<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
    <teiHeader xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
        <fileDesc>
            <titleStmt>
                <title>MS Kathmandu NAK 5-333, Suśrutasaṃhitā, Uttaratantra, adhyāyas 1-26</title>
            </titleStmt>
            <publicationStmt>
                <p>Suśruta project, University of Alberta</p>
            </publicationStmt>
            <sourceDesc>
                <msDesc>
                    <msIdentifier>
                        <placeName>
                            <settlement>Kathmandu</settlement>
                            <country>Nepal</country>
                        </placeName>
                        <institution>Kaiser Library</institution>
                        <repository>National Archives, Nepal <ref
                                target="http://narchives.gov.np/"
                                >http://narchives.gov.np</ref></repository>
                        <idno>5-333</idno>
                        <idno type="siglum">H</idno>
                    </msIdentifier>
                    <msContents>
                        <msItem>
                            <note xml:lang="en">Palm-leaf, Newari script, 495 ff. Supports
                                most of the <title>Suśrutasaṃhitā</title>.</note>
                            <textLang mainLang="sa-Newa">Sanskrit in Nepalese
                                script.</textLang>
                            <!-- @mainLang can be "sa-Deva", "sa-Mlym", "sa-Telu", "sa-Newa", etc. See ISO 15924 for more details. -->
                            <noteGrp>
                                <note resp="Harshal Bhatt">
                                    <p>Some observations. Missing verses/lines in 6.1</p>
                                    <list>
                                        <item>SS.6.1.24cd</item>
                                        <item>SS.6.1.44</item>
                                        <item>SS.6.1.45abcd</item>
                                    </list>
                                    <p>Metre Break</p>
                                    <list>
                                        <item>SS.6.1.3cd</item>
                                        <item>6.1.6ab</item>
                                        <item>SS.6.1.18ab</item>
                                        <item>SS.6.1.21cd</item>
                                        <item>SS.6.1.29cd</item>
                                    </list>
                                    <p>Verse SS.6.1.26 and 27 are not in sequence and
                                        mixed up with each other. Folio no 353r has a few
                                        words in the margin below which I couldn’t find
                                        where to add them.</p>
                                </note>
                                <note resp="Madhududan Rimal"> 6.41 from NAK 5-333: the
                                    ending of the chapter is: uttaratantre śoṣacikitsā
                                    aṣṭatriṃsattamaḥ kāyacikitsāyāṃ tṛtīyodhyāyaḥ || So it
                                    looks like it is being called chapter 38, not 41. </note>
                                <note resp="Vandana Lele">
                                    <p>Missing verses</p>
                                    <list>
                                        <item>SS.6.39.2, 7cd, 11cd, 12, 13ab, 16cd, 17,
                                            18, 19ab, 33cd, 34ab, 35, 36, 37, 38ab, 39cd,
                                            40ab, 42, 43, 44, 45ab, 49cd, 50.1, 50.2,
                                            50.3, 51, 52, 53, 54, 55, 56, 57cd, 62ab,
                                            68cd, 71cd, 71ef, 72, 73, 74, 75, 78cd, 82cd,
                                            95cd, 96ab, 99, 100ab, 101ab, 102ab, 109ab,
                                            110cd, 114, 115ab, 116cd, 117, 118, 119ab,
                                            122cd, 123, 125cd, 135cd, 136, 137ab, 138cd,
                                            139cd, 142cd, 144ab, 145ab, 147cd, 148ab, 157,
                                            160</item>
                                    </list>
                                    <p>Additions:</p>
                                    <list>
                                        <item>SS.6.39.32a, 49a, 57a, 82a, 99a, 101a,
                                            103cd, 103ef, 103gh, 113a, 121a, 121b, 121c,
                                            121d, 134a, 136a, 138a, 142a, 144a, 156a,
                                            158a, 158b</item>
                                    </list>
                                    <p>Special Notes</p>
                                    <list>
                                        <item>a) 6.39.68cd is placed at 6.39.71cd</item>
                                        <item>b) 6.39.75cd is placed at 6.39.71ef</item>
                                        <item> c) 6.39.121cd is placed after 121d</item>
                                        <item>d) 124ab is after 121a</item>
                                        <item>e) 124cd is at 123</item>
                                        <item>f) 127cd is after 128</item>
                                        <item>g) 128cd after 127cd</item>
                                        <item>h) 134ab is after 128cd</item>
                                        <item>i) 129cd is after 134ab</item>
                                        <item> j) 129ab is after 129cd</item>
                                        <item>k) 134cd is after 134a</item>
                                        <item>l) 140cd - half verse has different
                                            text</item>
                                        <item>m) 143cd - half verse has different
                                            text</item>
                                    </list>
                                </note>
                                <note resp="Vandana Lele">
                                    <list>
                                        <item>1) I have doubt about the chapter number as
                                            the colophon of the manuscript mentions:
                                            "uttaratantre'ṣṭapañcāśattamaḥ kāyacikitsāyāṃ
                                            yonivyāpaccikitsā trayoviṅśatitamo'dhyāyaḥ
                                            samāptaḥ ||" As I have understood it, the
                                            above heading is given to the subject of this
                                            mail . I have also marked the same in the
                                            transcription file. Please comment.</item>
                                        <item>2) The folios which I have transcribed i.e
                                            480r:3, 480v, 481r, 481v are not
                                            paginated.</item>
                                        <item>3) Missing verses: 6.38.2, 3, 4, 5ab, 5cd,
                                            5, 6, 7, 6.38.30ab, 32cd, 32ef Probably,
                                            6.38.4.1 is left out to mark in the vulgate
                                            copy, like other verses 6.38.3.1, 6.38.2 etc.
                                            which are in manuscript. I am not sure about
                                            this observation. In vulgate, verse number
                                            6.38.8.1 is shown as missing but in manuscript
                                            I could not find different text relating to
                                            that for addition. (Here, also I may be
                                            wrong.)</item>
                                        <item>4) Additions: 6.38.3.1, 3.2, 4.1, 5.1, 6.1,
                                            7.1</item>
                                        <item>5) SS. 6.38.8cd, 17 cd , 23cd, 26cd, 27cd -
                                            the second half has different text.</item>
                                        <item>6) SS.6.38.28 ab - the first half has
                                            different text.</item>
                                    </list>
                                </note>
                                <note resp="Vandana Lele"> This adhyaya is numbered 47 in
                                    the vulgate and 44.9 in NAK 5-333 <list>
                                        <item>1) Missing verses: 6.47.2, 6.47.4cd,
                                            6.47.11, 12, 6.47.21ab, 22cd, 23ab, 29cd, 30ab
                                            6.47.54ab, 6.47.65cd, 68cd 6.47.73cd, 75cd,
                                            76, 79ab </item>
                                        <item>2) Additions: 6.47.4a, 4b, 6.47.13a, 13b,
                                            13c, 13d, 13e, 13f, 13,g, 13h, 13i, 13j,
                                            6.47.65a, 66a, 68a 6.47.73a, 73b, 73c, 73d,
                                            73e, 73f, 73g </item>
                                        <item>3) Special Notes: <list>
                                             <item>i) The text of 6.47.4a and 4b added by
                                             me is intermingled with 6.47.4cd which is
                                             shown missing by me.</item>
                                             <item>ii) 6.47.20cd - the second half verse
                                             has different text.</item>
                                             <item> iii) 6.47.38 - the first half verse
                                             has different text. </item>
                                             <item>iv) 6.47.43cd and 44ab - the text is
                                             intermingled i.e. 43.cd has only a word
                                             whereas 44ab has rest of the text.</item>
                                             <item>v) The Letter-numerals given on the
                                             folios are not noted by me in the
                                             transcription. </item>
                                            </list>
                                        </item>
                                    </list>
                                </note>
                            </noteGrp>
                        </msItem>
                    </msContents>
                    <physDesc>
                        <objectDesc form="pothi">
                            <!-- @form can be "pothi", "book", scroll", etc. -->
                            <supportDesc material="palm-leaf">
                                <!-- @material can be "paper", "industrial paper", "handmade paper", "palm-leaf", "palmyra palm-leaf", "talipot palm-leaf", "birch bark", "vellum", etc. -->
                                <!-- the following <foliation> tags are examples -->
                            </supportDesc>
                        </objectDesc>
                        <scriptDesc>
                            <scriptNote xml:id="script-ba-va"><foreign xml:lang="sa"
                                    >ba</foreign> and <foreign xml:lang="sa">va</foreign>
                                not distinguished.</scriptNote>
                        </scriptDesc>
                    </physDesc>
                    <history>
                        <origin>
                            <origDate calendar="Nepala" when="0663">Nepala Saṃvat 663
                                (1465 CE).</origDate>
                            <!-- calendar can be "Vikrama", "Śaka", etc. Dates can be approximate or exact. -->
                            <origPlace xml:lang="en">Nepal</origPlace>
                        </origin>
                    </history>
                </msDesc>
            </sourceDesc>
        </fileDesc>

        <revisionDesc>
            <change when="2020-10-21" who="Dominik Wujastyk"> Started the file. </change>
            <change when="2021-04-01" who="Jason Birch">Transcription of 6.17</change>
            <change when="2021-04-24" who="Madhusudan Rimal">Transcription of SS
                6.42</change>
            <change when="2021-05-14" who="Madhusudan Rimal">Transcription of SS
                6.43</change>
            <change when="2021-05-16" who="Madhusudan Rimal">Transcription of SS
                6.44</change>
            <change when="2021-05-17" who="Madhusudan Rimal">Transcription of SS
                6.45</change>

            <change when="2021-05-29" who="Harshal Bhatt">Transcription of SS
                6.01</change>
            <change when="2021-06-17" who="Madhusudan Rimal">Transcription of SS
                6.41</change>
            <change when="2021-06-17" who="Madhusudan Rimal">Transcription of SS
                6.04</change>
            <change when="2021-07-20" who="Madhusudan Rimal">Updated version of SS
                6.42</change>
            <change when="2021-07-21" who="Madhusudan Rimal">Transcription of SS
                6.15</change>
            <change when="2021-09-27" who="Vandana Lele">Transcription of SS 6.39</change>
            <change when="2021-10-07" who="Vandana Lele">Transcription of SS 6.38</change>

            <change when="2021-10-26" who="Vandana Lele">Transcription of SS 6.47</change>
            <change when="2021-11-21" who="Vandana Lele">Transcription of SS 6.41</change>
            <change when="2021-11-27" who="Vandana Lele">Transcription of SS 6.46</change>
            <change when="2021-12-01" who="Vandana Lele">Transcription of SS 6.48</change>
            <change when="2021-12-07" who="Vandana Lele">Transcription of SS 6.49</change>
            <change when="2021-12-16" who="Vandana Lele">Transcription of SS 6.50</change>
            <change when="2021-12-26" who="Vandana Lele">Transcription of SS 6.51</change>
            <change when="2022-01-20" who="Madhusudan Rimal">Transcription of SS
                6.03</change>
            <change when="2022-01-20" who="Madhusudan Rimal">Transcription of SS
                6.05</change>
            <change when="2022-01-27" who="Madhusudan Rimal">Transcription of SS
                6.07</change>
            <change when="2022-01-31" who="Madhusudan Rimal">Transcription of SS
                6.08</change>
            <change when="2022-02-11" who="Deepro Chakraborty">Transcription of SS
                6.18</change>
            <change when="2022-02-22" who="Madhusudan Rimal">Transcription of SS
                6.09</change>
            <change when="2022-02-23" who="Vandana Lele">Transcription of SS 6.61</change>
            <change when="2022-02-23" who="Madhusudan Rimal">Transcription of SS
                6.10</change>
            <change when="2022-02-27" who="Madhusudan Rimal">Transcription of SS
                6.11</change>
            <change when="2022-03-03" who="Deepro Chakraborty">Minor corrections in SS
                6.18</change>
            <change when="2022-03-05" who="Madhusudan Rimal">Transcription of SS
                6.16</change>
            <change when="2022-03-09" who="Madhusudan Rimal">Transcription of SS
                6.30</change>
            <change when="2022-03-12" who="Deepro Chakraborty">Transcription of SS
                6.19</change>
            <change when="2022-03-17" who="Madhusudan Rimal">Transcription of SS
                6.25</change>
            <change when="2022-03-17" who="Madhusudan Rimal">Transcription of SS
                6.26</change>
            <change when="2022-03-17" who="Madhusudan Rimal">Transcription of SS
                6.27</change>
            <change when="2022-03-24" who="Vandana Lele">Transcription of SS 6.62</change>
            <change when="2022-03-28" who="Madhusudan Rimal">Transcription of SS
                6.28</change>
            <change when="2022-03-29" who="Vandana Lele"> Transcription of
                Su.6.63</change>
            <change when="2022-03-31" who="Deepro Chakraborty">Transcription of SS
                6.20</change>
            <change when="2022-04-04" who="Madhusudan Rimal">Transcription of SS
                6.29</change>
            <change when="2022-04-04" who="Madhusudan Rimal">Transcription of SS
                6.31</change>
            <change when="2022-04-14" who="Deepro Chakraborty">Transcription of SS
                6.21</change>
            <change when="2022-05-06" who="Deepro Chakraborty">Transcription of SS
                6.22</change>
            <change when="2022-05-16" who="Deepro Chakraborty">Transcription of SS
                6.23</change>
            <change when="2022-06-21" who="Harshal Bhatt">Transcription of SS
                6.24</change>

            <change when="2025-03-31" who="Dominik Wujastyk">Removed the empty passage
                tags so that these passages do not show up in the edition as being present
                but empty.</change>
            <change when="2025-05-27" who="Deepro Chakraborty">Some corrections in SS 6.24
                (6.51 in Nepalese version)</change>
            <change when="2025-10-08" who="Deepro Chakraborty">Changed some xml:ids in SS
                6.2 for clarification</change>
            <change when="2026-01-09" who="Deepro Chakraborty">Fixed alignment issues and
                changed the tags of trailers.</change>
            <change when="2026-01-20" who="Dominik Wujastyk">Restructuring of the
                Uttaratantra xml files. The xml files are now divided according to the
                internal naming of the sections, Śālākyatantra (adhyāyas 1-26),
                Kumāratantra (27-38), Kāyacikitsātantra (39-59), Bhūtavidyātantra (60-62),
                Tantrabhūṣaṇādhyāya (63-66).</change>
            <change when="2026-04-23" who="Dominik Wujastyk">Completed refactoring the pb
                @facs attributes to point correctly to the IIIF images served from archive
                org.</change>
        </revisionDesc>

    </teiHeader>

    <text xml:lang="sa-Latn-t-sa-Deva">
        <body>
            <!--Uttaratantra-->
            <div n="6" type="sthāna">



                <pb facs="356" n="353r, lower, line 1" ana="DSCN3345 jpeg"/>

                <div n="1" type="adhyāya">
                    <l xml:id="SS.6.1.1">1 athāta aupadravikam adhyāyam vyākhyāsyāmaḥ
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.1.3">saviṃśe tu śate pūrvvam adhyāyānāṃ tu kīrttitaḥ |
                        <caesura/>
                         vakṣye vahuvidhā na samyag uttare 'rthān ataḥ paraṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.1.4">idānīṃ samprava<lb n="2"/>kṣyāmi tantram
                        uttarasaṃjñitaṃ |
                        <caesura/>
                         nikhilenopadekṣyante ya<cb/>tra rogāḥ pṛthagvidhāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.1.5">śālākyaśāstrārbhihitā videhādhipakīrttitāḥ |
                        <caesura/>
                         ye ca vistaraśo dṛṣṭāḥ kumārāvādhahetavaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.1.6">ṣaṭsu kāyacikitsāsu<cb/> ye coktāḥ pararṣiṇā |
                        <caesura/>
                         upasarggādayo doṣā yo cāpy āgantavaḥ smṛtāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.1.7">triṣaṣṭirasasaṃsarggāḥ svasthavṛttan tathaiva ca
                        |
                        <caesura/>
                         yuktārthā yuktayaś cāpi doṣabhedā<cb/>ś ca tatvataḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.1.8">yatroktā vividhāś cārthā rogasādhanahetavaḥ |
                        <caesura/>
                         asya tantrasya mahataḥ sāgarākā<lb n="5"/>
                        <unclear>ra</unclear>varccasaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.1.9">ādāv evottamāṅgasthān rogān samabhidhā<cb/>syate
                        |
                        <caesura/>
                         saṃkhyayā lakṣaṇaiś cāpi sādhyāsādhyakrameṇa ca ||</l>
                    <l xml:id="SS.6.1.10">vidyā<unclear>dvya</unclear>ṅgulavāhulyaṃ
                            svāṅguṣṭhoda<lb n="6"/>ramāyataṃ |
                        <caesura/>
                         dvyaṅgulaṃ sarvvataḥ sā<unclear>rdhaṃ</unclear> bhiṣaṅ
                        nayanavudvudaṃ ||</l>
                    <l xml:id="SS.6.1.11">vṛttaṃ gostanakākāraṃ sarvvabhūtaguṇodbhavaṃ |
                        <caesura/>
                         valammṛ<unclear>ḍbhyo</unclear> 'gnitoraktaṃ vātāt kṛṣṇaṃ
                        sitañjalāt ||</l>
                    <l xml:id="SS.6.1.12">ākā<pb n="353v" facs="357"/>śād aśrumārggas tu
                        jāyante netravudvude |
                        <caesura/>
                         dṛṣṭi cātra yathā vakṣyo tathā vidyād vicakṣaṇaḥ ||</l>
                    <l xml:id="SS.6.1.13">netrāyām avibhāgas tu kṛṣṇam maṇḍalam ucyate |
                        <caesura/>
                         kṛ<unclear extent="1" unit="syllable"/>tsaptamam icchanti dṛṣṭiṃ
                        dṛṣṭivido janāḥ ||</l>
                    <l xml:id="SS.6.1.14"><del>maṇḍa</del>lāni ca sandhīm̐ś ca paṭalāni
                        ca<cb/> locane |
                        <caesura/>
                         yathākramam vijānīyāt pañcaṣaṭcā ṣaḍ eva ca ||</l>
                    <l xml:id="SS.6.1.15">pakṣm avartmasitaśyāvadṛṣṭīnāṃ maṇḍalāni tu |
                        <caesura/>
                         anupūrvvan tu catvāro madhyāduktā yathākra<cb/>maṃ ||</l>
                    <l xml:id="SS.6.1.16">pakṣmavartmmagataḥ sandhir vvartmmaśuklagataḥ
                        paraḥ |
                        <caesura/>
                         śukladṛṣṭigatastvanyaḥ kṛṣṇadṛṣṭigatasta<lb n="4"/>thā ||
                        <caesura/>
                         tataḥ kanīnikagataḥ ṣaṣṭhaścāpāṅgagaḥ smṛtaḥ |</l>
                    <l xml:id="SS.6.1.17">dve va<cb/>rtmmapaṭale vidyāc catvāryanyāni
                        cākṣi tu ||
                        <caesura/>
                         jāyate timiraṃ yeṣu vyādhiḥ paramadāruṇaḥ |</l>
                    <l xml:id="SS.6.1.18">tejo<lb n="5"/>jalāśritaṃ<gap extent="3"
                            unit="syllables"/> ṣvanyat piśitāśritaṃ ||
                        <caesura/>
                         medastṛtīyapaṭalamā<cb/>śritaṃ tvasthi cāparaṃ |</l>
                    <l xml:id="SS.6.1.19">pañcamāṃsasamandṛṣṭesteṣāṃ vāhalyam iṣyate ||
                        <caesura/>
                         sirāṇāṃ kaṇḍarāṇāñ ca me<lb n="6"/>dasaḥ kṛṣṇakasya ca |</l>
                    <l xml:id="SS.6.1.20">guṇāḥ kṛṣṇātparaṃ ślleṣmā vandhane'kṣṇoḥ
                        sirāyutaḥ ||
                        <caesura/>
                         śirānusāribhir ddoṣair vviguṇair ūrddhvam āsthitaiḥ |</l>
                    <l xml:id="SS.6.1.21">jāyante netrabhāgeṣu vyādhayas tv āśu dāru<pb
                            n="353r" facs="357"/>ṇāḥ ||
                        <caesura/>
                         tatrāpi<gap extent="3" unit="syllables"/> masrukaṇḍūpadehavat
                        |</l>
                    <l xml:id="SS.6.1.22">gurūṣācoṣarāgādyai<unclear>rju</unclear>ṣṭaṃ
                        cāvyaktalakṣaṇaiḥ ||
                        <caesura/>
                         saśūlavartyakośeṣu śūkakarṇṇābham eva vā |</l>
                    <l xml:id="SS.6.1.23">vihanyamānaṃ rūpeṣu kri<lb n="2"/>yāsvakṣi yathā
                        puraṃ ||
                        <caesura/>
                         dṛṣṭvaiva dhīmān jānīyād doṣeṇādhiṣṭi<cb/>taṃ tu tat |</l>
                    <l xml:id="SS.6.1.24">tatra sañcayam āsādya vidadhyāt tatra bheṣajaṃ
                        ||</l>
                    <l xml:id="SS.6.1.25">saṃkṣepataḥ kriyāyogo nidānapariva<lb n="3"
                        />rjjanaṃ |
                        <caesura/>
                         vātādīnāmpratīkāraḥ prokto vistaraṇaḥ purā ||</l>
                    <l xml:id="SS.6.1.26">uṣṇā<cb/>bhighātādatimaithunāc ca
                        vāṣpagrahātsūkṣmanirīkṣaṇācca
                        <caesura/>
                         svedādrajo dhūmaniṣevaṇādvā charddo'bhighātādvamanātiyogāt ||</l>
                    <l xml:id="SS.6.1.27"><add>tathā dravān nātimiṣevaṇāc
                            ca<cb/>viṇmūtravātakramanigrahāc ca |</add>
                        <caesura/>
                         prasaktasaṃrodanaśokakopāc chiro'bhighātād atimadyapānā<lb n="5"
                        />t
                        <caesura/>
                         tathāha krūrām̐ś ca viparyayeṇa kleśābhighātād atimaithu<cb/>nāc
                        ca |
                        <caesura/>
                         vāṣpagrahāt sūkṣmanirīkṣaṇāc ca netre vikārān janayanti doṣāḥ
                        ||</l>
                    <l xml:id="SS.6.1.28">taistribhir ddaśa daśa<lb n="6"/> ca
                        kaphenātyadhikāstrayaḥ |
                        <caesura/>
                         raktajāḥ ṣoḍaśa jñeyāḥ sarvvajāḥ pañcaviṃśatiḥ ||</l>
                    <l xml:id="SS.6.1.29">vāhyai<unclear>rpu</unclear>nardvau ca tathā
                        rogāḥ ṣaḍsaptatiḥ smṛtāḥ |
                        <caesura/>
                         hatādhimantho nimiṣo dṛ<pb n="354v" facs="358"/>ṣṭigaṃbhīrikā yā
                        ||</l>
                    <l xml:id="SS.6.1.30">yac ca vātāhataṃ vartma tena sidhyanti vātajāḥ |
                        <caesura/>
                         kācoruṇo mārutajo yāpyo bhavanti jānatā ||</l>
                    <l xml:id="SS.6.1.31">śuṣkākṣipākobhiṣyando yaś ca mārutaparyayaḥ |
                        <caesura/>
                        <add>a<lb n="2"/>dhimanthonyavātaś ca sādhyā mārutajeṣu vai
                            ||</add>
                        <caesura/>
                         hrasvajāḍya<cb/>jalaśrāvāvasādhyau pittasambhavau |</l>
                    <l xml:id="SS.6.1.32">parimlāyī ca nīlī ca kāco yāpyaś ca tanmayaḥ ||
                        <caesura/>
                         śuktiṣya<lb n="3"/>ndodhimanthaś ca tathāmladhyūṣitañ ca yat
                        |</l>
                    <l xml:id="SS.6.1.33">dṛṣṭiḥ pittavi<cb/>dagdhā ca dhūmadarśī ca
                        sidhyati |
                        <caesura/>
                         āsrāvaḥ kaphajo sādhyo yāpyaḥ kācas tu tanmayaḥ |</l>
                    <l xml:id="SS.6.1.34">abhi<lb n="4"/>ṣyandodhimanthaś ca
                        valāsagrathitantathā ||
                        <caesura/>
                         dṛṣṭiḥ śleṣma<cb/>vidagdhā ca potthakyo lagaṇañ ca yat |</l>
                    <l xml:id="SS.6.1.35">krimigranthipariklinnaṃ vartmmaśuklārmmapiṣṭakaḥ
                        ||
                        <caesura/>
                         śleṣmopanāhāḥ sādhyāste kathitāḥ śleṣmajeṣu tu |<cb/>
                    </l>
                    <l xml:id="SS.6.1.36">raktāsrāvojakājātaṃ śoṇetāsovaṇānvitaṃ ||
                        <caesura/>
                         śukraṃ na sādhyaṃ kācas tu yāpyaṃ kṛṣṇañ ca tanmayaḥ |</l>
                    <l xml:id="SS.6.1.37">manthasyandau kliṣṭavartmma harṣotpattau
                        tathaiva ca ||
                        <caesura/>
                         sirāpākāñjanā<unclear>khyā</unclear> ca sirājālañ ca yatsmṛtaṃ
                        |</l>
                    <l xml:id="SS.6.1.38">parvvaṇyathāvraṇaṃ śukraṃ lohitārmmatathārjunaḥ
                            ||<pb n="354r" facs="358"/>
                        <caesura/>
                         ete sādhyā vikāreṣu raktajeṣu bhavanti hi |</l>
                    <l xml:id="SS.6.1.39">pūyāsrāvo nākulāndhyaṃ makṣipākātyayolajī ||
                        <caesura/>
                         rogā asādhyāścatvāraḥ sarvvajeṣu bhavanti hi |
                        <caesura/>
                        <add>yāpyo <unclear>vartmmā</unclear>vavandha<lb n="2"/>s tu
                            pakṣmakopaḥ saviplutaḥ ||</add></l>
                    <l xml:id="SS.6.1.40">pillākṣaklinna vartmāsu<cb/> sirāsu piṭakā ca yā
                        |
                        <caesura/>
                         prastāryarmmādhimāṃsārmma snāyvarmmotsaṅginī ca yā ||</l>
                    <l xml:id="SS.6.1.41">pūyālasañcārvvu<lb n="3"/>dañ ca
                        śyāvakandamavartmmanī |
                        <caesura/>
                         tathārśovartmmaśuṣkārśaḥ<cb/> sarkarāvartmma eva ca ||</l>
                    <l xml:id="SS.6.1.42">aśophaśophau mahatau pākau vahalavartmma ca |
                        <caesura/>
                         kumbhīkinīvartmma<lb n="4"/>gatā visavartmma ca sidhyati ||</l>
                    <l xml:id="SS.6.1.43">sanimittonimittaś ca<cb/> dvāvasādhyau<add
                            place="below">tu</add> vāhyataḥ |
                        <caesura/>
                         rogāḥ ṣaṭsaptatisvete saṃgraheṇa prakīrttitāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.1.45">bhūyastveṣām pravakṣyā<lb n="5"/>mi
                        saṃkhyārūpacikitsitair iti ||</l>
                    <l xml:id="SS.6.1.trailer">|| śālā<cb/>kye sthāne prathamo'dhyāyaḥ
                        ||</l>
                </div>

