<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0">

    <teiHeader>

        <fileDesc>
            <titleStmt>
                <title>MS Kathmandu KL 699: Kalpasthāna</title>
            </titleStmt>
            <publicationStmt>
                <p>Suśruta project, University of Alberta</p>
            </publicationStmt>
            <sourceDesc>
                <msDesc>

                    <msIdentifier>
                        <placeName>
                            <settlement>Kathmandu</settlement>
                            <country>Nepal</country>
                        </placeName>
                        <institution>Kaiser Library</institution>
                        <repository>
                            <ref target="https://www.klib.gov.np/"
                                >https://www.klib.gov.np/</ref>
                        </repository>
                        <collection>[collection]</collection>
                        <idno>KL 699</idno>
                        <idno type="siglum">K</idno>

                    </msIdentifier>

                    <msContents>
                        <summary>The Uttaratantra of the Suśrutasaṃhitā</summary>

                        <msItem defective="true" n="1">
                            <!-- @defective: 'false' for complete, 'true' for incomplete -->
                            <author role="author" xml:lang="sa">Suśruta</author>
                            <title xml:lang="sa">Suśrutasaṃhitā</title>
                            <!-- rubric, incipit, explicit, and finalRubric are given as examples -->
                            <textLang mainLang="sa-Newa">Sanskrit in Nepalese
                                script.</textLang>
                            <!-- @mainLang can be "sa-Deva", "sa-Mlym", "sa-Telu", "sa-Newa", etc. 
                                See ISO 15924 for more details. -->

                            <filiation corresp="#N">Nep</filiation>

                        </msItem>
                    </msContents>

                    <physDesc>

                        <objectDesc form="pothi">
                            <supportDesc material="palm-leaf"/>
                        </objectDesc>
                        <scriptDesc>
                            <scriptNote xml:id="script-śa-sa"><foreign xml:lang="sa"
                                    >śa</foreign> and <foreign xml:lang="sa">sa</foreign>
                                not distinguished.</scriptNote>
                            <!-- this śa/sa equivalence may be wrong. Still checking, 2021-06-12  - DW -->

                            <scriptNote xml:id="script-ba-va"><foreign xml:lang="ba"
                                    >ba</foreign> and <foreign xml:lang="va">va</foreign>
                                not distinguished.</scriptNote>
                            <scriptNote xml:id="savarna-nasals"/>
                            <!-- see https://github.com/chchch/upama/issues/87#issuecomment-2357860543 -->

                        </scriptDesc>

                    </physDesc>


                    <history>
                        <origin>
                            <origDate calendar="Nepal" when="0301">M Saṃvat 301 (878
                                CE).</origDate>
                        </origin>
                    </history>
                </msDesc>
            </sourceDesc>

        </fileDesc>

        <revisionDesc>
            <change when="2020-04-21" who="Harshal Bhatt">Transcription of 5.1.</change>
            <change when="2020-08-21" who="Madhusudan Rimal">Transcription of
                5.2.</change>
            <change when="2020-08-05" who="Madhusudan Rimal">Transcription of
                5.3.</change>
            <change when="2020-10-15" who="Harshal Bhatt">Transcription of 5.4.</change>
            <change when="2020-10-27" who="Harshal Bhatt">Transcription of 5.5.</change>
            <change when="2021-11-12" who="Harshal Bhatt">Added transcription of
                5.7</change>
            <change when="2021-11-23" who="Harshal Bhatt">Added transcription of
                5.6</change>
            <change when="2021-12-09" who="Harshal Bhatt">Added transcription of
                5.8</change>
            <change when="2024-07-31" who="Deepro Chakraborty">Added Zenodo links to the
                folios and other minor corrections</change>
            <change when="2025-03-31" who="Dominik Wujastyk">Removed the empty passage
                tags so that these passages do not show up in the edition as being present
                but empty.</change>
            <change when="2025-05-20" who="Deepro Chakraborty">Updated @facs attributes in pb
            elements to point to IIIF images delivered from archive.org</change>
        </revisionDesc>
    </teiHeader>

    <text xml:lang="sa-Latn-t-sa-Deva">
        <body>
            <div n="5" type="sthāna">

                <div n="1" type="adhyāya">

                    <!--                <p resp="Harshal Bhatt" style="prose">In the transcription of 5.1,
                        Harshal Bhatt notes the following: Missing verses: <list>
                            <item>SS.5.1.5cd </item>
                            <item>SS.5.1.5ab </item>
                            <item>SS.5.1.8cd </item>
                            <item>SS.5.1.9 </item>
                            <item>SS.5.1.10 </item>
                            <item>SS.5.1.11ab </item>
                            <item>SS.5.1.12cd </item>
                            <item>SS.5.1.13ab </item>
                            <item>SS.5.1.14 </item>
                            <item>SS.5.1.15 </item>
                            <item>SS.5.1.16 </item>
                            <item>SS.5.1.17ab </item>
                            <item>SS.5.1.22 </item>
                            <item>SS.5.1.23cd </item>
                            <item>SS.5.1.24 </item>
                            <item>SS.5.1.30ab </item>
                            <item>SS.5.1.33cd </item>
                            <item>SS.5.1.34ab </item>
                            <item>SS.5.1.36ab </item>
                            <item>SS.5.1.71ab </item>
                            <item>SS.5.1.72ab</item>
                        </list> Metre Break <list>
                            <item>SS.5.1.29 </item>
                            <item>SS.5.1.54 </item>
                        </list> According to KL 699 concordance, the first chapters of
                        SS 1,2,3,4 are missing. </p>-->



                    <!-- 143r:1 -->
                    <milestone ana="line 1" facs="143r.jpg" n="143r" unit="digital_image"/>

                    <l xml:id="SS.5.1.1">athāto nnapānarakṣākalpaṃ <abbr type="suspension"
                            >vyā</abbr><ex>khyāsyāmaḥ</ex> ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.2">yathovāca bha<cb n="2"/>gavān dhanvantariḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.3">divodāsakṣitipatis tapodharmabhṛtāṃ varaḥ |
                        <caesura/>
                        <unclear extent="7" reason="torn" unit="char"
                            >suśru</unclear>tapramu<unclear>khāñ</unclear> chi<lb n="2"
                        />ṣyāṃ śaśāsāhata<pc> </pc>śāsanaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.4">ripavo vikramākrāntāḥ sve vā syuḥ kṛtyatāṅ gatāḥ
                            |<cb n="1"/>
                        <caesura/>
                        <cb n="1"/>sisṛkṣavaḥ krodhaviṣaṃ vivaraṃ prāpya tādṛśaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.5ab"> viṣair hiṃsyur akiñcijñaṃ nṛpatiṃ duṣṭacetasaḥ
                        | </l>


                    <l xml:id="SS.5.1.6cd">tasmād vaidyena sa<cb n="2"/>tataṃ viṣād rakṣyo
                        narādhipaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.7">yasmāc cānityacittatvam aśvavat prathitaṃ nṛṣu |
                        <caesura/>
                         tasmān na vi<lb n="3"/>śvased rājā kadācid api kasya cit |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.8ab">kulīnam dhārmikaṃ snigdham akṛśaṃ satatotthitaṃ
                            |<cb n="1"/></l>


                    <l xml:id="SS.5.1.11cd">mahānase niyuñjīta vaidyan tadvidyapūjitaṃ
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.12ab">praśastadigdeśakṛtaṃ śucibhāṇḍāṃ mahacchuciḥ
                        |</l>


                    <l xml:id="SS.5.1.13cd">parīkṣitastrīpuru<cb n="2"/>ṣaṃ bhavec cāpi
                        mahānasaṃ |</l>


                    <l xml:id="SS.5.1.17cd">mahānasikavoḍhḍhāraḥ saupodanika<pc
                        > </pc>pūpikāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.18">bhaveyu<lb n="4"/>r vaidyavaśagā ye cāpy anye
                        tra kecanaḥ |
                        <caesura/>
                         iṅgitajño manuṣyāṇāṃ vākceṣṭāmukha<cb n="1"/>vaikṛtaiḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.19">jānīyād viṣadātāram ebhir liṅgaiś ca buddhimān |
                        <caesura/>
                         vivakṣur muhyate pṛṣṭo nottaraṃ pratipadyate |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.20">apā<cb n="2"/>rthaṃ bahusaṅkīrṇṇaṃ bhāṣate cāpi
                        mūḍhavat |
                        <caesura/>
                         hasaty akasmād aṅgulīḥ sphoṭāyed vi<unclear extent="1"
                            reason="smudged" unit="char">li</unclear>khe<lb n="5"/>d mahīṃ
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.21">vepathuś cāsya bhavati trastaś cānyo nyam īkṣate
                        |
                        <caesura/>
                         vivarṇṇavaktro dhyāma<cb n="1"/>ś ca nakhaiḥ kiñcic chinaty api
                        |</l>


                    <l xml:id="SS.5.1.23">varttate viparītaś ca viṣadātā vicetanaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.25">dantakāṣṭhe nnapāne ca tathābhyaṅge vale<cb
                            n="2"/>khane |
                        <caesura/>
                         utsādane parīṣeke kaṣāye sānulepane |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.26">srakṣu vastreṣu śayyāsu kavacā<lb n="6"
                        />bharaṇeṣu ca |
                        <caesura/>
                         pādukāpādapīṭheṣu pṛṣṭheṣu gajavājināṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.27">viṣajuṣṭe<cb n="1"/>ṣu cānyeṣu
                        dhūmanasyāñjanādiṣu |
                        <caesura/>
                         lakṣaṇāni pravakṣyāmi cikitsāñ cāpy anantaraṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.28">nṛpabhaktād balin dattaṃ<cb n="2"/> saviṣaṃ
                        bhakṣayanti ye |
                        <caesura/>
                         tatraiva te vinaśyanti makṣikāvāyasādayaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.29">hutabhuk tena <pb ana="143v IMG_0013.JPG"
                            facs="116" n="143v"/><lb n="1"/>cānne<add place="below"
                            >na</add> bhṛśañ caṭacaṭāyate |
                        <caesura/>
                         mayūrakaṇṭhapratimo jāyate cāpi duḥsahaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.30cd">cako<cb n="1"/>rasyākṣivairāgyaṃ jāyate
                        kṣipram eva tu |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.31">dṛṣṭvānnaṃ viṣasaṃsṛṣṭaṃ mriyate jīvajīvakaḥ |
                        <caesura/>
                         kokilaḥ svaravaikṛtyaṃ kro<cb n="2"/>ñcas tu madam arcchati |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.32">hṛṣyen mayūras tūdvigne
                            <unclear>krośete</unclear> śukasārike |
                        <caesura/>
                         haṃsa kṣvelati cātya<lb n="2"/>rthaṃ kū<gap extent="1"
                            reason="insertion in                             the line above"
                            unit="char"/>jate bhṛṅgarājakaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.33ab"><unclear>pṛ</unclear>ṣabho visṛjaty aśraṃ
                        muñcate viṭ ca markaṭaḥ |</l>


                    <l xml:id="SS.5.1.34cd">upa<cb n="1"/>kṣiptasya cānnasya vāṣpeṇordhvam
                        udīyatā |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.35">hṛtpīḍā bhrāntanetratvaṃ śiroduḥkhañ ca jāyate |
                        <caesura/>
                         tatra nasyāñjane kuṣṭhaṃ lā<cb n="2"/>majjaṃ naladaṃ madhuḥ |</l>



                    <l xml:id="SS.5.1.36cd">hṛdi candanalepaś ca tathā sukham avāpnuyāt
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.37">pāṇiprāptaṃ pā<lb n="3"/>ṇidāhaṃ nakhaśātaṅ
                        karoti ca |
                        <caesura/>
                         tatra pralepaḥ śyāmendra<pc> </pc>gopa<pc> </pc>somotpalāni ca
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.38">sa cet pramādān mohād vā tad bhuṃkte bhojanaṃ
                        yadi |
                        <caesura/>
                         tato syāṣṭhīlavaj jihvā jāyate rasavedanī |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.39">tudyate dahyate cā<cb n="2"/>pi śleṣmā cāsya
                        prasicyate |
                        <caesura/>
                         tatra vāṣperitaṃ karma yac ca syād dantakāṣṭhikaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.40">mūrcchā ccha<lb n="4"/>rdiṃ romaharṣam ādhmānaṃ
                        dāham eva ca |
                        <caesura/>
                         indriyāṇāñ ca vaikṛtyaṃ kuryād āmāśayaṃ<cb n="1"/> gataṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.41">tatrāśu madanālāvuvimvīkośātakīphalaiḥ |
                        <caesura/>
                         chardanaṃ dadhyudaśvibhyām athavā tāṇḍulāmvunā |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.42">dāhaṃ mūrcchā<cb n="2"/>m atīsāraṃ tṛṣṇām
                        indriyavaikṛtaṃ |
                        <caesura/>
                         āṭopaṃ pāṇḍutāṃ kārśyaṃ kuryāt pakvāśayaṃ gata<unclear extent="1"
                            reason="torn" unit="char">ṃ</unclear></l>

