﻿<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0">

    <teiHeader>

        <fileDesc>
            <titleStmt>
                <title>The Nepalese Version of the Suśrutasaṃhitā, Kalpasthāna, based on
                    the Nepalese MSS</title>
            </titleStmt>

            <publicationStmt>
                <authority>The Suśruta Project</authority>
                <idno>SS.ka.2021-06</idno>
                <availability status="restricted">
                    <p>Copyright Notice</p>
                    <p>Copyright (C) Dominik Wujastyk</p>
                    <p>
                        <ref target="http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/"
                            type="licence">Distributed by <ref
                                target="http://sarit.indology.info" type="url">SARIT</ref>
                            under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 Unported
                            License. </ref>
                    </p>
                    <p>Under this licence, you are free <list>
                            <item>to Share — to copy, distribute and transmit the
                                work</item>
                            <item>to Remix — to adapt the work </item>
                        </list></p>
                    <p>Under the following conditions:</p>
                    <p>
                        <list>
                            <item>Attribution — You must attribute the work in the manner
                                specified by the author or licensor (but not in any way
                                that suggests that they endorse you or your use of the
                                work).</item>
                            <item>Share Alike — If you alter, transform, or build upon
                                this work, you may distribute the resulting work only
                                under the same or similar license to this one.</item>
                        </list>
                    </p>
                    <p>More information and fuller details of this license are given on
                        the Creative Commons website.</p>
                    <p>SARIT assumes no responsibility for unauthorised use that infringes
                        the rights of any copyright owners, known or unknown.</p>
                </availability>
                <address>
                    <name>University of Alberta</name>
                </address>
                <authority>
                    <name>The Suśruta Project</name></authority>
                <date>2020</date>
                <pubPlace>The University of Alberta</pubPlace>
                <publisher>The Suśruta Project<ptr
target="http://sushrutaproject.github.io"
                    /></publisher>
            </publicationStmt>


            <sourceDesc>
                <msDesc xml:id="Sanskrit" xml:lang="en">
                    <msIdentifier>
                        <idno type="siglum">NE</idno>
                    </msIdentifier>

                </msDesc>

                <listWit>

                    <witness xml:id="MN">The <title>Mādhavanidāna</title>, <abbr
                            type="siglum">MN</abbr>
                        <idno type="siglum">Mādhavanidāna</idno></witness>

                    <witness xml:id="Bikaner_RORI_5157">MS Bikaner RORI_5157, <abbr
                            type="siglum">Gayī</abbr>
                        <idno type="siglum">Bikaner RORI 5157</idno></witness>

                    <witness xml:id="NAK_1-1146">MS Kathmandu NAK 1-1146 <abbr
                            type="siglum">1-1146</abbr>
                        <idno type="siglum">MS NAK 1-1146</idno> A paper manuscript in
                        Devanāgarī. 67 ff. Filmed as reel no A 224-9. Covers 1.8.3 -
                        1.44.24 of the Sūtrasthāna. </witness>

                    <witness xml:id="PUL_818">MS Lahore PUL 818 <abbr type="siglum"
                            >PUL-818</abbr>
                        <idno type="siglum">PUL 818</idno> A paper manuscript in
                        Devanāgarī. See description at PanditProject <ptr
                            target="https://www.panditproject.org/entity/113868/manuscript"
                        />. Parts of Sūtra, Nidāna, Śārīra and Kalpasthānas.</witness>

                </listWit>
            </sourceDesc>
        </fileDesc>

        <revisionDesc>
            <change when="2021-07-06" who="Dominik Wujastyk">Began this file.</change>
        </revisionDesc>
    </teiHeader>


    <text xml:lang="sa-Latn-t-sa-Deva" type="edition">
        <body>

            <note xml:lang="en">The siglum "<emph>Nep</emph>" signifies an agreement
                between MSS K and N.</note>

            <div n="5" type="sthāna">

                <head>[Kalpasthāna]</head>

                <div n="1" type="adhyāya">

                    <head>[Adhyāya 1]</head>

                    <l xml:id="SS.5.1.1">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.1</label>
                        <caesura/>
                         athāto 'nnapānarakṣākalpaṃ vyākhyāsyāmaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.5.1.2">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.2</label>
                        <caesura/>
                         yathovāca bhagavān dhanvantariḥ ||<anchor n="SS.5.1.2-n1"/>
                    </l>

                    <ab corresp="#SS.5.1.2" type="apparatus">
                        <list type="Notes">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.1.2-n1"> One of the only
                                two places in the Nepalese version where this phrase
                                appears. The other is Suśrutasaṃhitā 6.60.2. The latter
                                location also adds the phrase <foreign>śruṇu vatsa
                                    suśruta</foreign>, similar to the marginal note of a
                                scribe of MS H here.</item>
                        </list>
                    </ab>

                    <l xml:id="SS.5.1.3">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.3</label>
                        <caesura/>
                         divodāsakṣitipatis<anchor n="SS.5.1.3-n1"/> tapodharmabhṛtāṃ
                        varaḥ |
                        <caesura/>
                         suśrutapramukhāñ chiṣyāñ śaśāsāhata<pc> </pc>śāsanaḥ || </l>

                    <ab corresp="#SS.5.1.3" type="apparatus">
                        <list type="Notes">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.1.3-n1">Note that in the
                                Nepalese version, it is Divodāsa, the king of the earth,
                                who teaches the medical discipline to Suśruta, not
                                Dhanvantari, king of Kāśī, as in the vulgate.</item>
                        </list>
                    </ab>

                    <l xml:id="SS.5.1.4">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.4</label>
                        <caesura/>
                         ripavo vikramākrāntāḥ sve vā syuḥ kṛtyatāṅ gatāḥ |
                        <caesura/>
                         sisṛkṣavaḥ krodhaviṣaṃ vivaraṃ prāpya tādṛśam || </l>

                    <l xml:id="SS.5.1.5ab">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.5</label>
                        <caesura/>
                         viṣair hiṃsyur akiñcijjñaṃ nṛpatiṃ duṣṭacetasaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.5.1.5cd"/>
                    <l xml:id="SS.5.1.6ab"/>


                    <l xml:id="SS.5.1.6cd">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.6</label>
                        <caesura/>
                         tasmād vaidyena satataṃ viṣād rakṣyo narādhipaḥ || </l>


                    <l xml:id="SS.5.1.7">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.7</label>
                        <caesura/>
                         yasmāc cānityacittatvam aśvavat prathitaṃ nṛṣu |
                        <caesura/>
                         tasmān na viśvased rājā kadācid api kasya cit || </l>

                    <l xml:id="SS.5.1.8ab">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.8</label>
                        <caesura/>
                         kulīnaṃ dhārmikaṃ snigdham akṛśaṃ satatotthitam | </l>

                    <l xml:id="SS.5.1.8cd"/>
                    <l xml:id="SS.5.1.9"/>
                    <l xml:id="SS.5.1.10"/>
                    <l xml:id="SS.5.1.11ab"/>

                    <l xml:id="SS.5.1.11cd">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.11</label>
                        <caesura/>
                         mahānase niyuñjīta vaidyan tadvidyapūjitam || </l>


                    <l xml:id="SS.5.1.12ab">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.12</label>
                        <caesura/>
                         praśastadigdeśakṛtaṃ śucibhāṇḍam mahacchuciḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.5.1.12cd"/>
                    <l xml:id="SS.5.1.13ab"/>

                    <l xml:id="SS.5.1.13cd">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.13</label>
                        <caesura/>
                         parīkṣitastrīpuruṣaṃ bhavec cāpi mahānasam || </l>

                    <l xml:id="SS.5.1.14"/>
                    <l xml:id="SS.5.1.15"/>
                    <l xml:id="SS.5.1.16"/>
                    <l xml:id="SS.5.1.17ab"/>

                    <l xml:id="SS.5.1.17cd">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.17</label>
                        <caesura/>
                         mahānasikavoḍhāraḥ saupodanika<pc> </pc>pūpikāḥ || </l>


                    <l xml:id="SS.5.1.18">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.18</label>
                        <caesura/>
                         bhaveyur vaidyavaśagā ye cāpy anye 'tra kecana |
                        <caesura/>
                         iṅgitajño manuṣyāṇāṃ vākceṣṭāmukhavaikṛtaiḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.5.1.19">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.19</label>
                        <caesura/>
                         jānīyād viṣadātāram ebhir liṅgaiś ca buddhimān |
                        <caesura/>
                         vivakṣur muhyate pṛṣṭo nottaraṃ pratipadyate ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.20">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.20</label>
                        <caesura/>
                         apārthaṃ bahusaṅkīrṇaṃ bhāṣate cāpi mūḍhavat |
                        <caesura/>
                         hasaty akasmād aṅgulīḥ sphoṭayed vilikhed mahīm || </l>

                    <l xml:id="SS.5.1.21">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.21</label>
                        <caesura/>
                         vepathuś cāsya bhavati trastaś cānyo 'nyam īkṣate |
                        <caesura/>
                         vivarṇavaktro dhyāmaś ca nakhaiḥ kiñcic chinaty api || </l>

                    <l xml:id="SS.5.1.22"/>

                    <l xml:id="SS.5.1.23">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.23</label>
                        <caesura/>
                         vartate viparītaś ca viṣadātā vicetanaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.24"/>

                    <l xml:id="SS.5.1.25">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.25</label>
                        <caesura/>
                         dantakāṣṭhe 'nnapāne ca tathābhyaṅge 'valekhane |
                        <caesura/>
                         utsādane parīṣeke kaṣāye sānulepane || </l>

                    <l xml:id="SS.5.1.26">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.26</label>
                        <caesura/>
                         srakṣu vastreṣu śayyāsu kavacābharaṇeṣu ca |
                        <caesura/>
                         pādukāpādapīṭheṣu pṛṣṭheṣu gajavājinām || </l>

                    <l xml:id="SS.5.1.27">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.27</label>
                        <caesura/>
                         viṣajuṣṭeṣu cānyeṣu nasyadhūmāñjanādiṣu |
                        <caesura/>
                         lakṣaṇāni pravakṣyāmi cikitsāñ cāpy anantaram || </l>

                    <l xml:id="SS.5.1.28">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.28</label>
                        <caesura/>
                         nṛpabhaktād balin dattaṃ saviṣaṃ bhakṣayanti ye |
                        <caesura/>
                         tatraiva te vinaśyanti makṣikāvāyasādayaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.29">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.29</label>
                        <caesura/>
                         hutabhuk tena cānnena bhṛśañ caṭacaṭāyate |
                        <caesura/>
                         mayūrakaṇṭhapratimo jāyate cāpi duḥsahaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.30ab"/>

                    <l xml:id="SS.5.1.30cd">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 1.30cd</label>
                        <caesura/>
                         cakorasyākṣivairāgyaṃ jāyate kṣipram eva tu |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.31">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.31</label>
                        <caesura/>
                         dṛṣṭvānnaṃ viṣasaṃsṛṣṭaṃ mriyate jīvajīvakaḥ |
                        <caesura/>
                         kokilaḥ svaravaikṛtyaṃ kroñcas tu madam arcchati |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.32">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.32</label>
                        <caesura/>
                         hṛṣyen mayūras tūdvigne krośete śukasārike |
                        <caesura/>
                         haṃsaḥ <app>
                            <lem>kṣvelati</lem>
                            <rdg wit="#Bikaner_RORI_5157">kṣveḍati</rdg>
                        </app> cātyarthaṃ kūjate bhṛṅgarājakaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.33ab">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.33</label>
                        <caesura/>
                        <app>
                            <lem>vṛṣabho</lem>
                            <rdg wit="#Bikaner_RORI_5157">pṛṣato</rdg>
                        </app> visṛjaty asraṃ muñcate viṭ ca markaṭaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.33cd"/>

                    <l xml:id="SS.5.1.34ab"/>


                    <l xml:id="SS.5.1.34cd">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.34cd</label>
                        <caesura/>
                         upakṣiptasya cānnasya bāṣpeṇordhvam udīyatā |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.35">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.35</label>
                        <caesura/>
                         hṛtpīḍā bhrāntanetratvaṃ śiroduḥkhañ ca jāyate |
                        <caesura/>
                         tatra nasyāñjane kuṣṭhaṃ lāmajjaṃ naladaṃ madhuḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.36ab"/>

                    <l xml:id="SS.5.1.36cd">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.36cd</label>
                        <caesura/>
                         hṛdi candanalepaś ca tathā sukham avāpnuyāt |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.37">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.37</label>
                        <caesura/>
                         pāṇiprāptaṃ pāṇidāhaṃ nakhaśātaṅ karoti ca |
                        <caesura/>
                         tatra pralepaḥ śyāmendra<pc> </pc>gopa<pc> </pc>somotpalāni ca
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.38">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.38</label>
                        <caesura/>
                         sa cet pramādān mohād vā tad bhuṃkte bhojanaṃ yadi |
                        <caesura/>
                         tato 'syāṣṭhīlavaj jihvā jāyate 'rasavedanī |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.39">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.39</label>
                        <caesura/>
                         tudyate dahyate cāpi śleṣmā cāsya prasicyate |
                        <caesura/>
                         tatra bāṣperitaṃ karma yac ca syād dantakāṣṭhikam |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.40">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.40</label>
                        <caesura/>
                         mūrchāṃ chardiṃ romaharṣam ādhmānaṃ dāham eva ca |
                        <caesura/>
                         indriyāṇāñ ca vaikṛtyaṃ kuryād āmāśayaṃ gatam |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.41">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.41</label>
                        <caesura/>
                         tatrāśu madanālābubimbīkośātakīphalaiḥ |
                        <caesura/>
                         chardanaṃ dadhyudaśvidbhyām athavā taṇḍulāmbunā |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.42">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.42</label>
                        <caesura/>
                         dāhaṃ mūrcchām atīsāraṃ tṛṣṇām indriyavaikṛtam |
                        <caesura/>
                         āṭopaṃ pāṇḍutāṃ kārśyaṃ kuryāt pakvāśayaṃ gataṃ</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.43">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.43</label>
                        <caesura/>
                         tatra nīlīphalaṃ śreṣṭhaṃ sasarpiṣkaṃ virecanam |
                        <caesura/>
                         dadhnā dūṣīviṣāriś ca peyo madhusamāyutaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.44">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.44</label>
                        <caesura/>
                         dravadravyeṣu sarveṣu kṣīramadyodakādiṣu |
                        <caesura/>
                         bhavanti vividhā rājyaḥ phenabudbudajanma ca |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.45">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.45</label>
                        <caesura/>
                         chāyāś cātra na dṛśyante dṛśyante yadi vā punaḥ |
                        <caesura/>
                         bhavanti vikṛtāś chidrās tanvyo vā vikṛtās tathā |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.46">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 1.46</label>
                        <caesura/>
                         śākasūpānna<pc> </pc>māṃsāni klinnāni virasāni ca |
                        <caesura/>
                         sadyaḥ paryuṣitānīva vigandhīni bhavanti ca |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.47">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.47</label>
                        <caesura/>
                         gandhavarṇṇarasair hīnāḥ sarve bhakṣyāḥ phalāni ca |
                        <caesura/>
                         pakvāny āśu prakuthyante pākam āmāni yānti ca |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.48">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.48</label>
                        <caesura/>
                         viśīryante kūrcakas tu dantakāṣṭhagate viṣe |
                        <caesura/>
                         jihvādantauṣṭhamāṃseṣu śvayathuś copajāyate |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.49">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.49</label>
                        <caesura/>
                         athāsya dhātakīpuṣpa<pc> </pc>jambvāmrāsthi<pc> </pc>harītakaiḥ |
                        <caesura/>
                         sakṣaudraiḥ pracchite śophe kartavyaṃ pratisāraṇam |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.50">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.50</label>
                        <caesura/>
                         athavāṅkollamūlāni tvacaḥ saptachadasya vā |
                        <caesura/>
                         śirīṣamāṣakā vāpi kartavyaṃ pratisāraṇam |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.51">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.51</label>
                        <caesura/>
                         jihvānirlekhakavalau dantakāṣṭhavad ādiśet |
                        <caesura/>
                         picchalo bahalo 'bhyaṅgo vivarṇaś ca viṣānvitaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.52">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.52</label>
                        <caesura/>
                         sphoṭā<pc> </pc>janmarujāsrāvas tvakpākaḥ sveda eva ca |
                        <caesura/>
                         dāraṇañ cāpi māṃsānām abhyaṅge viṣadūṣite |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.53">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.53</label>
                        <caesura/>
                         tatra śītāmbusiktasya kartavyam anulepanam |
                        <caesura/>
                         candanan tagaraṃ kuṣṭham uśīraṃ veṇupatrikā |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.54">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.54</label>
                        <caesura/>
                         somavalyamṛtā śvetā padmaṃ kālīyakan tathā |
                        <caesura/>
                         kapittharasapatrābhyāṃ pānam etac ca pūjyate |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.55">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.55</label>
                        <caesura/>
                         utsādane parīṣeke kaṣāye sānulepane |
                        <caesura/>
                         śayyāvastratanutreṣu vidyād abhyaṅgavad bhiṣak |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.56">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.56</label>
                        <caesura/>
                         keśaśātaḥ śiroduḥkhaṃ khebhyaś ca rudhirāgamaḥ |
                        <caesura/>
                         granthijanmottamāṅge ca viṣajuṣṭe 'valekhane |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.57">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.57</label>
                        <caesura/>
                         tatra pralepo bahuśo bhāvitā kṛṣṇamṛttikā |
                        <caesura/>
                         ṛkṣapittaghṛta<pc> </pc>śyāmāpālindī<pc> </pc>taṇḍulīyakaiḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.58">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.58</label>
                        <caesura/>
                         gomayasvaraso vāpi hito vā mālatīrasaḥ |
                        <caesura/>
                         raso mūṣikakarṇyā vā dhūmo vāgārasaṃjñitaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.59">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.59</label>
                        <caesura/>
                         śiro 'bhyaṅgaḥ śirastrāṇaṃ snānam uṣṇīṣam eva ca |
                        <caesura/>
                         srajaś ca viṣasaṃsṛṣṭāḥ sādhayed avalekhavat |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.60">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.60</label>
                        <caesura/>
                         mukhālepe mukhaśyāvaṃ yuktam abhyaṅgalakṣaṇaiḥ |
                        <caesura/>
                         padminīkaṇṭaka<pc> </pc>prakhyaiḥ kaṇṭakaiś copacīyate |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.61">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.61</label>
                        <caesura/>
                         tatra kṣaudraghṛtaṃ pānam ālepaś candanaṃ ghṛtam |
                        <caesura/>
                         payasyā madhukā phañjī bandhujīvaḥ punarṇṇavā ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.62">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.62</label>
                        <caesura/>
                         asvāsthyaṃ kuñjarādīnāṃ lālāsravaṇam eva ca |
                        <caesura/>
                         yātuś ca sphoṭanāsrāvau muṣka<pc> </pc>meḍhra<pc> </pc>gudeṣv
                        atha |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.63">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.63</label>
                        <caesura/>
                         tatrābhyaṅgavad ācaṣṭe yātrivāhanayoḥ kriyām |
                        <caesura/>
                         śoṇitāgamanaṃ khebhyaḥ śiroruk kaphasaṃsravaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.5.1.64">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.64</label>
                        <caesura/>
                         nasyadhūmagate liṅgam indriyāṇāñ ca vaikṛtam |
                        <caesura/>
                         tatra sarpir gavādīnāṃ dugdhaiḥ sātiviṣaiḥ śṛtam |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.65">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.65</label>
                        <caesura/>
                         nasyaṃ pānañ ca vihitaṃ śītaṃ samadayantikam ||
                        <caesura/>
                        <!--                        got to here--> gandhahānir
                        vivarṇṇatvaṃ puṣpāṇāṃ mlānatā tathā |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.66">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.66</label>
                        <caesura/>
                         jighrataś ca śiroduḥkhaṃ vāripūrṇṇe ca locane |
                        <caesura/>
                         tatreṣṭaṃ bāṣpikaṃ karma mukhālepe ca yat smṛtam ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.67">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.67</label>
                        <caesura/>
                         karṇṇatailagate śrotre vaikṛtyaṃ śophavedanā |
                        <caesura/>
                         karṇṇāsrāvaś ca tatrāśu kartavyaṃ pratipūraṇam |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.68">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.68</label>
                        <caesura/>
                         svaraso bahuputrāyāḥ saghṛtaṃ kṣaudrasaṃyutam |
                        <caesura/>
                         somavalkarasaś cāpi suśīto hitam iṣyate |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.69">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.69</label>
                        <caesura/>
                         asropadehau dāhaś ca vedanā dṛṣṭivibhramaḥ |
                        <caesura/>
                         añjane viṣasaṃsṛṣṭe bhaved āndhyam athāpi vā |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.70">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.70</label>
                        <caesura/>
                         tatra sadyo ghṛtaṃ peyaṃ tarpaṇe ca samāgadham |
                        <caesura/>
                         añjanaṃ meṣaśṛṅgasya niryāso varuṇasya ca |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.71ab"/>

                    <l xml:id="SS.5.1.71cd">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.71</label>
                        <caesura/>
                         kapittha<pc> </pc>meṣaśṛṅgābhyām puṣpam bhallātakasya ca</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.72ab"/>

                    <l xml:id="SS.5.1.72cd">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.72</label>
                        <caesura/>
                         śophaḥ svāpas tathā srāvaḥ pādayoḥ sphoṭajanma ca |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.73">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.73</label>
                        <caesura/>
                         bhavanti viṣaduṣṭābhyāṃ pādukābhyām asaṃśayam |
                        <caesura/>
                         upānatpādapīṭhāni pādukābhyāṃ prasādhayet |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.74">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.74</label>
                        <caesura/>
                         bhūṣaṇāni hatārcīṃṣi na vibhānti yathā purā |
                        <caesura/>
                         svāni sthānāni hanyuś ca dāhapākāvadāraṇaiḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.75">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.75</label>
                        <caesura/>
                         pādukābhūṣaṇeṣūktam abhyaṅgavidhim ācaret |
                        <caesura/>
                         viṣopasargo bāṣpādir bhūṣaṇānto ya īritaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.76">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.76</label>
                        <caesura/>
                         upadravāṃs tatra vīkṣya vidadhīta cikitsitam |
                        <caesura/>
                         mahāsugandham agadaṃ yaṃ pravakṣyāmi tam bhiṣak |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.77">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.77</label>
                        <caesura/>
                         pānālepananasyeṣu vidadhītāñjaneṣu ca ||
                        <caesura/>
                         virecanāni tīkṣṇāni kuryāt pracchardanāni ca |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.78">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.78</label>
                        <caesura/>
                         śirāś ca vyadhayet prāptāḥ prāptaṃ visrāvaṇaṃ yadi |
                        <caesura/>
                         mūṣikājaruhā vāpi haste baddhā tu bhūpateḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.79">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.79</label>
                        <caesura/>
                         karoti nirviṣaṃ sarvam annaṃ viṣasamāyutam |
                        <caesura/>
                         hṛdayāvaraṇaṃ nityaṃ kuryāc cāmitramadhyagaḥ<anchor
                            n="SS.5.1.79-n1"/> |</l>

                    <ab corresp="#SS.5.1.79" type="apparatus">
                        <list type="testimonia">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.1.79-n1"> The reading of
                                the parallel verse in the <emph>Aṣṭāṅgasaṅgraha</emph>
                                (1.8.89) supports the reading <foreign>amitra</foreign>.
                            </item>
                        </list>
                    </ab>

                    <l xml:id="SS.5.1.80">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.80</label>
                        <caesura/>
                         pibed ghṛtam ajeyākhyam amṛtaṃ cāpy abhuktavān |
                        <caesura/>
                         sarpiḥ kṣaudraṃ dadhi payaḥ pibed vā śītalañ jalam |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.81">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.81</label>
                        <caesura/>
                         godhāmayūranakulān pṛṣatān hariṇān api |
                        <caesura/>
                         viṣaghnānāñ ca satataṃ rasāṃs teṣāṃ pibed api |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.82">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.82</label>
                        <caesura/>
                         godhānakulamāṃseṣu hariṇasya ca buddhimān |
                        <caesura/>
                         dadyāt supiṣṭāṃ pālindīṃ madhukaṃ śarkaran tathā |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.83">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.83</label>
                        <caesura/>
                         śarkarātiviṣe deye māyūre samahauṣadhe |
                        <caesura/>
                         pārṣate cāpi deyāḥ syuḥ pippalyaḥ samahauṣadhāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.84">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.1.84</label>
                        <caesura/>
                         sakṣaudraḥ saghṛtaḥ śītaḥ nimbayūṣa hitas tathā |
                        <caesura/>
                         viṣaghnāni ca seveta bhakṣyabhojyāni buddhimān |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.85">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 1.85</label>
                        <caesura/>
                         pippalīmadhukakṣaudraśarkarekṣurasāmbubhiḥ |
                        <caesura/>
                         chardayed guptahṛdayo yadi pītaṃ bhaved viṣam </l>

                    <l xml:id="SS.5.1.colophon">iti || || kalpeṣu prathamo 'dhyāyaḥ ||</l>
                </div>

                <div n="2" subtype="adhyāya">


                    <head>[Adhyāya 2]</head>

                    <l xml:id="SS.5.2.1">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.2.1</label>
                        <caesura/>
                         athātaḥ sthāvara<pc> </pc>viṣavijñānīyaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||</l>


                    <l xml:id="SS.5.2.2"/>


                    <l xml:id="SS.5.2.3">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.2.3</label>
                        <caesura/>
                         sthāvaraṃ jaṅgamaṃ caiva dvividhaṃ viṣam ucyate |
                        <caesura/>
                         daśādhiṣṭhānam ādyan tu dvitīyaṃ ṣoḍaśāśrayam ||</l>


                    <l xml:id="SS.5.2.4">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.2.4</label>
                        <caesura/>
                         mūlaṃ patraṃ phalaṃ puṣpaṃ tvak kṣīraṃ sāram eva ca |
                        <caesura/>
                         niryāso dhātavaś caiva kandañ ca daśamaṃ smṛtam ||</l>


                    <l style="prose" xml:id="SS.5.2.5a">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.2.5a</label>
                        <caesura/>
                         tatra klītakāśvamāraka<pc> </pc>guñjā<pc
                            > </pc>subhaṅgurā<pc> </pc>karaṭā<pc
                            > </pc>vidyucchikhānanta<pc> </pc>vijayā cety aṣṭau mūlaviṣāṇi
                        ||</l>

                    <l style="prose" xml:id="SS.5.2.5b">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.2.5b</label>
                        <caesura/>
                         viṣapatrikā<pc> </pc>lambaradā<pc> </pc>karambha<pc> </pc>mahākarambhādīni
                        patraviṣāṇi ||</l>

                    <l style="prose" xml:id="SS.5.2.5c">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.2.5c</label>
                        <caesura/>
                         kumudavati<pc> </pc>reṇuka<pc> </pc>kuruvaka<pc> </pc>veṇuka<pc> </pc>karambha<pc> </pc>mahākarambha<pc> </pc>nandanā<pc> </pc>kākādīni
                            guñjāruṣkara<pc> </pc>viṣavedikādīnāṃ phalāni ||</l>

