḥ sarasāñjanaiḥ |
                        <caesura/>
                         rasakriyāṃ krimigranthai bhinna syāt pratisāraṇaṃ
                        <caesura/>
                         bhittopanāhaṃ kaphajaṃ pippalīmadhusaindhavaiḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.14.10">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.14.10</label>
                        <caesura/>
                         vilikhelmaṃḍalāgreṇa pracchayed vā samantataḥ |
                        <caesura/>
                         saṃsnehya patrabhaṅgaiś ca svedayitvā yathāvalaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.14.11">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.14.11</label>
                        <caesura/>
                         āpākā vidhinoktena pañcabhedyān upācaret |
                        <caesura/>
                         sarveṣv ateṣu vihitaṃ vidhānaṃ snehapūrvakam iti || </l>

                    <l xml:id="SS.6.14.trailer"> śālākye 13 || ❈ || </l>


                </div>


                <div n="15" subtype="adhyāya">

                    <head xml:lang="en">[Adhyāya 14 (Śālākyatantra 14), Adhyāya 15 in the
                        vulgate]</head>

                    <note xml:lang="en">Draft based on MS K.</note>


                    <l xml:id="SS.6.15.1">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.15.1</label>
                        <caesura/>
                         athātaś chedyorogapratiṣedham vyā ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.15.2"/>

                    <l xml:id="SS.6.15.3">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.15.3</label>
                        <caesura/>
                         snigdhaṃ bhuktavato hy annam upaviṣṭasya yatnataḥ |
                        <caesura/>
                         saṃroṣayet tu nayanaṃ bhiṣak cūrṇṇai tu lāvaṇaiḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.6.15.4">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.15.4</label>
                        <caesura/>
                         tataḥ saṃroṣitaṃ tūrṇṇaṃ susvinnaṃ parighaṭṭa<damageSpan
                            extent="2"/> |
                        <caesura/>
                         tatra cāpi valījātaṃ tatrāsya samāhitaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.6.15.5">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.15.5</label>
                        <caesura/>
                         apāṅgaṃ prekṣamāṇasya lagayed vaḍiśaṃ bhiṣak |
                        <caesura/>
                         muccudāya matimām va ḍiśaṃ samyag utkṣiyet | </l>

                    <l xml:id="SS.6.15.6">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.15.6</label>
                        <caesura/>
                         na cocthāpayet ākṣipraṃ kāryam atyāyanan tu tat |
                        <caesura/>
                         śastrāvādhabhayāc cāsya vartmanī grāhayed dṛḍhaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.6.15.7">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.15.7</label>
                        <caesura/>
                         tataḥ praśithilībhūtaṃ tribhir eva vilamvitaṃ |
                        <caesura/>
                         ullikhamaṇḍalāgraṇatīkṣena pariśodhayet |</l>

                    <l xml:id="SS.6.15.8">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.15.8</label>
                        <caesura/>
                         viviktaṃ sarvatas cāpi kṛṣṇāc chuklāc ca maṇḍalāt |
                        <caesura/>
                         kanīnikam upānīyac chindyānnātikanīnakaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.6.15.9">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.15.9</label>
                        <caesura/>
                         caurbhāgasthite māṃse nākṣi vyāpadyaten yathā |
                        <caesura/>
                         kanīnikavavadhādasraṃndīdī cāpyupajāyate |</l>

                    <l xml:id="SS.6.15.10">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.15.10</label>
                        <caesura/>
                         arma cej jālavac cāpi taddeṣyonmarjjalamvitaṃ </l>

                    <l xml:id="SS.6.15.11">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.15.11</label>
                        <caesura/>
                         cchidyāc vakreṇaśastreṇa vartamuklāntamāśritaṃ |
                        <caesura/>
                         pratisāraṇam akṣṇais tu tataḥ kāryam anantaraṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.6.15.12">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.15.12</label>
                        <caesura/>
                         yāvatā tasya cūrṇṇena vyoṣasya lavaṇasya ca |
                        <caesura/>
                         svedayitvā tataś cāpi vandhīyān mat-māṃ bhiṣak |</l>

                    <l xml:id="SS.6.15.13">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.15.13</label>
                        <caesura/>
                         doṣartuvalakālajñaḥ snehaṃ datvā yathāhitaṃ |
                        <caesura/>
                         vraṇavat samvidhānañ ca tasya kuryāt tataḥ paraṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.6.15.14">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.15.14</label>
                        <caesura/>
                         trahān muktvā ca saṃsvedya paścoc chodhanam ācaret |</l>

                    <l xml:id="SS.6.15.15"/>


                    <l xml:id="SS.6.15.16">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.15.16</label>
                        <caesura/>
                         lekhyāñjanaiś copahared armaśeṣaṃ bhaved yadi |</l>

                    <l xml:id="SS.6.15.17">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.15.17</label>
                        <caesura/>
                         armañ cālpan dadhinibhaṃ nīlaṃ raktamathāpi vā |
                        <caesura/>
                         dhūmraṃ pratanūyac cācāpi śukravatsamupācaret |</l>

                    <l xml:id="SS.6.15.18">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.15.18</label>
                        <caesura/>
                         carmābhaṃ vahalaṃ yas tu snāyumāṃsasamāvṛtaṃ |
                        <caesura/>
                         chedyam eva tadarmasyāt kṛṣṇamaṇḍalagañ ca yat |</l>

                    <l xml:id="SS.6.15.19">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.15.19</label>
                        <caesura/>
                         viśuddhavarṇam akliṣṭaṃ kriyām vakṣigataklamaṃ |
                        <caesura/>
                         chinnermaṇi bhavet samyagyathāsvamanupadravaṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.15.20">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.15.20</label>
                        <caesura/>
                         sirājālaṃ sirā yās tu kaṭhinām ca ca vuddhimān |
                        <caesura/>
                         ullikhet maṇḍalāgreṇa vaḍiśemavilamvitāṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.6.15.21">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.15.21</label>
                        <caesura/>
                         sirā supiḍakā jātāḥ yā na sidhyanti bheṣajaiḥ |
                        <caesura/>
                         plavavatmaṇḍalāgreṇa tāsāṃc chedanam iṣyate |</l>

                    <l xml:id="SS.6.15.22">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.15.22</label>
                        <caesura/>
                         rāgayoś caitayoḥ kāryamarmokaṃ pratimāraṇaṃ |
                        <caesura/>
                         vidhiś cāpi yathādoṣaṃ lekhanadravyasamvṛtaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.6.15.23.1">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.15.23.1</label>
                        <caesura/>
                         sirājālavadevātra tataḥ sarvāvidhir hitaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.6.15.23">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.15.23</label>
                        <caesura/>
                         sandhau prasvedya śastreṇa pravaṇīkām vicakṣaṇaḥ |
                        <caesura/>
                         uttaretha tribhāge tu vaḍisenavilamviāṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.15.24">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.15.24</label>
                        <caesura/>
                         chidyāttāmavaśātraṃ syādarsrunāḍīn tatonyarthā |
                        <caesura/>
                         pratisāraṇamatrāpi kṣaudrasaindhavam iṣyate |</l>

                    <l xml:id="SS.6.15.25">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.15.25</label>
                        <caesura/>
                         lekhanīyāni tīkṣṇāni vyādhiśeṣasya bheṣajaṃ ||
                        <caesura/>
                         saṃkhaṃ samudraphenañ ca maṇḍukañ ca samudrajaᳵ |</l>

                    <l xml:id="SS.6.15.26">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.15.26</label>
                        <caesura/>
                         sphaṭīkaṃ kuruvindañ ca pravālāmsattu kāvṛtāḥ |
                        <caesura/>
                         vaidūryaṃ puṭākaṃ muktāmayas tāmrarajo pi ca |</l>

                    <l xml:id="SS.6.15.27">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.15.27</label>
                        <caesura/>
                         samabhāgāni sampiṣya sā ca srotoñjanen tu |
                        <caesura/>
                         cūrṇāñjanakārayitvā bhājanameṣasṛṅgaje |</l>

                    <l xml:id="SS.6.15.28">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.15.28</label>
                        <caesura/>
                         nivāsyobhayataḥ kālam athāñje satataṃ vudhaḥ |
                        <caesura/>
                         armāṇi piḍakāṃ hanyāt sirājālañ ca tena vai ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.15.29">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.15.29</label>
                        <caesura/>
                         arśastothā yac ca nāmnā śuṣkārśorvudam eva ca |
                        <caesura/>
                         antarvarmāsrayā yet tu vidhānan tasya vakṣyate |</l>

                    <l xml:id="SS.6.15.30">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.15.30</label>
                        <caesura/>
                         vartmopascedya nirkudyokṣidya ca yatnataḥ |
                        <caesura/>
                         maṇḍalāgreṇa tīkṣṇeṇa mūlec chidyād bhiṣak varaiḥ </l>

                    <l xml:id="SS.6.15.31">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.15.31</label>
                        <caesura/>
                         tataḥ pippalikāsisasaindhavaiḥ pratisārayet |
                        <caesura/>
                         sthite ca rudhire vartma dahet samyakalākayā |</l>

                    <l xml:id="SS.6.15.32">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.15.32</label>
                        <caesura/>
                         kṣāreṇa vālikhec cāpi vyādhiśeṣam bhaved yādi |
                        <caesura/>
                         tīkṣṇair ubhayato bhāgais tato doṣam upakṣiyet |</l>

                    <l xml:id="SS.6.15.33">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.15.33</label>
                        <caesura/>
                         yathādoṣañ ca virared abhiṣyandakriyāvidhiḥ |
                        <caesura/>
                         śastrakarmaṇyapagate māsañ ca syāt suyantritaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.15.trailer"> śālākya | lādhū || || </l>
                </div>


                <div n="16" type="adhyāya">
                    <head xml:lang="en">[Adhyāya 15 (Śālākyatantra 15), Adhyāya 16 in the
                        vulgate]</head>

                    <note xml:lang="en">Draft based on MS K.</note>


                    <l xml:id="SS.6.16.1">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.16.1</label>
                        <caesura/>
                         athātaḥ pakṣmagatarogapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.16.2"/>


                    <l xml:id="SS.6.16.3">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.16.3</label>
                        <caesura/>
                         yāpyas tu yo vartmabhavo viḥ pakṣmaprakopobhihitaḥ purastāt |
                        <caesura/>
                         tatropadiṣtasya narasya carma vartmopariṣṭādanutiryageva | </l>

                    <l xml:id="SS.6.16.5">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.16.5</label>
                        <caesura/>
                         udbhṛtyaśastreṇa yavapramāṇam vālena sīvyedbhiṣagapramattaḥ |
                        <caesura/>
                         datvā tu sarpidhucāpiśeṣaṃ kuryāt kramaṃ yobhihito vraṇeṣu | </l>

                    <l xml:id="SS.6.16.4ab">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.16.4ab</label>
                        <caesura/>
                         bhruvor adhastāt parimucya bhāgau pakṣmāśritaṃ caikamatas tu
                        cchindyāt |</l>

                    <l xml:id="SS.6.16.4cd"/>


                    <l xml:id="SS.6.16.6">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.16.6</label>
                        <caesura/>
                         lalāṭadeśe ca nivadhya paṭṭāṃ prāksīvitan tatra parañ ca vandhet
                        |
                        <caesura/>
                         sthairyaṃ gate cāpyatha śastramārge vālām vimuñcet kuśalābhikṣya
                        | </l>

                    <l xml:id="SS.6.16.7">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.16.7</label>
                        <caesura/>
                         evan na cecchāmyati tasya vartma nirbhujya doṣopacitāṃ valīntu |
                        <caesura/>
                         tatogninā vā pratisārayītakṣāraṇavātadvimīkṣyadhīraḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.16.8">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.16.8</label>
                        <caesura/>
                         chittvā samaṃ cāpy upapakṣmamālāṃ samyag gṛhītvā vaḍiśais tribhis
                        tu |
                        <caesura/>
                         pathyāphalena pratisārayīta ghṛṣṭena vā tauruvake na samyak | </l>

                    <l xml:id="SS.6.16.9">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.16.9</label>
                        <caesura/>
                         catvāra ete vidhiyo nihanti pakṣmoparodham pṛthag eva yuktāḥ |
                        <caesura/>
                         virecanāś cyotananasya dhūmalepāṃjanasneharasākriyāś ceti || </l>


                    <l xml:id="SS.6.16.trailer"> śālākye 15 || 0 || </l>


                </div>


                <div n="17" type="adhyāya">
                    <head xml:lang="en">[Adhyāya 16 (Śālākyatantra 16), Adhyāya 17 in the
                        vulgate]</head>