                <div n="2" type="adhyāya">

                    <!--                    <milestone n="355r : 5" unit="folio"/>-->

                    <!-- 355r :5 -->

                    <l xml:id="SS.6.2.1"> athātaḥ sandhigatarogavijñānīyam vyākhyāsyā<lb
                            n="6"/>maḥ</l>

                    <l xml:id="SS.6.2.2-i"> nava<subst><del rend="three dots"
                                >sandhāgra</del>
                            <add place="lower margin">sandhyāśrayā</add></subst>s
                        vartmajāt ekaviṃśati |
                        <caesura/>
                         śuklabhādalaikaś ca catvāraḥ kṛṣṇabhāgajāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.2.2-ii"> sarvvāśrayāḥ sapudala dṛṣṭidvādaśaivat tu |
                        <caesura/>
                        <pb n="355" ana="dscn3333.jpgupper" facs="359"/><lb n="1"/>dvau tu
                        sarvvāśrayā vanyāvanimittanimittajau ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.2.3"> pūyālasaḥ sopanāhaḥ srāvāḥ parvvaṇikālajī |
                        <caesura/>
                         krimigranthiś ca vijñeyā rogāḥ sandhigatā nava ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.2.4"> pakvaḥ śophaḥ <lb n="2"/>sandhijo yaḥ satodaḥ
                        sravet pūyaṃ pūyālasākhyaḥ |
                        <caesura/>
                        <cb/>granthim mahāndṛṣṭisandhāvapākaḥ kaṇḍusrāvonīrūjāḥ sopanāḥ
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.2.5">gatvā sandhīnaśrumārgeṇa<lb n="3"/> doṣāḥ
                        śravantīmvāsvāmimvikārān kanīnāt |
                        <caesura/>
                         tadviśrāvaṃ ne<cb/>tranāḍīti caike tasyāliṅgān kīrttayiṣye
                        catudhā ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.2.6">pākāt sandhau saṃśravedyaḥ sa pūyaṃ pūyā<lb n="4"
                        />śrāvaḥ savikāro matas tu |
                        <caesura/>
                         śeṣaṃ skatraṃ picchilaṃ yaḥ śrave<cb/>t tu śleṣmāśrāvaḥ savikāraḥ
                        pradiṣṭaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.2.7"> raktāśrāvaḥ śoṇitajovikāraḥ śravadūṣṇa ta<lb
                            n="5"/>t tu raktam prabhūtaṃ |
                        <caesura/>
                         hāridrābhaṃ pītam uṣṇañ jalam vā pittā<cb/>śrāvaḥ saṃśravet
                        sandhimadhyāt ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.2.8"> tāmrānanvīṃ dāhaśūlopapannāṃ vrūyād vaiḍyaḥ
                        piṭakāṃ parvvaṇīkāṃ<lb n="6"/> |
                        <caesura/>
                         jātā sandhau kṛṣṇaśuklelajī syāt tasminn eva prathitāḥ
                        pūrvvaliṃgaiḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.2.9">krimigranthaivartmmataḥ pakṣmataś ca kūryuḥ
                        kaṇḍūṃ krimayaḥ sandhijātāḥ |
                        <caesura/>
                         nānārūpā vartmaśuklānta<pb n="356r" ana="dscn3333.jpg lower"
                            facs="359"/>sandhau caranty antarnayanaṃ dūṣayantya iti ||
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.2.trailer"> || śālākye dvitīyo 'dhyāyaḥ || ❈ || </l>
                </div>

                <div n="3" type="adhyāya">

                    <!--                    <milestone n="356r : 1" unit="folio"/>-->

                    <!-- 356r :1 -->

                    <l xml:id="SS.6.3.1"> athāto vartmagatarogaviñjānīyam vyā<lb n="2"
                        />khyāsyāmaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.3.5"> utsaṅnyo 'tha kumbhīkā potchakyo
                        vartmaśa<cb/>rkarāḥ |
                        <caesura/>
                         tathārśāvarmaśuṣkārśas tathaivāñjanāmikā || ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.3.6"> vahalaṃ vartmīyac cāpi vyādhir
                        vartmāvavandhaka<lb/>ḥ | |
                        <caesura/>
                         kliṣṭakarddamavartmākhyaḥ śyāvavartmas tathaiva ca ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.3.7"> prakli<cb/>nnam apariklinna vartmavātaharañ ca
                        yat | |
                        <caesura/>
                         arvūdan nimiṣañ cāpi śoṇitārśaś ca yaḥ smṛtaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.3.8"> lagaṇo <lb n="4"/>visanāmā ca pakṣmakopaḥ
                        saputaḥ |
                        <caesura/>
                         ekaviṃśatir ityete<cb/>vikārā vartmasambhavāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.3.9"> nāmabhis te samūddiṣṭāḥ sāṃjanaiḥ sampravacyate
                        |
                        <caesura/>
                         piḍakābhyantaramūkhī vā<lb n="5"/>hyādhovarmasaṃśrayā ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.3.10">jñeyā sotsaṅginī nāma piḍakā tu ta<cb/>dā kṛtiḥ
                        |
                        <caesura/>
                         kumbhīkavījapratimā piḍakā yasya vartmani |</l>

                    <l xml:id="SS.6.3.11">ādhmāyante bhidyamānāḥ kumbhīkinyas tu tāḥ <lb
                            n="6"/> smṛtāḥ ||
                        <caesura/>
                         srāviṇyaḥ kaṇḍūrā gurvyo caktasarṣapasammitāḥ | rujāvantyaś ca
                        piḍakāḥ <unclear>yotchakya</unclear> iti saṃjñitāḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.3.12">piḍakā yā kharā sthūlāḥ śūkṣmābhir abhis amvṛtāḥ
                        |
                        <caesura/>
                         vartmāsthāśarkarā<pb n="356v" ana="dsdscn3334fol356_upper.jpg"
                            facs="360"/> nāma sarogāvartmadūṣaṇāḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.3.13">ervvācūvījapratimāḥ piḍakā mṛduvedanāḥ | śukṣmāḥ
                        kharāś ca vartmasthā arśāvartmmastaducyate ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.3.14">dīrghāṇkuraḥ kharas tathā dārūṇāsyaktarodbhavaḥ
                        |
                        <caesura/>
                        <lb n="2"/>vyādhireṣāti vikhyātāḥ śuṣkārśā nāśanāmataḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.3.15">dāhatoda<cb/>vatī srāvi piḍakāvartmmasambhavāḥ |
                        <caesura/>
                         mṛdvī mandarūjā śukṣmā jñeyā sāñjananāmikā ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.3.16">vartmopacīyate<lb n="3"/> yasya piḍakābhiḥ
                        samantataḥ |
                        <caesura/>
                         savarṇṇābhiḥ sthirābhiś ca vi<cb/>dyādvahalavartmmavat ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.3.17">kaṇḍūrogālpatodena vartmāśophena yo naraḥ |
                        <caesura/>
                         nabhaḥ sañjā<unclear/><lb n="4"/>bhaved vandhaḥ sa vartmanāḥ
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.3.18">mṛdvalpavedanan tāmraṃ yad varṇṇasama<cb/>m eva
                        ca |
                        <caesura/>
                         akasmāc ca bhaved ekaṃ kliṣṭavartmati tam viduḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.3.19">kliṣṭam punaḥ pittayutaṃ <unclear/>tam vi<lb
                            n="5"/>dahe yadā |
                        <caesura/>
                         tataḥ kliṣṭatvam āpannam ucyate vartmakarddamam ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.3.20">vartma<cb/>vadvāhyato yaś ca śyāvaṃ śūnāṃ ca
                        jāyate |
                        <caesura/>
                         tadāhuḥ śyāvavarmeti tartmaro<unclear/>viśoradāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.3.21"> arujaṃ <lb n="6"/> vāhyataḥ śūnaṃ vartmar yasya
                        na <unclear/> hi |
                        <caesura/>
                         praklinnavartmatim vidyāt klinnam aty arthamn tataḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.3.22">yasya dhautāni dhautāni sandidyante punaḥ punaḥ
                        |
                        <caesura/>
                         vartmāny aparipakvāni nidyapari<pb n="357r"
                            ana="dsdscn3334fol356_lower.jpg" facs="360"/>kin na vartma tat
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.3.23">vidagdhasandhir niśceṣṭaṃ vartma yasya nimīlyate
                        |
                        <caesura/>
                         etad vātahatan nāma jānīyād akṣicintakaiḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.3.24">vartmāntarastham viṣamaṃ
                        granthibhūtamave<unclear/> |
                        <caesura/>
                        <unclear/><lb n="2"/><unclear/> vilamvi ca ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.3.25">nimeṣiṇyaḥ sirā vāyuḥ<cb/>saṃviṣṭaḥ
                        sandhisaṃśritaḥ |
                        <caesura/>
                         cālayaty atha vartmāni nimeṣa iti tamviduḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.3.26"><unclear/><lb n="3"/><unclear/> śoṇitārśaś
                        cinnaṃ cābhiprava<cb/>ddhate ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.3.27">apākaḥ kaṭhinaṃ sthūlogranthirvvatmānukorūjaḥ |
                        <caesura/>
                         lagaṇa nāma savyā<unclear/>
                    </l>

                    <l xml:id="SS.6.3.28">
                        <unclear/> yathā ||
                        <caesura/>
                         visavartma<cb/>tijātīyāt visapraprakhyodakaśravāṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.3.29">pracālitāni vātena pakṣmāś
                        <caesura/>
                         ñnauaṃ ti ca ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.3.30">asite sitavindūś ca <cb/>mūlakā<unclear/>t
                        patanty api |
                        <caesura/>
                         pakṣmakopaḥ savijñeyāvyādhiḥ paramadāruṇa iti ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.3.trailer">
                        <unclear/><lb n="6"/>śālākye rogavijñānīyan tṛtīyo 'dhyāya |||| ❈
                        || || </l>
                </div>

                <div n="4" type="adhyāya">
                    <l xml:id="SS.6.4.1">athāto śuklagatarogavijñānīyam vyākhyāsyāmaḥ
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.4.3"><pb n="357v" ana="dsdscn3335fol357.jpg"
                            facs="361"/>prastāriśuklakṣatajādhimāṃsaḥ snāyvarmmasaṃjñāḥ
                        khalu pañcarogāḥ |
                        <caesura/>
                         syāc chuktikothārjjunapiṣṭakākhyo jālaṃ sirāṇāṃ piḍakāṃ ca yāḥ
                        syuḥ ||</l>
                    <l xml:id="SS.6.4.4">rogā valāsagrathitena sārdham ekāda<lb n="2"
                        />śaite khalu śuklabhāge ||
                        <caesura/>
                         prāstāri prathitam athārmmaśuklabhāge<cb n="1"/> vistīrṇaṃ tanu
                        rūdhiraprabhaṃ salīlaṃ |</l>
                    <l xml:id="SS.6.4.5">śuklākhyam mṛdu kathayanti śuklabhāge sasvetaṃ
                        samam abhivardhate<lb n="3"/> cirān tate ||
                        <caesura/>
                         yan mānsamam pracayam upaiti śuklabhāge pad<subst><add
                                place="upper">dmābhaṃ</add></subst> naṃ mṛdu<cb n="1"/>
                        tad uśanti lohitārmma |</l>
                    <l xml:id="SS.6.4.6">vistīrṇṇaṃ mṛdu vahalaṃ yakṛtprakāśaṃ śyāvābhaṃ
                        pṛthy ca tathāpi māṃsakārmma ||
                        <caesura/>
                        <lb n="4"/>snāyvarmmaschiravaddhamāṃsavartmmabhāge prastori
                        prabhavati mārū<cb n="1"/>tād viśuṣkaṃ |</l>
                    <l xml:id="SS.6.4.7">śyāvāḥ syuḥ piśitanibhāś ca vindavo ye śuklābhāḥ
                        sitanimahāḥ sa śuktisaṃjñaḥ ||
                        <caesura/>
                         eko<lb n="5"/> yaḥ śaśarūdhiropamaś ca vinduḥ śuklastho bhavati
                        tam arjjunam vada<cb n="1"/>nti |</l>
                    <l xml:id="SS.6.4.8">utsannaḥ salilanibho tha piṣṭaśuklo vindur yaḥ sa
                        bhavati piṣṭakaḥ suvṛttaḥ ||
                        <caesura/>
                         jālābhaḥ kaṭhinasiro ma<lb n="6"/>hān saraktaḥ santānasmṛta iha
                        jālasaṃjñitas tu |</l>

                    <l xml:id="SS.6.4.9">śuklasthāḥ sitapiḍakāḥ śirāvṛtāyā yās tāṃ
                            <unclear extent="1"/>yādasiasamīpajāḥ sirājā ||
                        <caesura/>
                         kāśābho mṛdur athavāpi vindukalpo vijñeyo nayansite<pb n="358r"
                            ana="dsdscn3335fol357r.jpg" facs="361"/>valāsaupa iti ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.4.trailer">śālākyasthāne caturtho'dhyāyaḥ ||</l>



                </div>

                <div n="5" type="adhyāya">

                    <!-- <milestone facs="dscn3335fol357.jpg" unit="jpeg"/> -->

                    <!-- 357 :1 -->

                    <l xml:id="SS.6.5.1"> athāto kṛṣṇagatarogaviñjānīyam vyākhyāsyāmaḥ
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.5.3"> yat savraṇaṃ śuklamathāvraṇaṃañ ca pākā<lb n="2"
                        />tyayaṃś cāpyajā tathaiva |
                        <caesura/>
                         catvāra ete nayanāmayāsu kṛṣṇapra<cb/>deśaṃ niyatā bhavanti
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.5.4">nimagnarūpaṃ hi bhavet tu kṛṣṇe sūcyaiva vidhve |
                        <caesura/>
                         srāvaṃ sravedūṣṇamatīva <lb n="3"/> yatra tat savraṇaṃ śukram
                        udāharanti ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.5.8cd"> vaihāya sātrapratimaprakāśa<cb/>
                        <unclear>salya</unclear>vraṇaṃ sādhyatamam
                            <unclear>satantat</unclear></l>

                    <l xml:id="SS.6.5.6"> vicchinnamadhyaṃm piśitāvṛtam vā calaṃ
                        sirāsūkṣmam adṛṣṭikṛc ca |
                        <caesura/>
                         dvitvagga<lb n="4"/>taṃ lohitasantataś ca cirotthitaṃ vāpi
                        vivarjanīta | </l>

                    <l xml:id="SS.6.5.7"> uṣṇāśrupā<cb/>taḥ piḍakā ca netre yasmin bhaven
                        mudganibhañ śukram ||
                        <caesura/>
                         svetaḥ samākrāmati sarvvato hi doṣo hi yasyāsita<lb n="5"
                            />ma<unclear>śulantu</unclear> | </l>

                    <l xml:id="SS.6.5.10"> tam akṣipākāt ayam akṣipākaṃ sarvvātmakaṃ
                        varjayita<cb/>vyam āhuḥ ||
                        <caesura/>
                         ajāpūrīṣapratisorūjāvān salohito lohitapicchilāsraḥ |
                        vigṛhyaruṣṭaṃ pracayo 'bhyu<lb n="6"/>paiti taṃ cājakājātam iti
                        vyavasyet iti || ❈ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.5.trailer"> śālākyasthāne pañcamo 'dhyāyaḥ || ❈ || ||
                    </l>
                </div>

                <div n="6" type="adhyāya">

                    <!--                    <milestone n="dscn335fol357_bottom.jpg" unit="jpeg"/>-->

                    <!-- 357 :6 -->
                    <!--               Missing verses:

12 to 19

21cd

22ab & 24         -->

                    <l xml:id="SS.6.6.1"> athātaḥ sarvvagatarogavijñānīyaṃ vyākhyāsyāmaḥ
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.6.3"> syandās tu <lb n="7"/> catvāra ihopadiṣṭā
                        stāvanta eva prathitādhimanthāḥ |
                        <caesura/>
                         śophānvitośophayutai ca pākā ity evam etedaśa sampraṃdiṣṭāḥ
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.6.4"> hatādhimanthonilaparyayaś ca śuṣkākṣipākonyata
                            eva<pb n="358v" ana="dsdscn3336fol358_upper.jpg" facs="362"/>
                        vātaḥ |
                        <caesura/>
                         dṛṣṭistathāmlādhyuṣitā sirāṇāṃ utpātaharṣāvapi sarvvabhāgau || </l>

                    <l xml:id="SS.6.6.5"> prāyeṇa sarvva nayanāmayās tu
                        bhavantyabhiṣyandanimittamūlāḥ |
                        <caesura/>
                         tasmād abhiṣyandamūyo<unclear/>mā<lb n="2"/>na m
                        upa<unclear/>metāśu hitāya dhīmān || </l>

                    <l xml:id="SS.6.6.6"> nistodanastambhanaro<cb/>maharṣa
                        saṃharṣapārūṣyaśirobhighātāḥ |
                        <caesura/>
                         viśuṣkabhāvā śiśirāśrutā ca vātābhipanne nayane bha<lb n="3"
                        />vanti ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.6.7"> dāhaprapākau śiśirābhinandau dhūmāyanaṃ
                        vāpa<cb/>samuchrayaś ca |
                        <caesura/>
                         uṣṇāśrutā <unclear>ṣī</unclear>takanetratā ca pittābhipanne
                        nayane bhavanti ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.6.9">tāmrāśrutā lohitane<lb n="4"/>tratā ca rājyaḥ
                        samantād api lohitāś ca |
                        <caesura/>
                         pittasya li<cb/>ṅgāni ca kīrtitāni raktābhipanne nayane bhavanti
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.6.8"> uṣṇābhinandā gurūtākṣiśophaḥ kaṇḍupadehya<lb
                            n="5"/>vati śītaa ca |
                        <caesura/>
                         śrāvaḥ muhuḥ piccila eva cāpi kaphābh<cb/>panne nayane bhavanti
                        || </l>

                    <l xml:id="SS.6.6.10"> vṛddhairetairabhiṣyandair narāṇāmakriyāvatāṃ |
                        <caesura/>
                         tāvantyastvadhirogāḥ syūrna<lb n="6"/>yane tīvravedanā || </l>

                    <l xml:id="SS.6.6.11"> utpāṭyate phalañ ca <unclear/>ryasya
                        nirmmarthyate tathā |
                        <caesura/>
                         śirasordhañ ca tam vidyādadhimanthaṃ svalakṣaṇaiḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.6.20"> hanyādṛṣṭiśślaiṣmikaḥ saptarātrāt tathā
                            <unclear/>rakta<pb n="359r" ana="dsdscn3336 fol 358ḻower.jpg"
                            facs="362"/>jā pañcarātrāt |
                        <caesura/>
                         ṣaḍrātrādvaāvātikā vai nihanyātmithyācārātpaittikaḥ sadya eva
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.6.21ab"> kaṇḍūpadehāśruyutaḥ pakvodumvarasannibhaḥ
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.6.6.22"> saṃrambhī dadyate yas tu so 'kṣi<lb n="2"/>kṣi
                        pākaḥ saśophajaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.6.23">śophahīnāni liṅgāni netrapāke tva<cb/>śophaje ||
                        <caesura/>
                         upekṣaṇādakṣi yadābhimantho vātātmakaḥ syandayati prasahya |
                        rūjābhir ūgrābhir asādhya eṣa <lb n="3"/>hatābhimanthaḥ kila nāma
                        rogaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.6.25"> pakṣmadvayekṣibruvamāśritas tu <cb/> yadānilaḥ
                        sañcarati praduṣṭaḥ |
                        <caesura/>
                         paryāyateś cāpi rūjāḥ karoti taṃ paryayam vātakṛtamvadanti ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.6.26"> kukūṇitaṃ <lb n="4"/> dārūṇapakṣmavartma
                        sandidyate cāviladarśanantata |
                        <caesura/>
                         sudārūṇaṃ <cb/> yat prativodhane ca śuṣkākṣipākopahan tadakṣi
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.6.27"> yasyāvaṭūkarṇṇaśirohanūṣu manyāgato
                            vāpyanilonya<lb n="5"/>to vā |
                        <caesura/>
                         kuryād rujāṃ vai bhruvi locane vā tamanyato tamudāhara<cb/>nti
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.6.28"> amlena bhuktena vidāhinā cā pakvāyate sarvvata
                        eva netraṃ |
                        <caesura/>
                         śophānvitaṃ lohitakaṃ sadāha<unclear>se</unclear>nta<lb n="6"
                        />damlādhyuṣitam vadanti ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.6.29"> avedanā vāpi savedanā vā yasyākṣirājyo
                        'bhibhavanti tāmrāḥ |
                        <caesura/>
                         muhurvvirajyanti ca tāḥ satā<unclear/> ś vyādhiḥ śirotpāta iti
                        pradiṣṭaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.6.30"> mohāt sirotpāta upe<pb n="359v"
                            ana="dsdscn3337 fol 359_upper.jpg" facs="363"/>kṣitas tu
                        jāyeta rogas tu sirāpraharṣaḥ |
                        <caesura/>
                         tatrāśramacchaṃ sravati pragāḍhaṃn tathā na śakrotyabhivīkṣituṃ
                        ceti || 0 ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.6.trailer"> śālākyasthāne ṣaṣṭho 'dhyāyaḥ || </l>
                </div>

                <div n="7" type="adhyāya">

                    <!-- <milestone facs="dscn3337 fol 359_upper.jpg" unit="jpeg"/> -->

                    <!-- 359 : 1-->

                    <l xml:id="SS.6.7.1"> athāto <lb n="1"/> dṛṣṭigatarogavijñānīyaṃ
                        vyākhyāsyāmaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.7.3"> masūradalamātraṃ tu pa<cb/>ñcabhūtaorasājaṃ | |
                        <caesura/>
                         khadyotavisphuliṅgābhāsiddhāṃ tejobhir avyayaiḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.7.4"> āvṛtāmpaṭalenokṣṇorvāhyena viva<lb n="3"
                        />rākṛtiṃ | |
                        <caesura/>
                         śītasātmyāṃ nṛṇāṃ hanti māhurnnayanacintakāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.7.5">
                        <cb/> rogāṃstadāśrayāṃ ghorāṃ ṣaṭ vā prajāyate | |
                        <caesura/>
                         paṭalānupraviṣṭasya timirasya ca lakṣaṇaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.7.6"> sirābhir abhi<lb n="4"/>samprāpya
                        vibhulabhyantare bhṛśaṃ |
                        <caesura/>
                         prathame paṭale yasya rogādṛ<cb/>ṣṭaṃ vyavasthitaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.7.7"> avyaktāni sa rūpāṇi kadācidatha paśyati | |
                        <caesura/>
                         dṛṣṭir bhṛśamvihvalati dvitīyapaṭalaṃ <lb n="5"/> gate || </l>

                    <l xml:id="SS.6.7.8"> makṣikāmmaśakāṃ cāpi jālakāni ca paśyati | |
                        <caesura/>
                         maśulā<cb/> nipatākāni marīcyaḥ kuṇḍalāni ca ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.7.9"> paripākāś ca vividhā varṣamabhrāstamānsi ca |
                        <caesura/>
                         dūrasthānyapi rūpā<lb n="6"/>ṇi manyate ca samīpataḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.7.10"> samīpasthāni ca dūre ca dṛṣṭerddarśanavibhramāt
                        |
                        <caesura/>
                         yatnavānapi cātyarthaṃ sūcīpāśan na paśyati ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.7.11"> ūrdhvam paśyati nādhastāṃ tṛtīyam patalaṃ <pb
                            n="360r"
                            ana="dsdscn3337                             fol 359_lower.jpg"
                            facs="363"/>gate |
                        <caesura/>
                         mahānapi ca rūpāṇi cchāditānīvacāmvaraiḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.7.12"> karṇanāsākṣikarṇṇāni vikṛtānīvapaśyati |
                        <caesura/>
                         yathādoṣañ ca rajyeta dṛṣṭirdoṣe valīyasi || </l>

                    <l xml:id="SS.6.7.13"> adhaḥ sthe ca <lb n="2"/> samīpasthe dūrasthaṃ
                        coparisthitaḥ |
                        <caesura/>
                         pārśvasthe ca tathā do<cb/>ṣe pārśvasthāni na paśyati ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.7.14"> samantāt tu sthite doṣe saṅkulāni na paśyati |
                        <caesura/>
                         dṛṣṭimadhyesthi<lb n="3"/>te doṣe saha <unclear/> ñ ca paśyati
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.7.15"> dvidhāśrite dvidhā pa<cb/>śyae vahudhā
                        cānavasthite |
                        <caesura/>
                         doṣe dṛṣṭāśrite tirya śakaṃ vai samyate dvidhā ||
                        <caesura/>
                         timirākhya <lb n="4"/> sa vai doṣaś caturtha patalaṃ gataḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.6.7.16"> ruṇaddhi sarvato dṛṣṭi<cb/>liṅganāśamataḥ paraṃ
                        ||
                        <caesura/>
                         asminnapi tamobhūte nātirūḍhe mahāgava |</l>

                    <l xml:id="SS.6.7.17"> candrādityau sanakṣatrāva<lb n="5"/>ntarikṣe ca
                        vidyutaḥ ||
                        <caesura/>
                         nirmmalāni ca tejānsi bhrāji<cb/>ṣṇūni ca paśyati |</l>

                    <l xml:id="SS.6.7.18"> sa eva liṅganāśas tu nīlakākācasaṃjñitaḥ ||
                        <caesura/>
                         vātena cāpi rūpāṇi bhra<lb n="6"/>mantīvahi paśyati |</l>

                    <l xml:id="SS.6.7.19"> āvilāny arūṇābhāni vyāviddhānīva pārśvataḥ ||
                        <caesura/>
                         pittenādityakhadyotaśakracāpatāśakra cāpataḍiḍguṇān |</l>

