<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
    <teiHeader>

        <fileDesc>
            <titleStmt>
                <title>MS Kathmandu NAK 5-333: Kalpasthāna</title>
            </titleStmt>

            <publicationStmt>
                <p>Suśruta project, University of Alberta</p>
            </publicationStmt>

            <sourceDesc>
                <msDesc>
                    <msIdentifier>
                        <placeName>
                            <settlement>Kathmandu</settlement>
                            <country>Nepal</country>
                        </placeName>
                        <institution>National Archives</institution>
                        <repository>
                            <ref target="http://narchives.gov.np/"
                                >http://narchives.gov.np/</ref>
                        </repository>
                        <idno>5-333</idno>
                        <idno type="siglum">H</idno>
                    </msIdentifier>

                    <msContents>
                        <msItem defective="true" n="1">
                            <author role="author" xml:lang="sa">Suśruta</author>
                            <title xml:lang="sa">Suśrutasaṃhitā</title>
                            <textLang mainLang="sa-Newa">Sanskrit in Nepalese
                                script.</textLang>

                            <filiation corresp="#N">Nep</filiation>


                            <note resp="Harshal Bhatt">
                                <p>Missing verses/lines</p>
                                <list>
                                    <item>Su.5.1.5cd </item>
                                    <item>Su.5.1.6ab </item>
                                    <item>Su.5.1.8cd </item>
                                    <item>Su.5.1.9 </item>
                                    <item>Su.5.1.10 </item>
                                    <item>Su.5.1.11ab </item>
                                    <item>Su.5.1.12cd </item>
                                    <item>Su.5.1.13ab </item>
                                    <item>Su.5.1.14 </item>
                                    <item>Su.5.1.15 </item>
                                    <item>Su.5.1.16 </item>
                                    <item>Su.5.1.17ab </item>
                                    <item>Su.5.1.22 </item>
                                    <item>Su.5.1.23cd </item>
                                    <item>Su.5.1.24 </item>
                                    <item>Su.5.1.30ab </item>
                                    <item>Su.5.1.33cd </item>
                                    <item>Su.5.1.34ab </item>
                                    <item>Su.5.1.36ab </item>
                                    <item>Su.5.1.56 </item>
                                    <item>Su.5.1.57 </item>
                                    <item>Su.5.1.58 </item>
                                    <item>Su.5.1.59 </item>
                                    <item>Su.5.1.60 </item>
                                    <item>Su.5.1.61 </item>
                                    <item>Su.5.1.62 </item>
                                    <item>Su.5.1.63 </item>
                                    <item>Su.5.1.64 </item>
                                    <item>Su.5.1.65abc </item>
                                    <item>Su.5.1.71ab </item>
                                    <item>Su.5.1.72ab </item>
                                    <item>Folio no 325v has a bit more word spacing than
                                        other foitemos. </item>
                                </list>
                                <p> Folio no 325r is not in sequence and also
                                    repeated/duplicated. So, I have transcribed folio 327r
                                    (dscn3304 fol 326.jpg, lower), which is the same and
                                    clearer.</p>
                                <p>Folio no 326v and 326r have some syllables in the
                                    margin which I don’t understand where to add except
                                    one. </p>
                            </note>
                            <note resp="Harshal Bhatt">In 5.03, verses 35.1cd, 35.2ab,
                                35.2cd, 35.3ab are repeated and given after 3.40</note>

                            <note resp="Harshal Bhatt"> In 5.4, <list>
                                    <item>verse no. 29-30 is given after 31</item>
                                    <item>32-33 are missing.</item>
                                    <item>In the KL 699, Metre Break at SS.5.4.20cd</item>
                                </list></note>

                            <note resp="Harshal Bhatt"> In 5.5, <list>
                                    <item>Missing verses 23cd, 24ab, 25cd, 28cd, 33, 47cd,
                                        51cd, 52, 54cd, 55, 58cd, 78cd, 79-83, 84cd,
                                        85ab</item>
                                    <item>Additions 58.1, 52.1,</item>
                                    <item> Observations - NAK 5-333 Metre break
                                        76cd</item>
                                </list>
                            </note>
                        </msItem>
                    </msContents>

                    <physDesc>
                        <objectDesc form="pothi">
                            <supportDesc material="palm-leaf"> </supportDesc>
                        </objectDesc>
                        <handDesc hands="1">
                            <handNote xml:id="main_hand">Main scribe: hand of the majority
                                of the manuscript.</handNote>
                        </handDesc>

                        <scriptDesc>
                            <scriptNote xml:id="script-śa-sa"><foreign xml:lang="sa"
                                    >śa</foreign> and <foreign xml:lang="sa">sa</foreign>
                                not distinguished.</scriptNote>
                            <!--                     this śa/sa equivalence may be wrong. Still checking, 2021-07-12  - DW -->
                            <scriptNote xml:id="script-ba-va"><foreign xml:lang="ba"
                                    >ba</foreign> and <foreign xml:lang="va">va</foreign>
                                not distinguished.</scriptNote>
                            <scriptNote xml:id="savarna-nasals"/>
                        </scriptDesc>

                    </physDesc>

                    <history>
                        <origin>
                            <origDate calendar="Nepala" when="0663">Nepala Saṃvat 663
                                (1465 CE).</origDate>
                            <origPlace xml:lang="en">[place of production]</origPlace>
                        </origin>
                    </history>
                </msDesc>
            </sourceDesc>
        </fileDesc>

        <encodingDesc>
            <charDecl>
                <glyph xml:id="thaayjaayekaa">
                    <localProp name="newa-gap-filler" value="NEWA GAP FILLER"/>
                    <mapping type="standard">𑑎</mapping>
                    <mapping type="PUA">U+1144E </mapping>
                    <note>
                        <ref target="https://unicode.org/charts/PDF/U11400.pdf"/>
                    </note>
                </glyph>
            </charDecl>
            <charDecl>
                <glyph xml:id="siddhi">
                    <localProp name="siddhi" value="SIDDHI"/>
                    <mapping type="standard">𑑊</mapping>
                    <mapping type="PUA">U+1144E </mapping>
                    <note>
                        <ref target="https://unicode.org/charts/PDF/U11400.pdf"/>
                    </note>
                </glyph>
            </charDecl>
        </encodingDesc>

        <revisionDesc>
            <change when="2021-05-21" who="Dominik Wujastyk"> Started the file. </change>
            <change when="2021-05-21" who="Harshal Bhatt">Added the transcription of
                SS.5.1</change>
            <change when="2021-05-21" who="Dominik Wujastyk"> Added Harshal Bhatt's
                remarks about 5.1 to the note area above.</change>
            <change when="2021-08-30" who="Deepro Chakraborty"> Added transcription of
                5.2</change>
            <change when="2021-10-03" who="Harshal Bhatt">Added transcription of
                5.3</change>
            <change when="2021-10-15" who="Harshal Bhatt">Added transcription of
                5.4</change>
            <change when="2021-10-27" who="Harshal Bhatt">Added transcription of
                5.5</change>
            <change when="2021-11-12" who="Harshal Bhatt">Added transcription of
                5.7</change>
            <change when="2021-11-23" who="Harshal Bhatt">Added transcription of
                5.6</change>
            <change when="2021-11-30" who="Harshal Bhatt">Added transcription of
                5.8</change>
            <change when="2024-10-09" who="Deepro Chakraborty">Added Zenodo links and
                corrected pb tags</change>
            <change when="2025-03-31" who="Dominik Wujastyk">Removed the empty passage
                tags so that these passages do not show up in the edition as being present
                but empty.</change>
            <change when="2026-03-25" who="Dominik Wujastyk">Started adding page-begin
                markers with facs attributes that match the IIIF image numbers delivered
                from archive.org.</change>
            <change when="2026-04-21" who="Dominik Wujastyk">Completed the addition of
                page-begin pb elements with @facs attributes that match the IIIF image numbers
                delivered from archive.org. </change>

        </revisionDesc>
    </teiHeader>

    <text xml:lang="sa-Latn-t-sa-Deva">
        <body>

            <div n="5" type="sthāna">

                <div n="1" type="adhyāya">


                    <pb ana="dscn3301 fol 323.jpg lower" facs="327" n="324r, line 1"/>



                    <l xml:id="SS.5.1.1"><lb n="1"/><g ref="#newa-siddhi"/> athāto
                        'nnapānarakṣākalpam vyākhyāsyāmaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.2">yathovāca bhagavān dhanvantariḥ || <add
                            hand="#main_hand" place="above">atha khalu vatsasuśrutaḥ |
                            1</add></l>

                    <l xml:id="SS.5.1.3">divodāsakṣitipatis tapodharmmabhṛtām varaḥ |
                        <caesura/>
                         suśrutapramukhāñ chiṣyān śaśāsā<lb n="2"/>hata<pc
                                > </pc><subst><del rend="three superscript dots"
                                >sātanaḥ</del>
                            <add place="top">śāsanaḥ | 2</add></subst> ||</l>


                    <l xml:id="SS.5.1.4">ripavo vikramākrāntāḥ sve vā syuḥ kṛtyatāṅ gatāḥ |<cb/>
                        <caesura/>
                         sisṛkṣavaḥ krodhaviṣaṃ vivaram prāpya tādṛśaṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.5ab">viṣair hiṃsyur akiñcijñaṃ nṛpatin duṣṭavetasaḥ
                        |</l>


                    <l xml:id="SS.5.1.6cd">tasmād vaidye<lb n="3"/>na śatataṃ viṣād rakṣen
                        narādhipaḥ |</l>



                    <l xml:id="SS.5.1.7">yasmāc cānityaci<subst><del
                                rend="three superscript dots">nna</del><add place="margin"
                                >tta</add></subst>tvam aśvavat pra<cb/>thitan nṛṣu |
                        <caesura/>
                         tasmān na viśvased rājā kadācid api kasya cit |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.8ab">kulīnan dhārmmikaṃ snigdham akṛśaṃ
                            satatotthi<lb n="4"/>taṃ |</l>


                    <l xml:id="SS.5.1.11cd">mahānase niyuñjīta vaidyan tadvidyapūjitaṃ
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.12ab">praśastadigdeśa<cb/>kṛtaṃ sūcibhāṇḍam
                        mahacchuciḥ |</l>


                    <l xml:id="SS.5.1.13cd">parīkṣitastrīpuruṣaṃ bhavec cāpi mahānasaṃ</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.17cd">mahānasikavoḍhāraḥ sūpo<lb n="5"
                            />danika<pc> </pc>pūpikāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.18">bhaveyur vaidyavaśagā <del extent="1"
                            unit="char"/>ye cāpy anye tra kecana |<cb/>
                        <caesura/>
                         iṅgitajño ma<g ref="#newa-old-gap-filler"/><g
                            ref="#newa-old-gap-filler"/>nuṣyāṇāṃ vākceṣṭāmukhavaikṛtaiḥ
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.19">jānīyād viṣadātāram ebhir liṅgaiś ca vuddhi<lb
                            n="6"/>mān |
                        <caesura/>
                         vicakṣur muhyate pṛṣṭo nottaraṃ pratipadyate |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.20">apārtham vahusaṅkīrṇṇam bhāṣate cāpi mūḍhavat |
                        <caesura/>
                         hasaty akasmād aṅgulīḥ sphoṭayed vilikhen mahīṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.21">vepathuś cāsya bhavati trasta<pb n="324v"
                            facs="328"/><lb n="1"/>ś cānyo nyam īkṣyate |
                        <caesura/>
                         vivarṇṇavaktro dhyāmaś ca nakhaiḥ kiñcic chinaty api |</l>



                    <l xml:id="SS.5.1.23">varttate viparītañ ca viṣadātā vicetanaḥ |</l>



                    <l xml:id="SS.5.1.25">dantakāṣṭhe nnapāne ca tathābhyaṅge valekhane |
                        <caesura/>
                         utsādane parīṣeke<lb n="2"/> kaṣāyaiḥ sānulepane |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.26">srakṣu vastreṣu śayyāsu kavacābhara<cb/>ṇeṣu ca
                        |
                        <caesura/>
                         pādukāpādapīṭheṣu pṛṣṭheṣu gajavājināṃ </l>

                    <l xml:id="SS.5.1.27">viṣaduṣṭeṣu cānyeṣu dhūmanasyāñjanādiṣu ||<lb
                            n="2"/>
                        <caesura/>
                         lakṣaṇāni pravakṣyāmi cikitsāñ cāpy anantaraṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.28">nṛpabhaktā<cb/>d valiṃn dattaṃ saviṣaṃ
                        bhakṣayanti ye ||
                        <caesura/>
                         tatraiva te vinaśyanti makṣikāvāyasādayaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.29">hutabhuk tena cānnena bhṛśañ caṭacaṭāyate |
                        <caesura/>
                         mayūrakaṇṭhapratimo jāyate cāpi duḥ<cb/>sahaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.30cd">cakorasyākṣivairāgyaṃ jāyate kṣipram eva tu
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.31">dṛṣṭvānnaṃ viṣasaṃsṛṣṭaṃ mriyate
                            <del>jīva</del>jīvajī<lb n="5"/>vakaḥ |
                        <caesura/>
                         kokilaḥ svaravaikṛtyaṃ krauñcas tu madam arcchati |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.32">hṛ<cb/>ṣyen mayūras tūdvigne krośaite śukasārike
                        |
                        <caesura/>
                         haṃsaḥ khelati cātyarthaṃ kūjate bhṛṅgarājakaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.33ab">vṛṣabho vi<lb n="6"/>sṛjaty asram muñcate viṭ
                        ca markaṭaḥ |</l>




                    <l xml:id="SS.5.1.34cd">upakṣipta<g ref="#newa-old-gap-filler"/>sya
                        cānnasya vāṣpeṇorddhvam udīryatāṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.35">hṛtpīḍā bhrāntanetratvaṃ śiroduḥkhañ ca jāyate
                            ||<pb n="324r" facs="328"/>
                        <caesura/>
                         tatra tasyāñjane kuṣṭhaṃ lāmajjan naladaṃ madhū<del resp="scribe"
                            >ḥ</del>|</l>


                    <l xml:id="SS.5.1.36cd">hṛdi candanalepaś ca tathā sukham avāpnuyāt
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.37">pāṇiprāptaṃ pāṇidāhaṃ nakhasātaṅ karoti ca ||
                        <caesura/>
                         tatra pralepaḥ śyāmendra<pc> </pc>gopa<pc> </pc>somotpalāni ca
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.38">sa cet pramādān mohād vā tad bhuṃkte bhojanaṃ
                        yadi |
                        <caesura/>
                         tato syāṣṭhīla<cb/>vaj jihvā jāyate rasavedanī |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.39">tudyate dahyate cāpi śleṣmā cāsya prasicyate |
                        <caesura/>
                         tatra vāṣperitaṃ karma yac <subst><add>ca</add>
                            <del>cā</del></subst><lb n="3"/> syād dantakāṣṭhikaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.40">mūrcchāṃ ccharddiṃ romaharṣam ādhmānaṃ dāham eva
                        ca<cb/> |
                        <caesura/>
                         indriyāṇāñ ca vaikṛtyaṃ <add place="above">dravadravye śaye gataṃ
                            |3</add>kuryād āmāsayaṅ gataṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.41">tatrāśu madanālāvuvimvīkośātakīphalaiḥ |
                        <caesura/>
                         cchardanaṃ dadhyudaśvibhyām athavā taṇḍulāmvunā |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.42">dāhaṃ mūrcchā<cb/>m atīsāraṃ tṛṣṇām
                        indriyavaikṛtaṃ |
                        <caesura/>
                         āṭopaṃ pāṇḍutāṃ kārśyaṃ kuryāt pakvāsayaṃ gataṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.43">tatra nīlīphalaṃ śreṣṭhaṃ sasarpiṣkaṃ virecanaṃ
                        |
                        <caesura/>
                         dadhnā dūṣīviṣāriś ca peyo ma<cb/>dhusamāyutaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.44">dravadravyeṣu sarvveṣu kṣīramadyodakādiṣu |
                        <caesura/>
                         bhavanti vividhā rājyaḥ phenavudvuda<lb n="5"/>janma ca |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.45">cchāyā cātra na dṛśyante dṛśyante yadi vā punaḥ
                        |
                        <caesura/>
                         bhavanti vikṛtā <add cert="medium" place="below"
                            resp="original scribe">yamalā</add> cchidrās tanvyo vā vikṛtās
                        tathā |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.46">śākasūpānna<pc> </pc>māṃsāni klinnāni virasāni
                        ca |
                        <caesura/>
                         sa<pb ana="dscn3303 fol 325.jpg" facs="329" n="325v"/><lb n="1"
                        />dyaḥ paryuṣitānīva vigandhīni bhavanti ca |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.47">gandhavarṇṇarasair hīnāḥ sarvve bhakṣyāḥ phalāni
                        ca |
                        <caesura/>
                         pakvāny āśu<unclear>ḥ</unclear> prakuthyante pākam āmāni yānti ca
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.48">visīryante <unclear>kū</unclear>rcaka<lb n="2"
                        />s tu dantakāṣṭhagate viṣe |
                        <caesura/>
                         jihvādantoṣṭhamāṃseṣu sva<cb/>yathuś copajāyate ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.49">athāsya dhātakīpuṣpa<pc
                            > </pc>jamvvāmrāsthi<pc> </pc>harītakaiḥ |
                        <caesura/>
                         sakṣaudraiḥ pracchite śo<lb n="3"/>phe karttavyaṃ pratisāraṇaṃ
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.50">athavāṅkollamūlāni tva<cb/>caḥ saptacchadasya vā
                        |
                        <caesura/>
                         śirīṣamāṣakād vāpi karttavyaṃ pratisāraṇaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.51">jihvānirlekhakavalau dantakāṣṭhavad ādiśet |
                        <caesura/>
                         picchilo vahalo bhyaṅgo vivarṇṇa<cb/>ś ca viṣānvitaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.52">sphoṭā<pc> </pc>janmarujāsrāvās tvakpākaḥ sveda
                            <unclear>e</unclear>va ca |
                        <caesura/>
                         dāruṇañ cāpi māṃsānām a<lb n="5"/>bhyaṅge viṣadūṣite |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.53">tatra śītāmvusiktasya karttavyam anu<cb/>lepanaṃ
                        |
                        <caesura/>
                         candanan tagaraṃ kuṣṭham uśīraṃ veṇupatrikā |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.54">somavalyamṛtā svetā padmaṅ kālī<lb n="6"/>yakan
                        tathā |
                        <caesura/>
                         kapittharasapatrābhyām pānam etac ca pūjyate |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.55">utsādane parīṣeke kaṣāye sānulepane |
                        <caesura/>
                         śayyāvastra<pb ana="dscn3304 fol 326.jpg upper" facs="330"
                            n="326v"/><lb n="1"
                        /><!-- The scribal foliation of the images on dscn 3303 fol 325.jpg and dscn3304 fol 326.jpg are not in sequence. 
                            So I have transcribed here from dscn 3304 fol 326.jpg upper (scribal folio 326v), which continues from 
                            dscn 3303 fol 325jpg upper (scribal 325v). -->tanutveṣu
                        vidyād abhyaṅgavad bhiṣak |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.56">keśasātaḥ śiroduḥkhaṃ khebhyaś ca rudhirāgamaḥ |
                        <caesura/>
                         granthijanmottamāṅge ca viṣajuṣṭe valekhane |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.57">tatra pralepo vahuśo bhāvitā kṛṣṇamṛttikā |
                        <caesura/>
                         ṛkṣapittaghṛta<pc> </pc><lb n="2"/>śyāmāpālindī<pc
                        > </pc>taṇḍulīyakaiḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.58">gomayasvaraso vāpi hito<cb/> vā mālatīrasaḥ |
                        <caesura/>
                         raso mūṣikakarṇṇyā vā dhūmo vāgārasaṃjñitaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.59">śiro 'bhyaṅga śirastrāṇaṃ snāna<lb n="3"/>m
                        uṣṇīṣam eva ca |
                        <caesura/>
                         srajaś ca viṣasaṃsṛṣṭāḥ sādhayed avalekhanāt |<cb/></l>