                    <note xml:lang="en">Draft based on MS K.</note>


                    <l xml:id="SS.6.17.1">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.1</label>
                        <caesura/>
                         athāto dṛṣṭigatarogapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||</l>
                    <l xml:id="SS.6.17.2"/>
                    <l xml:id="SS.6.17.3">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.3</label>
                        <caesura/>
                         trayaḥ sādhyās trayo 'sādhyāḥ ṣaṭ ca yāpyā bhavanti ha |
                        <caesura/>
                         rogā dṛṣṭigatā nṝṇāṃ teṣu sādhyās trayas traye ||
                        <caesura/>
                         tatraikasya pratīkāraḥ kīrtito dhūmadarśinaḥ | </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.4">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.4</label>
                        <caesura/>
                         dṛṣṭyām pittavidagdhāyāṃ vidagdhāyāṃ kaphena ca |
                        <caesura/>
                         pittaśleṣmaharaṃ kuryād vidhiṃ śastrakṣatād vinā ||</l>
                    <l xml:id="SS.6.17.5">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.5</label>
                        <caesura/>
                         nasyasekāñjanālepapuṭapākaiḥ satarpaṇaiḥ |
                        <caesura/>
                         ādye tu traiphalaṃ peyaṃ sarpis traivṛtam uttare ||</l>
                    <l xml:id="SS.6.17.6">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.6</label>
                        <caesura/>
                         tailvakañ cobhayoḥ pathyaṃ kevalaṃ jīrṇam eva vā |
                        <caesura/>
                         gairikaḥ saindhavaḥ kṛṣṇā godantasya maṣī tathā || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.7">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.7</label>
                        <caesura/>
                         gomāṃsaṃ maricaṃ bījaṃ śirīṣasya manaḥśilā |
                        <caesura/>
                         vṛntaṃ kapitthān madhunā svayaṃguptāphalāni vā ||</l>
                    <l xml:id="SS.6.17.8">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.8</label>
                        <caesura/>
                         ete 'ñjane tu catvāro yogāḥ syur ubhayor hitāḥ |
                        <caesura/>
                         kupyakāśokaśālāmrapriyaṅgunalinotpalaiḥ ||</l>
                    <l xml:id="SS.6.17.9">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.9</label>
                        <caesura/>
                         piṣṭair hareṇvāmalakapathyāpippalisaṃyutaiḥ |
                        <caesura/>
                         kārayed añjanaṃ vaidyaḥ sarpiḥkṣaudrasamāyutaṃ || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.10">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.10</label>
                        <caesura/>
                         añjayed dvāv api bhiṣak pittasleṣmavibhāvitau |
                        <caesura/>
                         hareṇavo 'mrajambūbhyāṃ puṣpasvarasam eva ca ||</l>
                    <l xml:id="SS.6.17.11">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.11</label>
                        <caesura/>
                         ghṛtakṣaudravipakvan tu tat prayojyam athāñjanaṃ |
                        <caesura/>
                         nalinotpalakiñjalkagairikā gośakṛdrasaḥ || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.12">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.12</label>
                        <caesura/>
                         guḍikāñjanam etad vā dinarātryandhayor hitam |
                        <caesura/>
                         rasāñjanaghṛtakṣaudratālīśaṃ svarṇagairikaiḥ || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.13">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.13</label>
                        <caesura/>
                         gośakṛdrasasaṃyuktaṃ pittopahatadṛṣṭaye |
                        <caesura/>
                         śītasauvīrakam vāpi piṣṭvātha rasabhāvitaṃ || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.14">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.14</label>
                        <caesura/>
                         kūrmapittena matimān bhāvayed rauhitena vā |
                        <caesura/>
                         cūrṇāñjanena tu sadā prayojyaḥ pittaśāntaye || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.15">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.15</label>
                        <caesura/>
                         kārśmarī<pc> </pc>puṣpamadhukadārvīlodhrarasāñjanaiḥ |
                        <caesura/>
                         sakṣaudram añjanaṃ tadvā hitam atrāñjane sadā || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.27">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.27</label>
                        <caesura/>
                         nadīja<pc> </pc>śaṅkha<pc> </pc>trikaṭūny athāñjanaṃ
                        <caesura/>
                         manaḥśilā dve rajane yakṛdrasaḥ |
                        <caesura/>
                         sacandaneyaṃ guḍikāthavāñjane
                        <caesura/>
                         praśasyate vai divaseṣv apaśyatāṃ ||</l>
                    <l xml:id="SS.6.17.16">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.16</label>
                        <caesura/>
                         srotojaṃ saindhavaṃ kṛṣṇāṃ hareṇuñ cāpi peṣayet |
                        <caesura/>
                         ajāmūtreṇa tā vartyaḥ kṣaṇadāndhāñjane hitāḥ || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.17">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.17</label>
                        <caesura/>
                         kālānusārivāṃ kṛṣṇāṃ nāgaraṃ madhukan tathā |
                        <caesura/>
                         tālīśapatraṃ rajane saṅkhañ caiva yakṛdrasaḥ || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.18">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.18</label>
                        <caesura/>
                         piṣṭvā vartyo 'thavā tatra chāyāśuṣkā rujāpahā |
                        <caesura/>
                         manaḥśilābhayāvyoṣaṃ tathā kālānusārivāṃ || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.19">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.19</label>
                        <caesura/>
                         samudraphenaś ca hitā vartyaś chāgapayonvitāḥ |
                        <caesura/>
                         gomūtrapittamadirāyakṛddhātrīrasaiḥ pacet || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.20">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.20</label>
                        <caesura/>
                         kṣaudrāñjanaṃ rase vānyadyakṛtas traiphalena vā |
                        <caesura/>
                         gomūtrājyārṇavamalaṃ pippalīkṣaudrakaṭphalaiḥ || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.21">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.21</label>
                        <caesura/>
                         saindhavopahitaṃ yuñjyān nihitaṃ veṇugahvare |
                        <caesura/>
                         meṣād yakṛd ghṛtañ cājaṃ pippalīsaidhavaṃ madhu || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.22">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.22</label>
                        <caesura/>
                         rasam āmalakānāñ ca pakvā samyaṅ nidhāpayet |
                        <caesura/>
                         kośake khādire tadvā hitaṃ kṣaudrāñjanaṃ bhavet || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.23">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.23</label>
                        <caesura/>
                         māgadhyajāsthimajjailāyakṛdyuktā hareṇavaḥ ||
                        <caesura/>
                         yakṛdrasenāñjanam vā śleṣmopahatadṛṣṭaye || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.24">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.24</label>
                        <caesura/>
                         paceta godhāyakṛd antrakalpitaṃ
                        <caesura/>
                         supūritaṃ māgadhikābhir agninā |
                        <caesura/>
                         niṣevitaṃ yad yakṛd añjanena vā
                        <caesura/>
                         nihanti naktāndhyam asaṃśayaṃ khalu || </l>

                    <l xml:id="SS.6.17.25"/>
                    <l xml:id="SS.6.17.26ab">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.26ab</label>
                        <caesura/>
                         plīhā yakṛc cāpy upabhakṣayed ubhe
                        <caesura/>
                         prakalpya śūlye ghṛtatailasaṃyute |
                        <caesura/>
                         bhavanti yāpyāḥ khalu ye ṣaḍāmayā
                        <caesura/>
                         hared dhi tatra kṣatajaṃ sirāvyadhaiḥ || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.28cd">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.28cd</label>
                        <caesura/>
                         virecayec cāpi purāṇasarpiṣā
                        <caesura/>
                         virecanāṅgopahitena bhūtaye ||</l>
                    <l xml:id="SS.6.17.29">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.29</label>
                        <caesura/>
                         payovimiśraṃ pavanodbhave hitaṃ
                        <caesura/>
                         vadanti pañcāṅgulatailam eva tu |
                        <caesura/>
                         pibed ghṛtaṃ traiphalam eva śodhanaṃ
                        <caesura/>
                         viśeṣataḥ śoṇitapittarogayoḥ || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.30">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.30</label>
                        <caesura/>
                         trivṛdvirekaḥ kaphaje praśasyate
                        <caesura/>
                         tridoṣaje tailasugandhi tatkṛtaṃ |
                        <caesura/>
                         purāṇasarpis timireṣu śasyate
                        <caesura/>
                         hitaṃ bhaved āyasabhājane sthitaṃ || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.31">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.31</label>
                        <caesura/>
                         hitañ ca vidyāt triphalāghṛtaṃ sadā
                        <caesura/>
                         kṛtañ ca tan meṣaviṣāṇasañjñayā |
                        <caesura/>
                         lihet sapāṇaṃ triphalāṃ sucūrṇitāṃ
                        <caesura/>
                         ghṛtapragāḍhān timirāturo naraḥ || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.32">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.32</label>
                        <caesura/>
                         kaphābhibhūtaḥ khalu tailasaṃyutāṃ
                        <caesura/>
                         madhupragāḍhām athavāpi yojayet |
                        <caesura/>
                         gavāṃ śakṛtkvāthavipakvam uttamaṃ
                        <caesura/>
                         hitan tu tailan timireṣu nasyataḥ || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.33">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.33</label>
                        <caesura/>
                         ghṛtaṃ hitaṃ kevalam eva paittike
                        <caesura/>
                         tathā tu tailaṃ pavanāsṛgutthite | </l>

                    <l xml:id="SS.6.17.34">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.34</label>
                        <caesura/>
                         tathāśvagandhātibalābalāśritaṃ
                        <caesura/>
                         nasye tu vāte trivṛtaṃ prayojayet ||
                        <caesura/>
                         jalodbhavānūpajamāṃsa<pc> </pc>saṃskṛtād
                        <caesura/>
                         ghṛtam vidheyaṃ payaso yad utthitaṃ ||</l>
                    <l xml:id="SS.6.17.35">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.35</label>
                        <caesura/>
                         sasaindhava<pc> </pc>kravyabhugeṇamāṃsajo
                        <caesura/>
                         yutaḥ puṭākhyo madhunā ghṛtena ca |
                        <caesura/>
                         vasāśvagṛdhroragatāmracūḍajā
                        <caesura/>
                         madhūkayuktā ca hitā sadāñjane || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.36">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.36</label>
                        <caesura/>
                         tathāñjanaṃ srotasijan niṣevitaṃ
                        <caesura/>
                         kramād rasakṣīraghṛteṣu yujyate |
                        <caesura/>
                         sthitaṃ daśāhatrayam etad añjanaṃ
                        <caesura/>
                         kṛṣṇoragāsye kuśasaṃpraveṣṭite || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.37">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.37</label>
                        <caesura/>
                         samāgadhīkṣārakasaindhavānvitaṃ
                        <caesura/>
                         tad añjanaṃ syāt timire 'tha rāgiṇi |
                        <caesura/>
                         subhāvitañ cāpi payas tu yad bhavet
                        <caesura/>
                         sarpasya kṛṣṇasya mukhena bhūriṇā || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.38">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.38</label>
                        <caesura/>
                         ghṛtaṃ hitan tatprabhavan tu paittike
                        <caesura/>
                         vadanti nasyaṃ madhurauṣadhaśritaṃ |
                        <caesura/>
                         hitaṃ ca tat tarpaṇam atra samyutaḥ
                        <caesura/>
                         puṭāhvayo jāṅgalamāṃsajaś ca yaḥ || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.39">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.39</label>
                        <caesura/>
                         rasāñjanakṣaudrayutā manaḥśilā
                        <caesura/>
                         dravāñjanañ cātra madhūkasaṃyutam |
                        <caesura/>
                         samāñjanaṃ vā kanakākarodbhavaṃ
                        <caesura/>
                         supeṣitaṃ tuttham uśanti tadvidaḥ || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.40">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.40</label>
                        <caesura/>
                         sameṣaśṛṅgāñjanabhāgasammitaḥ
                        <caesura/>
                         śaṅkho 'ñjanāt kācamalaṃ vyapohati | </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.41">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.41</label>
                        <caesura/>
                         palāśarohītamadhūkajā rasāḥ
                        <caesura/>
                         prayojitā vā madirāgrapeṣitāḥ ||
                        <caesura/>
                         uśīralodhratriphalāpriyaṅgubhiḥ
                        <caesura/>
                         paceta nasyaṃ kapharogaśāntaye | </l>

                    <l xml:id="SS.6.17.42">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.42</label>
                        <caesura/>
                         viḍaṅgapāṭhākiṇihīṅgudītvacaḥ
                        <caesura/>
                         prayojayed dhūmam uśīram eva ca ||
                        <caesura/>
                         vanaspatikvāthavibhāvitaṃ ghṛtaṃ
                        <caesura/>
                         hitaṃ haridrānalade ca tarpaṇe | </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.43">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.43</label>
                        <caesura/>
                         samāgadhāsaindhavamākṣikāḍhya vā
                        <caesura/>
                         sajāṅgalaḥ syāt puṭapākam eva ca ||
                        <caesura/>
                         manaḥśilātryūṣaṇaśaṅkhamākṣikaiḥ
                        <caesura/>
                         sasindhukāsīsarasāñjanaiḥ kriyā | </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.44">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.44</label>
                        <caesura/>
                         hitaṃ ca kāsīsarasāñjanāñjanaṃ
                        <caesura/>
                         vadanti pathyāguḍanāgarair yutaṃ ||
                        <caesura/>
                         yad añjanam vā bahuśo niṣevitaṃ
                        <caesura/>
                         samūtravarge triphalodake śritaṃ | </l>

                    <ab corresp="#SS.6.17.44" type="apparatus" xml:id="SS.6.17.44-app">
                        <list type="sources">
                            <item> The unanimous Nepalese reading hite is hard to construe
                                but may be original. </item>
                        </list>
                    </ab>

                    <l xml:id="SS.6.17.45">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.45</label>
                        <caesura/>
                         niśācarāsye praṇidhāya cāñjanaṃ
                        <caesura/>
                         nyased dvimāsaṃ salilotthite punaḥ ||
                        <caesura/>
                         madhūkaśigroḥ kusumaiḥ samāyutaṃ
                        <caesura/>
                         tad añjanaṃ sarvakṛte prayojayet | </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.46">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.46</label>
                        <caesura/>
                         kriyās tu sarvās tv athavāpi raktaje
                        <caesura/>
                         hitaḥ kramo mlāyini vāpi pittahā |
                        <caesura/>
                         doṣānvitasyāpi mukhapralepanaṃ
                        <caesura/>
                         kuryāc ca sarveṣu vidhiṃ samīkṣya tu |
                        <caesura/>
                         kramo hitaḥ syandaharaḥ suyojitaḥ
                        <caesura/>
                         sarveṣv athaiteṣu yathāsvam eva ||</l>
                    <ab corresp="#SS.6.17.46" type="apparatus" xml:id="SS.6.17.46-app">
                        <list type="sources">
                            <item>This hemistich appears to be partly omitted and partly
                                rearranged in the vulgate. </item>
                            <item>The emendation of syandahitaḥ to syandaharaḥ is based on
                                the vulgate reading. The Nepalese MSS may be exhibiting
                                dittography.</item>
                        </list>
                    </ab>
                    <l xml:id="SS.6.17.47">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.47</label>
                        <caesura/>
                         doṣocchraye naiva ca viplute gade
                        <caesura/>
                         dravyāṇi nasyādiṣu yojayed bhiṣak |
                        <caesura/>
                         punaś ca kalpe'ñjanavistaraḥ śubhaḥ
                        <caesura/>
                         pravakṣyate tac ca samīkṣya yojayet ||</l>
                    <l xml:id="SS.6.17.48">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.48</label>
                        <caesura/>
                         ghṛtam purāṇaṃ triphalāṃ śatāvarīn
                        <caesura/>
                         tathaiva mudgāmalakaṃ yavān api |
                        <caesura/>
                         niṣevamāṇasya hi yatnato bhayaṃ
                        <caesura/>
                         na vidyate vai timirāt sughorataḥ || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.49">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.49</label>
                        <caesura/>
                         śatāvarīpāyasa eva kevalam
                        <caesura/>
                         tathā kṛto vāmalakeṣu pāyasaḥ |
                        <caesura/>
                         prabhūtasarpistriphalodakottaro
                        <caesura/>
                         yavaudano vā timiram vyapohati || </l>

                    <l xml:id="SS.6.17.50"/>

                    <l xml:id="SS.6.17.51"/>


                    <l xml:id="SS.6.17.52">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.52</label>
                        <caesura/>
                         timire rāgiṇi sirā na vyadhyā syur vijānatā |
                        <caesura/>
                         yantreṇotpīḍito doṣas tathā hanty āśu darśanaṃ ||</l>
                    <l xml:id="SS.6.17.53">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.53</label>
                        <caesura/>
                         arāgaṃ timiraṃ sādhyam ādyaṃ paṭalam āśritaṃ |
                        <caesura/>
                         rāgi dvitīye kṛcchreṇa tṛtīye yāpyam ucyate || </l>