                    <l xml:id="SS.6.7.20"> nṛtyantaś caiva śikhinaḥ sarvva<unclear/>ś ca
                            pa<pb n="360v" ana="dsdscn3338 fol 360upper.jpg" facs="364"
                        />śyati ||
                        <caesura/>
                         kaphena<unclear>ta</unclear>mbhojahārendraśaṃkhāmvumivatārakāṃ
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.6.7.21cd"> paśyanta iva rūpāṇi sigdhāni ca himāni ca
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.7.22cd"> paśyed raktāni raktena tamāṃsi vividhāni ca
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.6.7.22ab"> sasitānyatha<lb n="2"/>kṛṣṭāni pītānyapi ca
                        mānavaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.7.23cd"> sannipātena citrāṇi <cb/> viplutānīva paśyati
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.6.7.24"> vahudhā vā dvidhā vāpi sarvvāṇyeva samantataḥ
                        ||
                        <caesura/>
                         hīnādhikāṅgānyathavā<lb n="3"/> jyotīṣyapi ca bhūyaśaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.7.25"> pittaṃ kuryāt parimlāyi mūrcchita<cb/>taṃ
                        sūryatejasā ||
                        <caesura/>
                         pitā diśastathānyo vā ravīniva ca paśyati ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.7.26"> vikīryamāṇā khadyotāṃ da<lb n="4"/>kṣān tejāṃsi
                        cottaraṃ ||
                        <caesura/>
                         vakṣmi ṣaḍvidhaṃ rāgairlliṅganāśa<cb/>mataḥ paraṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.7.27"> rogārūṇo mārutajaḥ pradiṣṭāmlī ca nīlaś ca
                        tathaiva pittāt |
                        <caesura/>
                         kaphāt sitaḥ <lb n="5"/>śoṇitajaḥ saraktaḥ samasta doṣaprabhavas
                        tu ci<unclear>tra</unclear>ḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.7.28"> a<cb/>rūṇammaṇdalan
                        dṛṣṭāsthūlakācorūṇas<unclear/> saḥ |
                        <caesura/>
                         parimlāyini roge syānmlāyīpañcamaṇḍalaṃ <lb n="6"/> ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.7.29"> doṣakṣayāt svayan tatra kadācin syāt tu
                        darśanaṃ |
                        <caesura/>
                         arūṇam maṇḍalaṃ vātāc cañcalam parūṣan tathā ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.7.30"> pittato maṇḍalan nīlaṃ kāṃsyābham vā sapītakaṃ
                        |
                        <caesura/>
                         śleṣmaṇā vahaṃ snigdhaṃ śaṃ<pb n="361r"
                            ana="dsdscn3338 fol 360lower.jpg" facs="364"/>khaṃ
                        kṣīrendupāṇḍuraṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.7.31ab"> calaḥ padmapalāśasthaḥ śuklo vindur
                        ivāmbhasaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.6.7.32"> mṛdyamāne ca nayane maṇḍalaṃ tadvisarpati ||
                        <caesura/>
                         pravālapadmapatrābhaṃ maṇḍalaṃ śoṇitātmakaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.6.7.33"> dṛṣṭirā<lb n="2"/><unclear/>go bhavec citro
                        liṃganāśe tridoṣaje ||
                        <caesura/>
                         yathāsvaṃ doṣaliṃ<cb/>gāni sarvveṣveva bhavanti hi |</l>

                    <l xml:id="SS.6.7.34cd"> tathā naraḥ pittavidagdhadṛṣṭiḥ kaphena
                        cānyastvatha dhūmadarśā |</l>

                    <l xml:id="SS.6.7.35ab"> yo hra<lb n="3"/>svajātyo nakulāndhatā ca
                        gambhīrasaṃjñā ca tathaiva dṛṣṭiḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.7.34ab">
                        <cb/> ṣaḍliṅganāśo viṣame <subst><add place="upper margin"
                                >ca</add></subst> rogā dṛṣṭyāśrayāḥ ṣaḍ ca ṣaḍeva
                            <unclear>yau</unclear> yi| </l>

                    <l xml:id="SS.6.7.35cd"> pittena duṣṭena yutā tu dṛṣṭiḥ pītā bha<lb
                            n="4"/>vedyasya narasya kiñcit || </l>

                    <l xml:id="SS.6.7.36"> pītāni rūpāṇi ca manyate tu sa<cb/> vai raraḥ
                        pittavidagdhadṛṣṭiḥ |
                        <caesura/>
                         prāpte tṛtīye paṭalan tu doṣe divā na paśyen niśi vekṣate saḥ
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.7.37"> tathā <lb n="5"/> naraḥ śleṣmavidagdhadṛṣṭis
                        tānyeva śuklāni ha manyate tu | </l>

                    <l xml:id="SS.6.7.38">
                        <cb/>triṣu sthito yaḥ paṭaleṣu doṣo naktāndhyam āpādayati
                        prasahyaṃ ||
                        <caesura/>
                         divā sa sūryānugṛhītadṛṣṭiḥ pa<lb n="6"/>śyet tu rūpāṇi
                        kaphālpabhāvāt |</l>

                    <l xml:id="SS.6.7.39">śokajvarāyāsaśiro 'bhitāpairabhyāhatā yasya
                        narasya dṛṣṭiḥ ||
                        <caesura/>
                         dhūmārn sa vaipaśyati sarvvabhāvāṃstan dhūmadarśīti vadanti rogaṃ
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.6.7.40"> yo hrasvajā<pb n="361v"
                            ana="dscn3339 fol 361_upper.jpg" facs="365"/>tyo divaseṣu
                        kṛcchrādhhrasvāni rūpāṇi ca tena paśyet ||
                        <caesura/>
                         vidyotate yasya narasya dṛṣṭirdoṣābhipannā nakulasya yadvat | </l>

                    <l xml:id="SS.6.7.41"> citrāṇi rūpāṇi divā sa paśyet sa vai vikāro
                            nakulā<lb n="2"/>ndhyasaṃjñaḥ ||
                        <caesura/>
                         dṛṣṭirvvirūpāś ca samāpasṛṣṭā saṃkucyate 'bhyanta<cb/>rataś ca
                        yāni |</l>

                    <l xml:id="SS.6.7.42"> ruavagāḍhañ ca tamakṣirogaṃ gambhīriketi
                        pravadanti tajjñāḥ ||
                        <caesura/>
                         vāhau punarvāviha<lb n="3"/> yau pradiṣṭau nimittataś cāpy
                        animittataś ca |</l>

                    <l xml:id="SS.6.7.43"> nimittajāsta<cb/>tra manobhitājjñeyas
                        tvabhiṣyantanidarśanaḥ saḥ || surarṣigandharvvamahoragāṇāṃ
                            sandarśanenā<lb n="4"/>pi ca bhāskarasya | </l>

                    <l xml:id="SS.6.7.44"> hanyena dṛṣṭirmmanujasya yasya
                        saliṅga<cb/>nāśastvanimittasaṃjñaḥ ||
                        <caesura/>
                         tatrākṣi viṣṭasyat<unclear>si</unclear>bhibhāti vaidūryavarṇā
                        vimalā ca dṛṣṭi || </l>

                    <l xml:id="SS.6.7.46"> ityete nayanagatā maye harogā nirddiṣṭāḥ
                        pṛthagiha ṣa<cb/>ṭ ca saptatiś ca |
                        <caesura/>
                         teṣāṃ pṛthagapṛthak valiṣṭaṃ spaṣṭārthaśṛṇu taṃ cikitsitaṃ
                        yathāvad iti || 0 || </l>

                    <l xml:id="SS.6.7.trailer">śālākye sthāne saptamo 'dhyāyaḥ || || </l>
                </div>

                <div n="8" type="adhyāya">

                    <!-- <milestone facs="dscn3339 fol 361_upper.jpg" unit="jpeg"/> -->

                    <l xml:id="SS.6.8.1"> athātaś cikitsāpravibhāgavijñānīyaṃ
                        vyākhyāsyāmaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.8.3"> ṣaṭ saptatir ye 'bhihitā vyādhayo nāmalakṣaṇaiḥ
                        |
                        <caesura/>
                         teṣāñ cikirsi<pb n="362r" ana="dsdscn3339 fol 361_lower.jpg"
                            facs="365"/>tam idaṃ samāsādyās ataḥ śṛṇu || </l>

                    <l xml:id="SS.6.8.4"> chedyās teṣu daśalaiś ca nava lekhyā bhavanti hi
                        |
                        <caesura/>
                         bhedyāḥ pañca<unclear>su</unclear> rogāḥ syur vyadhyāḥ
                        pañcadaśaiva tu ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.8.5">
                        <cb/> dvādaśāśastrakṛtyā <lb n="2"/>ś ca yapyāḥ sapta bhavanti ca
                        |
                        <caesura/>
                         rogā varjayitavyāḥ syurddaśapañca <cb/> ca jānatā || asādhau vā
                        bhavetān tu yāpyo vāgantusaṃjñitau ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.8.6"> arśānvitambhavati vartma tu yasya cārśaḥ <lb
                            n="3"/> śuklaṃ tathārvvudamatho piḍakāḥ sirājāḥ |
                        <caesura/>
                         jālaṃ sirājam atha <cb/> pañcavidhaṃ tathārmma chedyā bhavanti
                        saha parvvaṇi kāmayena ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.8.7"> utsaṅginī vahalakarddamavartmanī ca śyā<lb n="4"
                        />vañ ca yac ca paṭhitaṃ tviha vaddhavartma |
                        <caesura/>
                         kliṣṭañ ca pothakiyutaṃ kha<cb/>lu yat tu vartma kumbhīkinī ca
                        sahaśarkarayā ca lekhyā || </l>

                    <l xml:id="SS.6.8.8"> śleṣmopanāhalagaṇautu visañ ca bhedyā granthi<lb
                            n="5"/>ś ca yaḥ krimikṛtoñjananāmikā ca |
                        <caesura/>
                         ādau sirā nigaditās tu <cb/> sirāḥ prayoge pākoau cayo nayanayoḥ
                        'nyataś ca ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.8.9"> pūyālasānilaviparyayamanthasaṃjñā sya<lb n="6"
                        />ndāś ca yāntyupaśamanti sirāvyadhaiste |
                        <caesura/>
                         śuṣkākṣipākakaphapittavidagdhadṛṣṭiṣvamlākhyaśukrasahitārjunapiṣṭakena||</l>

                    <l xml:id="SS.6.8.10"> aklinnavartmahutabhugdhvajadarśiśukti
                            praklinna<pb n="362v" ana="dsDSCN3340 fol362_upper.JPG"
                            facs="366"/>vartmasu tathaiva valāsasaṃjñāḥ |
                        <caesura/>
                         āgantunāmayamukhenaca dūṣitāyāṃ dṛṣṭyāṃ na śastrapatanaṃ
                        pravadanti vaidyāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.8.11"> sampśyataḥ ṣaḍapiṣebhitās tu kāvās te
                        pakṣmakopasayitās tu <lb n="2"/> vadanti yāpyāḥ |
                        <caesura/>
                         catvāra eva pavanaprabhavās tv asādhyā dvau pi<cb/>ttajau
                        kaphanimittaja eka eva || catvāra eva rūdhiraprabhavos tridoṣās
                        tāvanta eva suruṇau ca tathāpa<lb n="3"/>rau dvāviti || || </l>

                    <l xml:id="SS.6.8.trailer">śālākyasthāne 'ṣṭamo 'dhyāyaḥ <cb/> || ||
                    </l>
                </div>

                <div n="9" type="adhyāya">

                    <!-- <milestone facs="DSCN3340 fol362_upper.JPG" unit="jpeg"/> -->

                    <l xml:id="SS.6.9.1"> athāto vātābhiṣyandapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.9.3"> purāṇasarppiṣāsnigdhau syandā<lb n="4"
                        />dhīmanthapīḍitau ||
                        <caesura/>
                         svedayitvā yathānyāyaṃsirāvyadham upācare<cb/>t ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.9.4"> sampādayed vastibhiś ca samyak snehaviracitau |
                        <caesura/>
                         tarppaṇaṃ puṭapākaiś ca dhūmair āścyotanais tathā || </l>

                    <l xml:id="SS.6.9.5">
                        <lb n="5"/> nasyaiḥ snehaparīṣekaiḥ śirovastibhir eva ca |
                        <caesura/>
                         vātaghnānūpajala<cb/>jāṃ māṃsāmlaṃkvāthasevanaiḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.9.6"> catuḥ snehaiḥ sukhoṣṇaiś ca tatpītāmvaratāpanaiḥ
                        |
                        <caesura/>
                         payobhir vveśavāraiś ca <lb n="6"/> pāya<unclear/>ḥ
                            <unclear>śātva</unclear>les tathā || </l>

                    <l xml:id="SS.6.9.7"> bhiṣak sampādayed etām upanāheś ca pūjitaḥ |
                        <caesura/>
                         grāmyānūpodalaiḥ snigdhaiḥ rasaiḥ phalarasāyutaiḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.9.8"> susaṃskṛtaiḥ payobhiś ca tayor āhā<pb n="363r"
                            ana="dsDSCN3340                             fol362_lower.JPG"
                            facs="366"/>ram iṣyate |
                        <caesura/>
                         uktopari <unclear/> yātāṃ ghṛtaṃ <unclear/>cāpi pāvanau || </l>

                    <l xml:id="SS.6.9.11"> eraṇḍapallave mūle tvaci
                            <unclear>cāyaṃ</unclear> payaḥ śritaṃ |
                        <caesura/>
                         kaṇṭhakāryo 'tha mūlāsyāṃ sukhoṣṭaṃ sevanahitaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.9.12"> saindhavodī<lb n="2"/>cyamadhukapippalībhir ayo
                        pi vā |
                        <caesura/>
                         hitamandodakaṃ seke ta<cb/>thāścyotanam eva ca || </l>

                    <l xml:id="SS.6.9.13">hrīvera<subst><add place="upper-margin"
                                >cakra</add></subst>śāṅgaṣṭhodumvaratvakṣu sādhitaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.6.9.14"> sāmbhasāpayasājena śūlāścyo<lb n="3"/>tanam
                        uttamaṃ ||
                        <caesura/>
                         madhukaṃ rajanīpathyādevadārūś ca pīṣayet | </l>

                    <l xml:id="SS.6.9.15">
                        <cb/> añjanaṃ payasā śreṣṭhamabhiṣyane tadañjanaṃ ||
                        <caesura/>
                         gairikaḥ saindhavaṃ kṛṣṇaṃ nagarañ ca yathottaraṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.6.9.16">
                        <cb/> piṣṭaṃ dviraṃśatobhir vvā guṭikāñjanam iṣyate ||
                        <caesura/>
                         snehāñjana<cb/><unclear/>trahitaṃ vakṣyate tadyathāvidhiḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.9.17"> rogāyaś cānyatāvāto yaś ca mārūtaparyayaḥ ||
                        <caesura/>
                         anenaiva vi<lb n="5"/>dhānena bhiṣakānapi sādhayet |</l>

                    <l xml:id="SS.6.9.18"> pūrvvabhakte hitaṃ sarppi<cb/>kṣīrañjanātha
                        bhojayet || <cb/> vṛkṣādanyān kapittheca pañcamūle mahatyapi| </l>

                    <l xml:id="SS.6.9.19">
                        <subst><add place="lower-margin">sakṣīre karkaṭarase siddhañ cā
                                pivet ghṛtaṃ ||</add></subst>
                        <caesura/>
                         pānam vā hitam atrāhuḥ <lb n="6"/> pakvārtamalāgnikaiḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.9.20"> sakṣīraṃ meṣaśṛṃgāś ca sarppirvīratare 'pi ca |
                        <caesura/>
                         saindhavaṃ dārūsvarṇṇañ ca mātuluṅgaraso ghṛtaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.9.21"> stanyodakābhyāṃ karttavyaṃ śuṣkapā<pb n="363v"
                            ana="dsdscn3341 fol                             363.jpg"
                            facs="367"/>ke tadañjanaṃ |
                        <caesura/>
                         pūjitaṃ sarppiṣaś cātra pānamakṣṇoś ca tarppaṇaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.9.22"> ghṛtena jīvanīyena nasyaṃ tailena cānunā ||
                        <caesura/>
                         pariṣekohitaś cātra <lb n="2"/> payaḥ śītaṃ sasaindhavaṃ </l>

                    <l xml:id="SS.6.9.23"> rajanīdārūsiddham vā sanindhavena
                        sa<cb/>māyutaṃ ||
                        <caesura/>
                         sarppiyutaṃ stanya ghṛṣṭamañjane ca mahauṣadhaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.6.9.24"> vasā vānūpajalajāḥ sandhavena sa<lb n="3"
                        />māyutāḥ ||
                        <caesura/>
                         nāgaronmiśritāḥ kiñcic chuṣkapāke tadañja<cb/>naṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.9.25"> pavanaprabhavā rogā ye kecid dṛṣṭināśanāḥ ||
                        <caesura/>
                         jīvenānena matimāṃteṣu karmmaprayojaye<lb n="4"/>t iti || || </l>

                    <l xml:id="SS.6.9.trailer">śālākyasthāne navamo 'dhyāyaḥ || <cb/> ||
                        || </l>

                </div>
                <div n="10" type="adhyāya">

                    <!-- <milestone facs="dscn3341 fol 363.jpg_upper" unit="jpeg"/> -->

                    <l xml:id="SS.6.10.1"> athātaḥ pittābhiṣyandapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.10.3"> pittasyande paittike cā<lb n="5"
                        />dhimanthasirāvyadhaḥ sraṃsanañjā<unclear/>dāraṃ |
                        <caesura/>
                         akṣṇo sṛ<unclear/> pu<cb/>ṭapākāñjanāni ca kramaḥ sarvvaḥ
                        pittavīsarppahāś ca || ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.10.4ab"> gundraṃ śāliṃ śaivalaṃ darbhamikṣun na<lb
                            n="6"/>nalaṃ lodhraṃ vetasam padmakañ ca </l>

                    <l xml:id="SS.6.10.5ab"> drākṣān kṣaudrañ candanañ cātpalañ ca stiyāḥ
                        stanyaṃ rasamikṣāḥ sitā ca ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.10.5cd"> vātaghnānūpajala<cb/>jāṃ
                        māṃsāmlaṃkvāthasevanaiḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.10.4cd"> patraṃ padmaṃ yaṣṭhi sākaṃ haridrāṃ
                        tathānantā cāpi sambhṛtya sarppiḥ siddhaṃ se<lb
                            n="dscn3341 fol 363.jpg_lower"/>kaṃ tarppaṇaṃ cāñjane ca | </l>

                    <l xml:id="SS.6.10.6"><!--first line is not cler--> kriyāḥ sarvvā
                        pittaharāś ca śastāḥ | tryahādūrdhvaṃ kṣīrasarppi<lb next="1"/>ś
                        ca nasyaṃ </l>

                    <l xml:id="SS.6.10.7"> pālāśaṃ syācchoṇitaṃ cāñjanārtham bhavetkāryaṃ
                        śarkarā<cb/>kṣaudrayuktaṃ ||
                        <caesura/>
                         rasakriyāśarlarākṣaudrayuktaṃ pālindyām vā madhuke cāpi kuryāt | </l>

                    <l xml:id="SS.6.10.8"> mustaṃ phenaṃ sāgaraṃ so<lb n="3"/>tpalañ ca
                        krimighnailādhātrivījād rasañ ca ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.10.9"> kāryaṃ cūrṇṇāñja<cb/>nārthaṃ raso vā stanyopeto
                        dhātakīsyandanābhyāṃ ||
                        <caesura/>
                         yoṣitstanyo śātakumbhaṃ vighṛṣṭaṃ sitākṣaudre kiṃśukā<lb n="4"
                        />dvāpi puṣpāṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.10.10"> lodhraṃ drākṣāśarkkarāñtpalañ striyāḥ
                        sta<cb/>nye ṣaṣṭisākaṃ kṛtañ ca |
                        <caesura/>
                         piṣṭvā kṣīre varṇalasya tvacaṃ ca vaijalonmiśrañ candanodūmvarañ
                        ca | </l>

                    <l xml:id="SS.6.10.12"> kṣaumāvarddham pathya<lb n="5"/>m āścyotane vā
                        ghṛtabhṛṣṭaṃ yaṣṭisāhvaṃ salodhraṃ |
                        <caesura/>
                         toyomiśraṃ <cb/> śarkkarīdhātripathyāstathaivāḥ kaṭphalañ
                        cāmvunaiva || </l>

                    <l xml:id="SS.6.10.13"> eṣā kriyāmlākhyurṣitasaśuktau kāryā sarvvaḥ
                            <lb n="6"/>sthāpyamokṣaṃ sirāṇāṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.10.14"> sarppiḥ peyaṃ traiphalaṃ tailvakam vā peyaṃ vā
                        <unclear/> kevalaṃ yat purāṇaṃ ||
                        <caesura/>
                         doṣe<unclear/>teśuttikāyām adhastāc chītair dravyair añjanān
                        yasya kuryāt | </l>

                    <l xml:id="SS.6.10.15"> vaidūryam vara<pb n="364r"
                            ana="dsdscn3342 fol 364_upper.jpg" facs="367"/>sphāṭikaṃ
                        vidrumañ ca muktāṃ śaṃkhaṃ cāṃjanaṃ cāṃcanaṃ ca ||
                        <caesura/>
                         sa caṃdanaṃ śarkkarākṣaudrayuktaṃ śuktiṃ hanyād aṃje naitadāśu | </l>

                    <l xml:id="SS.6.10.16ab"> ghṛtaṃ pived dhūmadarśī naras tu
                        <caesura/>
                         vidhiṃ kuryāt pittaharañ ca sarvvam iti || || </l>

                    <l xml:id="SS.6.10.trailer">
                        <lb n="2"/>śālākyasthāne daśamo 'dhyāyaḥ || <cb/> || || </l>

                    <l xml:id="SS.6.10.16.add1"> aupadravaṃ sa<cb/>ndhigataṃ
                        vartmaśuklagataṃ tathā |
                        <caesura/>
                         kṛṣṇāgataṃ sarvvagataṃ dṛṣṭirogam athāparaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.10.16.add2"> cikitsāpravibhāñ ca vātā<lb n="3"
                        />bhiṣyandapittakai |
                        <caesura/>
                         śālākyakāśirājena proktaṃ vai prathamodaśa || || </l>
                </div>

                <div n="11" type="adhyāya">

                    <!-- <milestone facs="dscn3342 fol 364_upper.jpg" unit="jpeg"/> -->

                    <l xml:id="SS.6.11.1"> athātaḥ śleṣmābhiṣyandapratiṣedham
                        vyākhyāsyāmaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.11.3"> syandādhimanthai kaphajau jaye<lb n="4"/>t
                        śiroṇām atha mokṣaṇena |
                        <caesura/>
                         svedāvapīḍāñjanadhūmanasyai statthai<cb/> || </l>

                    <l xml:id="SS.6.11.4"> vartākṣaiḥ puṭapākayogaiḥ || tryahā tryahvāpy
                        avatarppaṇānte tau prātarannaṃ hitam āpnuyāṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.11.5">
                        <lb n="5"/>phali<unclear/>kosphutakapitthavilva
                        dhattūrapilūsurasārkkabhaṅgai<cb/>ḥ ||
                        <caesura/>
                         svedam vidadhyād athavātralepaṃ varhiṣṭhaśuṇṭhīsuradārukuṣṭhaiḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.11.6"> sindhūprasutatriphalāmadhukaprapauṇḍarī<lb
                            n="6"/>kāñjanatutthatāmraiḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.11.7"><unclear/>ñjane syur jalasamprapiṣṭhā
                        pathyāharidrāmaricāñjanair vvā |
                        <caesura/>
                         trīṇyupaṇāni triphalāṃ haridrām viḍaṅgasārañ ca samāni ca syuḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.11.8"> varhiṣṭhakuṣṭhesuradārūṇaṃ <pb n="364v"
                            ana="dsdscn3342 fol                             364ḻower.jpg"
                            facs="368"/>khaṃ pāṭhānakhavyoṣa<unclear/> lā ca |
                        <caesura/>
                        <unclear>mūrvvā</unclear> ca jāñjamūkulāni cāpi
                            piṣṭhā<unclear>bu</unclear>naitāni bhiṣagvidadhyāt || </l>

                    <l xml:id="SS.6.11.9"> phalaṃ prakīryātvathavā<subst><add
                                place="upper-margin">pi</add></subst>śigrāḥ puṣpañ ca
                        tulyaṃ vṛhadarśanasya |
                        <caesura/>
                         rasāñja<lb n="2"/>nañ candanasaindhave ca manaḥśilāle laśunañ ca
                        tulyaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.11.10"> pi<cb/>ṣṭhvāthavarttī vidadhīta samyag nadetu
                        dhīmān kaphajeñjanārthaṃ |
                        <caesura/>
                         roge valāsagrathiteñjanan tu kuryād idaṃ <lb n="3"/> syāt
                        praviśāṣyadehaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.11.11"> nīlāṃ yavānājapayonnapītāṃ saṃ<cb/>śādhya
                        saṃśoṣyatato 'nūdahya | </l>

                    <l xml:id="SS.6.11.12"> takṣārakalyena ca bhasmadhīmān pakvam
                        vidadhyādathaveśūnāḍyāṃ ||
                        <caesura/>
                         eta<lb n="4"/>dvalāsagrathiteñjanaṃ
                        syātkalpastatthaivaiṣaphaliñjakeṣu | </l>

                    <l xml:id="SS.6.11.13">
                        <cb/>mahauṣadhaṃ māgadhikāś ca mukhyā saṃsindhavaṃ yat maricañ ca
                        śuṣkaṃ ||
                        <caesura/>
                         tatmātuluṃgasya rasena piṣṭaṃ netrāñja<lb n="5"/>naṃ piṣṭakamāśu
                        hanyāt | </l>

                    <l xml:id="SS.6.11.14"> phaler vṛhatyā magadhā bhavānāṃ ka<cb/>lkaṃ
                        niravāt vāt phalapākasīndhya |
                        <caesura/>
                         srotojayuktan tata uddhṛtaṃ syāttadvātra pathyām vidhireṣa cāpi | </l>

                    <l xml:id="SS.6.11.15"> vārtāki<lb n="6"/>śigrumṛgajo
                        paṭolakirāgatikāmalakīphaleṣu ||
                        <caesura/>
                         kāsīsasāmudrasāñjanāni jātyotha<subst><add place="margin-lower"
                                >vā</add></subst>kṣīrikam eva cāpi | </l>

                    <l xml:id="SS.6.11.16"> praklinnavartmany upadiśyete tu yogāñjanan tan
                            madhu<pb n="365r" ana="dsdscn3343a fol 365_upper.jpg"
                            facs="368"/>nā vighṛṣṭā ||
                        <caesura/>
                         nādeyam agryalavalaṃ ca śukla nepālajātā tu samāsa tas tu | </l>

                    <l xml:id="SS.6.11.17"> samātuluṅgādrasa eṣayogaḥ kaṇḍun nihanyāt
                        sakṛdañjanena ||
                        <caesura/>
                         saśṛṃgaveraṃ suradārū mukhyaṃ siṃdhupra<lb n="2"/>sūtaṃ mukulāni
                        jātyāḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.11.18"> surāpiṣṭan svidam añjanan tu kaṇḍvā<cb/>ñ
                        śophe ca hitaṃ vadanti ||
                        <caesura/>
                         syandādhimanthakramam ācarec ca sarvveṣu caiteṣu sadāpramatta iti
                        || || </l>

                    <l xml:id="SS.6.11.trailer">
                        <lb n="3"/>śālākyasthāne ekādaśamodhyāyaḥ || || </l>