                    <l style="prose" xml:id="SS.5.2.5d">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.2.5d</label>
                        <caesura/>
                         ullika<pc> </pc>reṇu<pc> </pc>karambha<pc> </pc>mahākarambhādīnāṃ
                        puṣpāṇi |</l>

                    <l style="prose" xml:id="SS.5.2.5e">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.2.5e</label>
                        <caesura/>
                         vallija<pc> </pc>karaghāṭaka<pc> </pc>karambha<pc> </pc>nārācakādīnāṃ
                        tvaksāraniryāsāḥ |</l>

                    <l style="prose" xml:id="SS.5.2.5f">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.2.5f</label>
                        <caesura/>
                         kumudavati<pc> </pc>dantī<pc> </pc>snuhā<pc> </pc>jālinī<pc> </pc>prabhṛtīnāṃ
                        kṣīrāṇi |</l>

                    <l style="prose" xml:id="SS.5.2.5g">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.2.5g</label>
                        <caesura/>
                         haritāla<pc> </pc>phenāśma<pc> </pc>bhasma<pc> </pc>rakta<pc> </pc>prabhṛtīni
                        dhātuviṣāṇi |</l>

                    <l style="prose" xml:id="SS.5.2.5h">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.2.5h</label>
                        <caesura/>
                         kālakūṭā<pc> </pc>vatsanābha<pc> </pc>sarṣapa<pc> </pc>kapālaka<pc> </pc>kardamaka<pc> </pc>vairāṭaka<pc> </pc>mustakā<pc> </pc>mahāviṣa<pc> </pc>puṇḍarīka<pc> </pc>mūlaka<pc> </pc>hālāhala<pc> </pc>śṛṅgī<pc> </pc>markaṭādīnāṃ
                        kandāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.2.6"/>


                    <l xml:id="SS.5.2.7">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.2.7</label>
                        <caesura/>
                         udveṣṭanam mūlaviṣaiḥ pralāpo moha eva ca |
                        <caesura/>
                         jṛmbhaṇodveṣṭanaśvāsā jñeyāḥ patraviṣair nṛṇāṃ <anchor
                            n="SS.5.2.7-n1"/>||</l>

                    <ab corresp="#SS.5.2.7" type="apparatus">
                        <list type="testimonia">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.2.7-n1"> Cf.
                                    <emph>Mādhavanidāna</emph> (69.8cd–9ab)
                                    <foreign>udveṣṭanaṃ mūlaviṣaiḥ pralāpo moha eva ca
                                </foreign>| <foreign>jṛmbhaṇaṃ vepanaṃ śvāso mohaḥ
                                    patraviṣeṇa tu </foreign> || </item>
                        </list>
                    </ab>


                    <l xml:id="SS.5.2.8">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.2.8</label>
                        <caesura/>
                         muṣkaśophaḥ phalaviṣaiḥ dāhodveṣṭanam eva ca |
                        <caesura/>
                         bhavet puṣpaviṣaiś chardir ādhmānaṃ svāpam eva ca <anchor
                            n="SS.5.2.8-n1"/> ||</l>

                    <ab corresp="#SS.5.2.8" type="apparatus">
                        <list type="testimonia">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.2.8-n1"> Cf.
                                    <emph>Mādhavanidāna</emph> (69.9cd–10ab)
                                    <foreign>muṣkaśo 'thaḥ phalaviṣair dāho 'nnadveṣa eva
                                    ca </foreign>| <foreign>bhavet puṣpaviṣaiś chardir
                                    ādhmānaṃ śvāsa eva ca </foreign> || </item>
                        </list>
                    </ab>


                    <l xml:id="SS.5.2.9">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.2.9</label>
                        <caesura/>
                         tvaksāraniryāsaviṣair upayuktair bhavanti ha |
                        <caesura/>
                         āsya<pc> </pc>daurgandhya<pc> </pc>pāruṣya<pc> </pc>śirorukkapha<pc> </pc>saṃsravāḥ
                            <anchor n="SS.5.2.9-n1"/> ||</l>

                    <ab corresp="#SS.5.2.9" type="apparatus">
                        <list type="testimonia">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.2.9-n1"> Cf.
                                    <emph>Mādhavanidāna</emph> (69.10cd–11ab)
                                    <foreign>tvaksāraniryāsaviṣair upayuktair bhavanti hi
                                </foreign>|
                                    <foreign>āsyadaurgandhyapāruṣyaśirorukkaphasaṃsravāḥ
                                </foreign> || </item>
                        </list>
                    </ab>

                    <l xml:id="SS.5.2.10">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.2.10</label>
                        <caesura/>
                         phenāgamaḥ kṣīraviṣair viḍbhedo gurujihvatā |
                        <caesura/>
                         hṛtpīḍanan dhātuviṣair mūrcchā dāhaś ca tāluni <anchor
                            n="SS.5.2.10-n1"/> ||</l>

                    <ab corresp="#SS.5.2.10" type="apparatus">
                        <list type="testimonia">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.2.10-n1"> Cf.
                                    <title>Mādhavanidāna</title> (69.11cd–12ab) <foreign>
                                    phenāgamaḥ kṣīraviṣair viḍbhedo gurugātratā
                                </foreign>| <foreign>hṛtpīḍanaṃ dhātuviṣair mūrcchā dāhaś
                                    ca tāluni </foreign> || </item>
                        </list>
                    </ab>


                    <l xml:id="SS.5.2.11">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.2.11</label>
                        <caesura/>
                         prāyeṇa kālaghātīni viṣāṇy etāni nirdiśet <anchor
                            n="SS.5.2.11-n1"/> ||
                        <caesura/>
                         kandajāni tu tīkṣṇāni teṣām vakṣyāmi vistaram |</l>
                    <ab corresp="#SS.5.2.11" type="apparatus">
                        <list type="testimonia">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.2.11-n1"> Cf.
                                    <emph>Mādhavanidāna</emph> (gurujihv) <foreign>
                                    prāyeṇa kālaghātīni viṣāṇy etāni nirdiśet </foreign> |
                            </item>
                        </list>
                    </ab>


                    <l xml:id="SS.5.2.12">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.2.12</label>
                        <caesura/>
                         sparśājñānaṃ kālakūṭe vepathuś ca sudāruṇaḥ |
                        <caesura/>
                         grīvāstambho vatsanābhe pītaviṇmūtratā tathā |</l>



                    <l xml:id="SS.5.2.13">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.2.13</label>
                        <caesura/>
                         sārṣape vāyuvaiguṇyam ānāho granthijanma ca |
                        <caesura/>
                         grīvādaurbalyavāksaṅgau pālakena bhavanti ha |</l>



                    <l xml:id="SS.5.2.14">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.2.14</label>
                        <caesura/>
                         prasekaḥ kardamākhyena viḍbhedo 'kṣṇoś ca pītatā |
                        <caesura/>
                         vairāṭakenāṅgaduḥkhaṃ śirorogaś ca jāyate |</l>



                    <l xml:id="SS.5.2.15">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.2.15</label>
                        <caesura/>
                         gātrastambho vepathuś ca mustakena prakīrtitau |
                        <caesura/>
                         mahāviṣeṇāṅgasādadāhodaravivṛddhayaḥ |</l>


                    <l xml:id="SS.5.2.16">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.2.16</label>
                        <caesura/>
                         puṇḍarīkeṇa raktatvam akṣṇor vṛddhis tathodare |
                        <caesura/>
                         mūlakenāṅgavaivarṇyaṃ gātrastambhaś ca jāyate |</l>


                    <l xml:id="SS.5.2.17">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.2.17</label>
                        <caesura/>
                         dhyāmaś cireṇocchvasiti naro hālāhalena tu |
                        <caesura/>
                         śṛṅgīviṣeṇa hṛdaye granthiśūlodbhavo bhṛśam |</l>


                    <l xml:id="SS.5.2.18ab">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.2.18</label>
                        <caesura/>
                         markaṭenotplavaty ūrdhvaṃ hasaty api daśaty api |</l>

                    <l xml:id="SS.5.2.18cd"> kandajāny ugravīryāṇi yāny uktāni trayodaśa |
                        <caesura/>
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.2.19</label>
                    </l>

                    <l xml:id="SS.5.2.19ab"> jñeyāny uktāni kuśalair yuktāni daśabhir
                        guṇaiḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.2.19cd"> rūkṣam uṣṇañ ca tīkṣṇañ ca sūkṣmam āśu
                        vyavāyi ca |</l>


                    <l xml:id="SS.5.2.20">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.2.20</label>
                        <caesura/>
                         vikāsi viśadañ caiva laghv apāki ca te daśa |
                        <caesura/>
                         tad raukṣyāt kopayed vātam auṣṇyāt pittaṃ saśoṇitam ||</l>
                    <ab corresp="#SS.5.2.20" type="apparatus">
                        <list type="testimonia">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.2.20-n1">Cf.
                                    <foreign>Carakasaṃhitā</foreign> 6.23.24:
                                    <foreign>laghu rūkṣam āśu viśadaṃ vyavāyi tīkṣṇaṃ
                                    vikāsi sūkṣmaṃ ca</foreign> | <foreign> uṣṇam
                                    anirdeśyarasaṃ daśaguṇam uktaṃ viṣaṃ
                                    tajjñaiḥ</foreign> || <foreign>Carakasaṃhitā</foreign>
                                6.23.25: <foreign>raukṣyād vātam aśaityāt pittaṃ</foreign>
                                [...] | </item>
                        </list>
                    </ab>



                    <l xml:id="SS.5.2.21">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.2.21</label>
                        <caesura/>
                         taikṣṇyān matim mohayati marmabandhāñ chinatti ca |
                        <caesura/>
                         saukṣmyāc charīrāvayavān praviśed vikaroti ca |</l>


                    <ab corresp="#SS.5.2.21" type="apparatus">
                        <list type="testimonia">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.2.21-n1">Cf.
                                    <foreign>Carakasaṃhitā</foreign> 6.23.26:
                                    <foreign>tīkṣṇatvān marmaghnaṃ</foreign> [...]|
                                    <foreign>Carakasaṃhitā</foreign> 6.23.25: [...]
                                    <foreign>saukṣmyād asṛk prakopayati</foreign> ||
                            </item>
                        </list>
                        <list type="notes">
                            <item>The scribe of MS H first copied the same text as MS K,
                                but corrected it to read with the vulgate. He must have
                                known another manuscript with the correct reading. The old
                                reading of K appears to be a plain textual error.</item>
                        </list>
                    </ab>

                    <l xml:id="SS.5.2.22">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.2.22</label>
                        <caesura/>
                         āśutvād āśu tad dhanti vyavāyāt prakṛtiṃ bhajet |
                        <caesura/>
                         vikāsitvād anuviśed doṣān dhātūn malān api |</l>

                    <ab corresp="#SS.5.2.22" type="apparatus">
                        <list type="testimonia">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.2.22-n1">Cf.
                                    <foreign>Carakasaṃhitā</foreign> 6.23.26:
                                    <foreign>śīghraṃ vyavāyibhāvād āśu vyāpnoti kevalaṃ
                                    deham</foreign> | [...] <foreign>prāṇaghnaṃ tad
                                    vikāsitvāt</foreign> || </item>
                        </list>
                    </ab>

                    <l xml:id="SS.5.2.23">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.2.23</label>
                        <caesura/>
                         vaiśadyāc cāsaktagatir duścikitsañ ca lāghavāt |
                        <caesura/>
                         durnirharam apākitvāt tasmāt kleśayate ciram ||</l>

                    <ab corresp="#SS.5.2.23" type="apparatus">
                        <list type="testimonia">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.2.23-n1">Cf.
                                    <foreign>Carakasaṃhitā</foreign> 6.23.27
                                    <foreign>durupakramaṃ laghutvād vaiśadyāt syād
                                    asaktagatidoṣam </foreign>| Ḍalhaṇa noticed the
                                reading in witness K: <foreign>asaktagativaiśadyāt iti
                                    kecit paṭhanti</foreign> (Ācārya 1938: 565a).</item>
                        </list>
                    </ab>


                    <l xml:id="SS.5.2.24">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.2.24</label>
                        <caesura/>
                         sthāvaraṃ jaṅgamam vāpi kṛtrimam vāpi yad viṣam |
                        <caesura/>
                         sadyo mārayate martyaṃ jñeyan daśaguṇan tu tat |</l>




                    <l xml:id="SS.5.2.25ab"/>


                    <l xml:id="SS.5.2.25cd">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.2.25cd</label>
                        <caesura/>
                         jīrṇam viṣaghnauṣadhibhir hatam vā
                        <caesura/>
                         dāvāgnivātātapaśoṣitam vā |</l>


                    <l xml:id="SS.5.2.26">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.2.26</label>
                        <caesura/>
                         svabhāvato vā guṇaviprahīṇaṃ
                        <caesura/>
                         viṣaṃ hi dūṣīviṣatām upaiti |
                        <caesura/>
                         vīryālpabhāvād avibhāvanīyaṃ
                        <caesura/>
                         kaphāvṛtatvāt sucirānubandhi |</l>


                    <l xml:id="SS.5.2.27">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.2.27</label>
                        <caesura/>
                         tenārdito bhinna<pc> </pc>purīṣa<pc> </pc>varṇo
                        <caesura/>
                         vidagdha<pc> </pc>vairasya<pc> </pc>yutaḥ pipāsī |
                        <caesura/>
                         mūrcchāṃ bhramaṃ gadgadavākyamartyo
                        <caesura/>
                         viceṣṭamāno ratim āpnuyāc ca |</l>

                    <ab corresp="#SS.5.2.27" type="apparatus">
                        <list type="Notes">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.2.27-n1">Ḍalhaṇa noticed
                                the Nepalese readings of <foreign>bhramaṃ</foreign> for
                                the vulgate's <foreign>vaman</foreign> (Ācārya 1938:
                                565b).</item>
                        </list>
                    </ab>




                    <l xml:id="SS.5.2.28">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.2.28</label>
                        <caesura/>
                         āmāśayasthe kapha<pc> </pc>vātarogī
                        <caesura/>
                         pakvāśayasthe 'nilapittarogī |
                        <caesura/>
                         bhavet samudhvastaśiroruhāṅgo<anchor n="SS.5.2.28-n1"/>
                        <caesura/>
                         vilūnapakṣas tu yathā vihaṅgaḥ |</l>

                    <ab corresp="#SS.5.2.28" type="apparatus">
                        <list type="Notes">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.2.28-n1">The expected
                                gemination in <foreign>-uddhvasta-</foreign> is not found
                                in MS K, but this is a valid grammatical optional
                                form.</item>
                        </list>
                        <list type="Testimonia">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.2.28-n1">Ḍalhaṇa noted the
                                reading of our manuscripts on 28c (Ācārya 1938:
                                565).</item>
                        </list>
                    </ab>


                    <l xml:id="SS.5.2.29">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.2.29</label>
                        <caesura/>
                         sthitaṃ rasādiṣv ayathāyathoktān
                        <caesura/>
                         karoti dhātuprabhavān vikārān |
                        <caesura/>
                         kopañ ca śītānila<pc> </pc>durdineṣu
                        <caesura/>
                         yāty āśu pūrvaṃ śṛṇu tasya liṅgam |</l>


                    <l xml:id="SS.5.2.30">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.2.30</label>
                        <caesura/>
                         nidrāgurutvañ ca vijṛmbhaṇañ ca
                        <caesura/>
                         viśleṣaharṣāv athavāṅgamardam |
                        <caesura/>
                         tataḥ karoty annamadāvipākāv
                        <caesura/>
                         arocakaṃ maṇḍala<pc> </pc>koṭhatāñ ca |</l>


                    <l xml:id="SS.5.2.31">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.2.31</label>
                        <caesura/>
                         māṃsakṣayaṃ pādakarāsyaśophaṃ
                        <caesura/>
                         pralepakañ chardim athātisāram |
                        <caesura/>
                         dūṣīviṣaṃ śvāsatṛṣājvarāṃś ca
                        <caesura/>
                         kuryāt pravṛddhiṃ jaṭharasya cāpi |</l>


                    <l xml:id="SS.5.2.32">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.2.32</label>
                        <caesura/>
                         unmādam anyaj janayet tathānyad
                        <caesura/>
                         ānāham anyat kṣapayec ca śukram |
                        <caesura/>
                         kārśyan tathānyaj janayec ca kuṣṭhaṃ
                        <caesura/>
                         tāṃs tān vikārāṃś ca bahuprakārān |</l>


                    <l xml:id="SS.5.2.33">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.2.33</label>
                        <caesura/>
                         dūṣitaṃ deśakālānnadivāsvapnair abhīkṣṇaśaḥ |
                        <caesura/>
                         yasmād vā dūṣayed dhātuṃ tasmād dūṣīviṣaṃ smṛtam ||</l>


                    <l xml:id="SS.5.2.34">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 2.34</label>
                        <caesura/>
                         sthāvarasyopayuktasya vege tu prathame nṛṇām |
                        <caesura/>
                         śyāvā jihvā bhavet stabdhā mūrcchā trāsaś ca jāyate |</l>


                    <l xml:id="SS.5.2.35">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.2.35</label>
                        <caesura/>
                         dvitīye vepathuḥ sādo dāhaḥ kaṇṭharujas tathā |
                        <caesura/>
                         viṣañ cāmāśaya<pc> </pc>prāptaṅ kurute hṛdi vedanām |</l>


                    <l xml:id="SS.5.2.36">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.2.36</label>
                        <caesura/>
                         tāluśoṣas tṛtīye tu śūlañ cāmāśaye bhṛśam |
                        <caesura/>
                         durbale harite śūne jāyete cāsya locane ||<anchor
                            n="SS.5.2.36-n1"/>
                    </l>

                    <ab corresp="#SS.5.2.36" type="apparatus">
                        <list type="Notes">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.2.36-n1">The character
                                    <foreign>śū</foreign> in c is hard to read in witness
                                K, and this same character has a similar flaw in witness H
                                and is corrected in the margin. This suggests that H was
                                copied from K or a very close intermediate witness that
                                copied the error of K.</item>
                        </list>
                    </ab>


                    <l xml:id="SS.5.2.37">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.2.37</label>
                        <caesura/>
                         pakvāmāśayayos sādo hikkā kāso 'ntrakūjanam |
                        <caesura/>
                         caturthe jāyate vege śirasaś cāpi gauravam |</l>


                    <l xml:id="SS.5.2.38">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.2.38</label>
                        <caesura/>
                         kaphapraseko vaivarṇyaṃ pārśvabhedaś ca pañcame |
                        <caesura/>
                         sarvadoṣaprakopaś ca pakvādhāne ca vedanā |</l>


                    <l xml:id="SS.5.2.39">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.2.39</label>
                        <caesura/>
                         ṣaṣṭhe sañjñāpraṇāśaś ca bhṛśaṃ cāpy atisāryate ||
                        <caesura/>
                         skandha<pc> </pc>pṛṣṭha<pc> </pc>kaṭībhaṅgāḥ sannirodhaś ca
                        saptame || </l>


                    <l xml:id="SS.5.2.40">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.2.40</label>
                        <caesura/>
                         prathame viṣavege tu vāntaṃ śītāṃbusecitam |
                        <caesura/>
                         sarpirmadhubhyāṃ saṃyuktam agadam pāyayen naram ||<anchor
                            n="SS.5.2.40-n1"/></l>


                    <ab corresp="#SS.5.2.40" type="apparatus">
                        <list type="Note">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.2.40-n1"> The reading of
                                the K witness is grammatically clearer than the vulgate.
                                The erroneous reading of nominative
                                    <foreign>naraḥ</foreign> in H may be the reason for
                                the rewriting of this verse in the vulgate. Gayadāsa on
                                the next verse shows that he read the same syntax as the
                                Nepalese version.</item>
                        </list>
                    </ab>


                    <l xml:id="SS.5.2.41">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.2.41</label>
                        <caesura/>
                         dvitīye pūrvavad vāntaṃ viriktañ cāpi pāyayet |
                        <caesura/>
                         tṛtīye 'gadapānan tu hitan nasyaṃ tathāñjanam ||</l>


                    <l xml:id="SS.5.2.42">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.2.42</label>
                        <caesura/>
                         sindhuṃ caturthe 'lpasneham agadam pāyayed bhiṣak |<anchor
                            n="SS.5.2.42-n1"/>
                        <caesura/>
                         pañcame kṣaudramadhukakvāthayuktaṃ pradāpayet ||
                        <caesura/>
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.2.43AB</label>
                        <caesura/>
                         ṣaṣṭhe 'tisāravat siddhir avasīdet tu saptame | </l>

                    <ab corresp="#SS.5.2.42" type="apparatus">
                        <list type="Note">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.2.42-n1">Note the scribal
                                addition in the margin, including the phrase <foreign>iti
                                    pāṭhaḥ</foreign>, indicating awareness of multiple
                                manuscript readings.</item>
                        </list>
                    </ab>

                    <l xml:id="SS.5.2.43CD"/>

                    <l xml:id="SS.5.2.44">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.2.44</label>
                        <caesura/>
                         vegāntare tv anyatame kṛte karmaṇi śītalām |
                        <caesura/>
                         yavāgūṃ saghṛtakṣaudrām imāṃ dadyād viṣāpahām |</l>


                    <l xml:id="SS.5.2.45">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.2.45</label>
                        <caesura/>
                         kośavaty agnikaḥ pāṭhā sūryavaly amṛtābhayā |
                        <caesura/>
                         śeluḥ śirīṣakiṇihī haridre bṛhatīdvayam |<anchor n="SS.5.2.45-n1"
                        /></l>

                    <ab corresp="#SS.5.2.45" type="apparatus">
                        <list type="Testimonia">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.45.2.45-n1"
                                    ><emph>Aṣṭāṅgasaṅgraha</emph> Utt.40.55.</item>
                            <item>
                                <emph>Aṣṭāṅgahṛdayasaṃhitā</emph> Utt.35.21.</item>
                        </list>
                    </ab>


                    <l xml:id="SS.5.2.46">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.2.46</label>
                        <caesura/>
                         punarṇṇavau hareṇuś ca tryūṣaṇaṃ śārivotpale |
                        <caesura/>
                         eṣāṃ yavāgūr niḥkvāthe kṛtā hanti viṣadvayam |</l>


                    <l xml:id="SS.5.2.47">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.2.47</label>
                        <caesura/>
                         madhukaṃ tagaraṃ kuṣṭhaṃ bhadradāruhareṇavaḥ |
                        <caesura/>
                         mañjiṣṭhailailavālūni nāgapuṣpotpalaṃ sitā |</l>


                    <l xml:id="SS.5.2.48">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.2.48</label>
                        <caesura/>
                         viḍaṅgaṃ candanaṃ patraṃ priyaṅgu dhyāmakan tathā |
                        <caesura/>
                         haridre dve bṛhatyau ca sārivāṃśumatī balā |</l>


                    <l xml:id="SS.5.2.49">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.2.49</label>
                        <caesura/>
                         kalkair eṣāṃ ghṛtaṃ siddham ajeyam iti viśrutam |
                        <caesura/>
                         viṣāṇi hanti sarvāṇi śīghram evājitan tu tat ||</l>


                    <l xml:id="SS.5.2.50">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.2.50</label>
                        <caesura/>
                         dūṣīviṣārttaṃ susvinnam ūrdhvañ cādham ca śodhitam |
                        <caesura/>
                         pāyayed agadam mukhyam idaṃ dūṣīviṣāpaham ||</l>


                    <l xml:id="SS.5.2.51">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.2.51</label>
                        <caesura/>
                         pippalyo dhyāmakaṃ māṃsī lodhram elā suvarccikā |
                        <caesura/>
                         bālakaṅ gairiko hemas tathā ca paripelavā |</l>


                    <l xml:id="SS.5.2.52">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.2.52</label>
                        <caesura/>
                         kṣaudrayukto gado hy eṣa dūṣīviṣam apohati ||
                        <caesura/>
                         dūṣīviṣārir nāmnā tu na cānyatrāpi vāryate |</l>


                    <l xml:id="SS.5.2.53">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.2.53</label>
                        <caesura/>
                         jvare dāhe ca hikkāyāṃ ānāhe śukrasaṃkṣaye |
                        <caesura/>
                         śophe 'tisāre murcchāyāṃ tvagdoṣe jaṭhare pi ca |</l>


                    <l xml:id="SS.5.2.54">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.2.54</label>
                        <caesura/>
                         unmāde vepathau caiva ye cāpy anya upadravāḥ |
                        <caesura/>
                         yathāsvaṃ teṣu kurvīta viṣaghnair eva bheṣajaiḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.2.55">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.2.55</label>
                        <caesura/>
                         sādhyam ātmavataḥ sadyo yāpyaṃ samvatsarotthitam |
                        <caesura/>
                         dūṣīviṣaṃ varjanīyam ato 'nyad ahitāśinaḥ || </l>

                    <l ana="trailer" xml:id="SS.5.2.end"> iti kalpasthāne dvitīyo 'dhyāyaḥ
                        || </l>
                </div>

                <div n="3" subtype="adhyāya">

                    <head>[Adhyāya 3]</head>




                    <l xml:id="SS.5.3.1">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.3.1</label>
                        <caesura/>
                         athāto jaṅgamaviṣavijñānīyaṃ kalpaṃ vyākhyāsyāmaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.5.3.2"/>

                    <l xml:id="SS.5.3.3">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.3.3</label>
                        <caesura/>
                         jaṅgamasya viṣasyoktāny adhiṣṭhānāni ṣoḍaśa |
                        <caesura/>
                         samāsena mayā yāni vistaras teṣu vakṣyate |</l>

                    <l style="prose" xml:id="SS.5.3.4">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.3.4</label>
                        <caesura/>
                         tatra dṛṣṭi<pc> </pc>niśvāsa<pc> </pc>daṃṣṭrānakha<pc
                            > </pc>mukha<pc> </pc>mūtra<pc> </pc>purīṣārtava<pc
                            > </pc>śukra<pc> </pc>lāṅgūla<pc> </pc>lālāsparśa<pc
                            > </pc>mukha<pc> </pc>sandaṃśāvaśardhita<pc
                            > </pc>gudāsthi<pc> </pc>pitta<pc> </pc>śūkaśavāni ||</l>