                    <l xml:id="SS.6.17.54"/>

                    <l xml:id="SS.6.17.55">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.55</label>
                        <caesura/>
                         ślaiṣmike liṅganāśe tu karma vakṣyāmi siddhaye |
                        <caesura/>
                         bhaved vṛddhendvātapatramuktāvartākṛtiḥ sitaḥ ||</l>
                    <l xml:id="SS.6.17.56">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.56</label>
                        <caesura/>
                         viṣamo vā tanur madhye rājimān vā bahuprabhaḥ |
                        <caesura/>
                         dṛṣṭistho lakṣyate doṣaḥ sarujo vā salohitaḥ || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.57">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.57</label>
                        <caesura/>
                         snigdhasvinnasya tasyātha kāle nātyuṣṇaśītale |
                        <caesura/>
                         yantritasyopaviṣṭasya svān nāsāṃ paśyataḥ samaṃ || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.58">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.58</label>
                        <caesura/>
                         matimāñ chuklabhāgau dvau kṛṣṇān muktvā hy apāṅgataḥ |
                        <caesura/>
                         nipīḍya nayane samyak chidre daivakṛte tataḥ || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.59">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.59</label>
                        <caesura/>
                         śalākayā tāmramayyā lauhyā vā yavavakrayā |
                        <caesura/>
                    </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.60">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.60</label>
                        <caesura/>
                         madhyapradeśinyaṅguṣṭhasthirahastagṛhītayā ||53||
                        <caesura/>
                         adakṣiṇaṃ dakṣiṇena hastenetaram anyathā | </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.61">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.61</label>
                        <caesura/>
                         vāribindvāgamaḥ samyak chabdaś ca vyadhane bhavet ||54||
                        <caesura/>
                         saṃsicya viddhamātran tu yoṣitstanyena kovidaḥ | </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.63">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.63</label>
                        <caesura/>
                         śalākāgreṇa tu tato nirlikhed dṛṣṭimaṇḍalaṃ ||55||
                        <caesura/>
                         abādhamānaḥ śanakair nāsām prati nudaṃs tataḥ | </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.64a">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.64a</label>
                        <caesura/>
                         ucchiṅghanāc cāpahared dṛṣṭimaṇḍalagaṃ kaphaṃ ||56||
                        <caesura/>
                    </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.62">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.62</label>
                        <caesura/>
                         styāne doṣe cale vāpi svedayed akṣi bāhyataḥ |
                        <caesura/>
                         samyak sūcīm avasthāpya bhaṅgair anilanāśanaiḥ ||57|| </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.65">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.65</label>
                        <caesura/>
                         evaṃ tv aśakye nirhantuṃ doṣe pratyāgate'pi vā |
                        <caesura/>
                    </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.66a">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.66a</label>
                        <caesura/>
                         snehādyair upapannasya vidadhīta punar vyadhaṃ ||58||</l>
                    <l xml:id="SS.6.17.64b">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.64b</label>
                        <caesura/>
                         athābhramukte ca harir yathā dṛṣṭiḥ prakāśate |</l>
                    <l xml:id="SS.6.17.66b">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.66b</label>
                        <caesura/>
                         tato dṛṣṭeṣu rūpeṣu śalākām āharec chanaiḥ ||59|| </l>
                    <ab corresp="#SS.6.17.64b" type="apparatus" xml:id="SS.6.17.64b-app">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.64b-app</label>
                        <caesura/>
                        <list type="sources">
                            <item> athābhramukte is a conjecture by Andrey Klebanov based
                                on the vulgate's reading of nirabhra iva. </item>
                        </list>
                    </ab>
                    <l xml:id="SS.6.17.67">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.67</label>
                        <caesura/>
                         sarpiṣābhyajya nayane tataḥ paṭṭena veṣṭayet |
                        <caesura/>
                         tato gṛhe nirābādhe śayītottānam eva tu ||60|| </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.68">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.68</label>
                        <caesura/>
                         udgārakāsakṣayathuṣṭhīvanotkampanāni ca |
                        <caesura/>
                         tatkālan nācared ūrdhvaṃ yantraṇā snehapītavat ||61|| </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.69">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.69</label>
                        <caesura/>
                         tryahāt tryahāc ca dhāveta kaṣāyair anilāpahaiḥ |
                        <caesura/>
                         vāyor bhayāt tryahād ūrdhvaṃ svedayed akṣi bāhyataḥ ||62|| </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.70">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.70</label>
                        <caesura/>
                         daśāham evaṃ saṃyamya hitaṃ dṛṣṭiprasādanaṃ |
                        <caesura/>
                         paścāt karma ca seveta laghvannañ caiva mātrayā ||63|| </l>

                    <l xml:id="SS.6.17.71"/>


                    <l xml:id="SS.6.17.72">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.72</label>
                        <caesura/>
                         pūryate śoṇitasyākṣi sirāmokṣād vilocane |</l>
                    <l xml:id="SS.6.17.73"/>
                    <l xml:id="SS.6.17.74"/>
                    <l xml:id="SS.6.17.75"/>
                    <l xml:id="SS.6.17.76"/>
                    <l xml:id="SS.6.17.77"/>
                    <l xml:id="SS.6.17.78"/>
                    <l xml:id="SS.6.17.79"/>
                    <l xml:id="SS.6.17.80"/>
                    <l xml:id="SS.6.17.81"/>
                    <l xml:id="SS.6.17.82">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.82</label>
                        <caesura/>
                         śalākāt karkaśāc chūlaṃ kṛśād doṣapariplavaṃ ||64||
                        <caesura/>
                         vraṇaṃ viśālaṃ sthūlāgrān tīkṣṇaṃ hiṃsyād anekadhā | </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.83">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.83</label>
                        <caesura/>
                         jalāsrāvaṃ suviṣamāt kriyāsaṅgakarī sthirā ||65||
                        <caesura/>
                         karoti varjitāṃ doṣais tasmād ebhir hitāṃ bhavet | </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.84">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.84</label>
                        <caesura/>
                         aṣṭāṅgulāyatā madhye sūtreṇa pariveṣṭitā ||66||
                        <caesura/>
                         aṅguṣṭhaparvatulyā tu vaktrayor mukulākṛtiḥ | </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.85">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.85</label>
                        <caesura/>
                         tārārī śātakumbhī ca śalākā syād akutsitā ||67||
                        <caesura/>
                         rāgaśophārbudaṃ coṣo budbudaṃ s`ūkarākṣitā | </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.86">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.86</label>
                        <caesura/>
                         adhimanthādayaś cānye rogāḥ syur vyadhadoṣataḥ ||68||
                        <caesura/>
                         ahitācārato vāpi yathāsvaṃ tān upācaret | </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.87">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.87</label>
                        <caesura/>
                         rujāsv akṣiṣu rāgeṣu bhūyo yogān nibodha me ||69||
                        <caesura/>
                         gairikaḥ śārivā dūrvā yavapiṣṭaṃ ghṛtan tathā | </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.88">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.88</label>
                        <caesura/>
                         mukhālepaḥ prayojyo'yaṃ vedanārāgaśāntaye ||70||
                        <caesura/>
                         mṛdu bhṛṣṭais tilair vāpi siddhārthakasamāyutaiḥ | </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.89">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.89</label>
                        <caesura/>
                         mātuluṅgarasopetaḥ sadyaḥ śarmārthine hitaḥ ||71||
                        <caesura/>
                         payasyāśārivāpatramañjiṣṭhāmadhukair api | </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.90">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.90</label>
                        <caesura/>
                         ajākṣīrārditair lepaḥ sukhoṣṇaḥ pathya ucyate ||72||
                        <caesura/>
                         dārupadmakaśuṇṭhībhir evam eva kṛto'thavā | </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.91">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.91</label>
                        <caesura/>
                         drākṣāmadhukalodhrair vā syād evaṃ saidhavāyutaiḥ ||73||
                        <caesura/>
                         lodhrasaindhavamṛdvīkāmadhukair vāpy ajāpayaḥ | </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.92">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.92</label>
                        <caesura/>
                         śritaṃ seke prayoktavyaṃ rujārāgavināśanaṃ ||74||
                        <caesura/>
                         madhukotpalakuṣṭhair vā drākṣālākṣāsitāyutaiḥ | </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.93">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.93</label>
                        <caesura/>
                         śatāvarīpṛthakparṇīmustāmadhukapadmakaiḥ ||75||
                        <caesura/>
                         sasaindhavaiḥ śritaṃ cāpi sukhoṣṇam avacārayet | </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.94">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.94</label>
                        <caesura/>
                         vātaghnasiddhe payasi siddhaṃ sarpiś caturguṇe ||76||
                        <caesura/>
                         kākolyādipratīvāpaṃ sarvakarmasu cādiśet || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.95">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.95</label>
                        <caesura/>
                         śāmyaty evaṃ na cec chūlaṃ snigdhasvinnasya mokṣayet ||77||
                        <caesura/>
                         tataḥ sirāṃ dahec cāpi matimān kīrttitaṃ yathā | </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.96">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.96</label>
                        <caesura/>
                         dṛṣṭer ataḥ prasādārtham añjane śṛṇu me śubhe ||78||
                        <caesura/>
                         meṣaśṛṅgyās tu puṣpāṇi śirīṣadhavayor api | </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.97">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.97</label>
                        <caesura/>
                         jātyāś caiva hi tulyāni muktāvaiḍūryam eva ca ||79||
                        <caesura/>
                         ajākṣīreṇa sampiṣya tāmre saptāham āvapet | </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.98">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.98</label>
                        <caesura/>
                         varttīs tās tu tataḥ kṛtvā yojayed añjane bhiṣak ||80||
                        <caesura/>
                         srotojaṃ vidrumaṃ phenaḥ sāgarasya manaḥśilā | </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.99">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.99</label>
                        <caesura/>
                         maricāni ca tā vartīḥ kārayed vāpi pūrvavat |
                        <caesura/>
                         dṛṣṭeḥ sthairyārtham etās tu vidadhyād añjane hitāḥ ||81|| </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.100">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.17.100</label>
                        <caesura/>
                         bhūyo vakṣyāmi mukhyāni vistareṇāñjanāni tu |
                        <caesura/>
                         kalpe nānāprakārāṇi tāny apīha prayojayet || 82 || iti || </l>

                    <l xml:id="SS.6.17.trailer"/>
                </div>


                <div n="18" type="adhyāya">
                    <head xml:lang="en">[Adhyāya 17, (Śālākyatantra 17), Adhyāya 18 in the
                        vulgate]</head>

                    <note xml:lang="en">Draft based on MS K.</note>


                    <l xml:id="SS.6.18.1">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.1</label>
                        <caesura/>
                         athātaḥ kriyākalpaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.18.2"/>

                    <l xml:id="SS.6.18.3">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.3</label>
                        <caesura/>
                         sarvaśāstrārthatatvajñas tapodṛṣṭir udāradhīḥ |
                        <caesura/>
                         vaiśvāmitriṃ śaśāsātha śiṣyaṃ kāṣipatir muniḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.4">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.4</label>
                        <caesura/>
                         tarpaṇam puṭapākaś ca sekā āścyotanāñjane |
                        <caesura/>
                         tatra tatropadiṣṭāni teṣāṃ vyāsaṃ nibodha me | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.5">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.5</label>
                        <caesura/>
                         saṃśuddhadehaśiraso jīrṇṇānnasyecchataḥ śubhaṃ |
                        <caesura/>
                         pūrvāhṇe cāparāhṇe vā kāryam akṣṇos tu tarpanaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.6">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.6</label>
                        <caesura/>
                         vātātaparajohīne veśmany uttānaśāyinaḥ |
                        <caesura/>
                         ādhārau māṣacūrṇṇena klinnena parimaṇḍalau | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.7">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.7</label>
                        <caesura/>
                         netrakośasya saṃveśya tv asambādhau dṛḍhau samau |
                        <caesura/>
                         pūrayed ghṛtamaṇḍasya niṣarṇṇasya sukhodake | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.8">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.8</label>
                        <caesura/>
                         āpakṣmāgrāntataḥ sthāpya pañca ṣaḍvākchatāni tu |
                        <caesura/>
                         svasthe kaphe ṣaṭ pitte ṣṭau daśa vāte tad uttamaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.9">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.9</label>
                        <caesura/>
                         rogasthānaviśeṣeṇa kecit kālaṃ pravakṣate |
                        <caesura/>
                         yathākramopadiṣṭeṣu trīṇy ekaṃ pañca sapta vā | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.10">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.10</label>
                        <caesura/>
                         daśādṛṣṭyām athāṣṭau vā vākchatāni viśāradāḥ |
                        <caesura/>
                         pūrṇṇe cāpāṃgataḥ snehaṃ saṃsrāvyākṣiviśodhayet | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.11">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.11</label>
                        <caesura/>
                         svinnena yavapiṣṭena snehavīryeritaṃ tataḥ |
                        <caesura/>
                         yathāsvaṃ dhūmapānena kapham asya viśodhayet | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.12">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.12</label>
                        <caesura/>
                         ekāhaṃ vā tryaham vāpi yathādoṣaṃ viśeṣataḥ |
                        <caesura/>
                         tarpaṇe tṛptiliṅgāni netrasyemāni lakṣayet | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.13">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.13</label>
                        <caesura/>
                         sukhasvapnāvabodhatvaṃ vaiśadyaṃ varṇṇapāṭavaṃ |
                        <caesura/>
                         nirvṛttir vyādhisaṃśāntiḥ kriyālāghavam eva ca | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.14">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.14</label>
                        <caesura/>
                         gurvāvilam atisnigdham aśrukaṇḍūpadehavat |
                        <caesura/>
                         jñeyan doṣasamutkliṣṭaṃ netram atyarthatarpitaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.15">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.15</label>
                        <caesura/>
                         rūkṣam āvilam asrāvam asahaṃ rūpadarśane |
                        <caesura/>
                         vyādhivṛddhiś ca tajñeyaṃ hīnatarpaṇam akṣitaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.16">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.16</label>
                        <caesura/>
                         dhūmanasyāñjanaiḥ sekair avapīḍaiś ca tañ jayet | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.17">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.17</label>
                        <caesura/>
                         tāmyate pariśuṣkaṃ yad rūkṣaṃ yac cāpi dāruṇaṃ |
                        <caesura/>
                         śīrṇṇapakṣmāvilaṃ jihmaṃ rogakliṣṭañ ca yad bhṛśaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.18">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.18</label>
                        <caesura/>
                         tad akṣi tarpaṇād eva rogair etair vimucyate |
                        <caesura/>
                         durdinātyuṣṇaśīteṣu cintāyāsaśrameṣu ca | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.19">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.19</label>
                        <caesura/>
                         aśāntopadrave cākṣitarpanaṃ nopadiśyate |
                        <caesura/>
                         puṭapākaś ca nasye ca pratiṣiddhās tu ye gadāḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.20">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.20</label>
                        <caesura/>
                         tasmāt praśāntadoṣeṣu puṭapākakṣameṣu ca | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.21">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.21</label>
                        <caesura/>
                         puṭapākaḥ prayoktavyo netreṣu bhiṣajā bhavet |
                        <caesura/>
                         snehanolekhana<g ref="#newa-placeholder-mark"/>ś cāpi tathā
                        ropaṇa eva ca | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.22">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.22</label>
                        <caesura/>
                         trividhaḥ sahito rūkṣo snigdhaḥ snigdhe ca lekhanaḥ |
                        <caesura/>
                         dṛṣṭer balārtham itaraḥ pittāsṛgvraṇavātahā | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.23">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.23</label>
                        <caesura/>
                         snehamāṃsavasāmajjāmedaḥsvādvauṣadhīkṛtaḥ ||<g
                            ref="#newa-placeholder-mark"/>
                        <caesura/>
                         snehārthaḥ puṭapākaḥ syād dhāryo dve vākchate tu saḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.24">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.24</label>
                        <caesura/>
                         jāṃgalānāṃ yakṛtmānsai lekhanaiś cāpi sambhṛtaḥ </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.25">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.25</label>
                        <caesura/>
                         lehano vākchataṃ tasya hitaṃ dhāraṇam iṣyate | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.26">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.26</label>
                        <caesura/>
                         stanyajāṅgalamadhvājyajīvanadravyavipācitaḥ |
                        <caesura/>
                         lekhanāt triguṇaṃ dhārya puṭapākas tu ropanaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.27">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.27</label>
                        <caesura/>
                         svedadhūmau ca vitared dvayor hitvā tu ropaṇaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.28">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.28</label>
                        <caesura/>
                         ekāhaṃ vā dvyaham vāpi tryaha vāpy avacāraṇaṃ |
                        <caesura/>
                         yantraṇā tu kriyākālā dviguṇaṃ kālam iṣyate | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.29">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.29</label>
                        <caesura/>
                         tejāṃsy anilam ākāśam ādarśam bhāsvarāṇi ca |
                        <caesura/>
                         na paśyet tarpitākṣaś ca puṭapākakṛto pi vā | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.30">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.30</label>
                        <caesura/>
                         mithyopacārād anayor yo doṣaḥ samudīryate |
                        <caesura/>
                         añjanāścyotanāsvedair yathāsvaṃ tam upācaret | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.31"/>