                    <l xml:id="SS.5.1.60">mukhālepe mukhaśyāvaṃ yuktam abhyaṅgalakṣaṇaiḥ |
                        <caesura/>
                         padminīkaṇṭhaka<pc> </pc>prakhyaiḥ kaṇṭhakaiś copacīyate |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.61">ta<lb n="4"/>tra kṣaudraghṛtaṃ pānam ālepaś
                        candanaṃ ghṛtaṃ |
                        <caesura/>
                         payasyā madhukā phaṃjī va<cb/>ndhujīva punarṇṇavā |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.62">āsvāsthyaṃ kuṃjarādīnāṃ lālāsravaṇam eva ca |
                        <caesura/>
                         yātuś ca sphoṭanaṃ srāvau mu<lb n="5"/>ṣka<pc
                            > </pc>meḍhra<pc> </pc>gudeṣv atha |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.63">tatrābhyaṅgavad ācaṣṭe yātrivāhanayoḥ<cb/>
                        kriyāṃ |
                        <caesura/>
                         śoṇitāgamanaṃ khebhyaḥ śiroruk kaphasaṃsravaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.64">nasyadhūmagate liṅgamindriyāṇāñ ca vaikṛ<lb
                            n="6"/>taṃ ||
                        <caesura/>
                         tatra sarpirgavādināṃ dugdhaiḥ sātiviṣaiḥ sritaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.65">nasyam pānañ ca vihitaṃ śītaṃ samadayantikaṃ |
                        <caesura/>
                         gandhahānir vivarṇṇatvam puṣpā<pb n="327r" facs="330"/><lb n="1"
                        />ṇāṃ mlānatā tathā |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.66">jighrataś ca śiroduḥkhaṃ vāripūrṇṇe ca locane |
                        <caesura/>
                         tatreṣṭaṃ vāṣpikaṃ karma mukhālepe ca yat smṛtaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.67">karṇṇatailagate srotre vaikṛtyaṃ śophavedanā |
                        <caesura/>
                         karṇṇasrāvaś ca ta<lb n="2"/>trāśu karttavyam pratipūraṇaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.68">svaraso bahuputrāyāḥ saghṛtaṃ<cb/>
                        kṣaudrasaṃyutaṃ |
                        <caesura/>
                         somakalkarasaś cāpi suśīto hitam iṣyate |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.69">asropadehau dāhaś ca vedanā dṛṣṭi<lb n="3"
                        />vibhramaḥ |
                        <caesura/>
                         añjane viṣasaṃsṛṣṭe bhaved āndhyam athāpi vā </l>

                    <l xml:id="SS.5.1.70">ta<cb/>tra sadyo ghṛtaṃ peyan tarpaṇe ca
                        samāgadhaṃ |
                        <caesura/>
                         añjanaṃ meṣaśṛṅgasya niryāso varaṇasya ca |</l>


                    <l xml:id="SS.5.1.71cd">kapittha<lb n="4"/><pc> </pc>meṣaśrṛṅgābhyām
                        puṣpam bhallātakasya ca |</l>


                    <l xml:id="SS.5.1.72cd">sophaḥ<cb/> svāpas tathā srā<cb/>vaḥ pādayoḥ
                        sphoṭajanma ca |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.73">bhavanti viṣaduṣṭābhyām pādukābhyām asaṃśayaṃ |
                        <caesura/>
                         upānatpādapīṭhāni pādukābhyām prasādhayet |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.74">bhūṣanāni hatārccīṃṣi na vibhā<cb/>nti yathā
                        purā |
                        <caesura/>
                         svāni sthānāni hanyuś ca dāhapākāvadā<subst><del>ru</del>
                            <add place="bottom">ra</add></subst>ṇaiḥ |</l>


                    <l xml:id="SS.5.1.75">pādukabhūṣaṇe<add place="below" resp="scribe"
                            >ṣū</add>ktam abhyaṅga<lb n="6"/>vidhim ācaret ||
                        <caesura/>
                         viṣopasargo vāṣpādir bhūṣaṇānto ya īritaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.76">upadravām̐s tatra vīkṣya vidadhīta cikitsitaṃ |
                        <caesura/>
                         mahāsugandham agadaṃ yam pravakṣyāmi tam bhiṣak ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.77"><pb n="327v" facs="331"/><lb n="1"
                        />pānālepananasyeṣu vidadhītāñjaneṣu ca |
                        <caesura/>
                         virecanāni tīkṣṇāni kuryāt praccharddanāni ca |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.78">śirāś ca vedhayet prāptāḥ prāptam visrāvaṇaṃ
                        yadi |
                        <caesura/>
                         mūṣikājarukā vāpi haste vaddhā tu bhūpate |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.79">karoti nirvviṣaṃ sarvvam annam
                        viṣasa¦<cb/>māyutaṃ |
                        <caesura/>
                         hṛdayāvaraṇan nityaṃ kuryāc cāmitramadhyagaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.80">pived ghṛtam ajeyākhyam amṛtam vāpy a<lb n="3"
                        />bhuktavān |
                        <caesura/>
                         sarppiḥ kṣaudran dadhi payaḥ pived vā śītalañ ja<cb/>laṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.81">godhāmayūranakulān pṛṣatān hariṇān api |
                        <caesura/>
                         viṣaghnānāñ ca satataṃ rasās teṣām pive<lb n="4"/>d api |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.82">godhānakulamāṃseṣu hariṇasya ca vuddhimān |
                        <caesura/>
                         da<cb/>dyāt supiṣṭām pālindīm madhūkaṃ śarkkaran tathā |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.83">śarkkarātiviṣe deye māyūre samahauṣadhe |
                        <caesura/>
                         pā<lb n="5"/>rṣate cāpi deyāḥ syuḥ pippalyaḥ samahauṣadhāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.84">sakṣaudraḥ<cb/> saghṛtaḥ śītaḥ nimvayūṣa hitas
                        tathā |
                        <caesura/>
                         viṣaghnāni ca seveta bhakṣyabhojyāni vuddhimān ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.85">pippa<lb n="6"
                        />līmadhukakṣaudraśarkkarekṣurasāmvubhiḥ |
                        <caesura/>
                         charddayed guptahṛdayo yadi pītam bhaved viṣam iti ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.colophon">|| kalpeṣu prathamo 'dhyāyaḥ ||</l>












                </div>
                <!-- end of chapter 1 of Kalpasthāna -->


                <div n="2" subtype="adhyāya">



                    <l xml:id="SS.5.2.1">athātaḥ sthāvara<pc> </pc>vi<pb
                            ana="dscn3305 fol327.jpg" facs="331" n="328r"/><lb n="1"
                        />ṣavijñānīyam vyākhyāsyāmaḥ ||</l>


                    <l xml:id="SS.5.2.3">sthāvarañ jaṅgamañ caiva dvividham viṣam ucyate |
                        <caesura/>
                         daśādhiṣṭhānam ādyan tu dvitīyāṃ ṣoḍaśāśrayaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.2.4">mūlam patram phalaṃ puṣpaṃ <lb n="2"/>tvak kṣīraṃ
                        sāram eva ca |
                        <caesura/>
                         niryāso dhātavaś caiva kandañ ca <cb/>daśamaṃ smṛtaṃ ||</l>

                    <l style="prose" xml:id="SS.5.2.5a">tatra klītakāśvamāraka<pc
                            > </pc>guñjā<pc> </pc>subhaṅgurā<pc> </pc>karaṭā<pc
                            > </pc>vidyucchikhānanta<pc> </pc>vijayā ce<lb n="3"/>ty aṣṭau
                        mūlaviṣāṇi ||</l>

                    <l style="prose" xml:id="SS.5.2.5b"> viṣapattrikā<pc
                            > </pc>lamvaradā<pc> </pc>karambha<pc
                        > </pc>ma<cb/>hākarambhādīni patraviṣāṇi ||</l>

                    <l style="prose" xml:id="SS.5.2.5c"> kumudavati<pc
                            > </pc>reṇuka<pc> </pc>kurukaka<pc> </pc>veṇuka<pc
                            > </pc>karaṃbha<pc> </pc>mahākarambha<pc> </pc>nanda<lb n="4"
                            />nā<pc> </pc>kākādanī<pc> </pc>guñjāruṣkara<pc
                        > </pc>viṣavedikādīnāṃ phalāni ||</l>

                    <l style="prose" xml:id="SS.5.2.5d">
                        <cb/>ullijā<pc> </pc>reṇuka<add place="bottom  margin"
                            >ka</add>rambha<pc> </pc>mahākarambhādīnām puṣpāṇi ||</l>

                    <l style="prose" xml:id="SS.5.2.5e"> vallija<pc
                            > </pc>karaghāṭaka<pc> </pc>karambha<pc> </pc>nārācakādīnāṃ
                            <lb n="5"/>tvaksāraniryāsāḥ ||</l>

                    <l style="prose" xml:id="SS.5.2.5f"> kumudavati<pc
                            > </pc>dantī<pc> </pc>snuhājālinī<pc> </pc>prabhṛtī<cb/>nāṃ
                        kṣīrāṇi ||</l>

                    <l style="prose" xml:id="SS.5.2.5g"> haritāla<pc
                            > </pc>phenāśma<pc> </pc>bhasma<pc> </pc>rakta<pc
                        > </pc>prabhṛtīni dhātuviṣāṇi |</l>

                    <l style="prose" xml:id="SS.5.2.5h"> kālakuṭā<pc
                            > </pc>vatsanābha<pc> </pc>sarṣa<lb n="6"/>pa<pc
                            > </pc>kapālaka<pc> </pc>karddamaka<pc
                            > </pc>vairāṭaka<pc> </pc>mustaka<pc> </pc>mahāviṣa<pc
                            > </pc>puṇḍarīka<pc> </pc>mūlaka<pc> </pc>hālāhala<pc
                            > </pc>śṛṅgī<pc> </pc>markkaṭādīnāṃ kandāḥ ||</l>


                    <l xml:id="SS.5.2.7">udveṣṭanam mūlaviṣaiḥ pralāpo moha eva ca |
                        <caesura/>
                         jṛmbha<pb n="328v" facs="332"/><lb n="1"/>nodveṣṭanaśvāsā jñeyāḥ
                        patraviṣair nnṛṇāṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.2.8">muṣkaśophaḥ phalaviṣair ddāhodveṣṭanam eva ca |
                        <caesura/>
                         bhavet puṣpaviṣaiś charddir ādhmānaṃ svāpam eva ca ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.2.9">tvaksāraniryāsaviṣair u<lb n="2"/>payuktair
                        bbhavanti hi |
                        <caesura/>
                         āsya<pc> </pc>daurgandhya<pc> </pc>pāruṣya<pc> </pc>śirorukkapha<pc> </pc>saṃ<cb/>sravāḥ
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.2.10">phenāgamaḥ kṣīraviṣair vviḍbhedo gurujihvatā |
                        <caesura/>
                         hṛtpīḍanan dhātuviṣair mmūrcchā dāhaś ca tā<lb n="3"/>luni ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.2.11">prāyena kālaghātīni viṣāṇy etāni nirddiśe<g
                            ref="#newa-gap-filler"/><cb/>t |
                        <caesura/>
                         kandajāni tu tīkṣṇāni teṣām vakṣyāmi vistaraṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.2.12">sparśājñānaṃ kālakūṭo vepathuś ca sadā<lb n="4"
                        />ruṇaḥ |
                        <caesura/>
                         grīvāstambho vatsanābhe pītaviṇmūtratā tathā || </l>

                    <l xml:id="SS.5.2.13">sā<cb/>rṣape vātavaiguṇyam ānāho granthijanma ca
                        |
                        <caesura/>
                         grīvādaurbbalyavāksaṅgau pālakena bhavanti hi ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.2.14"><lb n="5"/>prasekaḥ karddamākhyena viḍbhedo
                        'kṣṇoś ca pītatā |
                        <caesura/>
                         vairāṭa<cb/>kenāṅgaduḥkha<pc> </pc>śirorogaś ca jāyate ||</l>
                    <l xml:id="SS.5.2.15">gātrastambho vepathuś ca mustakena prakīrttitau
                        |
                        <caesura/>
                        <lb n="6"/>mahāviṣeṇā<subst><del rend="dotted above">ṅgasādaḥ |
                                dāhodaravivṛddhayaḥ</del>
                            <add place="below">hṛdaye granthiśūlodbhavo bhṛśaṃ |
                            1</add></subst> ||</l>
                    <l xml:id="SS.5.2.16">puṇḍarīke na raktatvam akṣṇor vvṛddhis tathodare
                        |
                        <caesura/>
                         mūlakenāṅgavaivarṇṇya gātrastambhaś ca jāyate ||</l>
                    <l xml:id="SS.5.2.17">dhyāmaś cireṇo<g ref="#newa-gap-filler"/><pb
                            n="329r" facs="332"/><lb n="1"/>cchvasiti naro hālāhalena tu |
                        <caesura/>
                         śṛṅgīviṣeṇa hṛdaye granthiśūlodbhavo bhṛśaṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.2.18ab">markkaṭonotplavaty ūrddhvaṃ hasaty api daśaty
                        api | </l>

                    <l xml:id="SS.5.2.18cd"> kandajāny ugravīryāṇi yāny u<lb n="2"/>ktāni
                        trayodaśa || </l>

                    <l xml:id="SS.5.2.19ab"> jñeyāny uktāni kuśalair yuktāni <cb/>daśabhir
                        gguṇaiḥ | </l>
                    <l xml:id="SS.5.2.19cd"> rūkṣam uṣṇañ ca tīkṣṇañ ca śūkṣmam āśu
                        vyavāyi ca ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.2.20">vikāsi viśadañ caiva <lb n="3"/>laghv apāki ca
                        te daśa |
                        <caesura/>
                         tad raukṣyāt kopayed vātam au<g ref="#newa-gap-filler"
                        /><cb/>ṣṇyāt pittaṃ saśoṇitaṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.2.21">taikṣṇyāt matim mohayati marmmabandhāñ chinatti
                        ca |
                        <caesura/>
                         saukṣmyāc charīrā<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="4"/>vayavān
                        praviśed vikrayeta ca ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.2.22"><subst><del rend="dots above">aviśuddhaṃm āśu
                                tad dhinti</del>
                            <add place="top margin">āśutvād āśu tad dhanti</add></subst>
                        <cb/>vyavāyāt prakṛtim bhajet |
                        <caesura/>
                         vikāsitvād anuviśed doṣān dhātūn malān api ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.2.23">vaiśadyāc cāśakta<g ref="#newa-gap-filler"/><lb
                            n="5"/>gatir dduściki<unclear>tsa</unclear>ñ ca lāghavāt |
                        <caesura/>
                         durnnirharam apākitvā<g ref="#newa-gap-filler"/>t tasmāt
                        kleśayate ciraṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.2.24">sthāvarañ jaṅgamam vāpi kṛttrimam vāpi yad viṣaṃ
                        |
                        <caesura/>
                         sadyo mārayate ma<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="6"/>rttyaṃ
                        jñeyan daśaguṇan tu tat ||</l>


                    <l xml:id="SS.5.2.25cd">jīrṇṇam viṣaghnauṣadhibhir hatam vā
                        dāvāgnivātātapaśoṣitam vā |</l>

                    <l xml:id="SS.5.2.26">svabhāvato vā guṇaviprahīṇaṃ viṣaṃ hi
                        dūṣīviṣatām upaiti ||
                        <caesura/>
                         vīryālpa<pb n="329v" facs="333"/><lb n="1"/>bhāvād api bhāvanīyaṃ
                        kaphāvṛtatvāt sucirānubandhi |</l>

                    <l xml:id="SS.5.2.27">tenārddito bhinna<pc> </pc>purīṣa<pc
                        > </pc>varṇṇo vidagdha<pc> </pc>vairasya<pc> </pc>yutaḥ pipāsī ||
                        <caesura/>
                         mūrcchāṃ bhramaṃ gadgadavākyamarttyo viceṣṭamāno rati<lb n="2"/>m
                        āpnuyāc ca | </l>

                    <l xml:id="SS.5.2.28">āmāśayasthe kapha<pc> </pc>vātarogī
                        pakvāśayasthe '<cb/>nilapittarogī ||
                        <caesura/>
                         bhavet samuddhvastaśiroruhāṅgo vilūnapakṣas tu yathā vihaṅgaḥ
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.5.2.29">sthitaṃ ra<lb n="3"/>sādiṣv ayathāyathoktān
                        karoti dhātuprabhavān vikārā<cb/>n ||
                        <caesura/>
                         kopañ ca śītānila<pc> </pc>durddineṣu yāty āśu pūrvvaṃ śṛṇu tasya
                        liṅgaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.2.30">nidrāgurutvañ ca vijṛṇañ ca <lb n="4"
                        />viśleṣaharṣāv athavāṅgamarddaṃ ||
                        <caesura/>
                         tataḥ karoty annamadāvipā<g ref="#newa-gap-filler"/><cb/>kāv
                        arocakam maṇḍala<pc> </pc>koṭhatāñ ca |</l>

                    <l xml:id="SS.5.2.31">mānsakṣayam pādakarāsyaśopham pralepakaś
                        charddim athātisā<lb n="5"/>raṃ ||
                        <caesura/>
                         dūṣīviṣaṃ śvāsatṛṣājvarām̐ś ca kuryāt pravṛddhiñ jaṭharasya
                        <cb/>cāpi |</l>

                    <l xml:id="SS.5.2.32">unmādam anyaj janayet tathānyad ānāham anyat
                        kṣapayec ca śukraṃ ||
                        <caesura/>
                         kārśyan tathānyaj janayec ca ku<lb n="6"/>ṣṭhaṃ tān tān vikārām̐ś
                        ca bahuprakārān ||</l>
                    <l xml:id="SS.5.2.33">dūṣitan deśakālānnadivāsvapnair abhīkṣṇaśaḥ |
                        <caesura/>
                         yasmād vā dūṣayed dhātun tasmād dūṣīviṣaṃ smṛtaṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.2.34">sthāvarasyopayuktasya vege tu pratha<g
                            ref="#newa-gap-filler"/><pb n="330r" facs="333"/><lb n="1"/>me
                        nṛṇāṃ |
                        <caesura/>
                         śyāvā jihvā bhavet stabdhā mūrcchā trāsaś ca jāyate ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.2.35">dvitīye vepathuḥ sādo dāhaḥ kaṇṭharujas tathā |
                        <caesura/>
                         viṣañ cāmāśaya<pc> </pc>prāptaṅ kurute hṛdi vedanāṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.2.36">tāluśoṣas tṛtī<lb n="2"/>ye tu śūlaś cāmāśaye
                        bhṛśaṃ |
                        <caesura/>
                         durbbale harite <subst><del rend="dots above">stū</del>
                            <add place="top margin">śū</add></subst>ne jāyate cā<cb/>sya
                        locane ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.2.37">pakvāmāśayayoḥ sādo hikkā śvāso ntrakūjanaṃ |
                        <caesura/>
                         caturthe jāyate vege śirasa<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="3"
                        />ś cāpi gauravaṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.2.38">kaphapraseko vaivarṇyam pārśvabhedaś ca pañcame
                        <cb/>|
                        <caesura/>
                         sarvvadoṣaprakopaś ca pakvādhāne <add place="top margin">ca</add>
                        vedanā |</l>

                    <l xml:id="SS.5.2.39">ṣaṣṭhe saṃjñāpraṇāśaś ca bhṛśañ cāpy atisāryate
                        ||
                        <caesura/>
                         ska<lb n="4"/>nda<pc> </pc>pṛṣṭha<pc> </pc>kaṭībhāgāḥ sannirodhaś
                        ca saptame | </l>