                </div>

                <div n="12" type="adhyāya">

                    <!-- <milestone facs="dscn3343a fol 365_upper.jpg" unit="jpeg"/> -->

                    <l xml:id="SS.6.12.1"> athāto raktābhiṣyandapratiṣeḍhaṃ vyākhyāsyāmaḥ
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.12.3"> manthasyandausirotpātaṃ sirāharṣañ ca raktajaṃ
                        |
                        <caesura/>
                         ekenaiva vidhāne<lb n="4"/>na cikitsec caturo gadān || </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.4"> vyādhyarttā || <cb/> || caturo py e<cb/>tāṃ
                        snigdhākombhena sarppiṣā |
                        <caesura/>
                         rasairūdārair athavā sirāmokṣeṇa yojayet || </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.5"> viriktānām pragāḍhañ ca <lb n="5"/> sirānyeṣām
                        viśodhayet |
                        <caesura/>
                         vairecanikasiddhena sitāyukte<g>¦</g> na sarppiṣā || </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.6"> tataḥ pradehām pariṣecanāni tasyāni dhūmāni
                        yathā svam eva |
                        <caesura/>
                         āścyotanābhyañja<g>¦</g><lb n="6"/>na tarppaśāni svigdhāṃś ca
                        kāryān puṭapākayogāṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.8"> rujāyāñ cāpyathaphalaṃ svedās tu mṛdavo hitaṃ |
                        <caesura/>
                         akṣṇor api samantāc ca pātanan tu jalaukasāṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.9"> ghṛtasya mahatī mātrā pītā cā¦<pb n="365v"
                            ana="dsdscn3343a fol                             365ḻower.jpg"
                            facs="369"/>rtin niyacchati |
                        <caesura/>
                         pittābhiṣyandaśamano gaṇañ cāṣpyupayāditaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.10"> kaserumadhukānāñ ca cūrṇamamvarasamvṛtaṃ |
                        <caesura/>
                         stanyamapsvāntarikṣāsu hitamāścyotanan tathā || </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.11"> śrīp<lb n="2"/>arṇīpāṭalīdhātrī
                        dhātakīvilvakārjjunāt |
                        <caesura/>
                         puṣpā<cb/>ṇyatha vṛhatyau ca vimvīloṭāś ca tulyaśaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.12"> mañjiṣṭhā cāpi madhunā piṣṭvā cakṣurasena vā |
                        <caesura/>
                         rudhira<lb n="3"/>syandaśāntyarthametadañjanam iṣyate || </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.13"> candanañ kumudadam pa<cb/>traṃ śilājatu
                        sakuṅkumaṃ |
                        <caesura/>
                         rajastāmra<subst><add place="margin-upper"
                        >ma</add></subst>yatutha nimvakāśī samañjanaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.14"> trapu kāsaṃmalau cāpi¦ <lb n="4"/>piṣṭvā
                        puṣparasena tu |
                        <caesura/>
                         vidvudāyāṃ kṛtā vartyaḥ pūjitāś cā¦<cb/>ñjane tu tāḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.15"> sarppiḥ kṣaudraṃ cāñjanasyātsirotpātasya
                        bheṣajaṃ |
                        <caesura/>
                         tadvat saindhavakāsīsaṃ stanya<lb n="5"/>yuktaṃ tu pūjitaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.16"> madhunā śaṃkhanepālī tutthadārvyaḥ
                        sasai<cb/>ndhavāḥ |
                        <caesura/>
                         rasaḥ śirīṣa puṣpādvā surāmaricamākṣikaiḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.17"> yuktā 'tha madhunā vāpi gairiko hitasañja<lb
                            n="7"/>naṃ |
                        <caesura/>
                         śirāharṣañjanaṃ kuryāt phāṇitaṃ madhusaindhavaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.18"> madhunā tārkṣyajaṃ śailam vā kāsīsam vā
                        sasaindhavaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.19"> paittikaṃ tu vidhiṃ kṛtsnaṃ kuryād
                        arjunaśāntaye ||
                        <caesura/>
                         sitekṣu madhukakṣe¦<pb n="366r"
                            ana="dsdscn3343b fol 366_upper.jpg" facs="369"/>dra
                        dārvvīstanyaiḥ sasandhavaiḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.20"> sekāñjanaṃ cātra hitamamlairāścyotanaṃ tathā
                        ||
                        <caesura/>
                         sitāmadhukakaṭvāṃgamastukṣaudrāmlasaindhavaiḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.21"> vījapūrakako<subst><add place="margin-upper"
                                >lā</add></subst>mladāḍimāmlaiś ca yuktitaḥ ||
                        <caesura/>
                         ekaśo <lb n="2"/> vā dviśo vāpi yojitam vā tribhis tribhiḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.22"> sphaṭikaṃ ku<unclear/>maṃ śaṃkhā madhukaṃ
                        madhu cāpi hi |
                        <caesura/>
                         śaṅkhakṣaudrasitāyuktaḥ sāmudra phena eva ca || </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.23"> dvāvetau vihi<subst><add place="margin-upper"
                                >tā</add></subst> yogāvañja<lb n="3"/>nārjunanāśanau ||
                        <caesura/>
                         sandhaivakṣaudrakatakāḥ sakṣaudram vā rasāñja<cb/>naṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.24"> kāsīsam madhunā cāpi yojyamatrāñjane sadā ||
                        <caesura/>
                         lohacūrṇṇāni sarvvāṇi dhātavo lavaṇāni ca <lb n="4"/> | </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.25"> ratnāni dantāḥ śṛṅgāni gaṇaś cāpy upapāditaḥ |
                        <caesura/>
                         kukkuṭā<cb/>śukapālāni lasūnaṃ kaṭu<unclear/> trikaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.26"> karañjavījamelā ca lekhanīyāñjanaṃ smṛtaṃ |
                        <caesura/>
                         raktaprasā¦<lb n="5"/>danavatā pūṭapākā ca sādhitā || </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.27"> sampāditasya vidhnā¦<cb/> kṛtsnena
                        syandaghātinā |
                        <caesura/>
                         anenāpacarec cukramavraṇaṃ kuśalo bhiṣak || </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.28"> uttānam vā vagāḍham vā ka<lb n="6"/>rṣayec
                        cāpi savraṇaṃ |
                        <caesura/>
                         śirīṣavījamaricapippalīsaindhavair api || </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.29"> śukrapragharṣaṇaṃ kārya madhunā saindhave na
                        tu | </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.30"> kuryād añjanayogā vā samyak ślokārdhikāvimau
                        || </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.31"> śaṃkhakānosti<pb n="366v"
                            ana="dsdscn3343b fol 366ḻower.jpg" facs="370"/>kanaka
                        drākṣāmadhukamākṣikaiḥ |
                        <caesura/>
                         sūrādantyārṇavamalaiḥ śirīṣakusumena ca || </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.32"> kṣārājanaṃ vā vitaredval-asagrathitāpahaṃ |
                        <caesura/>
                         mudgām vā nistuṣāṃ piṣṭvā śaṃkhakṣaudrasitāyutāṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.33"> madhukasā<lb n="2"/>ram madhunā yojayed
                        cāñjane sadā |
                        <caesura/>
                         vibhītakāsthimajjā vā sakṣaudra<cb/>ḥ śukraśāntaye || </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.34"> śaṃkhā<unclear/>nta madhudākṣā mayūtakatakāni
                        vā | </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.35"> vaṃśajārūṣkarau tālaṃ nālikerañ ca tad dahet
                            <lb n="3"/> ||
                        <caesura/>
                         kṣāravan<unclear/> cayec cūrṇṇa karabhām <unclear/> tu bhāvayet | </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.36">
                        vahuśoñjanaye<cb/>tatsyācchukravaivarṇṇanāśanaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.38"> saśophaś cāpyaśophañ ca dvau pākau yau
                        prakīrtitau |
                        <caesura/>
                         śārīrā hitāste <lb n="4"/> tra vi<unclear/>da<unclear/> sirām
                        bhiṣak ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.12.39"> sekāścyotananasyāni puṭa<cb/>pākāñś ca yojayet
                        |
                        <caesura/>
                         sarvataś cāpyaśuddhasya kartavyam idam añjanaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.40"> tāmrapātrasthitam māṃsaṃ sarppiḥ
                            saindhavasaṃ¦<lb n="5"/>yutaṃ |
                        <caesura/>
                         maireyam vā vidhātavyadadhyuttarakam eva vā || </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.41"> ghṛtaṃ kāṃsamalo<cb/>petaṃ stanyam vāpiṃ
                        sasandhavaṃ |
                        <caesura/>
                         madhūkasāram madhunā tulyāṃśaṃ gairikena vā || </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.42"> sarppiḥ saindhavatāmrāṇi yo<lb n="6"
                        />ṣitstanyayutāni vā |
                        <caesura/>
                         dāḍimairāvatāśmantakolāmlamadhusaindhavaiḥ || rasakriyām vā
                        vipacet samyak pākajighāṃsayā | </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.43"> māṃsaṃ saindhavasaṃyuktaṃ sthitaṃ sarppiṣi
                        nāgaraṃ ||
                        <caesura/>
                         āścyota<lb n="7"/>nāñjane yojyāmavalākṣīrasaṃyutaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.44"> puṣpaṃ mālatyāḥ saindhavaṃ śṛṅgaveraṃ
                        sāravairaṃ <unclear/>ḥ pippalītaṇḍūaś ca |
                        <caesura/>
                         etat piṣṭvāt kṣaudrayuktyāñjanārthaṃ samya<unclear/> yuktaṃ
                        nirvviśaṃkaṃ vidadyāt || </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.45">
                        <pb n="367r" ana="dsdscn3343c fol 367_upper.jpg" facs="370"/>
                        pūyālase śoṇitamokṣaṇaṃ eva vidhistathaivāpyupanāhanaś ca |
                        <caesura/>
                         kṛtsno vidhiścekṣaṇapākahantā yathābhidhānam bhiṣajā prayojyaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.46"> kāsīsasindhuprabhavājaneś ca hitaṃ bha<lb
                            n="2"/>ved añjanam eva cātra |
                        <caesura/>
                         kṣaudrānvitairebhir atho pi yasyād anyatra <cb/>
                        tāmrāyasacūrṇṇayuktaiḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.47"> snehādinā samyagupāsya doṣāṃ tṛptiṃ vidhinena
                        yathāsvava |
                        <caesura/>
                         aklinnava¦<lb n="3"/>rtmānam upalrameta
                        sekāñjanāścyotananasyadhūmaiḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.48"> mustā<cb/>haridrāmadhukapriyaṃgu
                        siddhārtharodhrositaśārivābhiḥ |
                        <caesura/>
                         kṣuṇṇābhir āścyotanam eva kāryam atrāñjanaṃ <lb n="4"/>
                        cāñjanamākṣika syāt || </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.49"> patramūlañ cāmalakasua pakvā kri<cb/>yām
                        vidadhyādathavāñjanārthaṃ |
                        <caesura/>
                         vaṃśasya cā mūlena sakriyāntu vartīkṛtāṃ tāmrakapālapakvāṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.50"> rasakriyāṃ <lb n="5"/> vā viphalāvipakvaṃ
                        palāśapuṣpaiḥ karavīrajair vvā ||
                        <caesura/>
                         piṣṭvāla<cb/>jānām payasāmalam vā kāṃsasya dagdhā saha tāntavena
                        || </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.51"> pratyañjanatatmaricair ūpetaṃ cūrṇṇatāmrasya
                            <lb n="6"/> sahābhiyuṃjyāt | </l>

                    <l xml:id="SS.6.12.52"> praklinnavartmānyareta eva yogāḥ
                        pra<cb/>yojyāḥ samīkṣya dos̤āniti || ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.12.trailer">
                        <lb n="3"/>śālākyasthāne raktābhiṣyandapratiṣedho dvādaśamo
                            'dhyā<lb n="7"/>yaḥ || || </l>

                </div>

                <div n="13" type="adhyāya">

                    <!-- <milestone facs="dscn3343c fol 367_upper.jpg" unit="jpeg"/> -->

                    <l xml:id="SS.6.13.1"> athāto lekhyarogapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.13.3"> nava ye lekhyasādhyās tu sāmānyasteṣv asaṃ
                        vidhiḥ |
                        <caesura/>
                         snigdhavāntaviriktasya nivātātapasaṃsadi || </l>

                    <l xml:id="SS.6.13.4"> āptai<pb n="367v"
                            ana="dsdscn3343cfol367ḻower.jpg" facs="371"/> dṛḍhaṃ gṛhītasya
                        veśmanyuttānaśāyinaḥ | sukhodakaprataptena vāsasā susamāhitaḥ ||
                        svedayed vartmanirbhujya <lb n="2"/> vāmāṅguṣṭhāṅgulisthitaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.13.5.1"> vartmanāveś ca taṃ plotaṃ sasyasthin
                        na<cb/>lato likhet || </l>

                    <l xml:id="SS.6.13.6"> śastreṇa patrair athavā tato rakte sthite punaḥ
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.6.13.7"> svedyasaindhavacūrṇṇena pratisāryasukhā<lb
                            n="3"/>mvunā || </l>

                    <l xml:id="SS.6.13.8"> prakṣālya siktaṃ haviṣā vraṇavatnsamupācaret | </l>

                    <l xml:id="SS.6.13.9"> vyā<cb/>satas te tad akhilaṃ vidhānaṃ lekhya
                        vartmani || </l>

                    <l xml:id="SS.6.13.10"> nakhasrāyunibhaṃ vartma likhitaṃ samyagiṣyate
                        |
                        <caesura/>
                        <lb n="4"/> raktamakṣi srave skannaṃ nimiraṃ vyādhinirjayaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.13.11"> vartma ca gu<cb/>ru śūnañ ca
                        kaṇḍūharṣopadehavat | </l>

                    <l xml:id="SS.6.13.12"> durvvirikta vijānīyād etat sinnaṃ punar
                        llikhet || </l>

                    <l xml:id="SS.6.13.13"> vyāvartate va<lb n="5"/>rtma yadā pakṣa cāpi
                        vimuñcati |
                        <caesura/>
                         vaddhaśurūk<unclear/>vaṃ caiva ta<cb/>d atisrāvitaṃ viduḥ || </l>

                    <!-- 14ab not in H -->

                    <l xml:id="SS.6.13.14cd"> vartmāvavaddhakliṣṭaṃ ca vahalaṃ yac ca
                        kīrtitaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.13.15"> pautthakī cāpi vilikhet pra<lb n="6"
                        />cchayitvā yataḥ śanaiḥ ||
                        <caesura/>
                         samaṃ likhed dhi manimāñ śyāvakarddamavartmanīṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.13.16"> kubhīkiṃnīśarkkarāñ ca tathaivotsañginīm api
                        ||
                        <caesura/>
                         dhīman vikalpya śastreṇa nikhet paś cā<pb n="368r"
                            ana="dsdscn3343dfol368_upper.jpg" facs="371"/>datandritaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.13.17"> bheveyar vartmasu ca yā piḍakāḥ kaṭhinā bhṛśaṃ
                        ||
                        <caesura/>
                         hrasvāstāmrāś ca tāḥ pakvā bhindyādbhitvā likhed api | </l>

                    <l xml:id="SS.6.13.18"> taruṇyo vālpasaṃrambhāḥ piḍakā vāhyavartmajāḥ
                        ||
                        <caesura/>
                        <lb n="2"/> viditvaitām praśamayet svedālepanaśodhanaiḥ | </l>

                </div>

                <div n="14" type="adhyāya">

                    <l xml:id="SS.6.14.3"> svedayitvā <cb/> visagranthim pakvan tasya
                        nirāśayaṃ ||
                        <caesura/>
                         bhitvāc chidrāṇi śastreṇa saindhavenāvacūrṇayet | </l>

                    <l xml:id="SS.6.14.4"> kāsīsa<lb n="3"/>māgadhācūrṇena
                        nepālyelātathaiva ca || </l>

                    <l xml:id="SS.6.14.5"> rocanakṣāratutthā¦<cb/>ni pippalyaḥ kṣaudram
                        eva ca |
                        <caesura/>
                         pratisāraṇam ekaikaṃ bhinne lagaṇa iṣyate || </l>

                    <l xml:id="SS.6.14.6"> mahānty atha ca yuñjī<lb n="3"/>ta kṣārāgni
                        vidhikovidaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.14.7"> rasāñjanamadhubhyān tu bhinnā<cb/>
                        mañjanenāmikāṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.14.8"> pratisāyāñjane yuñjyān kriyāṃ lavaṇavarjitāṃ |
                        <caesura/>
                         samyak svinne krimigranthau¦<lb n="5"/> bhinne syāt pratisāraṇaṃ
                        || </l>

                    <l xml:id="SS.6.14.9">triphalātuthakāsīsa saindhavaiḥ <cb/>
                        sarasāñjanaiḥ |
                        <caesura/>
                         rasakriyāṃ krimigranthai bhinnasyāt pratisāraṇaṃ ||
                        <caesura/>
                         bhittopanāhaṃ <unclear>kajaṃ</unclear>
                        <lb n="5"/> pippalīmadhusaindhavaiḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.14.10"> vilikhelmaṇḍalāgreṇa pracchayed vā samantataḥ
                        ||
                        <caesura/>
                         saṃsnehya patrabhaṅgaiś ca <pb n="368v"
                            ana="dsdscn3343dfol368_lower.jpg" facs="372"/> svedayitvā
                        yathāvalaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.14.11"> āpākād vidhinoktena pañcabhedyān upācaret ||
                        <caesura/>
                         sarvveṣv ateṣu ca hitaṃ vidhānaṃ snehapūrvvakam iti || </l>

                    <l xml:id="SS.6.14.trailer"> śālākyasthāne lehyarogapratiṣe<lb n="2"
                        />dhas trayodaśamo 'dhyāyaḥ || || </l>

                </div>

                <div n="15" subtype="adhyāya">
                    <!-- <milestone facs="dscn3343fol368lower.jpg" unit="jpeg"/> -->

                    <l xml:id="SS.6.15.1">athātaś cchedya<cb/>rogapratiṣedham madhyāyam
                        vyākhyāsyāmaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.15.3">snigdhamuktavato hy annam upaviṣṭasya yatnataḥ |
                        <caesura/>
                         saṃroṣa<lb n="3"/>yet tu nayanaṃ bhiṣak cūrṇṇai|||s tu lāvaṇaiḥ
                        ||</l>
                    <l xml:id="SS.6.15.4">tataḥ saṃroṣitaṃ cūrṇṇaṃ susvinnam parighaṭṭayet
                        |
                        <caesura/>
                         tatra cāpi valījātaṃ tatrāsya susamāhitaḥ ||</l>
                    <l xml:id="SS.6.15.5"><lb n="4"/>apāṅgam preṣyamāṇasya lagayed vaḍiśam
                        bhiṣak |
                        <caesura/>
                        <unclear>muccu</unclear><unclear extent="1"/>dā<cb/>ya matimān
                        vaḍiśaṃ samyagu<unclear/> kṣiyet ||</l>
                    <l xml:id="SS.6.15.6">na cotthāpayatā kṣipraṃ kāryamatyāyanaṃ tu tat |
                        <caesura/>
                         śastrāvā<lb n="5"/>dhabhayāc cāsya vartmanī grāhayed dṛḍhaṃ
                        ||</l>
                    <l xml:id="SS.6.15.7">tataḥ praśithilībhū<cb/>taṃ tribhir evam
                        vilamvitaṃ |
                        <caesura/>
                         ullikhanmaṇḍalāgreṇa tīkṣṇena pariśodhayet ||</l>
                    <l xml:id="SS.6.15.8">vimuktaṃ sarvvata<lb n="6"/>ś cāpi kṛṣṇāc
                        chuklāc ca maṇḍalāt |
                        <caesura/>
                         kanīnikam upānīya chindyān nātikanīnakāṃ ||</l>
                    <l xml:id="SS.6.15.9">caturbhāgashite māṃse nākṣi vyāpadyaten yathā |
                        <caesura/>
                         kanīnikavadhādasminnāḍī<pb n="369r"
                            ana="dsdscn3344fol369upper.jpg" facs="372"/>cāpy upajāyate
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.15.10">armma cejjālavac cāpi tadeṣyonmarjavilamvitaṃ
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.6.15.11">vakreṇa chindyāc chatreṇa
                        vartmaśuklāntamāśritaṃ ||
                        <caesura/>
                         pratisāraṇam akṣṇais tu tataḥ kāryam anantaraṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.6.15.12">yāvatā <lb n="2"/>tasya cūrṇṇena vyoṣasya
                        lavaṇasya ca ||
                        <caesura/>
                         svedayitvā tataś cāpi <cb/>vandhīyān matimān bhiṣak |</l>
                    <l xml:id="SS.6.15.13">doṣartuvalakālajñaḥ snehan datvā yathāhitaṃ ||
                        <caesura/>
                         vraṇavat samvidhānañ ca <lb n="3"/>tasya kuryāt tataḥ paraṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.6.15.14">tryahān muktvā ca saṃsvedya paschoc
                        chodha<cb/>nam ācaret ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.15.16">lekhyāñjanaiś cāpahared armmaśeṣam bhaved yadi
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.6.15.17">armmaṃ cālpan dadhinibhaṃ nīnaṃ rakta<lb n="4"
                        />m athāpi vā ||
                        <caesura/>
                         dhūmraṃ pratanūyac cāpi śukravat samupācaret |</l>
                    <l xml:id="SS.6.15.18">carmmābhaṃ vahalaṃ yas tu snāyumānsasamāvṛtaṃ
                        ||
                        <caesura/>
                         chedyam eva ta<subst><add place="upper-margin">d
                        a</add></subst>rmma syāt kṛṣṇamaṇḍalañ ca yat |</l>
                    <l xml:id="SS.6.15.19">viśuddhavarṇṇamakliṣṭaṃ kriyāsv akṣi gataklamaṃ
                        ||
                        <caesura/>
                         chinne rmma<cb/>ni bhavet samyag yathāsvam anupadravaṃ |</l>
                    <l xml:id="SS.6.15.20">sirājālaṃ sirā yās tu kaṭhināṃs tāṃs tu
                        vuddhimān ||
                        <caesura/>
                        <lb n="6"/>ullikhet maṇḍalāgreṇa vaḍiśena vilamvitāṃ |</l>
                    <l xml:id="SS.6.15.21">sirā supiḍakā jātā yā na sidhyanti bheṣajaiḥ ||
                        <caesura/>
                         plavavat maṇḍalāgreṇa tāsāñ chedanam iṣyate |</l>
                    <l xml:id="SS.6.15.22"><pb n="369v" ana="dsdscn3344fol369lower.jpg"
                            facs="373"/>rogayoś caitayoḥ kārya marmoktaṃ pratisāraṇaṃ ||
                        <caesura/>
                         vidhiś cāpi yathādoṣaṃ lekhanadravyasambhṛtaḥ ||</l>
                    <l xml:id="SS.6.15.23.1">sirājālavad eva tra tataḥ sarvvāvidhir hitaḥ
                        ||</l>
                    <l xml:id="SS.6.15.23">sandhau prasve<lb n="2"/>dya śastreṇa
                        parvvaṇīkāṃ vicakṣaṇaḥ |
                        <caesura/>
                         uttare 'tha tribhāge tu vaḍi<cb/>śena vilamvitāṃ ||</l>
                    <l xml:id="SS.6.15.24">chindyāt tām arddhamātraṃ syād asrunāḍīn tato
                        'nyarhā |
                        <caesura/>
                         pratisārraṇamātrāpi kṣau<lb n="3"/>drasaindhavam iṣyate ||</l>
                    <l xml:id="SS.6.15.25">lekhanīyāni tīkṣṇāni vyādhiśeṣasya
                        <cb/>bheṣajaṃ |
                        <caesura/>
                         śaṃkhaṃ samūdraphenañ ca maṇḍūkañ ca samudrajaṃ ||</l>
                    <l xml:id="SS.6.15.26">sphaṭikaṃ kurūvindañ ca pravāleśman takā<lb
                            n="4"/>vṛtā |
                        <caesura/>
                         vaidūryapuṭaṃ muktāmayas tāmrarajo pi ca ||</l>
                    <l xml:id="SS.6.15.27">samabhā<cb/>gāni sampiṣya sa ca sroto 'ñjanena
                        tu |
                        <caesura/>
                         cūrṇṇāñjanaṃ kārayitvā bhājanaṃ meṣaśṛṃgate ||</l>
                    <l xml:id="SS.6.15.28">nivāsyo<lb n="5"/>bhayataḥ kālam athāñje
                        satataṃ vudhaḥ |
                        <caesura/>
                         armmāṇi piḍakāṃ ha<cb/>nyāt sirājālañ ca tena vai ||</l>
                    <l xml:id="SS.6.15.29">arśas tathā yac ca nāmnā śuṣkārśorvvudam eva ca
                        |
                        <caesura/>
                         antarvvunmāśrayā <lb n="6"/>yet tu vidhānan tasya vakṣyate ||</l>
                    <l xml:id="SS.6.15.30">vartmmopaschedya nir<unclear>vvu</unclear>dya
                        sūcyotkṣipya ca yatnataḥ |
                        <caesura/>
                         maṇḍalāgreṇa tīkṣṇeṇa mūle bhindyād bhiṣak varaiḥ ||</l>
                    <l xml:id="SS.6.15.31">tataḥ pippalikāsīsasaindhavaiḥ<pb n="370r"
                            ana="dsdscn3345fol370upper.jpg" facs="373"/>pratisārayet |
                        <caesura/>
                         sthite ca rūdhire vartma dahet samyak <unclear extent="1"/>lākayā
                        ||</l>
                    <l xml:id="SS.6.15.32">kṣāreṇa vālikhec cāpi vyādhiśeṣaṃ bhaved yadi |
                        <caesura/>
                         tīkṣṇair ūbhayatobhāgais tato doṣam upakṣiyet ||</l>
                    <l xml:id="SS.6.15.33">yathā<lb n="2"/>doṣañ ca vitared
                        abhiṣyandakriyāvidhiḥ |
                        <caesura/>
                         śastrakarmmaṇyapa<cb/>gate māsañ ca syāt suyantrita iti || ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.15.trailer">śālākye cchedyarogapratiṣedhaś caturddaśo
                            '<lb n="3"/>dhyāyaḥ || ||</l>
                </div>

                <div corresp="6.15 in NAK 5-333" n="16" type="adhyāya">

                    <!-- <milestone facs="dscn3345fol370.jpg" unit="jpeg"/> -->
                    <milestone n="466r : 3" unit="folio"/>

                    <l xml:id="SS.6.16.1"> athātaḥ pakṣmagatarogapratiṣedhaṃ <cb/>
                        vyākhyāsyāmaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.16.3"> yāpyas tu yo vartmabhavo vikāraḥ pakṣmaprakopo
                        'bhihitaḥ purastāt |
                        <caesura/>
                         tatropadiṣta<lb n="4"/>sya nara||<gap extent="7" unit="char"
                        />||sya vartmma vartmopariṣṭādanutirya<cb/>geva || </l>

                    <l xml:id="SS.6.16.5"> udbhṛtyaśastreṇa yavapramāṇam vālena
                        sīvyedbhiṣagapramattaḥ |
                        <caesura/>
                         datvā tu sarppimrmadhucāpiśeṣaṃ <lb n="5"/> kuryāt kramaṃ yo
                        'bhihito vraṇeṣu || </l>

                    <l xml:id="SS.6.16.4ab"> bhruvor adhastāt parimucya¦<cb/> bhāgau
                        pakṣmāśritañ caikatamas tu cchindyāt |</l>

                    <l xml:id="SS.6.16.6"> lalāṭadeśe ca nivadhya paṭṭāṃ prāk sīvitan
                        tatra parañ ca va<lb n="6"/>ndhet ||
                        <caesura/>
                         sthairyaṃ gate cāpyatha śastramārge vālāṃ vimuñcet
                        kuśalābhi<unclear/>kṣya | </l>