                    <l style="prose" xml:id="SS.5.3.5.1">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.3.5(1)</label>
                        <caesura/>
                         tatra niśvāsadṛṣṭiviṣāḥ divyāḥ sarpāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.5.2">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.3.5(2)</label>
                        <caesura/>
                         bhaumās tu daṃṣṭrāviṣāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.5.3">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.3.5(3)</label>
                        <caesura/>
                         mārjāraśva<pc> </pc>vānara<pc> </pc>nara<pc> </pc>makara<pc> </pc>maṇḍūka<pc> </pc>pākamatsya<pc> </pc>godhā<pc> </pc>śambūka<pc> </pc>pracalāka<pc> </pc>gṛhagoḍikāś
                        catuṣpadāś ca kīṭās tathānye nakhamukhadaṃṣṭrāviṣāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.5.4">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.3.5(4)</label>
                        <caesura/>
                         kiṭipa<pc> </pc>picciṭā<pc> </pc>kaṣāyavāsika<pc> </pc>sarṣapaka<pc> </pc>toṭaka<pc> </pc>varcaḥkīṭāḥ
                        kauṇḍinyā mūtrapurīṣaviṣāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.5.5">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.3.5(5)</label>
                        <caesura/>
                         mūṣikāḥ śukraviṣāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.5.6">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.3.5(6)</label>
                        <caesura/>
                         vṛścika<pc> </pc>viśvambhara<pc> </pc>varaki<pc> </pc>matsyocciṭiṅga<pc> </pc>patravṛścikāḥ
                        śūlaviṣāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.5.7">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.3.5(7)</label>
                        <caesura/>
                         lūtā lālā<pc> </pc>nakha<pc> </pc>mūtra<pc
                            > </pc>purīṣārtava<pc> </pc>śukra<pc> </pc>daṃṣṭrāviṣāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.5.8">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.3.5(8)</label>
                        <caesura/>
                         makṣikā<pc> </pc>kaṇabha<pc> </pc>jalāyukā mukhasandaṃśaviṣāḥ
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.5.9">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.3.5(9)</label>
                        <caesura/>
                         citraśīrṣa<pc> </pc>śarāvakurdi<pc> </pc>śata<pc> </pc>dārukāri<pc> </pc>medaka<pc> </pc>śārikā
                            mukha<pc> </pc>sandaṃśa<pc> </pc>daṃṣtrāsyarśā<pc
                            > </pc>viśarddhita<pc> </pc>guda<pc> </pc>purīṣa<pc
                        > </pc>viṣāḥ | <anchor n="SS.5.3.5.9-n1"/></l>

                    <ab corresp="#SS.5.3.5.9" type="apparatus">
                        <list type="Notes">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.3.5.9-n1">Witness H
                                separates these names with daṇḍas, which is helpful to
                                some extent.</item>
                        </list>
                    </ab>

                    <l xml:id="SS.5.3.5.10">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.3.5(10)</label>
                        <caesura/>
                         viṣahatāsthi sarpakaṇṭakavarakimatsyāsthi cety asthiviṣāṇi ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.5.11">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.3.5(11)</label>
                        <caesura/>
                         śakalimatsyaraktarājīvakimatsyāḥ pittaviṣāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.5.12">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.3.5(12)</label>
                        <caesura/>
                         sūkṣma<pc> </pc>tuṇḍocciṭiṅga<pc> </pc>vāraṭi<pc> </pc>śatapadi<pc> </pc>valabhika<pc> </pc>śṛṅga<pc> </pc>bhramarāḥ
                        śūkaviṣāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.5.13">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.3.5(13)</label>
                        <caesura/>
                         kīṭasarpadehā vyasavaḥ śavaviṣāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.5.14">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.3.5(14)</label>
                        <caesura/>
                         śeṣās tv anuktā mukhadaṃśaviṣeṣv eva gaṇayitavyā iti || </l>

                    <l xml:id="SS.5.3.6">bhavanti cātra ślokāḥ
                        <caesura/>
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.3.6</label>
                        <caesura/>
                         rājño 'rideśe ripavo jalāni
                        <caesura/>
                         mārgāṃś ca bhaktāni ca dūṣayanti |
                        <caesura/>
                         tāni praduṣṭāni bhiṣag vipaścid
                        <caesura/>
                         viśodhayed āgamitārthaśuddhaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.7">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.3.7</label>
                        <caesura/>
                         duṣṭañ jalaṃ picchilam asragandhi
                        <caesura/>
                         phenāvṛtaṃ rājibhir āvṛtañ ca |
                        <caesura/>
                         maṇḍūkamatsyaṃ mriyate vihaṅgā
                        <caesura/>
                         mattāś ca sānūpacarā bhramanti ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.8">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.3.8</label>
                        <caesura/>
                         majjanti ye cātra narāśvanāgās
                        <caesura/>
                         te cchardimohajvaraśophaśūlān |
                        <caesura/>
                         arcchanti teṣām apahṛtya rogāṃ
                        <caesura/>
                         duṣṭaṃ jalaṃ śodhayituṃ yateta | </l>

                    <l xml:id="SS.5.3.9">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.3.9</label>
                        <caesura/>
                         dhavāśvakarṇāv atha pāribhadraṃ
                        <caesura/>
                         sapāṭalaṃ sidhraka<pc> </pc>muṣkakau ca |
                        <caesura/>
                         dagdhvā sarājadrumasomavalkān
                        <caesura/>
                         tad bhasma śītaṃ vikiret sarassu |</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.10">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.3.10</label>
                        <caesura/>
                         bhasmāñjaliñ cāpi ghaṭe nidhāya
                        <caesura/>
                         viśodhayed īpsitam evam ambhaḥ ||
                        <caesura/>
                         kṣitipradeśaṃ viṣadūṣitan tu
                        <caesura/>
                         tīrthaṃ śilām vāpy aribhiḥ sthalīm vā |</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.11">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.3.11</label>
                        <caesura/>
                         spṛśanti gātreṇa tu yena yena
                        <caesura/>
                         govājināgāḥ puruṣāḥ striyo vā
                        <caesura/>
                         tad āśu śūyaty atha dahyate ca
                        <caesura/>
                         śīryanti romāṇi nakhāś ca tasmin |</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.12">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.3.12</label>
                        <caesura/>
                         tatrāpy anantāṃ saha sarvagandhaiḥ
                        <caesura/>
                         piṣṭvā surābhiḥ saha yojyamārgān |
                        <caesura/>
                         siñced athādbhiś ca mṛdanvitābhir
                        <caesura/>
                         mārgo 'sti cānyo yadi tena gacchet ||<anchor n="SS.5.3.12-n1"
                        /></l>

                    <ab corresp="#SS.5.3.12" type="apparatus">
                        <list type="Notes">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.3.12-n1"> Ḍalhaṇa noted a
                                variant reading of this verse that bears a close
                                relationship to the Nepalese transmission:
                                    <foreign>tatrāpy anantāṃ saha sarvagandhair vacāṃ tu
                                    piṣṭvā surayā 'numārgam/ siñcet tathā mṛtsahitābhir
                                    adbhir mārgo 'sti nānyo yadi tena gacchet</foreign> SS
                                5.3.12 (Ācārya 1938: 568).</item>
                        </list>
                    </ab>


                    <l xml:id="SS.5.3.13">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.3.13</label>
                        <caesura/>
                         tṛṇeṣu bhakteṣu ca dūṣiteṣu
                        <caesura/>
                         sīdanti mūrcchanti vamanti cānye |
                        <caesura/>
                         viḍbhedam arcchanty athavā mriyante
                        <caesura/>
                         teṣāṃ cikitsām prayated yathoktām |</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.14">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.3.14</label>
                        <caesura/>
                         viṣāpahair vāpy agadaiḥ pralipya
                        <caesura/>
                         vādyāni citrāṇy upavādayeta |
                        <caesura/>
                         tārāvitāraḥ sasurendragopas
                        <caesura/>
                         tenaiva tulyaḥ kuruvindabhāgaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.15">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.3.15</label>
                        <caesura/>
                         pittena yuktaḥ kapilāhvayena
                        <caesura/>
                         vādyapralepo 'bhihitaḥ praśastaḥ |
                        <caesura/>
                         vādyasya śabdena hi yānti nāśaṃ
                        <caesura/>
                         viṣāṇi ghorāṇy api yāni tatra ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.16">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.3.16</label>
                        <caesura/>
                         dhūme 'nile vā viṣasamprayukte
                        <caesura/>
                         khagā bhramantaḥ prapatanti bhūmau |
                        <caesura/>
                         kāsapratiśyāyaśirovikārān
                        <caesura/>
                         archanti tīvrān nayanāmayāṃś ca ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.17">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.3.17</label>
                        <caesura/>
                         lākṣāharidrātiviṣābhayāś ca
                        <caesura/>
                         savakrakuṣṭhailahareṇukābhiḥ |
                        <caesura/>
                         priyaṅgavaś cāpy anile nidhāya
                        <caesura/>
                         dhūmānilau tena viśodhayīta ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.18">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.3.18</label>
                        <caesura/>
                         prajā imāḥ padmayoner brahmaṇaḥ sṛjataḥ kila |
                        <caesura/>
                         akarod vighnam asuraḥ kaiṭabho nāma darpitaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.19">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.3.19</label>
                        <caesura/>
                         tataḥ kruddhasya vadanād brahmaṇas tejasām nidheḥ |
                        <caesura/>
                         krodho vigrahavān bhūtvā niṣpapātātidāruṇaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.20">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.3.20</label>
                        <caesura/>
                         sa tan dadāha garjantam antakābham mahāsuram |
                        <caesura/>
                         tato 'suraṃ ghātayitvā tattejo 'vardhatādbhutam | </l>

                    <l xml:id="SS.5.3.21">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.3.21</label>
                        <caesura/>
                         tato viṣādo daityānām abhavat tan nirīkṣya vai |
                        <caesura/>
                         viṣādajananatvāc ca viṣam ity abhidhīyate ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.22">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.3.22</label>
                        <caesura/>
                         tataḥ sṛṣṭvā prajāḥ paścāt tadā taṃ krodham īśvaraḥ |
                        <caesura/>
                         vyāveśayata bhūteṣu sthāvareṣu careṣu ca ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.23">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.3.23</label>
                        <caesura/>
                         yathāvyaktarasan toyam antarīkṣāt mahīgatam |
                        <caesura/>
                         teṣu teṣu pradeśeṣu rasaṃ tan tan nigacchati ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.24">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.3.24</label>
                        <caesura/>
                         evam eva viṣaṃ yad yad dravyam prāpyāvatiṣṭhate |
                        <caesura/>
                         svabhāvād eva tat tasya rasaṃ samanuvartate |</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.25">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.3.25</label>
                        <caesura/>
                         viṣe yasmād guṇāḥ sarve tīkṣṇāḥ prāyeṇa santi vai |
                        <caesura/>
                         viṣaṃ sarvam ato jñeyaṃ sarvadoṣaprakopanam |</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.26">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.3.26</label>
                        <caesura/>
                         te tu vṛttīḥ prakupitā jahati svā viṣārditāḥ
                        <caesura/>
                         nopayāti viṣam pākam ataḥ prāṇān ruṇaddhi ca |</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.27">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.27</label>
                        <caesura/>
                         śleṣmaṇāvṛtamārgatvād ucchvāso vinivāryate |
                        <caesura/>
                         visaṃjñaḥ sati jīve 'pi tasmāt tiṣṭhati mānavaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.28">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.3.28</label>
                        <caesura/>
                         śukravat sarvasarpāṇām viṣaṃ sarvaśarīragam |
                        <caesura/>
                         kruddhānām eti cāṅgebhyaḥ śukraṃ nirmathanād iva ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.29">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.3.29</label>
                        <caesura/>
                         teṣām baḍiśavad daṃṣṭrā tāsu sajjati cāgatam |
                        <caesura/>
                         anudvṛttam viṣaṃ tasmān na vimuñcati bhoginaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.30">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.3.30</label>
                        <caesura/>
                         yasmād atyartham uṣṇañ ca tīkṣṇañ ca paṭhitaṃ viṣam |
                        <caesura/>
                         ataḥ sarvaviṣeṣūktaḥ pariṣekaḥ suśītalaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.31">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.3.31</label>
                        <caesura/>
                         kīṭeṣu mandaṃ nātyuṣṇam bahuvātakapham viṣam |
                        <caesura/>
                         ataḥ kīṭaviṣe cāpi svedo na pratiṣidhyate |</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.32ab"/>

                    <l xml:id="SS.5.3.32cd">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.3.32cd</label>
                        <caesura/>
                         svabhāvād avatiṣṭheta prahārādaṃśayor viṣam ||<anchor
                            n="SS.5.3.32cd-n1"/></l>
                    <ab corresp="#SS.5.3.32cd" type="apparatus">
                        <list type="Notes">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.3.32cd-n1">Vulgate verse
                                5.3.32ab, <foreign>kīṭair daṣṭān ... samupācaret</foreign>
                                does not appear here in the Nepalese witnesses, but it
                                does appear, mutatis mutandis, at 5.8.42 (Ācārya 1938:
                                588).</item>
                        </list>
                    </ab>

                    <l xml:id="SS.5.3.33">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.3.33</label>
                        <caesura/>
                         prakhyāpya deham mṛtayor digdhaviddhāhidaṣṭayoḥ |
                        <caesura/>
                         laulyād viṣārditam māṃsaṃ yaḥ khāden mṛtamātrayoḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.34">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.3.34</label>
                        <caesura/>
                         yathāviṣaṃ sa rogeṇa kliśyate mriyate pi vā |
                        <caesura/>
                         ataś cāpy anayor māṃsam abhakṣyam mṛtamātrayoḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.35ab">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.3.35ab</label>
                        <caesura/>
                         muhūrtāt tad upādeyam prahārādaṃśavarjitam<anchor
                            n="SS.5.3.35ab-n1"/> | </l>

                    <ab corresp="#SS.5.3.35ab" type="apparatus">
                        <list type="Notes">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.3.35ab-n1">The scribal
                                correction of <foreign>ra</foreign> to
                                    <foreign>rā</foreign> in both witnesses K and H shows
                                H's dependence on K or an exceptionally accurate unknown
                                intermediate, or that the scribe of H corrected K.</item>
                        </list>
                    </ab>

                    <l met="upajāti" xml:id="SS.5.3.35.add1">
                        <label xml:lang="en">5.3.35.add1</label>
                        <caesura/>
                         kṣīṇakṣate
                        <!--                     <app>       <lem>garbbhiṇi</lem>
                            <rdg wit="#MN">mehini</rdg>
                        </app> kuṣṭhim <app>
                            <lem>eti</lem>
                            <rdg wit="#MN">eti</rdg>
                        </app>
                        <caesura/>
                        --> garbhiṇī<pc> </pc>kuṣṭhimehirūkṣeṣu
                        deheṣv abaleṣu caiva | <anchor n="SS.5.3.35.add1-n1"/>
                    </l>
                    <ab corresp="#SS.5.3.35.add1" type="apparatus">
                        <list type="Testimonia">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.3.35.add1-n1">
                                <title>Mādhavanidāna</title> 69.21: <foreign>kṣīṇakṣate
                                    mehini kuṣṭhayukte rūkṣe ’bale garbhavatīṣu cāpi |
                                    śastrakṣate yasya na raktam eti rājyo latābhiś ca na
                                    saṃbhavanti 21.</foreign>
                            </item>
                        </list>
                    </ab>

                    <l xml:id="SS.5.3.35.add2">
                        <label xml:lang="en">5.3.35.add2</label>
                        <caesura/>
                         saran tu saukṣmyataikṣṇyoṣṇyād vikāsitvāt tathaiva ca |<anchor
                            n="SS.3.35.add2-n1"/><anchor n="SS.3.35.add2-n2"/>
                    </l>


                    <ab corresp="#SS.5.3.35.add2" type="apparatus">
                        <list type="Notes">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.3.35.add2-n1"> Corresponds
                                to the passage in MS H after SS.5.3.39.add1. The wording
                                also corresponds to <title>Suśrutasaṃhitā</title>
                                1.45.205ab, where it describes how alcohol has a pervasive
                                effect on the body.</item>
                        </list>
                        <list type="Emendation">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.3.35.add2-n2"> We add
                                    <foreign xml:lang="sa">saran tu</foreign> because of
                                its occurrence in the parallel passage at
                                5.3.39.add2</item>
                        </list>
                    </ab>



                    <l xml:id="SS.5.3.35.add3">
                        <label xml:lang="en">5.3.35.add3</label>
                        <caesura/>
                         viṣam etair guṇair yuktaṃ kṣate samanudhāvati
                        <caesura/>
                         vātātapābhyāṃ nihataṃ nirvīryam upajāyate |
                        <caesura/>
                         tasmād viṣahataṃ sarvam bhakṣitan tu na mārayet<anchor
                            n="SS.5.3.35.add3-n1"/>
                    </l>

                    <ab corresp="#SS.5.3.35.add3" type="apparatus">
                        <list type="Notes">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.3.35.add3-n1">Most of this
                                verse is presented as a marginal insertion in witness K
                                and the insertion in MS K after SS.5.3.39.add1. </item>
                        </list>
                        <!--      kṣīṇakṣate           <list type="Testimonia">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.3.35-n1"><title xml:lang="en">Mādhavanidāna</title>
                                69.21ab.</item>-->
                        <!--</list>-->
                    </ab>


                    <l xml:id="SS.5.3.35cd">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.3.36ab</label>
                        <caesura/>
                         savātaṃ gṛhadhūmābhaṃ purīṣaṃ yo 'tisāryate | </l>

                    <l xml:id="SS.5.3.36ab"/>

                    <l xml:id="SS.5.3.36cd">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.3.36cd</label>
                        <caesura/>
                         phenam udvamate cāpi viṣapītan tam ādiśet ||</l>


                    <l xml:id="SS.5.3.37">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.3.37</label>
                        <caesura/>
                         viṣavyāptam ato hy agnir hṛdayaṃ nirdahaty api |
                        <caesura/>
                         tad dhi sthānañ cetanāyāḥ svabhāvād vyāpya tiṣṭhati ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.38">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.3.38</label>
                        <caesura/>
                         aśvatthadevāyatanaśmaśāna
                        <caesura/>
                         valmīkasandhyāsu catuṣpatheṣu |
                        <caesura/>
                         yāmye ca daṣṭāḥ parivarjanīyāḥ
                        <caesura/>
                         ṛkṣe narā marmasu ye ca daṣṭāḥ |<anchor n="SS.5.3.38-n1"/></l>

                    <ab corresp="#SS.5.3.38" type="apparatus">
                        <list type="Testimonia">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.3.38-n1"><title
                                    xml:lang="en">Mādhavanidāna</title> 69.19.</item>
                        </list>
                    </ab>

                    <l xml:id="SS.5.3.39">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.3.39</label>
                        <caesura/>
                         darvīkarāṇām viṣam āśughāti
                        <caesura/>
                         sarvāṇi corjjadviguṇaṃ labhante |
                        <caesura/>
                         ajīrṇapittānilapīḍiteṣu
                        <caesura/>
                         vṛddheṣu bāleṣu bubhukṣiteṣu |<anchor n="SS.5.3.39-n1"/></l>

                    <ab corresp="#SS.5.3.39" type="apparatus">
                        <list type="Testimonia">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.3.39-n1"><title
                                    xml:lang="en">Mādhavanidāna</title> 69.20.</item>
                        </list>
                    </ab>


                    <l xml:id="SS.5.3.39.add1">
                        <label xml:lang="en">5.3.39.add1</label>
                        <caesura/>
                         unmattamatteṣu<anchor n="SS.5.3.39.add1-n1"/> bhayārditeṣu
                        <caesura/>
                         tīkṣī bhavet bhinnavalāsaheṣu
                        <caesura/>
                         kṣīṇakṣate garbhiṇi kuṣṭhim ehi
                        <caesura/>
                         rūkṣeṣu deheṣv avaleṣu caiva<anchor n="SS.5.3.39.add1-n2"/></l>

                    <ab corresp="#SS.5.3.39.add1" type="apparatus">
                        <list type="Testimonia">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.3.39.add1-n1">Some
                                similarity to <title xml:lang="en">Mādhavanidāna</title>
                                69.24cd.</item>
                        </list>
                        <list type="Notes">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.3.39.add1-n2">Most of this
                                added as a marginal insertion in witness K. </item>
                        </list>
                    </ab>

                    <l corresp="#SS.5.3.35.2" xml:id="SS.5.3.39.add2">
                        <label xml:lang="en">SS.5.3.39.add2</label>
                        <caesura/>
                         saran tu saukṣmyatair ślakṣṇyād vikāsitvāt tathaiva ca |
                        <caesura/>
                         viṣam etair gguṇair yuktaṃ kṣate samanudhāvati ||
                        <caesura/>
                         vātātapābhyān nihatan nirvīryam upajāyate |
                        <caesura/>
                         tasmād viṣahataṃ sarvvam bhakṣitan tu na mārayet || <anchor
                            n="SS.5.3.39.add2-n1"/></l>
                    <ab corresp="#SS.5.3.39.add2" type="apparatus">
                        <list type="Notes">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.3.39.add2-n1">This passage
                                in MS H corresponds to SS.5.3.35.add2 and
                                5.3.35.add3.</item>
                        </list>
                    </ab>

                    <l xml:id="SS.5.3.40ab"/>

                    <l xml:id="SS.5.3.40cd">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.3.40cd</label>
                        <caesura/>
                         śastrakṣate yasya na raktam asti
                        <caesura/>
                         rājyo latābhiś ca na saṃbhavanti |<anchor n="SS.5.4.40cd-n1"
                        /></l>

                    <ab corresp="#SS.5.3.40cd" type="apparatus">
                        <list type="Testimonia">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.3.40cd-n1"><title
                                    xml:lang="en">Mādhavanidāna</title> 69.21:
                                    <foreign>kṣīṇakṣate mehini kuṣṭhayukte rūkṣe ’bale
                                    garbhavatīṣu cāpi | śastrakṣate yasya na raktam eti
                                    rājyo latābhiś ca na saṃbhavanti 21.</foreign></item>
                        </list>
                    </ab>


                    <l xml:id="SS.5.3.41">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.3.41</label>
                        <caesura/>
                         śītābhir adbhiś ca na romaharṣo
                        <caesura/>
                         viṣābhibhūtam parivarjayet tam |
                        <caesura/>
                         jihmam mukhaṃ yasya ca keśaśāto
                        <caesura/>
                         nā sāvasādaś ca sakaṇṭhabhaṅgaḥ |<anchor n="SS.5.3.41-n1"/></l>

                    <ab corresp="#SS.5.3.41" type="apparatus">
                        <list type="Testimonia">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.3.41-n1"><title
                                    xml:lang="en">Mādhavanidāna</title> 69.22.</item>
                        </list>
                    </ab>

                    <l xml:id="SS.5.3.42">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.3.42</label>
                        <caesura/>
                         kṛṣṇaḥ saraktaḥ śvayathuś ca daṃśe
                        <caesura/>
                         hanvoḥ sthiratvaṃ sa visarjanīyaḥ |
                        <caesura/>
                         vartir ghanā yasya nireti vaktrād
                        <caesura/>
                         raktaṃ sraved ūrdhvam adhaś ca yasya |<anchor n="SS.5.3.42-n1"
                        /></l>

                    <ab corresp="#SS.5.3.42" type="apparatus">
                        <list type="Testimonia">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.3.42-n1"><title
                                    xml:lang="en">Mādhavanidāna</title> 69.23.</item>
                        </list>
                    </ab>

                    <l xml:id="SS.5.3.43ab">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.3.43ab</label>
                        <caesura/>
                         daṃṣṭrānipātaś caturaś ca yasya
                        <caesura/>
                         tañ cāpi vaidyaḥ parivarjayīteti || <anchor n="SS.5.3.43ab-n1"
                        /></l>

                    <ab corresp="#SS.5.3.43ab" type="apparatus">
                        <list type="Testimonia">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.3.43ab-n1"><title
                                    xml:lang="en">Mādhavanidāna</title> 69.24ab.</item>
                        </list>
                    </ab>



                    <l xml:id="SS.5.3.43cd"/>

                    <l xml:id="SS.5.3.44"/>





                </div>

                <div n="4" type="adhyāya">

                    <head>[Adhyāya 4]</head>

                    <l xml:id="SS.5.4.1">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.4.1</label>
                        <caesura/>
                         athātaḥ sarpa<pc> </pc>daṣṭa<pc> </pc>viṣa<pc> </pc>vijñānīyaṃ
                        kalpaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.2"/>

                    <l xml:id="SS.5.4.3">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.4.3</label>
                        <caesura/>
                         dhanvantariṃ mahāprājñaṃ sarvaśāstraviśāradam |
                        <caesura/>
                         caraṇāv upasaṅgṛhya suśrutaḥ paripṛcchati ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.4">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.4.4</label>
                        <caesura/>
                         sarpasaṃkhyāṃ vibhāgaṃ ca daṣṭalakṣaṇam eva ca |
                        <caesura/>
                         jñānañ ca viṣavegānāṃ bhagavan vaktum arhasi |</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.5">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.4.5</label>
                        <caesura/>
                         tasya tad vacanaṃ śrutvā prābravīd bhiṣajām varaḥ |
                        <caesura/>
                         asaṃkhyeyā mahātmāno vāsukītakṣakādayaḥ |<anchor n="SS.5.4.5-n1"
                        /></l>
                    <ab corresp="#SS.5.4.5" type="apparatus">
                        <list type="Notes">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.1.5-n1">The Nepalese
                                witnesses agree in reading <foreign>vāsukī</foreign> with
                                long final <foreign>-ī</foreign>. This is probably a
                                transfer of the type documented in Oberlies 2003: 82-85,
                                para. 3.3.</item>
                        </list>
                    </ab>