                    <l xml:id="SS.5.2.40">prathame viṣavege <cb/>tu vāntaṃ śītāmbusevitaṃ
                        ||
                        <caesura/>
                         sarpirmmadhubhyāṃ saṃyuktam agadam pāyayet naraḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.2.41">dvitīye pūrvvavad vāntaṃ <lb n="5"/>viriktañ
                        cāpi pāyayet ||
                        <caesura/>
                         tṛtīye gadapānan tu hitan nasyan tathāñjanaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.2.42"><add place="bottom margin"
                            rend="dots above the syllable                             ndhu"
                            > caturthe 'lpasnehalavaṇam iti pāṭhaḥ | <metamark
                                function="line_pointer">2</metamark></add>sindhuñ caturthe
                        'lpasneham agadam pāyayed bhiṣak ||
                        <caesura/>
                         pañcame kṣaudramadhukakvāthayuktam pradā<lb n="6"/>payet |
                        <caesura/>
                         ṣaṣṭhe 'tisāravat siddhir avasīdet tu saptame || </l>


                    <l xml:id="SS.5.2.44">vegāntare tv anyatame kṛte marmmaṇi śītalāṃ |
                        <caesura/>
                         yavāgūṃ saghṛtakṣaudrām imān dadyād viṣāpahaṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.2.45">kośavaty agnikaḥ pā<pb n="330v" facs="334"/><lb
                            n="1"/><unclear reason="faded">ṭhā sūryavaly
                        a</unclear>mṛtābhayā |
                        <caesura/>
                         śeluḥ śirīṣakiṇihī haridre bṛhatīdvayaṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.2.46">punarnnavau hareṇuś ca tryūṣaṇaṃ śārivotpale |
                        <caesura/>
                         eṣāṃ yavāgū niḥkvāthe kṛtā hanti viṣadvayaṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.2.47"><unclear reason="faded">ma</unclear><lb n="2"
                        />dhukan tagaraṅ kuṣṭhaṃ bhadradāruhareṇavaḥ |
                        <caesura/>
                         mañjiṣṭhailaila<unclear reason="faded">vā</unclear>lū<g
                            ref="#newa-gap-filler"/><cb/>ni nāgapuṣpotpalaṃ sitā ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.2.48">viḍaṅgañ candanam pattraṃ priyaṃgu dhyāmakan
                        tathā |
                        <caesura/>
                        <unclear reason="faded">haridre dve bṛhatyau ca</unclear>
                        <lb n="3"/><unclear reason="faded">sāricāṃśumatī</unclear> valā
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.2.49">kalkair eṣāṃ ghṛtaṃ siddham ajeyam iti
                        <cb/>viśrutaṃ |
                        <caesura/>
                         viṣāṇi hanti sarvvāṇi śīghram evājitan tu tat ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.2.50">dūṣīviṣārttaṃ susvinnam ūrddhvañ cādhaś ca <lb
                            n="4"/>śodhitaṃ |
                        <caesura/>
                         pāyayed agadam mukhyam idan dūṣīviṣāpahaṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.2.51"><cb/>pippalyo dhyāmakaṃ māṃsī lodhram elā
                        suvarccikā |
                        <caesura/>
                         bālakaṃ gairiko hemas tathā ca paripelavā ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.2.52"><lb n="5"/>kṣaudrayukto 'gado hy eṣa dūṣīviṣam
                        apohati |
                        <caesura/>
                         dūṣīviṣārir nnāmnā tu na cānyatrāpi vāryate ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.2.53">jvare dāhe 'tha hikkāyā<unclear reason="faded">m
                            ānāhe</unclear> sukrasaṃkṣaye |
                        <caesura/>
                         śophetisā<lb n="6"/>re murcchāyān tvagdoṣe jaṭhare pi ca ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.2.54">unmāde vepathau caiva ye cāpy anyā upadravāḥ |
                        <caesura/>
                         yathāsvan teṣu kurvvīta viṣaghnair eva bheṣajaiḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.2.55">sādhyam ātmavataḥ sadyo yāpyaṃ samvatsa<g
                            ref="#newa-gap-filler"/><pb n="331r" facs="334"/><lb n="1"
                        />rotthitaṃ |
                        <caesura/>
                         dūṣīviṣaṃ varjjanīyam ato 'nyad ahitāśina || </l>

                    <trailer ana="trailer" xml:id="SS.5.2.end"> iti kalpasthāne dvitīyo
                        'dhyāyaḥ || </trailer>
                </div>


                <div n="3" type="adhyāya">


                    <l xml:id="SS.5.3.1">athāto jaṅgamaviṣavijñānīyaṅ kalpaṃ vyākhyāsyā<lb
                            n="2"/>maḥ ||</l>


                    <l xml:id="SS.5.3.3">jaṅgamasya viṣasyoktāny adhiṣṭhānāni ṣoḍaśa |
                        <caesura/>
                         samāse<cb/>na mayā yāni vistaras teṣu vakṣyate ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.4">tatra dṛṣṭi<pc> </pc>niśvāsa<pc
                            > </pc>daṃṣṭrānakha<pc> </pc>mukha<pc> </pc>mūtra<pc
                            > </pc>purīṣārtava<pc> </pc>śukra<pc> </pc>lā<lb n="3"
                            /><unclear>ṅgū</unclear>la<pc> </pc>lālāsparśa<pc> </pc>mukha<pc> </pc>sandaṃśāvasarddhita<pc> </pc>gudāsthi<pc> </pc>pitta<pc> </pc>śūka<cb/>śavāni
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.5.1"> tatra niśvāsa<pc> </pc>dṛṣṭiviṣā divyāḥ
                        sarppāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.5.2"> bhaumādaṃṣṭrāviṣāḥ</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.5.3"> mārjāra | śva |<pc> </pc>vānara|<pc> </pc>nara
                            |<pc> </pc>makara|<pc> </pc>maṇḍūka |<pc
                            > </pc>pāka|matsya|<pc> </pc>godhā | śambūka|<pc
                        > </pc>pracalāka |<pc> </pc>gṛ<cb/>hagoḍikāś <add place="bottom">
                            galagoḍikā | kutracit | 3</add> catuṣpādāś ca kīṭās tathānye
                        nakhamukhadaṃṣṭrāviṣāḥ|</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.5.4"> kiṭipa<pc> </pc>picciṭaka<pc
                            > </pc>kaṣāyavāsika<pc> </pc><lb n="5"/>sarṣapaka|<pc
                        > </pc>toṭaka |<pc> </pc>varccaḥkīṭāḥ|<pc> </pc>kauṇḍinyāḥ
                            |<pc> </pc>mūtrapurīṣaviṣā<cb/>ḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.5.5"> mūṣikāḥ śukraviṣāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.5.6"> vṛścika|<pc> </pc>viśvambhara<pc
                            > </pc>varaki<pc> </pc>matsyocciṭiṅga<pc> </pc>patraviṣāḥ |
                        vṛścikāḥ |<lb n="6"/> śūlaviṣāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.5.7"> lūtā<pc> </pc>lālā<pc> </pc>nakha<pc
                            > </pc>mukha<pc> </pc>mūtra<pc> </pc>purīṣārttava<pc
                            > </pc>śukra<pc> </pc>daṃṣṭrāviṣāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.5.8"> makṣikā<pc> </pc>kaṇabha<pc
                            > </pc>jalāyu<pc> </pc>kā mukhasandaṃśaviṣāḥ|</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.5.9"> citraśīrṣa<pc> </pc>|śarāvakurdi|<pc
                            > </pc>śata<pc> </pc>dārukā|ari<pb ana="dscn3309 fol 331.jpg"
                            n="331v" facs="335"/><lb n="1"/><pc> </pc>medaka | <pc
                        > </pc>śarārikā mukha<pc> </pc>sandaṃśa<pc
                            > </pc>daṃṣṭrāsya<pc> </pc><add place="above"
                            >r</add>śāvasarddhita<del>ḥ</del>guda<pc> </pc>purīṣa<pc> </pc>viṣāḥ
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.5.10"> viṣahatāsthi<pc> </pc>sarppa<pc
                            > </pc>kaṇṭaka<pc> </pc>varaki<pc> </pc>matsyāsthicety
                        asthiviṣāṇi |</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.5.11"> śakali<pc> </pc>matsya<pc
                            > </pc>raktarājīva<lb n="2"/>kimatsyāḥ pittaviṣāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.5.12"> śūkṣma<pc> </pc>tuṇḍocciṭiṅga<pc
                            > </pc>vāraṭi<pc> </pc>śata<cb/>padi<pc
                            > </pc>valabhika<unclear>śṛ</unclear>ṅga<pc> </pc>bhramarāḥ
                        śūkaviṣāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.5.13"> kīṭasarppadehā vyasavaḥ śavaviṣāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.5.14"> śeṣās tv a<lb n="3"/>nuktā
                        mukhasaṃdaṃśaviṣeśv eva gaṇayitavyā iti || ||<cb/>
                    </l>

                    <l xml:id="SS.5.3.6">bhavanti cātra ślokāḥ ||
                        <caesura/>
                         rājño rideśe ripavo jalāni
                        <caesura/>
                         mārggāṃś ca bhaktāni ca dūṣayanti |
                        <caesura/>
                         tāni praduṣṭāni bhiṣag vipaścid
                        <caesura/>
                         viśodhayed āgamitārthaśuddhaḥ ||<cb/></l>

                    <l xml:id="SS.5.3.7">duṣṭañ jalam picchilam asragandhi
                        <caesura/>
                         phenāvṛtaṃ rājibhir āvṛtañ ca |
                        <caesura/>
                         maṇḍūkamatsyam priyate vi<lb n="5"/>haṅgā
                        <caesura/>
                         mattāś ca sānūpacarā bhramanti |</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.8">majjanti ye cātra narā<cb/>śvanāgās
                        <caesura/>
                         te charddimohajvaraśophaśūlān |
                        <caesura/>
                         arcchanti teṣām apahatya rogān
                        <caesura/>
                         duṣṭañ jalaṃ<lb n="6"/> śodhayituṃ yateta ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.9">dhavāśvakarṇṇāv atha pāribhadraṃ
                        <caesura/>
                         sapāṭalaṃ sidhraka<pc> </pc>muṣkakau ca |
                        <caesura/>
                         dagdhvā sarājadrumasomavalkān
                        <caesura/>
                         tad bhasma śītam vikiret sarassu ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.10">bhasmāñjaliñ cā<pb n="332r" facs="335"/><lb
                            n="1"/>pi ghaṭo nidhāya viśodhayed
                        <caesura/>
                         īpsitam evam ambhaḥ |
                        <caesura/>
                         kṣitipradeśam viṣadūṣitan tu
                        <caesura/>
                         tīrthaṃ śilām vāpy aribhiḥ sthalīm vā ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.11">spṛśanti gātreṇa tu yena yena
                        <caesura/>
                         govājināgāḥ puruṣāḥ striyo vā |
                        <caesura/>
                         tad āśu śūyaty atha da<cb/>hyate ca
                        <caesura/>
                         sīryanti romāṇi nakhāś ca tasmin ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.12">tatrāpy anaṃtā saha sarvvagandhaiḥ
                        <caesura/>
                         piṣṭvā surābhiḥ saha yojyamārggān |
                        <caesura/>
                         siñced athādbhiś ca mṛdanvitābhir
                        <caesura/>
                         mmā<cb/>rggo 'sti cānyo yadi tena gacchet ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.13">tṛṇeṣu bhakteṣu ca dūṣiteṣu
                        <caesura/>
                         sīdanti mūrcchanti vamanti cā<lb n="3"/>nye ||
                        <caesura/>
                         viḍbhedam arcchanty athavā mriyante
                        <caesura/>
                         teṣāñ cikitsām praya<cb/>ted yathoktaṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.14">viṣāpahair vvyā<subst><del>pa</del>
                            <add place="above">py a</add></subst>gadaiḥ pralipya
                        <caesura/>
                         vādyāni citrāṇy upavādayeta |
                        <caesura/>
                         tārāvitāraḥ sasu<lb n="5"/>rendragopas
                        <caesura/>
                         tenaiva tulyaḥ kuruvindabhāgaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.15">pittena yu<cb/>ktaḥ kapilāhvayena
                        <caesura/>
                         vādyapralepo 'bhihitaḥ praśastaḥ |
                        <caesura/>
                         vādyasya śabdena hi yānti nāśaṃm
                        <caesura/>
                         vi<lb n="6"/>ṣāṇi ghorāṇy api yāni tatra ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.16">dhūme 'nile vā viṣasamprayukte
                        <caesura/>
                         khagā bhramantaḥ prapatanti bhūmau |
                        <caesura/>
                         kāsapratiśyāyaśirovikārān
                        <caesura/>
                         arcchanti tīvrān nayanāmayāṃś ca ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.17"><pb n="332v" facs="336"/><lb n="1"
                        />lākṣāharidrātiviṣābhayāś ca
                        <caesura/>
                         savakra<add place="above">kuṣṭhātiviṣāhareṇu
                        |1</add>kuṣṭhailahareṇukābhiḥ |
                        <caesura/>
                         priyaṅgavaś cāpy anile nidhāya
                        <caesura/>
                         dhūmānilau tena viśodhayīta ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.18">prajā imāḥ padmayoner vvrahmaṇaḥ sṛjataḥ<lb
                            n="2"/> kilaḥ |
                        <caesura/>
                         akarod vighnam asuraḥ kaiṭabho <add place="above">vala</add>nāma
                        darppitaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.19">tataḥ<cb/> kruddhasya vadanād vrahmaṇas tejasān
                        nidheḥ |
                        <caesura/>
                         krodho vigrahavān bhūtvā niṣpapātātidāruṇaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.20">śa taṃ<lb n="3"/> dadāha garjjantam antakābham
                        mahāsuraṃ |
                        <caesura/>
                         tato 'suraṃ ghātayi<cb/>tvā tattejo varddhatādbhutaṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.21">tato viṣādo daityānām abhavat tan nirīkṣya vai |
                        <caesura/>
                         viṣādajananatvāc ca vi<lb n="4"/>ṣam ity abhidhīyate ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.22">tataḥ sṛṣṭvā prajāḥ paścāt tadā taṃ krodha<cb/>m
                        īśvaraḥ |
                        <caesura/>
                         vyāveśayata bhūteṣu sthāvareṣu careṣu ca ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.23">yathāvyaktarasan toyam antarīkṣāt mahīgataṃ |<lb
                            n="5"/>
                        <caesura/>
                         teṣu teṣu pradeśeṣu rasan tan tan ni<subst><del>ya</del>
                            <add place="below">ga</add></subst>cchati ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.24">evam eva viṣaṃ<cb/> sadyo dravyam
                        prāpyāvatiṣṭhate |
                        <caesura/>
                         svabhāvād eva tan tasya rasaṃ samanuvarttate ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.25">viṣe yasmād guṇāḥ sarvve tī<lb n="6"/>kṣṇāḥ
                        prāyeṇa santi vai |
                        <caesura/>
                         viṣaṃ sarvvam ato jñeyaṃ sarvvadoṣaprakopanaṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.26">te tu vṛttīḥ prakupitā jahati svā viṣārdditāḥ |
                        <caesura/>
                         nopayāti viṣam pākam ataḥ prāṇān ruṇaddhi ca ||</l>

                    <!-- folio 333r is correct; check other foliation numbering in this file. -->
                    <l xml:id="SS.5.3.27">śle<pb ana="dscn3310 fol332.jpg lower"
                            facs="336" n="333r"/><lb n="1"/>ṣmaṇāvṛtamārggatvād ucchvāso
                        vinivāryate |
                        <caesura/>
                         visaṃjñaḥ sati jīve pi tasmāt tiṣṭhati mānavaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.28">śukravat sarvvasarppāṇām viṣaṃ sarvvaśarīragaṃ |
                        <caesura/>
                         kruddhānām eti cāṅgebhyaḥ śukran ni<lb n="2"/>rmmathanād iva
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.29">teṣām vaḍiśavad draṃṣṭrā tāsu sajjati cāgataṃ |<cb/>
                        <caesura/>
                         anudvṛttam viṣan tasmān na vimuñcati bhoginaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.30">yasmād atyartham uṣṇañ ca tīkṣṇañ ca paṭhitam
                        viṣaṃ |<lb n="3"/>
                        <caesura/>
                         ataḥ sarvvaviṣeṣūktaḥ pariṣekaḥ suśītalaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.31">kīṭeṣu ma<g ref="#newa-gap-filler"/><cb/>ndan
                        nātyuṣṇam vahuvātakapham viṣaṃ |
                        <caesura/>
                         ataḥ kīṭaviṣe cāpi svedo na pratiṣidhyate ||</l>


                    <l xml:id="SS.5.3.32cd">svabhāvād ava<g ref="#newa-gap-filler"/><lb
                            n="4"/>tiṣṭheta praharā<add source="top margin"
                            >t</add><metamark function="insertion_mark" place="above"
                            >$\^$</metamark>daṃśayor vviṣaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.33">prakhyāpya dehaṃ mṛtayor
                        ddi<cb/>gdhaviddhātidaṣṭayoḥ ||
                        <caesura/>
                         laulyād viṣārdditam māṃsaṃ yaḥ khādet mṛtamātrayoḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.34">yathāviṣaṃ sa rogeṇa<lb n="5"/> kliśyate mriyate
                        'pi vā ||
                        <caesura/>
                         ataś cāpy anayor mmāṃsam abhakṣyam mṛ<cb/>tamātrayoḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.35ab"> muhūrttāt tad upādeyam
                                prahā<subst><del>ra</del>
                            <add source="bottom margin">rā</add></subst>n daṃśavarjjitaṃ
                        || </l>

                    <l met="upajāti" xml:id="SS.5.3.35.add1"> kṣīṇakṣate
                            garbbhiṇi<pc> </pc>kuṣṭhimehirūkṣeṣu<lb n="6"/> deheṣv avaleṣu
                        caiva | </l>

                    <l xml:id="SS.5.3.35.add2">
                        <gap quantity="4" unit="akṣara"/> raukṣyātaikṣṇyoṣṇyād
                        <caesura/>
                         vikāsitvāt tathaiva ca || </l>

                    <l met="śloka" xml:id="SS.5.3.35.add3"> viṣam etair gguṇair yuktaṃ
                        <caesura/>
                         kṣate samanudhāvati |
                        <caesura/>
                         vātātapābhyān nihataṃ
                        <caesura/>
                         nirvvīyam upajāyate ||
                        <caesura/>
                         tasmād vi<pb ana="dscn3311 fol 333.jpg upper" facs="337" n="333v"
                            /><lb n="1"/>ṣahataṃ sarvvaṃ
                        <caesura/>
                         bhakṣitan tu na mārayet ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.35cd">savātaṃ gṛhadhūmābhaṃ purīṣaṃ yo 'tisāryate | </l>

                    <l xml:id="SS.5.3.36cd"> phenam udvamate cāpi viṣapītan tam ādiśet
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.37">viṣavyāptam ato hy agni hṛdayaṃ nirddaha<lb
                            n="2"/>ty api |
                        <caesura/>
                         tad dhi sthānañ cetanāyāḥ svabhāvād vyāpya tiṣṭhati ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.38">a<cb/>śvatthadevāyatanaśmaśāna-
                        <caesura/>
                         valmīkasandhyāsu catuṣpatheṣu |
                        <caesura/>
                         yāmye ca dṛṣṭāḥ parivarjjanīyā<unclear>ḥ</unclear><lb n="3"/>
                        <caesura/>
                         ṛkṣe narā marmmasu ye ca <del>da</del><add place="above"
                        >dṛ</add>ṣṭāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.39">darvvīkarāṇām viṣam āśu<subst><del>ghā</del>
                            <add place="above">haṃ</add></subst><cb/>ti
                        <caesura/>
                         sarvvāṇi corjjaṃ dviguṇaṃ labhante |
                        <caesura/>
                         ajīrṇṇapittānilapīḍiteṣu
                        <caesura/>
                         vṛddheṣu vāleṣu vubhukṣite<lb n="4"/>ṣu ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.39.add1"> unmattamatteṣu bhayārditeṣu
                        <caesura/>
                         tīkṣṇī bhaved bhinnavalāsaheṣu<cb/> ||</l>