                    <l xml:id="SS.5.1.43"><lb n="5"/>tatra nīlīphalaṃ śreṣṭhaṃ sasarpiṣkaṃ
                        virecanaṃ |
                        <caesura/>
                         dadhnā dūṣīviṣāriś ca peyo madhu<cb n="1"/>samāyutaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.44">dravadravyeṣu sarveṣu kṣīramadyodakādiṣu |
                        <caesura/>
                         bhavanti vividhā rājyaḥ phenabudbudajanma ca |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.45">chā<cb n="2"/>yā cātra na dṛśyante dṛśyante yadi
                        vā punaḥ |
                        <caesura/>
                         bhavanti vikṛtā chidrās tanvyo vā vikṛtā<lb n="6"/>s tathā |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.46">śākasūpāṃṇa<pc> </pc>māṃsāni klinnāni virasāni
                        ca |
                        <caesura/>
                         sadyaḥ paryuśitānīva<cb n="1"/> vigandhīni bhavanti ca |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.47">gandhavarṇṇarasair hīnāḥ sarve bhakṣyāḥ phalāni
                        ca |
                        <caesura/>
                         pakvāny āśuḥ prakuthyante pākam ā<cb n="2"/>māni yānti ca |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.48">viśīryante kūrcakas tu dantakāṣṭhagate viṣe |
                        <caesura/>
                         jihvādantauṣṭhamāṃ<unclear extent="2" reason="torn" unit="char"
                            >seṣu</unclear>
                        <pb ana="144r IMG_0010.JPG" facs="117" n="144r"/><lb n="1"
                        />śvayathuś copajāyate |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.49">athāsya dhātakīpuṣpa<pc
                            > </pc>jamvvāmrāsthi<pc> </pc>harīkakaiḥ |
                        <caesura/>
                         sakṣaudraiḥ<cb n="1"/> pracchite śophe kartavyaṃ pratisāraṇaṃ
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.50">athavāṅkollamūlāni tvacaḥ saptachadasya vā |
                        <caesura/>
                         śirīṣamāṣakād vāpi karta<cb n="2"/>vyaṃ pratisāraṇaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.51">jihvānirlekhakavalau dantakāṣṭhavad ādiśet |
                        <caesura/>
                         picchalo vahalo <lb n="2"/>bhyaṅgo vivarṇaś ca viṣānvitaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.52">sphoṭā<pc> </pc>janmarujāsrāvas tvakpākaḥ
                            sveda<unclear>m e</unclear>va ca |<cb n="1"/>
                        <caesura/>
                         dāraṇañ cāpi māṃsānām abhyaṅge viṣadūṣite |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.53">tatra sītāmvusiktasya kartavyam anulepanaṃ |
                        <caesura/>
                         candanan tagaraṃ kuṣṭham u<cb n="2"/>śīraṃ veṇupatrikā |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.54">somavalyamṛtā śvetā padmaṃ kālīyakan tathā |
                        <caesura/>
                         kapittharasapa<lb n="3"/>trābhyāṃ pāṇa<add place="bottom"
                            resp="scribe">m e</add>tac ca pūjyate |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.55">utsādane parīṣeke kaṣāye sānulepane |
                        <caesura/>
                         śayyā<cb n="1"/>vastratanutreṣu vidyād abhyaṅgavad bhiṣak |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.56">keśaśātaḥ śiroduḥkhaṃ khebhyaś ca rudhirāgamaḥ |
                        <caesura/>
                         granthijanmottamāṅge ca <cb n="2"/>viṣajuṣṭe valekhane |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.57">tatra pralepo vahuśo bhāvitā kṛṣṇamṛttikā |
                        <caesura/>
                         ṛkṣapi<unclear extent="1" reason="torn" unit="char"
                            >tta</unclear>ghṛ<lb n="4"/>ta<pc> </pc>śyāmāpālindī<pc
                        > </pc>taṇḍulīyakaiḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.58">gomayasvaraso vāpi hito vā mālatīra<cb n="1"
                        />saḥ |
                        <caesura/>
                         raso mūṣikakarṇyā vā dhūmo vāgārasaṃjñitaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.59">śiro 'bhyaṅgaḥ śirastrāṇaṃ snānam uṣṇīṣam eva ca
                        |
                        <caesura/>
                         srajaś ca <cb n="2"/> viṣasaṃsṛṣṭāḥ sādhayed
                            avalekhanā<del>va</del>t |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.60">mukhālepe mukhaśyāvaṃ yuktam abhyaṅgala<lb n="5"
                        />kṣaṇaiḥ |
                        <caesura/>
                         padminīkaṇṭaka<pc> </pc>prakhyaiḥ kaṇṭakaiś copacīyate |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.61">tatra kṣaudraghṛtaṃ<cb n="1"/> pānam ālepaś
                        candanaṃ ghṛtaṃ |
                        <caesura/>
                         payasyā madhukā phañjī vandhujīva punarṇṇavā ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.62"> asvāsthyaṅ kuñjarādīnāṃ lālāsra<cb n="2"/>vaṇam
                        eva ca |
                        <caesura/>
                         yātuś ca sphoṭa<unclear>naṃ</unclear>māsrāvau muṣka<pc
                            > </pc>meḍhra<pc> </pc>gudeṣv atha |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.63">tatrābhyaṃgavad āca<lb n="6"/>ṣṭe yātrivāhanayoḥ
                        kriyāṃ |
                        <caesura/>
                         śoṇitāgamanaṃ khebhyaḥ śiroruk kaphasaṃ<cb n="1"/>sravaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.5.1.64">nasyadhūmagate liṅgam indriyāṇāñ ca vaikṛtaṃ |
                        <caesura/>
                         tatra sarpirgavādīnāṃ dugdhaiḥ sātiviṣaiḥ śritaṃ |<cb n="2"/></l>

                    <l xml:id="SS.5.1.65">nasyaṃ pānañ ca vihitaṃ śītaṃ samadayantikaṃ ||
                        <caesura/>
                         gandhahānir vivarṇṇatvaṃ puṣpāṇāṃ mlā<lb n="7"/>natā tathā |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.66">jighrataś ca śiroduḥkhaṃ vāripūrṇṇe ca locane |
                        <caesura/>
                         ta<cb n="1"/>treṣṭaṃ vāṣpikaṃ karma mukhālepe ca yat smṛtaṃ
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.67">karṇṇatailagate śrotre vaikṛtyaṃ śophavedanā |
                        <caesura/>
                         karṇṇāsrāvaś ca ta<cb n="2"/>trāśuḥ kartavyaṃ pratipūraṇaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.68">svaraso vahuputrāyāḥ <gap extent="8"
                            reason="torn" unit="char"/><pb ana="144v 20IMG_0011.JPG"
                            facs="118" n="144v"/><lb n="1"/>taṃ |
                        <caesura/>
                         somavalkarasaś cāpi suśīto hitam iṣyate |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.69">aśropadehau dāhaś ca veda<cb n="1"/>nā
                        dṛṣṭivibhramaḥ |
                        <caesura/>
                         añjane viṣasaṃsṛṣṭe bhaved āndhyam athāpi vā |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.70">tatra sadyo ghṛtaṃ peyaṃ
                            tarpa<unclear>ṇai</unclear> ca samāgadhaṃ |
                        <caesura/>
                         a<cb n="2"/>ñjanaṃ meṣaśṛṅgasya niryāso varuṇasya ca |</l>



                    <l xml:id="SS.5.1.71cd">kapittha<pc> </pc>meṣaśṛṅga<gap extent="9"
                            reason="torn" unit="char"/></l>


                    <l xml:id="SS.5.1.72cd">śophaḥ svāpas tathā srāvaḥ pādayoḥ sphoṭajanma
                        ca |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.73">bhavanti viṣaduṣṭābhyāṃ<cb n="1"/> pādukābhyām
                        asaṃśayaṃ |
                        <caesura/>
                         upānatpādapīṭhāni pādukābhyāṃ prasādhayet |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.74">bhūṣaṇāni hatārcīṃṣi na vibhānti yathā<cb n="2"
                        /> purā |
                        <caesura/>
                         svāni sthānāni hanyuś ca dāhapākāvadāruṇaiḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.75">pādukābhūṣaṇeṣūktam abhyaṃga<lb n="3"/>vidhim
                        ācaret |
                        <caesura/>
                         viṣopasargo vāṣpādir bhūṣaṇānto ya īritaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.76">upadravāṃ<cb n="1"/>s tatra vīkṣya vidadhīta
                        cikitsitaṃ |
                        <caesura/>
                         mahāsugandham agadaṃ yaṃ pravakṣyāmi tam bhiṣak |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.77">pānālepananasyeṣu vidadhī<cb n="2"/>tāñjaneṣu ca
                        ||
                        <caesura/>
                         virecanāni tīkṣṇāni kuryāt pracchardanāni ca |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.78">śirāś ca vyadhayet prāptāḥ<lb n="4"/> prāptaṃ
                        visrāvaṇaṃ yadi |
                        <caesura/>
                         mūṣikājaruhā vāpi haste vaddhā tu bhūpateḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.79">karo<cb n="1"/>ti nirviṣaṃ sarvam annaṃ
                        viṣasamāyutaṃ |
                        <caesura/>
                         hṛdayāvaraṇaṃ nityaṃ kuryāc cāmitramadhyagaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.80">pived ghṛtam ajeyākhyam a<cb n="2"/>mṛtaṃ cāpy
                        abhuktavān |
                        <caesura/>
                         sarpiḥ kṣaudraṃ dadhi payaḥ pived vā śītalañ jalaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.81">godhāmayū<lb n="5"/>ranakulāṃ pṛṣatā hariṇān api
                        |
                        <caesura/>
                         viṣaghnānāñ ca satataṃ rasās teṣāṃ pive<cb n="1"/>d api |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.82">godhānakulamāṃseṣu hariṇasya ca vuddhimāṃ |
                        <caesura/>
                         dadyāt supiṣṭāṃ pālindīṃ madhukaṃ śarkaran tathā |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.83">śarka<cb n="2"/>rātiviṣe deye māyūre
                        samahauṣadhe |
                        <caesura/>
                         pārṣate cāpi deyā syuḥ pippalyaḥ sama<lb n="6"/>hauṣadhāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.84">sakṣaudraḥ saghṛtaḥ śītaḥ nimvayūṣa hitas tathā
                        |
                        <caesura/>
                         viṣāghnā<cb n="1"/>ni ca seveta bhakṣyabhojyāni vuddhimān |</l>

                    <l xml:id="SS.5.1.85">pippalīmadhukakṣaudraśarkarekṣurasāmvubhiḥ |
                        <caesura/>
                         cchardayed guptahṛdayo yadi<cb n="2"/> pītaṃ bhaved viṣam iti || </l>

                    <l xml:id="SS.5.1.colophon">kalpe 1 || ❈ ||</l>
                </div>

                <div n="2" subtype="adhyāya">


                    <milestone ana="line 6" facs="144v IMG_0011.JPG" n="144v"
                        unit="digital_image"/>


                    <l xml:id="SS.5.2.1">athātaḥ sthāvara<pc> </pc>viṣavijñānīyaṃ <abbr
                            type="suspension">vyā</abbr><ex>khyāsyāmaḥ</ex> ||</l>




                    <l xml:id="SS.5.2.3"><lb n="7"/>sthāvaraṃ jaṅgamaṃ caiva dvividhaṃ
                        viṣam ucyate |
                        <caesura/>
                         daśādhiṣṭhānam ādyan tu dvitīyāṃ ṣo<cb n="1"/>ḍaśāśrayaṃ |</l>


                    <l xml:id="SS.5.2.4">mūlaṃ patraṃ phalaṃ puṣpaṃ tvak kṣīraṃ sāram eva
                        ca |
                        <caesura/>
                         niryāso dhātavaś caiva kandañ ca daśamaṃ smṛtaṃ ||</l>


                    <l style="prose" xml:id="SS.5.2.5a"><cb n="2"/>tatra
                            klītakāśvamāraka<pc> </pc>guñjā<pc> </pc>subhaṅgurā<pc
                            > </pc>karaṭā<pc> </pc>vidyucchikhānanta<pc> </pc>vijayā cety
                        aṣṭau <pb ana="145r IMG_0081.JPG" facs="119" n="145r"/><lb n="1"
                        />mūlaviṣāṇi ||</l>

                    <l style="prose" xml:id="SS.5.2.5b"> viṣapatrikā<pc
                            > </pc>lamvaradā<pc> </pc>karambha<pc> </pc>mahākarambhādīni
                            patraviṣā<cb n="1"/>ṇi ||</l>

                    <l style="prose" xml:id="SS.5.2.5c">kumudavati<pc
                            > </pc>reṇuka<pc> </pc>kuruvaka<pc> </pc>veṇuka<pc> </pc>karañ
                        ca mahākarambha<pc> </pc>nandanā<pc> </pc>kākādīni
                            guñjārūṣkara<pc> </pc>viṣavedikādīnāṃ pha<cb n="2"/>lāni
                        ||</l>

                    <l style="prose" xml:id="SS.5.2.5d"> ullika<pc> </pc>reṇu<pc
                            > </pc>karambha<pc> </pc>mahākarambhādīnāṃ puṣpāṇi |</l>

                    <l style="prose" xml:id="SS.5.2.5e"> vallija<pc
                            > </pc>karaghāṭaka<pc> </pc>ka<lb n="2"/>rambha<pc
                            > </pc>nārā<unclear>ca</unclear>kādīnāṃ tvkasāraniryāsāḥ |</l>
                    <l style="prose" xml:id="SS.5.2.5f"> kumudavati<pc
                            > </pc>dantī<pc> </pc>snuhā<pc> </pc>jālinī<pc> </pc>prabhṛ<cb
                            n="1"/>tīnāṃ kṣīrāṇi |</l>
                    <l style="prose" xml:id="SS.5.2.5g"> haritāla<pc
                            > </pc>phenāśma<pc> </pc>bhasma<pc> </pc>rakṣe<pc
                        > </pc>prabhṛtīni dhātuviṣāṇi |</l>

                    <l style="prose" xml:id="SS.5.2.5h"> kālakuṭā<pc
                            > </pc>vatsanābha<pc> </pc>sarṣapa<pc> </pc>kapālaka<pc
                            > </pc><cb n="2"/>kardamaka<pc> </pc>vairāṭaka<pc
                            > </pc>mustakā<pc> </pc>mahāviṣa<pc> </pc>puṣḍarīka<pc
                            > </pc>mūlaka<pc> </pc>hālāhala<pc> </pc>śṛṃgī<pc
                            > </pc>markaṭā<lb n="3"/>dīnāṃ kandāḥ |</l>



                    <l xml:id="SS.5.2.7">udveṣṭanam mūlaviṣaiḥ pralāpo moha eva ca |
                        <caesura/>
                         jṛmbhaṇodveṣṭa<cb n="1"/>naṃ śvāsāḥ jñeyāḥ patraviṣair nṛṇāṃ
                        |</l>


                    <l xml:id="SS.5.2.8">muṣkaśophaḥ phalaviṣaiḥ | dāhodveṣṭanam eva ca |
                        <caesura/>
                         bhavet puṣpaviṣaiś chardi<cb n="2"/>r ādhmānaṃ svāpam eva ca
                        |</l>


                    <l xml:id="SS.5.2.9">tvaksāraniryāsaviṣair upayuktair bhavanti ha |
                        <caesura/>
                         āsya<pc> </pc>daurgandhya<pc> </pc>pā<lb n="4"/>ruṣya<pc
                            > </pc>śirorukkapha<pc> </pc>saṃsravāḥ |</l>


                    <l xml:id="SS.5.2.10">phenāgamaḥ kṣīraviṣair viḍbhede gurujihvatā |
                        <caesura/>
                        <cb n="1"/>hṛtpīḍanan dhātuviṣair mūrcchā dāhaś ca tāluni |</l>


                    <l xml:id="SS.5.2.11">prāye<add place="lower-margin">ṇa</add>
                        kālaghātīni viṣāṇy etāni nirdiśet ||
                        <caesura/>
                         kandajāni tu tī<cb n="2"/>kṣṇāni teṣām vakṣyāmi vistaraṃ |</l>


                    <l xml:id="SS.5.2.12">sparśājñānaṃ kālakūṭe vepathuś ca sudāruṇaḥ |
                        <caesura/>
                        <lb n="5"/>grīvāstambho vatsanābhe pītaviṇmūtratā tathā |</l>



                    <l xml:id="SS.5.2.13">sārṣape vāyuvaiguṇyam ānā<cb n="1"/>ho
                        granthijanma ca |
                        <caesura/>
                         grīvādaurvalyavāksaṃgau pālakena bhavanti ha |</l>



                    <l xml:id="SS.5.2.14">prase<add place="line-below">kaḥ</add>
                        kardamākhyena viḍbhedo kṣṇoś ca pītatā |
                        <caesura/>
                         vairāṭakenāṅgaduḥkhaṃ śirorogaś ca jāyate |</l>


                    <l xml:id="SS.5.2.15">gātrastambho vepathuś ca mustākena pra<metamark
                            cert="low" place="above">.</metamark><lb n="6"/>kīrtitau |
                        <caesura/>
                         mahāviṣeṇāṅgasādaḥ | dāhodaravivṛddhayaḥ |</l>