                    <l xml:id="SS.5.4.6">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.4.6</label>
                        <caesura/>
                         mahīdharāś ca nāgendrāḥ hutāgni<pc> </pc>samavarcasaḥ |
                        <caesura/>
                         ye cāpy ajasraṃ garjanti varṣanti ca tapanti ca |</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.7">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.4.7</label>
                        <caesura/>
                         sasāgaragiridvīpā yaiś ca sandhāryate mahī |
                        <caesura/>
                         kruddhā niśvāsadṛṣṭibhyāṃ ye hanyur akhilaṃ jagat |</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.8">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.4.8</label>
                        <caesura/>
                         namas tebhyo na taiḥ kiñcit kāryam atra cikitsayā |
                        <caesura/>
                         ye tu daṃṣṭrāviṣā bhaumā ye daśanti ca mānavān ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.9">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.4.9</label>
                        <caesura/>
                         teṣāṃ saṃkhyāṃ pravakṣyāmi yathāvad anupūrvaśaḥ |
                        <caesura/>
                         aśītir eva sarpāṇāṃ bhidyate te tu pañcadhā |</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.10">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.4.10</label>
                        <caesura/>
                         darvīkarā maṇḍalino rājīmantas tathaiva ca ||
                        <caesura/>
                         nirviṣā vaikarañjāś ca trividhās te punaḥ smṛtāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.11">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.4.11</label>
                        <caesura/>
                         viṃśatiḥ phaṇinas teṣāṃ ṣaṭ ca maṇḍalinaḥ punaḥ |
                        <caesura/>
                         tāvanta eva vijñeyā rājīmantas trayodaśa |</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.12">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.4.12</label>
                        <caesura/>
                         nirviṣā dvādaśa proktā vaikarañjās trayaḥ smṛtāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.13">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.4.13</label>
                        <caesura/>
                         pādābhimṛṣṭā duṣṭā vā kruddhā grāsārthino 'pi vā |</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.14">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.4.14</label>
                        <caesura/>
                         te daśanti mahākrodhās tac ca trividham ucyate ||
                        <caesura/>
                         sarpitan daritam vāpi tṛtīyam atha nirviṣam |
                        <caesura/>
                         sarpagātrāhataṅ kecid icchanti khalu tadvidaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.15">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.4.15</label>
                        <caesura/>
                         padāni yatra dantānām ekaṃ dve vā bahūni vā |
                        <caesura/>
                         nimagnāny alparaktāni yāny udvṛttaḥ karoti ca |</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.16">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.4.16</label>
                        <caesura/>
                         cuñcumālakayuktāni vaikṛtyakaraṇāni ca |
                        <caesura/>
                         saṃkṣiptāni saśophāni vidyāt tat sarpitaṃ bhiṣak |</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.17">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.4.17</label>
                        <caesura/>
                         rājyāḥ salohitā yatra nīlā vā yadi vā sitā |
                        <caesura/>
                         vijñeyan daritan tat tu bhiṣajālpaviṣānvitam |</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.18">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.4.18</label>
                        <caesura/>
                         aśopham alpaduṣṭāsṛk prakṛtisthasya dehinaḥ |
                        <caesura/>
                         padaṃ padāni vā vidyād aviṣāṇi cikitsakaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.19">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.4.19</label>
                        <caesura/>
                         sarpaspṛṣṭasya bhīror hi bhayena kupito 'nilaḥ |
                        <caesura/>
                         kasyacit kurute śophaṃ sarpagātrāhatan tu tat |</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.20">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 4.20</label>
                        <caesura/>
                         vyādhitodvignadaṣṭāni jñeyāny alpaviṣāṇi tu ||
                        <caesura/>
                         tathātibāla<pc> </pc>vṛddhānāṃ daṣṭam alpaviṣaṃ smṛtam ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.21">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 4.21</label>
                        <caesura/>
                         suparṇṇadevabrahmarṣi<pc> </pc>bhūta<pc> </pc>siddhaniṣevite |
                        <caesura/>
                         viṣaghnauṣadhajuṣṭe ca deśe na kramate viṣam |</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.22">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 4.22</label>
                        <caesura/>
                         rathāṅgalāṅgalacchatrasvastikāṃkuśadhāriṇaḥ |
                        <caesura/>
                         jñeyā darvīkarāḥ sarpāḥ phaṇinaḥ śīghragāminaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.23">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.4.23</label>
                        <caesura/>
                         maṇḍalair vividhaiś cittrāḥ pṛthavo mandagāminaḥ |
                        <caesura/>
                         jñeyā maṇḍalinaś cāpi jvalitāgnisamā viṣaiḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.24">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.4.24</label>
                        <caesura/>
                         snigdhā vividhavarṇṇābhis tiryag ūrdhvañ ca rājibhiḥ |
                        <caesura/>
                         vicitrā iva ye bhānti rājīmantas tu te smṛtāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.25">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.4.25</label>
                        <caesura/>
                         muktārūpyaprabhā ye ca kapilā ye ca pannagāḥ |
                        <caesura/>
                         suvarṇṇābhāḥ sugandhāś ca te jātyā brāhmaṇāḥ smṛtāḥ</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.26">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.4.26</label>
                        <caesura/>
                         kṣatriyāḥ snigdhavarṇṇās tu pannagā bhṛśakopanāḥ |
                        <caesura/>
                         sūryaś candraḥ kṣitiś chatraṃ lakṣyaṃ teṣān tathādrijam ||
                        <caesura/>
                    </l>

                    <l xml:id="SS.5.4.27">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.4.27</label>
                        <caesura/>
                         kṛṣṇā vajraprabhā ye ca lohitā varṇṇatas tathā |
                        <caesura/>
                         dhūmrāḥ pārāvatābhāś ca vaiśyās te pannagāḥ smṛtāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.28">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 4.28</label>
                        <caesura/>
                         mahiṣadvīpivarṇṇābhās tathaiva paruṣatvacaḥ |<anchor
                            n="SS.5.4.28-n1"/>
                        <caesura/>
                         bhinnavarṇṇāś ca ye kecic chūdrās te parikīrttitāḥ ||</l>

                    <ab corresp="#SS.5.4.28" type="apparatus">
                        <list type="Notes">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.1.28-n1"> There is some
                                scribal confusion in witnesses K and H about the second
                                term in the first compound. Possibly
                                    <foreign>dvipa</foreign> "elephant" has been corrected
                                to <foreign>dvīpin</foreign> "tiger". In H,
                                    <foreign>dvija</foreign> has been added in the
                                margin.</item>
                        </list>
                    </ab>

                    <l xml:id="SS.5.4.31">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.4.31</label>
                        <caesura/>
                         rajanyāḥ prathame yāme sarvāś citrāś caranti ha |<anchor
                            n="SS.5.4.31-n1"/>
                        <caesura/>
                         śeṣās tv atho maṇḍalino divā darvīkarās tathā |</l>

                    <ab corresp="#SS.5.4.31" type="apparatus">
                        <list type="Notes">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.1.31-n1">The reading
                                    <foreign xml:lang="sa">sarvāś</foreign> seems to be
                                sure in K and H, though <foreign xml:lang="sa"
                                    >sarpāḥ</foreign> would be an easier reading.</item>
                        </list>
                    </ab>


                    <l xml:id="SS.5.4.29">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.4.29</label>
                        <caesura/>
                         kopayanty anilañ jantoḥ phaṇinaḥ sarva eva tu |
                        <caesura/>
                         pittaṃ maṇḍalinaś cāpi kaphaṃ cānekarājayaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.30">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 4.30</label>
                        <caesura/>
                         atyalpasamavarṇṇābhyāṃ dvidoṣakaralakṣaṇam |
                        <caesura/>
                         dampatyayogād vijñeyaṃ paravādañ ca vakṣyati |</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.32"/>

                    <l xml:id="SS.5.4.33"/>

                    <l xml:id="SS.5.4.34.add-1">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.4.34.add-1</label>
                        <caesura/>
                         tatra darvīkarāḥ kṛṣṇasarpo mahākṛṣṇaḥ kṛṣṇodaraḥ | sarvakṛṣṇaḥ
                        śvetaḥ kapoto valāhako mahāsarpaḥ śaṃkhapālo lohitākṣo gavedhukaḥ
                        parisarpaḥ khaṇḍaphaṇaḥ kūkuṭaḥ padmo mahāpadmaḥ darbhapuṣpo
                        dadhimukhaḥ puṇḍarīkamukho babhrūkuṭīmukho vicitraḥ
                        puṣpābhikīrṇṇābho girisarpo ṛjusarpaḥ śvetadaro mahāśīrṣo
                        'lagardaś ceti || </l>

                    <l xml:id="SS.5.4.34.add-2">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.4.34.add-2</label>
                        <caesura/>
                         maṇḍalinas tu ādarśamaṇḍalaḥ śvetamaṇḍalo raktamaṇḍalaḥ pṛṣato
                        devadinnaḥ pilindako vṛddhagonasaḥ panasako mahāpanasakaḥ
                        veṇupatrakaḥ śiśuko madanakaḥ pālindakaḥ tantukaḥ puṣpapāṇḍuḥ
                        ṣaḍaṅgo 'gniko babhru kaṣāyaḥ khaluṣaḥ pārāvato hastābharaṇakaḥ
                        tatraś citrakaḥ eṇīpadaś ceti || </l>

                    <l xml:id="SS.5.4.34.add-3">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.4.34.add-3</label>
                        <caesura/>
                         rājīmantas tu puṇḍarīko rājicitro aṅgulirājiḥ dvyaṅgulirājiḥ |
                        bindurājiḥ kardamas tṛṇaśoṣakaḥ śvetahanur darbhapuṣpo lohitākṣaś
                        cakrakaḥ kikkisādaś ceti || </l>

                    <l xml:id="SS.5.4.34.add-4">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.4.34.add-4</label>
                        <caesura/>
                         nirviṣās tu valāhako 'hipatākaḥ śukapatro 'jagaro dīpyakaḥ |
                        ilikinī | varṣāhīko dvyāhikaḥ | kṣīrikāpuṣpaḥ puṣpasakalī
                        jyotīratho vṛkṣakaś ceti || </l>

                    <l xml:id="SS.5.4.34.add-5">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.4.34.add-5</label>
                        <caesura/>
                         vaikarañjās tu trayāṇāṃ varṇṇānāṃ vyatirekajās tad yathā |
                        mākuliḥ poṭagalaḥ snigdharājiś ceti || tatra kṛṣṇasarpeṇa gonasyāṃ
                        vaiparītyena vā jāto mākuliḥ | rājilena gonasyāṃ vaiparītyena vā
                        jātaḥ poṭagalaḥ || kṛṣṇasarpeṇa rājimatyāṃ vaiparītyena vā jātaḥ
                        snigdharājir iti || teṣāṃ pitṛvad viṣam utkarṣād dvayor mātṛvad
                        ity eke | </l>

                    <l xml:id="SS.5.4.34.5a">evam eṣāṃ sarpāṇām aśītir vyākhyātā ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.34.add-6"/>


                    <l xml:id="SS.5.4.35">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.4.35</label>
                        <caesura/>
                         tatra mahānetrajihvāśirasaḥ pumāṃsaḥ | sūkṣmanetrajihvāśirasaḥ
                        striyaḥ | ubhayalakṣaṇā mandaceṣṭākrodhā napuṃsakā iti ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.36">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.4.36</label>
                        <caesura/>
                         tatra sarveṣām eva sarpāṇāṃ sāmānyata eva daṣṭalakṣaṇam
                        upadekṣyāmaḥ | kiṃ kāraṇam | viṣaṃ hi huta<pc
                            > </pc>hutavaha<pc> </pc>niśita<pc
                            > </pc>nistriṃśāśani<pc> </pc>kalpam āśukāri muhūrttam apy
                        upekṣitam āturam atipātayati | na cāvakāśo 'sti vāksamūham
                        anusartum | pratyekam api ca daṣṭalakṣaṇe<anchor
                            ana="SS.5.3.36-n1"/> 'bhihite sarpa<pc> </pc>traividhyāt
                        kriyātraividhyaṃ bhavati | tasmāt traividhyena vakṣyāmaḥ | etad
                        dhy āturahitam asaṃmohakarañ cāsminn eva ca
                            sarvavyañjanāvarodha<anchor ana="SS.5.3.36-n2"/> iti |</l>
                    <ab corresp="#SS.5.4.36" type="apparatus">
                        <list type="Notes">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.1.36-n1"> We emend against
                                K and H, since <foreign>daṣṭalakṣaṇa</foreign> is
                                mentioned as the topic at the start of this passage and is
                                attested in the vulgate.</item>
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.1.36-n2"> The
                                    <hi>Vācaspatyam</hi> has a reading
                                    <foreign>sarvasarpavyañjanāvabodha</foreign>, which is
                                closer to the vulgate and suggests that others too found
                                this phrase hard to construe.</item>
                        </list>
                    </ab>

                    <l xml:id="SS.5.4.37">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.4.37</label>
                        <caesura/>
                         tatra darvīkaraviṣeṇa tvaṅ<pc> </pc>nakha<pc
                            > </pc>nayana<pc> </pc>vadana<pc> </pc>mūtra<pc
                            > </pc>purīṣa<pc> </pc>daṃśa<pc> </pc>kṛṣṇatvaṃ raukṣyaṃ
                        sandhivedanā śirogauravaṃ kaṭīpṛṣṭhagrīvādaurbalyaṃ jṛmbhaṇaṃ
                        svarāvasādaḥ khurakhurako<anchor n="SS.5.4.37-n1"/> jaḍatā
                        śuṣkodgāraḥ kāsaḥ śvāso hikkā vāyor urdhvagamanaṃ śūlodveṣṭanaṃ
                        kṛṣṇalālāsravaṇaṃ phenāgamanaṃ srotovarodhas tās tāś ca vātavedanā
                        bhavanti || maṇḍaliviṣeṇa tu tvaṅ<pc> </pc>nakha<pc
                            > </pc>nayana<pc> </pc>daśana<pc> </pc>vadana<pc
                            > </pc>mūtra<pc> </pc>purīṣa<pc> </pc>daṃśa<pc> </pc>pītatvaṃ
                        śītābhilāṣaḥ paridhūpāyanaṃ dāhas tṛṣṇā mado mūrcchā jvaraḥ
                        śoṇitāgamanam ūrdhvam adhaś ca māṃsavasāvasādaḥ śvayathur
                        daṃśakotho viparītadarśanam āturakopas tās tāś ca pittavedanā
                        bhavanti || rājīmadviṣeṇa<anchor n="SS.5.4.37-n2"/> tu
                            tvaṅ<pc> </pc>nakha<pc> </pc>nayana<pc> </pc>daśana<pc
                            > </pc>vadana<pc> </pc>mūtra<pc> </pc>purīṣa<pc
                            > </pc>daṃśa<pc> </pc>pāṇḍutvaṃ śītajvaro romaharṣaḥ
                        stabdhatvaṃ gātrāṇām ādaṃśaśophaḥ sāndrakaphaprasekaś chardir
                        akṣṇoḥ kaṇḍū khurakhurakaḥ ucchvāsanirodhas tās tāś ca kaphavedanā
                        bhavanti ||</l>

                    <ab corresp="#SS.5.4.37" type="apparatus">
                        <list type="Notes">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.1.37-n1"> We emend against
                                K and H since <foreign>khurakhuraka</foreign>, which is a
                                documented lexeme, appears later in this same passage.
                                This is an onomatapoeic word for "gurgling." The vulgate
                                version, <foreign>ghurghuraka</foreign> also appears in
                                dictionaries.</item>
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.1.37-n2"> Note the variant
                                    <foreign>rājīmat</foreign>, an attested alternative to
                                    <foreign>rājimat</foreign>.</item>
                        </list>
                    </ab>

                    <l xml:id="SS.5.4.38">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.4.38</label>
                        <caesura/>
                         tatra puruṣeṇa daṣṭa ūrdhvaṃ prekṣate | striyā tiryaṅ
                        napuṃsakenādha iti | garbhiṇyā pāṇḍumukho ādhmātaś ca bhavati |
                        sūtikayā kukṣiśūlārttaḥ sarudhiraṃ mehati | grāsārthinānnam<anchor
                            n="SS.5.4.38-n1"/> ākāṃkṣati | vṛddhena cirān mandāś ca vegā
                        bhavanti | bālenāśus tīkṣṇaś ca | nirviṣeṇāviṣaliṅgam |
                        andhāhikenāndhatvam eke | grasanād ajagaraḥ prāṇaharo na viṣād iti
                        ||</l>

                    <ab corresp="#SS.5.4.38" type="apparatus">
                        <list type="Notes">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.1.38-n1"> We emend against
                                K and H to follow the repeated syntactic pattern of the
                                passage and for sense. It may be that the scribe of K
                                mistook <foreign>nā</foreign> for <foreign>mā</foreign>.
                            </item>
                        </list>
                    </ab>


                    <l xml:id="SS.5.4.39">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.4.39</label>
                        <caesura/>
                         tatra sarvasarpaviṣāṇāṃ sapta viṣavegā bhavanti | tatra
                        darvīkarāṇāṃ prathame vege viṣaṃ śoṇitaṃ dūṣayati | tatpraduṣṭaṃ
                        kṛṣṇatām upaiti | tena kārṣṇyaṃ pipīlikāparisarpaṇam iva cāṅge
                        bhavanti || dvitīye māṃsaṃ dūṣayati | tenātyarthakṛṣṇatā
                        granthayaś ca bhavanti || tṛtīye medo dūṣayati | tena daṃśakledaḥ
                        śirogauravaṃ cakṣurgrahaṇañ ca bhavati | caturthe koṣṭham
                        anupraviśati | tataḥ kaphaprabhavān doṣān kopayati tena
                        tandrīkaphaprasekaḥ sandhiviśleṣaś ca bhavati || pañcame 'sthīny
                        anupraviśati tena parvabhedo hikkā dāhaś ca bhavati || ṣaṣṭhe
                        majjām anupraviśati | tena grahaṇīdoṣā gātragauravam atīsāro
                        hṛtpīḍā mūrcchā ca bhavati || saptame śukram anupraviśati vyānañ
                        cātyarthaṃ kopayati kaphañ ca sūkṣmaṃ srotobhyaḥ pracyāvayati |
                        tena śleṣmaprādurbhāvaḥ kaṭīpṛṣṭhaskandabhaṅgaḥ
                        sarvaceṣṭhāvighātaḥ ucchvāsavirodho bhavatīti || maṇḍalinān tu
                        prathame vege viṣaḥ śoṇitaṃ dūṣayati | tatpraduṣṭaṃ pītatām upaiti
                        | tena pītāvabhāsatā paridāhaś ca bhavati || dvitīye māṃsaṃ
                        dūṣayati | tena cātyarthapītāṅgatā cātyarthaparidāho
                        daṃśaśvayathur bhavati || tṛtīye medo dūṣayati tena
                        kṛṣṇādaṃśakledaḥ svedaś ca bhavati || caturthe pūrvavadanupraviśya
                        jvaram āpādayati || pañcame dāhaṃ sarvagātreṣu karoti |
                        ṣaṣṭhasaptamayoḥ pūrvavad iti | rājīmatāṃ tu prathame vege śoṇitan
                        dūṣayati || tatpraduṣṭaṃ pāṇḍutām upaiti tena romaharṣaḥ
                        pāṇḍvāvabhāsaś ca puruṣo bhavati || dvitīye māṃsaṃ dūṣayati tena
                        pāṇḍur atyarthajāḍyañ ca bhavati | tṛtīye medo dūṣayati tena
                        daṃśakledo 'kṣināsāsrāvaś ca bhavati || caturthe pūrvavad
                        anupraviśya manyāstambhaśirogauravañ cāpādayati || pañcame
                        vāksaṅgaḥ śītajvaraś<anchor n="SS.5.4.39-n1"/> ca ||
                        ṣaṣṭhasaptamayoḥ pūrvavad iti ||</l>
                    <ab corresp="#SS.5.4.39" type="apparatus">
                        <list type="Notes">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.1.39-n1">We emend to a
                                nominative for <foreign>-jvara</foreign> since the MS
                                readings are extremely clear for the visarga on
                                    <foreign>-saṅgaḥ</foreign>.</item>
                        </list>
                    </ab>


                    <l xml:id="SS.5.4.40">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.4.40</label>
                        <caesura/>
                         bhavanti cātra ślokāḥ ||
                        <caesura/>
                         dhātvantareṣu yāḥ sapta kalāḥ saṃparikīrttitāḥ
                        <caesura/>
                         tāsv<anchor n="SS.5.4.40-n1"/> ekaikam atikramya vegaṃ prakurute
                            viṣaḥ<anchor n="SS.5.4.40-n2"/> ||</l>

                    <ab corresp="#SS.5.4.40" type="apparatus">
                        <list type="Notes">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.1.40-n1">The reading
                                    <foreign>tāḥsv</foreign> of witnesses H and K is hard
                                to account for. The confusion may have arisen over the
                                ligature of a conjectured reading <foreign>tās tv
                                    ekaikaṃ</foreign>.</item>
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.1.40-n2">Unusually,
                                    <foreign>viṣaḥ</foreign> has masculine gender in both
                                witnesses K and H. The <title>Siddhāntakaumudī</title>
                                allows a masc. form.</item>
                        </list>
                    </ab>

                    <l xml:id="SS.5.4.41">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.4.41</label>
                        <caesura/>
                         yenāntareṇa tu kalāḥ kālakalpaṃ bhinatti ha |
                        <caesura/>
                         samīraṇenohyamānaṃ tat tu vegāntaraṃ matam ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.42">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.4.42</label>
                        <caesura/>
                         śūnāṅgaḥ prathame vege paśuḥ pradhyāti duḥkhitaḥ ||
                        <caesura/>
                         dvitīye lālimān kiñcid dhṛṣṭāṅgaḥ<anchor n="SS.5.4.42-n1"/>
                        pīḍyate hṛdi |</l>

                    <ab corresp="#SS.5.4.42" type="apparatus">
                        <list type="Note">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.4.42-n1">Note the erroneous
                                over-correction by the scribe of witness H. </item>
                        </list>
                    </ab>


                    <l xml:id="SS.5.4.43">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.4.43</label>
                        <caesura/>
                         tṛtīyasya śiroduḥkhaṃ karṇṇagrīvāñ ca bhajyate |
                        <caesura/>
                         caturthe vepate mūḍhaḥ khādan dantāñ jahāty asūn |</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.44">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.4.44</label>
                        <caesura/>
                         kecid vegatrayaṃ prāhur antaḥsvedeṣu tadvidaḥ ||
                        <caesura/>
                         vege tu prathame pakṣī dhyāti muhyaty ataḥ param ||<anchor
                            n="SS.5.4.44-n1"/></l>

                    <ab corresp="#SS.5.4.44" type="apparatus">
                        <list type="Notes">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.1.44-n1"> Ḍalhaṇa noted
                                that his text of 4.44cd, that began <foreign>dhyāyati
                                    prathame vege</foreign> was not read by some
                                authorities (<foreign>kecid ācāryāḥ</foreign>). The
                                Nepalese version does not read exactly as the vulgate or
                                Ḍalhaṇa, but it is similar, and not absent.</item>
                        </list>
                    </ab>

                    <l xml:id="SS.5.4.45">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.4.45</label>
                        <caesura/>
                         dvitīye vihvalaḥ kūjan pakṣī maraṇam arcchati |
                        <caesura/>
                         kecid ekaṃ vihaṅgeṣu viṣavegam uśanti<anchor n="SS.5.4.45-n1"/>
                        vai ||
                        <caesura/>
                         mārjāranakulādīnāṃ viṣaṃ nātipravartata iti ||</l>

                    <ab corresp="#SS.5.4.45" type="apparatus">
                        <list type="Notes">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.1.45-n1"> The root must be
                                    <foreign>vaś</foreign>, against the Nepalese
                                transmission.</item>
                        </list>
                    </ab>



                </div>

                <div n="5" type="adhyāya">

                    <head>[Adhyāya 5]</head>

                    <l xml:id="SS.5.5.1">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.5.1</label>
                        <caesura/>
                         athātaḥ sarpa<pc> </pc>daṣṭa<pc> </pc>cikitsitaṃ kalpaṃ
                        vyākhyāsyāmaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.2"/>

                    <l xml:id="SS.5.5.3">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.5.3</label>
                        <caesura/>
                         sarvair evāditaḥ sarpaiḥ śākhādaṣṭasya dehinaḥ |
                        <caesura/>
                         badhnīyād gāḍham upari daṃśāt tu caturaṅgulam |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.4">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.5.4</label>
                        <caesura/>
                         plotacarmāntavalkānāṃ mṛdunānyatamena vā |
                        <caesura/>
                         na paryeti viṣaṃ deham ariṣṭābhir nivāritam |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.5">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.5.5</label>
                        <caesura/>
                         dahed daṃśam athoddhṛtya yatra bandho na jāyate |
                        <caesura/>
                         ācūṣaṇacchedadāhāḥ sarvatraiva tu pūjitāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.6">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.5.6</label>
                        <caesura/>
                         pratipūrya mukhaṃ pāṃśor hitam ācūṣaṇaṃ bhavet |
                        <caesura/>
                         sandaṣṭavyo 'thavā sarpo daṣṭamātreṇa jānatā ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.7">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.5.7</label>
                        <caesura/>
                         atha maṇḍalidaṣṭan tu na kathañ cit tu dāhayet |
                        <caesura/>
                         sa pittaviṣabāhulyād daṃśo dāhād vināśayet |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.8">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.5.8</label>
                        <caesura/>
                         ariṣṭām api mantrais tu badhnīyāt mantrakovidaḥ |
                        <caesura/>
                         sā tu rajjvādibhir baddhā viṣapūtikarī matā |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.9">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.5.9</label>
                        <caesura/>
                         devabrahmarṣivihitā mantrāḥ satyatapomayāḥ |
                        <caesura/>
                         bhavanty anatyayāḥ kṣipraṃ viṣaṃ hanyuś ca dustaram |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.10">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.5.10</label>
                        <caesura/>
                         viṣaṃ tejomayair mantraiḥ satyabrahmatapomayaiḥ |
                        <caesura/>
                         yathā nivāryate kṣipraṃ prayuktair na tathauṣadhaiḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.11">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.5.11</label>
                        <caesura/>
                         mantrāṇāṃ grahaṇaṃ kāryaṃ strīmāṃsamadhuvarjinā |
                        <caesura/>
                         yatāhāreṇa śucinā kuśāstaraṇaśāyinā |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.12">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.5.12</label>
                        <caesura/>
                         gandhamālyopahāraiś ca balibhiś cāpi devatām |
                        <caesura/>
                         pūjayet mantrasiddhyarthaṃ japahomaiś ca yatnataḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.13">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.5.13</label>
                        <caesura/>
                         mantrās tv avidhinā proktā hīnā vā svaravarṇṇataḥ |
                        <caesura/>
                         yasmān na siddhim āyānti tasmād yojyo 'gadakramaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.14">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.5.14</label>
                        <caesura/>
                         daṃśāt samantāc ca sirāṃ vyadhayet kuśalo bhiṣak |
                        <caesura/>
                         śākhāśrayāṃ lalāṭe ca veddhavyā visṛte viṣe |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.15">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.5.15</label>
                        <caesura/>
                         raktan nirhriyamānan tu kṛtsnaṃ nirharate viṣam |
                        <caesura/>
                         tasmād visrāvayed raktaṃ sā hy asya paramā kriyā |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.16">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.5.16</label>
                        <caesura/>
                         daṃśaṃ samantād agadaiḥ pracchayitvā ca lepayet |
                        <caesura/>
                         candanośīrasiktena vāriṇā cāpi secayet |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.17">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.5.17</label>
                        <caesura/>
                         pāyayec cāgadāṃs tāṃs tān dadhikṣaudraghṛtādibhiḥ |
                        <caesura/>
                         tadalābhe hitā vā syāt kṛṣṇavalmīkamṛttikā || </l>

                    <l xml:id="SS.5.5.18">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.5.18</label>
                        <caesura/>
                         kovidāraśirīṣārkaṃ kaṭabhīṃ vāpi bhakṣayet |
                        <caesura/>
                         na pibet tailakaulatthaṃ madyaṃ sauvīrakaṃ ca na |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.19">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.5.19</label>
                        <caesura/>
                         dravam anyat tu yat kiñcit pītvā pītvā tad uddharet |
                        <caesura/>
                         prāyo hi vamanenaiva sukhaṃ nirhriyate viṣam |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.20">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.5.20</label>
                        <caesura/>
                         phaṇināṃ viṣavege tu prathamaṃ śoṇitaṃ haret |
                        <caesura/>
                         dvitīye madhusarpirbhyām agadaṃ saha pāyayet |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.21">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.5.21</label>
                        <caesura/>
                         nastaḥ<pc> </pc>karmāñjane yuñjyāt tṛtīye viṣanāśane<anchor
                            n="SS.5.5.21-n1"/> |
                        <caesura/>
                         vānte caturthe viṣaghnāṃ yavāgūṃ pāyayed bhiṣak<anchor
                            n="SS.5.5.21-n2"/> || </l>