                    <!-- DW: 5.3.35.1 and 3.35.1 are repeated here: -->

                    <l corresp="#SS.5.3.35.add2" xml:id="SS.5.3.39.add2"> saran tu
                            <unclear>saukṣmyatair ślakṣṇyā</unclear>d vikāsitvāt tathaiva
                        ca |
                        <caesura/>
                         viṣam atair gguṇair yuktaṃ kṣate samanudhāvati ||<lb n="6"/>
                        <caesura/>
                         vātātapābhyān nihatann ivīyam upajāyate |
                        <caesura/>
                         tasmād viṣahataṃ sa<cb/>rvvam bhakṣitan tu na mārayet || </l>


                    <l xml:id="SS.5.3.40cd">śastraṃ kṣate yasya na raktam asti
                        <caesura/>
                         rājyo latābhiś ca na sambhavanti |<lb n="6"/></l>

                    <l xml:id="SS.5.3.41">śītābhir adbhiś ca na romaharṣo
                        <caesura/>
                         viṣābhibhūtam parivarjjayet taṃ ||
                        <caesura/>
                         jihmaṃ mukhaṃ yasya ca keśaśāto
                        <caesura/>
                         nā sāvasādaś ca sakaṇṭhabhaṅgāḥ |</l>


                    <l xml:id="SS.5.3.42"><pb ana="dscn3311 fol 333.jpg lower" facs="337"
                            n="334r"/><lb n="1"/>kṛṣṇa saraktaḥ śvayathuś ca daṃśe
                        <caesura/>
                         hanvo sthiratvaṃ sa vivarjjanīyaḥ ||
                        <caesura/>
                         varttir ghanā yasya nireti vaktrād
                        <caesura/>
                         raktaṃ sraved ūrddhvam adhaś ca yasya |</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.43ab">daṃṣṭrānipātaś caturaś ca yasya
                        <caesura/>
                         tañ cāpi<lb n="2"/> vaidyaḥ parivarjjayīteti || </l>



                    <l xml:id="SS.5.3.colophon">kalpasthāne tṛtī<cb n="1"/>yo 'dhyāyaḥ
                        ||</l>
                </div>



                <div n="4" type="adhyāya">

                    <l xml:id="SS.5.4.1"> athātaḥ sarppa<pc> </pc>daṣṭa<pc
                        > </pc>vijñānīyaṅ kalpam vyākhyāsyāmaḥ ||</l>


                    <l xml:id="SS.5.4.3">dhanvantarim mahāprājñaṃ sarvvaśāstraviśāradaṃ |
                        <caesura/>
                         caraṇāv upa<cb/>saṃgṛhya su||||śrutaḥ paripṛcchati ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.4">sarpasaṃkhyāvibhāgañ ca daṣṭalakṣaṇam eva <lb
                            n="4"/>ca |
                        <caesura/>
                         jñānañ ca viṣavegānām bhagavan vaktum arhasi ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.5">ta<cb/>sya tad vacanaṃ śrutvā prāvravīd bhiṣajām
                        varaḥ |
                        <caesura/>
                         asaṃkhyeyā mahātmā<unclear>no</unclear> vāsukītakṣakādayaḥ ||<lb
                            n="5"/></l>

                    <l xml:id="SS.5.4.6">mahīdharāś ca nāgendrā hutāgni<pc
                        > </pc>samavarccasaḥ |
                        <caesura/>
                         ye cāpy aja<cb/>sraṃ garjjanti varṣanti ca tapanti ca ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.7">sasāgaragiridvīpā yaiś ca sandhāryate mahī |
                        <caesura/>
                         kruddhā ni<lb n="6"/>śvāsadṛṣṭibhyāṃ ye hanyur akhilañ jagat
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.8">namas tebhyo na taiḥ kiñcit kāryam atra cikitsayā
                        |
                        <caesura/>
                         ye tu daṃṣṭrāviṣā bhaumā ye daśanti ca mānavān ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.9">teṣāṃ saṃkhyām pravakṣyā<pb n="334v" facs="338"
                            /><lb n="1"/>mi yathāvad anupūrvvaśaḥ |
                        <caesura/>
                         aśītir eva sarppāṇām bhidyate te tu pañcadhā ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.10">darvvīkarā maṇḍalinā rājīmantas tathaiva ca |
                        <caesura/>
                         nirvviṣā vaikarañjāś ca trividhās te punaḥ<lb n="2"/> smṛtāḥ
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.11">viṃśatiḥ phaṇinas teṣāṃ <unclear
                            reason="scribal                             confusion">ṣaṭ
                            vā</unclear> maṇḍalinaḥ puna<cb/> |
                        <caesura/>
                         tāvanta eva vijñeyā rājīmantas trayodaśa ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.12">nirvviṣā dvādaśa proktā vaikarañjās trayaḥ
                            smṛ<lb n="3"/>tāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.13">pādābhimṛṣṭā duṣṭā vā kruddhā grāsārthino pi vā
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.14">te daśanti mahākrodhās tac ca trividham ucyate |
                        <caesura/>
                         sarppitaṃ daritam vāpi tṛtīyam atha nirvviṣaṃ ||<lb n="4"/>
                        <caesura/>
                         sarppagātrāhataṃ kecid icchanti khalu tadvidaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.15">padāni ya<cb/>tra dantānām ekaṃ dve vā vahūni vā
                        ||
                        <caesura/>
                         nimagnāny alparaktāni yāny udvṛttaḥ karoti ca |</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.16">cuñcumāla<lb n="5"/>kayuktāni vaikṛtyakaraṇāni
                        ca ||
                        <caesura/>
                         saṃkṣiptāni saśophā<cb/>ni vidyāt tat sarppitam bhiṣak |</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.17">rājyāḥ salohitā yatra nīlā vā yadi vā sitā ||
                        <caesura/>
                         vijñeyan dari<lb n="6"/>tan tat tu viṣajālpaviṣānvitaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.18">aśopham alpaduṣṭāsṛk prakṛtisthasya dehinaḥ ||
                        <caesura/>
                         padam padāni vā vidyād aviṣāṇi cikitsakaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.19">sarppaspṛṣṭasya bhīror hi <pb n="335r"
                            facs="338"/><lb n="1"/>bhayena kupito 'nilaḥ ||
                        <caesura/>
                         kasyacit kurute śophaṃ sarppagātrāhataṃ tu tat ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.20">vyādhitodvignadaṣṭāni jñeyāny alpaviṣāṇi tu ||
                        <caesura/>
                         tathātivāla<pc> </pc>vṛddhānāṃ daṣṭam alpa<lb n="2"/>viṣaṃ smṛtaṃ
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.21">suparṇṇadevavrahmarṣi<pc> </pc>bhūta<pc
                        > </pc>siddhaniṣevite ||<cb/>
                        <caesura/>
                         viṣaghnauṣadhajuṣṭe ca deśe na kramate viṣaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.22">rathāṅgalāṅgalacchatrasvastikāṅkuśadhāriṇaḥ
                            ||<lb n="3"/>
                        <caesura/>
                         jñeyā darvvīkarāḥ sarppāḥ phaṇinaḥ śīghragāminaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.23">maṇḍa<cb/>lair vvividhaiś citrā pṛthavo
                        mandagāminaḥ ||
                        <caesura/>
                         jñeyā maṇḍalinaś cāpi jvalitāgnisamā viṣaiḥ |<lb n="4"/></l>

                    <l xml:id="SS.5.4.24">snigdhā vividhavarṇṇābhis tiryag ūrddhañ ca
                        rājibhiḥ ||
                        <caesura/>
                         vici<cb/>trā iva ye bhānti rājīmantas tu te smṛtāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.25">muktārūpyaprabhā ye ca kapilā ye ca pannagāḥ
                            ||<lb n="5"/>
                        <caesura/>
                         suvarṇṇābhāḥ sugandhāś ca te jātyā vrāhmaṇāḥ smṛtāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.26">kṣatri<cb/>yāḥ snigdhavarṇṇās tu pannagā
                        bhṛśakopanāḥ ||
                        <caesura/>
                         sūryaś candraḥ kṣitiś cchattraṃ lakṣyan teṣān tathādrijaṃ |<lb
                            n="6"/></l>

                    <l xml:id="SS.5.4.27">kṛṣṇā vajraprabhā ye ca lohitā varṇṇatas tathā
                        ||
                        <caesura/>
                         dhūmrāḥ pārāvatābhāś ca vaiśyās te pannagāḥ smṛtāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.28">mahiṣadvīpi<add place="margin"
                        >dvija</add>varṇṇābhās tathaiva paruṣatvacaḥ |
                        <caesura/>
                         bhinnavarṇṇāś ca ye <pb n="335v" facs="339"/><lb n="1"/>kecit
                        śūdrās te parikīrttitāḥ ||</l>


                    <l xml:id="SS.5.4.31">rajanyāḥ prathame yāme sarvvāś citrāś caranti ha
                        |
                        <caesura/>
                         śeṣās tv atho maṇḍalino divā darvvīkarās tathā ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.29">kopayanty anilañ jantoḥ pha<lb n="2"/>ṇinaḥ
                        sarvva eva tu |
                        <caesura/>
                         pittam maṇḍalinaś cāpi kaphañ cā<cb/>nekarājayaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.30">atyalpasamavarṇṇābhyāṃ dvidoṣakaralakṣaṇaṃ |
                        <caesura/>
                         dampatyayogād vijñeyam pa<lb n="3"/>ravādañ ca vakṣyati ||</l>

                    <!--   

                    -->

                    <l xml:id="SS.5.4.34.add-1"> tatra darvvīkarāḥ kṛṣṇasarppo
                        mahākṛ<cb/>ṣṇaḥ <unclear>kṛṣṇo</unclear>daraḥ | sarvakṛṣṇaḥ svetaḥ
                        kapoto valāhako mahāsarppaḥ | śaṃkhapālo lohitā<lb n="4"/>kṣo
                        gavedhukaḥ | parisarppaḥ khaṇḍaphaṇaḥ ku<del>kū</del><add
                            place="above">kku</add>ṭaḥ padmo ma<cb/>hāpadmaḥ |
                        darvbhapuṣpo dadhimukhaḥ puṇḍarīkamukho vabhrūkuṭīmukho vicitra
                            puṣpābhikīrṇṇā<lb n="5"/>bho girisarppo rijusarppaḥ svetodaro
                        mahāśīrṣālagardda<cb/>ś ceti || </l>

                    <l xml:id="SS.5.4.34.add-2"> maṇḍalinas tu ādarśamaṇḍalaḥ svetamaṇḍalo
                        raktamaṇḍalaḥ pṛṣato devadi<unclear>nnaḥ</unclear> pilinda<lb
                            n="6"/>ko vṛddhagonasaḥ | panasako mahāpanasakaḥ |
                        veṇupatrakaḥ śiśuko madanakaḥ | pālindakaḥ | tantukaḥ puṣpapāṇḍuḥ
                        ṣaḍaṅgo gniko vabhru kaṣāyaḥ khaluṣaḥ pārāvato ha<pb n="336r"
                            facs="339"/><lb n="1"/>stābharaṇakaḥ tatrakaś cittrakaḥ |
                        eṇīpadaś ceti | </l>

                    <l xml:id="SS.5.4.34.add-3"> rājīmantas tu puṇḍarīko hi rājorājicitro
                        aṅgulirājiḥ | dvyaṅgulirājiḥ | vindurājiḥ | karddamas tṛṇaśoṣa<lb
                            n="2"/>kaḥ | svetahanur ddarvbhapuṣpo lohitākṣaś
                            ca<del>kra</del><add place="above">ndra</add>kaḥ
                        kikkisāda<cb/>ś ceti || </l>

                    <l xml:id="SS.5.4.34.add-4"> nirvviṣās tu valāhako hi patākaḥ |
                        śukapatro 'jagaro dīpyakaḥ | ilikinī | varṣā<lb n="3"/>hīko
                        pyāhikaḥ | kṣīrikāpuṣpakaḥ | puṣpasakalī jyotī<cb/>ratho vṛkṣakaś
                        ceti || </l>

                    <l xml:id="SS.5.4.34.add-5"> vaikarañjās tu trayāṇām varṇṇānām
                        vyatirekajāḥ | tad yathā | mākuliḥ po<lb n="3"/>ṭagalaḥ |
                        snigdharājiś ceti || tatra kṛṣṇasarppeṇa gonasyāṃ<cb/>
                        vaiparītyena vā jāto mākuliḥ | rājilena gonasyām vaiparītyena vā
                        jātaḥ poṭagalaḥ | kṛ<lb n="5"/>ṣṇasarppeṇa rājimatyām vaiparītyena
                        vā jātaḥ snigdharāji<cb/>r iti | teṣām pitṛvad viṣam utkarṣād
                        dvayor mmātṛvad ity eke | </l>

                    <l xml:id="SS.5.4.34.5a">evam eṣāṃ sarppāṇām aśīti vyā<lb n="6"/>𑑛
                        khyātāḥ |</l>


                    <l xml:id="SS.5.4.35">tatra mahānetrajihvāśirasaḥ pumānsaḥ |
                        sūkṣmanetrajihvāśirasaḥ striyaḥ | ubhayalakṣaṇā mandaceṣṭākrodhā
                        napunsakā iti |</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.36">tatra sarvve<pb n="336v" facs="340"/><lb n="1"
                        />ṣām eva sarppāṇāṃ sāmānyata eva daṣṭalakṣaṇam upadekṣyāmaḥ | kiṃ
                        kāraṇam viṣaṃ hi <unclear>huta<pc
                            > </pc>huta</unclear>vaha<pc> </pc>niśita<pc
                            > </pc>nistriṃśāśani<pc> </pc>kalpam āśukāri mu<lb n="2"
                        />hūrttam apy upekṣitam āturam atipātayati | na cāvakā<cb/>so sti
                        vāksamūham anusarttuṃ | pratyekam api ca duṣṭalakṣaṇe 'bhihite
                        sarvvatraividhyāt kri<lb n="3"/>yātraividhyam bhavati | tasmāt
                        traividhyena vakṣyāmaḥ | eta<cb/>d dhy āturahitam asammohe karañ
                        cāsminn eva ca sarvvavyañjanāvarodha iti || </l>

                    <l xml:id="SS.5.4.37">tatra darvvīkaraviṣe<lb n="4"/>ṇa tvaṅ<pc
                            > </pc>nakha<pc> </pc>nayana<pc> </pc>vadana<pc
                            > </pc>mūtra<pc> </pc>purīṣa<pc> </pc>daṃśa<pc> </pc>kṛṣṇatvaṃ
                        rau<cb/>kṣyaṃ sandhivedanā śirogauravaṅ kaṭīpṛṣṭhagrīvādaurvvalyaṃ
                        jṛmbhaṇaṃ svarāvasādaḥ kharukharuko <lb n="5"/>jaḍatā śuṣkodgāraḥ
                        kāsaḥ śvāso hikkā vāyor ūrddhagamanaṃ<cb/> | śūlodveṣṭanaṅ
                        kṛṣṇalālāsravaṇam pheṇāgamanaṃ srotrovarodhas tās tāś ca
                        vātavedanā bhavanti |<lb n="6"/> maṇḍaliviṣeṇa tu tvaṅ<pc
                            > </pc>nakha<pc> </pc>nayana<pc> </pc>vadana<pc
                            > </pc>mūtra<pc> </pc>purīṣa<pc> </pc>daṃśa<pc> </pc>pītatvaṃ
                        śītābhilāṣaḥ paridhūpāyanan dāhas tṛṣṇā mado mūrcchā jvaraḥ
                        śoṇitāgamanam ūrddham adhaś ca māsāva<pb n="337r" facs="340"/><lb
                            n="1"/>sādaḥ | śvayathur ddaṃśakotho viparītadarśanam
                        āturakopas tās tāś capittavedanā bhavanti || rājīmadviṣeṇa tu
                            tvaṅ<pc> </pc>nakha<pc> </pc>nayana<pc> </pc>daśana<pc
                            > </pc>vadana<pc> </pc>mūtra<pc> </pc>purīṣā<pc
                            > </pc>daṃśa<pc> </pc>pāṇḍu<lb n="2"/>tvaṃ śītajvaro romaharṣa
                        stavdhatvaṃ gātrāṇām ādaṃśaśophaḥ sā<cb/>ndrakaphaprasekaś
                        charddir akṣṇoḥ khurukhurukaḥ | ucchvāsanirodhas tās tāś ca
                        kaphavedanā bhavanti <lb n="3"/> || </l>

                    <l xml:id="SS.5.4.38">tatra puruṣeṇa daṣṭa urddhvam prekṣate | striyās
                        tiryaṅ napunsake<cb/>nādha iti | garbbhiṇyāḥ pāṇḍumukho ādhmātaś
                        ca bhavati | sūtikayā kukṣiśūlārttaḥ sarudhiraṃ me<lb n="4"/>hati
                        | grāsārthino 'nnam ākāṅkṣati | vṛddhena cirāt mandāś ca ve<cb/>gā
                        bhavanti | vālenāśus tīkṣṇaś ca | nirvviṣeṇāviṣaliṅgaṃ |
                        andhāhikenāndhatvam eke | gra<lb n="5"/>sanād ajagaraḥ prāṇaharo
                        na viṣād iti || </l>

                    <l xml:id="SS.5.4.39">tatra sarvvasarppavi<cb/>ṣāṇāṃ saptaviṣavegā
                        bhavanti | tatra darvvīkarāṇām prathame vege viṣaṃ śoṇitaṃ
                        dūṣayati | tatpra<lb n="6"/>duṣṭaṃ kṛṣṇatām upaiti | tena kārṣṇya
                        pipīlikāparisarppaṇam i<del>vā</del><add place="below">va</add>
                        cāṅge bhava<unclear>nti</unclear> | dvitīye mānsan dūṣayati |
                        tenātyarthakṛṣṇatā granthayaś ca bhavanti | tṛtīye medo
                            dūṣayati<pb n="337v" facs="341"/> | tena
                        daṃśa<del>ḥ</del>kledaḥ śirogauravañ cakṣugrahaṇañ ca bhavati |
                        caturthe koṣṭham anupraviśati || tataḥ kaphaprabhavān doṣān
                        kopayati tena tandrīkaphaprasekaḥ sandhiviśleṣa<lb n="2"/>ś ca
                        bhavati | pañcame 'sthīny anupraviśati tena <del>sarppa</del>
                        parvvabhedo hi<cb/>kkā dāhaś ca bhavati | ṣaṣṭhe majjānam
                        anupraviśati | tena grahaṇīdoṣā gātragauravam atīsāro hṛtpī<lb
                            n="3"/>ḍā mūrcchā ca bhavati | saptame śukram anupraviśati
                        vyānaṃ cātya<cb/>rthaṃ kopayati kaphañ ca sūkṣmaṃ srotobhyaḥ
                        pracyāvayati | tena śleṣmaprādurvbhāvaḥ kaṭī<add place="above"
                            >stambha</add>pṛṣṭhaskande<lb n="4"/> bhaṅgāḥ
                        sarvvaceṣṭāvighātaḥ | ucchvāsavirodho bhavati ||<cb/> maṇḍalinān
                        tu prathame vege viṣaḥ śoṇitan dūṣayati | tatpraduṣṭam pītatām
                        upaiti | tena pī<lb n="5"/>tāvabhāsatā paridāhaś ca bhavati ||
                        dvitīye māṃsan dūṣaya<cb/>ti | tenātyarthapītāṅgatā
                        cātyarthapītāṅgatā cātyarthaparidāho daṃśaśvayathuś ca bhavati ||
                        tṛtīye medo dūṣayati |<lb n="6"/>tena kṛṣṇādaṃśakledaḥ svedaś ca
                        bhavati | caturthe pūrvvavad anupraviśya jvaram āpādayati |
                        pañcame dāhaṃ sarvvagātreṣu karoti | ṣaṣṭhasaptamayoḥ pūrvvavad
                        iti || rājī<pb n="338r" facs="341"/><lb n="1"/>matān tu prathame
                        vege śoṇitan dūṣayati | tatpraduṣṭaṃ pāṇḍutām upaiti | tena
                        romaharṣaḥ pāṇḍvāvabhāsaś ca puruṣo bhavati | dvitīye māṃsan
                        dūṣayati | tena pāṇḍur atyartha<lb n="2"/>jāḍyañ ca bhavati |
                        tṛtīye medo dūṣayati | tena daṃśakledo <cb/>kṣināsāsrāvaś ca
                        bhavati | caturthe pūrvvavad anupraviśya manyāstambhaśirogauravañ
                        cāpādayati |<lb n="3"/> pañcame vāksaṅgaḥ śītajvarañ ca
                        ṣaṣṭhasaptamayoḥ pūrvvava<cb/>d iti || </l>