                    <l xml:id="SS.6.18.32"/>


                    <l xml:id="SS.6.18.33">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.33</label>
                        <caesura/>
                         atīsāreṣu vakṣyāmi puṭapākaprasādhanaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.34">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.34</label>
                        <caesura/>
                         vanaspatyuruvūkānāṃ pāṭalyāḥ kakubhasya vā |
                        <caesura/>
                         kāṣṭhaiḥ syur gomayair vāpi paktir veṣṭanakarmasu | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.35">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.35</label>
                        <caesura/>
                         kāśmarīkumudairaṇḍapadminīkadalacchadaiḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.36"/>


                    <l xml:id="SS.6.18.37"/>


                    <l xml:id="SS.6.18.38"/>


                    <l xml:id="SS.6.18.39"/>


                    <l xml:id="SS.6.18.40"/>


                    <l xml:id="SS.6.18.41"/>


                    <l xml:id="SS.6.18.42"/>


                    <l xml:id="SS.6.18.43"/>


                    <l xml:id="SS.6.18.44">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.44</label>
                        <caesura/>
                         yathādoṣopayuktan tu nātiprabalam ojasā |
                        <caesura/>
                         rogam āścyotanaṃ hanti seko pi balavattaraṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.45">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.45</label>
                        <caesura/>
                         tau tu tridhā prayuñjyeta rogeṣu puṭapākavat |
                        <caesura/>
                         lekhane sapta vāṣṭau vā bindavaḥ snaihike daśa | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.46">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.46</label>
                        <caesura/>
                         āścyotane prayoktavyā dvādaśaiva tu ropaṇe |
                        <caesura/>
                         sekasya kālo dviguṇaḥ puṭapākāt paro mataḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.47">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.47</label>
                        <caesura/>
                         atha vā kāryanirvṛtter apayogo yathākramaṃ |
                        <caesura/>
                         pūrvāparāhṇamadhyāhnarujākāleṣu cobhayoḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.48">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.48</label>
                        <caesura/>
                         yogāyogāṃ snehaseke tarpaṇoktām pravakṣyate |
                        <caesura/>
                         rogāṃ śirasi sambhūtāṃ hitvātiprabalāṃ guṇāṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.49">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.49</label>
                        <caesura/>
                         karoti śiraso bastir ya ukto mūrdhni tailikāḥ |
                        <caesura/>
                         śuddhadehasyāparāhṇe yathāvyādhiśirasya tu | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.50">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.50</label>
                        <caesura/>
                         dṛḍhaṃ keśāntam āvadhya bastiṃ datvā vicakṣaṇaḥ |
                        <caesura/>
                         yathāvyādhiḥ śritasnehapūrṇṇaṃ saṃ yasya dhārayet | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.51">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.51</label>
                        <caesura/>
                         tarpaṇoktaṃ daśaguṇaṃ yathādoṣaṃ vidhāṇavit |
                        <caesura/>
                         vyaktarūpeśu rogeṣu śuddhadehasya kevale | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.52">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.52</label>
                        <caesura/>
                         netra eva sthite doṣe prāptam añjanam ācaret |
                        <caesura/>
                         lekhanaṃ ropanam vāpi prasādanam athāpi vā | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.53">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.53</label>
                        <caesura/>
                         tatra pañca rasā varjyāḥ madhuraikavivarjitāṃ |
                        <caesura/>
                         pañcadhā lekhanaṃ yuñjyad yathādoṣam atandritaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.54">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.54</label>
                        <caesura/>
                         netravartmasirākośasrotaḥśṛṅgāṭakāśritaṃ |
                        <caesura/>
                         mukhanāsākṣibhir doṣam ojasā srāvayet tu taṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.55">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.55</label>
                        <caesura/>
                         kaṣāyan tiktakaṃ vāpi sasnehaṃ ropaṇaṃ hitaṃ |
                        <caesura/>
                         tatsnehaśaityād varṇṇaṃ syād dṛṣṭeś ca balavardhanaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.56">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.56</label>
                        <caesura/>
                         madhuraṃ snehasampanam añjanan tu prasādanaṃ |
                        <caesura/>
                         dṛṣṭer doṣaprasādārthaṃ snehanārthaṃ tu yad dhitaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.57">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.57</label>
                        <caesura/>
                         yathādoṣaṃ prayojyāni tāni rogaviśāradaiḥ |
                        <caesura/>
                         pūrvāparāhṇakṣaṇadā vāñjane<g ref="#newa-placeholder-mark"/> kāla
                        iṣyate | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.58">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.58</label>
                        <caesura/>
                         tridhaivāñjanasaṃyogo guḍikārasacūrṇṇataḥ |
                        <caesura/>
                         yathāpūrvaṃ balaṃ teṣu śreṣṭham āhur manīṣiṇaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.59">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.59</label>
                        <caesura/>
                         hareṇumātrā varttiḥ syāl lekhanasya pramāṇataḥ |
                        <caesura/>
                         prasādanasya cārdha tu dviguṇā ropaṇasya tu | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.60">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.60</label>
                        <caesura/>
                         rasāñjanasya mātrā tu piṣṭvā varttimitā matā |
                        <caesura/>
                         dvis triś catuḥ śalā<g ref="#newa-placeholder-mark"/>kāś ca
                        cūrṇṇasyāpy anupūrvaśaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.61">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.61</label>
                        <caesura/>
                         teṣān tulyaguṇāny eva vidadhyād bhājanān api |
                        <caesura/>
                         sauvarṇṇaṃ rajataṃ śārṅgaṃ vaiḍūryaṅ kāṃsam eva ca | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.62">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.62</label>
                        <caesura/>
                         āyasañ ca vidheyāni śalākāś ca yathākramāt |
                        <caesura/>
                         vaktrayor mukulākārā kalāyaparimaṇḍalā | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.63">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.63</label>
                        <caesura/>
                         aṣṭāṃgulā madhye kṛśā sukṛtā sādhunigrahā |
                        <caesura/>
                         audumbary aśmajā vāpi tārarītihitā bhavet | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.64">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.64</label>
                        <caesura/>
                         sukhāsīnasya nirbhujya netraṃ cātatapāṇinā |
                        <caesura/>
                         adakṣiṇaṃ dakṣiṇena kṣipet kānīnam añjanaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.65">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.65</label>
                        <caesura/>
                         apāṅgam vā yathādoṣam athavāpi gatāgatāṃ |
                        <caesura/>
                         vartmāvale pi vāsāṃ vāpy aṅgulyaiva prayojayet | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.66">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.66</label>
                        <caesura/>
                         antyāntyayor vārnāñjyād dhi bādhamāno kṣi vā bhiṣak |
                        <caesura/>
                         na cānirgatadoṣe kṣṇidhāvanaṃ saṃprayojayet | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.67">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.67</label>
                        <caesura/>
                         doṣapratinivṛttas tu hanyād dṛṣṭer balan tathā | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.68">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.68</label>
                        <caesura/>
                         adhāvanād bahis tiṣṭhaṃ bhūyaḥ sañjanayed bhayaṃ |
                        <caesura/>
                         śramodāvarttaruditamadyakrodhabhayajvaraiḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.69">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.69</label>
                        <caesura/>
                         malavegavighātoṣṇaiś cārttānāṃ nāñjanaṃ hitaṃ |
                        <caesura/>
                         rāgopadehau timiraṃ śūlaṃ saṃrambham eva ca | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.70">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.70</label>
                        <caesura/>
                         nidrākṣaye kriyāśaktiṃ kāleṣv eṣu karoti tat |
                        <caesura/>
                         śirorugdhūpanaṃ tapte rāgādhīmanthasambhavaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.71">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.71</label>
                        <caesura/>
                         saṃrambhaśūlaunasyānte pratiśyāyaṃ karoti ca |
                        <caesura/>
                         śirasnāte tiśīte ca ravāv anudite pi ca | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.72">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.72</label>
                        <caesura/>
                         doṣasthairyād apārtha syād doṣotkleśaṃ karoti vā |
                        <caesura/>
                         ajīrṇṇe py evam etat syāt srotomārganirodhanāt | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.73">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.73</label>
                        <caesura/>
                         doṣavegodaye dantaṃ kuryāt tāṃs tān upadravān |
                        <caesura/>
                         tasmāt pariharan doṣān añjanaṃ sādhu yojayet | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.74">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.74</label>
                        <caesura/>
                         vyāpadaś ca jayed etāḥ sekāś cyotanalekhanaiḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.75">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.75</label>
                        <caesura/>
                         yathāsvan dhūmakavaḍair nasyaiś cyāpi samucchritāḥ |
                        <caesura/>
                         viṣadaṃ laghv anāsrāvi kriyāpaṭu sunirmalaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.76">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.76</label>
                        <caesura/>
                         praśāntadoṣan nayanaṃ viriktaṃ samyag ādiśet |
                        <caesura/>
                         jihmaṃ dāruṇadurvarṇaṃ srastarūkṣam atīva ca | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.77">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.77</label>
                        <caesura/>
                         netre virekātiyogotsyandane cātimātraśaḥ |
                        <caesura/>
                         tatra santarpaṇaṃ kāryaṃ vidhāṇaṃ vātanāśanaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.78">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.78</label>
                        <caesura/>
                         viriktaṃ hīnam akṣi syād udagrataradoṣavat |
                        <caesura/>
                         kaṇḍūpadehau paicchilyaṃ saṃrambhaś cārtim eva ca |
                        <caesura/>
                         dhūmanasyāñjanais tatra hitan doṣāvasecanaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.79">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.79</label>
                        <caesura/>
                         snehavarṇṇabalopetaṃ prasannan doṣavarjitaṃ |
                        <caesura/>
                         jñeyaṃ prasādanaṃ samyag upayukte kṣi nirvṛtaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.80">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.80</label>
                        <caesura/>
                         kiñcid dhīnavikāraḥ syāt tarpaṇād vikṛtād api |
                        <caesura/>
                         tatra doṣaharaṃ rūkṣaṃ vidhānaṃ śasyate mṛdu | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.81">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.81</label>
                        <caesura/>
                         sādhāraṇam api jñeyam evaṃ ropaṇalakṣaṇaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.6.18.82">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.82</label>
                        <caesura/>
                         snehanaṃ ropaṇaṃ vāpi hīnayoge tv apārthakaṃ |
                        <caesura/>
                         tasmān mātrāvidā kāryam añjanaṃ siddhim icchatā |
                        <caesura/>
                         dhūmaiḥ sanasyair atha vā jayec chleṣmāṇam īritaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.83">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.83</label>
                        <caesura/>
                         puṭapākakriyādyāsu kriyāsv eṣaiva kalpanā |
                        <caesura/>
                         sahasraśo pi kurvīta bījenānena pūjitaḥ ||
                        <caesura/>
                         añjanan nasyakavaladhūmapānam anukramāt |
                        <caesura/>
                         yuñjyād yathārtham etāni pṛthak pṛthag athāpi vā | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.84">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.84</label>
                        <caesura/>
                         dṛṣṭer balavivṛdhyarthaṃ pāpmarogakṣayāya ca |
                        <caesura/>
                         nṛpārhāṇy añjanāgrāṇi nibodhemānyataḥ paraṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.85">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.85</label>
                        <caesura/>
                         bhāgān aṣṭāv añjana-sya nīlotpalasugandhinaḥ |
                        <caesura/>
                         tāmraṃ suvarṇṇañ ca bhaved rajatañ ca samāṃśataḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.86">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.86</label>
                        <caesura/>
                         ekādaśaitān aṅgāṃs tu yojayet kuśalo bhiṣak |
                        <caesura/>
                         mūṣākṣiptan tu taddhāntam āvṛtaṃ jātavedasi | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.87">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.87</label>
                        <caesura/>
                         khadiraṃ syandanāṅgāraiḥ gośakṛdbhir athāpi vā |
                        <caesura/>
                         gavāṃ śakṛdrase mūtre ghṛte dadhny atha mākṣike </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.88">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.88</label>
                        <caesura/>
                         tailam madyavasāmajjāsarvagandhodakeṣv api |
                        <caesura/>
                         drākṣāsitekṣutriphalāraseṣu suhimeṣu ca | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.89">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.89</label>
                        <caesura/>
                         sārivādikaṣāyeṣu utpalādau tathaiva ca |
                        <caesura/>
                         niṣecayet pṛthak vainaṃ dhāntaṃ dhāntaṃ punaḥ punaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.90">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.90</label>
                        <caesura/>
                         tato ntarikṣe saptāhaṃ plotābaddhaṃ sthitaṃ jale |
                        <caesura/>
                         viśoṣya cūrṇṇayen muktāṃ sphāṭikaṃ vidruman tathā | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.91">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.91</label>
                        <caesura/>
                         kālānuśārivāñ cāpi śucir āvāpya yogataḥ |
                        <caesura/>
                         etac cūrṇṇāñjanaṃ śreṣṭhaṃ nihitaṃ bhājane śubhe | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.92">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.92</label>
                        <caesura/>
                         vaiḍūryadantasphaṭikaśaṅkhaśailāyase nave |
                        <caesura/>
                         śātakombhe tha śārṅgo vā rājate vā susaṃvṛte |
                        <caesura/>
                         sahasrapākavat pūjyabhūmipāya prayojayet | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.93">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.93</label>
                        <caesura/>
                         tenāñjitākṣo nṛpatir bhavet sarvajanapriyaḥ |
                        <caesura/>
                         adhṛṣyaḥ sarvabhūtānāṃ dṛṣṭirogavivarjitaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.94">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.94</label>
                        <caesura/>
                         kuṣṭhaś candanamelā ca patraṃ madhuka<g
                            ref="#newa-old-gap-filler"/><g ref="#newa-old-gap-filler"/><g
                            ref="#newa-old-gap-filler"/>m añjanaṃ |
                        <caesura/>
                         meṣaśṛṃgyāś ca puṣpāṇi vakraṃ ratnāni sapta ca | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.95">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.95</label>
                        <caesura/>
                         utpalasya bṛhatyoś ca padmasyāpi ca kesaraṃ |
                        <caesura/>
                         nāgapuṣpam uśīrāṇi pippalyas tuttham eva ca | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.96">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.96</label>
                        <caesura/>
                         kukkuṭāṇḍakapālāni pathyān dārvīṃ sarocanaṃ |
                        <caesura/>
                         maricānyakṣamajjā ca tulyā caḥ gṛhagodhikā | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.97">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.97</label>
                        <caesura/>
                         kṛtvā sūkṣmaṃ tataś cūrṇṇaṃ nyased abhyarcya pūrvavat |
                        <caesura/>
                         etad bhadrodayaṃ nāma sadā vārhati bhūpatiḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.98">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.98</label>
                        <caesura/>
                         vakrañ ca maricañ caiva māṃsī śaileyam eva ca |
                        <caesura/>
                         tulyāṃśāni samagrais taiḥ samā cātra manaḥśilā | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.99">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.99</label>
                        <caesura/>
                         patrasya bhāgāś catvāro dviguṇaṃ sarvato ñjanaṃ |
                        <caesura/>
                         tāvac ca yaṣṭīmadhukaṃ pūrvavat tv etad añjanaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.100">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.100</label>
                        <caesura/>
                         manaḥśilā devakāṣṭhaṃ rajane triphaloṣaṇaṃ |
                        <caesura/>
                         drākṣāmadhukamañjiṣṭhāḥ saindhavelāḥ sagairikāḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.101">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.101</label>
                        <caesura/>
                         lodhraṃ śāvarakaṃ cūrṇṇam āyasaṃ tāmrajan tathā |
                        <caesura/>
                         kālānuśārivāñ cāpi kukkuṭāṇḍadalāni ca | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.102">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.102</label>
                        <caesura/>
                         piṣṭvā cchāgena payasā guḍikāṅ kārayed bhiṣak |
                        <caesura/>
                         kaṇḍūtimiraśukrārmaraktarājyupaśāntaye | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.103">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.103</label>
                        <caesura/>
                         kāṃsāpamārjanamaṣī madhukaṃ saindhavan tathā |
                        <caesura/>
                         eraṇḍamūlañ ca samaṃ bṛhatyoś ca dviraṃśataḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.104">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.104</label>
                        <caesura/>
                         ājena payasā piṣṭvā tāmrapātram pralepayet |
                        <caesura/>
                         saptakṛtvas tu tā varttyaḥ cchāyāśuṣkā rujāpahā | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.105"/>