                    <l xml:id="SS.5.2.16">puṇḍa<cb n="1"/>rīke na raktatvam akṣṇor vṛddhis
                        tathodare |
                        <caesura/>
                         mūlakenāṅgavaivarṇyaṃ gātrastambhaś ca jāyate |</l>


                    <l xml:id="SS.5.2.17">dhyāmaś cire<cb n="2"/>ṇocchvasiti naro
                        hālāhalena tu |
                        <caesura/>
                         śṛṅgīviṣeṇa hṛdaye granthiśūlodbhavo bhṛśaṃ |</l>


                    <l xml:id="SS.5.2.18ab"><lb n="7"/>markaṭenotplavaty ū<cb n="1"
                        />rdhvaṃ hasaty api daśaty api |</l>

                    <l xml:id="SS.5.2.18cd"> kandajāny ugravīryāṇi yāny uktāni trayodaśaḥ
                        | </l>

                    <l xml:id="SS.5.2.19ab"> jñeyāny uktāni kuśalair yuktā<cb n="2"/>ni
                                daśabhi<choice><orig>rguṇai</orig><corr><g
                                    ref="#newa-placeholder-mark"/></corr></choice><pb
                            ana="145v IMG_0082.JPG" facs="120" n="145v"/><lb n="1"/>r
                        guṇaiḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.2.19cd"> rūkṣam uṣṇañ ca tīkṣṇañ <unclear>ca</unclear>
                        sūkṣmam āśu<add cert="medium" resp="m. sec.">r</add> vyavāyi ca
                        |</l>


                    <l xml:id="SS.5.2.20">vikāsi viśadañ caiva laghv apā<cb n="1"/>ki ca
                        te daśaḥ |
                        <caesura/>
                         tad raukṣyāt kopayed vātam auṣṇyāt pittaṃ saśoṇitaṃ ||</l>


                    <l xml:id="SS.5.2.21">taikṣṇyān matim mohayati marmavandhāñ chinatti
                        ca |
                        <caesura/>
                         saukṣmyā<cb n="2"/>c charīrāvayavān praviśed vikriyeta ca |</l>


                    <l xml:id="SS.5.2.22">aviśuddham āśu tad dh<add cert="high"
                            resp="m. sec.">i</add>nt<add cert="high" resp="m. sec."
                            >i</add> vyavāyāt prakṛtiṃ bhajet |
                        <caesura/>
                        <lb n="2"/>vikāsitvād anuviśed doṣān dhātūn malān api|</l>


                    <l xml:id="SS.5.2.23">vaiśadyāc cāsaktagatir duścikitsañ ca <cb n="1"
                        />lāghavāt |
                        <caesura/>
                         durnirharam apākitvāt tasmāt kleśayate ciraṃ ||</l>


                    <l xml:id="SS.5.2.24">sthāvarañ jaṅgamam vāpi kṛtri<metamark
                            cert="low" place="above">.</metamark><lb n="2"/>maṃ vāpi yad
                        viṣaṃ |
                        <caesura/>
                         sadyo <cb n="2"/>mārayate martyaṃ jñeyan daśaguṇa<unclear>n tu
                            tat</unclear> |</l>




                    <l xml:id="SS.5.2.25cd">jīrṇam viṣaghnauṣadhibhir hatam vā
                            dāvāgnivā<lb n="3"/>tātapaśoṣitam vā |</l>


                    <l xml:id="SS.5.2.26">svabhāvato vā guṇaviprahīṇaṃ <choice>
                            <corr>vi</corr>
                            <orig ana="unclear"/>
                        </choice>śaṃ hi dūṣīviṣatām upaiti |
                        <caesura/>
                        <cb n="2"/>vīryālpabhāvād avibhāvanīyaṃ kaphāvṛtatvāt
                        sucirānuvandhi |</l>


                    <l xml:id="SS.5.2.27">tenārdito bhinna<pc> </pc>purīśa<pc> </pc>varṇo
                            vidagdha<pc> </pc>vairasya<pc> </pc>yutaḥ <cb n="2"/> pipāsī |
                        <caesura/>
                         mūrcchāṃ bhramaṃ gadgadavākyamartyo viceṣṭamāno ratim āpnuyāc ca
                        |</l>


                    <l xml:id="SS.5.2.28">āmāśa<lb n="4"/>yasthe phaka<pc> </pc>vātarogī
                        pakvāśayasthe nilapittarogī |
                        <caesura/>
                         bhavet samudhvastaśiro<cb n="1"/>ruhāṃgo vilūnapakṣas tu yathā
                        vihaṅgaḥ |</l>


                    <l xml:id="SS.5.2.29">sthitaṃ rasādiṣv ayathāyathoktān karoti
                        dhātuprabhavān vikārān |
                        <caesura/>
                         ko<cb n="2"/>pañ ca śītānilar<pc> </pc>durdineṣu yāty āśu pūrvaṃ
                        śṛṇu tasya liṅgaṃ |</l>


                    <l xml:id="SS.5.2.30">nidrāgurutvañ ca vijṛmbhaṇa<lb n="5"/>ñ ca
                        viśleṣaharṣāv athavāṅgamardaṃ |
                        <caesura/>
                         tataḥ karoty annamadāvipākāv arocakaṃ ma<cb n="1"
                            />ṇḍala<pc> </pc>koṭhatāñ ca |</l>


                    <l xml:id="SS.5.2.31">māṃsakṣayaṃ pādakarāsyaśophaṃ pralepakacchardim
                        athātisāraṃ |
                        <caesura/>
                         dūṣīviṣaṃ śvāsatṛṣājva<cb n="2"/>rāṃś ca | kuryāt pravṛddhiṃ
                        jaṭharasya cāpi |</l>


                    <l xml:id="SS.5.2.32">unmādam anyaj janayet tathānyad ānāham anya<lb
                            n="6"/>t kṣapaye ca śuktraṃ |
                        <caesura/>
                         kārśyan tathānyaj janaye ca kuṣṭhaṃ tāṃs tāṃ vikārāṃś ca
                            bahuprakā<cb n="1"/>rāṃ |</l>


                    <l xml:id="SS.5.2.33">dūṣitaṃ deśakālā<unclear reason="overwriting"
                            >nnu</unclear>divāsvapnair abhīkṣṇaśaḥ |
                        <caesura/>
                         yasmād vā dūṣayed dhātuṃ tasmād dūṣīviṣaṃ smṛtaṃ ||</l>


                    <l xml:id="SS.5.2.34">sthāva<cb n="2"/>rasyopayuktasya vege tu
                        prathame nṛṇāṃ |
                        <caesura/>
                         śyāvā jihvā bhavet stabdhā mūrcchā trāsaś ca jāya<lb n="7"/>te
                        |</l>


                    <l xml:id="SS.5.2.35">dvitīye vepathuḥ sādo dāhaḥ kaṇṭharujas tathā |
                        <caesura/>
                         viṣañ cāmāśaya<pc> </pc>prāptaṃ kurute hṛdi vedanāṃ |</l>


                    <l xml:id="SS.5.2.36">tā<cb n="2"/>luśoṣas tṛtīye tu śūlañ cāmāśaye
                        bhṛśaṃ bhṛśaṃ |
                        <caesura/>
                        <pb ana="146r IMG_0013.JPG" facs="121" n="146r"/><lb n="1"
                        />durbale harite <unclear cert="medium"
                            reason="corrected by scribe">śū</unclear>ne jāyete cāsya
                        locane |</l>


                    <l xml:id="SS.5.2.37">pakvāmāśayayos sādo hikkā kā<cb n="1"/>so
                        ntrakūjanaṃ |
                        <caesura/>
                         caturthe jāyate vege śirasaś cāpi gauravaṃ |</l>


                    <l xml:id="SS.5.2.38">kaphapraseko vaivarṇyaṃ pārśvabhedaś ca pañcame
                        |
                        <caesura/>
                         sarvado<cb n="2"/>ṣaprakopaś ca pakvādhāṇe ca vedanā |</l>


                    <l xml:id="SS.5.2.39">ṣaṣṭhe sañjñāpraṇāśaś ca bhṛṣa <unclear
                            reason="damage">cāpy a</unclear>tisā<unclear reason="damage"
                            >rya</unclear>te ||
                        <caesura/>
                        <lb n="2"/>skanda<pc> </pc>pṛṣṭha<pc> </pc>kaṭībhāgāḥ sannirodhaś
                        ca saptame || </l>


                    <l xml:id="SS.5.2.40">prathame viṣavege tu vāntaṃ śī<cb n="1"
                        />tāṃvusecitaṃ |
                        <caesura/>
                         sarpirmadhubhyāṃ saṃyuktam agadam pā<add place="bottom"
                        >ya</add>yen naraṃ |</l>


                    <l xml:id="SS.5.2.41">dvitīye pūrvavad vāntaṃ viriktañ cāpi pāyayet |
                        <caesura/>
                         tṛtīye <cb n="2"/> gadapānan tu hitan nasyaṃ tathāñjanaṃ ||</l>


                    <l xml:id="SS.5.2.42">sindhuṃ caturthe lpasneham agadam pāyayed bhiṣak
                        |
                        <caesura/>
                         pa<lb n="3"/>ñcame kṣaudramadhukakvāthayuktaṃ pradāpayet ||
                        <caesura/>
                         ṣaṣṭhe tisāravat siddhir avasīden tu saptame | </l>




                    <l xml:id="SS.5.2.44">vegāntare tv anyatame kṛte karmaṇi śītalāṃ |
                        <caesura/>
                         yavāgūṃ saghṛtaṃ kṣaudrām imāṃ dadyād viṣāpahāṃ |</l>


                    <l xml:id="SS.5.2.45"><cb n="2"/>kośavaty agnikaḥ pāṭhā sūryavaly
                        amṛtābhayā |
                        <caesura/>
                         śelū śirīṣakiṇihī haridre vṛha<lb n="4"/>tīdvayaṃ |</l>


                    <l xml:id="SS.5.2.46">punarṇṇavau hareṇuś ca tryūṣaṇaṃ śārivotpale |
                        <caesura/>
                         eṣāṃ yavāgū niḥ<cb n="1"/>kvāthe kṛtā hanti viṣadvayaṃ |</l>


                    <l xml:id="SS.5.2.47">madhukaṃ tagaraṃ kuṣṭhaṃ bhadradāruhareṇavaḥ |
                        <caesura/>
                         mañjiṣṭhailailavālūni nāgapuṣpo<cb n="2"/>tpalaṃ sitā |</l>


                    <l xml:id="SS.5.2.48">viḍaṅgaṃ candanaṃ patraṃ priyaṅgu dhyāmakan
                        tathā |
                        <caesura/>
                         haridre dve vṛhatyau ca sāri<lb n="5"/><unclear>vāṅśumatī
                            valā</unclear> |</l>


                    <l xml:id="SS.5.2.49">kalkair eṣāṃ ghṛtaṃ siddham ajeyam iti viśrutaṃ
                        |
                        <caesura/>
                         viṣā<cb n="1"/>ṇi hanti sarvāni śīghram evājitan tu tat ||</l>


                    <l xml:id="SS.5.2.50">dūṣīviṣārttaṃ susvinnam ūrdhvañ cādham ca
                        śodhitaṃ |
                        <caesura/>
                         pāyayed agadam mu<cb n="2"/>khyam idaṃ dūṣīviṣāpahaṃ ||</l>


                    <l xml:id="SS.5.2.51">pippalyo dhyāmakaṃ māṃsī <unclear>lopram
                            elā</unclear> suvarccikā |
                        <caesura/>
                         vāla<lb n="6"/>kaṅ gairiko hemas tathā ca paripelavā |</l>


                    <l xml:id="SS.5.2.52">kṣaudrayukto gado hy eṣa dūṣīvi<cb n="1"/>ṣam
                        apohati ||
                        <caesura/>
                         dūṣīviṣārir nāmnā tu na cānyatrāpi vāryate |</l>


                    <l xml:id="SS.5.2.53">jvare dāhe ca hikkāyāṃ
                            <unclear>srunāhe</unclear> sukrasaṃkṣa<cb n="2"/>ye |
                        <caesura/>
                         śophe ti sāre murcchāyāṃ tvagdoṣe jaṭhare pi ca |</l>


                    <l xml:id="SS.5.2.54">unmāde vepathau caiva ye <unclear>cāpy
                            a</unclear><lb n="7"/>nyā upadravā |
                        <caesura/>
                         yathāsvaṃ teṣu kurvīta viṣaghnair eva bheṣajaiḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.2.55">sādhya<cb n="1"/>m ātmavataḥ sadyo yāpyaṃ
                        samvatsarotthitaṃ |
                        <caesura/>
                         dūṣīviṣaṃ varjanīyam ato nyad ahitāśina || </l>

                    <trailer ana="trailer" xml:id="SS.5.2.end">iti kalpe 2 <cb n="2"/> ||
                        ❈ ||</trailer>
                </div>



                <div n="3" subtype="adhyāya">
                    <milestone ana="line 7" facs="146r IMG_0013.JPG" n="146r"
                        unit="digital_image"/>

                    <l xml:id="SS.5.3.1">athāto jaṅgamaviṣavijñānīyaṃ kalpaṃ
                            <abbr>vyā</abbr><ex>khyāsyāmaḥ</ex> || </l>



                    <l xml:id="SS.5.3.3">jaṅgamasya viṣasyoktā<pb ana="146v IMG_0014.JPG"
                            facs="122" n="146v"/><lb n="1"/>ny adhiṣṭhānāni ṣoḍaśa |
                        <caesura/>
                         samāsena mayā yāni vistaras teṣu vakṣyate |</l>

                    <l style="prose" xml:id="SS.5.3.4">tatra dṛ<cb n="1"/>ṣṭi<pc
                            > </pc>niśvāsa<pc> </pc>daṃṣṭrānakha<pc> </pc>mukha<pc
                            > </pc>mūtra<pc> </pc>purīśārtava<pc> </pc>śukra<pc
                            > </pc>lāṃgūla<pc> </pc>lālāsparśa<pc> </pc>mukha<pc
                            > </pc>sandaṃśāvaśardhita<pc> </pc>gudāsthi<pc
                            > </pc>pitta<pc> </pc>śūka<pc> </pc>śavā<cb n="2"/>ni ||</l>