                    <l xml:id="SS.5.4.40">bhavaṃti cātra ślokāḥ || dhātvantareṣu yāḥ sapta
                        kalāḥ samparikīrttitāḥ |
                        <caesura/>
                         tāḥsv ekaika<lb n="4"/>m atikramya vegam prakurute viṣaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.41">yenāntareṇa tu ka<unclear>lā</unclear><cb/>ḥ
                        kālakalpam bhinatti <add place="margin">vadanti </add> ha |
                        <caesura/>
                         samīraṇenohyamānaṃ tat tu vegāntaram mataṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.42">śūnāṅgaḥ pratha<lb n="5"/>me vege paśuḥ
                        pradhyāti duḥkhitaḥ ||
                        <caesura/>
                         dvitīye lālimā<cb/>n kiñci<subst><del>ddhṛ</del><add
                                place="below">ddṛ</add></subst>ṣṭāṅgāḥ pīḍyate hṛdi ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.43">tṛtīyasya śiroduḥkhaṅ
                                <subst><del>karṇṇa</del><add place="below"
                            >kaṇṭha</add></subst>grīvāñ ca bhajyate |
                        <caesura/>
                         caturthe<lb n="6"/> vepate mūḍhaḥ khādan dantān jahaty asūn
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.44">kecid ve<subst><del>da</del><add place="below"
                                >ga</add></subst>trayam prāhur antaḥ svedeṣu tadviduḥ |
                        <caesura/>
                         vege tu prathame pakṣī dhyāti muhyaty ataḥ paraṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.45">dvitīye vihvalaḥ kūjan pakṣī <pb
                            ana="dscn3316 fol 338.jpg" n="338v" facs="342"/><lb n="1"
                        />maraṇam arcchati |
                        <caesura/>
                         kecid ekaṃ vihaṃgeṣu viṣavegem uṣanti vai ||
                        <caesura/>
                         mārjjāranakulādīnāṃ viṣan nātipravarttata iti ||</l>

                    <l ana="trailer" style="prose">|| kalpasthāne caturtho 'dhyāyaḥ || 0
                        ||</l>
                </div>


                <div n="5" type="adhyāya">


                    <!--               <list>
                                    <item>Missing verses 23cd, 24ab, 25cd, 28cd, 33, 47cd, 51cd, 52,
                                        54cd, 55, 58cd, 78cd, 79-83, 84cd, 85ab</item>
                                    <item>Additions 58.1, 52.1,</item>
                                    <item> Observations - NAK 5-333 Metre break 76cd</item>
                    -->



                    <l xml:id="SS.5.5.1">athātaḥ sarppa<pc> </pc>daṣṭa<pc> </pc>cikitsitam
                        vyākhyāsyāmaḥ ||</l>


                    <l xml:id="SS.5.5.3">sarvair e<cb/>vāditaḥ sarppaiḥ śākhādaṣṭasya
                        dehinaḥ |
                        <caesura/>
                         vadhnīyād gāḍham upari daṃśāt tu caturaṅgulaṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.4">plotaca<lb n="3"/>rmāntavalkānām mṛdunānyatamena
                        vā |
                        <caesura/>
                        <unclear>pa</unclear>ryeti ca viṣa<cb/>n deham ariṣṭābhir
                        nnivārataḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.5">dahed daṃśam athoddhṛtya yatra vandho na jāyate |
                        <caesura/>
                        <unclear reason="faded">ācūṣaṇaccheda</unclear><lb n="4"/>dāhaḥ
                        sarvvatraiva tu pūjitāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.6">pratipūrya mukham pāṃśo<unclear
                            reason="illegible">r</unclear> hi<cb/>tam ācūṣaṇam bhavet |
                        <caesura/>
                         sandaṣṭavyo 'thavā sarppo daṣṭamātreṇa jānatā ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.7">atha maṇḍali<unclear reason="faded">daṣṭan tu
                            na</unclear><lb n="5"/> kathañ cit tu dāhayet |
                        <caesura/>
                         sa pittaviṣavāhulyād daṃśo dā<cb/>hād vināśayet ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.8">ariṣṭāv api mantrais tu vadhnīyāt mantrakovidaḥ |
                        <caesura/>
                         sā tu rajvādibhir vvaddhā viṣa<lb n="6"/>pūtīkarī matā ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.9">devavrahmarṣivihitā mantrāḥ satyatapomayāḥ |
                        <caesura/>
                         bhavanty anatyayāḥ kṣipram viṣaṃ hanyuś ca dustaraṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.10">viṣan tejomayair mantraiḥ <unclear
                            reason="faded">satyavrahmatapomayaiḥ</unclear>
                        <caesura/>
                        <pb n="339r" facs="342"/><lb n="1"/>yathā nivāryate kṣipraṃ
                        prayuktan na tathauṣadhaiḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.11">mantrāṇāṃ grahaṇaṃ kāryaṃ strīmāṃsamadhuvarjjinā
                        |
                        <caesura/>
                         yatāhāreṇa śucinā kuśāstaraṇaśāyinā ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.12">gandhamālyopahāraiś ca va<lb n="2"/>libhiś cāpi
                        devatāṃ |
                        <caesura/>
                         pūjayet mantrasiddhyarthaṃ jāpahomaiś ca<cb/> yatnataḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.13">mantrās tv avidhinā proktā hīnā vā
                        svaravarṇṇitaḥ |
                        <caesura/>
                         yasmān na siddhim āyānti tasmād yo<lb n="3"/>jyo gadakramaḥ
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.14">daṃśāt samantāc ca sirāṃ vyadhayet kuśalo<cb/>
                        bhiṣak |
                        <caesura/>
                         śākhāśrayāṃ lalāṭe ca veddhavyā visṛte viṣe ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.15">raktan ni<unclear>rhri</unclear>yamāṇan tu
                        kṛtsnan nirharate viṣaṃ |
                        <caesura/>
                         tasmād visrāvayed raktaṃ sā hy asya parama kriyā ||<cb/></l>

                    <l xml:id="SS.5.5.16">daṃśaṃ samantād agadaiḥ pracchayitvā ca lepayet
                        |
                        <caesura/>
                         candanośīraśiktena vāriṇā cāpi secayet ||<lb n="5"/></l>

                    <l xml:id="SS.5.5.17">pāyayec cāgadāṃs tāṃs tān
                        dadhikṣaudraghṛtādibhiḥ |
                        <caesura/>
                         tadalābhe<cb/> hitā vā syāt kṛṣṇavalmīkamṛttikā ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.18">kovidāraśirīṣārkkaṅ kaṭabhīṃ vāpi bhakṣayet |
                        <caesura/>
                         na pi<lb n="6"/>vet tailakaulattham madyasauvīrakan na ca ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.19">dravam anyan tu yat kiñcit pītvā pītvā tad
                        uddharet |
                        <caesura/>
                         prāyo hi vamanenaiva sukhan nirhriyate viṣaṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.20">phaṇinām viṣavege tu prathamaṃ <pb
                            ana="dscn3317 fol 339.jpg" n="339v" facs="343"/><lb n="1"
                        />śoṇitaṃ haret ||
                        <caesura/>
                         dvitīye madhusarppirbhyām agadaṃ saha pāyayet ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.21">nasta<pc> </pc>karmmāñjane yuṃjyāt tṛtīye
                        viṣanāśanaṃ |
                        <caesura/>
                         vānte caturthe viṣaghnāṃ yavāgūm pāyayed bhiṣak ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.22">śīto<lb n="2"/>pacāram puruṣam vegayoḥ
                        pañcaṣaṣṭhayoḥ |
                        <caesura/>
                         pāyayec chodhana<cb/>n tīkṣṇaṃ yavāgūñ cāpi kīrttitāṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.23">saptame tv avapīḍena śiras tīkṣṇeṇa śodhayet
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.24">pūrvo maṇḍa<lb n="3"/>linām vego darvvīkaravad
                        ācaret ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.25">dvitīye sarppirmmadhunī<cb/> pāyayitvā ca
                        vāmayet |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.26">tṛtīye <unclear><del>sa</del></unclear><add
                            place="above">su</add>viriktasya yavāgūn dāpayed dhitāṃ ||
                        <caesura/>
                         caturthe pañcame vāpi<lb n="4"/> darvvīkaravad ācaret |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.27">kākolyādir hitaḥ ṣaṣṭhe peyaś ca<cb/> madhuro
                        gadaḥ ||
                        <caesura/>
                         hito 'vapīḍe tv agadaḥ saptame viṣanāśanaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.28">atha rājimatām vege prathame<lb n="5"/> śoṇitaṃ
                        haret ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.29">vāntaṃ dvitīye tv agadam pāyayed
                        viṣanā<cb/>śanaṃ |
                        <caesura/>
                         tṛtīyādiṣu triṣv eva vidhir ddārvvīkaro hitaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.30">ṣaṣṭhe ñjanan tīkṣṇatamam avapīḍaś ca<lb n="6"/>
                        saptame |
                        <caesura/>
                         garvbhiṇībālavṛddhānāṃ sirāvedhavivarjjitaṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.31">viṣārttiṣu yathoddiṣṭam vidhānam mṛdu śasyate |
                        <caesura/>
                         raktāvasekāñjanāni naratulyāñjanāvike ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.32">gavāśva<pb n="340r" facs="343"/><lb n="1"/>yos
                        tad dviguṇaṃ triguṇam mahiṣoṣṭrayoḥ |
                        <caesura/>
                         caturguṇan tu nāgānāṃ kevalaṃ sarvvapakṣiṇāṃ ||</l>


                    <l xml:id="SS.5.5.34">deśa<pc> </pc>prakṛti<pc> </pc>sātmya<pc
                            > </pc>ntu<pc> </pc>viṣavegavalāvalaṃ |
                        <caesura/>
                         pradhārya nipunam vuddhyā tataḥ<lb n="2"/> karmma samācaret
                        ||</l>














                    <l xml:id="SS.5.5.47cd">niḥśeṣan nirha<add place="above">re</add>c
                        cainam viṣam paramadu<cb/>rjayaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.48">svalpam apy avatiṣṭhaṃ hi bhūyo vegāya kalpate
                        ||
                        <caesura/>
                         kuryād vā sādavaivarṇṇyajvarakāsa<lb n="3"/>śirorujāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.49">śoṣaśophapratiśyāyatimirāruci<cb/><pc
                        > </pc>jāḍyatāṃ ||
                        <caesura/>
                         tāsu cāpi yathāyogam prati<add place="above">karmma</add>
                        prayojayet |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.50">viṣārttopadravāṃś cāpi yathāsvaṃ samupāca<lb
                            n="4"/>ret ||
                        <caesura/>
                         yathāriṣṭām vimucyāśu pracchayitvāṅkitan tayā |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.51">vi<cb/>dyāt tatra viṣaṃ skannaṃ bhūyo vegāya
                        kalpate ||</l>


                    <l xml:id="SS.5.5.52.add-1"> viṣāpāye nilaṃ kruddhañ jayed
                        anilavāraṇaiḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.5.5.53">taila<lb n="5"/><pc> </pc>madya<pc
                            > </pc>kulatthāmla<pc> </pc>varjyair vviṣaharāyutaiḥ ||
                        <caesura/>
                         pittam pittajvaraha<cb/>raiḥ kaṣāyasneharecanaiḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.54">kapham āragvadhādyena sakṣaudreṇa gaṇena tu
                        ||</l>


                    <l xml:id="SS.5.5.56">gāḍham vaddhe riṣṭayā pra<lb n="6"/>cchite vā
                        tīkṣṇair llepair vviṣaśeṣeṇa vāpi |
                        <caesura/>
                         śūne gātre klinnam atyarthapūti śīrṇṇam mānsam viṣapūti pradiṣṭaṃ
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.57"><pb n="340v" facs="344"/><lb n="1"/>sadyaḥ
                        kṣatam pacyate yasya janto
                        <caesura/>
                         kṛṣṇaṃ raktaṃ sravate dahyate ca |
                        <caesura/>
                         śyāvībhūtaṃ klinnam atyarthapūti
                        <caesura/>
                         kṣatāt māṃsaṃ śīryate yasya cāpi ||<lb n="2"/></l>

                    <l xml:id="SS.5.5.58">tṛṣṇā mūrcchā jvaradāhau ca yasya digdhāhatan
                        taṃ manujam vyavasye<cb/>t |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.58.add-1"> liṅgāny etāny eva vā yasya vidyād vraṇe
                        viṣan tasya dattam pramādāt ||
                        <caesura/>
                         digdhāhataṃ viṣajuṣṭam vraṇañ ca<lb n="2"/> ye cāpy anye
                        viṣapūtivraṇārttāḥ | </l>


                    <l xml:id="SS.5.5.59cd"> teṣān dhīmān adhimānsāny
                            apo<cb/><unclear>hya</unclear> jalaukābhiḥ śoṇitañ cāpahṛtvā
                        || </l>


                    <l xml:id="SS.5.5.60">hṛtvā doṣān ūrddhvam adhaś ca samyak
                        <caesura/>
                         siñcec chītaiḥ kṣīriṇāṃ<lb n="3"/> tvakkaṣāyaiḥ |
                        <caesura/>
                         vastrāntarān dāpayec ca pradehāñ
                        <caesura/>
                         chītair dravyair ghṛtayuktair vviṣaghnaiḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.61">kṣate sthitiḥ sa viṣair e<unclear>ṣa</unclear>
                        eva vidhiḥ kāryaḥ pittaviṣe tathaiva |
                        <caesura/>
                         tṛvṛd viśa<lb n="4"/>lyā madhukaṃ haridre mañjiṣṭha<pc> </pc><add
                            place="below">yukto</add>varggo lavaṇaś ca sarvvaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.62">kaṭutri<cb/>kañ cai<add place="below">va</add>
                        vicūrṇṇitāni śṛṅge nidadhyāt madhusaṃyutāni |
                        <caesura/>
                         eṣo 'gado hanti viṣam prayuktaḥ pānāñja<lb n="5"
                            />nābhyañjana<pc> </pc>nasya<pc> </pc>yogaiḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.63">avāravīryo viṣavegahantā mahāgado nāma
                        mahāprabhāvaḥ |
                        <caesura/>
                         viḍaṅga<pc> </pc>pāṭhā<pc> </pc>triphalājamodā hiṃgūni vakran
                        trikaṭūn tathaiva ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.64">sarvvaś ca varggo <pb n="341r" facs="344"/><lb
                            n="1"/>lavaṇaḥ susūkṣmaḥ sacitrakakṣaudrayuto vidheyaḥ |
                        <caesura/>
                         śṛṅge gavāṃ śṛṅgamayena caiva pracchāditaḥ pakṣam upekṣitaś ca
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.65">eṣo 'gadaḥ sthāvarajaṅgamānāṃ jetā viṣāṇām
                            aji<unclear>to</unclear> hi<lb n="2"/> nāmnā ||
                        <caesura/>
                         prapauṇḍarīkaṃ suradāru <unclear>rāsnā</unclear> kālānusārī
                        kaṭuro<cb/>hiṇīñ ca |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.66">sthauṇeyakadhyāmaka<pc> </pc>padmakāni
                            punnāga<pc> </pc>tālīsa<pc> </pc>suvarccikāñ ca ||
                        <caesura/>
                         kuṭannaṭailāsita<lb n="3"/>sindhuvārāḥ
                        <caesura/>
                         śaileyakuṣṭhe tagaram priyaṅguḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.67">lodhran tathā gu<cb/>ggulu<pc> </pc>gairikañ ca
                        <caesura/>
                         sasaindhave pippalināgare ca ||
                        <caesura/>
                         śūkṣmāṇi cūrṇṇāni samāni kṛtvā śṛṅge nida<lb n="4"/>dhyāt
                        madhusaṃyutāni ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.68">eṣo gadas tā<unclear>rkṣya</unclear> iti
                        pradiṣṭo viṣa<cb/>n nihanyād apitakṣakasya |
                        <caesura/>
                         mānsīhareṇus tṛphalāmuruṅgī mañjiṣṭha<pc
                            > </pc>ya<unclear>ṣṭyāhvaya</unclear><pc> </pc>padmakāni |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.69">viḍaṅgatālīsasugandhikailā
                            tvakkuṣṭha<unclear>va</unclear>krāṇi sacandanāni<cb/> ||
                        <caesura/>
                         bhārggī paṭolīkiṇi hī sapāṭhā mṛgādanī kroṣṭakamekhalā ca |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.70">pālindyaśokau kramukaṃ sura<lb n="6"/>syāḥ
                        prasūnam āruṣkarajañ ca puṣpaṃ ||
                        <caesura/>
                         cūrṇṇāny athaiṣān nihitāni śṛṅge deyāni pittāni samākṣikāni |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.71">varāhagodhāśikhiśalyakānām mārjjārajam
                        pārṣatanākule ca ||
                        <caesura/>
                        <pb ana="dscn3319 fol 341.jpg top" facs="345" n="341v"/><lb n="1"
                        />yasyāgado yaṃ sukṛto gṛhastho nāmnārṣabho nāma nararṣabhasya
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.72">na tatra sarppāḥ kuta eva kīṭās tyajanti vīryāṇi
                        viṣāṇi caiva ||
                        <caesura/>
                         etena bheryaḥ paṭahāś ca digdhā nānadyamā<lb n="2"/>nā viṣam āśu
                        hanyuḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.73">digdhāḥ patākāś ca nirīkṣya sadyo<cb/>
                        viṣābhibhūtāḥ sukhino bhavanti ||
                        <caesura/>
                         lākṣā hareṇvau nalada priyaṃgvau mañjiṣṭhayaṣṭyāhvayapṛthvi<lb
                            n="3"/>kāś ca |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.74">cūrṇṇīkṛto yaṃ rajanīvimiśro varggo nidheyo
                            ma<cb/>dhusarppiṣā<unclear>ktaḥ</unclear> ||
                        <caesura/>
                         śṛṅge gavām pūrvvavad ā pidhānas tataḥ prayojyo ñjana<pc
                            > </pc>pāna<pc> </pc>nasyaiḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.75">sañjīvano nā<lb n="4"/>ma
                                gatā<subst><del>śu</del><add place="above"
                            >su</add></subst>kalpa<gap extent="1" unit="char"/>m eṣo gado
                        jīvayatīha martyaḥ ||
                        <caesura/>
                         śleṣmānta<cb/>kīkaṭphalamātuluṅgā svetā girihvā kiṇihī sitā ca
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.76">sataṇḍulīyo gada eva mukhyo viṣeṣu
                        darvvīkararājilānāṃ ||
                        <caesura/>
                         drākṣāśvagandhā gajavṛttikā<cb/> ca svetā <gap extent="1"
                            unit="char"/> piṣṭā samabhāgayuktāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.77">deyo dvibhāgaḥ surasacchadasya kapitthavilvād
                        api dā<lb n="6"/>ḍimāc ca ||
                        <caesura/>
                         tathā ca bhāgo sitasinduvārād aṃkollavījād api gairikāc ca |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.78ab">eṣo 'gadaḥ kṣaudrayuto nihanti viśeṣato
                        maṇḍalinām viṣāṇi ||</l>