                    <l xml:id="SS.6.18.106">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.18.106</label>
                        <caesura/>
                         rasakriyāvidhānena yathoktavidhikovidaḥ |
                        <caesura/>
                         piṇḍāṃjanāni matimāṃ vidadhyāt tu yathāgadam iti ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.18.trailer"> || śālākye 17 || ❈ ||</l>

                </div>


                <div n="19" type="adhyāya">

                    <head xml:lang="en">[Adhyāya 18, (Śālākyatantra 18), Adhyāya 19 in the
                        vulgate]</head>

                    <note xml:lang="en">Draft based on MS K.</note>

                    <l xml:id="SS.6.19.1">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.19.1</label>
                        <caesura/>
                         athāto nayanābhighātapratiṣedham adhyāyam vyākhyāsyāmaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.19.2"/>

                    <l xml:id="SS.6.19.3ab">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.19.3ab</label>
                        <caesura/>
                         abhyāhate tu nayane bahudhā ṇarāṇāṃ
                        <caesura/>
                         saṃrambharāgatumulāsu rujāsu dhīmāṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.6.19.3cd">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.19.3cd</label>
                        <caesura/>
                         dṛṣṭiprasādajananais tam upakrameta
                        <caesura/>
                         nasyāsyalepapariṣevanatarpaṇādyaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.19.4ab">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.19.4ab</label>
                        <caesura/>
                         uktaṃ purā kṣatajapittajaśūlapathyaṃ
                        <caesura/>
                         dṛṣṭiprasādajananaṃ vidhim āśu kuryāt |</l>

                    <l xml:id="SS.6.19.4cd">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.19.4cd</label>
                        <caesura/>
                         snigdhair himaiś ca madhuraiś ca tathā prayogaiḥ
                        <caesura/>
                         svedāgnidhūmabhayaśokarujābhitāpaiḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.6.19.5ab">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.19.5ab</label>
                        <caesura/>
                         abhyāhatām api tathā ca bhiṣak cikitse<metamark function="yati"
                            >|</metamark>d
                        <caesura/>
                         vaiśeṣikaś ca pariṣecanalepabasti | </l>

                    <l xml:id="SS.6.19.5cd">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.19.5cd</label>
                        <caesura/>
                         mastiṣkam ūrdhapariṣecanatarpanādyaiḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.6.19.6ab"/>

                    <l xml:id="SS.6.19.6cd"/>

                    <l xml:id="SS.6.19.7ab"/>

                    <l xml:id="SS.6.19.7cd"/>

                    <l xml:id="SS.6.19.8ab"/>

                    <l xml:id="SS.6.19.8cd">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.19.8cd</label>
                        <caesura/>
                         ṣaṭsaptatir nayanajā ya ime pradiṣṭāḥ |
                        <caesura/>
                         rogā bhavanty amahatām mahatāñ ca netre | </l>

                    <l xml:id="SS.6.19.9ab">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.19.9ab</label>
                        <caesura/>
                         stanyapradoṣajanitaḥ kapharaktadoṣād |
                        <caesura/>
                         bālākṣivartmabhaya eva kukūṇako nyas </l>

                    <l xml:id="SS.6.19.9cd">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.19.9cd</label>
                        <caesura/>
                         tenākṣikaṇḍūr atha mardati cākṣikūṭo |
                        <caesura/>
                         nāsālalāṭam api cātha śiśuḥ sa nityaṃ </l>

                    <l xml:id="SS.6.19.10ab">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.19.10ab</label>
                        <caesura/>
                         sūryaprabhān na sahate muhur āśravec ca |
                        <caesura/>
                         tasyāhate rudhiram āśu vinirlikhed vā </l>

                    <l xml:id="SS.6.19.10cd">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.19.10cd</label>
                        <caesura/>
                         kṣaudrāyutaiś ca kaṭakaiḥ pratisārayītaḥ |
                        <caesura/>
                         mātuḥ śiśor abhihatañ ca vidhim vidadhyāt | </l>

                    <l xml:id="SS.6.19.11">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.19.11</label>
                        <caesura/>
                         taṃ vāmayen madhukamākṣikasaṃyutaiś ca
                        <caesura/>
                         pītam payaḥ saha phalaiḥ kharamañjarotthaiḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.19.12ab">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.19.12ab</label>
                        <caesura/>
                         syāt pippalīlavaṇamākṣikasaṃyutair vā
                        <caesura/>
                         toyair vameta madhumāgadhikāyutair vā |
                        <caesura/>
                         naivaṃ vamantam atha vāmayituṃ yateta | </l>

                    <l xml:id="SS.6.19.12cd">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.19.12cd</label>
                        <caesura/>
                         datvā vacāmadanadugdhabhuji prayojya pūrvan
                        <caesura/>
                         tataḥ phalayutaṃ vamanaṃ vidhijñaiḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.19.13ab">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.19.13ab</label>
                        <caesura/>
                         jambvāmradhātrīvaruṇeṣu ca dhāvanārthaṃ
                        <caesura/>
                         kāryaṃ kaṣāyam atha sevanam eva cāpi | </l>

                    <l xml:id="SS.6.19.13cd">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.19.13cd</label>
                        <caesura/>
                         āścyotane pi ca ghṛtaṃ hy amṛtaṃ vipakvam
                        <caesura/>
                         iṣṭaṃ tathāhur api vā triphalāvipakvaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.19.14ab">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.19.14ab</label>
                        <caesura/>
                         nepāliśaṃkhamaricāni rasāñjanañ ca
                        <caesura/>
                         sindhuprasūtaguḍamākṣikasaṃyutāni | </l>

                    <l xml:id="SS.6.19.14cd">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.19.14cd</label>
                        <caesura/>
                         syād añjanaṃ madhurasāmadhutāmrakair vā
                        <caesura/>
                         kṛṣṇāyasaṃ madhurase tv atha vāpi ghṛṣṭaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.19.15ab">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.19.15ab</label>
                        <caesura/>
                         vyoṣam palāṇḍu madhukaṃ lavaṇottamañ ca
                        <caesura/>
                         lākṣāñ ca gairikayutāṃ guḍikāñjanam vā | </l>

                    <l xml:id="SS.6.19.15cd">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.19.15cd</label>
                        <caesura/>
                         nimbacchadaṃ madhukadārvy atha tāmralodhram
                        <caesura/>
                         icchanti cātra bhiṣajo 'ñjanam aṃśatulyaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.19.16ab">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.19.16ab</label>
                        <caesura/>
                         srotojaśaṃkhadadhisaindhavamardhapakṣam
                        <caesura/>
                         ābhāvitaṃ tu śiśuśukratadañjanan tu | </l>

                    <l xml:id="SS.6.19.16cd">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.19.16cd</label>
                        <caesura/>
                         syande kaphād abhihitaṃ kramam ācarec ca
                        <caesura/>
                         bālasya yogakuśalaḥ kukuṇaṃ jighāṃsuḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.19.17"/>

                    <l xml:id="SS.6.19.17ab">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.19.17ab</label>
                        <caesura/>
                         samudram iva gambhīraṃ naiva śakyaṃ cikitsituṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.19.17cd">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.19.17cd</label>
                        <caesura/>
                         vaktun niravaśeṣeṇa ślokānāṃm ayutair api | </l>

                    <l xml:id="SS.6.19.18ab">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.19.18ab</label>
                        <caesura/>
                         sahasrair api vā py uktam artham alpamatir naraḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.19.18cd">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.19.18cd</label>
                        <caesura/>
                         tarkagranthārtharahito naiva gṛhṇāty apaṇḍitaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.19.19ab">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.19.19ab</label>
                        <caesura/>
                         yad idaṃ bahugūḍhārthaṃ cikitsābījam īritaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.19.19cd">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.19.19cd</label>
                        <caesura/>
                         kuśalenābhipannan tad bahudhābhiprarohati | </l>

                    <l xml:id="SS.6.19.20ab">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.19.20ab</label>
                        <caesura/>
                         tasmān matimatā nityaṃ nānāśāstrārthadarśinā | </l>

                    <l xml:id="SS.6.19.20cd">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.19.20cd</label>
                        <caesura/>
                         sarvam ūhyam agūḍhārthaṃ śāstram āgamabuddhineti ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.19.trailer"> śālākye || 18 || ❈ ||</l>

                </div>


                <div n="20" type="adhyāya">

                    <head xml:lang="en">[Adhyāya 19, (Śālākyatantra 19), Adhyāya 20 in the
                        vulgate]</head>

                    <note xml:lang="en">Draft based on MS K.</note>

                    <l xml:id="SS.6.20.1">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.20.1</label>
                        <caesura/>
                         athātaḥ karṇṇagatarogavijñānīyaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.20.2"/>

                    <l xml:id="SS.6.20.3">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.20.3</label>
                        <caesura/>
                         karṇṇaśūlaḥ praṇādaś ca bādhiryaṃ kṣveḍa eva ca |
                        <caesura/>
                         karṇṇāśrāvaḥ karṇṇakaṇḍū karṇṇavarcas tathaiva ca | </l>

                    <l xml:id="SS.6.20.4">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.20.4</label>
                        <caesura/>
                         krimikarṇṇaḥ pratīnāhe vidradhir vividhas tathā |
                        <caesura/>
                         karṇṇapākaḥ pūtikarṇṇas tathaivārśaś caturvidhaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.20.5">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.20.5</label>
                        <caesura/>
                         tathārbudaṃ saptavidhaṃ śophaś cāpi caturvidhaḥ |
                        <caesura/>
                         ete karṇṇagatā rogā viṃśad aṣṭau ca kīrttitāḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.20.6">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.20.6</label>
                        <caesura/>
                         samīraṇaḥ srotagato nyathācaran samantataḥ śūlam atīva karṇṇayoḥ
                        |
                        <caesura/>
                         karoti doṣaiś ca yathāsvam āvṛtaḥ sa karṇṇaśūlaḥ kathito
                        durāsadaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.20.7">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.20.7</label>
                        <caesura/>
                         yadā ca tiṣṭhet tu vimārgam āgataḥ sametya nāḍīṃ sahaśabdavāhinīṃ
                        |
                        <caesura/>
                         śṛṇoti śabdān vividhān tathā naraḥ praṇādam enaṃ kathayanti
                        cāmayaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.20.8">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.20.8</label>
                        <caesura/>
                         sa eva śabdābhivahāḥ sirā yadā kaphānuyāto vyanusṛtya tiṣṭhati |
                        <caesura/>
                         tadā narasyāpratikārasevino bhaved dhi bādhiryam asaṃśayaṃ khaluḥ
                        | </l>