                    <ab corresp="#SS.5.5.21" type="apparatus">
                        <list type="Emendation">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.5.21-n1">We read
                                    <foreign>viṣanāśane</foreign>, agreeing with the acc.
                                dual of <foreign>nastaḥkarmāñjane</foreign>, against the
                                Nepalese witnesses K and H, because an accusative does not
                                construe. It is most unlikely to be an adverbial form
                                qualifying <foreign>yuñjyat</foreign>.</item>
                        </list>
                        <list type="Note">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.5.21-n2"> At this point in
                                manuscript K, the scribe's eye skipped from the word
                                    <foreign>yavāgūṃ</foreign> forward to the phrase
                                    <foreign>yavāgūn dāpayed dhitāṃ</foreign> in verse
                                5.5.26b. A different scribe noticed this and added an
                                asterisk to the text and inserted the skipped passage at
                                the bottom of the folio, between two asterisks. This
                                addition is very faint. </item>
                        </list>
                    </ab>

                    <l xml:id="SS.5.5.22">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.5.22</label>
                        <caesura/>
                         śītopacāraṃ puruṣaṃ vegayoḥ pañcaṣaṣṭhayoḥ |
                        <caesura/>
                         pāyayec chodhanaṃ tīkṣṇaṃ yavāgūñ cāpi kīrttitām | </l>

                    <l xml:id="SS.5.5.23">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.5.23</label>
                        <caesura/>
                         saptame tv avapīḍena śiras tīkṣṇena śodhayet |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.24">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.5.24</label>
                        <caesura/>
                         pūrvo maṇḍalināṃ vego darvīkaravad ācaret | </l>

                    <l xml:id="SS.5.5.25">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.5.25</label>
                        <caesura/>
                         dvitīye sarppirmmadhunī pāyayitvā ca vāmayet |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.26">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.5.26</label>
                        <caesura/>
                         tṛtīye ca viriktasya yavāgūn dāpayed dhitām |
                        <caesura/>
                         caturthe pañcame cāpi darvvīkaravad ācaret |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.27">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.5.27</label>
                        <caesura/>
                         kākolyādir hitaḥ ṣaṣṭhe peyaś ca madhuro 'gadaḥ |
                        <caesura/>
                         hito 'vapīḍe tv agadaḥ saptame viṣanāśanaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.28">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.5.28</label>
                        <caesura/>
                         atha rājimatāṃ vege prathame śoṇitaṃ haret |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.29">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.5.29</label>
                        <caesura/>
                         vāntaṃ dvitīye tv agadaṃ pāyayed viṣanāśanam |
                        <caesura/>
                         tṛtīyādiṣu triṣv eva vidhir dārvīkaro hitaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.30">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.5.30</label>
                        <caesura/>
                         ṣaṣṭhe 'ñjanaṃ tīkṣṇatamam avapīḍaś ca saptame |
                        <caesura/>
                         garbhiṇībālavṛddhānāṃ sirāvedhavivarjitam |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.31">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.5.31</label>
                        <caesura/>
                         viṣārttiṣu yathoddiṣṭaṃ vidhānaṃ mṛdu śasyate |
                        <caesura/>
                         raktāvasekāñjanāni naratulyāny ajāvike |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.32">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.5.32</label>
                        <caesura/>
                         gavāśvayos tad dviguṇaṃ triguṇaṃ mahiṣoṣṭrayoḥ |
                        <caesura/>
                         caturguṇaṃ tu nāgānāṃ kevalaṃ sarvapakṣiṇām |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.33"/>

                    <l xml:id="SS.5.5.34">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.5.34</label>
                        <caesura/>
                         deśa<pc> </pc>prakṛti<pc> </pc>sātmya<pc> </pc>rtu<pc> </pc>viṣavegabalābalam<anchor
                            n="SS.5.5.34-n1"/> |
                        <caesura/>
                         pradhārya nipuṇaṃ budhyā tataḥ karma samācaret | </l>

                    <ab corresp="#SS.5.5.34" type="apparatus">
                        <list type="Emendation">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.5.34-n1">We emend
                                    <foreign>ntu</foreign> to <foreign>rtu</foreign>; the
                                readings of this akṣara in the Nepalese manuscripts are
                                hard to judge, but on balance it looks as if scribes at an
                                earlier stage of transmission may have misread
                                    <foreign>rtu</foreign> as
                                <foreign>ntu</foreign>.</item>
                        </list>
                    </ab>

                    <l xml:id="SS.5.5.35"/>

                    <l xml:id="SS.5.5.36"/>

                    <l xml:id="SS.5.5.37"/>

                    <l xml:id="SS.5.5.38"/>

                    <l xml:id="SS.5.5.39"/>

                    <l xml:id="SS.5.5.40"/>

                    <l xml:id="SS.5.5.41"/>

                    <l xml:id="SS.5.5.42"/>

                    <l xml:id="SS.5.5.43"/>

                    <l xml:id="SS.5.5.44"/>

                    <l xml:id="SS.5.5.45"/>

                    <l xml:id="SS.5.5.46"/>

                    <l xml:id="SS.5.5.47ab"/>

                    <l xml:id="SS.5.5.47cd">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.5.47</label>
                        <caesura/>
                         niḥśeṣaṃ nirharec cainaṃ viṣaṃ paramadurjayam |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.48">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.5.48</label>
                        <caesura/>
                         svalpam apy avatiṣṭhaṃ hi bhūyo vegāya kalpate |
                        <caesura/>
                         kuryād vā sādavaivarṇṇyajvarakāsaśirorujaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.49">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.5.49</label>
                        <caesura/>
                         śoṣaśophapratiśyāyatimirāruci<pc> </pc>jāḍyatām |
                        <caesura/>
                         tāsu cāpi yathāyogaṃ pratikarma prayojayet |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.50">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.5.50</label>
                        <caesura/>
                         viṣārttopadravāṃś cāpi yathāsvaṃ samupācaret ||
                        <caesura/>
                         athāriṣṭāṃ vimucyāśu pracchayitvāṅkitaṃ tayā |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.51">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.5.51</label>
                        <caesura/>
                         vidyāt tatra viṣaṃ skannaṃ bhūyo vegāya kalpate |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.52"/>

                    <l xml:id="SS.5.5.52.add-1">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.5.52.add-1</label>
                        <caesura/>
                         viṣāpāye 'nilaṃ kruddhaṃ jayed anilavāraṇaiḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.53">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.5.53</label>
                        <caesura/>
                         taila<pc> </pc>madya<pc> </pc>kulatthāmla<pc> </pc>varjair
                        viṣaharāyutaiḥ |
                        <caesura/>
                         pittaṃ pittajvaraharaiḥ kaṣāyasneharecanaiḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.54">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.5.54</label>
                        <caesura/>
                         kapham āragvadhādyena sakṣaudreṇa gaṇena tu ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.55"/>

                    <l xml:id="SS.5.5.56">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.5.56</label>
                        <caesura/>
                         gāḍhaṃ baddhe 'riṣṭayā pracchite vā |
                        <caesura/>
                         tīkṣṇair lepair viṣaśeṣeṇa vāpi |
                        <caesura/>
                         śūne gātre klinnam atyarthapūti
                        <caesura/>
                         śīrṇṇaṃ māṃsaṃ viṣapūti pradiṣṭaṃ ||</l>

                    <l met="unmetrical" xml:id="SS.5.5.57">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.5.57</label>
                        <caesura/>
                         sadyaḥ kṣataṃ pacyate yasya jantoḥ |
                        <caesura/>
                         kṛṣṇaṃ raktaṃ sravate dahyate ca |
                        <caesura/>
                         śyāvībhūtaṃ klinnam atyarthapūti |
                        <caesura/>
                         kṣatāt māṃsaṃ śīryate yasya cāpi |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.58">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.5.58</label>
                        <caesura/>
                         tṛṣṇā mūrcchā jvaradāhau ca yasya |
                        <caesura/>
                         digdhāhataṃ taṃ manujam vyavasyet ||<anchor n="SS.5.5.58-n1"/>
                    </l>

                    <ab corresp="#SS.5.5.58" type="apparatus">
                        <list type="Note">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.5.58-n1">These two
                                hemistiches are in different eleven-syllable metres,
                                    <foreign>śālinī</foreign> and
                                    <foreign>indravajrā</foreign>. The vugate casts the
                                same general material into two <foreign>śālinī</foreign>
                                hemistiches.</item>
                        </list>
                    </ab>



                    <l xml:id="SS.5.5.58.add-1">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.5.58.add-1</label>
                        <caesura/>
                         liṅgāny etāny eva vā yasya vidyād |
                        <caesura/>
                         vraṇe viṣaṃ yasya dattaṃ pramādāt |
                        <caesura/>
                         digdhāhataṃ viṣajuṣṭaṃ vraṇañ ca |
                        <caesura/>
                         ye cāpy anye viṣapūtivraṇārttāḥ ||</l>


                    <l xml:id="SS.5.5.59ab"/>

                    <l xml:id="SS.5.5.59cd">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.5.59cd</label>
                        <caesura/>
                         teṣāṃ dhīmān adhimāṃsāny apohya |
                        <caesura/>
                         jalaukābhiḥ śoṇitaṃ cāpahṛtvā ||</l>


                    <l xml:id="SS.5.5.60">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.5.60</label>
                        <caesura/>
                         hṛtvā doṣān ūrdhvamadhaś ca samyak |
                        <caesura/>
                         siñcec chītaiḥ kṣīriṇāṃ tvakaṣāyaiḥ |
                        <caesura/>
                         vastrāntarān dāpayec ca pradehāñ |
                        <caesura/>
                         cchītair dravyair ghṛtayuktair viṣaghnaiḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.61">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.5.61</label>
                        <caesura/>
                         kṣate 'sthani<anchor n="SS.5.5.61-n1"/> sa viṣair eṣa eva |
                        <caesura/>
                         vidhiḥ kāryaḥ pittaviṣe tathaiva ||
                        <caesura/>
                         trivṛd viśalyā madhukaṃ haridre |
                        <caesura/>
                         mañjiṣṭha<pc> </pc>vakrau lavaṇaś ca sarvaḥ |<anchor
                            n="SS.5.5.61-n2"/>
                    </l>

                    <ab corresp="#SS.5.5.61" type="apparatus">
                        <list type="Emendation">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.5.61-n1">We emend against
                                the Nepalese manuscripts, following the sense of
                                    <foreign>asthnā</foreign> in the vulgate text.</item>

                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.5.61-n2">There is no
                                    <foreign>mañjiṣṭhā varga</foreign>; there is a plant
                                    <foreign>vakra</foreign>.</item>
                        </list>
                    </ab>

                    <l xml:id="SS.5.5.62">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.5.62</label>
                        <caesura/>
                         kaṭutrikaṃ caiva vicūrṇṇitāni
                        <caesura/>
                         śṛṅge nidadhyāt madhusaṃyutāni |
                        <caesura/>
                         eṣo 'gado hanti viṣaṃ prayuktaḥ
                        <caesura/>
                         pānāñjanābhyañjana<pc> </pc>nasya<pc> </pc>yogaiḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.63">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.5.63</label>
                        <caesura/>
                         avāryavīryo<anchor n="SS.5.5.63-n1"/> viṣavegahantā
                        <caesura/>
                         mahāgado nāma mahāprabhāvaḥ ||
                        <caesura/>
                         viḍaṅga<pc> </pc>pāṭhā<pc> </pc>triphalājamodā-
                        <caesura/>
                         hiṅgūni vakraṃ trikaṭuṃ tathaiva |</l>

                    <ab corresp="#SS.5.5.63" type="apparatus">
                        <list type="Emendation">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.5.63-n1">We emend to
                                    <foreign>avārya-</foreign> against the Nepalese
                                manuscripts, following the sense and the vulgate
                                text.</item>
                        </list>
                    </ab>

                    <l xml:id="SS.5.5.64">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.5.64</label>
                        <caesura/>
                         sarvaś ca vargo lavaṇaḥ susūkṣmaḥ
                        <caesura/>
                         sacitrakakṣaudrayuto nidheyaḥ |
                        <caesura/>
                         śṛṅge gavāṃ śṛṅgamayena caiva
                        <caesura/>
                         pracchāditaḥ pakṣam upekṣitaś ca |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.65">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.5.65</label>
                        <caesura/>
                         eṣo 'gadaḥ sthāvarajaṅgamānāñ
                        <caesura/>
                         jetā viṣāṇām ajito hi nāmnā ||
                        <caesura/>
                         prapauṇḍarīkaṃ suradāru rāsnā
                        <caesura/>
                         kālānusārī kaṭurohaṇīś ca |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.66">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.5.66</label>
                        <caesura/>
                         sthauṇeyakadhyāmaka<pc> </pc>padmakāni
                        <caesura/>
                         punnāga<pc> </pc>tālīsa<pc> </pc>suvarcikāś ca |
                        <caesura/>
                         kuṭannaṭailāsitasindhuvārāḥ
                        <caesura/>
                         śaileyakuṣṭhe tagaraṃ priyaṅguḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.67">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.5.67</label>
                        <caesura/>
                         lodhraṃ tathā guggula<pc> </pc>gairikañ ca
                        <caesura/>
                         sasaindhave pippalināgare ca |
                        <caesura/>
                         sūkṣmāṇi cūrṇṇāni samāni kṛtvā
                        <caesura/>
                         śṛṅge nidadhyāt madhusaṃyutāni |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.68">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.5.68</label>
                        <caesura/>
                         eṣo 'gadas tārkṣya iti pradiṣṭo
                        <caesura/>
                         viṣan nihanyād api takṣakasya ||
                        <caesura/>
                         māṃsīhareṇutriphalāmuruṅgī
                        <caesura/>
                         mañjiṣṭha<pc> </pc>yaṣṭyāhvaya<pc> </pc>padmakāni |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.69">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.5.69</label>
                        <caesura/>
                         viḍaṅga<pc> </pc>tālīsa<pc> </pc>sugandhikailā
                        <caesura/>
                         tvakkuṣṭhavakrāṇi sacandanāni |
                        <caesura/>
                         bhārgī paṭolīkiṇihī sapāṭhā
                        <caesura/>
                         mṛgādanī kroṣṭakamekhalā ca |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.70">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.5.70</label>
                        <caesura/>
                         pālindyaśokau kramukaṃ surasyā
                        <caesura/>
                         prasūnam āruṣkarajañ ca puṣpam |
                        <caesura/>
                         cūrṇṇāny athaiṣāṃ nihitāni śṛṅge
                        <caesura/>
                         deyāni pittāni samākṣikāni |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.71">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.5.71</label>
                        <caesura/>
                         varāhagodhāśikhiśalyakānāṃ
                        <caesura/>
                         mārjārajaṃ pārṣatanākule ca |
                        <caesura/>
                         yasyāgado 'yaṃ sukṛto gṛhastho
                        <caesura/>
                         nāmnārṣabho nāma nararṣabhasya |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.72">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.5.72</label>
                        <caesura/>
                         na tatra sarpāḥ kuta eva kīṭās
                        <caesura/>
                         tyajanti vīryāṇi viṣāṇi caiva |
                        <caesura/>
                         etena bheryaḥ paṭahāś ca digdhāḥ
                        <caesura/>
                         nānadyamānā viṣam āśu hanyuḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.73">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.5.73</label>
                        <caesura/>
                         digdhāḥ patākāś ca nirīkṣya sadyo
                        <caesura/>
                         viṣābhibhūtāḥ sukhino bhavanti ||
                        <caesura/>
                         lākṣā hareṇvau naladapriyaṅgvau
                        <caesura/>
                         mañjiṣṭhayaṣṭyāhvayapṛthvikāś ca |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.74">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.5.74</label>
                        <caesura/>
                         cūrṇṇīkṛto 'yaṃ rajanīvimiśro
                        <caesura/>
                         vargo nidheyo madhusarpiṣāktaḥ |
                        <caesura/>
                         śṛṅge gavāṃ pūrvavad ā pidhānas
                        <caesura/>
                         tataḥ prayojyo 'ñjana<pc> </pc>pāna<pc> </pc>nasyaiḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.75">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.5.75</label>
                        <caesura/>
                         sañjīvano nāma gatāsukalpān
                        <caesura/>
                         eṣo 'gado jīvayatīha martyān |
                        <caesura/>
                         śleṣmātakīkaṭphalamātuluṅga
                        <caesura/>
                         śvetā girihvā kiṇihī sitā ca ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.76">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.5.76</label>
                        <caesura/>
                         sataṇḍulīyo 'gada eṣa mukhyo
                        <caesura/>
                         viṣeṣu darvīkararājilānām ||
                        <caesura/>
                         drākṣāśvagandhā gajavṛttikā ca
                        <caesura/>
                         śvetā ca piṣṭā samabhāgayuktāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.77">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.5.77</label>
                        <caesura/>
                         deyo dvibhāgaḥ surasacchadasya
                        <caesura/>
                         kapitthabilvād api dāḍimāc ca |
                        <caesura/>
                         tathā ca bhāgo sitasinduvārād
                        <caesura/>
                         aṅkollabījād api gairikāc ca |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.78ab">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.5.78ab</label>
                        <caesura/>
                         eṣo 'gadaḥ kṣaudrayuto nihanti
                        <caesura/>
                         viśeṣato maṇḍalinām viṣāṇi ||</l>


                    <l xml:id="SS.5.5.78cd"/>

                    <l xml:id="SS.5.5.79"/>

                    <l xml:id="SS.5.5.80"/>

                    <l xml:id="SS.5.5.81"/>

                    <l xml:id="SS.5.5.82"/>

                    <l xml:id="SS.5.5.83"/>

                    <l xml:id="SS.5.5.84ab">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.5.84ab</label>
                        <caesura/>
                         somarājīyabahulā kadalī sinduvārakaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.85ab"/>

                    <l xml:id="SS.5.5.85cd">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.5.85cd</label>
                        <caesura/>
                         śyāmāmbaṣṭhā tālapatrī tathāmrāśmantako 'pi ca |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.85.add-1">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.5.85.add-1</label>
                        <caesura/>
                         maṇḍūkaparṇṇī varuṇaḥ saptalā sa punarṇṇavā || </l>

                    <l xml:id="SS.5.5.84cd">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.5.84cd</label>
                        <caesura/>
                         corako nāgavinnā ca tathā sarpasugandhikā |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.86">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.5.86</label>
                        <caesura/>
                         bhūmī kuravakaś caiva gaṇa ekarasaḥ smṛtaḥ ||
                        <caesura/>
                         ekaikaśo dvandvaśo vā prayoktavyo viṣāpahaḥ || </l>

                    <p style="prose" xml:id="SS.5.5.trailer">|| iti kalpe 5 ||</p>

                </div>

                <div n="6" type="adhyāya">

                    <head>[Adhyāya 6 in the Nepalese MSS, dhyāya 7 in the vulgate]</head>

                    <l xml:id="SS.5.7.1">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.7.1</label>
                        <caesura/>
                         athāto mūṣikākalpaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||<anchor n="SS.5.7.1-n1"/></l>

                    <ab corresp="#SS.5.7.1" type="apparatus">
                        <list type="Notes">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.7.1-n1">This chapter is
                                numbered chapter 6 in witnesses N and H.</item>
                        </list>
                    </ab>


                    <l xml:id="SS.5.7.2"/>

                    <l xml:id="SS.5.7.3">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.7.3</label>
                        <caesura/>
                         pūrvam uktāḥ śukraviṣāḥ mūṣikā ye samāsataḥ |
                        <caesura/>
                         nāmalakṣaṇabhaiṣajyair aṣṭādaśa nibodha tāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.4">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.7.4</label>
                        <caesura/>
                         lālanaḥ putrakaḥ kṛṣṇo vasiraś cikkiras tathā |
                        <caesura/>
                         cchucchundaro 'ralaś caiva kaṣāyadaśano 'pi ca |</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.5">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.7.5</label>
                        <caesura/>
                         kuliṅgaś cājitaś caiva capalaḥ kapilas tathā |
                        <caesura/>
                         kokilo 'ruṇa<pc> </pc>saṃjñaś ca mahākṛṣṇas tathonduruḥ |<anchor
                            n="SS.5.7.5-n1"/></l>

                    <ab corresp="#SS.5.7.5" type="apparatus">
                        <list type="Notes">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.7.5-n1">I emend the
                                Nepalese reading <foreign>kokilā</foreign> in accordance
                                with the vulgate, for grammar. One solution would be to
                                read <foreign>kokilā</foreign>, but there is no other
                                evidence for this lexeme.</item>
                        </list>
                    </ab>


                    <l xml:id="SS.5.7.6">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.7.6</label>
                        <caesura/>
                         śvetaś ca mahatā sārdhaṃ kapilenākhunā tathā |
                        <caesura/>
                         mūṣikaś ca kapotābhas tathaivāṣṭādaśa smṛtāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.7">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.7.7</label>
                        <caesura/>
                         śukraṃ patati yatraiṣāṃ śukraspṛṣṭaiḥ spṛśanti vā |
                        <caesura/>
                         nakhadantādibhis tasmiṃ gātre raktaṃ praduṣyati |</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.8">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.7.8</label>
                        <caesura/>
                         jāyante granthayaḥ śophāḥ karṇṇikā maṇḍalāni ca |
                        <caesura/>
                         piṭakopacayāś cogrā visarpāḥ kiṭibhāni ca |</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.9">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.7.9</label>
                        <caesura/>
                         parvabhedo rujaś cāpi jvaro mūrcchā ca dāruṇāḥ |
                        <caesura/>
                         daurbalyam aruciḥ sādo vamathur lomaharṣaṇam |</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.10">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.7.10</label>
                        <caesura/>
                         daṣṭarūpaṃ samāsoktam etad vyāsam ataḥ śṛṇu ||
                        <caesura/>
                         lālāsrāvo lālanena cchardi hikkā ca jāyate |<anchor
                            n="SS.5.7.10-n1"/></l>

                    <ab corresp="#SS.5.7.10" type="apparatus">
                        <list type="Notes">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.7.10-n1">I emend the
                                Nepalese reading <foreign>lālanā</foreign> in accordance
                                with the vulgate, for metre (in the case of K, which is
                                short of a syllable) and to provide a subject for the
                                sentence. The use of the instrumental also follows the
                                grammatical pattern of rat-names in the subsequent
                                paragraphs. Reading K as an ablative, <foreign>lālanāc
                                    chardi</foreign> still leaves the verse short of a
                                syllable.</item>
                        </list>
                    </ab>

                    <l xml:id="SS.5.7.11">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.7.11</label>
                        <caesura/>
                         taṇḍulīyakakalkaṃ tu lihyāt tatra samākṣikam ||
                        <caesura/>
                         putrakeṇāṅgasaṃsādaḥ pāṇḍu<pc> </pc>valguś ca jāyate |</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.12">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.7.12</label>
                        <caesura/>
                         cīyate granthibhiś cāṅgaṃ śiśur mūṣikasaṃsthitaiḥ |<anchor
                            n="SS.5.7.12-n1"/>
                        <caesura/>
                         śirīṣeṅgudipatraṃ tu lihyāt tatra samākṣikam ||</l>

                    <ab corresp="#SS.5.7.12" type="apparatus">
                        <list type="Notes">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.7.12-n1">The expression
                                    <foreign>śiśur mūṣikasaṃsthitaiḥ</foreign> is
                                problematic. Various ideas for emendation do not greatly
                                help.</item>
                        </list>
                    </ab>

                    <l xml:id="SS.5.7.13">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.7.13</label>
                        <caesura/>
                         kṛṣṇenāsṛk chardayati durdine tu viśeṣataḥ |
                        <caesura/>
                         śirīṣapatraṃ kuṣṭhailāḥ pibet kiṃśukabhasmanā ||<anchor
                            n="SS.5.7.13-n1"/></l>

                    <ab corresp="#SS.5.7.13" type="apparatus">
                        <list type="Notes">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.7.13-n1">The Nepalese
                                witnesses are clear about the lack of visarga after
                                    <foreign>kuṣṭhailā</foreign>.</item>
                        </list>
                    </ab>

                    <l xml:id="SS.5.7.14">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.7.14</label>
                        <caesura/>
                         vasireṇānnavidveṣo jṛmbho romnāñ ca kuṣṭhatā |
                        <caesura/>
                         pibed āragvadhādin tu vāntas tatrāśu mānavaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.15">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.7.15</label>
                        <caesura/>
                         cikkireṇa śiroduḥkhaṃ śopho hikkā vamis tathā |
                        <caesura/>
                         suvānto jālinīkvāthaiḥ sāram aṅkollajam pibet ||<anchor
                            n="SS.5.7.15-n1"/></l>

                    <ab corresp="#SS.5.7.15" type="apparatus">
                        <list type="Testimonia">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.7.15-n1">Ḍalhaṇa noted that
                                the commentator Gayadāsa had this reading,
                                    <foreign>suvānto ... pibet</foreign>, i.e., the
                                Nepalese reading.</item>
                        </list>
                    </ab>

                    <l xml:id="SS.5.7.16cd">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.7.16cd</label>
                        <caesura/>
                         chucchundareṇa viṭsaṅga<pc> </pc>grīvāstambha<pc
                        > </pc>vijṛmbhikāḥ |<anchor n="SS.5.7.16cd-n1"/>
                    </l>

                    <ab corresp="#SS.5.7.16cd" type="apparatus">
                        <list type="Emendation">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.7.16cd-n1">We emend to
                                    <foreign>viṭsaṅga</foreign>, a known condition.
                                Witness K is so effaced at this point that one could
                                project any reading on it. Witness H has post corr.
                                tamperings that obscure its readings. The vulgate retains
                                the <foreign>-ṭch-</foreign> conjunct at this place in the
                                text, albeit in different words. Probably it is the sandhi
                                of <foreign>viṭ+śaṅga</foreign> (Macdonell para. 53a:
                                    <foreign>-ṭ+ś-</foreign> to <foreign>-ṭch-</foreign>)
                                with the common Nepalese scribal insensitivity to the
                                    <foreign>s/ś</foreign> distinction.</item>
                        </list>
                    </ab>

                    <l xml:id="SS.5.7.16ab">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.7.16ab</label>
                        <caesura/>
                         yavanālārṣabhīkṣāraṃ vṛhatyau cātra dāpayet ||<anchor
                            n="SS.5.7.16ab-n1"/></l>

                    <ab corresp="#SS.5.7.16ab" type="apparatus">
                        <list type="Testimonia">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.7.16ab-n1">We add
                                    <foreign>cātra dāpayet</foreign> following MS H and
                                Ḍalhaṇa's citation of this reading from Gayadāsa. MS K is
                                impossible to read definitively here.</item>
                        </list>
                    </ab>