                    <l xml:id="SS.5.5.84ab"> somarājīyavaphalā ka<pb
                            ana="dscn3319 fol 341.jpg" facs="345" n="342r"/><lb n="1"
                        />dalī sinduvārakaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.5.5.85cd">śyāmāmvaṣṭhā tālapattrī tathāmrāśmantako pi ca
                        ||</l>


                    <l xml:id="SS.5.5.85.add-1"> maṇḍūkaparṇṇī varuṇaḥ saptalā sa
                        punarṇṇavā | </l>

                    <l xml:id="SS.5.5.84cd"> corako nāgavinnā ca tathā sarppasugandhikā
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.86">bhūmī<lb n="2"/> kuravakaś caiva gaṇa ekarasaḥ
                        smṛtaḥ |
                        <caesura/>
                         ekaikaśo dvandva<cb/>śo vā prayoktavyo viṣāpaha iti || </l>

                    <p style="prose" xml:id="SS.5.5.trailer">|| kalpasthāne pañcamo
                        'dhyāyaḥ ||</p>
                </div>


                <div n="6" type="adhyāya">

                    <!--  This is adhyāya 5.6 in the MS
                        
                     Missing verses 17cd, 18, 34cd, 35, 36, 39, 45ab, 49cd, 50ab, 52cd, 53, 54, 55, 56, 57, 58, 59ab, 60cd, 61ab, 63cd, 64, 65
                    Additions 63.1
                    Metre Break 62ab
                    -->
                    <!--       <milestone n="dscn3319 fol 341/342r:2" unit="digital_image"/>-->

                    <l xml:id="SS.5.7.1">athāto mūṣikākalpam vyākhyāsyāmaḥ ||</l>



                    <l xml:id="SS.5.7.3">pūrvam uktāḥ śu<cb/>kraviṣā mūṣikā ye samāsataḥ |
                        <caesura/>
                         nāmalakṣaṇabhaiṣajyair aṣṭādaśa nivodha tāṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.4">lālanaḥ putra<lb n="4"/>kaḥ kṛṣṇo vasiraś
                        cikkiras tathā |
                        <caesura/>
                         jāyate ga<pc> </pc>ralaś caiva<cb/> kaṣāyadaśano pi ca ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.5">kuliṅgāś cājivaś caiva capalaḥ kapilas tathā |
                        <caesura/>
                         kokilāruṇa<pc> </pc>saṃjñāś ca<lb n="5"/> mahākṛṣṇas tathonduruḥ
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.6">śvetaś ca mahatā sārddhaṅ kapilenā<cb/>khunā
                        tathā |
                        <caesura/>
                         mūṣikaś ca kapotābhas tathaivāṣṭādaśa smṛtāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.7">śukram patati yatraiṣā śukraspṛṣṭaiḥ<lb n="6"/>
                        spṛśanti vā |
                        <caesura/>
                         nakhadantādibhis tasmin gātre raktam praduṣyati ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.8">jāyate granthayaḥ śophāḥ kaṇi<add place="below"
                            >rṇṇi</add>kā maṇḍalāni ca |
                        <caesura/>
                         piṭakopacayāś cogrā visarggāḥ kiṭibhāni ca ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.9"><pb n="342v" facs="346"/><lb n="1"/>parvvabhedo
                        rujaś cāpi jvaro mūrcchā ca dāruṇāḥ |
                        <caesura/>
                         daurvvalyam aruciḥ sādo vamathur llomaharṣaṇaṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.10">daṣṭarūpaṃ samāsoktam etad vyāsam ataḥ śṛṇu |
                        <caesura/>
                         lālāsrāvo lāla<lb n="2"/>nā ca charddi hikkāñ ca jāyate ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.11">taṇḍulīyakakalkan tu<cb/> lihyāt tatra
                        samākṣikaṃ |
                        <caesura/>
                         putrakeṇāṅgasaṃsādaḥ pāṇḍu<pc> </pc>valguś ca jāyate ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.12">cīyate granthibhi<lb n="3"/>ś cāṅgaṃ śiśur
                        mūṣikasaṃsthitaiḥ |
                        <caesura/>
                         śirīṣeṅgudipattran tu<cb/> lihyāt tatra samākṣikaṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.13">kṛṣṇenāsṛk charddayati durddine tu viśeṣataḥ |
                        <caesura/>
                         śirīṣapattraṃ kuṣṭhailā pivet kiṃśukabhaśmanā ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.14">vasireṇānnavidveṣo jṛ<cb/>mbho romnāñ ca
                            <unclear>kuṣṭhatā</unclear>
                        <caesura/>
                         pived āragvadhādin tu vāntas tatrāśu mānavaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.15">cikkireṇa śiroduḥkhaṃ<lb n="5"/> śopho hikkā
                        vamis tathā |
                        <caesura/>
                         vāsanto jālinīkvāthaiḥ sāram aṃ<cb/>kollajam pivet ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.16cd">cchucchundareṇa
                            vi<unclear>ṭcha</unclear>ṅgā<del>ḥ</del>
                            grīvāstambha<pc> </pc>vijṛmbhikāḥ | </l>
                    <l xml:id="SS.5.7.16ab"> yavanā<sic>lā</sic>rṣabhīkṣāraṃ vṛha<lb n="6"
                        />tyoś cātra dāpayet ||</l>



                    <l xml:id="SS.5.7.18cd">grīvāstambho ralenātha rujāś cādaṃśamaṇḍale
                        |</l>


                    <l xml:id="SS.5.7.19">mahāgadam mahāvīryaṃ lihyāt tatra samākṣikaṃ ||
                        <caesura/>
                         nidrā kaṣāyadantena jāyate kārśyam eva ca |</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.20">lihyāt ta<pb n="343r" facs="346"/><lb n="1"/>tra
                        śirīṣasya madhunā sāramāṣakān ||
                        <caesura/>
                         kuliṅgena rujaḥ śopho rājyaś cā<pc> </pc>daṃśa<pc> </pc>maṇḍale
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.21">sahe sasinduvāre ca lihyāt tatra samākṣike ||
                        <caesura/>
                         ajitena<lb n="1"/> vamī mūrcchā hṛdgrahaḥ kṛṣṇagātratā |</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.22">tatra snuhākṣīrayuktāṃ<cb/>mañjiṣṭhāṃ madhunā
                        lihet ||
                        <caesura/>
                         capalena bhavec ccharddir mmūrcchā ca saha tṛṣṇayā |</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.23">sabhasmakāṣṭhāṃ sajaṭāṃ<lb n="3"/> kṣaudreṇa
                        triphalām pivet ||
                        <caesura/>
                         kapilena vraṇe kothaṃ jvaro granthyu<cb/>dgamas tathā |</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.24">kṣaudreṇa lihyāc chvetātra śvetā vāpi punarṇṇavā
                        ||
                        <caesura/>
                         granthayaḥ kokilenoktā jvaro dāha<lb n="4"/>ś ca dāruṇaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.25">nīlāvarṣābhuniḥkvāthaiḥ siddhaṃ tatra pived
                        ghṛtaṃ ||<cb/>
                        <caesura/>
                         aruṇenānilaḥ kruddho vātajāṃ kurute gadāṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.5.7.26">mahākṛṣṇena pittañ ca śvetena kapha eva ca ||
                        <caesura/>
                         mahatā<lb n="5"/>kapilenāsṛk kapotena catuṣṭayaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.27">bhavanti caiṣān daṃśeṣu<cb/>
                        granthimaṇḍalakarṇṇikāḥ ||
                        <caesura/>
                         piḍakopacayāś cāṅge śophāś ca bhṛśa<pc> </pc>dāruṇāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.28">dadhikṣīraghṛtamprasthāstra<lb n="6"/>yaḥ
                            pratyeka<add place="below">śo mitā<metamark ana="line pointer"
                                >1</metamark></add>sammitāḥ ||
                        <caesura/>
                         karañjāragvadhaṃ vyoṣaṃ vṛhyaty<pc> </pc>aṅśumatī<pc
                        > </pc>sthirāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.29">niḥkvāthya tasya kvāthasya caturthāṃśaḥ punar
                        vbhavet ||
                        <caesura/>
                         tṛvṛt<pc> </pc>tilvāmṛtā<pc> </pc>vakrā<pc> </pc>sarvvagandhāgamṛttikā
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.30">ka<pb n="343v" facs="347"/><lb n="1"
                        />pitthadāḍimatvak ca ślakṣṇapiṣṭhāni dāpayet ||
                        <caesura/>
                         tat sarvvamekataḥ kṛtvā śanairmmṛdvagninā pacet |</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.31">pañcānām aruṇādīnām viṣam etad vyapohati ||
                        <caesura/>
                         kākādanīkākamācī svaraseṣv atha<lb n="2"/>vā kṛtaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.32">sirāś ca vyadhayet prāptāḥ kuryāt saṃśodhanāni
                        ca ||<cb/>
                        <caesura/>
                         sarvveṣu vā vidhiḥ kāryo mūṣikāṇām viṣeṣv ayaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.33">dagdhvā visrāvayed daṃśam pracchitañ ca
                        pralepayet ||<lb n="3"/>
                        <caesura/>
                         śirīṣarajanīvakraṃ kuṅkumair amṛtāyutaiḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.34ab">charddanaṃ nīlinīkvā<add place="margin"
                            >thaṃ</add><cb/>thaiḥ śukākhyāṃkollayor api ||</l>



                    <l xml:id="SS.5.7.37">virecane tṛvṛddantītriphalākalka iṣyate |
                        <caesura/>
                         śirovirecane sāraḥ<lb n="4"/> śirīṣasya phalāni vā ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.38">kaṭutrikāḍhyaś ca hito gomayaḥ
                            svara<cb/><unclear>so</unclear> 'ñjane |
                        <caesura/>
                         kapitthagomayarasau sakṣaudrair lleha iṣyate ||</l>


                    <l xml:id="SS.5.7.40">taṇḍulīyakamūleṣu sarppiḥ siddham piven na<lb
                            n="4"/>raḥ |
                        <caesura/>
                         āsphotamūlasiddham vā pañcakāpi<sic>tta</sic>m eva vā ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.41">mūṣikānā<cb/>m viṣam prāyaḥ kupyaty abhreṣu
                        nirhṛtaṃ |
                        <caesura/>
                         tatrāpy eṣa vidhiḥ kāryo yaś ca dūṣīviṣāpahaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.42">sthirān manda<lb n="6"/>rujāñ cāpi karṇṇikām
                        pracchayed bhiṣak |
                        <caesura/>
                         sarvvasminn eva tu viṣe vraṇavac cācaret kriyāṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.43">śvaśṛgālavṛkavyāghratarakṣvāder vviṣaṃ yadā |
                        <caesura/>
                         śleṣmā praduṣṭā puṣṇāti saṃjñāṃ saṃjñāvahā<pb n="344r" facs="347"
                            /><lb n="1"/>śritaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.44">tadā prasrastalāṅgūlahanuskandho 'kilālimān |
                        <caesura/>
                         avyaktavadhiro ndhaś ca so 'nyonyam abhidhāvati ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.45">tena daṣṭasya cāṅge syuḥ suptaḥ kṛṣṇaṃ kṣaraty
                        asṛk ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.46">digdha<lb n="2"/>viddhasya liṅgena prāyaśa<add
                            place="margin">ś cāpya</add>ś cābhiliṅgitaḥ |
                        <caesura/>
                         yena cāpi bhave<cb/>d daṣṭas tasya ceṣṭārutan naraḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.47">vahuśaḥ pratikurvvāṇaḥ kriyāhīno vinaśyati |
                        <caesura/>
                         daṃṣṭriṇā yena daṣṭas tu tan daṣṭo yadi paśyati ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.48">apsu vā yadi vādarśe riṣṭa<cb/>n tasya
                        vinirddiśet |
                        <caesura/>
                         yadi trasyaty adaṣṭo pi <unclear>śabdasyarśanadarśamaiḥ
                        </unclear>||</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.49ab">jalatrāsan tu tam vidyād da<lb n="4"/>ṣṭan tad
                        api kīrttitaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.5.7.50cd">visrā<add place="below">vya</add> daṃśaṃ tan
                        daṣṭe sarppiṣā paridā<cb/>hitaṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.51">pradihyād agadaiḥ sarppiḥ purāṇañ cāpi pāyayet |
                        <caesura/>
                         arkkakṣīrayutañ cāpi śīghran dadyā<lb n="5"/>d virecanaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.52ab">śvetām punarṇṇavāñ cāsye dadyād
                        dhuttūrakāyutāṃ<cb/> |</l>



                    <l xml:id="SS.5.7.60ab">snāpayet tan nadītīre samantrair vvā
                        catuṣpathe ||</l>


                    <l xml:id="SS.5.7.60.add-1"> vījaratnauṣadhīgavbhaiḥ kumbhaiḥ
                        śītāmvupūritaiḥ |</l>

                    <!-- 59cd is given after 60 and given it above, id no. 60.1 -->

                    <l xml:id="SS.5.7.61cd">alakādhipate yakṣa sārameyagaṇādhipa ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.62">alarkkajuṣṭam etan me nirvviṣaṅ kuru mā cirāt
                        svāhā |
                        <caesura/>
                         dadyāt saṃśodhanaṃ tīkṣṇaṃm avasyan tasya dehinaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.63ab">aśuddhasya<pb ana="dscn3322 fol 344.jpg"
                            n="344v" facs="348"/><lb n="1"/> surūḍhe pi vraṇe kupyati tad
                        viṣaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.63.add-1"> prasupto votthito vāpi svasthaḥ svastho
                        na sidhyati ||
                        <caesura/>
                         jalatrāsī ca yo martyo <add place="above">daṣṭo yaś ca darśayaś
                            ca prakupyatīti ||</add>
                    </l>



                    <l style="prose" xml:id="SS.5.7.trailer">|| kalpasthāne ṣaṣṭho '<lb
                            n="2"/>dhyāyaḥ ||</l>
                </div>


                <div n="7" type="adhyāya">

                    <!--<milestone facs="dscn3322 fol 344.jpg" n="344v:2" unit="digital_image"/>-->
                    <!--              
                    adhyāya 5.7 in the MS
                    Missing verses 8,9,10,11,22cd, 29, 30
                    Additions 19cd
                    -->

                    <l xml:id="SS.5.6.1">athāto dundubhisvanīyaṅ kalpam vyā<cb/>khyāsyāmaḥ
                        ||</l>


                    <l xml:id="SS.5.6.3">dhavāśvakarṇṇa<pc> </pc>tiniśa<pc
                            > </pc>picumardda<pc> </pc>picumardda<pc
                            > </pc>pāṭalī<pc> </pc>pāribhadrakodumvara<pc
                            > </pc>karaghāṭārjjuna<pc> </pc>sarjja<pc> </pc>kapī<lb n="3"
                            />tana<pc> </pc>śleṣmāntakāṃkoṭha<pc> </pc>kuṭaja<pc
                            > </pc>śamī<pc> </pc>kapitthāśmantakārkka<pc
                            > </pc>ciri<cb/>vilva<pc> </pc>mahāvṛkṣāralu<pc
                            > </pc>madhuka<pc> </pc>madhuśigru<pc> </pc>śāka<pc
                            > </pc>gojī<pc> </pc>bhūja<pc> </pc>tilvakekṣuraka<pc
                        > </pc>gopaghoṇṭārimedānām bha<lb n="4"/>śmāny āhṛtya gavām
                        mūtreṇa kṣārakalpena parisrāvya vipacet | <cb/> dadyāc cātra
                            pippalīmūla<pc> </pc>taṇḍulīyaka<pc> </pc>varāṅga<pc
                            > </pc>cocaka<pc> </pc>mañjiṣṭhā<pc> </pc>karañjikā<pc
                            > </pc>hastipippalī<pc> </pc>viḍaṅgā<pc> </pc>gṛ<lb n="5"
                            />hadhūmānanta<pc> </pc>soma<pc> </pc>sarala<pc
                            > </pc>vāhlīka<pc> </pc>kuśāmra<pc> </pc>sarṣapa<pc
                            > </pc>varuṇa<pc> </pc>pla<cb/>kṣa<pc> </pc>nicula<pc
                            > </pc>varddhamāna<pc> </pc>vañjula<pc
                            > </pc>putraśreṇī<pc> </pc>saptaparṇṇa<pc
                            > </pc>ṭuṇṭukailavālu<pc> </pc>nāgadanty<pc
                            > </pc>ativiṣā<pc> </pc>bhadradāru<pc> </pc>marica<pc
                            > </pc>kuṣṭha<pc> </pc>vacā<pc> </pc>cūrṇṇāni lohānāṃ
                        samabhāgāni tataḥ kṣāravad āgatapākam avatārya lohakumbhe
                        nidadhyāt ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.6.4">etena dundubhiṃ limpet patākāstaraṇāni ca |
                        <caesura/>
                         darśanāc chravaṇāc cāpi vi<pb n="345r" facs="348"/><lb n="1"/>ṣān
                        sarvvān pra<pc> </pc>mucyate ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.6.5">eṣa kṣārāgado nāma śarkkarāsv aśmarīṣu ca |
                        <caesura/>
                         arśassu vātagulmeṣu kāsaśūlodareṣu ca ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.6.6">ajīrṇṇe grahaṇīdoṣe bhaktadveṣe ca dāruṇe |
                        <caesura/>
                         śophe sa<lb n="2"/>rvvasare cāpi deyaḥ śvāse <add place="margin"
                            >ca</add> dustare ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.6.7">eṣa sarvvaviṣārttānāṃ sa<cb/>rvvathaivopayujyate
                        |
                        <caesura/>
                         tathā takṣakamukhyānām api sarppāṅkuśo gadaḥ ||</l>





                    <l xml:id="SS.5.6.12">apāmārggasya <del>ca</del> vījāni śi<lb n="3"
                        />rīṣasya ca māṣakāṃ |
                        <caesura/>
                         śvete dve kākamācīñ ca gavām mūtreṇa pī<cb/>ṣayet ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.6.13">sarppir eteṣu saṃsiddham viṣasaṃśamanam paraṃ |
                        <caesura/>
                         amṛtan nāma vikhyātam api sañjīvayet mṛ<lb n="4"/>taṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.6.14">candanāgaruṇī kuṣṭhan tagaran tailaparṇṇikāṃ |
                        <caesura/>
                         prapauṇḍa<cb/>rīkan naladaṃ saralan devadāru ca ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.6.15">bhadraśriyaṃ yavaphalām bhārggīn nīlīṃ
                        sugandhikāṃ |
                        <caesura/>
                         kāleyakaṃ<lb n="5"/> padmakañ ca madhukaṃ sanakhāñ jaṭāṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.6.16"> punnāgailailavālūni<cb/> gairikan dhyāmakan
                        tathā |
                        <caesura/>
                         toyaṃ sarjjarasam māṃsīṃ śatapuṣpāṃ hareṇukāṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.6.17">tālīsapatraṃ kṣudrailāṃ<lb n="6"/> priyaṃgūṃ
                        sakuṭannaṭāṃ |
                        <caesura/>
                         tilapuṣpaṃ saśaileyam patraṅ kālānuśārivāṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.6.18">kaṭutrikaṃ śītaśivaṃ kāśmaryaṅ kaṭurohiṇīṃ |
                        <caesura/>
                         somarājīm ativiṣā pṛthvīkā<pb n="345v" facs="349"/><lb n="1"/>m
                        indravāruṇīṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.6.19">uśīre dve varuṇakaṃ kustumvuryo nakhāni ca |
                        <caesura/>
                         tvacaṃ taskarasāhvañ ca granthilāṃ saharītakīṃ ||
                        <caesura/>
                         śvete haridre sthauṇeyaṃ lākṣāñ ca lavaṇāni ca |</l>

                    <l xml:id="SS.5.6.20">kumudotpa<lb n="2"/>lapadmāni puṣpañ cāpi
                        tathārjjakaṃ ||
                        <caesura/>
                         campakāśoka<pc> </pc>suma<cb/>nās<pc> </pc>tilaka<pc> </pc>prasavāni
                        ca |</l>