                    <l xml:id="SS.5.3.5.1"> tatra nisvāsadṛṣṭiviṣāḥ divyāḥ sarpāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.5.2"> bhaumādaṃṣṭrāviṣāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.5.3">
                        <unclear reason="damage">mā</unclear>rjāra<lb n="2"/><pc
                            > </pc>śva|vānara<pc> </pc> |nara|<pc> </pc>makara|<pc
                            > </pc>maṇḍūka|<pc> </pc>pāka|matsya|<pc
                            > </pc>godhā|<pc> </pc>śambūka|<pc> </pc>praca<cb n="1"
                            />lākaḥ<pc> </pc>gṛhagoḍikāś catuṣpadāś ca
                            kī<unclear>ṭā</unclear>s tathānye nakhamukhadaṃṣṭrāviṣāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.5.4"> kiṭipa<pc> </pc>picciṭā<pc
                            > </pc>kaṣāyavāsika<pc> </pc>sa<cb n="2"/>rṣapaka<pc
                            > </pc>toṭaka<pc> </pc>varcaḥkīṭāḥ | kauṇḍinyā
                        mūtrapurīsaviṣāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.5.5"> mūṣikāḥ śukravi<lb n="3"/>ṣāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.5.6"> vṛścika<pc> </pc>śvabhrara<pc
                            > </pc>varaki<pc> </pc>matsyocciṭiṅga<pc> </pc>patravṛścikāḥ
                        śūlaviṣāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.5.7">
                        <cb n="1"/>lūtā lālā<pc> </pc>nakha<pc> </pc>mūtra<pc
                            > </pc>purīṣārtava<pc> </pc>śukra<pc> </pc>daṃṣṭāviṣāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.5.8"> makṣikā<pc> </pc>kaṇabha<pc> </pc>jalāyukā
                        mukhasandaṃśaviṣāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.5.9"> citraśī<cb n="2"/>rṣa<pc
                            > </pc>śarāvakurdi<pc> </pc>śata<pc> </pc>dārūkāri<pc
                            > </pc>medaka<pc> </pc>śārikā mukhasandaṃśa<pc
                            > </pc>daṃṣtrāsya<pc> </pc>sāvasadhita<pc> </pc>gu<lb n="4"
                            />da<pc> </pc>purīśa<pc> </pc>viṣāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.5.10"> viṣahatāsthisarpakaṇṭakavarakimatsyāsthi
                            cetyasthivi<cb n="1"/>ṣāṇi ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.5.11"> śakalimatsyaraktarājīvakimatsyāḥ pittaviṣā
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.5.12"> sūkṣma<pc> </pc>tuṇḍocciṭiṅga<pc
                            > </pc>vāraṭi<pc> </pc>śatapadi<pc> </pc>valabhika<cb n="2"
                            />śṛṅga<pc> </pc>bhramarāḥ śūkaviṣāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.5.13"> kīṭasarpadehā<unclear> vya</unclear>savaḥ
                        śavaviṣā |</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.5.14"> śeṣās tv a<unclear reason="damage"
                            >nu</unclear><lb n="5"/>ktā mukhadaṃśaviṣeṣv eva gaṇayitavyā
                        iti || ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.6">bhavanti
                        <caesura/>
                         rājño rideśe ripa<cb n="1"/>vo jalāni
                        <caesura/>
                         mārgāṃś ca bha<unclear>ktā</unclear>ni ca dūṣayanti |
                        <caesura/>
                         tāni praduṣṭāni bhiṣag vipaścid
                        <caesura/>
                         viśodhayed āgamitārthaśuddhaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.7">duṣṭa<cb n="2"/>ñ jalaṃ picchilam asragandhi
                        <caesura/>
                         phenāvṛtaṃ rājibhir āvṛtañ ca |
                        <caesura/>
                         maṇḍūkamatsyaṃ priyate vi<lb n="6"/>haṅgā
                        <caesura/>
                         mattāś ca sānūpacarā bhramanti ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.8"> majjanti ye cātra narāśvanāgās
                        <caesura/>
                         te cchardi<cb n="1"/>mohajvaraśophaśūlān |
                        <caesura/>
                         arcchanti teṣām apahṛtya rogāṃ
                        <caesura/>
                         duṣṭaṃ jalaṃ śodhayituṃ yateta | </l>

                    <l xml:id="SS.5.3.9">dhavāśvakarṇāv atha pā<cb n="2"/>ribhadraṃ
                        <caesura/>
                         sapāṭalaṃ sidhraka<pc> </pc>muṣkakau ca |
                        <caesura/>
                         dagdhvā sarājadrumasomavalkāṃ
                        <caesura/>
                         taṃ bha<subst><del cause="scribal-correction"
                                >smā</del><add>sma</add></subst> śī<lb n="7"/>taṃ vikiret
                        saratsu |</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.10">bhasmāñjaliñ cāpi ghaṭe <cb n="1"/> nidhāya
                        <caesura/>
                         viśodhayed īpsitam evam ambhaḥ ||
                        <caesura/>
                         kṣitipradeśaṃ viṣadūṣitan tu
                        <caesura/>
                         tīrthaṃ śilām vāpy aribhiḥ sthalīm vā |</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.11">
                        <cb n="2"/>spṛśanti gātreṇa tu yena yena
                        <caesura/>
                         govājināgāḥ puruṣāḥ striyo vā
                        <caesura/>
                        <damageSpan extent="1"/>d ā<unclear>śu śū</unclear><pb
                            ana="147r                             IMG_0022.JPG" facs="123"
                            n="147r"/><lb n="1"/>ya<unclear>ty a</unclear>tha dahyate ca
                        <caesura/>
                         śīryanti romāṇi nakhāś ca tasmiṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.12">tatrāpy anantāṃ saha sarvagandhaiḥ
                        <caesura/>
                         pi<cb n="1"/>ṣṭvā surābhiḥ saha yojyamārgāṃ |
                        <caesura/>
                         siñced athādbhiś ca mṛdanvitābhir
                        <caesura/>
                         mārgo 'sti cānyo yadi tena gacchet ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.13">tṛṇeṣu bha<cb n="2"/>kteṣu ca dūṣiteṣu
                        <caesura/>
                         sīdanti mūrcchanti vamanti cānye |
                        <caesura/>
                         viḍbhedam arcchanty athavā mri<unclear reason="damage"
                            >ya</unclear>nte
                        <caesura/>
                        <unclear reason="damage">teṣā</unclear>ṃ<lb n="2"/> cikitsām
                        prayated yathoktāṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.14">viṣāpahair vyāpy agadaiḥ pralipya
                        <caesura/>
                         vādyāni citrāṇy upa<cb n="1"/>vādayeta |
                        <caesura/>
                         tārāvitāraḥ sasurendragopas
                        <caesura/>
                         tenaiva tulyaḥ kuruvindabhāgaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.15">pittena yuktaḥ kapilāhvayena
                        <caesura/>
                         vā<cb n="2"/>dyapraleyo bhihitaḥ praśastaḥ |
                        <caesura/>
                         vādyasya śabdena hi yānti nāśaṃ
                        <caesura/>
                         viṣāṇi ghorāṇy a<lb n="3"/>pi yāni tatra ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.16">dhūme nile vā viṣasamprayukte
                        <caesura/>
                         khagāḥ bhramantaḥ prapatanti bhūmau |
                        <caesura/>
                         kāsapratiśyāyaśirovikārān
                        <caesura/>
                         archanti tīvrāṃ nayanāmayāṃś ca ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.17">lākṣāharidrātiviṣābhayāś ca
                        <caesura/>
                         savakraku<cb n="2"/>ṣṭhātiviṣāhareṇu |
                        <caesura/>
                         priyaṅgavaś cāpyanile nidhāya
                        <caesura/>
                         dhūmānilau tena viśodhayīta ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.18"><lb n="4"/>prajām imāḥ vrahmaṇaḥ padmayoneḥ
                        sṛjataḥ kila |
                        <caesura/>
                         akarod vighnam asuraḥ <cb n="1"/> kaiṭabho nāma darpitaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.19">tataḥ kruddhasya vadanād vrahmaṇas tejasām
                        nidheḥ |
                        <caesura/>
                         krodho vigrahavāṃ bhūtvā niṣpapātātidā<cb n="2"/>urṇaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.20">sa tan dadāha garjantam antakābham mahāsuraṃ |
                        <caesura/>
                         tato suraṅ ghātayitvā tatte<unclear reason="wormhole">jo
                            </unclear>va<lb n="5"/>rdhatādbhutaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.5.3.21">tato viṣādo daityānām abhavat tan nirīkṣya vai |
                        <caesura/>
                         viṣādajananatvā<cb n="1"/>c ca viṣam ity abhidhīyate ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.22">tataḥ sṛṣṭvā prajāḥ paścāt tadā taṃ krodham
                        īśvaraḥ |
                        <caesura/>
                         vyāveśayata bhūteṣu sthāvareṣu careṣu <cb n="2"/> ca ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.23">yathāvya<add place="below">kta</add>rasan toyam
                        antarīkṣāt mahīgataṃ |
                        <caesura/>
                         teṣu teṣu pradeśeṣu rasaṃ<lb n="6"/> tan tan nigacchati ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.24">evam eṣa <unclear reason="signs_of_overwriting"
                            >viṣaṃ sadya</unclear> dravyam prāpyāvatiṣṭhate |
                        <caesura/>
                         svabhāvād <cb n="1"/> eva tat tasya rasaṃ samanuvartate |</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.25">viṣe yasmād guṇāḥ sarve tīkṣṇāḥ prāyena santi
                        vai |
                        <caesura/>
                         viṣaṃ sarvam ato jñeyaṃ sa<cb n="2"/>rvadoṣaprakopanaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.26">te tu vṛttīḥ prakupitāḥ jahati svā viṣārditāḥ
                        <caesura/>
                         nopayā<lb n="7"/>ti viṣam pākam ataḥ prāṇāṃ ruṇaddhi ca |</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.27">śleṣmaṇāvṛtamārgatvād ucchvāso vi<cb n="1"
                        />nivāryate |
                        <caesura/>
                         visaṃjñaḥ sati jīve pi tasmāt tiṣṭhati mānavaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.28">śukravat sarvasarpāṇām viṣaṃ sarvaśarīragaṃ |
                        <caesura/>
                        <cb n="2"/>kruddhānām eti cāṅgebhyaḥ śukraṃ nirmathanād iva ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.29">teṣām vaḍiśavad daṃṣṭrā tāsu sajjati <pb
                            ana="147v                             IMG_0023.JPG" facs="124"
                            n="147v"/><lb n="1"/>cāgataṃ |
                        <caesura/>
                         anudvṛttam viṣaṃ tasmān na vimuñcati bhoginaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.30">yasmād atyartham uṣṇañ ca tīkṣṇañ ca <cb n="1"/>
                        paṭhitaṃ viṣaṃ |
                        <caesura/>
                         ataḥ sarvaviśeṣūktaḥ pariṣekaḥ suśītalaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.31">kīṭeṣu mandaṃ nātyuṣṇam vahuvātakaphaṃ viṣaṃ |
                        <caesura/>
                         ataḥ kīṭa<cb n="2"/>viṣe cāpi svedo na pratiṣidhyate |</l>


                    <l xml:id="SS.5.3.32cd">svabhāvād avatiṣṭheta prahārādaṃśayor viṣaṃ
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.33">pra<unclear reason="damage">khyā</unclear><lb
                            n="2"/>pya deham mṛtayor digdhaviddhābhidaṣṭayoḥ |
                        <caesura/>
                         laulyād viṣārditam māṃsaṃ yaḥ khāden mṛta<cb n="1"/>mātrayoḥ
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.34">yathāvi<subst><del resp="scribe"
                                >ā</del><add>a</add></subst>ṣaṃ sa rogeṇa kliśyate mriyate
                        pi vā |
                        <caesura/>
                         ataś cāpy anayor māṃsam abhakṣyaṃ mṛtamātrayoḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.35ab"> muhū<cb n="2"/>rtāt tad upādeyam
                                prahā<subst><add place="inline"
                            >rā</add><del>ra</del></subst> daṃśavarjitaṃ </l>


                    <l xml:id="SS.5.3.35.add2">
                        <metamark function="insertion_marker" place="inline">#</metamark>
                        <add place="bottom"><metamark function="start_insertion"
                                place="inline">#</metamark><gap quantity="7"
                                reason="damaged" unit="char"
                                /><unclear>taikṣṇyoṣṇyād</unclear>
                            <caesura/>
                             vikāsitvāt tathaiva ca | </add></l>



                    <l xml:id="SS.5.3.35.add3">
                        <add place="bottom"> viṣam etair guṇair yuktaṃ
                            <caesura/>
                             kṣate samanudhāvati
                            <caesura/>
                             vātātapābhyāṃ nihataṃ nirvīyam upajāyate |
                            <caesura/>
                             tasmād viṣahataṃ sarvam
                            <caesura/>
                             bhakṣitan tu na mārayet <metamark function="end_insertion"
                                place="inline">#</metamark>
                        </add>
                    </l>

                    <l xml:id="SS.5.3.35cd">savātaṃ gṛhadhūmābhaṃ purīṣaṃ yo tisāryate | </l>

                    <l xml:id="SS.5.3.36cd"> phe<lb n="3"/>nam udvamate cāpi viṣapītan tam
                        āviśet ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.37">viṣavyāptam ato hy agni hṛdayaṃ nirda<cb n="1"
                        />haty api |
                        <caesura/>
                         tad dhi sthānañ cetanāyāḥ svabhāvād vyāpya tiṣṭhati ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.38">aśvatthadevāyatanaśmaśāna
                        <caesura/>
                         valmīkasandhyāsu catuṣpa<cb n="2"/>theṣu |
                        <caesura/>
                         yāmye ca daṣṭāḥ parivarjanīyāḥ |
                        <caesura/>
                         ṛkṣe narā marmasu ye ca daṣṭāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.39">darvīka<lb n="4"/>rāṇām viṣam āśughāti
                        <caesura/>
                         sarvāṇi corjadviguṇaṃ labha<metamark function="insertion_mark"
                        />nte |
                        <caesura/>
                         ajīrṇapittānilapī<cb n="1"/>ḍiteṣu
                        <caesura/>
                         vṛddheṣu vāleṣu vubhukṣiteṣu |</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.39.add1"> unmattamatteṣu bhayārditeṣu
                        <caesura/>
                         tīkṣī bhavet bhinnavalāsaheṣu <metamark function="insertion_mark"
                            >卐</metamark>
                    </l>

                    <l xml:id="SS.5.3.35.add1">
                        <add place="bottom">
                            <metamark function="start_insertion">卐 </metamark>
                                kṣīṇa<unclear>kṣa</unclear>te garbhiṇī<pc
                                > </pc><unclear>kuṣṭhime</unclear>hi<unclear>rūkṣ</unclear>eṣu<lb
                                n="6"/> deheṣv avaleṣu caiva <metamark
                                function="end_insertion">卍</metamark>| </add></l>


                    <!--            <caesura/>
                        <add place="lower-margin">kośa<unclear extent="12"/> valeṣu caiva</add></l>

-->


                    <!-- line 4 near 2nd hole -->

                    <l xml:id="SS.5.3.40cd">śastrakṣate ya<cb n="2"/>sya na raktam asti
                        <caesura/>
                         rājyo latābhiś ca na saṃbhavanti |</l>


                    <l xml:id="SS.5.3.41">śītābhir adbhiś ca na romaharṣo
                        <caesura/>
                         viṣā<unclear cert="low" reason="damage">bhi</unclear><lb n="5"
                        />bhūtaṃ parivarjayet taṃ ||
                        <caesura/>
                         jihmaṃ mukhaṃ yasya ca keśaśāto
                        <caesura/>
                         nā sāvasādaś ca sakaṇṭha<cb n="1"/>bhaṅgāḥ |</l>


                    <l xml:id="SS.5.3.42">kṛṣṇaḥ saraktaḥ śvayathuś ca daṃśe
                        <caesura/>
                         hanvo sthiratvaṃ sa visarjanīyaḥ |
                        <caesura/>
                         vartir ghanā yasya nireti vaktrād
                        <caesura/>
                         ra<cb n="2"/>ktaṃ sraved ūrdhvam adhaś ca yasya |</l>