                    <l xml:id="SS.5.7.17"/>
                    <l xml:id="SS.5.7.18ab"><anchor n="SS.5.7.18ab-n1"/></l>

                    <ab corresp="#SS.5.7.18ab" type="apparatus">
                        <list type="Testimonia">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.7.18ab-n1">The text
                                    <foreign>aṅkoṭha...viṣāpaham</foreign> in the
                                vulgate's 5.7.18ab reads like a marginal note that has
                                migrated into the main text.</item>
                        </list>
                    </ab>

                    <l xml:id="SS.5.7.18cd">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.7.18cd</label>
                        <caesura/>
                         grīvāstambho 'ralenātha rujāś cādaṃśamaṇḍale |</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.19">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.7.19</label>
                        <caesura/>
                         mahāgadam mahāvīryaṃ lihyāt tatra samākṣikam ||
                        <caesura/>
                         nidrā kaṣāyadantena jāyate kārśyam eva ca |</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.20">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.7.20</label>
                        <caesura/>
                         lihyāt tatra śirīṣasya madhunā sāramāṣakān ||
                        <caesura/>
                         kuliṅgena rujaḥ śopho rājyaś cā<pc> </pc>daṃśa<pc> </pc>maṇḍale
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.21">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.7.21</label>
                        <caesura/>
                         sahe sasinduvāre ca lihyāt tatra samākṣike ||
                        <caesura/>
                         ajitena vamī mūrcchā hṛdgrahaḥ kṛṣṇagātratā |</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.22">tatra snuhākṣīrayuktāṃ mañjiṣṭhāṃ madhunā lihet
                        ||
                        <caesura/>
                         capalena bhavec chardir mūrcchā ca saha tṛṣṇayā |</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.23">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.7.23</label>
                        <caesura/>
                         sabhasmakāṣṭhāṃ sajaṭāṃ kṣaudreṇa triphalāṃ pibet ||
                        <caesura/>
                         kapilena vraṇaṃ kothaṃ jvaro granthyudgamas tathā |</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.24">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.7.24</label>
                        <caesura/>
                         kṣaudreṇa lihyāc chvetātra śvetā vāpi punarṇṇavā ||
                        <caesura/>
                         granthayaḥ kokilenoktā jvaro dāhaś ca dāruṇaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.25">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.7.25</label>
                        <caesura/>
                         nīlāvarṣābhuniḥkvāthaiḥ siddhaṃ tatra pibed ghṛtam ||
                        <caesura/>
                         aruṇenānilaḥ kruddho vātajāṃ kurute gadān |</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.26">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.7.26</label>
                        <caesura/>
                         mahākṛṣṇena pittañ ca śvetena kapha eva ca |
                        <caesura/>
                         mahatā kapilenāsṛk kapotena catuṣṭayam ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.27">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.7.27</label>
                        <caesura/>
                         bhavanti caiṣān daṃśeṣu granthimaṇḍalakarṇṇikāḥ ||
                        <caesura/>
                         piḍakopacayāś cāṅge śophāś ca bhṛśa<pc> </pc>dāruṇāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.28">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.7.28</label>
                        <caesura/>
                         dadhikṣīraghṛtaprasthās trayaḥ pratyekaśo mitāḥ |
                        <caesura/>
                         karañjāragvadhaṃ vyoṣaṃ bṛhaty<pc> </pc>aṃśumatī<pc> </pc>sthirāḥ
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.29">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.7.29</label>
                        <caesura/>
                         niṣkvāthya tasya kvāthasya caturthāṃśaḥ punarbhavet ||
                        <caesura/>
                         tṛvṛt<pc> </pc>tilvāmṛtā<pc> </pc>vakra<pc> </pc>sarvagandhāgamṛttikāḥ
                            |<anchor n="SS.5.7.29-n1"/></l>

                    <ab corresp="#SS.5.7.29" type="apparatus">
                        <list type="Testimonia">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.7.29-n1">The Nepalese MSS
                                support the reading <foreign>agamṛttikā</foreign>, a
                                reading attested by Jejjaṭa as cited by Ḍalhaṇa in his
                                comment on this verse.</item>
                        </list>
                    </ab>


                    <l xml:id="SS.5.7.30">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.7.30</label>
                        <caesura/>
                         kapitthadāḍimatvak ca ślakṣṇapiṣṭāni dāpayet |
                        <caesura/>
                         tat sarvam ekataḥ kṛtvā śanair mṛdvagninā pacet ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.31">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.7.31</label>
                        <caesura/>
                         pañcānām aruṇādīnāṃ viṣam etad vyapohati |
                        <caesura/>
                         kākādanīkākamācī svarasveṣv athavā kṛtam |</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.32">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.7.32</label>
                        <caesura/>
                         sirāś ca vyadhayet prāptāḥ kuryāt saṃśodhanāni ca |
                        <caesura/>
                         sarvveṣu vā vidhiḥ kāryo mūṣikāṇām viṣeṣv ayaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.5.7.33">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.7.33</label>
                        <caesura/>
                         dagdhvā visrāvayed daṃśaṃ pracchitañ ca pralepayet |
                        <caesura/>
                         śirīṣarajanīvakraṃ kuṃkumair amṛtāyutaiḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.34ab">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.7.34ab</label>
                        <caesura/>
                         cchardanaṃ nīlinīkvāthaiḥ śukākhyāṅkollayor api |</l>
                    <l xml:id="SS.5.7.34cd"/>
                    <l xml:id="SS.5.7.35"/>

                    <l xml:id="SS.5.7.36"/>

                    <l xml:id="SS.5.7.37">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.7.37</label>
                        <caesura/>
                         virecane tṛvṛddantītriphalākalka iṣyate |
                        <caesura/>
                         śirovirecane sāraḥ śirīṣasya phalāni vā |</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.38">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.7.38</label>
                        <caesura/>
                         kaṭutrikāḍhyaś ca hito gomayasvaraso 'ñjane |
                        <caesura/>
                         kapitthagomayarasau sakṣaudrau leha iṣyate |<anchor
                            n="SS.5.7.38-n1"/></l>

                    <ab corresp="#SS.5.7.38" type="apparatus">
                        <list type="Emendation">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.7.38-n1">We emend to the
                                vulgate's <foreign>gomayasvaraso</foreign> against the
                                Nepalese MSS.</item>
                        </list>
                    </ab>

                    <l xml:id="SS.5.7.39"/>

                    <l xml:id="SS.5.7.40">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.7.40</label>
                        <caesura/>
                         taṇḍulīyakamūleṣu sarpiḥ siddhaṃ piben naraḥ |
                        <caesura/>
                         āsphotamūlasiddham vā pañcakāpittam eva vā |</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.41">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.7.41</label>
                        <caesura/>
                         mūṣikāṇāṃ viṣaṃ prāyaḥ kupyaty abhreṣu nirhṛtam |
                        <caesura/>
                         tatrāpy eṣa vidhiḥ kāryaḥ yaś ca dūṣīviṣāpahaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.42">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.7.42</label>
                        <caesura/>
                         sthirāṃ mandarujāś cāpi karṇṇikāṃ pracchayed bhiṣak |
                        <caesura/>
                         sarvasminn eva tu viṣe vraṇavac cācaret kriyām ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.43">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.7.43</label>
                        <caesura/>
                         śvaśṛgālavṛkavyāghratarakṣvāder viṣaṃ yadā |
                        <caesura/>
                         śleṣmā praduṣṭo muṣṇāti saṃjñāṃ saṃjñāvahāśritaḥ ||<anchor
                            n="SS.5.7.43-n1"/></l>

                    <ab corresp="#SS.5.7.43" type="apparatus">
                        <list type="Notes">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.7.43-n1">Unfortunately, the
                                reading of MS K has been overwritten perhaps by a second
                                hand and the result is unclear.</item>
                        </list>
                    </ab>

                    <l xml:id="SS.5.7.44">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.7.44</label>
                        <caesura/>
                         tadā prasrastalāṅgūlahanuskandho 'bhilālimān |
                        <caesura/>
                         avyaktavadhiro 'ndhaś ca so 'nyonyam abhidhāvati |</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.45">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.7.45</label>
                        <caesura/>
                         tena daṣṭasya cāṅge syuḥ<anchor n="SS.5.7.45-n1"/> suptaḥ kṛṣṇaṃ
                        kṣaraty asṛk ||</l>

                    <ab corresp="#SS.5.7.45" type="apparatus">
                        <list type="Note">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.7.45-n1">The reading
                                    <foreign>cāṅge syuḥ</foreign> is almost certainly
                                erroneous but emendations such as <foreign>cāṅgeṣu,
                                    cāṅgasya</foreign> do not help materially.</item>
                        </list>
                    </ab>


                    <l xml:id="SS.5.7.46">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.7.46</label>
                        <caesura/>
                         digdhaviddhasya liṅgena prāyaśaś cābhiliṅgitaḥ |
                        <caesura/>
                         yena cāpi bhaved daṣṭas tasya ceṣṭārutan naraḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.47">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.7.47</label>
                        <caesura/>
                         bahuśaḥ pratikurvāṇaḥ kriyāhīno vinaśyati ||
                        <caesura/>
                         daṃṣṭriṇā yena daṣṭas tu taṃ daṣṭo yadi paśyati |</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.48">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.7.48</label>
                        <caesura/>
                         apsu vā yadi vādarśe 'riṣṭaṃ tasya vinirdiśet |
                        <caesura/>
                         yadi trasyaty adaṣṭo 'pi śabdasparśanadarśanaiḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.49ab">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.7.49ab</label>
                        <caesura/>
                         jalatrāsaṃ tu taṃ vidyād ṛṣṭaṃ tad api kīrttitam |</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.49cd"/>
                    <l xml:id="SS.5.7.50ab"/>

                    <l xml:id="SS.5.7.50cd">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.7.50cd</label>
                        <caesura/>
                         visrāvya daṃśaṃ taṃ daṣṭe sarpiṣā paridāhitam |</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.51">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.7.51</label>
                        <caesura/>
                         pradihyād agadaiḥ sarpiḥ purāṇaṃ cāpi pāyayet |
                        <caesura/>
                         arkakṣīrayutañ cāpi śīghran dadyād virecanam |<anchor
                            n="SS.5.7.51-n1"/></l>

                    <ab corresp="#SS.5.7.51" type="apparatus">
                        <list type="Notes">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.7.51-n1">Ḍalhaṇa recorded
                                variant versions of this verse known to Jejjaṭa, Gayadāsa
                                and others.</item>
                        </list>
                    </ab>

                    <l xml:id="SS.5.7.52ab">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.7.52ab</label>
                        <caesura/>
                         śvetāṃ punarṇṇavāñ cāsyai dadyād dhuttūrakāyutām |</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.52cd"/>

                    <l xml:id="SS.5.7.53"/>

                    <l xml:id="SS.5.7.54"/>

                    <l xml:id="SS.5.7.55"/>

                    <l xml:id="SS.5.7.56"/>

                    <l xml:id="SS.5.7.57"/>

                    <l xml:id="SS.5.7.58"/>

                    <l xml:id="SS.5.7.59"/>

                    <l xml:id="SS.5.7.60ab">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.7.60ab</label>
                        <caesura/>
                         snāpayet taṃ nadītīre samantrair vā catuṣpathe |</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.60cd"/>

                    <l xml:id="SS.5.7.60.add-1">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.7.60.add-1</label>
                        <caesura/>
                         bījaratnauṣadhīgarbhaiḥ kumbhaiḥ śītāmbupūritaiḥ ||</l>

                    <!-- 59cd is given after 60 and given it above, id no. 60.1 -->
                    <l xml:id="SS.5.7.61ab"/>
                    <l xml:id="SS.5.7.61cd">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.7.61cd</label>
                        <caesura/>
                         alarkādhipate yakṣa sārameyagaṇādhipa |</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.62">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.7.62</label>
                        <caesura/>
                         alarkajuṣṭam etan me nirviṣaṃ kuru mā cirāt || svāhā ||
                        <caesura/>
                         dadyāt saṃśodhanan tīkṣṇam evaṃ snātasya dehinaḥ |<anchor
                            n="SS.5.7.62-n1"/></l>

                    <ab corresp="#SS.5.7.62" type="apparatus">
                        <list type="Emendation">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.7.62-n1">We emend to the
                                vulgate text. The patient was previously bathed, and the
                                Nepalese readings, though probably representing a
                                different reading, are not coherent.</item>
                        </list>
                    </ab>

                    <l xml:id="SS.5.7.63ab">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.7.63</label>
                        <caesura/>
                         aśuddhasya surūḍhe 'pi vraṇe kupyati tad viṣam |</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.63cd"/>

                    <l xml:id="SS.5.7.63.add-1">
                        <label xml:lang="en">5.7.63.1</label>
                        <caesura/>
                         prasupto votthito vāpi svasthaḥ trasto na sidhyati |
                        <caesura/>
                         jalatrāsī ca yo martyo daṣṭe yaś ca prakupyatīti ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.64"/>

                    <l xml:id="SS.5.7.65"/>

                    <l style="prose" xml:id="SS.5.7.trailer">kalpe 6 || o ||</l>

                </div>





                <div n="7" type="adhyāya">

                    <head>[Adhyāya 7 in the Nepalese MSS, 6 in the vulgate]</head>

                    <l xml:id="SS.5.6.1">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.6.1</label>
                        <caesura/>
                         athāto dundubhisvanīyaṃ kalpaṃ vyākhyāsyāmaḥ || <anchor
                            n="SS.5.6.1-n1"/></l>

                    <ab corresp="#SS.5.6.1" type="apparatus">
                        <list type="Notes">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.6.1-n1">This chapter is
                                numbered chapter 7 in witness H.</item>
                        </list>
                    </ab>



                    <l xml:id="SS.5.6.2"/>
                    <l xml:id="SS.5.6.3">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.6.3</label>
                        <caesura/>
                         dhavāśvakarṇṇa<pc> </pc>tiniśa<pc> </pc>picumarda<pc> </pc>pāṭalī<pc> </pc>pāribhadrakodumbara<pc> </pc>karaghāṭakārjuna<pc> </pc>sarjja<pc> </pc>kapītana<pc> </pc>śleṣmātakāṅkoṭha<pc> </pc>kuṭaja<pc> </pc>śamī<pc> </pc>kapitthāśmantakārka<pc> </pc>ciribilva<pc> </pc>mahāvṛkṣārala<pc> </pc>madhuka<pc> </pc>madhukaśigru<pc> </pc>śāka<pc> </pc>gojī<pc> </pc>bhūja<pc> </pc>tilvakekṣuraka<pc> </pc>gopaghoṇṭārimedānāṃ<anchor
                            n="SS.5.6.3-n1"/> bhasmāny āhṛtya gavāṃ mūtreṇa kṣārakalpena
                        parisrāvya vipacet | dadyāc cātra pippalī<pc
                            > </pc>pippalīmūla<pc> </pc>taṇḍulīyaka<pc
                            > </pc>varāṅga<pc> </pc>coraka<pc> </pc>mañjiṣṭhā<pc
                            > </pc>karañjikā<pc> </pc>hastipippalī<pc
                            > </pc>viḍaṅgā<pc> </pc>gṛhadhūmānanta<pc> </pc>soma<pc
                            > </pc>sarala<pc> </pc>bāhlīka<pc> </pc>kuśāmra<pc
                            > </pc>sarṣapa<pc> </pc>varuṇa<pc> </pc>plakṣa<pc
                            > </pc>nicula<pc> </pc>vardhamāna<pc> </pc>vañjula<pc
                            > </pc>putraśreṇī<pc> </pc>saptaparṇṇa<pc
                            > </pc>ṭuṇṭukailavāluka<pc> </pc>nāgadanty<pc
                            > </pc>ativiṣā<pc> </pc>bhadradāru<pc> </pc>marica<pc
                            > </pc>kuṣṭha<pc> </pc>vacā<pc> </pc>cūrṇṇāni lohānāṃ
                        samabhāgāni tataḥ kṣāravad āgatapākam avatārya lohakumbhe
                        nidadhyāt |</l>
                    <ab corresp="#SS.5.6.3" type="apparatus">
                        <list type="Notes">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.6.3-n1">Note the unanimous
                                Nepalese MS reading MIA <foreign>bhūja</foreign> for OIA
                                    <foreign>bhūrja</foreign>.</item>
                        </list></ab>
                    <l xml:id="SS.5.6.4">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.6.4</label>
                        <caesura/>
                         etena dundubhiṃ limpet patākāstaraṇāni ca ||<anchor
                            n="SS.5.6.4-n1"/>
                        <caesura/>
                         darśanāc chravaṇāc cāpi viṣān sarvān pra<pc> </pc>mucyate |</l>

                    <ab corresp="#SS.5.6.4" type="apparatus">
                        <list type="Testimonia">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.6.4-n1">Cited in the
                                    <title>Rasavaiśeṣika</title> (Muthuswami 1976, p. 55,
                                sūtra 136).</item>
                        </list>
                    </ab>


                    <l xml:id="SS.5.6.5">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.6.5</label>
                        <caesura/>
                         eṣa kṣārāgado nāma śarkarāsv aśmarīṣu ca |
                        <caesura/>
                         arśassu vātagulmeṣu kāsaśūlodareṣu ca |</l>
                    <l xml:id="SS.5.6.6">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.6.6</label>
                        <caesura/>
                         ajīrṇṇe grahaṇīdoṣe bhaktadveṣe ca dāruṇe |
                        <caesura/>
                         śophe sarvasare cāpi deyaḥ śvāse ca dustare |</l>
                    <l xml:id="SS.5.6.7">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.6.7</label>
                        <caesura/>
                         eṣa sarvaviṣārttānāṃ sarvathaivopayujyate |
                        <caesura/>
                         tathā takṣakamukhyānām api sarpāṃkuśo 'gadaḥ ||</l>
                    <l xml:id="SS.5.6.8"/>
                    <l xml:id="SS.5.6.9"/>
                    <l xml:id="SS.5.6.10"/>
                    <l xml:id="SS.5.6.11"/>
                    <l xml:id="SS.5.6.12">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.6.12</label>
                        <caesura/>
                         apāmārgasya bījāni śirīṣasya ca māṣakām |
                        <caesura/>
                         śvete dve kākamācīñ ca gavām mūtreṇa pīṣayet |<anchor
                            n="SS.5.6.12-n1"/></l>

                    <ab corresp="#SS.5.6.12" type="apparatus">
                        <list type="Notes">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.6.12-n1">Note the BHS form
                                    <foreign>pīṣayet</foreign> and see discussion in the
                                translation.</item>
                        </list>
                    </ab>

                    <l xml:id="SS.5.6.13">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.6.13</label>
                        <caesura/>
                         sarpir eteṣu saṃsiddhaṃ viṣasaṃśamanaṃ param |
                        <caesura/>
                         amṛtaṃ nāma vikhyātam api sañjīvayet mṛtam ||</l>


                    <l xml:id="SS.5.6.14">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.6.14</label>
                        <caesura/>
                         candanāguruṇī kuṣṭhaṃ tagaraṃ tailaparṇṇikam |
                        <caesura/>
                         prapauṇḍarīkan naladaṃ saralaṃ devadāru ca |</l>
                    <l xml:id="SS.5.6.15">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.6.15</label>
                        <caesura/>
                         bhadraśriyaṃ yavaphalāṃ bhārgīn nīlīṃ sugandhikām |
                        <caesura/>
                         kāleyakaṃ padmakañ ca madhukaṃ sanakhāṃ jaṭām |</l>
                    <l xml:id="SS.5.6.16">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.6.16</label>
                        <caesura/>
                         punnāgailailavālūni gairikaṃ dhyāmakaṃ tathā |
                        <caesura/>
                         toyaṃ sarjarasaṃ māṃsīṃ śatapuṣpāṃ hareṇukām |</l>

                    <l xml:id="SS.5.6.17">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.6.17</label>
                        <caesura/>
                         tālīsapatraṃ kṣudrailāṃ priyaṅgū sakuṭannaṭām |
                        <caesura/>
                         tilapuṣpaṃ saśaileyam patraṃ kālānusārivām |</l>

                    <l xml:id="SS.5.6.18">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.6.18</label>
                        <caesura/>
                         kaṭutrikaṃ śītaśivaṃ kāśmaryaṃ kaṭurohiṇīm |
                        <caesura/>
                         somarājīm ativiṣāṃ pṛthvīkām indravāruṇīm |</l>

                    <l xml:id="SS.5.6.19">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.6.19</label>
                        <caesura/>
                         uśīre dve varuṇakaṃ kustumburyo nakhāni ca |
                        <caesura/>
                         tvacaṃ taskarasāhvañ ca granthilāṃ saharītakīm |
                        <caesura/>
                         śvete haridre sthauṇeyaṃ lākṣāñ ca lavaṇāni ca |</l>



                    <l xml:id="SS.5.6.20">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.6.20</label>
                        <caesura/>
                         kumudotpalapadmāni puṣpañ cāpi tathārjakam |
                        <caesura/>
                         campakāśoka<pc> </pc>sumanā<pc> </pc>tilaka<pc> </pc>prasavāni ca
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.5.6.21">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.6.21</label>
                        <caesura/>
                         pāṭalīśālmalī<pc> </pc>śelū<pc> </pc>śirīṣāṇān tathaiva ca |
                        <caesura/>
                         surasyās tṛṇamūlyasya sinduvārasya yāni ca |</l>

                    <l xml:id="SS.5.6.22">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.6.22</label>
                        <caesura/>
                         dhavāśvakarṇṇayoś cāpi puṣpāṇi tiniśasya ca |</l>

                    <l xml:id="SS.5.6.23">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.6.23</label>
                        <caesura/>
                         etat sambhṛtya sambhāraṃ sūkṣmaṃ cūrṇṇaṃ tu kārayet |
                        <caesura/>
                         gopittamadhusarpirbhir yuktaṃ śṛṅge nidhāpayet |</l>

                    <l xml:id="SS.5.6.24">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 6.24</label>
                        <caesura/>
                         bhagnaskandha<pc> </pc>vivṛttākṣaṃ mṛtyor daṃṣṭrāntaraṃ gatam |
                        <caesura/>
                         anenāgadamukhyena manuṣyaṃ punar ānayet |</l>

                    <l xml:id="SS.5.6.25">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.6.25</label>
                        <caesura/>
                         eṣo 'gnikalpaṃ durvāraṃ kruddhasyāmitatejasaḥ |
                        <caesura/>
                         sarvanāga<pc> </pc>pater hanyād api vā vāsuker viṣam |<anchor
                            n="SS.5.6.25-n1"/></l>

                    <ab corresp="#SS.5.6.25" type="apparatus">
                        <list type="Emendation">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.6.25-n1"> We emend
                                    <foreign>-nāgagater</foreign> of the Nepalese
                                witnesses to <foreign>-nāgapater</foreign>, for the sense
                                and following the vulgate.</item>
                        </list>
                    </ab>

                    <l xml:id="SS.5.6.26">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.6.26</label>
                        <caesura/>
                         mahāsugandho nāmnāyaṃ pañcāśītyaṅgasaṃbhṛtaḥ |
                        <caesura/>
                         rājāgadānāṃ sarveṣāṃ rājño haste bhavet sadā |</l>

                    <l xml:id="SS.5.6.27">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.6.27</label>
                        <caesura/>
                         tenānuliptaś ca nṛpo bhavet sarvajanapriyaḥ |
                        <caesura/>
                         bhrājiṣṇutāñ ca labhate śatrumadhyagato 'pi saḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.6.28">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.6.28</label>
                        <caesura/>
                         uṣṇavarjyo vidhiḥ kāryo viṣārttānāṃ vijānatā |
                        <caesura/>
                         tyaktvā kīṭaviṣaṃ tad dhi śītenābhipravardhate |</l>

                    <l xml:id="SS.5.6.29"/>
                    <l xml:id="SS.5.6.30"/>

                    <l xml:id="SS.5.6.31">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.6.31</label>
                        <caesura/>
                         divāsvapnaṃ vyavāyañ ca vyāyāmaṃ krodham ātapam |
                        <caesura/>
                         surātilakulatthāṃś ca varjayīta viṣāturaḥ ||</l>
                    <l xml:id="SS.5.6.32">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.6.32</label>
                        <caesura/>
                         prasannadoṣaṃ prakṛtisthadhātum annābhikāmaṃ
                            samamūtraviṭkam<anchor n="SS.5.6.32-n1"/> |
                        <caesura/>
                         prasannasarvendriyacittaceṣṭaṃ vaidyo 'vagacched aviṣaṃ manuṣyam
                        || </l>

                    <l style="prose" xml:id="SS.5.6.trailer">iti kalpe 7 </l>

                    <ab corresp="#SS.5.6.32" type="apparatus">
                        <list type="Notes">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.6.32-n1"> Ḍalhaṇa was aware
                                of the reading <foreign>-viṭkam</foreign>, which he called
                                "sensible'' (<foreign>subodham</foreign>).</item>
                        </list>
                    </ab>


                </div>


                <div n="8" type="adhyāya">

                    <head>[Adhyāya 8]</head>

                    <l xml:id="SS.5.8.1">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.1</label>
                        <caesura/>
                         athātaḥ kīṭakalpaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.2"/>

                    <l xml:id="SS.5.8.3">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.3</label>
                        <caesura/>
                         sarpāṇāṃ śukraviṇmūtraśavapūtyaṇḍasambhavāḥ |
                        <caesura/>
                         vāyvagnyambuprakṛtayaḥ kīṭās tu trividhāḥ smṛtāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.4">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.4</label>
                        <caesura/>
                         sarvadoṣaprakṛtibhir yuktāś cāpy apare matāḥ |
                        <caesura/>
                         kīṭās te 'pi sughorās te sarva eva caturvidhāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.5">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.5</label>
                        <caesura/>
                         uṇḍunābhas tuṇḍikerī śṛṅgī śatakulimbhakāḥ |
                        <caesura/>
                         ucciṭiṅgāgnyalpavācaḥ viciṭiṅgamasūrikāḥ |<anchor n="SS.5.8.5-n1"
                        /></l>

                    <ab corresp="#SS.5.8.5" type="apparatus">
                        <list type="Notes">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.8.5-n1">The conjecture
                                    <foreign>ucciṭiṅgāgnyalpavācaḥ</foreign> is
                                uncertain.</item>
                        </list>
                    </ab>