                    <l xml:id="SS.5.6.21">pāṭalīśālmalī<pc> </pc>śelū<pc> </pc>śirīṣāṇān
                        tathaiva ca ||
                        <caesura/>
                         surasyās tṛṇaśū<lb n="3"/>lyasya sinduvārasya yāni ca |</l>

                    <l xml:id="SS.5.6.22">dhavāśvakarṇṇayoś cāpi pu<cb/>ṣpāṇi tiniśasya ca
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.6.23">etat sambhṛtya sambhāraṃ śūkṣmacūrṇṇan tu
                        kārayet |
                        <caesura/>
                         gopittamadhusarppirbhi<lb n="4"/>r yuktaṃ śṛṅge nidhāpayet ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.6.24">bhagnaskandham vivṛttākṣaṃ mṛtyor
                        ddaṃ<cb/>ṣṭrāntaraṅ gataṃ |
                        <caesura/>
                         anenāgadamukhyena manuṣyam punar ānayet ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.6.25"> eṣo 'gnikalpan durvvāraṃ kruddhasyāmi<lb n="5"
                        />tatejasaḥ |
                        <caesura/>
                         sarvvanāga<pc> </pc>gater hanyād api vā vāsuker vviṣaṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.6.26">mahā<cb/>sugandho nāmnāyaṃ
                        pañcāśītyaṅgasambhṛtaḥ |
                        <caesura/>
                         rājāgadānāṃ sarvveṣāṃ rājño haste bhavet sadā ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.6.27">tenā<lb n="6"/>nuliptaś ca nṛpo bhavet
                        sarvvajanapriyaḥ |
                        <caesura/>
                         bhrājiṣṇutāñ ca labhate śatrumadhyagato 'pi saḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.6.28">uṣṇavarjyo vidhiḥ kāryo viṣārttānām vijānatā |
                        <caesura/>
                         tyaktvā kīṭaviṣan tad dhi śī<pb ana="dscn3323 fol 345.jpg/346r:3"
                            n="346r" facs="349"/><lb n="1"/>tenābhipravarddhate ||</l>



                    <l xml:id="SS.5.6.31">divāsvapnaṃ vyavāyañ ca vyāyāmaṃ krodham ātapaṃ
                        |
                        <caesura/>
                         surātilakulatthāś ca varjjayīta viṣāturaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.6.32">prasannadoṣam prakṛtisthadhātum annābhikāmaṃ
                            sa<lb n="1"/>mamūtravi<unclear>ṭkaṃ</unclear> |
                        <caesura/>
                         prasannasarvvendriyacittaceṣṭaṃ vaidyo 'va<cb/>gacched aviṣam
                        manuṣyam ||</l>

                    <l style="prose" xml:id="SS.5.6.trailer"> iti || kalpasthāne saptamo
                        'dhyāyaḥ ||</l>
                </div>



                <div n="8" type="adhyāya">

                    <!--                    <milestone n="dscn3323 fol 345.jpg/346r:3" unit="digital_image"/>-->

                    <!-- 
                    Notes from Harshal Bhatt Missing verses 7ab, 14ab, 18, 19, 20ab, 22, 23, 24, 25ab, 27, 28-37, 39, 40, 41, 43cd, 44cd, 45-56abcd, 57ab, 60ab, 62, 64ab, 65cd, 72ab, 92cd, 109cd, 116-119, 130, 131cd, 132, 133cd-136

                    Additions 27.1-27.18,
                    71.1-71.3
                    125.1,
                    129.1,
                    138ef,
                    140.1-140.6,
                    143.1-143.8,

                    Metre Break 70cd, 80cd
                    
                    Notes 67cd, 68, 69 are given after 71ab
                    -->

                    <l xml:id="SS.5.8.1">athātaḥ kīṭakalpam vyākhyāsyāmaḥ ||</l>



                    <l xml:id="SS.5.8.3">sarppāṇāṃ śukra<cb/>viṇmūtraśavapūtyaṇḍasambhavāḥ
                        |
                        <caesura/>
                         vāyvagnyamvuprakṛtayaḥ kīṭās tu vividhāḥ smṛtāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.4">sarvadoṣapra<lb n="4"/>kṛtibhir yukāś cāpy apare
                        matāḥ |
                        <caesura/>
                         kīṭās te 'pi sughorāḥ<cb/> syuḥ sarvva eva caturvvidhāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.5">uṇḍunābhas tuṇḍikerī śṛṅgī śatakulimbhakāḥ |
                        <caesura/>
                         ucciṭiṅgā<unclear>s ty</unclear>alpavāco<lb n="5"/> viciṭiṅgā
                            ma<unclear>sū</unclear>rikāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.6">āvarttakas tathorabhraḥ śārikā<cb/>mukhavaidalau
                        |
                        <caesura/>
                         śatakurddo 'bhirājī<pc> </pc>va paruṣaś citraśīrṣakaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.7cd">aṣṭādaśaite vāyavyāḥ kīṭā vātaprako<lb n="6"
                        />panāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.8">tair bbhavantīha daṣṭānāṃ rogā vātanimittajāḥ ||
                        <caesura/>
                         kauṇḍinyaḥ kaṇabhaḥ svarggo vāraṇī pattravṛścikaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.9">vināsikā vrahmaṇīkā vindulo bhramaras tathā ||
                        <caesura/>
                         vāhyakaḥ <pb n="346v" facs="350"/><lb n="1"/>piccaṭāḥ
                        kumbhīvarccaḥ kīro 'rimedakaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.10">padmakīṭo dundubheko maśakaḥ śatapādakaḥ ||
                        <caesura/>
                         pañcālakaḥ pākamatsyaḥ kṛṣṇatuṇḍo 'tha garddabhī |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.11">kīṭāḥ krimisarāvī ca<lb n="2"/> yaś cānyaḥ
                        śleṣmakaḥ smṛtaḥ ||
                        <caesura/>
                         ete hy agni prakṛtayaś ca<cb/>turviṅśatir īritāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.12">tair bbhavantīha daṣṭānām vegāḥ pittanimittajāḥ
                        ||
                        <caesura/>
                         vaiśvambharaḥ pañcaśu<lb n="3"/>klaḥ pañcakṛṣṇo tha kokilaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.13">śairyakaḥ pracalākaś ca<cb/> bhaṭābhaḥ
                                kiṭibhoṭa<subst><del>jī</del><add place="above"
                                    >kī<metamark>3</metamark></add></subst> ||
                        <caesura/>
                         sūcīmukhaḥ kṛṣṇagodhāḥ <unclear>kukuḥ</unclear>kāṣāyavāsikaḥ
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.14">trayodaśaite sau<lb n="4"/>myās tu kīṭāḥ
                        śleṣmaprakopajāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.15">tair bbhavantīha daṣṭānāṃ<cb/> rogāḥ
                        śleṣmanimittajāḥ |
                        <caesura/>
                         tuṅganāso valabhikas tolako nāhanas tathā ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.16">ko<unclear>ṇṭā<add place="margin">ñ
                            cā</add></unclear>gārī<lb n="5"/>krimikaro yaś ca
                        maṇḍalapuṣpakaḥ |
                        <caesura/>
                         tuṇḍavaktraḥ sarṣapa<cb/>kaḥ sphoṭākaḥ śamvukaś ca yaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.17">agnikīṭāś ca <unclear>ghorāḥ <add place="below"
                                >kīṭā</add></unclear> syur dvādaśaite tridoṣajāḥ |
                        <caesura/>
                         tair bbhavantī<lb n="6"/>ha daṣṭānām vegajñānāni sarppavat ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.20cd">piṭakopacayaḥ śophā granthayo maṇḍalāni ca
                        |</l>


                    <l xml:id="SS.5.8.21ab">da<unclear>rddru</unclear>ś ca karṇṇikāś caiva
                        visarppāḥ kiṭibhāni ca || </l>

                    <l xml:id="SS.5.8.21.add-1"> bhavanti daṃ<pb
                            ana="dscn3324 fol 346                             lower"
                            n="347r" facs="350"/><lb n="1"/>śaparyante dehe vāpi viṣākule
                        |</l>


                    <l xml:id="SS.5.8.25cd">ekajātīn atas tūrddhvaṃ kīṭān bhedena vakṣyate
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.26">sāmānyato daṣṭaliṃgaiḥ sādhyāsādhyakrameṇa ca |
                        <caesura/>
                         trikaṇṭakaḥ kuṇī cā<lb n="2"/>pi hastikakṣo parājitaḥ ||
                        <caesura/>
                         catvāra ete kaṇabhāḥ<cb/>vyākhyātās tīvravedanāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.27-verse"> ebhir ddaṣṭeti gurutā gātrāṇām
                                <subst><del>aṅga</del><add place="margin"
                            >daṃśa</add></subst>vedanā ||
                        <caesura/>
                         lālāsrāvaś ca<lb n="3"/> bhavati gātrabhedaś ca dāruṇaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.5.8.28-verse-1"> pratisūryaḥ piṅgabhā<cb/>so vahuvarṇṇo
                        mahāśirāḥ |
                        <caesura/>
                         tathā nirupamaś cāpi pañca godherakāḥ smṛtāḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.5.8.28-verse-2"> tair bbha<lb n="4"/>vantīha daṣṭānām
                            vegajñā<add place="below">nā</add>ni sarppavat ||
                        <caesura/>
                         rujaś ca vivi<cb/>dhākārā granthayaś ca sudāruṇāḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.5.8.29-verse-1"> svetā kṛṣṇā kṛṣṇarājī raktā raktaiś ca
                        maṇḍalaiḥ ||
                        <caesura/>
                         sarvva<lb n="5"/>svetā sarṣapikā ṣaḍetā gṛhagodhikāḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.5.8.29-verse-2"> tābhir ddaṣṭe daṃ<cb/>śatodo hṛtpīḍā
                        dāha eva ca ||
                        <caesura/>
                         daṅśaśophaś ca bhavati granthijanma ca dāruṇaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.5.8.30-verse-1"> paruṣā kṛ<lb n="6"/>ṣṇacitre ca kapilā
                        pītikā tathā ||
                        <caesura/>
                         raktā svetāgnivarṇṇā ca śatapādo ṣṭadhā smṛtāḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.5.8.30-verse-2"> tābhir ddaṣṭarujās tīvrā daṅśaśophaś ca
                        dāruṇaḥ ||
                        <caesura/>
                         daṃśe ca piṭako<unclear>tpāṭi</unclear>m mūrcchā <pb
                            ana="dscn3325                             fol 347 upper"
                            n="347v" facs="351"/><lb n="1"/>cāpi sudāruṇā || </l>

                    <l xml:id="SS.5.8.31-verse-1"> śvetaś ca kṛṣṇavarṇṇaś ca śaravarṇṇo
                            <add place="above">gnim</add> yam aprabhaḥ ||
                        <caesura/>
                         kuharo haritaś cāpi bhṛkuṭī koṭikaś ca yaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.5.8.31-verse-2"> aṣṭāv ete kīṭasaṃjñā darddurāḥ
                        parikīrttitāḥ ||
                        <caesura/>
                         tair ddaṣṭaḥ kaṇḍūsaṃyukto haritam mūrcchito vamet | </l>

                    <!-- jalauka -->

                    <l xml:id="SS.5.8.31.add"> jalaukāḥ ṣaṭ sa<cb/>mākhyātāḥ
                        salakṣaṇacikitsitāḥ ||
                        <caesura/>
                         ahikutthuḥ kutthukaś ca vṛttaśūkas tathaiva ca | </l>

                    <!-- viśvaṃbhara -->

                    <l xml:id="SS.5.8.32-verse"> trayo vi<lb n="2"/>śvambharāḥ proktāḥ
                        dāhajvararujāpahāḥ ||
                        <caesura/>
                         tair ddaṣṭamātre śvaya<cb/>thur ādaṃśe kaṇḍur eva ca | </l>

                    <l xml:id="SS.5.8.34-verse-1"> phenāgamo tisāraś ca koṭhajanmeva
                        dāruṇaṃ ||
                        <caesura/>
                         gamvāhikā sthūlaśīrṣā<lb n="4"/> vrāhmaṇy aṅgulikā tathā | </l>

                    <!-- pipīlika -->

                    <l xml:id="SS.5.8.34-verse-2"> vivarṇṇā <add place="below">karṇṇilā
                            granthāntare</add> kapilā cāpi ṣaṭ proktā<cb/>s tu pipīlikāḥ
                        ||
                        <caesura/>
                         tābhir ddaṣṭe rujās tīvrā śophaś cādañśamaṇḍale | </l>

                    <!--  34-verse-1-1cd <=>  5.8.35 -->

                    <!--                     from here not in K -->

                    <l xml:id="SS.5.8.35-verse-1"> dāhacoṣau ca niyatau vahni<lb n="5"/>r
                        eva ca tāpite ||
                        <caesura/>
                         kāntārikā <add place="below">ca</add> kṛṣṇā ca piṅgalā
                        samadhūli<cb/>kā | </l>

                    <!-- inserted? -->

                    <!-- makṣika -->

                    <l xml:id="SS.5.8.35-verse-2"> kaṣāyī sthālikā cāpi makṣikāḥ ṣaṭ
                        prakīrttitāḥ ||
                        <caesura/>
                         tābhir ddaṣṭe rujā dāhaḥ kaṇḍū śvaya<lb n="6"/>thur eva ca |
                        <caesura/>
                         viśeṣeṇa daśanty etā netrayor nnetravallabhāḥ ||</l>

                    <!--                    maśaka -->
                    <l xml:id="SS.5.8.36-verse-1"> maṇḍalaḥ parvvataś caiva kṛṣṇaḥ samudra
                        eva ca | </l>


                    <l xml:id="SS.5.8.36-verse-2"> maśako hastināmā ca maśakāḥ
                        pañcakīrttitāḥ ||
                        <caesura/>
                         tair ddaṣṭe roṣa<pb ana="dscn3325 fol 347 lower" n="348r"
                            facs="351"/><lb n="1"/>saṃyuktaṃ śūnam ādaṃśamaṇḍalaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.5.8.36-verse-3"> vedanā rāgavahulaṃ kaṇḍūyuktaṃ kṣaraty
                        asṛk || </l>

                    <!-- to here not in K -->

                    <l xml:id="SS.5.8.38">godherakaḥ sthālakā ca ye ca śvetāgnisaprabhe |
                        <caesura/>
                         bhṛkuṭī koṭikaś cāpi na sidhyanty ekajāti<lb n="2"/>ṣu ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.42">kīṭair ddaṣṭān ugraviṣaiḥ sarppavat samupācaret
                        |
                        <caesura/>
                         trividhā<cb/>nām tu śeṣāṇāṃ traividhyam bhavati kriyā ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.43">svedān vahuprakārām̐ś ca
                            yu<unclear>ñjyā</unclear>v anyatra mūrcchitān |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.44ab">viṣa<lb n="3"/>ghnañ ca vidhiṅ kuryāt kuryāt
                        saṃśodhanāni ca ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.56ef">trividhā vṛścikā<cb/>ḥ proktā
                        mandamadhyamahāviṣāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.57cd">sarppakotthodbhavās tīkṣṇā digdhadaṃṣṭraviṣair
                        hate ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.58">kothe madhye <lb n="4"/> gavādīnāṃ
                            śa<unclear>kṛt</unclear>kothe varāḥ smṛtāḥ |
                        <caesura/>
                         saptaviṃśatir evaite<cb/> saṃkhyāyāḥ parikīrttitāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.59">kṛṣṇaḥ śyāvaḥ karvvuro romaśaś ca gomūtrābhaḥ
                        paruṣo modakaś ca |
                        <caesura/>
                         śve<lb n="5"/>to rakto romaśīrṣogradhūmraḥ sarvve py ete
                        mandaviṣā matās tu ||<cb/></l>

                    <l xml:id="SS.5.8.60cd">ebhir ddaṣṭe vedanā vepathuś ca gātrastavdhaḥ
                        kṛṣṇaraktāgamaś ca |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.61">śākhāviddhe vedanāñ corddham eti<lb n="6"/>
                            daṃśa<add place="below">s tīvrā</add>s vedo mukhaśopha<add
                            place="below">ś ca</add>tīvraḥ ||
                        <caesura/>
                         raktam pītaṅ kapilaṃ codarañ ca dhūmro varṇṇas tatra yo
                        madhyavīryāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.63">jihvāśopho rasanasyāpaghāto mūrcchā cogrā
                        madhyaviṣābhidaṣṭe ||
                        <caesura/>
                        <pb ana="dscn3326 fol 348.jpg upper" n="348v" facs="352"/><lb
                            n="1"/>śvetaḥś citraḥ śavalo lohitābhaḥ kṛṣṇaḥ śyāvaḥ
                        śvetanīlodarau ca | </l>

                    <l xml:id="SS.5.8.64cd">rakto vabhruḥ pūrvvavad ekaparvvā pūrvvā cāpi
                        parvvaṇī dve ca yasya ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.65ab">nānāvarṇṇā rūpataś cāpi ghorā jñeyā <lb n="2"
                        />hy ete vṛścikāḥ prāṇanāśāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.66">ebhir ddaṣṭe viṣavegapravṛttiḥ<cb/>
                        sphoṭotpattir jvaradāhau bhramaś ca ||
                        <caesura/>
                         khebhyaḥ kṛṣṇaṃ śoṇitañ cātitīvraṃ <subst><add place="above"
                                >tataḥ</add><del>srāvaḥ</del></subst> prāṇais tyājyate
                            kṣi<lb n="3"/>pram eva ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.67ab">ugramadhyaviṣair ddaṣṭām̐ś cikitset
                        sarppadaṣṭavat |<cb/></l>

                    <l xml:id="SS.5.8.70">daṃśo <subst><del>manda</del><add place="above"
                                >madhya</add></subst>viṣāṇān tu cakratailena secayet ||
                        <caesura/>
                         vidārigaṃdhāditailena sukhoṣṇenāthavā<lb n="4"/> punaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.71ab">kuryāc cotkārikāsvedam viṣaghnair upanāhanaiḥ
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.67cd"> ā<cb/>daṃśaṃ sveditaṃ cūrṇṇaiḥ pracchitam
                        pratisārayet |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.68"> rajanīsaindhavavyoṣaśirīṣaphalapuṣpajaiḥ ||
                        <caesura/>
                         mātuluṅgāmlagomūtrapiṣṭañ ca surasāgrajaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.5.8.69"> lepe su<cb/>khoṣṇañ ca tathā gomayaṃ hitam
                        ucyate ||
                        <caesura/>
                         sarppiḥ kṣaudrayutam pāne kṣīram vā vahuśarkkaraṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.5.8.71cd"> guḍodakam vā suhitañ caturjjātakavāsitaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.5.8.72cd">śikhikukkuṭavarhāṇi saindhavan tailam eva ca
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.73">dhūpo<add place="below">mo</add> hanti prayukto
                        yaṃ śīghram vṛścikajam viṣaṃ ||
                        <caesura/>
                         kurumbhapuṣpaṃ rajanī ni<pb ana="dscn3326 fol 348.jpg lower"
                            n="349r" facs="352"/><lb n="1"/>ṣyā vā kṣaudrakam tṛṇaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.74">ebhir ghṛtāktair ddhūpas tu pāyudeśaprayojitaḥ
                        ||
                        <caesura/>
                         nāśayed āśu kīṭotthaṃ vṛścikasyā ca yad viṣaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.75">lūtāviṣaṃ ghoratamaṃ durvvijñeyatamañ ca yat ||
                        <caesura/>
                         du<lb n="2"/>ścikitsyatamañ cāpi bhiṣagbhim mandavuddhibhiḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.76">saviṣaṃ<cb/> nirvviṣañ cedam ity evaṃ
                        saviśaṅkite |
                        <caesura/>
                         viṣaghnam eva karttavyam avirodhi yad auṣadhaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.77">agadānāṃ<lb n="3"/> hi saṃyogo viṣayuktasya
                        yuṃjyate ||
                        <caesura/>
                         nirvviṣe mānave yukto<cb/> gadaḥ saṃpadyate gataḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.78">tasmāt sarvvaprayatnena jñātavyo viṣaniścayaḥ ||
                        <caesura/>
                         ajñātvād viṣasadbhāvaṃ<lb n="4"/> bhiṣag vyāpādayen naraṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.79">yadvat prasūtena navāṅkureṇa na vyakta<cb/>jāti
                        pratibhāti vṛkṣaḥ |
                        <caesura/>
                         tadvad durālakṣyatamaṃ hi tāsāṃ viṣaṃ śarīre pravikīrṇṇamātraṃ
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.80">īṣa<lb n="5"/>tsakaṇḍū pracalañ ca koṭham
                        avyaktavarṇṇam prathame 'hani syāt |<cb/>
                        <caesura/>
                         anteṣu śūnam parini<pc> </pc>madhyam avyaktavarṇṇañ ca dine
                        dvitīye |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.81">tryaheṇa tad darśayatīha daṃśam viṣa<lb n="6"/>ñ
                        caturthe 'hani kopam eti |
                        <caesura/>
                         ato 'dhike hni prakaroti jantor vviṣaprakopaprabhavān vikārān
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.82">ṣaṣṭhe dine viprasṛtan tu sarvvān marmmapradeśān
                        bhṛśam āvṛṇoti |
                        <caesura/>
                         tat saptame<pb n="349v" facs="353"/><lb n="1"/>
                        tyarthaparītagātraṃ vyāpādayet martyam atipravṛddhaṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.83">yāstīkṣṇacaṇḍograviṣā hi lūtāstāḥ saptarātreṇa
                        naraṃ nihanyuḥ |
                        <caesura/>
                         ato 'dhikenāpi nihanyur anyā yeṣām viṣam madhyamavīrya<lb n="2"
                        />ryam uktaṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.84">yā sāṅkanīyo viṣavīryayuktaṃ tāḥ
                        pakṣamātreṇa<cb/> vināśayanti |
                        <caesura/>
                         tasmāt prayatnam bhiṣag atra kuryād ā daṃśapātād
                                viṣaghāta<subst><del>ve</del><add place="margin"
                            >yo</add></subst>rgaiḥ ||</l>