                    <l xml:id="SS.5.3.43ab">daṃṣṭrānipātaś caturaś ca yasya
                        <caesura/>
                         taṃ cāpi vaidyaḥ parivarjayī<lb n="6"/>teti ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.3.colophon">kalpe 3 || ❈ ||</l>

                    <!--naṃ
                        parivarjayet taṃ ||
                        <caesura/>
                         jihmaṃ mukhaṃ yasya ca keśaśāto
                        <caesura/>
                        nāsāvasādaś ca  sakaṇṭha<cb n="1"/>bhaṅgaḥ | </l>
                    
                    <l xml:id="SS.5.3.42.bis">kṛṣṇaḥ saraktaḥ śvayathuś ca daṃśe 
                    <caesura/>
                        hanvo sthiratvaṃ sa visarjanīyaḥ ||
                    <caesura/>
                         vartir ghanā yasya nireti vakrād
                        <caesura/>
                         ra<cb n="2"/>ktaṃ sraved ūrdhvam adhaś ca yasya |</l>
                    
                    <l xml:id="SS.5.3.43.bis">daṃṣṭānipātaś caturaś ca yasya
                        <caesura/>
                        taṃ cāpi vaidyaḥ parivarjayī <lb n="6"/>naṃ
                        parivarjayet taṃ ||
                        <caesura/>
                        jihmaṃ mukhaṃ yasya ca keśaśāto
                        <caesura/>
                        nāsāvasādaś ca  sakaṇṭha<cb n="1"/>bhaṅgaḥ | </l>
                    
                    
                    <l xml:id="SS.5.3.44cd.bis"></l>

                    

                    -->

                </div>




                <div n="4" type="adhyāya">

                    <!--            <p resp="Harshal Bhatt" style="prose"> In 5.4, <list>
                            <item>verse no. 29-30 is given after 31</item>
                            <item>32-33 are missing.</item>
                            <item>In the KL 699, Metre Break at SS.5.4.20cd</item>
                    </list></p>-->


                    <milestone n="147v" unit="digital_image"/>

                    <l xml:id="SS.5.4.1">athātaḥ sarpa<pc> </pc>daṣṭa<pc
                            > </pc>viṣa<pc> </pc>vijñānīyaṃ kalpaṃ
                            <abbr>vyā</abbr><ex>khyāsyāmaḥ</ex> ||<cb n="1"/></l>


                    <l xml:id="SS.5.4.3">dhanvantariṃ mahāprājñaṃ sarvaśāstraviśāradaṃ
                        <caesura/>
                         caraṇāv upasaṅgṛhya suśrutaḥ paripṛcchati ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.4">sarpasaṃkhyāṃ vibhāgaṃ ca da<cb n="2"
                        />ṣṭalakṣaṇam eva ca |
                        <caesura/>
                         jñānañ ca viṣavegānāṃ bhagavaṃ vaktum arhasi |</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.5">tasya tad va<del>va</del>canaṃ śrutvā prā<lb
                            n="7"/>vravīd bhiṣajām varaḥ |
                        <caesura/>
                         asaṃkhyeyā mahātmāno vāsukītakṣakādayaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.6">ma<cb n="1"/>hīdharāś ca nāgendrāḥ
                            hutāgni<pc> </pc>samavarcasaḥ |
                        <caesura/>
                         ye cāpy ajasraṃ garjanti varṣanti ca tapanti ca |</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.7">sasāgaragiridvīpā<cb n="2"/> yaiś ca sandhāryate
                        mahī |
                        <caesura/>
                         kruddhā niśvāsadṛṣṭibhyāṃ ye hanyur akhilaṃ jagat |</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.8">namas tebhyo<pb ana="148r IMG_0025.JPG"
                            facs="125" n="148r"/><lb n="1"/><unclear reason="torn"> na
                            taiḥ ki</unclear>ñcit | kāryam atra cikitsayā |
                        <caesura/>
                         ye tu daṃṣṭrāviṣā bhaumā ye daśaṃte ca mānavān<cb n="1"/></l>

                    <l xml:id="SS.5.4.9">teṣāṃ saṃkhyāṃ pravakṣyāmi yathāvad anupūrvaśaḥ |
                        <caesura/>
                         aśītir eva sarpāṇāṃ bhidyate te tu pañcadhā |</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.10">darvīkarā | maṇḍalino rā<cb n="2"/>jīmanta<add
                            place="above"><unclear extent="1" unit="syllable"/></add>s
                        tathaiva ca ||
                        <caesura/>
                         nirviṣā vaikarañjāś ca trividhās te punaḥ smṛtāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.11">viṃśatiḥ<lb n="2"/> phaninas teṣāṃ ṣaṭ ca
                        maṇḍalinaḥ punaḥ |
                        <caesura/>
                         tāvanta eva vijñeyā rājīmantas trayoda<cb n="1"/>śa |</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.12">nirviṣā dvādaśa proktā vaikarañjās traya smṛtāḥ
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.13">pādābhimṛṣṭā duṣṭā vā kruddhā grāsārthino pi vā
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.14">te daśanti mahā<cb n="2"/>krodhās tac ca
                        trividham ucyate ||
                        <caesura/>
                         sarpitan daritam vāpi tṛtīyam atha nirviṣaṃ |
                        <caesura/>
                         sarpa<choice cert="low">
                            <seg>grā</seg>
                            <seg>srā</seg>
                        </choice><lb n="3"/>trāhataṅ kecid icchanti khalu tadvidaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.15">padāni yatra dantānā<del>ṃ</del>m eka<unclear>
                            dve</unclear> vā vahūni vā |<cb n="1"/>
                        <caesura/>
                         nimagnāny alparaktāni yāny udvṛttaḥ karoti caḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.16">cuñcumālakayuktāni vaikṛtyakaraṇāni ca |
                        <caesura/>
                         saṃkṣiptāni saśo<cb n="2"/>phāni vidyāt tat sarpitaṃ bhiṣak |</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.17">rājyāḥ salohitā yatra nīlā vā yadi vā sitā |
                        <caesura/>
                         vi<lb n="4"/>jñeyan daritan tat tu bhiṣajālpaviṣānvitaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.18">aśopham alpaduṣṭāsṛk prakṛtistha<cb n="1"/>sya
                        dehinaḥ |
                        <caesura/>
                         padaṃ padāni vā vidyād aviṣāṇi cikitsakaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.19">sarpaspṛṣṭasya bhīror hi bhayena kupito 'nilaḥ
                            |<cb n="2"/>
                        <caesura/>
                         kasyacit kurute śophaṃ sarpagātrāhatan tu tat |</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.20">vyādhitodvignadaṣṭāni jñeyāny alpa<lb n="5"
                        />viṣāṇi tu ||
                        <caesura/>
                         tathātivāla<pc> </pc>vṛddhadaṣṭam alpaviṣaṃ smṛtaṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.21">suparṇṇadevavrahmarṣi<cb n="1"/><pc
                            > </pc>bhūta<pc> </pc>siddhaniṣevite |
                        <caesura/>
                         viṣaghnauṣadhajuṣṭe ca deśe na kramate viṣaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.22">rathāṅgalāṅgalacchatrasvastikāṃkuśadhāri<cb
                            n="2"/>ṇaḥ |
                        <caesura/>
                         jñeyā darvīkarāḥ sarpāḥ phaṇinaḥ śīghragāminaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.23">maṇḍalair vividhaiś ci<lb n="6"
                            /><unclear>ttrāḥ</unclear> pṛthavo mandagāminaḥ |
                        <caesura/>
                         jñeyā maṇḍalinaś cāpi jvalitāgnisamā viṣaiḥ |<cb n="1"/></l>

                    <l xml:id="SS.5.4.24">snigdhā vividhavarṇṇābhis tiryag ūrdhvañ ca
                        rājibhiḥ |
                        <caesura/>
                         vicitrā iva ye bhānti rājīmantas tu te smṛtāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.25">muktārūpyapra<cb n="2"/>bhā ye ca kapilā ye ca
                        pannagāḥ |
                        <caesura/>
                         suvarṇṇābhāḥ sugandhāś ca te jātyā vrāhmaṇāḥ smṛ<lb n="7"
                        />tāḥ</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.26">kṣatriyāḥ snigdhavarṇṇās tu pannagā bhṛśakopanāḥ
                        |
                        <caesura/>
                         sūryaś candraḥ<cb n="1"/> kṣitiś chatraṃ lakṣyaṃ teṣān
                        tathādrijaṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.27">kṛṣṇā vajraprabhā ye ca lohitā varṇṇatas tathā |
                        <caesura/>
                         dhūmrāḥ pārāvatābhā<cb n="2"/>ś ca vaiśyās te pannagāḥ smṛtāḥ
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.28"><pb ana="148v IMG_0026.JPG" facs="126" n="148v"
                            /><lb n="1"
                        />mahiṣa<subst><del>dvi</del><add>dvī</add></subst>pivarṇṇābhās
                        tathaiva paruṣatvacaḥ |<cb n="1"/>
                        <caesura/>
                         bhinnavarṇṇāś ca ye kecic chūdrās te parikīrttitāḥ ||</l>



                    <l xml:id="SS.5.4.31">rajanyāḥ prathame yāme sarvāś citrāś caranti ha
                        |
                        <caesura/>
                         śeṣās tv atho maṇḍali<cb n="2"/>no divā darvīkarās tathā |</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.29">kopayaṃty anilañ jantoḥ phaṇinaḥ sarva<lb n="2"
                        /> eva tu |
                        <caesura/>
                         pittaṃ maṇḍalinaś cāpi kaphaṃ cānekarājayaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.30">atyalpasamavarṇṇābhyāṃ<cb n="1"/>
                        dvidoṣakaralakṣaṇaṃ |
                        <caesura/>
                         dampatyayogād vijñeyaṃ paravādañ ca vakṣyati |</l>

                    <!--     

                    -->

                    <l xml:id="SS.5.4.34.add-1"> tatra darvīkarāḥ kṛṣṇasarpo mahākṛṣṇaḥ
                            kṛ<cb n="2"/>ṣṇodaraḥ | sarvakṛṣṇaḥ śvetaḥ kapoto valāhako
                        mahāsarpaḥ śaṃkhapālo lohi<lb n="3"/>tākṣo gavedhukaḥ parisarpaḥ
                        khaṇḍaphaṇaḥ kūkuṭaḥ padmo mahāpadmaḥ<cb n="1"/> darbhapuṣpo
                        dadhimukhaḥ puṇḍarīkamukho vabhrūkuṭīmukho vicitra
                        puṣpābhikīrṇṇābho girisarpo rijusarpaḥ śve<cb n="2"/>tadaro
                        mahāśīrṣo lagardaś ceti || </l>

                    <l xml:id="SS.5.4.34.add-2"> maṇḍalinas tu ādarśamaṇḍalaḥ śvetamaṇḍalo
                            rakta<lb n="4"/>maṇḍalaḥ pṛṣato devadinnaḥ pilindako
                        vṛddhagonasaḥ panasako mahāpa<cb n="1"/>nasakaḥ veṇupatrakaḥ
                        śiśuko madanakaḥ pālindakaḥ tantukaḥ puṣpapāṇḍuḥ ṣaḍaṅgā gniko
                        vabhru kaṣāyaḥ <cb n="2"/> khaluṣaḥ pārāvato hastābharaṇakaḥ
                        tatraś citrakaḥ eṇīpadaś ceti || </l>

                    <l xml:id="SS.5.4.34.add-3"> rājīmantas tu<lb n="5"/> puṇḍarīko
                        rājicitro aṅgulirājiḥ dvyaṅgulirājiḥ | vindurājiḥ karda<cb n="1"
                        />mas tṛṇaśoṣakaḥ svetahanur darbhapuṣpo lohitākṣaś cakrakaḥ
                        kikkisādaś ceti || </l>

                    <l xml:id="SS.5.4.34.add-4"> nirviṣās tu valāhako hi patā<cb n="2"
                        />kaḥ śukapatro jagaro dīpyakaḥ | ilikinī | varṣāhīko
                            <unclear>dvyā</unclear>hikaḥ | kṣīrikāpu<lb n="6"/>ṣpaḥ
                        puṣpasakalī jyot<subst><del>i</del><add>ī</add></subst>ratho
                        vṛkṣakaś ceti || </l>

                    <l xml:id="SS.5.4.34.add-5"> vaikarañjās tu trayāṇāṃ varṇṇā<cb n="1"
                        />nāṃ vyatirekajās tad yathā | mākuliḥ poṭagalaḥ snigdharājiś ceti
                        || tatra kṛṣṇasarpeṇa gonasyāṃ vaiparī<cb n="2"/>tena vā jāto
                        mākuliḥ | rājilena gonasyāṃ vaiparītyena jātaḥ poṭa<unclear
                            reason="torn">gala</unclear>ḥ || <unclear reason="torn"
                            >kṛṣṇa</unclear><lb n="6"/>sarpeṇa rājimatyāṃ vaiparītyena vā
                        jātaḥ snigdharājir iti || teṣāṃ pitṛ<cb n="1"/>vad viṣam utkarṣād
                        dva ꣸ ꣸ ꣸ ꣸ ꣸ ꣸ yor mātṛ<add place="below">va</add>d ity eke | </l>
                    <l xml:id="SS.5.4.34.5a">evam eṣāṃ sarpāṇām aśītir vyākhyā<cb n="2"
                        />tāḥ ||</l>