                    <l xml:id="SS.5.8.6">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.6</label>
                        <caesura/>
                         āvarttakas tathorabhraḥ śārikāmukhavaidalau |
                        <caesura/>
                         śatakurdo 'bhirājīva paruṣaś citraśīrṣakaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.7ab"/>
                    <l xml:id="SS.5.8.7cd">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.7cd</label>
                        <caesura/>
                         aṣṭādaśaite vāyavyāḥ kīṭāḥ vātaprakopanāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.8">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.8</label>
                        <caesura/>
                         tair bhavantīha daṣṭānāṃ rogā vātanimittajāḥ ||
                        <caesura/>
                         kauṇḍinyaḥ kaṇabhaḥ svargo vāraṇī patravṛścikaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.9">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.9</label>
                        <caesura/>
                         vināsikā brahmaṇīkā bindulo bhramaras tathā |
                        <caesura/>
                         bāhyakaḥ piccaṭāḥ kumbhīvarcaḥ kīro 'rimedakaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.10">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.10</label>
                        <caesura/>
                         padmakīṭo dundubhako maśakaḥ śatapādakaḥ |
                        <caesura/>
                         pañcālakaḥ pākamatsyaḥ kṛṣṇatuṇḍo 'tha garddabhī |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.11">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.11</label>
                        <caesura/>
                         kīṭāḥ krimisarāvī ca yaś cānyaḥ śleṣmakaḥ smṛtaḥ |
                        <caesura/>
                         ete hy agniprakṛtayaś caturviṃśatir īritāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.12">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.12</label>
                        <caesura/>
                         tair bhavantīha daṣṭānāṃ rogāḥ pittanimittajāḥ |<anchor
                            n="SS.5.8.12-n1"/>
                        <caesura/>
                         vaiśvambharaḥ pañcaśuklaḥ pañcakṛṣṇo 'tha kokilaḥ |</l>

                    <ab corresp="#SS.5.8.12" type="apparatus">
                        <list type="Emendation">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.8.12-n1">We emend
                                    <foreign>vegā</foreign> to <foreign>rogāḥ</foreign>
                                for sense and on the pattern of SS.5.8.8 and 5.8.15.
                            </item>
                        </list>
                    </ab>

                    <l xml:id="SS.5.8.13">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.13</label>
                        <caesura/>
                         śairyakaḥ pravalākaś ca bhaṭābhaḥ kiṭibho 'ṭakī |
                        <caesura/>
                         sūcīmukhaḥ kṛṣṇagodhā kuṣṭaḥ kāṣāyavāsikaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.14">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.14</label>
                        <caesura/>
                         trayodaśaite saumyās tu kīṭāḥ śleṣmaprakopanāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.15">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.15</label>
                        <caesura/>
                         tair bhavantīha daṣṭānāṃ rogāḥ śleṣmanimittajāḥ ||
                        <caesura/>
                         tuṅganāso valabhikaḥ tolako nāhanas tathā |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.16">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 58.16</label>
                        <caesura/>
                         koṇṭāgīrī krimikaro yaś ca maṇḍalapuṣpakaḥ |
                        <caesura/>
                         tuṇḍavaktraḥ sarṣapakaḥ sphoṭakaḥ śambukaś ca yaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.17">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.17</label>
                        <caesura/>
                         agnikīṭāś ca ghorāḥ syur dvādaśaite tridoṣajāḥ |
                        <caesura/>
                         tair bhavanti ha daṣṭānāṃ vegajñānāni sarpavat |<anchor
                            n="SS.5.8.17-n1"/></l>

                    <ab corresp="#SS.5.8.17" type="apparatus">
                        <list type="Notes">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.8.17-n1">K's reading
                                    <foreign>bhavanti ha</foreign> is an uncommon but
                                known phrase in the Nidāna, Kalpa, and Uttara sthānas.
                            </item>
                        </list>
                    </ab>

                    <l xml:id="SS.5.8.18"/>
                    <l xml:id="SS.5.8.19"/>
                    <l xml:id="SS.5.8.20ab"/>

                    <l xml:id="SS.5.8.20cd">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.20cd</label>
                        <caesura/>
                         piṭakopacayaḥ śophāḥ granthayo maṇḍalāni ca |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.21ab">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.21ab</label>
                        <caesura/>
                         dardruś ca karṇṇikāś caiva visarpāḥ kiṭibhāni ca | </l>

                    <l xml:id="SS.5.8.21cd"/>

                    <l xml:id="SS.5.8.21.add-1">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.21.add-1</label>
                        <caesura/>
                         bhavanti daṃśaparyante dehe vāpi viṣākule |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.22"/>
                    <l xml:id="SS.5.8.23"/>
                    <l xml:id="SS.5.8.24"/>
                    <l xml:id="SS.5.8.25ab"/>

                    <l xml:id="SS.5.8.25cd">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.25cd</label>
                        <caesura/>
                         ekajātīn atas tūrdhvaṃ kīṭān bhedena vakṣyate |<anchor
                            n="SS.5.8.25cd-n1"/></l>

                    <ab corresp="#SS.5.8.25cd" type="apparatus">
                        <list type="Notes">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.8.25cd-n1">The passive
                                    <foreign>vakṣyate</foreign> should be a plural
                                governed by nominatives. Or the verb should be taken as
                                transitive.</item>
                        </list>
                    </ab>

                    <l xml:id="SS.5.8.26">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.26</label>
                        <caesura/>
                         sāmānyato daṣṭaliṅgaiḥ sādhyāsādhyakrameṇa ca |
                        <caesura/>
                         trikaṇṭakaḥ kunī cāpi hastikakṣyo 'parājitaḥ |
                        <caesura/>
                         catvāra ete kaṇabhāḥ vyākhyātās tīvravedanāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.27-verse">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.27 verse</label>
                        <caesura/>
                         ebhir daṣṭasya gurutā gātrāṇām aṅgavedanā |<anchor
                            n="SS.5.8.27-verse-n1"/>
                        <caesura/>
                         lālāsrāvaś ca bhavati gātrabhedaś ca dāruṇaḥ |<anchor
                            n="SS.5.8.27-verse-n2"/></l>

                    <ab corresp="#SS.5.8.27-verse" type="apparatus">
                        <list type="Emendation">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.8.27-verse-n1">The Nepalese
                                MSS agree on the reading <foreign>daṣṭeti</foreign>, which
                                is hard to construe. The vulgate's
                                    <foreign>daṣṭasya</foreign> has been adopted.</item>
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.8.27-verse-n1">Note that
                                witness H has a marginal insertion altering the text of K
                                to read instead <foreign>daṃśavedanā</foreign>with the
                                vulgate.</item>
                        </list>
                        <list type="Notes">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.8.27-verse-n2"> The vulgate
                                version of this and following passages are in prose. The
                                Nepalese version here is in vipulā forms of
                                    <foreign>anuṣṭubh</foreign>. </item>
                        </list>
                    </ab>

                    <l xml:id="SS.5.8.27"/>

                    <l xml:id="SS.5.8.28-verse-1">
                        <label xml:lang="en"> 5.8.28 verse 1</label>
                        <caesura/>
                         pratisūryaḥ piṅgabhāso bahuvarṇṇo mahāśirāḥ |
                        <caesura/>
                         tathā nirupamaś cāpi pañca godherakāḥ smṛtāḥ |<anchor
                            n="SS.5.8.28-verse-1-n1"/>
                    </l>

                    <ab corresp="#SS.5.8.28-verse-1" type="apparatus">
                        <list type="Testimonia">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.8.28-verse-1-n1">The
                                Nepalese reading was known to Ḍalhaṇa, who quoted it as
                                the reading "of some" (Ācārya 1938: 587):
                                    <foreign>pratisūryaḥ piṅganāso bahulomā mahāśirāḥ |
                                    tathā nirupamaś ceti pañca goudherakāḥ smṛtāh || tair
                                    bhavantīha daṣṭānāṃ vegajñānāni sarpavat | rujaś ca
                                    vividhākārā granthayaś ca sudāruṇāḥ
                                ||</foreign>.</item>
                        </list>
                    </ab>

                    <l xml:id="SS.5.8.28-verse-2">
                        <label xml:lang="en"> 5.8.28 verse 2</label>
                        <caesura/>
                         tair bhavantīha daṣṭānāṃ vegajñānāni sarpavat |
                        <caesura/>
                         rujaś ca vividhākārā granthayaś ca sudāruṇāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.28"/>

                    <l xml:id="SS.5.8.29-verse-1">
                        <label xml:lang="en"> 5.8.29 verse 1</label>
                        <caesura/>
                         śvetā kṛṣṇā kṛṣṇarājī raktā raktaiś ca maṇḍalaiḥ |
                        <caesura/>
                         sarvaśvetā sarṣapikā ṣaḍetā gṛhagolikāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.29-verse-2">
                        <label xml:lang="en"> 5.8.29 verse 2</label>
                        <caesura/>
                         tābhir daṣṭe daṃśatodo hṛtpīḍā dāha eva ca |
                        <caesura/>
                         daṃśaśophaś ca bhavati granthijanma ca dāruṇam |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.29"/>

                    <l xml:id="SS.5.8.30-verse-1">
                        <label xml:lang="en"> 5.8.30 verse 1</label>
                        <caesura/>
                         paruṣā kṛṣṇacitre ca kapilā pītikā tathā ||
                        <caesura/>
                         raktā śvetāgnivarṇṇā ca śatapādo 'ṣṭadhā smṛtāḥ |<anchor
                            n="SS.5.8.30-verse-1-n1"/></l>

                    <ab corresp="#SS.5.8.30-verse-1" type="apparatus">
                        <list type="Notes">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.8.30-verse-1-n1">In spite
                                of describing broadly similar animals and symptoms, the
                                Nepalese version and the vulgate texts differ so much that
                                it is only marginally worth collating them against each
                                other.</item>
                        </list>
                    </ab>

                    <l xml:id="SS.5.8.30-verse-2">
                        <label xml:lang="en"> 5.8.30 verse 2</label>
                        <caesura/>
                         tābhir daṣṭe rujās tīvrā daṃśaśophaś ca dāruṇaḥ |
                        <caesura/>
                         daṃśe ca piṭakotpattir mūrcchāṃ cāpi sudāruṇāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.30"/>

                    <!-- dardura -->

                    <l xml:id="SS.5.8.31-verse-1">
                        <label xml:lang="en"> 5.8.31 verse 1</label>
                        <caesura/>
                         śvetaś ca kṛṣṇavarṇṇaś ca śaravarṇṇo 'yam aprabhaḥ
                        <caesura/>
                         kuharo haritaś cāpi bhṛkuṭī koṭikaś ca yaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.31-verse-2">
                        <label xml:lang="en"> 5.8.31 verse 2</label>
                        <caesura/>
                         aṣṭāv ete kīṭāsañjñā dardurāḥ parikīrttitāḥ |
                        <caesura/>
                         tair daṣṭaḥ kaṇḍusaṃyukto haritaṃ mūrchito vamet |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.31"/>

                    <!-- jalauka -->


                    <l xml:id="SS.5.8.31.add">
                        <label xml:lang="en"> 5.8.31 add</label>
                        <caesura/>
                         jalaukāḥ ṣaṭ samākhyātāḥ salakṣaṇacikitsitāḥ |
                        <caesura/>
                         ahikutthuḥ kutthukaś ca vṛttaśūkas tathaiva ca ||</l>

                    <!-- viśvambhara -->


                    <l xml:id="SS.5.8.32-verse">
                        <label xml:lang="en"> 5.8.32 verse</label>
                        <caesura/>
                         trayo viśvambharāḥ proktāḥ dāhajvararujāvahāḥ |
                        <caesura/>
                         tair daṣṭamātre śvayathur ādaṃśe kaṇḍur eva ca |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.32"/>

                    <l xml:id="SS.5.8.33"/>


                    <l xml:id="SS.5.8.34-verse-1">
                        <label xml:lang="en"> 5.8.34 verse 1</label>
                        <caesura/>
                         phenāgamo 'tisāraś ca koṭhajanmaṃ ca dāruṇam |<anchor
                            n="SS.5.8.34-verse-1-n1"/>
                        <caesura/>
                         samvāhikā sthūlaśīrṣā brāhmaṇy aṅgulikā tathā |<anchor
                            n="SS.5.8.34-verse-1-n2"/></l>

                    <ab corresp="#SS.5.8.34-verse-1" type="apparatus">
                        <list type="Emendation">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.8.34-verse-1-n1">The
                                reading <foreign>koṭhajanme</foreign> of both witnesses K
                                and H can only be a dual and that makes no sense and does
                                not agree with <foreign>dāruṇam</foreign>.</item>
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.8.34-verse-1-n2">We emend
                                to <foreign>samvāhikā</foreign> with the vulgate reading
                                in 5.8.34, against the clear <foreign>gam-</foreign> in
                                both witnesses K and H. This suggests that the latter
                                reading predates witness K.</item>
                        </list>
                    </ab>

                    <!-- pipilika -->

                    <l xml:id="SS.5.8.34-verse-2">
                        <label xml:lang="en"> 5.8.34 verse 2</label>
                        <caesura/>
                         vivarṇṇā kapilā<anchor n="SS.5.8.34-verse-2-n1"/> cāpi ṣaṭ
                        proktās tu pipīlikāḥ |
                        <caesura/>
                         tābhir daṣṭe rujā dāhaḥ kaṇḍuśvayathur eva ca |
                        <caesura/>
                         viśeṣeṇa daṃśaty etāḥ netrayor netravallabhāḥ |</l>

                    <ab corresp="#SS.5.8.34-verse-2" type="apparatus">
                        <list type="Notes">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.8.34-verse-2-n1"> In MS K,
                                there is an original scribal deletion of
                                    <foreign>kā</foreign> in <foreign>kapikālā</foreign>.
                                And a few characters later, there is a scribal note in the
                                lower margin saying, <foreign>ṣaṭ proktās tu
                                    pipīlikāḥ</foreign>, a reading we find in MS H and the
                                vulgate that completes the number of syllables for a good
                                śloka. </item>
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.8.34-verse-2-n1"> Note also
                                the scribal marginal note at the same place in MS H,
                                noting a variant reading <foreign>karṇṇilā</foreign> (for
                                    <foreign>kapilā</foreign>) as being``in another
                                book.''</item>
                        </list>
                    </ab>

                    <l xml:id="SS.5.8.34"/>



                    <!--                <l xml:id="SS.5.8.35-verse-1">
                        <label xml:lang="en"> 5.8.35 verse</label>
                         dāhacoṣau ca niyatau vahnir eva ca tāpite ||
                        <caesura/>
                         kāntārikā ca kṛṣṇā ca piṅgalā samadhūlikā |</l>-->


                    <l xml:id="SS.5.8.35-verse-1"/>
                    <l xml:id="SS.5.8.35-verse-2"/>

                    <l xml:id="SS.5.8.35"/>

                    <!-- maśaka -->
                    <l xml:id="SS.5.8.36-verse-1">
                        <label xml:lang="en"> 5.8.36 verse 1</label>
                        <caesura/>
                         maṇḍalaḥ pārvataś caiva kṛṣṇaḥ sāmudra eva ca |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.36-verse-2">
                        <label xml:lang="en"> 5.8.36 verse 2</label>
                        <caesura/>
                         maśako hastināmā ca maśakāḥ pañcakīrttitāḥ |
                        <caesura/>
                         tair daṣṭe roṣasaṃyuktaṃ śūnam ādaṃśamaṇḍalam |</l>


                    <l xml:id="SS.5.8.36-verse-3">
                        <label xml:lang="en"> 5.8.36 verse 3</label>
                        <caesura/>
                         vedanā rāgabahulaṃ kaṇḍūyuktaṃ kṣaraty asṛk |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.36"/>
                    <l xml:id="SS.5.8.37"/>

                    <!-- godheraka -->

                    <l xml:id="SS.5.8.38">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.38</label>
                        <caesura/>
                         godherakaḥ sthālakā ca ye ca śvetāgnisaprabhe |
                        <caesura/>
                         bhṛkuṭī koṭikaś caiva na sidhyanty ekajātiṣu |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.39"/>
                    <l xml:id="SS.5.8.40"/>
                    <l xml:id="SS.5.8.41"/>

                    <l xml:id="SS.5.8.42">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.42</label>
                        <caesura/>
                         kīṭair daṣṭān ugraviṣaiḥ sarpavat samupācaret |
                        <caesura/>
                         trividhānān tu śeṣāṇāṃ traividhyaṃ bhavati kriyā |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.43">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.43ab</label>
                        <caesura/>
                         svedāṃ bahuprakārāṃś ca yuñjyād anyatra mūrcchitāt |<anchor
                            n="SS.5.8.43-n1"/></l>

                    <ab corresp="#SS.5.8.43" type="apparatus">
                        <list type="Notes">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.8.43-n1">We treat this as
                                one verse with variants, but the Nepalese text is
                                approximately the vulgate's 5.8.43 a + c.</item>
                        </list>
                    </ab>


                    <l xml:id="SS.5.8.44ab">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.44ab</label>
                        <caesura/>
                         viṣaghnañ ca vidhiṃ kuryāt kuryāt saṃśodhanāni ca |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.44cd"/>
                    <l xml:id="SS.5.8.45"/>
                    <l xml:id="SS.5.8.46"/>
                    <l xml:id="SS.5.8.47"/>
                    <l xml:id="SS.5.8.48"/>
                    <l xml:id="SS.5.8.49"/>
                    <l xml:id="SS.5.8.50"/>
                    <l xml:id="SS.5.8.51"/>
                    <l xml:id="SS.5.8.52"/>
                    <l xml:id="SS.5.8.53"/>
                    <l xml:id="SS.5.8.54"/>
                    <l xml:id="SS.5.8.55"/>

                    <l xml:id="SS.5.8.56abcd"/>

                    <l xml:id="SS.5.8.56ef">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.56ef</label>
                        <caesura/>
                         trividhā vṛścikāḥ proktā mandamadhyamahāviṣāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.57ab"/>

                    <l xml:id="SS.5.8.57cd">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.57cd</label>
                        <caesura/>
                         sarpakothodbhavās tīkṣṇā digdhadaṣṭaṃ viṣair hate |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.58">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.58</label>
                        <caesura/>
                         kothe madhyā gavādīnāṃ śakṛtkothe varāḥ smṛtāḥ |<anchor
                            n="SS.5.8.58-n1"/>
                        <caesura/>
                         saptaviṃśatir evaite saṅkhyayā parikīrttitāḥ |</l>

                    <ab corresp="#SS.5.8.58" type="apparatus">
                        <list type="Emendation">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.8.58-n1">It is hard to
                                construe the sentence with the locative
                                    <foreign>madhye</foreign> found in both N and H. The
                                emendation is done with an eye to the vulgate text, which
                                is more coherent at this point.</item>
                        </list>
                    </ab>

                    <l xml:id="SS.5.8.59">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.59</label>
                        <caesura/>
                         kṛṣṇaḥ śyāvaḥ karburo romaśaś ca
                        <caesura/>
                         gomūtrābhaḥ paruṣo mecakaś ca |<anchor n="SS.5.8.59-n1"/>
                        <caesura/>
                         śveto rakto romaśīrṣogradhūmaḥ
                        <caesura/>
                         sarve 'py ete mandaviṣā matās tu |</l>

                    <ab corresp="#SS.5.8.59" type="apparatus">
                        <list type="Emendation">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.8.59-n1">I emend to the
                                colour-word <foreign>mecaka</foreign> following the
                                vulgate. Witness K omits the first syllable of this word;
                                witness H reads <foreign>modaka</foreign> ``sweet'' which
                                is nowhere attested as the name of a scorpion, although K
                                does read <foreign>dakaś</foreign> that suggests it might
                                once have read the same as H.</item>
                        </list>
                    </ab>

                    <l xml:id="SS.5.8.60ab"/>

                    <l xml:id="SS.5.8.60cd">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.60cd</label>
                        <caesura/>
                         ebhir daṣṭe vedanā vepathuś ca
                        <caesura/>
                         gātrastabdhaḥ kṛṣṇaraktāgamaś ca |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.61">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.61</label>
                        <caesura/>
                         śākhāviddhe vedanāñ cordhvam eti<anchor n="SS.5.8.61-n1"/>
                        <caesura/>
                         daṃśasvedo mukhaśophaś ca tīvraḥ |
                        <caesura/>
                         raktaṃ pītaṃ kapilaṃ codaraṃ tu
                        <caesura/>
                         dhūmro varṇṇas tatra yo madhyavīryāḥ |</l>

                    <ab corresp="#SS.5.8.61" type="apparatus">
                        <list type="Emendation">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.8.61-n1">I emend to the f.
                                pl. <foreign>vedanā</foreign> with the vulgate and against
                                the Nepalese witnesses, for sense and to govern
                                    <foreign>eti</foreign>.</item>
                        </list>
                    </ab>

                    <l xml:id="SS.5.8.62"/>

                    <l met="upajāti" xml:id="SS.5.8.63">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.63</label>
                        <caesura/>
                         jihvāśopho rasanasyopaghāto
                        <caesura/>
                         mūrchā cogrā madhyaviṣābhidaṣṭe |
                        <caesura/>
                         śvetaś citraḥ śabalo lohitābhaḥ
                        <caesura/>
                         kṛṣṇaḥ śyāvaḥ śvetanīlodarau ca |</l>


                    <l xml:id="SS.5.8.64ab"/>

                    <l met="upajāti" xml:id="SS.5.8.64cd">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.64cd</label>
                        <caesura/>
                         rakto babhruḥ pūrvavad ekaparvā |
                        <caesura/>
                         pūrvā cāpi parvaṇī dve ca yasya |</l>

                    <l met="upajāti" xml:id="SS.5.8.65ab">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.65ab</label>
                        <caesura/>
                         nānāvarṇṇā rūpataś cāpi ghorāḥ |
                        <caesura/>
                         jñeyā hy ete vṛścikāḥ prāṇanāśāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.65cd"/>

                    <l met="upajāti" xml:id="SS.5.8.66">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.66</label>
                        <caesura/>
                         ebhir daṣṭe viṣavegapravṛttiḥ
                        <caesura/>
                         sphoṭotpattir jvaradāhau bhramaś ca |
                        <caesura/>
                         khebhyaḥ kṛṣṇaṃ śoṇitaṃ cātitīvraṃ
                        <caesura/>
                         tataḥ prāṇais tyājyate kṣipram eva |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.67ab">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.67ab</label>
                        <caesura/>
                         ugramadhyaviṣair daṣṭāṃś cikitset sarpadaṣṭavat |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.70">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.70</label>
                        <caesura/>
                         daṃśamandaviṣāṇān tu cakratailena secayet |
                        <caesura/>
                         vidārigandhāditailena sukhoṣṇenāthavā punaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.67cd">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.67cd</label>
                        <caesura/>
                         ādaṃśaṃ sveditaṃ cūrṇṇaiḥ pracchitam pratisārayet |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.68">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.68</label>
                        <caesura/>
                         rajanīsaindhavavyoṣaśirīṣaphalapuṣpajaiḥ |
                        <caesura/>
                         mātuluṃgāmlagomūtrapiṣṭañ ca surasāgrajaṃ | </l>


                    <l xml:id="SS.5.8.69">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.69</label>
                        <caesura/>
                         lepe sukhoṣṇañ ca tathā gomayaṃ hitam ucyate ||
                        <caesura/>
                         sarpiḥ kṣaudrayutaṃ pāne kṣīram vā vahuśarkaraṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.5.8.71cd">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. SS.5.8.71cd</label>
                        <caesura/>
                         guḍodakaṃ vā suhitaṃ caturjātakavāsitaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.5.8.72ab"/>

                    <l xml:id="SS.5.8.72cd">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. SS.5.8.72cd</label>
                        <caesura/>
                         śikhikukkuṭabarhāṇi saindhavaṃ tailam eva ca |</l>


                    <l xml:id="SS.5.8.71ab">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.71ab</label>
                        <caesura/>
                         kuryāc cotkārikāsvedaṃ viṣaghnair upanāhanaiḥ |</l>


                    <l xml:id="SS.5.8.73">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.73</label>
                        <caesura/>
                         dhūpo hanti prayukto 'yaṃ śīghraṃ vṛścikajaṃ viṣam |<anchor
                            n="SS.5.8.73-n1"/>
                        <caesura/>
                         kusuṃbhapuṣpaṃ rajanī niṣyā vā kṣaudrakaṃ tṛṇam | </l>

                    <ab corresp="#SS.5.8.73" type="apparatus">
                        <list type="Notes">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.8.73-n1">Note the scribal
                                correction to the vulgate version in MS H.</item>
                        </list>
                    </ab>

                    <l xml:id="SS.5.8.74">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.74</label>
                        <caesura/>
                         ebhir ghṛtāktair dhūpas tu pāyudeśaprayojitaḥ ||
                        <caesura/>
                         nāśayed āśu kīṭotthaṃ vṛścikasya ca yad viṣam |<anchor
                            n="SS.5.8.74-n1"/></l>
                    <ab corresp="#SS.5.8.74" type="apparatus">
                        <list type="Notes">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.8.74-n1">Inexplicably, both
                                Nepalese witnesses read a genitive with a long
                                    <foreign>ā</foreign>.</item>
                        </list>
                    </ab>

                    <l xml:id="SS.5.8.75">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.75</label>
                        <caesura/>
                         lūtāviṣaṃ ghoratamaṃ durvijñeyatamañ ca yat |
                        <caesura/>
                         duścikitsyatamañ cāpi bhiṣagbhir mandabuddhibhiḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.76">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.76</label>
                        <caesura/>
                         saviṣaṃ nirviṣañ cedam ity evaṃ saviśaṃkite |
                        <caesura/>
                         viṣaghnam eva karttavyam avirodhi yad auṣadham |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.77">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.77</label>
                        <caesura/>
                         agadānāṃ hi saṃyogo viṣaduṣṭasya yujyate |
                        <caesura/>
                         nirviṣe mānave yukto 'gadaḥ saṃpadyate gadaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.78">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.78</label>
                        <caesura/>
                         tasmāt sarvaprayatnena jñātavyo viṣaniścayaḥ ||
                        <caesura/>
                         ajñātvā viṣasadbhāvaṃ bhiṣag vyāpādayen naram ||<anchor
                            n="SS.5.8.78-n1"/></l>
                    <ab corresp="#SS.5.8.78" type="apparatus">
                        <list type="Notes">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.8.78-n1">The form
                                    <foreign>ajñātvād</foreign> is clear in both Nepalese
                                witnesses, but is perhaps an attraction to the
                                    <foreign>-tvāt</foreign> causation suffix, although
                                that would require a following genitive.</item>
                        </list>
                    </ab>

                    <l met="upajāti" xml:id="SS.5.8.79">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.79</label>
                        <caesura/>
                         yadvat prasūtena navāṃkureṇa
                        <caesura/>
                         na vyaktajāti pratibhāti vṛkṣaḥ |<anchor n="SS.5.8.79-n1"/>
                        <caesura/>
                         tadvad durālakṣyatamaṃ hi tāsāṃ
                        <caesura/>
                         viṣaṃ śarīre pravikīrṇṇamātraṃ |</l>
                    <ab corresp="#SS.5.8.79" type="apparatus">
                        <list type="Notes">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.8.79-n1">Presumably sensing
                                    <foreign>vyaktajāti</foreign> as neuter.</item>
                        </list>
                    </ab>