                    <l xml:id="SS.5.8.85">viṣan tu lālānakha<lb n="3"/>mūtradaṃṣṭrā
                            rajaḥ<pc> </pc>purīṣair atha cendriyeṇa |
                        <caesura/>
                         saptaprakāram visṛ<cb/>janti lūtās tad ugramadhyāvaravīryam uktaṃ
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.86">koṭhan sakaṇḍūsthiram alpamūlaṃ lālākṛtam
                            mandarujaṃ<lb n="4"/>vadanti ||
                        <caesura/>
                        <subst><del>coṣa</del><add place="bottom">śvāsa</add></subst>ś ca
                        kaṇḍūś ca pulāyikāś ca dhūmāyanañ caiva na<cb/>khāgradaṃśe |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.87">daṅśe tu mūtreṇa sakṛṣṇamadhyaṃ saraktaparyantam
                        avaihi dīrṇṇaṃ ||
                        <caesura/>
                         daṃṣṭrābhir ugraṃ kaṭhinam viva<lb n="5"/>rṇṇaṃ jānīṣva daṃśaṃ
                        sthiramaṇḍalañ ca |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.88">rajaḥpurīṣendriyajañ ca vi<cb/>ddhi sphoṭam
                        prapakvāṃ malapīlupāṇḍuṃ ||
                        <caesura/>
                         etāvad etat samudāhṛtan te vakṣyāmi lūtāprabhavam pramāṇaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.89">sāmānyato daṣṭam asādhyasādhyaṃ cikitsitañ cāpi
                        viśeṣaṇañ ca ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.90">viśvāmitro nṛpavaraḥ kadācid ṛṣisattamaṃ |
                        <caesura/>
                         vaśiṣṭhaṃ kopayāmāsa gatvāśramapadaṅ kila |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.91">kupitasya mu<pb facs="353" n="350r"
                            resp="scribe"/><lb n="1"/>nes tasya lalāṭāt svedavindavaḥ |
                        <caesura/>
                         niyetur ddarśanād eva raves tatsamavarccasaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.92ab">lūne tṛṇe maharṣiṇā
                                <choice><orig>ven</orig><corr>dhe</corr></choice>ṇvarthe
                        sambhṛte pi ca | </l>

                    <l xml:id="SS.5.8.92ef"> apakārāya varttante nṛpaśāsanavāhanaiḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.93">ya<lb n="2"/>smāl lūtan tṛṇam prāptāt munes te
                        svedavindavaḥ |
                        <caesura/>
                         tasmāl lūtā vibhā<cb/>vyante saṃkhyayā tāś ca ṣoḍaśa ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.94">kṛcchrasādhyās tathāsādhyā lūtās tu dvividhāḥ
                        smṛtāḥ |
                        <caesura/>
                         tāsām aṣṭau<lb n="3"/> kṛcchrasādhyā varjjyās tāvatya eva tu
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.95">trimaṇḍalas tathā svetā ka<cb/>pilā pītikā tathā
                        |
                        <caesura/>
                         malamūtraviṣe raktā kasanā cāṣṭamī smṛtāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.96">tābhir ddṣṭe śiroduḥkham ādaṃ<lb n="4"/>śe
                        kaṇḍur eva ca |
                        <caesura/>
                         bhavanti ca viśeṣeṇa gadāḥ śleṣmikavāti<cb/>kāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.97">sauvarṇṇikā lājavarṇṇā jāliny eṇīpadī tathā |
                        <caesura/>
                         kṛṣṇāgnimukhyā kākāṇḍā mālāguṇy aṣṭamī<lb n="5"/> smṛtāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.98">tābhir ddaṣṭe daṃśakothaḥ pravṛttiḥ kṣatajasya
                        ca |
                        <caesura/>
                         jvaro dā<cb/>ho 'tisāraś ca gadāḥ syuś ca tridoṣajāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.99">piḍakā vividhākārā maṇḍalāni mahānti ca |
                        <caesura/>
                         śophā mahā<lb n="6"/>to mṛdavo raktā śyāvāś calās tathā ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.100">sāmānyaṃ sarvvalūtānām etad ādaṃśalakṣaṇaṃ |
                        <caesura/>
                         viśeṣalakṣaṇan tāsāṃ vakṣyāmi sacikitsitaṃ ||</l>



                    <l xml:id="SS.5.8.101">trimaṇḍalāyā vahalaṃ daṃśaḥ kṛṣṇaḥ kṣa<pb
                            ana="dscn3328  fol 350.jpg" n="350v" facs="354"/><lb n="1"
                        />raty asṛk |
                        <caesura/>
                         vādhiryaṃ kaluṣā dṛṣṭis tathā dāhaś ca netrayoḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.102">tatrārkkamūlaṃ rajanī nākulī pṛśniparṇṇikā |
                        <caesura/>
                         nastaḥ karmmaṇi pādābhyaṅgāñjaneṣu ca ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.103">śvetayā pi<lb n="2"/>ḍakā daṃśe śvetā kaṇḍūmatī
                        bhavet |
                        <caesura/>
                         dāhamūrcchājvaravatī vi<cb/>sarppakledarukkarī ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.104">tatra candanarāsnailāhareṇunalavañjulāḥ |
                        <caesura/>
                         kuṣṭhaṃ lāmajjakaṃ vakran naladaṃ cā<lb n="3"/>gado hitaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.105">ādaṃśe piḍakās tāmrā, sthirā kapilayā
                        bha<cb/>vet |
                        <caesura/>
                         śiraso gauravan dāho bhavej jantoś ca netrayoḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.106">padma<pc> </pc>padmaka<pc
                            > </pc>kuṣṭhailā<pc> </pc>karañja<pc> </pc>kakubha<pc
                            > </pc>tvaca<lb n="4"/>ḥ |
                        <caesura/>
                         sthirā<pc> </pc>kaṃpilyāpāmārgga<pc> </pc>durvvā<pc> </pc>vrahmyo
                        viṣāpahā ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.107">ādaṃ<cb/>śe piṭakā pītā pītayā jāyate sthirā |
                        <caesura/>
                         tathā ccharddirjvaraḥ śūlo rakte syātāñ ca locane ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.108">tatre<lb n="5"/>ṣṭhā
                        kakubhośīramuñjāvalvajavañjalāḥ |
                        <caesura/>
                         kuśakāśavaśa<cb/>kiṇihīśirīṣakakubhatvacaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.109">raktamaṇḍalavaddaṃśe piṭakāḥ sarṣapānvite |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.110">tatra priyaṅguhrī<lb n="6"
                        />verakuṣṭhalāmajjakāni vā ||
                        <caesura/>
                         aguruḥ śatapuṣpā ca sapippalavaṭāṅkurāḥ |</l>



                    <l xml:id="SS.5.8.111">pūtimūtraviṣādaṃśo visarppī kṛṣṇaśoṇitaḥ ||
                        <caesura/>
                         kāsaśvāsavamīmūrcchājvaradāhasa<pb
                            ana="dscn 3328 fol 350.jpg lower" n="351r" facs="354"/><lb
                            n="1"/>manvitaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.112">manaḥśilālamadhukakuṣṭha<pc
                        > </pc>padmakacandanaiḥ ||
                        <caesura/>
                         lāmajjakayutais tatra viṣanāśaḥ prakīrttitaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.113">daṃśaḥ sapāṇḍupiṭako dāhaḥ kledasamanvitaḥ ||
                        <caesura/>
                         raktayā raktaparyanto<lb n="2"/> vijñeyaś coṣasaṃyutaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.114">cikitsān tatra hrīveraś
                        candanośīrapa<cb/>dmakaiḥ ||
                        <caesura/>
                         karttavyārjjunaśelubhyāṃ tvagbhir āmrātakasya ca |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.115">picchilaṃ kasanādaṃ<damage agent="dirt"
                            cert="medium"><supplied>śo rudhi</supplied></damage>raṃ
                        śītalaṃ sravet ||<lb n="3"/>
                        <caesura/>
                         śvāsakāsau ca tatroktaṃ raktalūtācikitsitaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.120">sarvveṣām eva yuṃ<cb/>jīta viṣe
                        śleṣmāntakatvacaṃ ||
                        <caesura/>
                         dhīraḥ sarvvavikāreṣu tathā cākṣīvapippalaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.121">kṛcchrasādhyā viṣā hy a<lb n="4"/>ṣṭau lūtā
                        proktā yathākramaṃ ||
                        <caesura/>
                        <gap extent="2" reason="blank" unit="char"/>ra<pc
                        > </pc>viṣavīryāṇāṃ lakṣaṇā<cb/>ni nivodha me |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.122">dhyātaḥ sauparṇṇikādaṃśaḥ sapheno
                        matsyagandhikaḥ |
                        <caesura/>
                         kāsaśvāso jvaras tṛṣṇā mūrcchā cātra<lb n="5"/> sudāruṇāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.123">dhyāmaḥ pūtiḥ sraved raktam ādaṃśe lājavarṇṇayā ||<cb/>
                        <caesura/>
                         dāho mūrcchā ca sārau ca śiroduḥkhañ ca jāyate |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.124">ghoro daṃśaś ca jālinyā rājimān avadīryate
                            ||<lb n="6"/>
                        <caesura/>
                         stambhaḥ śvāsas tamovṛddhis tāluśoṣaś ca tatkṛtaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.125">eṇīpadā mahādāho daṃśaḥ kṛṣṇatilākṛtiḥ ||
                        <caesura/>
                         tṛṣṇāmūrcchājvaraśccharddiḥ | śvasakāsasama<unclear
                            reason="faded">nvitaḥ |</unclear></l>



                    <l xml:id="SS.5.8.125.add-1"> kṛṣṇa<unclear>yā
                            hṛṣṇa</unclear>paryanto<pb ana="dscn3329 fol 351.jpg" n="351v"
                            facs="355"/><lb n="1"/>nimnamadhyo ticoṣavān ||
                        <caesura/>
                         pāṇḍumūrcchāvamīdāhaḥ śvasakāsasamanvitaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.125.add-2"> daṃśo 'gnimukhyo vijñeyo dagdhaḥ sphoṭāḥ
                        savedanaḥ ||
                        <caesura/>
                         coṣakaṇḍūromaharṣo dāhajvarasamanvitaḥ |<lb n="2"/></l>

                    <l xml:id="SS.5.8.126">daṃśaḥ kākāṇḍikādaṣṭe pāṇḍurakto tivedanaḥ ||
                        <caesura/>
                         hikvākā<cb/>satṛṣāmūrcchā nidrāhṛdrogapīḍitaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.127">rakto daṃśo dhūmagandhir mmālāguṇyādivedanaḥ ||
                        <caesura/>
                         vidīryate ca va<lb n="3"/>hudhā dāhamūrcchājvarānvitaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.128">asādhyānām api bhiṣaṣ pra<cb/>yuñjīta
                        cikitsitaṃ ||
                        <caesura/>
                         doṣocchrāyaviśeṣeṇa cchedakarmmavivarjjitaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.129">sādhyābhir atha lūtābhir ddṣṭa<lb n="4"
                        />mātrasya dehinaḥ ||
                        <caesura/>
                         vṛddhipattreṇa matimān samyag ādaṃśam u<cb/>ddharet </l>

                    <l xml:id="SS.5.8.129.add-1"> jamvoṣṭhena sutaptena dahed ākaravāraṇāt
                        || </l>


                    <l xml:id="SS.5.8.131ab">madhusaindhavasaṃyuktair agadair llepayet
                        tataḥ |</l>


                    <l xml:id="SS.5.8.133ab"><lb n="5"/> kṣīriṇān tvakkaṣāyeṇa
                        kusumbhamadhusaindhavaiḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.137">kiṇva<pc> </pc>guggu<cb/>lu<pc
                        > </pc>godantapārāvatamalair api |
                        <caesura/>
                         viṣavṛddhikarañ cānnaṃ hitvā sabhojanaṃ hitaṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.138">visebhyaḥ khalu sa<lb n="6"/>rvvebhyaḥ
                        karṇṇikām arujāṃ sthirāṃ |
                        <caesura/>
                         pracchayitvā madhuyutaiḥ śodhanīyair upācaret || </l>

                    <l xml:id="SS.5.8.138.add"> sadāhapākāny annena cikitsed dṛṣṭavān
                        bhiṣak |</l>



                    <l xml:id="SS.5.8.139">saptaṣaṣṭhasya kīṭānāṃ śatasyaita<pb
                            ana="dscn 3329 fol 351 lower" n="352r" facs="355"/><lb n="1"
                        />d vibhāgaśaḥ ||
                        <caesura/>
                         daṣṭalakṣaṇam ākhyātaṃ cikitsāñ cāpy anantaraṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.140">saviṃśam adhyāyaśatam etad uktam vibhāgaśaḥ ||
                        <caesura/>
                         ihoddiṣṭān anirddiṣṭān arthān vakṣyāmi cottare |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.140.add-1"> śāstraṃ śā<lb n="2"
                        />strasamutpattivyādhikāryavalāvalaṃ ||
                        <caesura/>
                         sūtrabhūtaṃ samāse<cb/>na ślokasthānam pravakṣyate |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.140.add-2"> doṣāhārāpacāraiś ca
                            <unclear>sāgantu</unclear>vyādhilakṣaṇaṃ ||
                        <caesura/>
                         avasthālakṣaṇaṃ<lb n="3"/> caiva nidānaṃ sthānam ucyate |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.140.add-3"> sambhavaś caiva dehasya
                        dhāturi<cb/>ndriyamarmmasu ||
                        <caesura/>
                         sirādīnāñ ca sarvveṣāṃ śārīre kathitam mayā |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.140.add-4"> yathāsthānopa<g
                            ref="#newa-old-gap-filler"/>
                        <g ref="#newa-old-gap-filler"/>diṣṭānām vi<lb n="4"/>ditā<gap
                            n="4" unit="char"/>kṣaṇaiḥ ||
                        <caesura/>
                         vyādhīnāṃ sādhanaṃ śāstre cikitsita<cb/>m iti smṛtaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.140.add-5"> sthāvare jaṅgame caiva viṣe
                        hitavikalpanaṃ ||
                        <caesura/>
                         sādhanañ caiva kārtsnyena kalpasthā<lb n="5"/>nan tad ucyate
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.140.add-6"> sāhasro vistaraḥ pūrvvam
                        prajāpatimukhodbhava<cb/>ḥ |
                        <caesura/>
                         saviṅśamadhyāyaśatam mayā vatsa prakīrttitaṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.141">sanātanatvād vedānām akṣaratvāt tathaiva ca <lb
                            n="6"/>
                        <caesura/>
                         dṛṣṭādṛṣṭaphalatvāc ca hitatvāc cāpi dehināṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.142">vāksamūhārthavistārāt pūjitatvāc ca dehinaḥ |
                        <caesura/>
                         cikitsitāt pūṇyatamaṃ na kiñcid api śuśrumaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.143">ṛṣer i<pb n="352v" facs="356"/><lb n="1"
                        />ndraprabhāvasya tasmād amṛtajanmanaḥ |
                        <caesura/>
                         dhārayitvedam amalaṃ mataṃ paramasammataṃ ||
                        <caesura/>
                         uktācārasamācārāḥ pratya veha ca nandati |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.143.add-1"> śeṣāṇām api tantrāṇāṃ yuktijño
                            lokavāndhava<lb n="2"/>ḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.143.add-2">
                        <caesura/>
                         yat kiñcid āvādhakaran tad yasmāc chalyasaṃjñitaṃ |
                        <caesura/>
                         vyāptāny a<cb/>ṅgāny atas tena śalyajñānena sūriṇā || </l>

                    <l xml:id="SS.5.8.143.add-3"><g ref="#newa-old-gap-filler"/><g
                            ref="#newa-old-gap-filler"/><g ref="#newa-old-gap-filler"/><g
                            ref="#newa-old-gap-filler"/><g ref="#newa-old-gap-filler"/><g
                            ref="#newa-old-gap-filler"/> ataś cāsya viśeṣeṇa gatir nna
                            pratiṣidhya<lb n="3"/>te |
                        <caesura/>
                         yathā svaviṣayasthasya rājño valavato gatiḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.143.add-4"> upadravā<cb/>ṇān nirddeśo nidānaṃ
                        vyajanāni ca |
                        <caesura/>
                         jvarādīnāñ cikitsārtham uttaran tantram ucyate ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.143.add-5"> bhavanti cātra ||<lb n="4"/>
                        <caesura/>
                         idan tu yaḥ pañcasu sanniveśitaṃ
                        <caesura/>
                         saviṃśadadhyāyaśataṃ sa<cb/>hottaraṃ |
                        <caesura/>
                         paṭhet sa rājño 'rhati vaidyapūjitaḥ
                        <caesura/>
                         kriyāṃ prayoktum bhiṣa<subst><del>bhā</del>
                            <add place="below">g ā</add></subst>gatakrama iti || ||<lb
                            n="5"/></l>

                    <l xml:id="SS.5.8.143.add-6"> annarakṣā sthāvaraviṣaṃ jaṅgamañ ca
                        viṣan tathā |
                        <caesura/>
                         sarppada<cb/>ṣṭaviṣajñānaṃ sarppadaṣṭacikitsitaṃ ||
                        <caesura/>
                         mūṣikā dundubhiś caiva kīṭākalpena cāṣṭamaḥ<lb n="6"/> ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.trailer1">kalpeṣu kīṭacikitsitam aṣṭamaṃ || o ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.trailer2">sauśrute śalyatantre kalpasthānaṃ samāptaṃ
                        || || ||</l>


                </div>

            </div>
            <!-- end of Kalpasthāna -->

        </body>
    </text>

    <facsimile>
        <graphic url="https://sushrutaproject1.github.io/Sushrutasamhita_Saktumiva1/nak_5-333_manifest.json"
        />
    </facsimile>

    <!-- folio images 326 - 355-->

</TEI>