                    <l xml:id="SS.6.20.9">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.20.9</label>
                        <caesura/>
                         śramāt klamād vāpi hi rūkṣabhojinaḥ samīraṇaḥ śabdapathe
                        vyavasthitaḥ |
                        <caesura/>
                         viriktamūrdhasya narasya dāruṇaṃ karoti hi kṣvelam atīva
                        karṇṇayoḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.20.10">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.20.10</label>
                        <caesura/>
                         śirobhighātād athavā nimajjato jale prapākād athavāpi vidradheḥ |
                        <caesura/>
                         sraved dhi pūyaṃ khalu yatra karṇṇataḥ sa karṇṇasaṃsrāva iti
                        prakīrttitaḥ </l>

                    <l xml:id="SS.6.20.11">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.20.11</label>
                        <caesura/>
                         kaphena kaṇḍūpacitena karṇṇayor bhṛśam bhavet srotasi
                        kaṇḍusaṃjñitaḥ |
                        <caesura/>
                         viśeṣite śleṣmaṇi pittatejasā dhruvaṃ bhavet srotasi
                        karṇṇagūthakaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.20.12">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.20.12</label>
                        <caesura/>
                         sa karṇṇagūtho dravatāṃ yadā gato vilāpito ghrāṇasukhaṃ
                        prapadyate |
                        <caesura/>
                         tadā sa karṇṇapratināhasaṃjñito bhaved vikāraḥ śiraso nuvedakṛt | </l>

                    <l xml:id="SS.6.20.13">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.20.13</label>
                        <caesura/>
                         yadā tu mūrcchanty athavāpi jantavaḥ sṛjanty apatyāny athavāpi
                        makṣikā |
                        <caesura/>
                         tadañjanatvāc chravaṇo nirudhyate bhiṣagbhir ādyaiḥ krimikarṇṇa
                        ity atha | </l>

                    <l xml:id="SS.6.20.14">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.20.14</label>
                        <caesura/>
                         kṣatābhighātaprathitas tu vidradhi bhavet tathā doṣakṛto paraḥ
                        punaḥ |
                        <caesura/>
                         saraktapītāruṇam asram āsravet pratodadhūmāyanadāhacoṣavān | </l>

                    <l xml:id="SS.6.20.15">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.20.15</label>
                        <caesura/>
                         bhavet prapākaḥ khalu pittakopato vikothavikledakaras tu
                        karṇṇayoḥ |
                        <caesura/>
                         srotasthite śleṣmaṇi pittatejasā vilīyamāne bhṛśasaṃpratāpite | </l>

                    <l xml:id="SS.6.20.16">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.20.16</label>
                        <caesura/>
                         avedano vāpy athavā rujānvito ghaṇaṃ sravet pūtikapūtikarṇṇataḥ |
                        <caesura/>
                         pradiṣṭaliṅgāny arśāṃsi yatnatas tathaiva śophārbudaliṅgam īritam
                        iti || </l>

                    <l xml:id="SS.6.20.trailer">śālākye 19 || ❈ ||</l>

                </div>


                <div n="21" type="adhyāya">

                    <head xml:lang="en">[Adhyāya 20, (Śālākyatantra 20), Adhyāya 21 in the
                        vulgate]</head>

                    <note xml:lang="en">Draft based on MS K.</note>

                    <l xml:id="SS.6.21.1">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.21.1</label>
                        <caesura/>
                         athātaḥ karṇagatarogapratiṣedhaṃ adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.21.2"/>

                    <l xml:id="SS.6.21.3"/>


                    <l xml:id="SS.6.21.4">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.21.4</label>
                        <caesura/>
                         karṇaśūle praṇāde ca bādhiryakṣveḍayor api |
                        <caesura/>
                         caturṇṇām api rogāṇāṃ sāmānyaṃ bheṣajam viduḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.5">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.21.5</label>
                        <caesura/>
                         snigdhaṃ vātaharaiḥ svedair upasninnaṃ virecitaṃ |
                        <caesura/>
                         nāḍīsvedair upacaret piṇḍasvedais tathaiva ca | </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.6"/>


                    <l xml:id="SS.6.21.7"/>


                    <l xml:id="SS.6.21.8">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.21.8</label>
                        <caesura/>
                         mīnakukkuṭalāvānām māṃsajaiḥ payasātha vā |</l>

                    <l xml:id="SS.6.21.9">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.21.9</label>
                        <caesura/>
                         aśvatthapatravallīm vā vidhāya bahuputrikāṃ |
                        <caesura/>
                         abhyajyāṅgārasaṃpūrṇṇaṃ vidadhyāc chravaṇe sukhaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.10"/>


                    <l xml:id="SS.6.21.11">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.21.11</label>
                        <caesura/>
                         kṣaumaguggulvagarubhiḥ saghṛtair dhūpayīta ca |
                        <caesura/>
                         bhuktopari hitaṃ sarpir bastikarma ca pūjitaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.12">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.21.12</label>
                        <caesura/>
                         uṣṇam payonupānam vā trirātram pāyayed ghṛtaṃ |
                        <caesura/>
                         mūrdhabastiṣu nasye ca mastiṣke pariṣecane | </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.13">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.21.13</label>
                        <caesura/>
                         śatapākaṃ balātailaṃ praśaṃsaṃti ca bhojane |
                        <caesura/>
                         kaṇṭhakārīmajākṣīre paktvā kṣīreṇa tena tu | </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.14">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.21.14</label>
                        <caesura/>
                         vipacet kukkuṭavasāṃ karṇṇayos tatra pūraṇaṃ |
                        <caesura/>
                         taṇḍulīyakamūlāni phalamaṅkoṭhajaṃ tathā | </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.15">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.21.15</label>
                        <caesura/>
                         ahiṃsāpecukāmūlāṃ saralan devadāru ca |
                        <caesura/>
                         laśunaṃ śṛṅgaverañ ca tathā vaṃśāvalekhanaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.16">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.21.16</label>
                        <caesura/>
                         kalkair eṣān tathaivāmblaiḥ pacet snehacaturguṇaṃ |
                        <caesura/>
                         vedanānigrahārthan taddhitaṃ syāt karṇṇapūraṇaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.17">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.21.17</label>
                        <caesura/>
                         laśunārdrakaśigrūṇāṃ muruṃgyā mūlakasya ca |
                        <caesura/>
                         kadalyāś ca rasaḥ śreṣṭhaḥ sukhoṣṇaḥ karṇṇapūraṇe | </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.18">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.21.18</label>
                        <caesura/>
                         kṣaudrañ ca śṛṅgaverarañ ca saindhavaṃ tailam eva ca |
                        <caesura/>
                         kaṭuṣṇaḥ karṇṇayor deyam etad vā vedanāpahaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.19">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.21.19</label>
                        <caesura/>
                         vaṃśāvalekhasaṃyukteṃ mūtre vājāvike bhiṣak |
                        <caesura/>
                         sarppiḥ pacet tena karṇṇaṃ pūrayet karṇṇaśūlinaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.20">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.21.20</label>
                        <caesura/>
                         mahataḥ pañcamūlasya kāṇḍāny aṣṭāṅgulāni vā |
                        <caesura/>
                         kṣaumeṇāveṣṭya saṃsicya tailenādīpayet tataḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.21">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.21.21</label>
                        <caesura/>
                         yat tailaṃ cyavate tebhyo dīptebhyo bhājanopari |
                        <caesura/>
                         etat tu dīpikātailaṃ sadyo gṛhṇāti vedanāṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.22">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.21.22</label>
                        <caesura/>
                         kuryād evaṃ bhadrakāṣṭhe kuṣṭhe vāsaralepi vā | </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.23"/>


                    <l xml:id="SS.6.21.24"/>


                    <l xml:id="SS.6.21.25"/>


                    <l xml:id="SS.6.21.26"/>


                    <l xml:id="SS.6.21.27"/>


                    <l xml:id="SS.6.21.28">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.21.28</label>
                        <caesura/>
                         mūtreṣv ambleṣu vātaghne gaṇe ca kathite bhiṣak |
                        <caesura/>
                         pacec caturvidhaṃ snehaṃ pūraṇārthaṃ tu karṇṇayoḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.29">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.21.29</label>
                        <caesura/>
                         ghṛtasnehakriyāś coktāḥ śūle syuḥ pittasaṃyute | </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.30"/>


                    <l xml:id="SS.6.21.31"/>


                    <l xml:id="SS.6.21.32"/>


                    <l xml:id="SS.6.21.33"/>


                    <l xml:id="SS.6.21.34"/>


                    <l xml:id="SS.6.21.35">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.21.35</label>
                        <caesura/>
                         sarṣapeṃgudajāḥ snehaḥ sakaphe pūraṇaṃ hitaṃ |
                        <caesura/>
                         gavāṃ mūtreṇa bilvāni piṣṭvā tailaṃ vipācayet | </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.36">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.21.36</label>
                        <caesura/>
                         sakṣāraṃ tac ca vitared bādhirye karṇṇapūraṇaṃ |
                        <caesura/>
                         sitāmadhukanimbaiś ca siddham vāje payasy atha | </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.37">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.21.37</label>
                        <caesura/>
                         uṣṇaṃ mathitvā niḥkvāthe belvaśītaṃ samuddhritaṃ |
                        <caesura/>
                         punaḥ paced daśakṣīraṃ datvā madhukacandane | </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.38">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.21.38</label>
                        <caesura/>
                         bilvāmblagāḍhaṃ tat tailaṃ bādhirye karṇṇapūraṇaṃ |
                        <caesura/>
                         vakṣyate nyat_ pratiśyāye vidhiḥ so py atra pūjitaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.39">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.21.39</label>
                        <caesura/>
                         vātavyādhiṣu yaś cokto vistareṇa sukhāvahaḥ ||
                        <caesura/>
                         karṇṇāsrāve pūtikarṇṇe tathaiva krimikarṇṇake | </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.40">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.21.40</label>
                        <caesura/>
                         samānaṃ karma kurvīta yogāṃ vaiśeṣikān api |
                        <caesura/>
                         śirovirecanaṃ caiva dhūpaṇaṃ pūraṇaṃ tathā | </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.41">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.21.41</label>
                        <caesura/>
                         pramārjanan dhāvanañ ca vīkṣya vīkṣyāvacārayet |
                        <caesura/>
                         rājavṛkṣāditoyena surasādijaleṇa vā | </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.42">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.21.42</label>
                        <caesura/>
                         karṇṇaprakṣālanaṃ kāryaṃ cūrṇṇair etairś ca pūrayet |
                        <caesura/>
                         cūrṇṇapañjcakaṣāyañ ca kapittharasam eva ca | </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.43">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.21.43</label>
                        <caesura/>
                         karṇṇasrāve praśaṃsanti pūraṇaṃ madhunā saha |
                        <caesura/>
                         sarjatvakcūrṇṇasaṃyuktaṃḥ karppāsīphalajo rasaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.44">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.21.44</label>
                        <caesura/>
                         madhunā saṃśritaḥ sādhuḥ karṇṇāsrāve praśasyate |
                        <caesura/>
                         lākṣāsarjarasau vāpi cūrṇṇitau karṇṇapūraṇaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.45">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.21.45</label>
                        <caesura/>
                         saśaivalamahāvṛkṣajambvāmraprasavāyutaiḥ |
                        <caesura/>
                         kuliṃgakṣaudramāṇḍūkaiḥ siddhaṃ tailañ ca pūjitaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.46">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.21.46</label>
                        <caesura/>
                         tindukāny abhayā lodhraṃ samaṅgāmalakaṃ tathā |
                        <caesura/>
                         pūraṇañ cātra pathyāṃ syāt kapittharasam eva ca | </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.47">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.21.47</label>
                        <caesura/>
                         kapitthāmrarasañ cāpi madhūkasya dhavasya ca |
                        <caesura/>
                         pūraṇārthaṃ praśaṃsanti tailaṃ vārttivināśanaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.48">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.21.48</label>
                        <caesura/>
                         priyaṃgumadhukāmbaṣṭhādhātakyutpalaparṇṇinī |
                        <caesura/>
                         mañjiṣṭhālodhralākṣābhiḥ kapitthasya rasena ca | </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.49">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.21.49</label>
                        <caesura/>
                         pacet tailan tadāsrāvam abhigṛhṇāti pūraṇāt |</l>

                    <l xml:id="SS.6.21.50"/>


                    <l xml:id="SS.6.21.51">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.21.51</label>
                        <caesura/>
                         krimikarṇṇavidhānārthaṃ krimighnaṃ yojayed vidhiṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.52">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.21.52</label>
                        <caesura/>
                         vārtākidhūmañ ca hitaḥ sarṣapasneha eva ca |
                        <caesura/>
                         pūraṇaṃ haritālena gavām mūtrayutena tu | </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.53">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.21.53</label>
                        <caesura/>
                         dhūpanaṃ karṇṇadaurgandhye gugguluḥ śreṣṭha ucyate |
                        <caesura/>
                         prarcchadanaṃ dhūmapānaṃ kavaḍasya ca dhāraṇaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.54">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.21.54</label>
                        <caesura/>
                         karṇṇakṣveḍahitaṃ tailaṃ sārṣapam vāpi pūjitaṃ |
                        <caesura/>
                         vidradhau vāpi kurvīta vidradhyuktaṃ vidhiṃ bhiṣak | </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.55">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.21.55</label>
                        <caesura/>
                         kledayitvā tu tailena svedena pravilāyya ca |
                        <caesura/>
                         viśodhayet karṇṇagūthaṃ bhiṣak samyak chalākayā | </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.56">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.21.56</label>
                        <caesura/>
                         snehaḥ svedo tha vamanaṃ dhūmo mūrdhni virecanaṃ |
                        <caesura/>
                         vidhiś ca kaphahā sarvaṃ karṇṇakaṇḍūm apohati || </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.57">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.21.57</label>
                        <caesura/>
                         atha karṇṇapratīnāhe snehasvedau prayojayet |
                        <caesura/>
                         tato viriktaśirasaḥ kriyāṃ prāptāṃ samācaret | </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.58">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.21.58</label>
                        <caesura/>
                         karṇṇapākasya bhaiṣajyaṃ kuryāt kṣatavisarpavat |
                        <caesura/>
                         karṇṇacchidre vattamānaṃ kiṭūkledakaphādikaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.59">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.21.59</label>
                        <caesura/>
                         śṛṅgeṇāpahared dvīpān athavāpi śalākayā |
                        <caesura/>
                         śeṣāṇān tu vikārāṇā prāk cikitsitam ītitaṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.21.trailer">śālākye || 20 ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.21.60">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.21.60</label>
                        <caesura/>
                         kaphasyandaṃ raktasyandaṃ lekhyaṃ cchvedyaṃ ca pakṣmagaṃ |
                        <caesura/>
                         dṛṣṭikri<g ref="#newa-placeholder-mark"/>yāvidhāṇañ ca
                        netrāghatas tathaiva ca |
                        <caesura/>
                         karṇṇarogaṃ pratīkāraṃ proktaṃ vai dvitīyo daśa || ❈ || 0 || </l>