                    <l xml:id="SS.5.4.35">tatra mahānetrajihvāśirasaḥ <pb
                            ana="149r                             IMG_0017.JPG" facs="127"
                            n="149r"/><lb n="1"/>pumāṃsaḥ | sūkṣmanetrajihvāśirasaḥ
                        striyaḥ | ubhayalakṣaṇā mandaceṣṭākrodhā na<cb n="1"/>puṃsakā iti
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.36">tatra sarveṣām eva sarpāṇāṃ sāmānyata eva
                        daṣṭalakṣaṇam upadekṣyāmaḥ | kiṃ kāraṇaṃ viṣaṃ hi huta<pc
                            > </pc>hu<cb n="2"/>tavaha<pc> </pc>niśita<pc
                            > </pc>nistriṃśāśani<pc> </pc>kalpam āśukāri muhūrttam apy
                        upekṣitam āturam atipāta<lb n="2"/>yati | na cāvakāśo sti<unclear
                            rend="faint">ḥ</unclear> vāksamūham anusartuṃ | pratyekam api
                        ca duṣṭalakṣaṇe<cb n="1"/> bhihite sa<del>rva</del>rpatraividhyāt
                        kriyātraividhyaṃ bhavati | tasmāt traividhyena vakṣyāmaḥ | etad
                        dhy āturahitam asaṃmohakarañ cā<cb n="2"/>sminn eva ca
                        sarvavyañjanāvarodha iti |</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.37">tatra
                            dar<subst><del>va</del><add>vī</add></subst>karaviṣeṇa
                            tvaṅ<pc> </pc>nakha<pc> </pc>nayana<pc> </pc>vadana<lb n="3"
                            /><pc> </pc>mūtra<pc> </pc>purīśa<pc> </pc>daṃśa<pc
                        > </pc>kṛṣṇatvaṃ raukṣyaṃ sandhivedanā śirogauravaṃ
                            kaṭīpṛṣṭhagrīvādaurva<cb n="1"/>lyaṃ jṛmbhaṇaṃ svarāvasādaḥ
                        kharukharuko jaḍatā śuṣkodgāraḥ kāsaḥ śvāso hikkā vāyor
                        urdhvagamanaṃ śūlodveṣṭa<cb n="2"/>naṃ kṛṣṇalālāsravaṇaṃ
                        phenāgamanaṃ srotovarodhas tās tāś ca vātavedanā bhavanti ||<lb
                            n="4"/> maṇḍalaviṣeṇa tu tvaṅ<pc> </pc>nakha<pc
                            > </pc>nayana<pc> </pc>daśana<pc> </pc>vadana<pc
                            > </pc>mūtra<pc> </pc>purīśa<pc> </pc>daṃ<add hand="later"
                            place="below">śa</add><pc> </pc>pītatvaṃ śītā<cb n="1"
                        />bhilāṣaḥ paridhūpāyanaṃ dāhas tṛṣṇā mado mūrcchā jvaraḥ
                        śoṇitāgamanam ūrdhvam adhaś ca māṃsavasāvasādaḥ | śva<cb n="2"
                        />yathur daṃśakotho viparītadarśanam āturakopas tās tāś ca
                        pittavedanā bhavanti || <unclear reason="torn">rā</unclear><lb
                            n="5"/>jīmadviṣeṇa tu tvaṅ<pc> </pc>nakha<pc
                            > </pc>nayana<pc> </pc>da<del>ṃ</del>śana<pc
                            > </pc>vadana<pc> </pc>mūtra<pc> </pc>purīśā<pc
                            > </pc>daṃśa<pc> </pc>pāṇḍutvaṃ śīta<cb n="1"/>jvaro romaharṣa
                        stavdhatvaṃ gātrāṇām ādaṃśaśophaḥ sāndrakaphaprasekaś chardir
                        akṣṇoḥ kaṇḍū khurakhurakaḥ | ucchvāsa<cb n="2"/> nirodhas tās tāś
                        ca kaphavedanā bhavanti ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.38">tatra puruṣeṇa da<unclear>ṣṭa</unclear> ūrdhvaṃ
                        prekṣate | striyā<lb n="6"/>s tiryaṅ napuṃsakenādha iti ||
                        garbhiṇyā pāṇḍumukho ādhmātaś ca bhavati ||<cb n="1"/> sūtikayā
                        kukṣiśūlārttaḥ sarudhiraṃ mehati grāsārthimānnam ākāṃkṣati |
                        vṛddhena cirān mandāś ca vegā bhavanti ||<cb n="2"/> vālenāśus
                        tīkṣṇaś ca | nirviṣeṇāviṣaliṅgaṃ | andhāhikenāndhatvam eke |
                            grasa<unclear reason="torn">nā</unclear><lb n="7"/>d ajagaraḥ
                        prāṇaharo na viṣād iti ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.39">tatra sarvasarpaviṣāṇāṃ sapta<cb n="1"/>viṣavegā
                        bhavanti | tatra darvīkarāṇāṃ prathame vegaviṣaṃ śoṇitaṃ dūṣayati
                        | tatpraduṣṭaṃ kṛṣṇatām upaiti |<cb n="2"/> tena kārṣṇya pipīlikāparisarpa<choice>
                            <orig><unclear>ñca</unclear></orig>
                            <corr>ṇa</corr>
                        </choice>m iva cāṃge bhavanti || <pb ana="149v IMG_0018.JPG"
                            facs="128" n="149v"/><lb n="1"/>dvitīye māṃsaṃ dūṣayati |
                        tenātyarthakṛṣṇatā granthayaś ca bhavanti || tṛtīye me<add
                            place="above">do</add> dūṣa<cb n="1"/>yati | tena daṃśakledaḥ
                        śirogauravaṃ cakṣurgrahaṇañ ca bhavati | caturthe koṣṭham
                        anupraviśati | tataḥ kaphapra<cb n="2"/>bhavān doṣāṃ kopayati tena
                        tandrīkaphaprasekaḥ sandhiviśleṣaś ca bhavati || pa<unclear
                            reason="torn">ñca</unclear><lb n="2"/>me sthīny anupraviśati
                        tena parvabhedo hikkā dāhaś ca bhavati || ṣaṣṭhe majjām a<cb n="1"
                        />nupraviśati | tena grahaṇīdoṣā gātragauravam atīsāro hṛtpīḍā
                        mūrcchā ca bhavati || saptame śukram anupraviśa<cb n="2"/>ti
                        vyānañ cātyarthaṃ kopayati kaphañ ca sūkṣmaṃ srotobhyaḥ
                        pracyāvayati | tena śleṣma<lb n="3"/>prādurbhāvaḥ
                        kaṭīpṛṣṭhaskandabhaṅgaḥ sarvaceṣṭhāvighātaḥ ucchvāsavirodho<cb
                            n="1"/> bhavatīti || maṇḍalinān tu prathame vege viṣaḥ śoṇitaṃ
                        dūṣayati | tatpraduṣṭaṃ pītatām upaiti | tena pī<cb n="2"
                        />tāvabhāsatā paridāhaś ca bhavati || dvitīye māṃsaṃ dūṣayati |
                        tena cātyarthapītā<lb n="4"/>ṅgatā<unclear>
                        śvartha</unclear>paridāho daṃśa<del>ś ca</del> śvayathur bhavati
                        || tṛtīye medo dūṣayati tena<cb n="1"/> kṛṣṇādaṃśakledaḥ svedaś ca
                        bhavati || caturthe pūrvavad anupraviśya jvaram āpādayati ||
                        pañcame dāhaṃ sarvagātre<cb n="2"/>ṣu karoti | ṣaṣṭhasaptamayoḥ
                        pūrvavad iti | rājīmatāṃ tu prathame vege śoṇi<lb n="5"/>tan
                        dūṣayati || tatpraduṣṭaṃ pāṇḍutām upaiti tena romaharṣaḥ
                        pāṇḍvāvabhāsaś ca puru<cb n="1"/>ṣo bhavati || dvitīye māṃsaṃ
                        dūṣayati tena pāṇḍur atyarthajāḍyañ ca bhavati | tṛtīye medo <add
                            place="below">dū</add>ṣayati tena daṃśakle<cb n="2"/>do
                        kṣināsāsrāvaś ca bhavati || caturthe pūrvavad anupraviśya
                            manyāstambhaśirogaurava<lb n="6"/>ñ cāpādayati || pañcame
                        vāksaṃgaḥ śītajvarañ ca || ṣaṣṭhasaptamayoḥ pū<cb n="1"/>vad iti
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.40">bhavati || dhātvaṃtareṣu yāḥ sapta kalāḥ
                        saṃparikīrttitāḥ
                        <caesura/>
                        <unclear reason="faded">tāḥsv</unclear> ekaikam atikramya vegaṃ
                            prakuru<cb n="2"/>te viṣaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.41">yenāntareṇa tu kalāḥ kālakalpaṃ bhinatti ha |
                        <caesura/>
                         samīraṇenohyamānaṃ<lb n="7"/> tat tu vegāntaraṃ mataṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.42">śūnāṅgaḥ prathame vege paśuḥ pradhyāti duḥkhitaḥ
                            ||<cb n="1"/>
                        <caesura/>
                         dvitīye lālimān kiñci<unclear>ddhṛ</unclear>ṣṭāṅgaḥ pīḍyate hṛdi
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.43">tṛtīyasya śiroduḥkhaṃ karṇṇagrīvāñ ca bhajyate |
                        <caesura/>
                         caturthe<cb n="2"/> vepate mūḍhaḥ khādaṃ dantāñ jahāty asūn |</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.44">kecid vegatrayaṃ prāhur
                            anta<unclear>sve</unclear>deṣu ta<pb ana="150r IMG_0015.JPG"
                            facs="129" n="150r"/><lb n="1"/>dvidaḥ ||
                        <caesura/>
                         vede tu prathame pakṣī dhyāti muhyaty ataḥ paraṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.4.45">dvitīye vihvalaḥ kūjan pakṣī<cb n="1"/>maraṇam
                        arcchati |
                        <caesura/>
                         kecid ekaṃ vihaṅgeṣu viṣaveṣam uṣanti vai ||
                        <caesura/>
                         mārjāranakulādīnāṃ viṣaṃ nātipravartata iti ||</l>

                    <l ana="trailer" style="prose">kalpe<cb n="2"/><unclear>4</unclear>
                        ||</l>
                </div>


                <div n="5" type="adhyāya">

                    <!--                       <note resp="Harshal Bhatt"> In 5.5, <list>
                                    <item>Missing verses 23cd, 24ab, 25cd, 28cd, 33, 47cd, 51cd, 52,
                                        54cd, 55, 58cd, 78cd, 79-83, 84cd, 85ab</item>
                                    <item>Additions 58.1, 52.1,</item>
                                    <item> Observations - KL 699 Metre break 7ab, 20cd</item>
                                    <item> Missing 25</item>
                                </list>
                            </note>
                    -->
                    <milestone n="150r IMG_0016" unit="digital_image"/>

                    <l xml:id="SS.5.5.1">athātaḥ sarpa<pc> </pc>daṣṭa<pc> </pc>cikitsitaṃ
                            kalpaṃ<abbr>vyā</abbr><ex>khyāsyāmaḥ</ex> ||</l>


                    <l xml:id="SS.5.5.3">sarvair evāditaḥ sarpaiḥ<lb n="2"/> śākhādaṣṭasya
                        dehinaḥ |
                        <caesura/>
                         vadhnīyād gāḍham upari daṃśāt tu caturaṃgulaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.4">plotacarmānta<cb n="1"/>valkānāṃ mṛdunānyatamena
                        vā |
                        <caesura/>
                         na paryeti <del>cā</del>viṣaṃ deham ariṣṭābhir nivāritaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.5">dahed daṃśam athoddhṛtya yatra vandho na jāya<cb
                            n="2"/>te |
                        <caesura/>
                         ācūṣaṇacchedadāhāḥ sarvatraiva tu pūjitāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.6">pratipūrya mukhaṃ pāṃśo<unclear reason="faded"
                            >r</unclear> hitam ā<lb n="3"/>cūṣaṇaṃ bhavet |
                        <caesura/>
                         sandaṣṭavyo thavā sarpo daṣṭamātreṇa jānatā ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.7">atha maṇḍalida<cb n="1"/>ṣṭan tu na kathañ ca
                        dāhayet |
                        <caesura/>
                         sa pittaviṣavāhulyād daṃśo dāhād vināśayet |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.8">ariṣṭāv api mantrais tu vadhnīyān ma<cb n="2"
                        />ntrakovidaḥ |
                        <caesura/>
                         sā tu rajvādibhir vaddhā viṣapūtikarī matā |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.9">devavrahmarṣivihitāḥ ma<lb n="4"/>ntrāḥ
                        satyatapomayāḥ |
                        <caesura/>
                         bhavaṃty anatyayāḥ kṣipraṃ viṣaṃ hanyuś ca dustaraṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.10">viṣaṃ te<cb n="1"/>jomayair mantraiḥ
                        satyavrahmatapomayaiḥ
                        <caesura/>
                         yathā nivāryate kṣipraṃ prayuktair na tathauṣadhaiḥ</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.11">mantrāṇāṃ grahaṇaṃ kāryaṃ strī<cb n="2"
                        />māṃsamadhuvarjinā |
                        <caesura/>
                         yatāhāreṇa śucinā kuśāstaraṇaśāyinā |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.12">gandhamālyopahā<lb n="4"/>raiś ca valibhiś cāpi
                        devatā |
                        <caesura/>
                         pūjayet mantrasidhyarthaṃ japahomaiś ca yatnataḥ ||<cb n="1"
                        /></l>

                    <l xml:id="SS.5.5.13">mantrās tv avidhinā proktā hīnā vā
                        svaravarṇṇataḥ |
                        <caesura/>
                         yasmān na siddhim āyāṃti tasmād yojyo gadakramaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.14">daṃśāt samantāc ca<cb n="2"/> sirāṃ vyadhayet
                        kuśalo bhiṣak |
                        <caesura/>
                         śākhāśrayāṃ lalāṭo ca veddhavyā visṛte viṣe |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.15"><unclear reason="torn">rakta</unclear> ni<lb
                            n="6"/>rhriyamānan tu kṛtsnaṃ nirharate viṣaṃ |
                        <caesura/>
                         tasmād visrāvayed raktaṃ sā hy asya paramā<cb n="1"/> kriyā |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.16">daṃśaṃ samantād agadaiḥ pracchayitvā ca lepayet
                        |
                        <caesura/>
                         candanośīrasiktena vāriṇā cāpi secayet |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.17">pā<cb n="2"/>yayec cāgadāṃ tās tāṃ
                        dadhikṣaudraghṛtādibhiḥ |
                        <caesura/>
                         tadalābhe hitā vā syāt kṛṣṇavalmīkamṛttikā<lb n="7"
                                /><subst><add>|</add><del>ḥ</del></subst></l>

                    <l xml:id="SS.5.5.18">kovidāraśirīṣārkaṃ kaṭabhīr vāpi bhakṣayet |
                        <caesura/>
                         na pivet tailakaulatthaṃ<cb n="1"/> madyaṃ sauvīrakaṃ ca na |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.19">dravam anyat tu yat kiñcit pītvā pītvā tad
                        uddharet |
                        <caesura/>
                         prāyo hi vamanenaiva sukhaṃ nirhriyate<cb n="2"/> viṣaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.20">phaṇināṃ viṣavege tu prathamaṃ śoṇitaṃ haret |
                        <caesura/>
                         dvitī madhusarpirbhyām agadaṃ sa<unclear reason="torn">ha
                            pā</unclear><pb ana="150v IMG_0014.JPG" facs="131" n="150v"
                            /><lb n="1"/>yayet |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.21">nastaḥ<pc> </pc>karmāñjane yuṃjyāt tṛtīye
                        viṣanāśanaṃ |
                        <caesura/>
                         vānte caturthe viṣaghnāṃ yavā<cb n="1"/>gūṃ pāyayed bhiṣak <add
                            hand="second_scribe" place="bottom">* śītopacāraṃ puruṣaṃ
                            vegayoḥ pañcaṣaṣṭhayoḥ pāyayet chodhanaṃ tīkṣṇaṃ yavāgūñ cāpi
                            kīrttitā saptame tv avapīḍena śiras tīkṣṇena śodhayet pūrvā
                            maṇḍalināṃ vegā darvīkaravad ācaret tṛtīye ca viriktasya
                            *</add></l>
                    <l xml:id="SS.5.5.22"><add>śītopacāraṃ puruṣaṃ vegayoḥ pañcaṣaṣṭhayoḥ
                            pāyayet chodhanaṃ tīkṣṇaṃ yavāgūñ cāpi kīrttitā</add></l>
                    <l xml:id="SS.5.5.23"><add>saptame tv avapīḍena śiras tīkṣṇena
                            śodhayet</add></l>
                    <l xml:id="SS.5.5.24"><add>pūrvo maṇḍalināṃ vego darvīkaravad
                            ācaret</add></l>