                    <l xml:id="SS.5.8.80">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.80</label>
                        <caesura/>
                         īṣatsakaṇḍū pracalañ ca koṭham
                        <caesura/>
                         avyaktavarṇṇaṃ prathame 'hani syāt |
                        <caesura/>
                         anteṣu śūnaṃ parinimna<pc> </pc>madhyam
                        <caesura/>
                         pravyaktavarṇṇañ ca dine dvitīye |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.81">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.81</label>
                        <caesura/>
                         tryaheṇa tad darśayatīha daṃśaṃ
                        <caesura/>
                         viṣaṃ caturthe 'hani kopam eti |
                        <caesura/>
                         ato 'dhike 'hni prakaroti janto
                        <caesura/>
                         viṣaprakopaprabhavān vikārān |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.82">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.82</label>
                        <caesura/>
                         ṣaṣṭhe dine viprasṛtan tu sarvān
                        <caesura/>
                         marmapradeśān bhṛśam āvṛṇoti |
                        <caesura/>
                         tat saptame 'tyarthaparītagātraṃ
                        <caesura/>
                         vyāpādayet martyam atipravṛddhaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.83">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.83</label>
                        <caesura/>
                         yās tīkṣṇacaṇḍograviṣā hi lūtās
                        <caesura/>
                         tāḥ saptarātreṇa naraṃ nihanyuḥ |
                        <caesura/>
                         ato 'dhikenāpi nihanyur anyā
                        <caesura/>
                         yeṣāṃ viṣaṃ madhyamavīryam uktaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.84">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.84</label>
                        <caesura/>
                         yāsāṃ kanīyo viṣavīryam uktaṃ
                        <caesura/>
                         tāḥ pakṣamātreṇa vināśayanti |
                        <caesura/>
                         tasmāt prayatnaṃ bhiṣag atra kuryād
                        <caesura/>
                         ā daṃśapātād viṣaghātavegaiḥ |<anchor n="SS.5.8.84-n1"/></l>

                    <ab corresp="#SS.5.8.84" type="apparatus">
                        <list type="Notes">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.8.84-n1"> Oddly, witness H
                                has a marginal gloss changing a correct reading</item>
                        </list>
                    </ab>

                    <l xml:id="SS.5.8.85">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.85</label>
                        <caesura/>
                         viṣan tu lālānakhamūtradaṃṣṭrā
                        <caesura/>
                         rajaḥ<pc> </pc>purīṣair atha cendriyeṇa |
                        <caesura/>
                         saptaprakāraṃ visṛjanti lūtās
                        <caesura/>
                         tad ugramadhyāvaravīryam uktaṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.86">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.86</label>
                        <caesura/>
                         koṭhaṃ sakaṇḍūsthiram alpamūlaṃ
                        <caesura/>
                         lālākṛtaṃ mandarujaṃ vadanti |
                        <caesura/>
                         coṣaś ca kaṇḍūś ca pulāyikāś ca
                        <caesura/>
                         dhūmāyanaṃ caiva nakhāgradaṃśe |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.87">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.87</label>
                        <caesura/>
                         daṃśe tu mūtreṇa sakṛṣṇamadhyam |
                        <caesura/>
                         saraktaparyantam avaihi dīrṇṇam |
                        <caesura/>
                         daṃṣṭrābhir ugraṃ kaṭhinaṃ vivarṇṇam |
                        <caesura/>
                         jānīṣva daṃśaṃ sthiramaṇḍalañ ca |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.88">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.88</label>
                        <caesura/>
                         rajaḥpurīṣendriyajañ ca viddhi
                        <caesura/>
                         sphoṭaṃ prapakvāmalapīlupāṇḍum |
                        <caesura/>
                         etāvad etat samudāhṛtaṃ te
                        <caesura/>
                         vakṣyāmi lūtāprabhavaṃ pramāṇam |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.89">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.89</label>
                        <caesura/>
                         sāmānyato daṣṭam asādhyasādhyaṃ
                        <caesura/>
                         cikitsitaṃ cāpi viśeṣaṇañ ca ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.90">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.90</label>
                        <caesura/>
                         viśvāmitro nṛpavaraḥ kadācid ṛṣisattamaṃ |
                        <caesura/>
                         vaśiṣṭhaṃ kopayāmāsa gatvāśramapadaṃ kila |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.91">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.91</label>
                        <caesura/>
                         kupitasya munes tasya lalāṭāt svedabindavaḥ |
                        <caesura/>
                         niyetur darśanād eva raves tatsamavarcasaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.5.8.92ab">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.92ab</label>
                        <caesura/>
                         lūne tṛṇe maharṣiṇā dhenvarthe sambhṛte 'pi ca |<anchor
                            n="SS.5.8.92ab-n1"/>
                    </l>

                    <ab corresp="#SS.5.8.92ab" type="apparatus">
                        <list type="Emendation">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.8.92ab-n1">The Nepalese
                                witnesses read <foreign>ve</foreign> for
                                    <foreign>dhe</foreign> in
                                    <foreign>dhenvarthe</foreign>. The letters
                                    <foreign>va</foreign> and <foreign>dha</foreign> are
                                similar in Nepalese script, but not identical and they are
                                routinely distinguished correctly by our scribes. The
                                present case may point to an error in a common ancestor to
                                both manuscripts K and H. </item>
                        </list>
                    </ab>

                    <l xml:id="SS.5.8.92cd"/>

                    <l xml:id="SS.5.8.92ef">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.92ef</label>
                         apakārāya varttante nṛpaśāsanavāhane |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.93">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.93</label>
                        <caesura/>
                         yasmāl lūnaṃ tṛṇaṃ prāptā munes te svedabindavaḥ |
                        <caesura/>
                         tasmāl lūtā vibhāvyante saṃkhyayā tāś ca ṣoḍaśaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.94">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.94</label>
                        <caesura/>
                         kṛcchrasādhyās tathāsādhyā lūtās tu dvividhāḥ smṛtāḥ |
                        <caesura/>
                         tāsām aṣṭau kṛcchrasādhyā varjyās tāvatya eva tu ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.95">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.95</label>
                        <caesura/>
                         trimaṇḍalā tathā svetā kapilā pītikā tathā |
                        <caesura/>
                         alamūtraviṣe raktā kasanā cāṣṭamī smṛtāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.96">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.96</label>
                        <caesura/>
                         tābhir daṣṭe śiroduḥkham ādaṃśe kaṇḍur eva ca |
                        <caesura/>
                         bhavanti ca viśeṣeṇa gadāḥ śleṣmikavātikāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.97">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.97</label>
                        <caesura/>
                         sauvarṇṇikā lājavarṇṇā jāliny eṇīpadī tathā |
                        <caesura/>
                         kṛṣṇāgnimukhyau kākāṇḍā mālāguṇy aṣṭamī smṛtāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.98">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.98</label>
                        <caesura/>
                         tābhir daṣṭe daṃśakothaḥ pravṛttiḥ kṣatajasya ca |
                        <caesura/>
                         jvaro dāho 'tisāraś ca gadāḥ syuś ca tridoṣajāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.99">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.99</label>
                        <caesura/>
                         piṭakā vividhākārā maṇḍalāni mahānti ca ||
                        <caesura/>
                         śophā mahānto mṛdavo raktāḥ śyāvāś calās tathā |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.100">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.100</label>
                        <caesura/>
                         sāmānyaṃ sarvalūtānām etad ādaṃśalakṣaṇam |
                        <caesura/>
                         viśeṣalakṣaṇaṃ tāsāṃ vakṣyāmi sacikitsitam |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.101">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.101</label>
                        <caesura/>
                         trimaṇḍalāyā bahalaṃ daṃśaḥ kṛṣṇaṃ kṣaraty asṛk |
                        <caesura/>
                         bādhiryaṃ kaluṣā dṛṣṭis tathā dāhaś ca netrayoḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.102">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.102</label>
                        <caesura/>
                         tatrārkamūlaṃ rajanī nākulī pṛśniparṇṇikā ||
                        <caesura/>
                         nastaḥ karmaṇi śasyante pādābhyaṅgāñjaneṣu ca |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.103">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.103</label>
                        <caesura/>
                         śvetāyāḥ piḍakā daṃśe śvetā kaṇḍūmatī bhavet |
                        <caesura/>
                         dāhamūrcchājvaravatī visarpakledarukkarī ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.104">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.104</label>
                        <caesura/>
                         tatra candanarāsnailahareṇunalavañjulāḥ |
                        <caesura/>
                         kuṣṭhalāmajjakaṃ vakraṃ naladaṃ cāgado hitaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.105">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.105</label>
                        <caesura/>
                         ādaṃśe piṭakā tāmrā sthirā kapilayā bhavet |
                        <caesura/>
                         śiraso gauravaṃ dāho bhavej jantoś ca netrayoḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.106">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.106</label>
                        <caesura/>
                         padma<pc> </pc>padmaka<pc> </pc>kuṣṭhaila<pc> </pc>karañja<pc> </pc>kakubha<pc> </pc>tvacaḥ
                        |
                        <caesura/>
                         sthirā<pc> </pc>kampilyāpāmārga<pc> </pc>dūrvā<pc> </pc>brāhmyau
                        viṣāpahāḥ |<anchor n="SS.5.8.106-n1"/>
                    </l>

                    <ab corresp="#SS.5.8.106" type="apparatus">
                        <list type="Notes">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.8.106-n1">The most common
                                form of the plant name is <foreign>kampillaka</foreign>;
                                    <foreign>kampilya</foreign>, as read in witness H, is
                                attested in MW (252), but witness K could be attesting an
                                unknown form <foreign>kampilī</foreign>.</item>
                        </list>
                    </ab>

                    <l xml:id="SS.5.8.107">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.107</label>
                        <caesura/>
                         ādaṃśe piṭakā pītā pītayā jāyate sthirā |
                        <caesura/>
                         tathā cchardijvaraḥ śūlo rakte syātāñ ca locane |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.108">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.108</label>
                        <caesura/>
                         tatreṣṭhāḥ kakubhośīramuñjābalvajavañjalāḥ |
                        <caesura/>
                         kuśakāśavaṃśakiṇihīśirīṣakakubhatvacaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.109">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.109</label>
                        <caesura/>
                         raktamaṇḍalavaddaṃśe piṭakāḥ sarṣapā iva |
                        <caesura/>
                         dūyate tāluśoṣaś ca dāhaś cālaviṣānvite |<anchor
                            n="SS.5.8.109-n1"/>
                    </l>

                    <ab corresp="#SS.5.8.109" type="apparatus">
                        <list type="Notes">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.8.109-n1">In witness K, the
                                    <foreign>ca</foreign> of <foreign>cala-</foreign> has
                                a superscript blob perhaps indicating uncertainty about
                                the vowel length. </item>
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.8.109-n1">Witness H omits
                                the second half of this stanza,
                                    <foreign>dūyate...cālaviṣānvite</foreign>; probably a
                                saut du même au même from <foreign>iva</foreign> to
                                    <foreign>ite</foreign>.</item>
                        </list>
                    </ab>

                    <l xml:id="SS.5.8.110">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.110</label>
                        <caesura/>
                         tatra priyaṅguhrīverakuṣṭhalāmajjakāni vā |
                        <caesura/>
                         agadaḥ śatapuṣpā ca sapippalavaṭāṅkurāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.111">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.111</label>
                        <caesura/>
                         pūtimūtraviṣādaṃśo visarpī kṛṣṇaśoṇitaḥ |
                        <caesura/>
                         kāsaśvāsavamīmūrcchājvaradāhasamanvitaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.112">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.112</label>
                        <caesura/>
                         manaḥśilālamadhukakuṣṭha<pc> </pc>padmakacandanaiḥ |
                        <caesura/>
                         lāmajjakayutais tatra viṣanāśaḥ prakīrttitaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.113">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.113</label>
                        <caesura/>
                         daṃśaḥ sapāṇḍupiṭako dāhakledasamanvitaḥ |
                        <caesura/>
                         raktayā raktaparyanto vijñeyaś coṣasaṃyutaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.114">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.114</label>
                        <caesura/>
                         cikitsā tatra hrīveracandanośīrapadmakaiḥ |
                        <caesura/>
                         karttavyārjunaśelubhyāṃ tvagbhir āmrātakasya ca |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.115">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.115</label>
                        <caesura/>
                         picchilaṃ kasanādaṃśo rudhiraṃ śītalaṃ sravet |
                        <caesura/>
                         śvāsakāsau ca tatroktaṃ raktalūtācikitsitam |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.116"/>
                    <l xml:id="SS.5.8.117"/>
                    <l xml:id="SS.5.8.118"/>
                    <l xml:id="SS.5.8.119"/>

                    <l xml:id="SS.5.8.120">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.120</label>
                        <caesura/>
                         sarveṣām eva yuñjīta viṣe śleṣmātakatvacam |
                        <caesura/>
                         dhīraḥ sarvavikāreṣu tathā cākṣīvapippalam |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.121">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.121</label>
                        <caesura/>
                         kṛcchrasādhyā viṣā hy aṣṭau lūtāḥ proktā yathāgamaṃ |
                        <caesura/>
                         avārya<pc> </pc>viṣavīryāṇāṃ lakṣaṇāni nibodha me |<anchor
                            n="SS.5.8.121-n1"/>
                    </l>

                    <ab corresp="#SS.5.8.121" type="apparatus">
                        <list type="Notes">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.8.121-n1">Witness K has a
                                hole over the word before <foreign>-viṣa-</foreign> and
                                witness H has a gap at that point in which the scribe did
                                not write. Both witnesses seem to have a final
                                    <foreign>-ra</foreign>, which suggests that the
                                obscured word was not <foreign>avārya</foreign>.</item>
                        </list>
                    </ab>

                    <l xml:id="SS.5.8.122">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.122</label>
                        <caesura/>
                         dhyāmaḥ sauvarṇṇikādaṃśaḥ sapheno matsyagandhikaḥ |<anchor
                            n="SS.5.8.122-n1"/>
                        <caesura/>
                         kāsaśvāso jvaras tṛṣṇā mūrcchā cātra sudāruṇāḥ |</l>

                    <ab corresp="#SS.5.8.122" type="apparatus">
                        <list type="Emendation">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.8.122-n1"> We emend to the
                                vulgate's <foreign>dhyāmaḥ</foreign> against the Nepalese
                                witnesses, for sense.</item>
                        </list>
                    </ab>

                    <l xml:id="SS.5.8.123">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.123</label>
                        <caesura/>
                         dhyāmaṃ pūti sraved raktam ādāṃśe lājavarṇṇayā |<anchor
                            n="SS.5.8.123-n1"/>
                        <caesura/>
                         dāho mūrcchātisārau ca śiroduḥkha ca jāyate |</l>

                    <ab corresp="#SS.5.8.123" type="apparatus">
                        <list type="Emendation">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.8.123-n1"> We emend to the
                                vulgate's <foreign>dhyāmam</foreign>, for gender
                                concord.</item>
                        </list>
                    </ab>

                    <l xml:id="SS.5.8.124">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.124</label>
                        <caesura/>
                         ghoro daṃśaś ca jālinyā rājimān avadīryate |
                        <caesura/>
                         stambhaḥ śvāsas tamovṛddhis tāluśoṣaś ca tatkṛtaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.125">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.125</label>
                        <caesura/>
                         eṇīpadyā mahādāho daṃśaḥ kṛṣṇatilākṛtiḥ |<anchor
                            n="SS.5.8.125-n1"/>
                        <caesura/>
                         tṛṣṇāmūrcchājvaracchardiḥ śvāsakāsasamanvitaḥ |</l>

                    <ab corresp="#SS.5.8.125" type="apparatus">
                        <list type="Emendation">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.8.125-n1"> We emend to
                                    <foreign>eṇīpadyā</foreign>, for syntax, on the
                                pattern of other verses.</item>
                        </list>
                    </ab>

                    <l xml:id="SS.5.8.125.add-1">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.125.add-1</label>
                        <caesura/>
                         kṛṣṇayā kṛṣṇaparyanto nimnamadhyo 'ticoṣavān |
                        <caesura/>
                         pāṇḍumūrcchāvamīdāhaḥ śvāsakāsasamanvitaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.125.add-2">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.125.add-2</label>
                        <caesura/>
                         daṃśo 'gnimukhyo vijñeyo dagdhaḥ sphoṭāḥ savedanaḥ |
                        <caesura/>
                         coṣakaṇḍūromaharṣo dāhajvaranipīḍataḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.126">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.126</label>
                        <caesura/>
                         daṃśaḥ kākāṇḍikādaṣṭe pāṇḍurakto 'tivedanaḥ |
                        <caesura/>
                         hikkākāsas tṛṣāmūrcchānidrāhṛdrogapīḍitaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.127">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.127</label>
                        <caesura/>
                         rakto daṃśo dhūmagandhir mālāguṇyātivedanaḥ | <anchor
                            n="SS.5.8.127-n1"/>
                        <caesura/>
                         vidīryate ca bahudhā dāhamūrcchājvarānvitaḥ |</l>

                    <ab corresp="#SS.5.8.127" type="apparatus">
                        <list type="Note">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.8.127-n1"> Note the
                                metathesis of <foreign>madhū-</foreign> in witness
                                K.</item>
                        </list>
                    </ab>

                    <l xml:id="SS.5.8.128">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.128</label>
                        <caesura/>
                         asādhyānām api bhiṣak prayuñjīta cikitsitam ||
                        <caesura/>
                         doṣocchrāyaviśeṣeṇa cchedakarmavivarjitam |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.129">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.129</label>
                        <caesura/>
                         sādhyābhir atha lūtābhir daṣṭamātrasya dehinaḥ |
                        <caesura/>
                         vṛddhipatreṇa matimāṃ samyag ādaṃśam uddharet |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.129.add-1">
                        <label xml:lang="en">SS.5.8.129.add-1</label>
                        <caesura/>
                         jamboṣṭhena sutaptena dahed ākaravāraṇāt |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.130"/>

                    <l xml:id="SS.5.8.131ab">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.131ab</label>
                        <caesura/>
                         madhusaindhavasaṃyuktair agadair lepayet tataḥ |<anchor
                            n="SS.5.8.131ab-n1"/></l>

                    <ab corresp="#SS.5.8.131ab" type="apparatus">
                        <list type="Note">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.8.131ab-n1"> Another
                                metathesis of <foreign>agadair</foreign> in witness
                                K.</item>
                        </list>
                    </ab>


                    <l xml:id="SS.5.8.131cd"/>
                    <l xml:id="SS.5.8.132"/>

                    <l xml:id="SS.5.8.133ab">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.133ab</label>
                        <caesura/>
                         kṣīriṇāṃ tvakkaṣāyeṇa kusumbhamadhusaindhavaiḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.133cd"/>
                    <l xml:id="SS.5.8.134"/>
                    <l xml:id="SS.5.8.135"/>
                    <l xml:id="SS.5.8.136"/>

                    <l xml:id="SS.5.8.137">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.137</label>
                        <caesura/>
                         kiṇva<pc> </pc>guggula<pc> </pc>godantapārāvatamalair api |
                        <caesura/>
                         viṣavṛddhikarañ cānnaṃ hitvā saṃbhojanaṃ hitam |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.138">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.138</label>
                        <caesura/>
                         viṣebhyaḥ khalu sarvebhyaḥ karṇṇikām arujāṃ sthirām |
                        <caesura/>
                         pracchayitvā madhuyutaiḥ śodhanīyair upācaret | </l>

                    <l xml:id="SS.5.8.138.add">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.138 add</label>
                        <caesura/>
                         sadāhapākāny annena cikitsed dṛṣṭavān bhiṣak |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.139">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.139</label>
                        <caesura/>
                         saptaṣaṣṭhasya kīṭānāṃ śatasyaitad vibhāgaśaḥ |
                        <caesura/>
                         daṣṭalakṣaṇam ākhyātaṃ cikitsāñ cāpy ataḥ param |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.140">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.140</label>
                        <caesura/>
                         saviṃśam adhyāyaśatam etad uktaṃ vibhāgaśaḥ |
                        <caesura/>
                         ihoddiṣṭān anirdiṣṭān arthān vakṣyāmi cottare ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.140.add-1">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.140 add 1</label>
                        <caesura/>
                         śāstraṃ śāstrasamutpattiṃ vyādhikāryabālābalaṃ
                        <caesura/>
                         sūtrabhūtaṃ samāsena ślokasthānaṃ pracakṣate ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.140.add-2">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.140 add 2</label>
                        <caesura/>
                         doṣāhārāpacāraiś ca sāgantuvyādhilakṣaṇam |
                        <caesura/>
                         avasthālakṣaṇañ caiva nidānaṃ sthānam ucyate ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.140.add-3">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.140 add 3</label>
                        <caesura/>
                         sambhavaś caiva dehasya dhāturindriyamarmasu |<anchor
                            n="SS.5.8.140.add-3-n1"/>
                        <caesura/>
                         sirādīnāñ ca sarveṣāṃ śārīre kathitam mayā |</l>



                    <ab corresp="#SS.5.8.140.add-3" type="apparatus">
                        <list type="Notes">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.8.140.add-3-n1">Irregular
                                epenthetic sandhi of <foreign>dhātur</foreign>, metri
                                causa.</item>
                        </list>
                    </ab>
                    <l xml:id="SS.5.8.140.add-4">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.140 add 4</label>
                        <caesura/>
                         yathāsthānopadiṣṭānāṃ viditānāñ ca lakṣaṇaiḥ |<anchor
                            n="SS.5.8.140.add-4-n1"/>
                        <caesura/>
                         vyādhīnāṃ sādhanaṃ śāstre cikitsitam iti smṛtam || </l>

                    <ab corresp="#SS.5.8.140.add-4" type="apparatus">
                        <list type="Notes">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.8.140.add-4-n1">I witness
                                H, the gap of four characters after
                                <foreign>vi-</foreign>suggests a fault at this point in
                                its exemplar.</item>
                        </list>
                    </ab>

                    <l xml:id="SS.5.8.140.add-5">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.140 add 5</label>
                        <caesura/>
                         sthāvare jaṅgame caiva viṣe hitavikalpanam |
                        <caesura/>
                         sādhanaṃ caiva kārtsnye kalpasthānaṃ tad ucyate ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.140.add-6">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.140 add 6</label>
                        <caesura/>
                         sāhasro vistaraḥ pūrvaṃ prajāpatimukhodbhavaḥ |
                        <caesura/>
                         saviṃśadadhyāyaśataṃ mayā vatsa prakīrttitam ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.141">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.141</label>
                        <caesura/>
                         sanātanatvāt vedānām akṣaratvāt tathaiva ca |
                        <caesura/>
                         dṛṣṭādṛṣṭaphalatvāc ca hitatvāc cāpi dehinām |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.142">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.142</label>
                        <caesura/>
                         vāksamūhārthavistārāt pūjitatvāc ca dehiṣu |
                        <caesura/>
                         cikitsitāt puṇyatamaṃ na kiñcid api suśruta |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.143">
                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 5.8.143</label>
                        <caesura/>
                         ṛṣer indraprabhāvasya tasmād amṛtajanmanaḥ |
                        <caesura/>
                         dhārayitvedam amalaṃ matam paramasammatam |
                        <caesura/>
                         uktācārasamācāraḥ pretya ceha ca nandati |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.143.add-1">
                        <label xml:lang="en">5.8.143 add 1</label>
                        <caesura/>
                         śeṣāṇām api tantrāṇāṃ yuktijño lokabāndhavaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.5.8.143.add-2">
                        <label xml:lang="en">5.8.143 add 2</label>
                        <caesura/>
                         yat kiṃcid ābādhakaran tad yasmāc chalyasaṃjñitaṃ |
                        <caesura/>
                         vyāptāny aṅgāny <app>
                            <lem>atas</lem>
                            <rdg wit="#PUL_818">ato</rdg>
                        </app> tena śalyajñānena <app>
                            <lem>sūriṇā</lem>
                            <rdg wit="#PUL_818">bhūriṇā</rdg>
                        </app> |<anchor n="5.8.143.add-2-n1"/>
                    </l>

                    <ab corresp="#SS.5.8.143.add-2" type="apparatus">
                        <list type="Notes">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.8.143.add-2-n1"> This verse
                                is present in MS Lahore PUL 818, fol. 31.</item>
                        </list>
                    </ab>


                    <l xml:id="SS.5.8.143.add-3">
                        <label xml:lang="en">5.8.143 add 3</label>
                        <caesura/>
                         ataś cāsya viśeṣeṇa gatir na pratiṣidhyate |
                        <caesura/>
                         yathā svaviṣayasthasya rājño balavato gatiḥ |<anchor
                            n="5.8.143.add-3-n1"/>
                    </l>

                    <ab corresp="#SS.5.8.143.add-3" type="apparatus">
                        <list type="Notes">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.8.143.add-3-n1"> This verse
                                is present in MS Lahore PUL 818, fol. 31.</item>
                        </list>
                    </ab>

                    <l xml:id="SS.5.8.143.add-4">
                        <label xml:lang="en">5.8.143 add 4</label>
                        <caesura/>
                         upadravāṇāṃ nirdeśo nidānaṃ vyañjanāni ca |
                        <caesura/>
                         jvarādīnāñ cikitsārtham uttaran tantram ucyate ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.143.add-5" met="vaṃśastha">
                        <label xml:lang="en">5.8.143 add 5</label>
                        <caesura/>
                         bhavati cātra ||
                        <caesura/>
                         idan tu yaḥ pañcasu sanniveśitam |
                        <caesura/>
                         saviṃśadadhyāyaśataṃ sahottaram |
                        <caesura/>
                         paṭhet sa rājño 'rhati vaidyapūjitaḥ |
                        <caesura/>
                         kriyām prayoktuṃ bhiṣag <app>
                            <lem>āgatakramaḥ</lem>
                            <rdg wit="#PUL_818">āgamajñaḥ</rdg>
                        </app> ||<anchor n="5.8.143.add-5-n1"/>
                    </l>

                    <ab corresp="#SS.5.8.143.add-5" type="apparatus">
                        <list type="Notes">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.8.143.add-5-n1"> This verse
                                is present in MS Lahore PUL 818, fol. 31.</item>
                        </list>
                    </ab>

                    <l xml:id="SS.5.8.143.add-6">
                        <label xml:lang="en">5.8.143 add 6</label>
                        <caesura/>
                         annarakṣā sthāvaraviṣaṃ jaṅgamañ ca viṣaṃ tathā |
                        <caesura/>
                         sarpadaṣṭaviṣajñānaṃ sarpadaṣṭacikitsitam ||
                        <caesura/>
                         mūṣikā dundubhiś caiva kīṭākalpena cāṣṭamaḥ ||<anchor
                            n="SS.5.8.143.add-6-n1"/>
                    </l>

                    <ab corresp="#SS.5.8.143.add-6" type="apparatus">
                        <list type="Notes">
                            <item xml:lang="en" corresp="#SS.5.8.143.add-6-n1"> This verse
                                is almost identical to SS 1.3.27--28.</item>
                        </list>
                    </ab>

                    <l xml:id="SS.5.8.trailer1">
                        <label xml:lang="en">Chapter colophon</label>
                        <caesura/>
                         sauśrute śalyatantre kalpasthānaṃ samāptam || ❈ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.trailer2">sauśrute śalyatantre kalpasthānaṃ samāptaṃ
                        ||</l>


                </div>
            </div>
        </body>
    </text>
</TEI>