                </div>


                <div n="22" type="adhyāya">

                    <head xml:lang="en">[Adhyāya 21, (Śālākyatantra 21), Adhyāya 22 in the
                        vulgate]</head>

                    <note xml:lang="en">Draft based on MS K.</note>

                    <l xml:id="SS.6.22.1">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.22.1</label>
                        <caesura/>
                         athāto ghrāṇagatarogavijñānīyaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.22.2"/>

                    <l xml:id="SS.6.22.3">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.22.3</label>
                        <caesura/>
                         apīnasaḥ pūtināsaṃ nāsāpākas tathaiva ca |
                        <caesura/>
                         tathā śoṇitapittaṃ ca pūyaśoṇitam eva ca | </l>

                    <l xml:id="SS.6.22.4">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.22.4</label>
                        <caesura/>
                         kṣavathur bhraṃśathur dīptir nāsānāhaḥ parisravaḥ |
                        <caesura/>
                         bhavec choṣeṇa sahitā daśaikaś ceritā gadāḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.22.5">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.22.5</label>
                        <caesura/>
                         catvāry arśāṃsi catvāraḥ śophāḥ saptārbudāni ca |
                        <caesura/>
                         pratiśyāyāś ca ye pañca vakṣyante<g ref="#newa-placeholder-mark"
                        /> sacikitsitāḥ |
                        <caesura/>
                         ekatriṃśat sahaitais tu nāsārogāḥ prakīrttitāḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.22.6">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.22.6</label>
                        <caesura/>
                         ānāhyate śuṣyati yasya nāsāḥ prakledam āyāty atha dhūmyate ca |
                        <caesura/>
                         na vetti yo gandharasāṃś ca jantur juṣṭaṃ vyavasyet tam apīnasena
                        | <anchor n="SS.6.22.6-n1"/>
                    </l>

                    <ab corresp="#SS.6.22.6" type="apparatus">
                        <list type="Testimonia">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.6.22.6-n1">=
                                    <title>Carakasaṃhitā</title> 6.26.113cd-114ab.</item>
                        </list>
                    </ab>

                    <l xml:id="SS.6.22.7">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.22.7</label>
                        <caesura/>
                         tañ cānilaṃ śleṣmabhavaṃ vikāraṃ brūyāt pratiśyāyasamānaliṅgaṃ |
                        <caesura/>
                         doṣair vidagdhair galatālumūle saṃdūṣito yasya samīraṇas tu | </l>

                    <l xml:id="SS.6.22.8">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.22.8</label>
                        <caesura/>
                         nireti pūtir mukhanāsikābhyāṃ taṃ pūtināsaṃ pravadanti rogaṃ |
                        <caesura/>
                         ghrāṇāśritaṃ pittam arūṃṣi kuryād yasmin vipāke balavāṃś ca pākaḥ
                        | </l>

                    <l xml:id="SS.6.22.9">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.22.9</label>
                        <caesura/>
                         tan nāsikāpāka iti vyavasyed vikledakothāv api yatra dṛṣṭauḥ |
                        <caesura/>
                         caturvidhaṃ dviprabhavaṃ dvimārgaṃ vakṣye punaś copari
                        raktapittaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.22.10">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.22.10</label>
                        <caesura/>
                         doṣair vidagdhair atha vāpi jantor lalāṭadeśe bhihatasya tais
                        taiḥ |
                        <caesura/>
                         nāsā sravet pūyam asṛgvimiśraṃ taṃ pūyaraktaṃ pravadanti rogaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.22.11">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.22.11</label>
                        <caesura/>
                         ghrāṇāśrito marmaṇi sampraduṣṭo yasyānilo nāsikayā nireti | </l>

                    <l xml:id="SS.6.22.12">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.22.12</label>
                        <caesura/>
                         kaphānuyāto bahuśo tiśabdas taṃ rogam āhuḥ kṣavathuṃ vidhijñaḥ |
                        <caesura/>
                         tīkṣṇopayogād atijighrato vā bhāvāt kaṭūn arkanirīkṣaṇād vā | </l>

                    <l xml:id="SS.6.22.13">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.22.13</label>
                        <caesura/>
                         sūtrādibhir vā taruṇāsthimarmaṇy udgharṣite nyat | kṣavathur
                        nireti |
                        <caesura/>
                         prabhraśyate nastukayor hi yasya sāndro vidagdho lavaṇaḥ kaphas
                        tu | </l>

                    <l xml:id="SS.6.22.14">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.22.14</label>
                        <caesura/>
                         prāk sañcito mūrdhani samprataptas taṃ bhraṃśathuṃ rogam
                        udāharanti |
                        <caesura/>
                         ghrāṇaṃ bhṛśaṃ dāhi tu yasya jantvor vātaś ca dīpyann iva
                        niścarec ca | </l>

                    <l xml:id="SS.6.22.15">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.22.15</label>
                        <caesura/>
                         nāsā pradīpte nayanasya cāpi vyādhiṃ tu dīptiṃ tam udāharanti |
                        <caesura/>
                         kaphāvṛto vāyur udārasaṃjño yadā svamārge viguṇas tu tiṣṭhet | </l>

                    <l xml:id="SS.6.22.16">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.22.16</label>
                        <caesura/>
                         nāsāṃ vṛṇoty āsyagataḥ sarogo nāsāpratīnāha iti pradiṣṭaḥ |
                        <caesura/>
                         ajasram acchaṃ salilaprakāśaṃ yasyāvivarṇṇaṃ śravatīha nāsā | </l>

                    <l xml:id="SS.6.22.17">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.22.17</label>
                        <caesura/>
                         rātrau viśeṣeṇa ca tat tu rogaṃ nāsāpratisrāva iti vyavasyet |
                        <caesura/>
                         ghrāṇāśrite srotasi mārutena gāḍhaṃ pradīpte pariśoṣite ca | </l>

                    <l xml:id="SS.6.22.18">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.22.18</label>
                        <caesura/>
                         kṛcchrāc chvased ūrdhvam adhaś ca jantur yasmiṃ sa nāsāpariśoṣa
                        uktaḥ |
                        <caesura/>
                         dośaiḥ samastaiḥ pṛthag ekaśaś ca brūyād yathārśāṃsi tathaiva
                        śophāṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.22.19">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.22.19</label>
                        <caesura/>
                         svaśāstrasiddhāntam avekṣya cāpi sarvātmakaṃ saptavidhārbudaṃ
                        syāt |
                        <caesura/>
                         rogapratiśyāya itīha yat tu taṃ vakṣyate pañcavidhaṃ purastāt | </l>

                    <l xml:id="SS.6.22.20">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.22.20</label>
                        <caesura/>
                         nāsāsrotogatā rogā ekatriṃśat prakīrttitāḥ |
                        <caesura/>
                         srotaḥpathe tu vipulaṃ śophava tv arbudaṃ hitaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.22.21">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.22.21</label>
                        <caesura/>
                         śophās tu śophavijñānā nāsāsrotovyavasthitā iti ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.22.trailer"> śālākye 21 || ❈ ||</l>

                </div>


                <div n="23" type="adhyāya">

                    <head xml:lang="en">[Adhyāya 22, (Śālākyatantra 22), Adhyāya 23 in the
                        vulgate]</head>

                    <note xml:lang="en">Draft based on MS K.</note>

                    <l xml:id="SS.6.23.1">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.23.1</label>
                        <caesura/>
                         athāto ghrāṇagatapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.23.2"/>

                    <l xml:id="SS.6.23.3">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.23.3</label>
                        <caesura/>
                         apīnase pūtināse ca jantoḥ snehāsvedau ccharddanaṃ sraṃsanañ ca |
                        <caesura/>
                         hitaṃ bhavel laghu tīkṣṇañ ca bhaktam uṣṇan toyaṃ dhūmapānañ ca
                        kāryaṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.23.4">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.23.4</label>
                        <caesura/>
                         kaliṃgakaṃ maricaṃ hiṃgu lākṣā śephālikā surasā kaṭphalañ ca |
                        <caesura/>
                         vacā kuṣṭhaṃ tikṣṇagandhā viḍaṃgahitaṃ nityaṃ cāvapīḍe kaṇā ca
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.6.23.5">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.23.5</label>
                        <caesura/>
                         ebhir dravyaiḥ sārṣapaṃ cāpi tailaṃ paced dhīmānn asya hetoḥ
                        samūtraṃ |
                        <caesura/>
                         nāsāpāke pittaharaṃ vidhāṇaṃ kāryaṃ sarvam bāhyam abhyantarañ ca
                        | </l>

                    <l xml:id="SS.6.23.6">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.23.6</label>
                        <caesura/>
                         hared raktaṃ kṣīravṛkṣatvacañ ca yojyāḥ seke saghṛtāś ca pradehāḥ
                        |
                        <caesura/>
                         vakṣyāmy ūrdhvaṃ raktapittopaśāntiṃ nāḍīvatsyāt
                        pūyaraktacikitsyaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.23.7">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.23.7</label>
                        <caesura/>
                         vānte samyak cāvapīḍāś ca yojyās tīkṣṇā dhūmāḥ sodhanaṃ cātra
                        nasyaṃ |
                        <caesura/>
                         vairecanaṃ prathame nastatas tu nāḍyā cūrṇṇaṃ kṣavathau
                        bhraṃśathau ca | </l>

                    <l xml:id="SS.6.23.8">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.23.8</label>
                        <caesura/>
                         kuryāt svedāñ chirasaś cānilaghnāṃ dadyā dhūmān anyad anyad
                        dhitañ ca |
                        <caesura/>
                         dīpte roge paittikañ ca vidhiṃ kuryān madhuraṃ śītalañ ca | </l>

                    <l xml:id="SS.6.23.9">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.23.9</label>
                        <caesura/>
                         nāsānāhe snehapānaṃ pradhāṇaṃ snigdhāṃ dhūmāṃ mūrdhni bastiś ca
                        nityaṃ |
                        <caesura/>
                         balātailaṃ sarvathā copayojyam vātavyādhāv uktam anyac ca ya syāt
                        | </l>

                    <l xml:id="SS.6.23.10">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.23.10</label>
                        <caesura/>
                         nāsāsrāve ghrāṇataś cūrṇṇam uktan nāḍyā deyaṃ ye vapīḍāś ca
                        pathyā |
                        <caesura/>
                         tīkṣṇān dhūmān devadārvyārdrakāṇāṃ māṃsañ cājaṃ hitamātrādiśanti
                        | </l>

                    <l xml:id="SS.6.23.11">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.23.11</label>
                        <caesura/>
                         nāsāśoṣe kṣīrasarpiḥ pradhānaṃ siddhaṃ tailaṃ cānukalpena nasyaṃ
                        |
                        <caesura/>
                         sarpiḥpānaṃ bhojanaṃ jāṅgalaiś ca snehe svedau snehikaś cātra
                        dhūmaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.23.12">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.23.12</label>
                        <caesura/>
                         śeṣāṃ rogāṃ ghrāṇajāṃ sanniyacched yathā teṣāṃ kīrttitaṃ
                        saṃvidhāṇam iti || ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.23.trailer"> śālākye 22 || 0 |<anchor
                            n="SS.6.23.trailer-n1"/>
                    </l>

                    <ab corresp="#SS.6.23.trailer" type="apparatus">
                        <list type="Note">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.6.23.trailer-n1">At this
                                point, witness K continues directly with the chapter on
                                head diseases, <foreign>śirorogavijñānīyam</foreign>. In
                                the vulgate text, the next chapter, 24, is
                                    <foreign>pratiśyāyapratiṣedham</foreign>. In MS K,
                                this chapter appears as number 51, between
                                    <foreign>hikkā</foreign> and
                                <foreign>kāsa</foreign>.</item>
                        </list>
                    </ab>

                </div>




                <!-- xml:id SS.6.24 moved to position 51, following its location in the MSS -->

                <div corresp="6.51-in-NE" n="24" type="adhyāya">

                    <head xml:lang="en">[Corresponds to 6.51 in NE, Adhyāya 24 in the
                        Vulgate]</head>

                </div>

                <div n="25" type="adhyāya">

                    <head xml:lang="en">[Adhyāya 23, (Śālākyatantra 23), Adhyāya 25 in the
                        vulgate]</head>

                    <note xml:lang="en">Draft based on MS K.</note>

                    <l xml:id="SS.6.25.1">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.25.1</label>
                        <caesura/>
                         athātaḥ śirogatarogavijñānīyaṃ adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.25.2"/>

                    <l xml:id="SS.6.25.3">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.25.3</label>
                        <caesura/>
                         śiro rujāni martyānām vātapittakaphaistribhiḥ |
                        <caesura/>
                         sannipātena raktena kṣayeṇa krimibhis tathā | </l>

                    <l xml:id="SS.6.25.4">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.25.4</label>
                        <caesura/>
                         sūryāvartāvebhedābhyāṃ śaṃkhakena tathaiva ca |
                        <caesura/>
                         daśaprakārāvasthāsya lakṣaṇaṃ sampravakṣyate | </l>

                    <l xml:id="SS.6.25.5">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.25.5</label>
                        <caesura/>
                         yasyānimittaṃ śiraso rujās tu bhavanti tīvrā nivitātimātraṃ |
                        <caesura/>
                         vandhopatāpaiś ca bhavedbhiśeṣaḥ śirobhighātaḥ sa samīraṇena | </l>

                    <l xml:id="SS.6.25.6">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.25.6</label>
                        <caesura/>
                         yasyoṣṇamaṅgāranibhaṃ yathaiva dahyec chiro dhūpyati mātraṃ |
                        <caesura/>
                         śītena rātrau ca bhavedviśeṣaḥ śirobhitāpaḥ sa tu pittakopāt | </l>