                    <l xml:id="SS.6.16.7"> evan na cecchāmyati tasya vartma nirbhujya
                        doṣopacitāṃ valīntu ||
                        <caesura/>
                         tato 'gninā vā pratisārayītakṣā<pb n="370v"
                            ana="dsdscn3345fol370ḻower.jpg" facs="374"
                        />raṇavātadvimīkṣyadhīraḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.16.8"> chittvā samaṃ cāpy upapakṣmamālāṃ samyaggṛhītvā
                        vaḍiśais tribhis tu ||
                        <caesura/>
                         pathyāphalena pratisārayīta ghṛṣṭena vā tauruvake na samyak | </l>

                    <l xml:id="SS.6.16.9"> catvāra ete <lb n="2"/> vidhayo nihantuḥ
                        pakṣmoparodham pṛthageva yuktāḥ |
                        <caesura/>
                         virecanā<cb/>ścyotananasya dhūmalepāñjanasneharasākriyāś ceti ||
                        || </l>

                    <l xml:id="SS.6.16.trailer"> śālākye pakṣmagatarogaprati<lb n="3"
                        />ṣedham pañcadaśamo 'dhyāyaḥ || || </l>

                </div>
                <div n="17" type="adhyāya">
                    <pb n="371r" facs="374"/>

                    <!-- <milestone facs="371r" unit="folio"/> -->

                    <l xml:id="SS.6.17.1"><lb n="3"/> athāto dṛṣṭigatarogaviśeṣavijñānīyam
                        vyākhyāsyāmaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.6.17.3"> trayaḥ sādhyās trayo 'sādhyāḥ ṣaṭ ca yāpyā
                        bhavanti ha |<lb n="4"/>
                        <caesura/>
                         rogā dṛṣṭigatā nṝṇān teṣu sā<unclear>rdhya</unclear>s trayas
                        traye |
                        <caesura/>
                         tatraikasya pratīkāraḥ kīrtito dhūmadarśinaḥ ||</l>
                    <l xml:id="SS.6.17.4"> dṛṣṭyām pittavidagdhāyām vidagdhāyāṅ kaphena ca
                            |<lb n="5"/>
                        <caesura/>
                         pittaśleṣmaharaṅ kuryād vidhiṃ śastrakṣatād vinā || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.5"> nasyasekāñjanālepapuṭapā<unclear quantity="2"
                            reason="unknown symbols" unit="char"/>
                        <!-- Two marks or ligatures here I don't know: check -->kaiḥ
                        satarpaṇaiḥ ||
                        <caesura/>
                         ādye tu traiphalā peyaṃ sarppis traivṛtam uttare | </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.6"> tailvakaṃ cobhayoḥ pathyaṃ<lb n="6"/> kevalañ
                        jīrṇṇam eva vā |
                        <caesura/>
                         gairikaḥ saindhavaḥ kṛṣṇā godantasya masīn tathā || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.7"> gomāṃsaṃ maricaṃ vījaṃ śirīṣasya manaḥśilā |
                        <caesura/>
                         vṛntaṅ kapitthāt madhunā svayaṃguptāphalā<lb n="7"/>ni vā || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.8"> ete 'ñjane tu catvāro yogāḥ syur ubhayor hitāḥ
                        |
                        <caesura/>
                        <gap quantity="1" reason="gap" unit="akṣara"/>
                        pyakāśokaśālāmrapriyaṅgunalinotpalaiḥ |<pb n="371v" facs="375"/>
                        <!--DSCN3346-->
                    </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.9"> piṣṭair hareṇvāmalakapathyāpippalisaṃyutaiḥ |
                        <caesura/>
                         kārayed añjana vaidyaḥ sarppiḥkṣaidrasamāyutaḥ || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.10"> añjayed vāv api bhiṣak pittaśleṣmavibhivitau |
                        <caesura/>
                         hareṇavo 'mrajambū<lb n="2"/>bhyāṃ puṣpasvarasam eva ca </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.11"> ghṛtakṣaudravipakvan tat prayojyam
                        athavāñjanaṃ |
                        <caesura/>
                         nalinotpalakiñjalkagairikā gośakṛdrasaḥ || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.12"> guḍikāñjanam etad vā di<lb n="3"
                        />narātryandhayor hitaṃ |<!--andha may be post correction of āndhā-->
                        <caesura/>
                         rasāñjanamadhukṣaudratālīsasvarṇṇagairikaiḥ || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.13"><unclear quantity="2" reason="unknown symbols"
                            unit="char"/>gośakṛdrasasaṃyuktaṃ pittopahatadṛṣṭaye |
                        <caesura/>
                         śītasauvīrakañ ca gapi<!--check!--> pi<lb n="4"/>ṣṭvātha
                        rasabhāvitaṃ || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.14"> kūrmmapittena matimān bhāvayed rauhitena vā |
                        <caesura/>
                         cūrṇāñjanena tu sadā prayojyaḥ pittaśāntaye || </l>


                    <l xml:id="SS.6.17.15"> kāśmarī<pc> </pc>puṣpamadhukadārvvī<lb n="5"
                        />lodhrarasāñjanaiḥ |
                        <caesura/>
                         sakṣaudram añjanan tadvārhitam atrāñjane sadā || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.27"> nadīja<pc
                            > </pc>śa<unclear>kh</unclear>a<pc> </pc>trikaṭuṃ tathāñjanaṃ
                        manaḥśilā dve rajane samañjayat |
                        <caesura/>
                         sacandaneyaṃ guṭi<lb n="6"/>kāthavāñjane praśasyate vai
                        divaseṣvapaśyatāṃ ||</l>
                    <l xml:id="SS.6.17.16"> srotojaṃ saindhavaṃ kṛṣṇāṃ hareṇuñ cāpi
                        pīṣayet |
                        <caesura/>
                         ajāmūtreṇa tā vartyaḥ kṣaṇadāndhāñjane hitāḥ || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.17"> kālānuśārivāṃ<pb n="372r" facs="375"/> kṛṣṇāṃ
                        nāgaraṃ madhukaṃ tathā |
                        <caesura/>
                         tālīsapatraṃ rujane śaṅkhaṃ caiva śakṛdrase || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.18"> piṣṭvā vartyo thavā tatra chāyāśuṣkā rujāpahā
                        |
                        <caesura/>
                         manaḥśilābhayā<lb n="2"/>vyoṣa tathā kālānuśārivāṃ || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.19"> samudraphenaś ca hitā vartyaś chāgapayonvitāḥ
                        |
                        <caesura/>
                         gomūtrapittamadirāyakṛddhātrīrasaiḥ pacet || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.20"> kṣaudrāñjanaṃ rase vānyadya<lb n="3"/>kṛtas
                        traiphalena vā |
                        <caesura/>
                         gomūtrājyārṇavamalaḥ pippalīkṣaudrakaṭphalaiḥ || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.21"> saindhavopahitaṃ yuṃjyān nihitaṃ veṇugahvare |
                        <caesura/>
                         meṣād yakṛd ghṛtaṃ cājaṃ pippalīsaidhavaṃ ma<lb n="4"/>dhu || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.22"> rasam āmalakānāñ ca pakvāṃ samyag nidhāpayet |
                        <caesura/>
                         kośike khadire tadvā hitaṃ kṣaudrāñjanaṃ bhavet || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.23">
                        māga<unclear>dhya</unclear>jāsthimajjelāyakṛdyuktā hareṇavaḥ || <!--V= hareṇumagadhājāsthimajjailāyakṛdanvitam |  -->
                        <caesura/>
                         yakṛdra<lb n="5"/>senāñjanaṃ vā śleṣmopahatadṛṣṭaye || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.24">paceta godhāyakṛd antrakalpitaṃ supūritaṃ
                        māgadhikābhir agninā |
                        <caesura/>
                         niṣevitaṃ yad yakṛd añjanena vā nihanty anaktāndhyam asaṃśa<lb
                            n="6"/>yaṃ khalu || </l>

                    <l xml:id="SS.6.17.26"> plīhā yakṛc cāp<unclear>y u</unclear>ta
                        bhakṣayed vā prakalpya śūlye ghṛtatailasaṃyute | </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.28"> bhavanti yāpyā khalu ye śaḍāmayā hared dhi
                        tatra kṣatajāṃ sirāvyadhaiḥ ||
                        <caesura/>
                         virecayec cā<lb n="7"/>pi purāṇasarppiṣā virecanāṅgopahitena
                        bhūtaye || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.29"> payovimiśraṃ pavanodbhave hitaṃ vadanti
                        pañcāṅgulatailam eva tu |
                        <caesura/>
                         pibed ghṛtaṃ traiphalam eva śodhanaṃ viśeṣa<pb n="372v"
                            facs="376"/>taḥ śoṇitapittarogayoḥ || </l>
                    <!-- DSCN 3347 -->
                    <l xml:id="SS.6.17.30"> trivṛdvirekaḥ kaphaje praśasyate tridoṣaje
                        tailasugandhi yatkṛtaṃ |
                        <caesura/>
                         purāṇasarppis timireṣu sarvvaśo hitaṃ bhaved āyasa<lb n="2"
                        />bhājane sthitaṃ || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.31"> hitañ ca vidyāt triphalāghṛtaṃ sadā kṛtañ ca
                        tan meṣaviṣāṇasaṃjñayā |
                        <caesura/>
                         lihyāt sapāṇaṃ triphalāṃ sucūrṇitāṃ ghṛtam pragāḍhān timirāturo
                        naraḥ ||<lb n="3"/>
                    </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.32"> kaphābhibhūtaḥ khalu tailasaṃyutāṃ
                        madhupragāḍhām athavāpi yojayet |
                        <caesura/>
                         gavāṃ śakṛtkvāthavipakvam uttamaṃ hitan tu tailan timireṣu
                        nasyataḥ || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.33"> ghṛtaṃ hitaṃ kevalam eva paitti<lb n="4"/>ke
                        tathā nu tailaṃ pavanāsṛgutthite | </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.34"> tathāśvagandhātivalāvalaṃ śritaṃ nasye tu vāte
                        trivṛtaṃ prayojayet ||
                        <caesura/>
                         jalodbhavānūpajamāmsa<pc> </pc>saṃskṛtād ghṛtam vidheyaṃ payaso
                            ya<lb n="5"/>d utthitaṃ ||</l>
                    <l xml:id="SS.6.17.35"> sasaindhava<pc> </pc>kravyabhujenamāsajo
                        <caesura/>
                         yutaḥ puṭākhyo madhunā ghṛtena ca |
                        <caesura/>
                         vasāśvagṛdhroragatāmracūḍajā
                        <caesura/>
                         madhūkayuktā ca hitā sadāñjane || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.36"> tathāñjanaṃ sotasi<lb n="6"/>jaṃ niṣevitaṃ
                        <caesura/>
                         kramād rasaḥ kṣīraghṛteṣu yujyate |
                        <caesura/>
                         sthitaṃ daśāhatrayam eva cāñjanaṃ
                        <caesura/>
                         kṛṣṇoragāsye kuśasaṃpraveṣṭite || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.37"> samāgadhīkṣārakasaindhavānvitan
                        <caesura/>
                         tad a<lb n="7"/>ñjanaṃ syāt timire tha rāgiṇi |
                        <caesura/>
                         subhāvitañ cāpi payas tu yad bhavet
                        <caesura/>
                         sarppasya kṛṣṇasya mukhena bhūriṇā || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.38"> ghṛtaṃ hitan tatprabhavan tu paitti<pb
                            n="373r" facs="377"/>ke
                        <caesura/>
                         vadanti nasyaṃ madhurauṣadhaśritaṃ |
                        <caesura/>
                         hitañ ca tat tarppaṇam atra samyutaḥ
                        <caesura/>
                         puṭāhvayo jāṅgala<del>jau</del>māṃsajāś ca yaḥ || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.39"> rasāñjanaṃ kṣaudrasitāmanaḥ<lb n="2"/>śilā
                        dravāñjanañ cātra madhūkasaṃyutam |
                        <caesura/>
                         samāñjanaṃ vā kanakākarodbhavaṃ supeṣitaṃ tuttham uśanti tadvidaḥ
                        || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.40"> sameṣaśṛṅgāñjanabhāgasammitaḥ śaṅkho ñjanā<lb
                            n="3"/>t kācamalaṃ vyapohati || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.41"> palāśarohītamadhūkajā rasā prayojitā vā
                        madirāgrapeṣimāḥ |
                        <caesura/>
                         uśīralodhratriphalāpriyaṅgubhiḥ paceta nasyaṃ kapharogaśānta<lb
                            n="4"/>ye || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.42">
                        viḍaṅgapāṭhā<!-- malformed ṭha but definitely not ṇa -->kiṇihīṅgudītvacaḥ
                        prayojayed dhūmam uśīram eva ca |
                        <caesura/>
                         vanaspatikvāthavibhāvitaṃ ghṛtaṃ hitaṃ haridrānalade va tarppaṇe
                        || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.43"> samāgardhāsaindhava<lb n="5"/>mākṣikāḍhya vā
                        sajāṅgalaḥ syāt puṭapākam eva ca |
                        <caesura/>
                         manaḥśilātryūṣaṇaśaṅkhamākṣikaiḥ
                        <caesura/>
                         sasindhukāsīsarasāñjanaiḥ kriyā || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.44"> hite ca kāsīsarasā<lb n="6"/>ñjanāñjanaṃ
                        <caesura/>
                         vadanti pathyāguḍanāgarair yutaṃ |
                        <caesura/>
                         yad añjanam vā bahuśo niṣevitaṃ
                        <caesura/>
                         samūtravargne triphalodake śritaṃ || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.45">niśācarāsye praṇidhāya cāñjanaṃ nyased vimā<pb
                            n="373v" facs="377"/>saṃ salilotthitaṃ punaḥ |
                        <caesura/>
                         madhūkaśigroḥ<!-- Strange visarga --> kusumaiḥ samāyutaṃ tad
                        añjanaṃ sarvvakṛte prayojayet </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.46"> kriyās tu sarvvās tv athavāpi raktaje hitaḥ
                        kramo mlāyini vāpi pittahā |<lb n="2"/>
                        <caesura/>
                         doṣānvitasyāpi mukhapralepanaṅ kudyāc ca sarvveṣu vidhiṃ samīkṣya
                        tu ||
                        <caesura/>
                         kramo hitaḥ syandahitaḥ suyojitaḥ sarvveṣv athaiteṣu yathāsvam
                        eva || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.47"> doṣocchrayeṇaiva ca viplute<lb n="3"/> gate
                        dravyāṇi nasyādiṣu yojayed bhiṣak |
                        <caesura/>
                         punaś ca kalpe ñjanavistaraḥ śubhaḥ pravakṣyate tac ca mahīha
                        yojayet ||</l>
                    <l xml:id="SS.6.17.48"> ghṛtam purāṇan triphalāṃ śatāvarīn tathaiva
                            mu<lb n="4"/>dgāmalakān yavān api |
                        <caesura/>
                         niṣevyamāṇasya hi yatnato bhayaṃ na vidyate vai timirātsu
                        ghorataḥ || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.49">śatāvarīpāyasa eva kevalaṃ tathā kṛto
                        vāmalakeṣu pāyasaḥ |<lb n="5"/>
                        <caesura/>
                         prabhūtasarppistriphalodakottaro yavaudano vā timiram vyapohati
                        || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.52"> timire rāgiṇi sirā na vyadhyāḥ syur vvijānatā
                        |
                        <caesura/>
                         yantreṇotpīḍito doṣas tathā hanty āśu<lb n="6"/> darśanaṃ ||</l>
                    <l xml:id="SS.6.17.53"> arāgan timiraṃ sādhyam ādyaṃ paṭalam āśritaṃ |
                        <caesura/>
                         rāgi dvitīye kṛcchreṇa tṛtīye yāpya ucyate || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.55">ślaiṣmike liṅganāśe tu karmma vakṣyāmi siddhaye
                        |
                        <caesura/>
                         bhaved vṛddheddhā<pb n="374r" facs="378"/>tapatramuktāvarttākṛtiḥ
                        sitaḥ </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.56"> viṣamo vā tanur mmadhye rājimān vā bahuprabhaḥ
                        |
                        <caesura/>
                         dṛṣṭistho lakṣyate doṣaḥ sarujo vā salohitaḥ || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.57"> snigdhasvinnasya tasyātha kāle nātyuṣṇaśītale
                            |<lb n="2"/>
                        <caesura/>
                         yantritasyopaviṣṭasya svāṃ nāsām paśyataḥ samaṃ || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.58"> matimāñ chuklabhāgau dvau kṛṣṇān muktvā hy
                        apāṅgataḥ |
                        <caesura/>
                         nipīḍya nayane samyak chidre daivakṛte tataḥ || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.59"> śalākayā tāmramayyā<lb n="3"/> lauhyā vā
                        yavavaktrayā |<cb/>
                        <caesura/>
                    </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.60"> madhyapradeśinyaṅguṣṭhasthirahastagṛhītayā |
                        <caesura/>
                         adakṣiṇan dakṣiṇena hastenetaram anyathā || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.61"> vāribindvāgamaḥ samyak chabdaś ca vyadhane
                        bhavet |<lb n="4"/>
                        <caesura/>
                         saṃsicya viddhamānan tu yoṣitstanyena kovidaḥ || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.63"> śalākāgreṇa tu tato nirddiśed dṛṣṭimaṇḍalaṃ |
                        <caesura/>
                         abādhamānaḥ śanakair nnāsām prati nudaṃs tataḥ </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.64a"> ucchiṅghanāc cāye ha<lb n="5"/>red
                        dṛṣṭimaṇḍalagaṅ kaphaṃ | </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.62"> styāne doṣe cale vāpi svedayed akṣi vāhyataḥ
                        ||
                        <caesura/>
                         samyak sacīm avasthāpya bhaṅgair anilanāśanaiḥ || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.65"> evaṃ tv aśakyo nirhantuṃ doṣe pratyāga<lb
                            n="6"/>te pi vā |
                        <caesura/>
                    </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.66a"> snehādyair upapannasya vidadhīta punar
                        vvyadhaṃ ||</l>
                    <l xml:id="SS.6.17.64b"> athāgramuktaiva ca harir yathā dṛṣṭi
                        prakāśate |</l>
                    <l xml:id="SS.6.17.66b"> tato dṛṣṭeṣu rūpeṣu śalākām āharec chanaiḥ || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.67"> sarppiṣābhyajya nayane ta<pb n="374v"
                            facs="378"/>taḥ paṭṭena veṣṭayet |
                        <caesura/>
                        <!-- DSCN3349 --> tato gṛhe nirābādhe śayītottāna eva ca || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.68"> udgārakāsakṣavathuṣṭhīvanotkampanāni ca |
                        <caesura/>
                         tatkālaṃ nācared ūrddhvaṃ yantraṇā snehapītavat || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.69">tryahāt tryahāc ca dhā<lb n="2"/>veta kaṣāyair
                        anilāpahaiḥ |
                        <caesura/>
                         vāyor bbhayāt tryahād ūrddhvaṃ svedayed akṣi vāhyataḥ || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.70"> daśāham evaṃ saṃyamya hitaṃ dṛṣṭiprasādanaṃ |
                        <caesura/>
                         paścāt karmma ca seveta laghvannañ caiva mātrayā || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.72"> pūryate śoṇitasyākṣi sirāmokṣād vilocane |</l>
                    <l xml:id="SS.6.17.82"> śalākāt karkkaśātthūlaṃ kṛśod doṣapariplavaṃ
                        ||
                        <caesura/>
                         vraṇam viśālaṃ sthūlāgrān tīkṣṇaṃ hiṃsyād anekadhā ||<lb n="3"/>
                    </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.83">jalāsrāvaṃ suviṣamāt kriyāsaṅgakarī sthirā |
                        <caesura/>
                         karoti varjjināṃ doṣais tasmād ebhir hitā bhavet || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.84">aṣṭāṅgulāyatā madhye sūtreṇa pariveṣṭitā |
                        <caesura/>
                         aṅguṣṭhaparvvatu<lb n="4"/>
                        <gap quantity="2"/> vaktrayor mmukulākṛtiḥ || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.85"> tārārī sātakombhī ca śalākā syād akumbhitā |
                        <caesura/>
                         rāgaśophārvvudañ coṣo budbudaṃ sūkarākṣitā || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.86"> adhimanthādayaś cānye rogāḥ<lb n="5"/> syur
                        vvyadhadoṣataḥ |
                        <caesura/>
                         ahitācārato vāpi yathāsvan tān upācaret || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.87"> rājāsv akṣi tu rāgeṣu bhūyo yogān nibodha me |
                        <caesura/>
                         gairikaḥ śārivā dūrvvā yavapiṣṭaṃ ghṛtan tathā || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.88"> mukhālepaḥ<pb n="375r" facs="379"/> prayojyo
                        yaṃ vedanārāgaśāntaye |
                        <caesura/>
                         mṛdubhṛṣṭais tilair vvāpi siddhārthakasamāyutaiḥ || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.89">mātuluṅgarasopetaḥ sadyaḥ śarmmārthine hitaḥ ||
                        <caesura/>
                         payasyāsārivāpatramañjiṣṭhāmadhukai<lb n="2"/>r api || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.90"> ajakṣīrārdditair llepaḥ sukhoṣṇaḥ pathya
                        ucyate |
                        <caesura/>
                         dārupadmakaśuṇṭhībhir evam eva kṛto thavā || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.91"> drākṣāmadhukalodhrair vvā syād evaṃ
                        saindhavāyutaiḥ |
                        <caesura/>
                         lodhra<lb n="3"/>saindhavamṛdvīkāmadhūkair vvāpy ajāpayaḥ || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.92"> srite seke prayoktavyaṃ rujārāgavināśanaṃ |
                        <caesura/>
                         madhūkotpalakuṣṭhair vvā drākṣālākṣāsitāyutaiḥ | </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.93"> śatāvarīpṛthakpa<lb n="4"
                        />rṇṇīmustāmadhukapadmakaiḥ |
                        <caesura/>
                         sasaindhavaiḥ sritaṃ cāpi sukhoṣṇam avatārayet || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.94">vātaghnasiddhe payasi siddhaṃ sarppiś
                        caturgguṇe |
                        <caesura/>
                         kākolyādipratīvāpaṃ sarvvaka<lb n="5"/>rmmasu cādiśet || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.95">śāmyaty evan na cec chūlaṃ snigdhasvinnasya
                        mokṣayet |
                        <caesura/>
                         tataḥ sirān dahec cāpi matimān kīrttitaṃ yathā || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.96">dṛṣṭair ataḥ prasādārtham añjane śṛ<lb n="6"
                        />ṇu me śubhe |
                        <caesura/>
                         meṣaśṛṅgyās tu puṣpāṇi śirīṣadhavayor api || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.97"> jātyāś caiva hi tulyāṇi muktā vaiḍūryam eva ca
                        |
                        <caesura/>
                         ajākṣīreṇa sampiṣya tāmre saptāham āvapet || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.98"> varttīs tās tu<pb n="375r" facs="379"/> tataḥ
                        kṛtvā yojayed añjane bhiṣak | <!--DSCN3350  -->
                        <caesura/>
                         srotojaṃ vidrumaṃ phenaḥ sāgarasya manaḥśilā || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.99"> maricāni ca tā vartī kārayed vāpi pūrvvavat |
                        <caesura/>
                         dṛṣṭeḥ sthairyam etāstha vidadhyā<lb n="2"/>d añjane hitā || </l>
                    <l xml:id="SS.6.17.100">bhūyo vakṣyāmi mukhyāni vistareṇāñjanāni ca |
                        <caesura/>
                         kalpe nānāprakārāṇi tāny apīha prayojayed iti ||</l>
                </div>
                <!-- end of chapter 17 of uttaratantra -->

                <div n="18" type="adhyāya">
                    <!-- it is chapter 17 in our nepalese mss -->