                    <l xml:id="SS.5.5.26"><add>tṛtīye ca viriktasya </add>
                        <!--
                    <l xml:id="SS.5.5.22">
                        <add place="below">
                            <unclear reason="faded">śītopacāraṃ puruṣaṃ vegayoḥ
                                pañcaṣaṣṭhayoḥ
                                <caesura/>
                                 pāyayet chodhanaṃ tīkṣṇaṃ yavāgūñ cāpi kīrttitā</unclear>
                        </add>
                    </l>

                    <l xml:id="SS.5.5.23">
                        <add place="below">saptame tv avapīḍena śiras tīkṣṇena
                            śodhayet</add>
                    </l>

                    <l xml:id="SS.5.5.24">
                        <add place="below">pūrvā maṇḍalināṃ vegā darvīkaravad ācaret</add>
                    </l>

                    <l xml:id="SS.5.5.26"><add place="below">tṛtīye ca viriktasya</add>
                        yavāgūn dāpayed dhitām |
                        --> yavāgum dāpayed dhitāṃ |
                        <caesura/>
                         caturthe pañcame cāpi darvīkaravad ācaret |</l>


                    <l xml:id="SS.5.5.27">kākolyādir hitaḥ ṣa<cb n="2"/>ṣṭhe peyaś ca
                        madhuro gadaḥ |
                        <caesura/>
                         hito vapīḍe tv agadaḥ saptame viṣanāśanaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.28">atha rāji<lb n="2"/>matāṃ vege prathame śoṇitaṃ
                        haret |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.29">vāṃtaṃ dvitīye tv agadaṃ pāyayed viṣanāśanaṃ
                            |<cb n="1"/>
                        <caesura/>
                         tṛtīyādiṣu triṣv eva vidhir dārvvīkaro hitaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.30">ṣaṣṭhe ñjanaṃ tīkṣṇatamam avapīḍaś ca saptame |
                        <caesura/>
                         garbhiṇīvālavṛddhānāṃ si<cb n="2"/>rāvedhavivarjitaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.31">viṣārttiṣu yathoddiṣṭaṃ vidhānaṃ mṛdu śasyate |
                        <caesura/>
                         raktāvasekā<lb n="3"/>ñjanāni naratulyā<subst><del n="2"
                                type="chars"/><add>ny ajā</add></subst>vike |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.32">gavāśvayos ta dviguṇāṃ triguṇaṃ mahiṣoṣṭrayoḥ
                            |<cb n="1"/>
                        <caesura/>
                         caturguṇaṃ tu nāgānāṃ kevalaṃ sarvapakṣiṇāṃ |</l>


                    <l xml:id="SS.5.5.34">deśe prakṛti<pc> </pc>sātmya<pc
                            > </pc>ntu<pc> </pc>viṣavegavalāvalaṃ |
                        <caesura/>
                         pradhārya nipunaṃ vudhyā<cb n="2"/> tataḥ karma samācaret |</l>


                    <l xml:id="SS.5.5.47cd">niḥśeṣaṃ nirharec cainaṃ viṣaṃ paramadurjayaṃ
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.48">svalpam a<unclear reason="torn">py
                            a</unclear><lb n="4"/>vatiṣṭhaṃ hi bhūyo vegāya kalpate |
                        <caesura/>
                         kuryād vā sādavaivarṇṇyajvarakāsasirorujaḥ |<cb n="1"/></l>

                    <l xml:id="SS.5.5.49">śoṣaśophapratiśyāyatimirāruci<pc> </pc>jāḍyatāṃ
                        |
                        <caesura/>
                         tāsu cāpi yathāyogaṃ pratikarma prayojayet |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.50">viṣārttopa<cb n="2"/>dravāṃś cāpi yathāsvaṃ
                        samupācaret ||
                        <caesura/>
                         athāriṣṭāṃ vimucyāśuḥ pracchayitvāṃkitaṃ ta<lb n="5"/>yā |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.51">vidyāt tatra viṣaṃ skannaṃ bhūyo vegāya kalpate
                        |</l>


                    <l xml:id="SS.5.5.52.add-1"> viṣāpāye nilaṃ kruddhaṃ ja<cb n="1"/>yed
                        anilavāraṇaiḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.53">taila<pc> </pc>madya<pc
                            > </pc>kulatthāmbla<pc> </pc>varjair viṣaharāyutaiḥ |
                        <caesura/>
                         pittaṃ pittajvaraharaiḥ kaṣāyasneharecanaiḥ |<cb n="2"/></l>

                    <l xml:id="SS.5.5.54">kapham āragvadhādyena sakṣaudreṇa gaṇena tu
                        ||</l>



                    <l xml:id="SS.5.5.56">gāḍhaṃ vaddhe riṣṭayā pracchite vā tīkṣṇair
                            le<lb n="6"/>pair viṣaśeṣeṇa vāpi |
                        <caesura/>
                         śūne gātre klinnam atyarthapūti śīrṇṇaṃ māṃsaṃ viṣapūti pra<cb
                            n="1"/>diṣṭaṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.57">sadya kṣataṃ pacyate yasya jantoḥ
                        <caesura/>
                         kṛṣṇaṃ raktaṃ sravate dahyate ca |
                        <caesura/>
                         śyāvībhūtaṃ klinnam atyarthapūti
                        <caesura/>
                         kṣatāt māṃsaṃ śī<cb n="2"/>ryate yasya cāpi |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.58">tṛṣṇā mūrcchā jvaradāhau ca yasya digdhāhataṃ
                        taṃ manujam vyavasyet ||<lb n="7"/></l>

                    <l xml:id="SS.5.5.58.add-1"> liṅgāny etāny eva vā yasya vidyād vraṇe
                        viṣaṃ yasya dattaṃ pramādāt |
                        <caesura/>
                         digdhāhataṃ vi<cb n="1"/>ṣaṃ juṣṭaṃ vraṇañ ca ye cāpy anye
                            viṣapū<add place="above">tivraṇārttāḥ ||</add></l>


                    <l xml:id="SS.5.5.59cd">
                        <add> teṣāṃ dhīmāṃn adhimāṃsāny apohya jallaukābhiḥ śoṇitaṃ
                                cāpahṛ<cb n="2"/>tvā</add>
                    </l>


                    <l xml:id="SS.5.5.60">hṛtvā doṣān ūrdhvamadhaś ca samyak | siñcec
                        chītaiḥ kṣīriṇāṃ tvakaṣāyaiḥ |
                        <caesura/>
                         vastrā<pb ana="151r IMG_0018.JPG" facs="132" n="151r"
                            type="digital_image"/><lb n="1"/>ntarāṃ dāpayec ca pradehāñ
                        cchītair dravyai ghṛtayuktair viṣaghnaiḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.61"> kṣate sthitiḥ sa viṣair e<cb n="1"/>ṣa eva
                        vidhiḥ kāryaḥ pittaviṣe tathaiva ||
                        <caesura/>
                         tṛvṛd viśalyā madhukaṃ haridre mañjiṣṭha<pc> </pc>va<unclear
                            reason="faded">krau</unclear> lavaṇaś ca sarvaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.62">kaṭutrikaṃ cai<cb n="2"/>va vicūrṇṇitāni śṛṅge
                        nidadhyāt madhusaṃyutāni |
                        <caesura/>
                         eṣo gado hanti viṣaṃ prayuktaḥ pā<lb n="2"
                            />nāñjanābhyañjana<pc> </pc>nasya<pc> </pc>yogaiḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.63">avāravīryo viṣavegahantā mahāgado nāma<cb n="1"
                        /> mahāprabhāvaḥ ||
                        <caesura/>
                         viḍaṅga<pc> </pc>pāṭha<pc> </pc>triphalājamoda hiṃguni vakraṃ
                        trikaṭuṃ tathaiva |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.64">sarvaś ca vargo lavaṇaḥ sasūkṣmaḥ sa<cb n="2"
                        />citrakakṣaudrayuto nidheyaḥ |
                        <caesura/>
                         śṛṃge gavāṃ śṛṃgamayena caiva pracchāditaḥ pakṣam upekṣi<lb n="3"
                        />taś ca |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.65">eṣo gada sthāvarajaṅgamānāñ jetā viṣāṇām ajito
                        hi nāmnā ||
                        <caesura/>
                         prapau<cb n="1"/>ṇḍarīkaṃ suradāru rāsnā kālānusārī kaṭurohaṇīś
                        ca |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.66">sthauṇeyakadhyāmaka<pc> </pc>padmakāni
                            punnāga<pc> </pc>tālīsa<pc> </pc>suva<cb n="2"/>rcikāś ca |
                        <caesura/>
                         kuṭannaṭailāsitasinduvārāḥ
                        <caesura/>
                         śaileyakuṣṭhe tagaraṃ priyaṃṅguḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.67">lodhraṃ <lb n="4"/> tathā guggula<pc
                        > </pc>gairikañ ca
                        <caesura/>
                         sasaindhave pippalināgare ca |
                        <caesura/>
                         sūkṣmāṇi cūrṇṇāni samā<cb n="1"/>ni kṛtvā śṛṅge nidadhyāt
                        madhusaṃyutāni |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.68">eṣo gadas tārkṣya iti pradiṣṭo viṣan nihanyād
                        api takṣakasya ||
                        <caesura/>
                         māṃsī<cb n="2"/>hareṇutriḥphalāmuruṅgī mañjiṣṭha<pc
                            > </pc>yaṣṭyāhvaya<pc> </pc>padmakāni |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.69">viḍaṅgatālīsasu<unclear reason="torn"
                            >ga</unclear><lb n="5"/>ndhikailā tvakkuṣṭhavakrāṇi
                        sacandanāni |
                        <caesura/>
                         bhārgī paṭolīkiṇi hī sapāṭhā mṛ<cb n="1"/>gādanī kroṣṭakamekhalā
                        ca |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.70">pālindyaśokau kramukaṃ surasyā prasūnam
                        āruṣkarajañ ca puṣpaṃ |
                        <caesura/>
                         cūrṇṇāny athaiṣāṃ ni<cb n="2"/>hitāni śṛṅge deyāni pittāni
                        samākṣikāni |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.71">varāhagodhāśikhiśalyakānāṃ mā<lb n="6"/>rjārajaṃ
                        pārṣatanākule ca |
                        <caesura/>
                         yasyāgado yaṃ sukṛto gṛhastho nāmnārṣabho nāma<cb n="1"/>
                        nararṣabhasya |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.72">na tatra sarpāḥ kuta eva kīṭās tyajanti vīryāṇi
                        viṣāṇi caiva |
                        <caesura/>
                         etena bheryaḥ paṭahāś ca di<cb n="2"/>gdhāḥ nānadyamānā viṣam āśu
                        hanyuḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.73">digdhāḥ patākāś ca nirīkṣya sadyo viṣābhi<cb
                            n="7"/>bhūtāḥ sukhino bhavanti ||
                        <caesura/>
                         lākṣā hareṇvau naladapriyagvau mañjiṣṭhayaṣṭyāhva<cb n="1"
                        />yapṛthvikāś ca |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.74">cūrṇṇīkṛto yaṃ rajanāvimiśro vargo nidheyo
                        madhusarpiṣāktaḥ |
                        <caesura/>
                         śṛṅge gavāṃ pūrvavad ā pi<cb n="2"/>dhāṇas tataḥ prayojyo
                            ñjana<pc> </pc>pāna<pc> </pc>nasyaiḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.75">sañjīvano nāma gatāśukalpā<unclear reason="torn"
                            >n <damage extent="2" unit="char"/></unclear><pb
                            ana="151v                             IMG_0018.JPG" facs="133"
                            n="151v"/><lb n="1"/>gado jīvayatīha martyān |
                        <caesura/>
                         śleṣmātakīkaṭphalamātuluṅga svetā giri<unclear>hvā</unclear>
                        kiṇihī si<cb n="1"/>tā ca ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.76">sataṇḍulīyo gada eṣa mu<unclear>khyo</unclear>
                        viśeṣu darvīkararājilānāṃ ||
                        <caesura/>
                         drākṣāśvagandhā gajavṛttikā ca svetā ca piṣṭā sa<cb n="2"
                        />mabhāgayuktāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.77">deyo dvibhāgaḥ surasacchadasya kapitthavilvād
                        api <unclear reason="damage">dāḍimāc ca</unclear>
                        <caesura/>
                        <lb n="2"/> tathā ca bhāgo sitasinduvārād aṅkollavījād api
                        gairikāc ca |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.78ab">eṣo gado kṣaudra<cb n="1"/>yuto nihanti
                        viseṣato maṇḍalinām viṣāṇi ||</l>




                    <l xml:id="SS.5.5.84ab">somarājīyavahulā kadalī sinduvārakaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.85cd">śyāmāmvaṣṭhā tāla<cb n="2"/>patrī
                        tathāmrāśmantako pi ca |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.85.add-1"> maṇḍūkaparṇṇī varuṇaḥ saptalā sa
                        punarṇṇavā || </l>

                    <l xml:id="SS.5.5.84cd"> co<lb n="3"/>rako
                            nāgavi<unclear>nnā</unclear> ca tathā sarpasugandhikā |</l>

                    <l xml:id="SS.5.5.86">bhūmī kuravakaś caiva gaṇa ekarasa<pc> </pc><cb
                            n="1"/>smṛtāḥ ||
                        <caesura/>
                         ekaikaśo dvandvaśo vā prayoktavyo viṣāpaham iti || </l>

                    <p style="prose" xml:id="SS.5.5.trailer"> kalpe 5 || ❈ || </p>
                </div>



                <div n="6" type="adhyāya">

                    <!--  This is adhyāya 5.6 in the MS, 5.7 in the vulgate.
                        