                    <l xml:id="SS.6.25.7">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.25.7</label>
                        <caesura/>
                         śiro bhavet yasya kaphopadigdhaṃ guru pratistavamatho himañ ca |
                        <caesura/>
                         śūnākṣikūṭāṃ vadanañ ca yasya śirābhighātaḥ sakaprakopāt | </l>

                    <l xml:id="SS.6.25.8">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.25.8</label>
                        <caesura/>
                         śirobhighāte tritayapravṛtta rvāṇi liṅgāni muhurbhavanti |
                        <caesura/>
                         raktātmakaṃ pittasamānaliṅgaṃ sparśāsahatvaṃ śiraso bhavec ca | </l>

                    <l xml:id="SS.6.25.9">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.25.9</label>
                        <caesura/>
                         asṛgvasāśleṣmasamīraṇānāṃ śirogatānāṃmihasaṃkṣayeṇa |
                        <caesura/>
                         kṣatapravṛttiḥ śirasobhitāpaḥ kaṣṭo bhaved ugrajātimātraṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.25.10">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.25.10</label>
                        <caesura/>
                         saṃsvedanaś cchardanadhūmanasyai rasṛś ca vivṛddhime
                        <caesura/>
                         nistudyate yasya śirotimātraṃ sabhakṣamāṇaṃ sphuratīva cāpi | </l>

                    <l xml:id="SS.6.25.11">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.25.11</label>
                        <caesura/>
                         grāṇāc ca gacchet salilaṃ saraktaṃ śirobhighātaḥ krimibhiḥ sa
                        ghoraḥ |
                        <caesura/>
                         sūryodaye yā mandam akṣibhruvaṃ vedanayātigāḍhaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.25.12">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.25.12</label>
                        <caesura/>
                         vivardhate cāṃśumatā sahaiva sūryāpavṛttau vinivartate ca |
                        <caesura/>
                         śītena śāntiṃ labhate kadācid uṣṇena jantuḥ sukham āpnuyād vā | </l>

                    <l xml:id="SS.6.25.13">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.25.13</label>
                        <caesura/>
                         āvartasaṃjñāḥ sa tu sūryapūrvā vyādhirsmṛtaḥ pittasamīraṇābhyāṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.25.14"/>


                    <l xml:id="SS.6.25.15ab"/>


                    <l xml:id="SS.6.25.15cd">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.25.15cd</label>
                        <caesura/>
                         yasyokta sārthāgaṃmatīva jantāḥ sambhedatodabhrumamohaśūlaiḥ
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.6.25.16">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.25.16</label>
                        <caesura/>
                         pakṣād daśāhād athavā kadācit tasyāvabhedaṃ tritayāhyavasyet |
                        <caesura/>
                         śaṃkhāśrito vāyur udīrṇṇavegaḥ kṛtānuyātraḥ kapharaktapittaiḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.25.17">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.25.17</label>
                        <caesura/>
                         rujā sutīvrāṃ pratanātiśīrṣa viśeṣatañ cāpi hi saṃkhayās tu |
                        <caesura/>
                         sukaṣṭametaṃ khaluśaṃkhasaṃjñāṃ maharṣayo vedavidaḥ purāṇāḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.25.18">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.25.18</label>
                        <caesura/>
                         vyādhiṃ vadanty udgatamṛtyukalpaṃ
                        <caesura/>
                         bhiṣak sahasrair api durnivāram iti || </l>

                    <l xml:id="SS.6.25.trailer">śālākye || 23|| ❈ || </l>

                </div>


                <div n="26" type="adhyāya">

                    <head xml:lang="en">[Adhyāya 24, (Śālākyatantra 24), Adhyāya 26 in the
                        vulgate]</head>

                    <note xml:lang="en">Draft based on MS K.</note>

                    <l xml:id="SS.6.26.1">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.26.1</label>
                        <caesura/>
                         athātaḥ śirogatarogapratiṣedham adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.2"/>

                    <l xml:id="SS.6.26.3">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.26.3</label>
                        <caesura/>
                         vātavyādhividhiṃ kuryātc chiroroge nilātmake |
                        <caesura/>
                         payonupānaṃ seveta ghṛtan tailam athāpi vā | </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.4">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.26.4</label>
                        <caesura/>
                         mudgān māṣāṃ kulaṃtthāmś ca khādedvāniśi kevalāṃ |
                        <caesura/>
                         kaṭvāṣṇāṃ samasarpiṣkān uṣṇaṃ cānupivet payaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.5">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.26.5</label>
                        <caesura/>
                         pived vā payasā tailaṃ tatkālaś cāpi mānavaḥ |
                        <caesura/>
                         vātaghnasiddhaiḥ kṣīraiś ca sukhoṣṇairllepayec chiraḥ | </l>


                    <l xml:id="SS.6.26.6">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.26.6</label>
                        <caesura/>
                         svinnair vā matsyāpiśitaiḥ kṛśarair vā sasaindhavaiḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.7">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.26.7</label>
                        <caesura/>
                         candanotpalakuṣṭhair vā snigdhairmmārgadhivāyutaiḥ ||
                        <caesura/>
                         svinnasya nasya tailasyāt kulīrarasasādhitaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.8">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.26.8</label>
                        <caesura/>
                         varuṇādau gaṇekṣuṇṇe kṣīramevodakaṃ pacet |
                        <caesura/>
                         kṣīrāvasiṣṭan tacchītaṃmathitvāsāramudvaret | </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.9">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.26.9</label>
                        <caesura/>
                         tad vā madhurakaiḥ siddhaṃ nasyataḥ pūjitaṃ haviḥ |
                        <caesura/>
                         asmiṃ vipakvaṃ kṣīre ca peyaṃ sarpiḥ saśarkaraṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.10">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.26.10</label>
                        <caesura/>
                         dhūmaṃ cāsya yathākālaṃ snehikaṃ yojayed bhiṣak |
                        <caesura/>
                         pānābhyañjananasyeṣu bastikarmaṇi secane | </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.11">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.26.11</label>
                        <caesura/>
                         trivṛtaś cātra deyaṃ syād valātailam athāpi vā |
                        <caesura/>
                         bhojayec ca rasaiḥ snigdhaiḥ payobhir vā susaṃskṛtaiḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.12">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.26.12</label>
                        <caesura/>
                         pittaraktasamutthānaṃ śirorogaṃ nivācayet |
                        <caesura/>
                         śiraḥ pralayaiḥ saghṛtaiḥ pariṣekaiś ca śītalaiḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.13">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.26.13</label>
                        <caesura/>
                         kṣīrekṣurasadhānyāmlamastukṣaudrasitāyutaiḥ |
                        <caesura/>
                         nalavaśjāmevāla candano śīrapadmakaiḥ </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.14">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.26.14</label>
                        <caesura/>
                         śaṃkhagairikakalhāra mustāmbhoruhasaṃyutaiḥ |
                        <caesura/>
                         śiraḥ pralepaiḥ saghṛtaiḥ sarvvair vā payasāyutaiḥ </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.15">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.26.15</label>
                        <caesura/>
                         mukhālepaiś ca madhurair nasyakarmmādibheṣajaṃ |
                        <caesura/>
                         āsthāpanairvirekaiś ca patthaiś ca snehabastibhiḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.16">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.26.16</label>
                        <caesura/>
                         kṣīrasarpirhitannasyaṃ vasā vā jāṅgalāḥ śubhāḥ |
                        <caesura/>
                         utpalādivipakvena kṣīreṇāsthāpanaṃ tathā | </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.17">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.26.17</label>
                        <caesura/>
                         bhojanaṃ jāṅgalarasaiḥ sarpiṣā cānuvāsanaṃ |
                        <caesura/>
                         madhuraṃ kṣīrasarpiś ca sakṣaudraṃ śarkarāyutaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.18">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.26.18</label>
                        <caesura/>
                         pittaraktasamuddiṣṭaṃ yaccānyad api tad vidhaṃ ||
                        <caesura/>
                         kaphotthitaṃ śirorogañjayet kaphavināśanaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.19ab">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.26.19ab</label>
                        <caesura/>
                         śirovirekair vamanais tīkṣṇair gaṇḍuṣadhāraṇaiḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.6.26.19cd"/>


                    <l xml:id="SS.6.26.20">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.26.20</label>
                        <caesura/>
                         madhukasāreṇā śiraḥ snigdhaṃ cāsya virecayet |
                        <caesura/>
                         iṅgudasya dhavatvagni meṣaśṛṅgasya vāyunaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.21">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.26.21</label>
                        <caesura/>
                         ebheneva kṛtāvarttidhūmapāne prayojayet |
                        <caesura/>
                         kaphaghnāṃ vamanāñjātra jighrac cūrṇṇañ ca kaṭphalaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.22">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.26.22</label>
                        <caesura/>
                         saralākāṣṭhaśārṅgaṣṭhādevakāṣṭhaiḥ sarohiṣaiḥ |
                        <caesura/>
                         kṣārapiṣṭaiḥ salavaṇaiḥ sukhoṣṇairllepayec chiraḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.23">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.26.23</label>
                        <caesura/>
                         yavaṣaṣṭhikayoś cānnaṃ vyoṣakṣārasamāyutaṃ |
                        <caesura/>
                         paṭolanimvakaulatthīmātrāvad bhojayed rasaiḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.24">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.26.24</label>
                        <caesura/>
                         śirorogatridoṣotthe tridoṣaghno vidhirhitaḥ |
                        <caesura/>
                         sarpiḥ pānaviśeṣeṇa purāṇam vā diśanti hi || </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.25">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.26.25</label>
                        <caesura/>
                         kṣayaje kṣayamāsādhya kartavyo vṛṃhaṇo vidhiḥ |
                        <caesura/>
                         pāne nasye ca sarpiḥ syad vātaghnamadhuraiḥ śritaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.26">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.26.26</label>
                        <caesura/>
                         kṣayakāsāpahaṃ cātra sarpiḥ pathyatamaṃ sadā ||
                        <caesura/>
                         krimibhir bhakṣamānasya vakṣate śirasaḥ kriyā | </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.27">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.26.27</label>
                        <caesura/>
                         śoṇitaṃ nasyato dadyāt tena mūrcchanti jantavaḥ |
                        <caesura/>
                         mattāḥ śoṇitagandhena samayānti tatastutaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.28">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.26.28</label>
                        <caesura/>
                         teṣāṃ nirharaṇāṃ kāryaṃ tataḥ śīrṣavirecanaiḥ |
                        <caesura/>
                         hrasvaśigrukavījaiś ca kāṃsanīlasamāyutaiḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.29">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.26.29</label>
                        <caesura/>
                         kṛmighnairavapīḍaiś ca mūtrapiṣṭair upācaret |
                        <caesura/>
                         pūtimatsyakṛtāṃ dhūmāṃ krimighnāñś ca prayojayet | </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.30">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.26.30</label>
                        <caesura/>
                         bhojanāni krimighnāni pānāni vividhāṇi ca ||
                        <caesura/>
                         sūryāvartevidhātavyaṃ nasyakarmādibheṣajaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.31ab"/>


                    <l xml:id="SS.6.26.31cd">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.26.31cd</label>
                        <caesura/>
                         tathā bhaved deha vyādhau prāptamanyac ca yad bhavet |</l>

                    <l xml:id="SS.6.26.32ab">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.26.32ab</label>
                        <caesura/>
                         śirīṣamūlakaphalair avapīḍanayor hitaḥ || </l>
                    <l xml:id="SS.6.26.32cd"/>

                    <l xml:id="SS.6.26.33">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.26.33</label>
                        <caesura/>
                         avabhedahito vāsyādva cā pippalisaṃyutaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.34"/>


                    <l xml:id="SS.6.26.35">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.26.35</label>
                        <caesura/>
                         śārivotpalakuṣṭhāni madhukaṃ cāmlapeṣitaṃ |
                        <caesura/>
                         sarpiḥ kṣaudrayuto lepo dvayor api sukhāvahaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.36"/>

                    <l xml:id="SS.6.26.37ab"/>

                    <l xml:id="SS.6.26.37cd">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.26.37cd</label>
                        <caesura/>
                         āhāraś ca vidhātavyo vātapittapraṇāśanaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.38">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.26.38</label>
                        <caesura/>
                         madhuśīrdoṣasaṃyāva haviḥ pūraiś ca yaḥ kramaḥ ||
                        <caesura/>
                         kṣīrasarpiḥ praśaṃsanti nasyaḥ pānañ ca śaṃkhake | </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.39">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.26.39</label>
                        <caesura/>
                         udakānāṃ rasaiḥ snigdhairāhāraś cātra śasyate |
                        <caesura/>
                         śatāvarīṃ kṛṣṇatilāṃ madhukaṃ utpalaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.40">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.26.40</label>
                        <caesura/>
                         dūrvāpunarnnavām vāpi lepaṃ sādhvavacārayet |
                        <caesura/>
                         mahāsugandham athavā pālindīñ cāmlapeṣitāṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.41">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.26.41</label>
                        <caesura/>
                         śītāṃ śvā pi parīṣekāṃ pradehāṃś cātrāvatārayet |
                        <caesura/>
                         sūryāvartāpahaś cāsmin navapīḍaṃ prayojayet | </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.42">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.26.42</label>
                        <caesura/>
                         kṣayakrimikṛtau hitvā śirorogeṣu vuddhimān |
                        <caesura/>
                         madhutailasamāyuktaiḥ śirāṃsyabhivirecayet | </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.43">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.26.43</label>
                        <caesura/>
                         paścāt sarṣapatailena tato nasyaḥ praśasyate |
                        <caesura/>
                         na cecchāntim vrajanty evaṃ snigdhasvinnan tato bhiṣak | </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.44">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.26.44</label>
                        <caesura/>
                         etān upakramet samyak śirāṇāṃ mṛdudāraṇaiḥ ||
                        <caesura/>
                         ṣaṭsaptatir netrarogā viṃśadaṣṭaurakarṇṇajāḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.45">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.26.45</label>
                        <caesura/>
                         ekatriṃśad ghrāṇagatāḥ śirorogā daśaiva tu ||
                        <caesura/>
                         iti ha vistaraṇaḥ proktāḥ salakṣaṇā cikitsitāḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.46">
                        <label xml:lang="en">1938 ed. 6.26.46</label>
                        <caesura/>
                         saṃhitāyām abhihitāḥ pañcaṣaṣṭimukhāmayāḥ |
                        <caesura/>
                         etāvanto yathāsthūlam uttam āṅgagatā gadāḥ ||
                        <caesura/>
                         asmiṃ chāstras tu nipatitāḥ saṃkhyārūpacikitsitair iti || </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.47"/>
                    <l xml:id="SS.6.26.48"/>

                    <l xml:id="SS.6.26.trailer"> śālākye || 24 || ❈ || </l>

                </div>



            </div>
        </body>
    </text>

</TEI>