                    <!-- <milestone facs="375v3" unit="folio"/> -->

                    <l xml:id="SS.6.18.1"> athā<cb/>taḥ kriyākalpaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.18.3"> sarvvaśāstrārthatatvajñas tapodṛṣṭir udāradhīḥ
                        |
                        <caesura/>
                         vaiśvāmitriṃ śa<lb n="4"/>śāsātha <metamark function="yati"
                            >,</metamark> śiṣyaṃ kāśipatir mmuniḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.4"> tarppa<cb/>ṇam puṭapākaś ca <metamark
                            function="yati">,</metamark> sekāścyotanam añjanaṃ |
                        <caesura/>
                         tatra tatropadiṣṭāni <metamark function="yati">,</metamark> teṣāṃ
                        vyāsaṃ nibodha me || </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.5"> saṃśuddha<lb n="5"/>dehaśiraso <metamark
                            function="yati">,</metamark> jīrṇṇānnasyepsataḥ śubhaṃ |
                        <caesura/>
                         pūrvvāhṇe cāparā<cb/>hṇe vā <metamark function="yati"
                            >,</metamark> kāryam akṣṇoś ca tarppaṇaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.6"> vātātaparajohīne <metamark function="yati"
                            >,</metamark> veśmany uttānaśāyinaḥ |
                        <caesura/>
                         ādhāro mā<lb n="6"/>ṣacūrṇṇena <metamark function="yati"
                            >,</metamark> klinnena parimaṇḍalau || </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.7"> netrakośasya saṃveśya <metamark function="yati"
                            >,</metamark> tv asaṃbādhau samau dṛ<unclear
                            reason="eccentric_ductus">ḍhau</unclear> |
                        <caesura/>
                         pūrayed ghṛtamaṇḍasya <metamark function="yati">,</metamark>
                        niṣarṇṇasya sukhodake || </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.8"> āpakṣmāgrāntataḥ sthāpya<metamark
                            function="yati">,</metamark>m paṃca<g ref="#newa-gap-filler"/>
                        <pb n="376r" facs="380"/><lb n="1"/>ṣaḍvākchatāni tu |
                        <caesura/>
                         svasthe kaphe ṣaṭ pitte 'ṣṭau <metamark function="yati"
                            >,</metamark> daśa vāte taduttamaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.9"> rogasthānaviśeṣeṇa <metamark function="yati"
                            >,</metamark> kecit kālaṃ pravakṣyate |
                        <caesura/>
                         yathākramopadiṣṭeṣu trīṇy ekaṃ pañca sapta vā <metamark
                            function="yati">,</metamark>|| </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.10"> daśa dṛṣṭyām a<lb n="2"/>thāṣṭau vā <metamark
                            function="yati">,</metamark> vākchatāni viśāradāḥ |
                        <caesura/>
                         pūrṇṇe cāpāṅgataḥ snehaṃ <cb/>saṃsrāvyākṣiviśodhayet || </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.11"> svinnena yavapiṣṭena <metamark function="yati"
                            >,</metamark> snehavīryeritan tataḥ |
                        <caesura/>
                         yathāsvaṃ dhūmapānena <g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="3"/>
                        kapham asya viśodhayet || </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.12"> ekāham vā tryaham vāpi <metamark
                            function="yati">,</metamark> pañcāhaṃ <cb/>ceṣyate paraṃ |
                        <caesura/>
                         tarppaṇe tṛptiliṅgāni netrasyeśani lakṣayet || </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.13"> sukhasvapnāvabodhatvaṃ <metamark
                            function="yati">,</metamark>
                        <gap n="3" unit="syllable"/> va<lb n="4"/>rṇṇapāṭavaṃ |
                        <caesura/>
                         nirvṛ<subst><del rend="dots_above">tti</del>
                            <add place="top margin">ti<metamark
                                    function="line_number_from_top"
                            >4</metamark></add></subst>r vvyādhiśāntiś ca <metamark
                            function="yati">,</metamark> kriyālāghavam eva<g
                            ref="#newa-gap-filler"/><cb/> ca || </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.14"> gurvvāvilam atisnigdham aśrukaṇḍūpadehavat |
                        <caesura/>
                         jñeyan doṣasamutkliṣṭaṃ <metamark function="yati">,</metamark>
                        netram atyarthatarppitaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.15">
                        <lb n="5"/>rūkṣam āvilam asrāva<metamark function="yati"
                            >,</metamark>m asahaṃ rūpadarśane |
                        <caesura/>
                         vyādhivṛddhiś ca<cb/> tajjeyaṃ <metamark function="yati"
                            >,</metamark> hīnatarppaṇam akṣitaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.16"> dhūmanasyāṃjanaiḥ sekai<metamark
                            function="yati">,</metamark>r avapīḍaiś ca tañ jayet <metamark
                            function="yati">,</metamark>| </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.17"> tāmyed vipariśuṣkaṃ <cb/> ya<metamark
                            function="yati">,</metamark>d rūkṣaṃ yac cāpi dāruṇaṃ ||
                        <caesura/>
                         śīrṇṇapakṣmāvilaṃ jihmaṃ <metamark function="yati">,</metamark>
                        rogakliṣṭaṃ ca yad bhṛśaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.18"> tad akṣi tarppaṇād eva <metamark
                            function="yati">,</metamark> rogair etair vvimucyate <metamark
                            function="yati">,</metamark>||
                        <caesura/>
                         durddine nātyuṣṇaśīte <metamark function="yati">,</metamark>
                        cintāyāsasrameṣu ca <metamark function="yati">,,</metamark>| </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.19">
                        <pb n="376v" facs="380"/><lb n="1"/>aśāntopadrave cākṣi<metamark
                            function="yati">,</metamark>tarppaṇaṃ nopadiśyate ||
                        <caesura/>
                         puṭapākaś ca nasyena <metamark function="yati">,</metamark>
                        pratiṣiddhāś ca ye gadāḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.20"> tasmāt praśāntadoṣeṣu <metamark
                            function="yati">,</metamark> puṭapākakṣameṣu ca || </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.21"> puṭapākaḥ prayoktavyo <metamark
                            function="yati">,</metamark> netreṣu bhiṣa<lb n="2"/>jā bhavet
                        |
                        <caesura/>
                         snehanollekhanaś cāpi tathā ropaṇam eva ca || </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.22"> trivi<cb/>dhaḥ sahito rūkṣe <metamark
                            function="yati">,</metamark> snigdhaḥ snigdhe ca lekhanaḥ |
                        <caesura/>
                         dṛṣṭer bbalārthatimiraḥ pittāsṛggrahavātahā || </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.23"> snehamāṃ<lb n="3"/>savasāmajjā<metamark
                            function="yati">,</metamark>medaḥsvādvauṣadhīkṛtaḥ |
                        <caesura/>
                         snehārthaḥ puṭapākaḥ <cb/>syād vāyor dvo vākṣate tu saḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.24"> jāṅgalānāṃ yakṛtmāṃsai<metamark
                            function="yati">,</metamark> klekhanaiś cā<add
                            place="top margin">pi<metamark function="line_number_from_top"
                            /></add> saṃbhṛtaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.25"> lehano vākchataṃ tasya hi<lb n="4"/>taṃ
                        dhāraṇam iṣyate || </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.26"> stanyajāṅgalamadhvājyas
                        tiktadravyavipācita<cb/>ḥ |
                        <caesura/>
                         lekhanāt triguṇan dhāryaḥ puṭapākas tu ropaṇaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.27"> svedadhūmau ca vitare<metamark function="yati"
                            >,</metamark>d dvayor hitvā tu ropaṇaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.28"> e<lb n="5"/>kāham vā <space/>ahañ caiṣāṃ
                            <metamark function="yati">,</metamark> tryaham vāpy avacāraṇaṃ
                        ||
                        <caesura/>
                         yantraṇā tu kri<g ref="#newa-gap-filler"/>yākālā dviguṇaṃ kālam
                        iṣyate | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.29"> tejāṃsy anilam ākāśa<metamark function="yati"
                            >,</metamark>m ādarśam bhāsvarāṇi ca ||
                        <caesura/>
                         na paśyet tarppitākṣaś ca <lb n="6"/>puṭākhyo yasya vākyataḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.30"> mithyopacārād anayor yo doṣa<add>ḥ</add>
                        samudīryate <metamark function="yati">,</metamark>||
                        <caesura/>
                         añjanāścyotanāś caidai<metamark function="yati">,</metamark>r
                        yathāsvan tam upācaret | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.33"> atīsāreṣu vakṣyāmi <metamark function="yati"
                            >,</metamark> puṭapākaprasādhanaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.34"> vanaspa<pb n="377r" facs="381"/><lb n="1"
                        />tyuruvūkānāṃ pāṭalyāḥ kakubhasya vā |
                        <caesura/>
                         kāṣṭhe syāṅ gomaye vāpi <metamark function="yati">,</metamark>
                        paktavyeṣu na karmmasu || </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.35"> kāśmīrakumudairaṇḍa<metamark function="yati"
                            >,</metamark>padminakadalacchadaiḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.44"> yathādoṣopayuktaṃ tu nāti<lb n="2"/>prabalam
                        ojasā ||
                        <caesura/>
                         rogam āścyotanaṃ hanti <metamark function="yati">,</metamark>
                        seko 'pi balava<cb/>ttaraḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.45"> tau tu tridhā prayuñjīta<metamark
                            function="yati">,</metamark> roge<space/> puṭapākavat ||
                        <caesura/>
                         lekhane sapta vāṣṭau vā <metamark function="yati">,</metamark>
                        bindavaḥ snaihike <lb n="3"/>daśa | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.46"> āścyotane prayoktavyā <metamark
                            function="yati">,</metamark> dvādaśaiva tu ropaṇe ||
                        <caesura/>
                         se<cb/>kasya kālo dviguṇaḥ puṭapākāt paro mataḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.47"> atha vā kāryanirvvṛtte<metamark
                            function="yati">,</metamark> rūpayogo yathākramaṃ ||
                        <caesura/>
                        <lb n="4"/>pūrvvāparāhṇamadhyāhna<metamark function="yati"
                            >,</metamark>rujākāleṣu cobhayoḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.48"> yogāyogā<cb/>t snehasekā<metamark
                            function="yati">,</metamark> tarppaṇoktām pravakṣyate ||
                        <caesura/>
                         rogā<del rend="erased">n</del>ñ chirasi sambhūtāṃ hatvātiprabalān
                        guṇān | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.49"> karo<lb n="5"/>ti śirasā bastir ya ukto
                        mūrddhni tailikāḥ ||
                        <caesura/>
                         śuddhadehasyā<g ref="#newa-gap-filler"/><cb/>parāhṇe <metamark
                            function="yati">,</metamark> yathāvyādhiśirasya tu | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.50"> dṛḍhaṃ keśāntam āvadhya <metamark
                            function="yati">,</metamark> bastin dadyād vicakṣaṇaḥ ||
                        <caesura/>
                         yathāvyādhi<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="6"/>śritaṃ snehaṃ
                            <metamark function="yati">,</metamark> pūrṇṇaṃ sa yasya
                        dhārayet | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.51"> tarppaṇoktaṃ daśaguṇaṃ <metamark
                            function="yati">,</metamark> yathādoṣaṃ vidhānavit ||
                        <caesura/>
                         vyaktarūpeṣu rogeṣu <metamark function="yati">,</metamark>
                        śuddhadehasya kevale | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.52"> netra eva sthite doṣe <metamark
                            function="yati">,</metamark> prāptam añjanam ā<pb n="377v"
                            facs="381"/><lb n="1"/>caret ||
                        <caesura/>
                         lekhanaṃ ropaṇam vāpi <metamark function="yati">,</metamark>
                        prasādanam athāpi vā | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.53"> tatra pañca rasān vyastā<metamark
                            function="yati">,</metamark>n ādyaikarasavarjjitān ||
                        <caesura/>
                         pañcadhā lekhanaṃ yuṃjya<metamark function="yati">,</metamark>d
                        yathādoṣam atandritaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.54"> netravartmmasirākośa<lb n="2"
                        />srotaḥśṛṅgāṭakāśritaṃ ||
                        <caesura/>
                         mukhanāsākṣibhir ddoṣa<metamark function="yati">,</metamark>m
                        ojasā sāva<cb/>yot tu tat | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.55"> kaṣāyan tiktakam vāpi <metamark
                            function="yati">,</metamark> sasnehaṃ ropaṇaṃ hitaṃ ||
                        <caesura/>
                         tatsnehaśaityādvarṇṇaṃ syā<metamark function="yati">,</metamark>d
                        dṛṣṭeś ca balavarddha<lb n="3"/>naṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.56"> madhuraṃ snehasampana<metamark function="yati"
                            >,</metamark>m añjanan tu prasādanaṃ ||
                        <caesura/>
                         dṛṣṭer ataḥ pra<cb/>sādārthaṃ <metamark function="yati"
                            >,</metamark> snehanārthaṃ tu tad dhitaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.57"> yathādoṣaṃ prayojyāni <metamark
                            function="yati">,</metamark> tāni rogaviśāradaiḥ ||
                        <caesura/>
                         pūrvvāparāhṇakṣaṇadā<metamark function="yati">,,</metamark>
                        <lb n="4"/>vāñjane kālam iṣyate | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.58"> tridhaivāñjanasaṃyogo<metamark function="yati"
                            >,</metamark> guḍikārasa<g ref="#newa-gap-filler"
                        /><cb/>cūrṇṇataḥ ||
                        <caesura/>
                         yathāpūrvvam balan teṣu <metamark function="yati">,</metamark>
                        śreṣṭham āhur mmanīṣiṇaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.59"> hareṇumātrā varttiḥ syāl lekhanasya pramā<g
                            ref="#newa-gap-filler"/>ṇataḥ ||
                        <caesura/>
                         prasādana<add place="bottom margin">sya<metamark
                                function="line_number_from_the_bottom">3</metamark></add>
                        cārddha tu dviguṇe ropaṇasya tu | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.60"> rasāñjana<g ref="#newa-gap-filler"/><cb/>sya
                        mātrā tu <metamark function="yati">,</metamark> piṣṭvā varttimitā
                        matā ||
                        <caesura/>
                         dvitriścatuḥśalākāś ca <metamark function="yati">,</metamark>
                        cūrṇṇasyāpy anupūrvvaśaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.61"> teṣāṃ tulya<lb n="6"/>guṇāny eva <metamark
                            function="yati">,</metamark> vidadhyād bhājanāni vā <metamark
                            function="yati">,</metamark>||
                        <caesura/>
                         sauvarṇṇaṃ rajataṃ sārggaṃ <metamark function="yati">,</metamark>
                        vai<cb/>ḍūryaṅ kāṃsam eva ca | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.62"> āyasañ ca vidheyāni <metamark function="yati"
                            >,</metamark> śalākāś ca yathākramāt ||
                        <caesura/>
                         vaktrayor mmukulākārā <metamark function="yati">,</metamark>
                            ka<lb n="7"/>lāyaparimaṇḍalaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.63"> aṣṭāṅgulāyatā madhye <metamark function="yati"
                            >,</metamark> kṛśā su<del rend="dots above">kṛtā</del>
                        sādhunigrahā ||
                        <caesura/>
                         audumbary asmajā vāpi <metamark function="yati">,</metamark>
                        tārārītī hitā bhavet | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.64"> sukhāsīnasya niṅgujya <metamark
                            function="yati">,</metamark> netraṃ cātatapāṇinā ||
                        <caesura/>
                        <pb facs="381" n="378r"/><lb n="1"/><g
                            ref="#newa-placeholder-mark"/>adakṣiṇaṃ dakṣiṇena <metamark
                            function="yati">,</metamark> kṣipet kānī<space/>m añjanaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.65"> apāṃgaṃ vā yathāyoga<metamark function="yati"
                            >,</metamark>m athavāpi gatāgataṃ ||
                        <caesura/>
                         vartmmāvala<unclear reason="overwriting">pi</unclear> yac cāpi
                            <metamark function="yati">,</metamark> atulyaiva prayojayet | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.66"> a<lb n="2"/>ḍyāntayor vvānāñjyād dhi <metamark
                            function="yati">,</metamark> bādhamāno kṣi vā bhiṣak ||
                        <caesura/>
                         nabhānirggata<cb/>doṣe kṣṇi<metamark function="yati"
                        >,</metamark>dhāvanaṃ samprayojayet | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.67"> doṣapratinivṛttas tu <metamark function="yati"
                            >,</metamark> hanyād dṛṣṭer bbalan tathā || </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.68"> abādhamānād bahis tiṣṭhan bhūyaḥ sañjāyate
                        bhayaṃ |
                        <caesura/>
                         śramodāvarttarudita<metamark function="yati"
                        >,</metamark>madyakro<cb/>dhabhayajvaraiḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.69"> malavegābhighātoṣṇaiś cārttānā<subst><del
                                rend="dots_above">m a</del>
                            <add>nā<metamark function="line_number_from_top"
                                >3</metamark></add></subst>ñjanaṃ hitaṃ |
                        <caesura/>
                         rāgopadehau timiraṃ <metamark function="yati">,</metamark> śūlaṃ
                        saṃrambham eva <lb n="4"/>ca || </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.70"> nidrākṣaye kriyāśaktiṃ <metamark
                            function="yati">,</metamark> pratānte digdhalakṣaṇaṃ |
                        <caesura/>
                         siroru<cb/>ddhūmasantapte <metamark function="yati">,</metamark>
                        rāgādhīmanthasambhavaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.71"> saṃrambhabhūlaunasyānte pratiśyāyaṃ karoti ca
                        |
                        <caesura/>
                         śirasnāte ti<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="5"/>śīte ca
                            <metamark function="yati">,</metamark> ravāv anudite pi ca
                            <metamark function="yati">,</metamark>|| </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.72"> doṣaṃ sthairyād apārthaṃ syād doṣo<cb/>tkleśaṅ
                        karoti vā <metamark function="yati">,</metamark>|
                        <caesura/>
                         ajīrṇṇe py evam etat syāt srotomārgganirodhanāt || </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.73"> doṣavegodayo dantaṅ kuryā<g
                            ref="#newa-gap-filler"/><lb n="6"/>t tāṃs tān udravān |
                        <caesura/>
                         tasmāt pariharan doṣā<metamark function="yati">,</metamark>n
                        añjanaṃ sādhu yoja<g ref="#newa-gap-filler"/><cb/>yet || </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.74"> vyāpadaś ca jayed etāḥ sekāś cyotanalekhanaiḥ
                        | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.75"> yathāsvaṃ dhūmakavaḍair nnasyaiś cāpi
                        samucchritāṃ ||
                        <caesura/>
                        <lb n="7"/>viśadaṃ laghv anāmvāvi <metamark function="yati"
                            >,</metamark>kriyāpaṭu sunirmmalaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.76"> saṃśāntadoṣaṃ nayanaṃ <metamark
                            function="yati">,</metamark> viriktaṃ samyag ādiśet ||
                        <caesura/>
                         jihman dāruṇadurvvarṇṇaṃ <metamark function="yati">,</metamark>
                        srastarūkṣam atīva ca | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.77"> netravikāre tiyogo<metamark function="yati"
                            >,</metamark>tsyandane <pb n="378v" facs="382"/><lb n="1"
                        />cātimātrasaḥ ||
                        <caesura/>
                         tatra santarppaṇaṃ kāryaṃ <metamark function="yati">,</metamark>
                        vidhānaṃ vātanāśanaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.78"> viriktaṃ hīnam akṣi syād udagrataradoṣavat ||
                        <caesura/>
                         kaṇḍūpadehau paicchilyaṃ saṃrambhaś cātram eva ca <metamark
                            function="yati">,</metamark>|
                        <caesura/>
                         dhūmanasyāñjanais tatra <metamark function="yati">,</metamark>
                        hitaṃ doṣā<lb n="2"/>vasecanaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.79"> snehavarṇṇabalopetaṃ <metamark function="yati"
                            >,</metamark> prasannan doṣavarjjitaṃ |
                        <caesura/>
                         jñeyaṃ prasā<cb/>danaṃ samya<metamark function="yati"
                            >,</metamark>g upayukte 'kṣi nirvvṛtiṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.80"> kiñcid dhīnavikāraḥ syā<metamark
                            function="yati">,</metamark>t tarppaṇād vikṛtād api |
                        <caesura/>
                         tatra doṣaharaṃ rūkṣaṃ<metamark function="yati">,</metamark><g
                            ref="#newa-gap-filler"/>
                        <lb n="3"/>vidhānaṃ śasyate mṛduḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.81"> sādhāraṇam api jñeyam evaṃ ropaṇalakṣaṇaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.82">
                        <cb/>snehanaṃ ropaṇam vāpi <metamark function="yati">,</metamark>
                        hīnayoge tv apārthakaṃ ||
                        <caesura/>
                         tasmāt mātrāvidā kārya<metamark function="yati">,</metamark>m
                        añjanaṃ siddhim icchatā <metamark function="yati">,</metamark>|
                        <caesura/>
                         dhūmai sana<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="4"/>syair atha vā
                            <metamark function="yati">,</metamark> jayec chleṣmāṇam īritāṃ
                        || </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.83"> puṭapākakriyādyāsu <metamark function="yati"
                            >,</metamark> kriyā<cb/>sv eṣaiva kalpanā |
                        <caesura/>
                         sahasraśaś cāñjane ca <metamark function="yati">,</metamark>
                        bījenānena pūjitāḥ ||
                        <caesura/>
                         añjanan nasyakavala<metamark function="yati"
                        >,</metamark>dhūmapānam anukramā<lb n="5"/>t |
                        <caesura/>
                         yujyād yathārtham etāni <metamark function="yati">,</metamark>
                        <space/>pṛthag athāpi vā || </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.84"> dṛṣṭer bbalavivṛddhya<cb/>rtha<metamark
                            function="yati">,</metamark>m pāpmarogakṣayāya ca |
                        <caesura/>
                         nṛpārahāñjanāgrāṇi nibodhemānyataḥ paraṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.85"> bhāgān aṣṭāv añjanasya <metamark
                            function="yati">,</metamark> nīlotpalasugandhinaḥ |
                        <caesura/>
                         tāmraṃ suvarṇṇañ ca bhaved rajatañ ca samāṃsataḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.86"> e<cb/>kādaśaitān aṃśās tu <metamark
                            function="yati">,</metamark> yojayet kuśalo bhiṣak |
                        <caesura/>
                         mūṣākṣiptan tu taddhā<unclear reason="faded">myā</unclear> vṛntaṃ
                        jātavedasi || </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.87"> khadi<lb n="7"/><g
                            ref="#newa-placeholder-mark"/>raṃ syandanāṅgārai<metamark
                            function="yati">,</metamark>r ggośakṛdbhir athāpi vā |
                        <caesura/>
                         gavāṃ śakṛdrase mūtre <metamark function="yati">,</metamark>
                        ghṛte dadhny atha mākṣike <metamark function="yati">,</metamark>|| </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.88"> tailam madyavasāmajjā<metamark function="yati"
                            >,</metamark>sarvvagandhodakeṣv api |
                        <caesura/>
                         drākṣāsitekṣutriphalāraseṣu vihi<pb n="379r" facs="382"/><lb
                            n="1"/>meṣu ca || </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.89"> sārivādikaṣāyeṣu utpalādes tathaiva ca
                            <metamark function="yati">,</metamark>|
                        <caesura/>
                         niṣecayet punas tv enaṃ <metamark function="yati">,</metamark>
                        dhāntaṃ dhāntaṃ punaḥ punaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.90"> tato ntarikṣe saptāhaṃ <metamark
                            function="yati">,</metamark> plotābaddhaṃ sthitaṃ jale
                            <metamark function="yati">,</metamark>|
                        <caesura/>
                         viśoṣya cūrṇṇayet muktā sphā<lb n="2"/>ṭikam vidruman tathā || </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.91"> kālānuśārivāṃ cāpi śucir āvāpya yo<cb/>gataḥ |
                        <caesura/>
                         etac cūrṇṇāñjanaṃ śreṣṭhaṃ <metamark function="yati">,</metamark>
                        nihitaṃ bhājane śubhe || </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.92"> vaiḍūryadantasphaṭika<metamark function="yati"
                            >,</metamark>śaṃkhaśailāyase nave |
                        <caesura/>
                        <lb n="3"/>śātakombhe tha śāraṅgo rājate vā susaṃvṛte ||
                        <caesura/>
                         sahasrapāva<cb/>t pūjya<metamark function="yati"
                        >,</metamark>bhūmipāya pradāpayet | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.93"> tenāñjitākṣo nṛpatir bbhavet sarvvajanapriyaḥ
                        ||
                        <caesura/>
                         adhṛṣyaḥ sa<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="4"/>rvvabhūtānān
                        dṛṣṭirogavivarjjitaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.94"> kuṣṭhacandanamelā ca <metamark function="yati"
                            >,</metamark> patraṃ <cb/>madhukam añjanaṃ ||
                        <caesura/>
                         meṣaśṛṅgyāś ca puṣpāṇi <metamark function="yati">,</metamark>
                        vakraṃ ratnāni sapta ca | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.95"> utpalasya bṛhatyoś ca padmasyāpi <lb n="5"/>ca
                        kesaraṃ ||
                        <caesura/>
                         nāgapuṣpam uśīrāṇi <metamark function="yati">,</metamark>
                        pippalyas tuttham eva ca | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.96">
                        <cb/>kukkuṭāṇḍakapālāni <metamark function="yati">,</metamark>
                        pathyāṃ dārvvīṃ sarocanaṃ ||
                        <caesura/>
                         maricānyakṣaramajjā ca <metamark function="yati">,</metamark>
                        tulyā ca gṛhagodhikā <metamark function="yati">,</metamark>| </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.97">
                        <lb n="6"/><g ref="#newa-placeholder-mark"/>kṛtvā sūkṣman tataś
                        cūrṇṇaṃ <metamark function="yati">,</metamark> nyased abhyarccya
                        pūrvvavat ||
                        <caesura/>
                         etad bhadrodayan nāma <metamark function="yati">,</metamark> sadā
                        <space/>rddati bhūpatiḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.98"> vakrañ ca maricañ caiva<g
                            ref="#newa-placeholder-mark"/>
                        <pb n="379v" facs="383"/><lb n="1"/><g
                            ref="#newa-placeholder-mark"/>māṃsī śaileyam eva ca ||
                        <caesura/>
                         tulyāṃśāni samagrais taiḥ samā cātra manaḥśilā | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.99"> patrasya bhāgāś catvāro <metamark
                            function="yati">,</metamark> dviguṇaṃ sarvva tv aṃjanaṃ ||<g
                            ref="#newa-placeholder-mark"/>
                        <caesura/>
                        <lb n="2"/>tāvac ca yaṣṭīmadhukaṃ <metamark function="yati"
                            >,</metamark> pūrvvavat tv etad añjanaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.100"> manaḥśilān devakā<cb/>ṣṭhaṃ<metamark
                            function="yati">,</metamark> rajane triphaloṣaṇaṃ ||
                        <caesura/>
                         drākṣālaśunamañjiṣṭhā<metamark function="yati"
                        >,</metamark>saindhavailāḥ saśairikāḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.101"> lodhraṃ śāvarakaṃ cūrṇṇa<lb n="3"/>m āyasan
                        tāmrajan tathā ||
                        <caesura/>
                         kālānuśārivāñ cāpi <metamark function="yati">,</metamark>
                        kukkuṭāṇḍadalā<cb/>ni ca | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.102"> piṣṭvā cchāgena payasā <metamark
                            function="yati">,</metamark> guḍikāṅ kārayed bhiṣak <metamark
                            function="yati">,</metamark>||
                        <caesura/>
                         kaṇḍūtimiraśukrārmma<metamark function="yati"
                        >,</metamark>raktarājyupaśāntaye <lb n="4"/>| </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.103"> kāṃsāpamārjjanamasī <metamark function="yati"
                            >,</metamark> madhukaṃ saindhavan tathā ||
                        <caesura/>
                         eraṇḍamūlañ ca sa<cb/>maṃ <metamark function="yati">,</metamark>
                        bṛhatyoś ca dviraṃśataḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.104"> ājena payasā piṣṭvā tāmrapātram pralepayet ||
                        <caesura/>
                         saptakṛtyas tu tā varttyaḥ <lb n="5"/>śchāyāśuṣkā rujāpahā | </l>

                    <l xml:id="SS.6.18.106"> rasakriyāvidhānena yathoktavidhi<g
                            ref="#newa-gap-filler"/><cb/>kovidaḥ ||
                        <caesura/>
                         piṇḍājanāni matimān <metamark function="yati">,</metamark>
                        vidadhyāt tu yathāgadam iti ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.18.trailer">|| śālākye kriyākalpaḥ <lb n="6"
                        />saptadaśamo 'dhyāyaḥ ||</l>

                    <!-- <milestone facs="379v6" unit="folio"/> -->

                </div>
                <!-- end of chapter 18 (chapter 17 in Nepalese mss) of Uttaratantra -->

                <div n="19" type="adhyāya">
                    <!-- Chapter 18 in Nepalese mss -->

                    <!-- <milestone facs="379v6" unit="folio"/> -->

                    <l xml:id="SS.6.19.1"> athāto nayanābhighātapratiṣedham adhyāyam
                        vyākhyāsyāmaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.19.3ab"> abhyāhate tu nayane bahudhā narāṇāṃ<metamark
                            function="yati">,</metamark> saṃrambharāgatumulāsu rujāsu
                        dhīmān |</l>

                    <l xml:id="SS.6.19.3cd"><pb facs="383" n="380r"/> dṛṣṭiprasādajananais
                        tam upakrameta<metamark function="yati">,</metamark>
                        nasyāsyalepapariṣevaṇatarppaṇādyaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.19.4ab"> uktā <space/>rā kṣatajapittajaśūlapathyaṃ
                        dṛṣṭiprasādajananam vidhim āśu hanyāt |</l>

                    <l xml:id="SS.6.19.4cd"> snigdhair himaiś ca madhuraiś ca tathā <lb
                            n="2"/>prayogaiḥ svedāgnidhūmabhayaśokarujābhitāpaiḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.19.5ab"> abhyāhatām a<cb/>pi tathā ca bhiṣak
                            cikitse<metamark function="yati">,</metamark>t mastiṣkam
                        ūrddhvapariṣecanatarppaṇādyaiḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.6.19.8cd"> ṣaṭsaptarir nnayanajā ya ime
                            pradiṣṭā<metamark function="yati">,</metamark> ro<lb n="3"/>gā
                        bhavanty amahatām mahatāñ ca netre | </l>

                    <l xml:id="SS.6.19.9ab"> stanyapra<space/>yajanitaḥ
                            kaphara<cb/>ktadoṣā<metamark function="yati">,</metamark>d
                        bālākṣivartmmabhava eva kukūṇako nyaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.19.9cd"> tenākṣikaṇḍūr atha marddati cākṣikūṭo
                            nāsālalā<lb n="4"/>ṭam api cātha śiśuḥ sa nityaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.19.10ab"> sūryaprabhān na sahate muhur āśrave<cb/>c
                            ca<metamark function="yati">,</metamark> tasyāhate rudhiram
                        āśu vinirllikhed vā || </l>

                    <l xml:id="SS.6.19.10cd"> kṣaudrāyutaiś ca kaṭakaiḥ pratisārayīta
                        mātuḥ śiśor a<lb n="5"/>bhihatañ ca vidhim vidadhyāt | </l>

                    <l xml:id="SS.6.19.11"> tam vāmayen madhukamākṣikasaṃyu<cb/>taiś
                            ca<metamark function="yati">,</metamark> pītam payaḥ saha
                        phalaiḥ kharamañjarotthaiḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.19.12ab"> syāt pippalīlavaṇamākṣikasaṃyutair vvā
                        naivaṃ va<lb n="6"/>mantam atha vāmayituṃ yateta | </l>

                    <l xml:id="SS.6.19.12cd"> datvā vacāmadanadugdhabhuji prayo<g n="4"
                            ref="#newa-old-gap-filler"/>jyam ūrddhvan tataḥ phalayutam
                        vamanaṃ vidhijñaiḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.19.13ab"> jambvāmradhātṛtaruṇeṣu ca dhāvanārthaṅ
                        kāryaṃ kaṣāya<pb n="380v" facs="383"/><lb n="1"/>m atha sevanam
                        eva vāpi | </l>

                    <l xml:id="SS.6.19.13cd"> āścyotane pi ca ghṛtaṃ hy amṛtaṃ vipakvam
                        iṣṭan tathāhur api vā tṛphalākṛtañ ca || </l>

                    <l xml:id="SS.6.19.14ab"> nepāliśaṃkhamaricāni rasāñjanañ ca<metamark
                            function="yati">,</metamark> sindhuprasūtaguḍamākṣikasaṃyu<lb
                            n="2"/>tāni | </l>

                    <l xml:id="SS.6.19.14cd"> syād añjanaṃ madhurasāmadhutāmrakair
                            vvā<metamark function="yati">,</metamark> kṛṣṇāyasam
                        madhughṛ<cb/>te tv atha vāpi ghṛṣṭaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.19.15ab"> vyoṣam palāṇḍu madhukaṃ lavaṇottamañ
                            ca<metamark function="yati">,</metamark> lākṣāñ ca
                        gairikayutāṃ guḍikāñjanam vā <metamark function="yati"
                            >,</metamark>| </l>

                    <l xml:id="SS.6.19.15cd">
                        <lb n="3"/>nimbacchadam madhukadārvvisitā pralodhra<metamark
                            function="yati">,</metamark>m icchanti cātra bhiṣajo
                        'ñja<cb/>nam aṃśatulyaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.19.16ab">
                            srotojaśaṃkhadadhisaindhavamarddhapakṣa<metamark
                            function="yati">,</metamark>m ābhāvitaṃ tu
                        śiśuśukrata<space/>ñjanan tu | </l>

                    <l xml:id="SS.6.19.16cd"> syande<g ref="#newa-gap-filler"/>
                        <lb n="4"/>kaphād abhihitaṃ kramam ācarec ca bālasya yogakuśalaḥ
                        kukūṇaṃ ji<cb/>ghāṃsuḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.19.17"> bhavanti cātra ślokāḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.19.17ab"> samudram iva gambhīraṃ<metamark
                            function="yati">,</metamark> naiva śakyaṃ cikitsituṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.19.17cd"> vaktuṃ niravaśeṣeṇa<g ref="#newa-gap-filler"/>
                        <lb n="5"/>ślokānām ayutair api<metamark function="yati"
                            >,</metamark> || </l>

                    <l xml:id="SS.6.19.18ab"> sahasrair api vā py uktam artham alpamatir
                        nna<cb/>raḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.19.18cd"> tarkkagranthārtharahito<metamark
                            function="yati">,</metamark> naiva<del rend="crossed out"
                            >va</del> gṛhṇāty apaṇḍitaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.19.19ab"> yad idaṃ bahugūḍhārtha<metamark
                            function="yati">,</metamark>ñ cikitsābījam īritaṃ <lb n="6"/>| </l>

                    <l xml:id="SS.6.19.19cd"> kuśalenābhipannan tad bahudhābhiprarohati
                            <metamark function="yati">,</metamark>|| </l>

                    <l xml:id="SS.6.19.20ab"> tasmāt matimatā nityaṃ
                            nānāśāstrārthadarśinā<metamark function="yati">,</metamark> | </l>

                    <l xml:id="SS.6.19.20cd"> sarvvam ūhyam agūḍhārthaṃ śāstram
                        āgamabuddhineti ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.19.trailer"> śālākye naya<pb n="381r" facs="384"
                        />nābhighātapratiṣedho 'ṣṭādaśamo dhyāyaḥ ||</l>

                    <!-- <milestone facs="381r1" unit="folio"/> -->

                </div>
                <!-- end of Chapter 19 (Chapter 18 in Nepalese mss) of Uttaratantra -->

                <div n="20" type="adhyāya">
                    <!-- Chapter 19 in Nepalese mss -->

                    <!-- <milestone facs="381r1" unit="folio"/> -->

                    <l xml:id="SS.6.20.1"> athātaḥ karṇṇagatarogavijñānīyaṃ vyākhyāsyāmaḥ
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.20.3"> karṇṇaśūlaḥ praṇādaś ca bādhiryaṃ kṣveḍa eva ca
                        |
                        <caesura/>
                         karṇṇāśrāvaḥ karṇṇaka<lb n="2"/>ṇḍūḥ karṇṇavaccas tathaiva ca || </l>

                    <l xml:id="SS.6.20.4"> krimikarṇṇaḥ pratīnāhau vidradhi<cb/>r
                        vvividhas tathā |
                        <caesura/>
                         karṇṇapākaḥ pūtikarṇṇas tathaivārśaś caturvvidhaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.20.5"> ete karṇṇagatā rogā<metamark function="yati"
                            >,</metamark> viṃśad aṣṭau <lb n="3"/>ca kīrttitāḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.20.6"> samīraṇaḥ śrotragato 'nyathācaran
                        samantata<cb/>ḥ śūlam atīva karṇṇayoḥ |
                        <caesura/>
                         karoti doṣaiś ca yathāśvam āvṛtaḥ sa karṇṇaśūlaḥ kathito
                        durāsadaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.20.7">
                        <lb n="4"/>yadā ca tiṣṭhet tu vimārggam āgataḥ same<add
                            place="bottom                             margin">tya<metamark
                                function="line_number_from_bottom">3</metamark></add>
                        nāḍīṃ sahaśabdavāhi<cb/>nīṃ |
                        <caesura/>
                         śṛṇoti śabdān vividhān tathā naraḥ praṇādam enaṃ kathayanti
                        cāmayaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.20.8"> sa eva śabdābhiva<lb n="5"/>hāḥ sirā
                            yadā<metamark function="yati">,</metamark> kaphānuyāto
                        vyanusṛtya tiṣṭhati |
                        <caesura/>
                         tadā nara<cb/>sya pratikārasevino<metamark function="yati"
                            >,</metamark> bhaved dhi bādhiryam asaṃśayaṃ khalu || </l>

                    <l xml:id="SS.6.20.9"> śramāklamād vāpi hi rūkṣabhojinaḥ sa<lb n="6"
                            /><g ref="#newa-placeholder-mark"/>mīraṇaḥ śabdapathe
                        vyavasthitaḥ |
                        <caesura/>
                         viriktamūrddhasya narasya dāruṇaṃ karoti hi kṣvelam atīva
                        karṇṇayoḥ ||<g ref="#newa-placeholder-mark"/>
                    </l>

                    <l xml:id="SS.6.20.10">
                        <pb n="381v" facs="384"/><lb n="1"/>śirobhighātād athavā nimajjato
                        jale prapākād athavāpi vidradheḥ |
                        <caesura/>
                         sraved dhi pūyaṃ khalu yatra karṇṇataḥ sa karṇṇasaṃsrāva iti
                        prakīrttitaḥ ||<g ref="#newa-placeholder-mark"/>
                    </l>

                    <l xml:id="SS.6.20.11">
                        <lb n="2"/>kaphena kaṇḍūpacitena karṇṇayo<del rend="crossed out"
                            >ḥ</del>r bbhṛśam bhavet srotasi kaṇḍusaṃjñi<cb/>taḥ |
                        <caesura/>
                         viśoṣite śleṣmaṇi pittatejasā dhruvam bhavet srotasi
                        karṇṇagūthakaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.20.12"> sa karṇṇagūtho dravatāṃ ya<lb n="3"/>dā gato
                        vilāpito ghrāṇasukhaṃ prapadyate |
                        <caesura/>
                         tadā sa karṇṇapra<cb/>tināhasaṃjñito bhaved vikāraḥ śiraso
                        'nuvedakṛt || </l>

                    <l xml:id="SS.6.20.13"> yadā tu mūrcchanty athavāpi jantavaḥ sṛjanty
                            a<lb n="4"/>patyāny athavāpi makṣikā<metamark function="yati"
                            >,</metamark> |
                        <caesura/>
                         tadañjanatvāc chravaṇo nirudhya<g ref="#newa-gap-filler"/><cb/>te
                        bhiṣagbhir ādyaiḥ krimikarṇṇa ity atha || </l>

                    <l xml:id="SS.6.20.14"> kṣatābhighātaprabhavas tu vidradhi<metamark
                            function="yati">,</metamark>r bbhavet tathā doṣakṛto paraḥ <lb
                            n="5"/>punaḥ |
                        <caesura/>
                         saraktapītāruṇam asram āsravet pratodadhūmāyanadāha<cb/>coṣavān
                        || </l>

                    <l xml:id="SS.6.20.15"> bhavet prapākaḥ khalu pittakopato<metamark
                            function="yati">,</metamark> vikothavikledakaras tu karṇṇayoḥ
                        |
                        <caesura/>
                         srotrasthite śle<lb n="6"/>ṣmaṇi pittatejasā vilīyamāne
                        bhṛśasaṃpratāpitaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.20.16"> avedano vāpy athavā rujānvito ghanaṃ sravet
                        pūtikapūtikarṇṇataḥ |
                        <caesura/>
                         pratiṣṭaliṃgāny arśāṃsi yatnata<del rend="crossed out">ḥ</del>s
                        tathaiva śophā<pb n="382r" facs="385"/>rbbudaliṃgam īritam iti ||
                        ❈ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.20.trailer">śālākye karṇṇagatarogavijñānīyam
                        ekonaviṃśatitamo dhyāyaḥ || ❈ ||</l>

                    <!-- <milestone facs="382r1" unit="folio"/> -->

                </div>
                <!-- end of Chapter 20 (Chapter 19 in Nepalese mss) of Uttaratantra -->

                <div n="21" type="adhyāya">
                    <!-- Chapter 20 in Nepalese mss -->

                    <!-- <milestone facs="382r1" unit="folio"/> -->

                    <l xml:id="SS.6.21.1"> athātaḥ karṇagatarogapratiṣedham adhyāyaṃ
                            vyākhyā<lb n="1"/>syāmaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.21.4"> karṇaśūle praṇāde ca<metamark function="yati"
                            >,</metamark> bādhiryakṣveḍayor api |
                        <caesura/>
                         caturṇṇā<cb/>m api rogāṇāṃ<metamark function="yati">,</metamark>
                        sāmānyaṃ bheṣajam viduḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.5"> snigdham vātaharaiḥ svedair ūpasninnam
                        virecitaṃ |
                        <caesura/>
                         nāḍīsvedai<lb n="3"/>r upacaret piṇḍasvedais tathaiva ca || </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.8"> mīnakukkuṭalāvānā<metamark function="yati"
                            >,</metamark>m māṃsajaiḥ payasātha vā<metamark function="yati"
                            >,</metamark> |</l>

                    <l xml:id="SS.6.21.9"> aśvatthapatravallīm vā<metamark function="yati"
                            >,</metamark> vidhārya bahuputrikāṃ ||
                        <caesura/>
                         abhyajyāgārasaṃpūrṇṇāṃ<metamark function="yati">,</metamark>
                            nidadhyā<lb n="4"/>c chravaṇe sukhaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.11"> kṣaumaguggulvagurubhi<metamark function="yati"
                            >,</metamark>ḥ saghṛtair ddhūpayīta ca ||
                        <caesura/>
                        <cb/>bhuktopari hitaṃ sarppi<metamark function="yati"
                        >,</metamark>r bbastikarmma ca pūjitaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.12"> uṣṇam payo'nupānam vā<metamark function="yati"
                            >,</metamark> trirātram pāyayed ghṛtaṃ<metamark
                            function="yati">,</metamark> ||
                        <caesura/>
                        <lb n="5"/>mūrddhni bastiṣu nasye tha<metamark function="yati"
                            >,</metamark> mastiṣke pariṣecane | </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.13"> śatapākam balātaila<metamark function="yati"
                            >,</metamark>m praśansanti ca bhojane ||
                        <caesura/>
                         kaṇṭakārīmajākṣīre<metamark function="yati">,</metamark> paktvā
                        kṣīreṇa tena tu | </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.14"> vipacet kukkuṭavasāṃ <lb n="6"/>karṇṇayos
                        tatra pūraṇaṃ ||
                        <caesura/>
                         taṇḍulīyakamūlāni<metamark function="yati">,</metamark>
                        phalamaṃkoṭhajan tathā <metamark function="yati">,</metamark>| </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.15"> ahiṃsāpecukāmūlaṃ<metamark function="yati"
                            >,</metamark> saralan devadāru ca ||
                        <caesura/>
                         laśunaṃ śṛṅgaverañ ca<metamark function="yati">,</metamark> tathā
                        vaṃśāvalekhanaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.16"> kalkai<pb n="382v" facs="385"/><lb n="1"/>r
                        eṣāṃ tathaivāmlaiḥ pacet snehacaturgguṇaṃ ||
                        <caesura/>
                         vedanānigrahārthan taddhitaṃ syāt karṇṇapūraṇaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.17"> laśunārddrakaśigrūṇāṃ muraṃgyā mūlam eva ca |
                        <caesura/>
                         kadalyāś ca rasaḥ śreṣṭhaḥ sukhoṣṇaḥ karṇṇa<lb n="2"/>pūraṇe || </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.18"> kṣaudrañ ca śṛṅgaverarañ ca<metamark
                            function="yati">,</metamark> saindhavan tailam eva ca |
                        <caesura/>
                         kaṭūṣṇaṃ <cb/>karṇṇayor ddeya<metamark function="yati"
                            >,</metamark>m etad vā vedanāpahaṃ<metamark function="yati"
                            >,</metamark> || </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.19"> varśāvalekhasaṃyukte<metamark function="yati"
                            >,</metamark> mūtre <add place="top margin">vā<metamark
                                function="line_number_from_top">2</metamark></add>jāvike
                        bhiṣak |
                        <caesura/>
                         sarppiḥ pacet te<lb n="3"/>na karṇṇa<metamark function="yati"
                            >,</metamark>m pūrayet karṇṇaśūlinaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.20"> mahataḥ pañcamūlasya<g ref="#newa-gap-filler"/>
                        <cb/>kāṇḍāny aṣṭāṅgulāni vā |
                        <caesura/>
                         kṣaumeṇāveṣṭa saṃsicya<metamark function="yati">,</metamark>
                        tailenādīpayet tataḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.21"> yat tailaṃ cyavate tebhyo<g
                            ref="#newa-gap-filler"/>
                        <lb n="4"/>dīptebhyo bhājanopari |
                        <caesura/>
                         etat tu dīpikātailaṃ<metamark function="yati">,</metamark> sadyo
                            gṛhṇāti<g ref="#newa-gap-filler"/>
                        <cb/>vedanāṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.22"> kuryād evaṃ bhadrakāṣṭhe<metamark
                            function="yati">,</metamark> kuṣṭhe vāsaralepi vā | </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.28"> mūtreṣv amleṣu vātaghne<metamark
                            function="yati">,</metamark> gaṇeṣu kvathite bhi<lb n="5"/>ṣak
                        |
                        <caesura/>
                         pacec caturvvidhaṃ snehaṃ<metamark function="yati">,</metamark>
                        pūraṇārthaṃ tu karṇṇayoḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.29"> ghṛtasneha<cb/>kriyāś coktaṃ śūle syuḥ
                        pittasaṃyute | </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.35"> sarṣape gudajāḥ snehaḥ<metamark
                            function="yati">,</metamark> sakaphe pūraṇaṃ hitaṃ ||
                        <caesura/>
                         gavāṃ mūtre<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="6"/>ṇa
                            bilvāni<metamark function="yati">,</metamark> piṣṭvā tailaṃ
                        vipācayet | </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.36"> sakṣāran tac ca vitare<metamark
                            function="yati">,</metamark>d bādhirye karṇṇapūraṇaṃ ||
                        <caesura/>
                         sitāmadhukanimbaiś ca<metamark function="yati">,</metamark>
                        siddham vāje payasy atha<metamark function="yati">,</metamark> | </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.37"> uṣṇam mathitvā niḥkvāthe bailvaśītaṃ samu<g
                            ref="#newa-gap-filler"/><pb n="383r" facs="386"/><lb n="1"
                        />ddhitaṃ |
                        <caesura/>
                         punaḥ paced daśakṣīraṃ<metamark function="yati">,</metamark>
                        datvā madhukacandane | </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.38"> bilvāmlagāḍhaṃ tat tailaṃ<metamark
                            function="yati">,</metamark> bādhirye karṇṇapūraṇaṃ<metamark
                            function="yati">,</metamark> ||
                        <caesura/>
                         vakṣyate 'nyaḥ pratiśyāye<metamark function="yati">,</metamark>
                        vidhiḥ so 'py atra pūjitaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.39"> vātavyādhiṣu yaś co<lb n="2"/>kto<metamark
                            function="yati">,</metamark> vistareṇa sukhāvahaḥ ||
                        <caesura/>
                         karṇṇāsrāve pūtikarṇṇe<metamark function="yati">,</metamark>
                        tathaiva<cb/> krimikarṇṇake | </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.40"> samānaṃ karmma kurvvīta<metamark
                            function="yati">,</metamark> yogān vaiśeṣikān api ||
                        <caesura/>
                         śirovirecanaṃ caiva<metamark function="yati">,</metamark>
                            lepanaṃ<g ref="#newa-gap-filler"/>
                        <lb n="3"/>pūraṇan tathā | </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.41"> pramārjjanan dhāvanañ ca vīkṣya
                        vīkṣyāvacārayet ||
                        <caesura/>
                        <cb/>rājavṛkṣāditoyena<metamark function="yati">,</metamark>
                        surasādijalena vā | </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.42"> karṇṇaprakṣālanaṃ kāryaṃ<metamark
                            function="yati">,</metamark> cūrṇṇair etairś ca
                            pūrayet<metamark function="yati">,</metamark> ||
                        <caesura/>
                        <lb n="4"/>cūrṇṇapañjcakaṣāyañ ca<metamark function="yati"
                            >,</metamark> kapittharasam eva ca | </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.43"> karṇṇasrāve pra<g ref="#newa-gap-filler"
                            />śaṃsanti<metamark function="yati">,</metamark> pūraṇam
                        madhunā saha ||
                        <caesura/>
                         sarjjatvakcūrṇṇasaṃyuktaḥ karppāsīphalajo rasaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.44"> madhunā saṃśritaḥ <lb n="5"/>sādhuḥ
                        karṇṇāsrāve praśasyate ||
                        <caesura/>
                         lākṣāsarjjarasau cāpi<metamark function="yati">,</metamark>
                        cūrṇṇi<cb/>tau karṇṇapūraṇaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.45"> saśaivalamahāvṛkṣa<metamark function="yati"
                            >,</metamark>jambvāmraprasavāyutaiḥ ||
                        <caesura/>
                         kuliṅgakṣaudramāṇḍūkaiḥ siddhan tai<lb n="6"/><g
                            ref="#newa-placeholder-mark"/>lañ ca pūjitaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.46"> tindukānyabhayā lodhraṃ<metamark
                            function="yati">,</metamark> samaṅgāmalakaṃ tathā ||
                        <caesura/>
                         pūraṇañ cātra pathyaṃ syā<metamark function="yati">,</metamark>t
                        kapittharasam eva ca | </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.47"> kapitthāmra<pb n="383v" facs="386"/><lb n="1"
                            /><g ref="#newa-placeholder-mark"/>rasaṃ cāpi<metamark
                            function="yati">,</metamark> madhūkasya dhavasya ca ||
                        <caesura/>
                         pūraṇārthaṃ praśaṃsanti<metamark function="yati">,</metamark>
                        tailaṃ vārttivināśanaṃ<metamark function="yati">,</metamark> | </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.48"> priyaṃgumadhukāmbaṣṭhā<metamark
                            function="yati">,</metamark>dhātakyutpalaparṇṇi<lb n="2"/>nī
                        ||
                        <caesura/>
                         mañjiṣṭhālodhralākṣābhiḥ<metamark function="yati">,</metamark>
                        kapitthasya rasena ca<metamark function="yati">,</metamark> | </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.49"> pacet taila<cb/>n tadāsrāvam atigṛhṇāti
                        pūraṇāt ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.21.51"> krimikarṇṇavināśārthaṃ<metamark
                            function="yati">,</metamark> krimighnaṃ yojayed vidhiṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.52"> vārttākidhūmañ ca<g ref="#newa-gap-filler"/>
                        <lb n="3"/>hitaḥ sarṣapasneha eva ca<metamark function="yati"
                            >,</metamark> ||
                        <caesura/>
                         pūraṇaṃ haritālena<metamark function="yati">,</metamark> gavām
                        mūtrayute<cb/>na tu<metamark function="yati">,</metamark> | </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.53"> dhūpanaṃ karṇṇadaurggandhye<metamark
                            function="yati">,</metamark> gugguluśreṣṭha ucyate ||
                        <caesura/>
                         praccharddanan dhūmapāna<metamark function="yati">,</metamark>ṅ
                        kavaḍasya ca dhāraṇaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.54"> karṇṇakṣve<lb n="4"/>ḍahitaṃ tailaṃ<metamark
                            function="yati">,</metamark> sārṣapam vāpi pūjitaṃ ||
                        <caesura/>
                         vidradhau cāpi kurvvīta<metamark function="yati">,</metamark>
                        vi<cb/>dradhyuktam vidhim bhiṣak | </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.55"> kledayitvā tu tailena<metamark function="yati"
                            >,</metamark> svedena pravilāyya ca<metamark function="yati"
                            >,</metamark> ||
                        <caesura/>
                         viśodhayet karṇṇagūthaṃ<metamark function="yati">,</metamark>
                            bhiṣa<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="5"/>k samyak chalākayā
                        | </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.56"> sneha svedo tha vamanaṃ<metamark
                            function="yati">,</metamark> dhūpo mūrddhni virecanaṃ <cb/>||
                        <caesura/>
                         vidhiś ca kaphahā sarvva<metamark function="yati">,</metamark>ṅ
                        karṇṇakaṇḍūm atīṣyate | </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.57"> atha karṇṇapratīnāhe<metamark function="yati"
                            >,</metamark> snehasvedau prayojayet ||
                        <caesura/>
                         tato vi<lb n="6"/>riktaśirasaḥ kriyāṃ prāptāṃ samācaret | </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.58"> karṇṇapākasya bhaiṣajyaṃ<metamark
                            function="yati">,</metamark> kuryāt kṣatavisarppavat ||
                        <caesura/>
                         karṇṇacchidre varttamānaṃ <subst><del>ka</del>
                            <add place="bottom margin">ki<metamark
                                    function="line_number_from_bottom"
                            >1</metamark></add></subst>ṭūkledakaphādikaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.21.59"> śṛṅgeṇāpacared dhīmān athavā<pb n="384r"
                            facs="387"/><lb n="1"/>pi śalākayā |
                        <caesura/>
                         śeṣāṇāṃ tu vikārāṇāṃ<metamark function="yati">,</metamark> prāk
                        cikitsitam īritam iti ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.21.trailer">śālākye karṇṇarogapratiṣedho viṃśatitamo
                        'dhyāyaḥ || ||</l>

                    <!-- <milestone facs="384r1" unit="folio"/> -->

                    <l xml:id="SS.6.21.60"> kapha<lb n="2"/>syandaṃ raktasyandaṃ<metamark
                            function="yati">,</metamark> lekhyaṃ cchedyañ ca pakṣmagaṃ |
                        <caesura/>
                         dṛṣṭikriyāvi<cb/>dhānañ ca<metamark function="yati">,</metamark>
                        netrāghatas tathaiva ca ||
                        <caesura/>
                         karṇṇarogam pratīkāraṃ proktaṃ vai dvitīyo daśa || </l>

                    <!-- <milestone facs="384r2" unit="folio"/> -->

                </div>
                <!-- end of Chapter 21 (Chapter 20 in Nepalese mss) of Uttaratantra -->

                <div n="22" type="adhyāya">
                    <!-- Chapter 21 in Nepalese mss -->

                    <!-- <milestone facs="384r3" unit="folio"/> -->

                    <l xml:id="SS.6.22.1">
                        <lb n="3"/>athāto ghrāṇagatarogavijñānīyaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.22.3"> apī<cb/>nasaḥ pūtināsa<metamark function="yati"
                            >,</metamark>n nāsāpākas tathaiva ca<metamark function="yati"
                            >,</metamark> |
                        <caesura/>
                         tathā śoṇitapittañ ca<metamark function="yati">,</metamark> pūyaḥ
                        śoṇitam eva ca || </l>

                    <l xml:id="SS.6.22.4"> kṣavathur bbhraṅśathur ddīpti<metamark
                            function="yati">,</metamark>r nāsānāhaḥ parisravaḥ |
                        <caesura/>
                         bhavec choṣeṇa <cb/>sahitā<metamark function="yati">,</metamark>
                        daśaikaś ceritā gadāḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.22.5"> catvāry arśāṃsi catvāraḥ śophāḥ saptārbbudāni
                        ca |
                        <caesura/>
                         pratiśyāyā<lb n="5"/>ś ca ye pañca<metamark function="yati"
                            >,</metamark> vakṣyante sacikitsitāḥ ||
                        <caesura/>
                         ekatriṃśat sahaitais tu <cb/>nāsārogāḥ prakīrttitāḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.22.6"> ānahyate śuṣyati yasya nāsā<metamark
                            function="yati">,</metamark> prakledam āyāty atha dhūpyate ca
                        |
                        <caesura/>
                         na ve<lb n="6"/>tti yo gandharasām̐ś ca jantu<metamark
                            function="yati">,</metamark>r jjuṣṭaṃ vyavasyet tam apīnasena
                        || </l>

                    <l xml:id="SS.6.22.7"> tañ cānilaśleṣmabhavam vikāraṃ<metamark
                            function="yati">,</metamark> brūyāt
                            pratiśyāyasamānaliṃgaṃ<metamark function="yati">,</metamark> |
                        <caesura/>
                         doṣair vvidagdhair ggalatālumūle<metamark function="yati"
                            >,</metamark> saṃdūṣito ya<pb n="384v" facs="387"/><lb n="1"
                        />sya samīraṇas tu || </l>

                    <l xml:id="SS.6.22.8"> nireti pūtir mmukhanāsikābhyāṃ<metamark
                            function="yati">,</metamark> taṃ pūtināsam pravadanti rogaṃ |
                        <caesura/>
                         ghrāṇāśritaṃ pittam arūṃṣi kuryād yasmin vipāke balavām̐ś ca
                        pākaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.22.9"> tan nāsikāpāka iti vyava<lb n="2"/>sye<metamark
                            function="yati">,</metamark>d vikledakothāv atha vāpi yatra |
                        <caesura/>
                         caturvvidhan dviprabhavan dvimārggaṃ<metamark function="yati"
                            >,</metamark> va<cb/>kṣye punaś copari raktapittaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.22.10"> doṣair vvidagdhair atha vāpi jantor
                        llalāṭadeśe 'bhihatasya tais taiḥ |
                        <caesura/>
                         nāsā <lb n="3"/>sravet pūyam asṛgvimiśraṃ<metamark
                            function="yati">,</metamark> tam pūyaraktam pravadanti rogaṃ
                        || </l>

                    <l xml:id="SS.6.22.11"> ghrā<g ref="#newa-gap-filler"/><cb/>ṇāśrito
                        marmmaṇi sampraduṣṭo<metamark function="yati">,</metamark>
                        yasyānilo nāsikayā nireti<metamark function="yati">,</metamark> | </l>

                    <l xml:id="SS.6.22.12"> kaphānuyāto bahuśo 'tiśabdas taṃ <lb n="4"
                        />rogam āhuḥ kṣavathum vidhijñaḥ ||
                        <caesura/>
                         tīkṣṇopayogād atijighrato vā<metamark function="yati"
                            >,</metamark> bhā<cb/>vāt kaṭūn arkkanirīkṣaṇād vā | </l>

                    <l xml:id="SS.6.22.13"> sūtrādibhir vvā taruṇāsthimarmmaṇy udgharṣite
                        nyaḥ kṣavathur nnireti<metamark function="yati">,</metamark> ||
                        <caesura/>
                         prabhra<lb n="5"/>syate nastukābhyāṃ hi yasya<metamark
                            function="yati">,</metamark> sāndro vidagdho lavaṇaḥ kaphās tu
                        | </l>

                    <l xml:id="SS.6.22.14">
                        <cb/>prāk saṃcito mūrddhani samprataptas taṃ bhraṃsathuṃ rogam
                        udāharanti ||
                        <caesura/>
                         ghrāṇaṃ bhṛśan dāhi tu yasya jantor vvāta<g
                            ref="#newa-gap-filler"/><lb n="6"/><unclear reason="faded">ś
                            ca</unclear> dīpyann iva niścarec ca | </l>

                    <l xml:id="SS.6.22.15"> nāsā pradīpte nayanasya cāpi<metamark
                            function="yati">,</metamark> vyādhin tu dīptin tam udāharanti
                        ||
                        <caesura/>
                         kaphāvṛto vāyur udārasaṃjño<metamark function="yati">,</metamark>
                        yadā svamārgge viguṇas tu tiṣṭhet | </l>

                    <l xml:id="SS.6.22.16"> nāsā vṛṇoty ā<g ref="#newa-gap-filler"/><pb
                            n="385r" facs="388"/><lb n="1"/>syagataḥ sarogo<metamark
                            function="yati">,</metamark> nāsāpratīnāha iti pradiṣṭaḥ ||
                        <caesura/>
                         ajāsram acchaṃ salilaprakāśaṃ<metamark function="yati"
                            >,</metamark> yasyāvivarṇṇaṃ sravatīha nāsā | </l>

                    <l xml:id="SS.6.22.17"> rātrau viśeṣeṇa ca tat tu rogaṃ<metamark
                            function="yati">,</metamark> nāsāpratisrāva <lb n="2"/>iti
                        vyavasyet ||
                        <caesura/>
                         ghrāṇāsrite srotasi mārutena<metamark function="yati"
                            >,</metamark> gāḍham pra<cb/>dīpte pariśoṣite ca | </l>

                    <l xml:id="SS.6.22.18"> kṛcchrāc chvased ūrddhvam adhaś ca jantur
                        yasmin sa nāsāpariśoṣa uktaḥ |
                        <caesura/>
                        <lb n="3"/>doṣaiḥ samastaiḥ pṛthag ekaśaś ca brūyāt tathārśāṃsi
                        tathaiva <cb/>śophān | </l>

                    <l xml:id="SS.6.22.19"> svaśāstrasiddhāntam avekṣya cāpi sarvvātmakaṃ
                        saptavidhārbbudaṃ syāt ||
                        <caesura/>
                         rogaḥ pratiśyā<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="4"/>ya itīha yat
                            tu<metamark function="yati">,</metamark> taṃ vakṣyate
                        pañcavidham purastāt || </l>

                    <l xml:id="SS.6.22.20"> nāsā<g ref="#newa-gap-filler"/><cb/>srotogatā
                        rogā ekatriṃśat prakīrttitāḥ |
                        <caesura/>
                         srotaḥpathe yad vipulaṃ śophavat tv arbbudaṃ hitaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.22.21">
                        <lb n="5"/>śophās tu śophavijñānān nāsāsrotovyavasthitā iti ||
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.22.trailer"> śālākye ghrāṇagatarogavijñānīyam
                        ekaviṃśatitamo 'dhyāyaḥ || ||</l>

                    <!-- <milestone facs="385r5" unit="folio"/> -->

                </div>
                <!-- end of Chapter 22 (Chapter 21 in Nepalese mss) of Uttaratantra -->

                <div n="23" type="adhyāya">
                    <!-- Chapter 22 in Nepalese mss -->

                    <!-- <milestone facs="385r6" unit="folio"/> -->

                    <l xml:id="SS.6.23.1"> athāto ghrāṇagatarogapratiṣedham adhyāyaṃ
                        vyākhyāsyāmaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.23.3"> apīnase pūtināse ca jantoḥ snehasvedau
                        ccharddanaṃ sraṃsanañ ca |
                        <caesura/>
                         hitam bhavel laghu tīkṣṇañ ca bha<unclear>kṣa</unclear>m uṣṇan
                            to<pb n="385v" facs="388"/><lb n="1"/>yaṃ dhūmapānañ ca kāryaṃ
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.23.4"> kaliṅgakaṃ maricaṃ hiṅgu lākṣā<metamark
                            function="yati">,</metamark> śephālikā surasā kaṭphalaṃ ca |
                        <caesura/>
                         vacākuṣṭhatīkṣṇagandhāviḍaṃgāṃ hitaṃ nityaṃ cāvapīḍe kaṇā ca
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.23.5"> ebhir ddravyaiḥ sārṣapaṃ <lb n="2"/>cāpi tailaṃ
                        paced dhīmānn asya hetoḥ samūtraṃ<metamark function="yati"
                            >,</metamark> |
                        <caesura/>
                         nāsāpāke pitta<cb/>haraṃ vidhānaṃ kāryaṃ sarvvam bāhyam
                        abhyantarañ ca || </l>

                    <l xml:id="SS.6.23.6"> hared raktaṃ kṣatva ca<space/> yojyāḥ seke
                            saghṛ<lb n="3"/>tāś ca pradehāḥ |
                        <caesura/>
                         vakṣyāmy ūrddhvaṃ raktapittopaśāntiṃ<metamark function="yati"
                            >,</metamark> nāḍīvatsyā<cb/>t pūyaraktaṃ cikitsāṃ<metamark
                            function="yati">,</metamark> || </l>

                    <l xml:id="SS.6.23.7"> vānte samyak cāvapīḍāś ca yojyās tīkṣṇā dhūmāḥ
                        śodhanaṃ cātra nasyaṃ |
                        <caesura/>
                        <lb n="4"/>vairecanam prathame nastatas tu<metamark
                            function="yati">,</metamark> nāḍyā cūrṇṇaṃ kṣavathau
                        bhransathau ca || </l>

                    <l xml:id="SS.6.23.8">
                        <cb/>kuryāt svedāś chirasaś cānilaghnaṃ snigdhau dhūmān anyad
                        dhitañ ca |
                        <caesura/>
                         dīpte roge <space/> paittikañ ca<metamark function="yati"
                            >,</metamark> vi<lb n="5"/>dhiṃ kuryān madhuraṃ śītalañ ca || </l>

                    <l xml:id="SS.6.23.9"> nāsānāhe snehapānam pradhānaṃ sni<cb/>gdhāṃ
                        dhūmāṃ mūrddhni bastiś ca nityaṃ |
                        <caesura/>
                         balātailaṃ sarvvathā copayojyaṃ vātavyādhāv uktam anyac ca yaḥ
                        syāt || </l>

                    <l xml:id="SS.6.23.10"> nāsā<lb n="6"/>srāve ghrāṇataś cūrṇṇam
                            uktaṃ<metamark function="yati">,</metamark> nāḍyā deyaṃ ye
                        'vapīḍāś ca pathyā |
                        <caesura/>
                         tī<g n="6" ref="#newa-old-gap-filler"/>kṣṇāṃ dhūmāṃ
                                devadā<subst><del rend="dots above">rvvyā</del>
                            <add place="below">rvā</add></subst>rdrakānāṃ<metamark
                            function="yati">,</metamark> māṃsañ cājaṃ hitam atrādiśanti || </l>

                    <l xml:id="SS.6.23.11"> nāsāśoṣe kṣīrasarppiḥ pradhānaṃ<metamark
                            function="yati">,</metamark><g ref="#newa-gap-filler"/>
                        <pb n="386r" facs="389"/><lb n="1"/><g
                            ref="#newa-placeholder-mark"/>siddhaṃ tailaṃ cānukalpena
                        nasyaṃ |
                        <caesura/>
                         sarppiḥpānaṃ bhojanaṃ jāṃgalaiś ca snehaḥ svedau snaihikaś cāpi
                        dhūmaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.23.12"> śeṣān rogān ghrāṇajān sanniyacchet yathā teṣāṃ
                        kīrttitaṃ saṃ<lb n="2"/>vidhānam iti || ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.23.trailer"> śālākye ghrāṇagatarogaprati<cb/>ṣedho
                        dvāviṃśatimaḥ || ||</l>

                    <!-- <milestone facs="386r2" unit="folio"/> -->

                </div>
                <!-- end of Chapter 23 (Chapter 22 in Nepalese mss) of Uttaratantra -->

                <!-- SS.6.24 moved to position 51, where it actually occurs in NE -->

                <div n="25" type="adhyāya">

                    <!-- <milestone facs="dscn3360fol385_lower.jpg" unit="folio"/> -->

                    <l xml:id="SS.6.25.1"> athātaḥ śirogatarogavijñānīyaṃ vyākhyāsyāmaḥ
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.25.3"> śiro ru<lb n="3"/>jāni martyānām
                        vātapittakaphais tribhiḥ |
                        <caesura/>
                         sannipātena raktena<cb/> kṣayeṇa krimibhis ta||thā || </l>

                    <l xml:id="SS.6.25.4"> sūryāvartāvabhedābhyāṃ śaṃkhakena tathaiva ca |
                        <caesura/>
                         daśapra¦<lb n="4"/>kārāvasthāsya lakṣaṇaṃ sampravakṣyate || </l>

                    <l xml:id="SS.6.25.5"> yasyānimittaṃ śi¦<cb/>raso rujās tu
                        <caesura/>
                         bhavanti tīvrā nivitātimātraṃ |
                        <caesura/>
                         vandhopatāpaiś ca bhaved bhiśeṣaḥ
                        <caesura/>
                         śirobhighātaḥ <lb n="5"/> sa samīraṇena || </l>

                    <l xml:id="SS.6.25.6"> yasyoṣṇamaṅgāranibhaṃ yathaiva
                        <caesura/>
                         dahyec chi¦<cb/>chiro dhūpyati mātraṃ |
                        <caesura/>
                         śītena rātrau ca bhaved viśeṣaḥ
                        <caesura/>
                         śirobhitāpaḥ sa tu pittakopāt || </l>

                    <l xml:id="SS.6.25.7"> śiro¦<lb n="6"/> bhavet yasya kaphopadigdhaṃ
                        <caesura/>
                         guru pratistavvam atho himañ ca |
                        <caesura/>
                         śūnākṣikūṭaṃ vadanañ ca yasya
                        <caesura/>
                         śirābhighātaḥ kaphaprakopāt || </l>

                    <l xml:id="SS.6.25.8"> śirobhighāte tritayapravṛtta
                        <caesura/>
                         rvvāṇi liṅgāni<pb n="???" ana="dsdscn3361fol386_upper.jpg"
                            facs="389"/> muhur bhavanti ||
                        <caesura/>
                         raktātmakaṃ pittasamānaliṅgaṃ
                        <caesura/>
                         sparśāsahatvaṃ śiraso bhavec ca | </l>

                    <l xml:id="SS.6.25.9"> asṛgvasāśleṣmasamīraṇāṃ
                        <caesura/>
                         śirogatānām iha saṃkṣayeṇa ||
                        <caesura/>
                        <caesura/>
                         kṣatapravṛttiḥ śira<subst><add place="margin-upper"
                            >so</add></subst>bhitāpaḥ
                        <caesura/>
                        <lb n="2"/> kaṣṭo bhaved ugrajātimātraṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.25.10"> saṃsvedanaś ccharddanadhūmanasyair
                        <caesura/>
                         asṛ<cb/>gvimokṣaiś ca vivṛddhim eti ||
                        <caesura/>
                         nistudyate yasya śirotimātraṃ
                        <caesura/>
                         sabhakṣamāṇaṃ sphutatīva cāpi | </l>

                    <l xml:id="SS.6.25.11"> grāṇāc ca ga<lb n="3"/>cchet salilaṃ saraktaṃ
                        <caesura/>
                         śirobhighātaḥ krimibhiḥ sa ghoraḥ ||
                        <caesura/>
                         sū¦<cb/>ryodaye yā prati mandamandam
                        <caesura/>
                         akṣibhruvaṃ vedanasyātigāḍhaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.25.12"> vivarddhate cāṃśumatā sahaiva
                        <caesura/>
                         sūryāpavṛttau <lb n="4"/> vinivartate ca ||
                        <caesura/>
                         śītena śāntiṃ labhate kadācid
                        <caesura/>
                         uṣṇena jantuḥ <cb/> sukham āpnuyād vā | </l>

                    <l xml:id="SS.6.25.13"> āvartasaṃjñāḥ sa tu sūryapūrvvā
                        <caesura/>
                         vyādhir smṛtaḥ pittasamīraṇābhyāṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.25.15cd"> yasyokta sārthā<lb n="5"/>gamatīvajantāḥ
                        <caesura/>
                         sambhedatodabhrumamohaśūlaiḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.6.25.16"> pakṣāddaśāhā<cb/>d api cāpy akasmāt
                        <caesura/>
                         tasyārddhabhedan tritayā hy avasyet ||
                        <caesura/>
                         śaṃkhāśito vāyur udīrṇṇavegaḥ
                        <caesura/>
                         kṛtānuyātraḥ kapha<lb n="6"/>raktapittaiḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.25.17"> rujā sutīvrāṃ
                        prata<orig>so</orig>to<corr/>tiśīrṣa
                        <caesura/>
                         viśeṣatañ cāpi hitaṃ khayos tu ||
                        <caesura/>
                         sukaṣṭam etat khaluśaṃkhasaṃjñāṃ
                        <caesura/>
                         maharṣayo vedavidaḥ purāṇāḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.25.18"> vyādhim vada¦<pb n="???"
                            ana="dsdscn3361fol386_lower.jpg" facs="390"/>nty
                        udgatamṛtyukalpaṃ
                        <caesura/>
                         bhiṣak sahasrair api durnnivāram iti || || </l>

                    <l xml:id="SS.6.25.trailer">
                        <cb/> śālākye śirogatarogavijñānīyaṃ trayoviṃśatimo 'dhyāyaḥ || || </l>

                </div>

                <div n="26" type="adhyāya">

                    <!-- <milestone facs="dscn3361fol386_lower.jpg" unit="folio"/> -->

                    <l xml:id="SS.6.26.1"> athātaḥ śirogataro<lb n="2"/>gapratiṣedham
                        adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.26.3"> vātavyādhividhi kuryāt cchi<cb/>rorogenilātmake
                        |
                        <caesura/>
                         payo 'nupānaṃ seveta ghṛtan tailam athāpi vā || </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.4"> mudgān māṣān kulatthāñś ca khāde<lb n="3"/>d vā
                        niśi kevalāṃ |
                        <caesura/>
                         kaṭūṣṇān samasarppiṣkān uṣṇañ cānupivet pa<cb/>yaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.5"> pived vā payasā tailaṃ tatkālam vāpi mānavaḥ |
                        <caesura/>
                         vātaghnasiddhaiḥ kṣīraiś ca sukhoṣṇair llepayec chiraḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.6"><lb n="4"/> sninnair vvā matsyāpiśitaiḥ kṛśarair
                        vvā sasaindhavaiḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.7"> candanotpala¦<cb/>kuṣṭhair vā
                        snigdhairmmārgadhivāyutaiḥ ||
                        <caesura/>
                        <unclear>sninnasya</unclear>nasya tailasyāt kulīrarasasādhitaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.8"> varuṇādau gaṇe¦<lb n="5"/> kṣuṇṇe
                        kṣīramardhodakaṃ pacet ||
                        <caesura/>
                         kṣīrāvaliṣṭan tacchītasmathi<cb/>tvāsāramudvaret | </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.9">tad vā madhurakaiḥ siddhaṃ nasyataḥ pūjitaṃ
                        haviḥ ||
                        <caesura/>
                         asmin vipakvaṃ kṣīre ca peyaṃ sarppiḥ <lb n="6"/> saśarkkaraṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.10"> dhūmaṃ cāsya yathākālaṃ snaihikaṃ yojayed
                        bhiṣal ||
                        <caesura/>
                         pā<cb/>nābhyañjananasyeṣu vastikarmmaṇi secane | </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.11"> trivṛttaṃ cātra peyaṃ syād valātailam athāpi
                        vā ||
                        <caesura/>
                         bhojayec ca rasaiḥ <lb n="7"/>snigdhaiḥ payobhir vvā susaṃskṛtaiḥ
                        | </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.12"> pittaraktasamutthānaṃ śirorogaṃ nidhācayet ||
                        <caesura/>
                         śiraḥ pralayaiḥ saghṛtaiḥ pariṣekaiś ca śītalaiḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.13">kṣīrekṣurasadhānyāmlamastukṣaudrasitāyutaiḥ ||
                        <caesura/>
                         nala<pb facs="391" n="387v" ana="dscn3362fol387_upper.jpg"
                        />vaṃjula<unclear/>vāla candano śīrapadmakaiḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.14"> śaṃkhagairkakalhāra mustāmbhoruhasaṃyutaiḥ ||
                        <caesura/>
                         śiraḥ pralepaiḥ saghṛtaiḥ sarvva vā oayasāyutaiḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.15"> mukhālepaiś ca
                            madhurairnna<unclear>sta</unclear> karmmādibheṣajaṃ ||
                        <caesura/>
                         āsthāpa<lb n="2"/>nairvvirekaiś ca patthaiś ca snehavastibhiḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.16"> kṣīrasarppirhitannasyaṃ va<cb/>sā vā jāṅgalāḥ
                        śubhāḥ ||
                        <caesura/>
                         utpalādivipakvena kṣīreṇāsthāpan tathā | </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.17"> bhojanaṃ jāṅgalarasaiḥ sarppiṣā cānu¦<lb n="3"
                        />vāsanaṃ ||
                        <caesura/>
                         madhuraṃ kṣīrasarppiś ca sakṣaudraṃ śarkkarāyutaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.18"> pittarakta<cb/>samuddiṣṭaṃ yaccānyad api tad
                        vidhaṃ ||
                        <caesura/>
                         kaphotthitaṃ śirorogañjayet kaphavināśanaiḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.19ab"> śirovirekairvvamanaistī<lb n="4"
                        />kṣṇairgaṇḍuṣadhāraṇaiḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.6.26.20"> madhukasāreṇa śiraḥ
                            sni<unclear>gdhaṃ</unclear> cāsya virecayet <cb/> |
                        <caesura/>
                         iṅgudasya dhavatvagni meṣaśṛṅgasya vāyunaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.21"> ebheva kṛtāvarttidhūmapāne prayojayet |
                        <caesura/>
                         kaphaghrem vama<lb n="5"/>nañjātra jighre cūrṇṇañjakaṭphalaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.22"> saralākāṣṭhaśārṅgaṣṭhādevakā<cb/>ṣṭhaiḥ
                        sarohiṣaiḥ |
                        <caesura/>
                         kṣārapiṣṭaiḥ salavaṇaiḥ sukhoṣṇair llepayec chiraḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.23"> yavaṣaṣṭhikayoś cānnaṃ vyoṣakṣārasamā<lb n="6"
                        />yutaṃ |
                        <caesura/>
                         paṭolamudgakaulatthairmmātrāvad bhojayed rasaiḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.24"> śiroroga<cb/>tridoṣotthe tridoṣaghno
                        vidhirhitaḥ |
                        <caesura/>
                         sarppiḥ pānaviśeṣeṇa purāṇam vā diśanti hi || </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.25"> kṣayaje kṣayamā¦<lb n="7"/>sādhya kartavyo
                        vṛṃhaṇo vidhiḥ |
                        <caesura/>
                         pāne nasye ca sarppiḥ syad vātaghnamadhuraiḥ śritaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.26"> kṣayakāsāpahañ cātra sarppiḥ pathyatamaṃ sadā
                        |
                        <caesura/>
                         krimibhir bhakṣamāṇasya vakṣaśirasaḥ kriyāṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.27">
                        <pb n="388r" ana="dsdscn3362fol387_lower.jpg" facs="391"/>śoṇitaṃ
                            na<unclear>sya</unclear>to dadyātt ena mūrcchanti jantavaḥ |
                        <caesura/>
                         mattāśoṇitagandhena samayānti tatastutaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.28"> teṣāṃ nihrharaṇaṃ kāryaṃ tataḥ śīrṣavirecanaiḥ
                        |
                        <caesura/>
                         hrasvaśigrukavījaiś ca kāṃsanīlasamā<lb n="2"/>yutaiḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.29"> kṛmighnairavapīḍaiś ca mūtrapiṣṭair upācaret |
                        <caesura/>
                         pūtimatsyaṃ <cb/> kṛtāṃ dhūmāṃ krimighnāñś ca prayojayet || </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.30"> bhojanāni krimighnāni pānāni vividhāni ca |
                        <caesura/>
                         sūryāvarte vi<lb n="3"/>dhātavyaṃ
                        na<unclear>sya</unclear>karmmādibheṣajaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.31cd"> tathā bhaved deha vyādhau prpta<cb/>manyac
                        ca yad bhavet |</l>

                    <l xml:id="SS.6.26.32ab"> śirīṣamūlakaphalair avapīḍanayor hitaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.33"> ardvabhedahitaś casyādva cā pippali<lb n="4"
                        />saṃyutaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.35"> śārivotpalakuṣṭhāni madhukañ cāmlapeṣitaṃ ||
                        <caesura/>
                         sa<cb/>rppiḥ kṣaudrayuto lepo dvayor api sukhāvahaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.37cd"> āhāraś ca vidhātavyo vātapittapraṇāśanaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.38"><lb n="5"/> madhuśīrdoṣasaṃyāva haviḥ pūraiś ca
                        yaḥ kramaḥ |
                        <caesura/>
                         kṣīrasarppiḥ <cb/> praśaṃsanti nasyaḥ pānañ ca śaṃkhake || </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.39"> udakānāṃ rasai| snigdhair āhāraś cātra śasyate
                        |
                        <caesura/>
                         śatāvarī kṛ¦<lb n="6"/>ṣṇatilāṃ madhukaṃ utpalaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.40"> dūrvvāpunarnnavām vāpi lepaṃ sādhvavacārayet |
                        <caesura/>
                         mahāsugandham athavā pālindīñ cāmlapeṣitāṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.41"> śītaṃ <unclear>śā</unclear> pi parīṣekāṃ
                        pradehāñś cāvatāra¦<pb facs="392" n="388v"
                            ana="dscn3363fol388_upper.jpg"/> yet |
                        <caesura/>
                         sūryāvartāpahaś cāsmin navapīḍaṃ prayojayet || </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.42"> kṣayakrimikṛtau hitvā śirorogeṣu vuddhimān |
                        <caesura/>
                         madhutailasamāyuktaiḥ śirāṃsyabhivirecayet || </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.43"> paścāt sarṣapatailena ta<lb n="2"/>to nasyaḥ
                        praśasyate |
                        <caesura/>
                         na cecchāntim vrajanty evaṃ snigdhasvinnan tato bhiṣa<cb/>k || </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.44"> etān upakramet samyak śirāṇāṃ mṛdudāraṇaiḥ ||
                        <caesura/>
                         ṣaṭsaptatir nnetrarogāḥ viṃśadaṣṭauka<lb n="3"/>rṇṇajāḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.45"> ekatriṃśad ghrāṇagatāḥ śirorgā daśaiva tu ||
                        <caesura/>
                         iti ha vi<cb/>staraṇaḥ proktāḥ salakṣaṇā cikitsitāḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.46"> saṃhitāyām abhihitāḥ pañcaṣaṣṭimukhāmayāḥ ||
                        <caesura/>
                        <lb n="4"/> yathāsthūlam uttam āṅgagatā gadāḥ |
                        <caesura/>
                         asmiñ chāstras tu nipatitāḥ saṃ<cb/>khyārūpacikitsitair iti || 0
                        || </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.47"> nāsārogasya vijñānaṃ nāsārogacikitsitaṃ ||
                        <caesura/>
                         śirāroga<lb n="5"/>parijñānaṃ śiroroganivāraṇaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.48"> sam<unclear>pilu</unclear> na hi
                        śālākyae¦<cb/> caturvviṃśati saṃkheyā |
                        <caesura/>
                         adhyāyānām purā proktaṃ kāśirājena dhīmatā || || </l>

                    <l xml:id="SS.6.26.trailer">
                        <cb/> śālākye śiro<lb n="6"/>gatarogapratiṣedhaś caturvviṃśatitamo
                        'dhyāyaḥ || || </l>

                </div>

            </div>
        </body>
    </text>
    <facsimile>
        <graphic url="https://sushrutaproject1.github.io/Sushrutasamhita_Saktumiva1/nak_5-333_manifest.json"
        />
    </facsimile>

    <!-- image files 355 -  390 -->
</TEI>