                    Missing verses 17cd, 18, 34cd, 35, 36, 39, 45ab, 49cd, 50ab, 52cd, 53, 54, 55, 56, 57, 58, 59ab, 60cd, 61ab, 63cd, 64, 65
                    Additions 63.1
                    Metre Break 62ab
                    -->

                    <milestone ana="line 3" facs="151v IMG_0019.jpg" n="151v"
                        unit="digital_image"/>

                    <l xml:id="SS.5.7.1">|| athāto mūṣikākalpaṃ
                                <abbr>vyā<ex>khyāsyāmaḥ</ex></abbr> ||<cb n="2"/></l>



                    <l xml:id="SS.5.7.3">pūrvam uktāḥ śukraviṣā<del>ḥ</del> mūṣikā ye
                        samāsataḥ
                        <caesura/>
                         nāmalakṣaṇabhaiṣajyair aṣṭādaśa<lb n="4"/> nibodha tāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.4">lālanaḥ putrakaḥ kṛṣṇavasiraś cikkiras tathā |
                        <caesura/>
                         cchucchundaro <cb n="1"/>ralaś caiva kaṣāyadaśano pi ca |</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.5">kuliṅgaś cājitaś caiva capalaḥ kapilas tathā |
                        <caesura/>
                         kokilāruṇa<pc> </pc>saṃjñaś ca ma<cb n="2"/>hākṛṣṇas tathonduruḥ
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.6">śvetaś ca mahatā sārdhaṃ kapilenākhunā tathā |
                        <caesura/>
                         mūṣikaś ca <unclear reason="torn">ka</unclear>po<lb n="5"/>tābhas
                        tathaivāṣṭādaśaḥ smṛtāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.7">śukraṃ patati yatraiṣāṃ śukraspṛṣṭaiḥ spṛśanti<cb
                            n="1"/> vā |
                        <caesura/>
                         nakhadantādibhis tasmiṃ gātre raktaṃ praduṣyati |</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.8">jāya<unclear reason="faded">ṃ</unclear>te
                        granthayaḥ śophāḥ <del resp="scribe">ki</del>karṇṇikā maṇḍalāni ca
                        |
                        <caesura/>
                         piṭa<cb n="2"/>kopacayāś cogrāḥ visarpāḥ kiṭibhāni ca |</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.9">parvabhedo rujaś cāpi jvaro mūrcchā ca <lb n="6"
                        /> dāruṇāḥ |
                        <caesura/>
                         daurvalyam aruciḥ sādo vamathur lomaharṣaṇaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.10">daṣṭarūpaṃ samā<cb n="1"/>soktam etad vyāsam
                        ataḥ śṛṇu ||
                        <caesura/>
                         lālāsrāvo lālanā cchardi hikkā ca jāyate |</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.11">taṇḍulīyakakalkaṃ tu lihyāt ta<cb n="2"/>tra
                        samākṣikaṃ ||
                        <caesura/>
                         putrakeṇāṃgasaṃsādaḥ <unclear reason="faded">pāṇḍu<pc
                            > </pc>valguś ca jāyate |</unclear></l>

                    <l xml:id="SS.5.7.12"><unclear reason="faded">cīyate</unclear>
                            granthi<lb n="7"/>bhiś cāṃgaṃ śiśur mūṣikasaṃsthitaiḥ |
                        <caesura/>
                         śirīśeṅgudipatraṃ tu lihyāt tatra samākṣi<cb n="1"/>kaṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.13">kṛṣṇenāsṛk chardayati durdine tu viśeṣataḥ |
                        <caesura/>
                        <unclear reason="faded">śirīṣapatra kuṣṭhai</unclear>lā pivet
                        kiṃśukabhasmanā ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.14">vasiro<cb n="2"/>ṇānnavidveṣo jṛmbho romnāñ ca
                        kuṣṭhatā |
                        <caesura/>
                         pived āragvadhādin tu vāntas tatrāśu mānavaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.15"><pb ana="152r IMG_0016.JPG" facs="134" n="152r"
                            /><lb n="1"/>ci<unclear reason="unfocussed">kki</unclear>reṇa
                        śiroduḥkhaṃ śopho hikkā va<unclear>mis tathā</unclear> |
                        <caesura/>
                        <unclear reason="faded">suvānto</unclear> jālinīkvāthaiḥ sā<cb
                            n="1"/><unclear reason="faded">ram aṅkollajam pivet
                            |</unclear></l>

                    <l xml:id="SS.5.7.16cd">cchucchundareṇa <unclear reason="faded"
                                >viṭchaṅgaḥ<pc> </pc>grīvāstambha<pc
                            > </pc>vijṛmbhikāḥ</unclear> | </l>
                    <l xml:id="SS.5.7.16ab"> yavanā<sic>lā</sic>rṣabhīkṣāraṃ
                                vṛhatyau<unclear><gap extent="5" reason="faded"
                                unit="char"/></unclear><lb n="2"/></l>

                    <l xml:id="SS.5.7.17">
                        <unclear><gap extent="32" reason="faded" unit="char"/></unclear>
                    </l>



                    <l xml:id="SS.5.7.19"><unclear><gap extent="6" reason="faded"
                                unit="char"/></unclear>tatra samākṣikaṃ ||
                        <caesura/>
                         nidrā kaṣāyadantena jāyate kārśyam eva ca |</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.20">lihyāt tatra<cb n="1"/> śirīṣasya madhunā
                        sāramāṣakān ||
                        <caesura/>
                         kuliṅgena rujaḥ śopho rājyaś cā<pc
                            > </pc>da<unclear>mśa</unclear><pc> </pc>maṇḍale |</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.21">sahe sasinduvāre ca li<cb n="2"/>hyāt tatra
                        samākṣike ||
                        <caesura/>
                         ajitena vamī mūrcchā hṛdgrahaḥ <unclear><gap extent="5"
                                reason="faded" unit="char"/></unclear></l>

                    <l xml:id="SS.5.7.22"><unclear><gap extent="5" reason="faded"
                                unit="char"/></unclear><lb n="3"/>rayuktāṃ mañjiṣṭhāṃ
                        madhunā lihet ||
                        <caesura/>
                         capalena bhavec chardiḥ mūrcchā ca saha tṛṣṇa<cb n="1"/>yā |</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.23">sabhasmakāṣṭhā sajaṭāṃ kṣaudreṇa triphalaṃ pivet
                        ||
                        <caesura/>
                         kapilena vraṇaṃ kothaṃ jvaro graṃnthyudgamas tathā |</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.24">kṣaudre<cb n="2"/>ṇa lihyāc chvetātra śvetā vāpi
                        punarṇṇavā ||
                        <caesura/>
                         granthayaḥ kokilenoktā <unclear><gap extent="5" reason="faded"
                                unit="char"/></unclear><lb n="4"/>haś ca dāruṇaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.25">nīlāvarṣābhuniḥkvāthaiḥ siddhaṃ tatra pived
                        ghṛtaṃ ||
                        <caesura/>
                         aruṇe<cb n="1"/>nānilaḥ kruddho vātajāṃ kurute gadāṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.26">mahākṛṣṇena pittañ ca śvete<add place="below"
                            >na</add>kapha eva ca |
                        <caesura/>
                         mahatā kapilenāsṛk kapo<cb n="2"/>tena catuṣṭayaṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.27">bhavanti caiṣān daṃśeṣu granthimaṇḍalakarṇṇikā
                        ||
                        <caesura/>
                        <unclear reason="faded">piḍakopacayā</unclear><lb n="4"/>ś cāṅge
                        śophāś ca bhṛṣa<pc> </pc>dāruṇaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.28">dadhikṣīraghṛtaprasthāstrayaḥ pratyekaśo<cb
                            n="1"/> mitāḥ |
                        <caesura/>
                         karañjāragvadhaṃ vyoṣa vṛhaty<pc> </pc>aṃśumatī<pc> </pc>sthirā
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.29">ni<unclear>ṣkvā</unclear>thya tasya kvāthasya
                        caturthāṃśaḥ punar bhavet ||<cb n="2"/>
                        <caesura/>
                         tṛvṛt<pc> </pc>tilvāmṛtā<pc> </pc>vakra<pc> </pc><unclear
                            reason="faded">sarvāgandhāgamṛttikā |</unclear></l>

                    <l xml:id="SS.5.7.30">kapitthadāḍimatvak ca <unclear reason="faded"
                            >ślakṣṇapiṣṭāni dā</unclear><lb n="5"/>payet |
                        <caesura/>
                         tat sarvam ekataḥ kṛtvā śanair mṛdvagninā pacet ||<cb n="1"/></l>

                    <l xml:id="SS.5.7.31">pañcānām aruṇādīnāṃ viṣa<add place="below">m
                            e</add>tad vyapohati |
                        <caesura/>
                         kākādanīkākamācī svarasveṣv athavā kṛtaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.32">sirāś ca vyadhayet prā<cb n="2"/><unclear
                            reason="faded">ptāḥ kuryāt saṃśodhanāni ca |</unclear>
                        <caesura/>
                        <unclear><gap extent="6" reason="faded" unit="char"
                        /></unclear>kāryo mūṣikāṇām viṣeṣv a<unclear reason="torn"
                            >yaṃ</unclear>||</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.33">
                        <pb ana="152v IMG_0017.JPG" facs="136" n="152v"/><lb n="1"
                        />dagdhvā visrāvayed daṃśaṃ pracchitaṃñ ca pralepayet |
                        <caesura/>
                         śirīṣarajanīvakraṃ kuṃkumair amṛtāyu<cb n="1"/>taiḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.34ab">cchardanaṃ nīlinīkvāthaiḥ śukākhyāṅkollayor
                        api |</l>



                    <l xml:id="SS.5.7.37">virecane tṛvṛddantītriphalākalka iṣyate |
                        <caesura/>
                         śirovirecane <cb n="2"/>sāraḥ śirīśasya phalāni vā |</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.38">kaṭutrikāḍhyaś ca hi<unclear>to</unclear> go<lb
                            n="2"/>mayaḥ svaraso 'ñjane |
                        <caesura/>
                         kapitthagomayarasau sakṣaudrau leha iṣyate |</l>



                    <l xml:id="SS.5.7.40">taṇḍulī<cb n="1"/>yakamūleṣu sarpiḥ siddhaṃ
                        piven naraḥ |
                        <caesura/>
                         āsphotamūlasiddham vā pañcakāpi<sic>tta</sic>m eva vā |</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.41">mūṣikāṇāṃ viṣaṃ prāyaḥ ku<cb n="2"/>pyaty
                        abhreṣu nirhṛtaṃ |
                        <caesura/>
                         tatrāpy eṣa vidhiḥ kāryaḥ yaś ca dūṣīviṣāpahaḥ </l>

                    <l xml:id="SS.5.7.42">sthirāṃ<unclear reason="illegible"
                            >manda</unclear><lb n="3"/>rujaś cāpi karṇṇikāṃ pracchayed
                        bhiṣak |
                        <caesura/>
                         sarvasminn eva tu viṣe vraṇavac cācaret kri<cb n="1"/>yāṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.43">śvaśṛgālavṛkavyāghratarakṣvāder viṣaṃ yadā |
                        <caesura/>
                         śleṣmā praduṣṭo <unclear>mu</unclear>ṣṇāti saṃ<sic>jñaṃ</sic>
                        <unclear reason="eccentric_ductus">srotrovalāśritaḥ</unclear>
                        ||</l>



                    <l xml:id="SS.5.7.44">tadā prasra<cb n="2"/>stalāṃgūlahanuskandho
                            <unclear>bhi</unclear>lālimān |
                        <caesura/>
                         avyaktavadhiro 'ndhaś ca so nyonyam abhidhāvati |</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.45">te<lb n="4"/>na daṣṭasya cāṅge syuḥ suptaḥ
                        kṛṣṇaṃ kṣaraty asṛk ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.46">digdhaviddhasya liṅgena prāya<cb n="1"/>śaś
                        cābhiliṅgitaḥ |
                        <caesura/>
                         yena cāpi bhaved daṣṭas tasya ceṣṭārutan naraḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.47">vahuśaḥ pratikurvāṇaḥ kriyāhīno viśyati ||
                        <caesura/>
                         daṃṣṭriṇā yena daṣṭas tu taṃ daṣṭo yadi paśyati |</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.48">apsu vā yadi vādarśeriṣṭaṃ tasya vinirdi<lb
                            n="5"/>śet |
                        <caesura/>
                         yadi trasya<add place="below">tya</add>daṣṭo pi
                        śabdasyarśanadarśanaiḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.49ab">jalatrāsaṃ tu taṃ vidyād daṣṭaṃ<cb n="1"/> tad
                        api kīrttitaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.50cd">visrāvya daṃśaṃ taṃ daṣṭe sarpiṣā paridāhitaṃ
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.51">pradihyād agadaiḥ sarpiḥ purāṇaṃ cāpi pāyayet
                            |<cb n="2"/>
                        <caesura/>
                         arkakṣīrayutañ cāpi śīghran dadyād virecanaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.52ab">śvetāṃ punarṇṇavāñ cāsyai dadyād dhuttūrakā<lb
                            n="6"/>yutāṃ |</l>



                    <l xml:id="SS.5.7.60ab">snāpayet taṃ nadītīre samantrair vā catuṣpathe
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.60.add-1"> vījaratnauṣadhīgarbhaiḥ kumbhaiḥ
                        śītāmvupūritaiḥ ||</l>

                    <!-- 59cd is given after 60 and given it above, id no. 60.1 -->

                    <l xml:id="SS.5.7.61cd">ala<cb n="2"/>rkādhipate yakṣa
                        sārameyagaṇādhipa |</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.62">alarkajuṣṭam etan me nirviṣaṃ kuru mā cirāt ||
                            <pb ana="153r IMG_0019.JPG" facs="137" n="153r"/><lb n="1"
                        />svāhā ||
                        <caesura/>
                         dadyāt saśodhanan tīkṣṇam avasyāṃn tasyaṃ dehinaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.63ab">aśuddhasya surūḍhe pi vraṇe<cb n="1"/> kupyati
                        tad viṣaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.7.63.add-1"> prasupto votthito vāpi svasthaḥ <unclear
                            reason="smudged">trasto</unclear> na sidhyati |
                        <caesura/>
                         jalatrāsī ca yo martyo daṣṭe yaś ca prakupyatī<cb n="2"/>ti || </l>





                    <l style="prose" xml:id="SS.5.7.trailer">kalpe <unclear>6</unclear> ||
                        ❈ ||</l>
                </div>



                <div n="7" type="adhyāya">

                    <!--              
                        adhyāya 5.7 in the MS, 5.6 in the vulgate
                        Missing verses 8,9,10,11,22cd, 29, 30
                        Additions 19cd
                    -->

                    <milestone ana="line 1" facs="153r IMG_0019.jpg" n="153r"
                        unit="digital_image"/>

                    <l xml:id="SS.5.6.1">athāto dundubhisvanīyaṃ kaṃlpa
                            <abbr>vyā</abbr><ex>khyāsyāmaḥ</ex> ||</l>



                    <l xml:id="SS.5.6.3">dhavāśvakarṇṇa<pc> </pc>tiniśa<pc> </pc>pi<lb
                            n="1"/>cumarda<pc> </pc>pāṭalī<pc
                            > </pc>pāribhadrakodumvara<pc> </pc>karaghātakārjuna<pc
                            > </pc>sarjja<pc> </pc>kapītana<pc> </pc>śleṣmātakā<cb n="1"
                            />ṅkoṭha<pc> </pc>kuṭaja<pc> </pc>śamī<pc
                            > </pc>kapitthāśmantakārka<pc> </pc>cirivilva<pc
                            > </pc>mahāvṛkṣārala<pc> </pc>madhuka<pc
                            > </pc>madhukaṃśrigru<pc> </pc>śāka<pc> </pc>gojī<pc
                            > </pc>bhūja<pc> </pc>tilvake<unclear cert="medium"
                            >kṣu</unclear><cb n="2"/>raka<pc> </pc>gopaghoṇṭārimedānāṃ
                        bhasmāny āhṛtya gavāṃ mūtreṇa kṣārakalpena parisrāvya vi<lb n="3"
                        />pacet | dadyāc cātra pippalī<pc> </pc>pippalīmūla<pc
                            > </pc>taṇḍulīyaka<pc> </pc>varāṃga<pc> </pc>coraka<pc
                            > </pc>mañjiṣṭhā<pc> </pc><cb n="1"/>karañjikā<pc
                            > </pc>hastipippalī<pc> </pc>viḍaṅgā<pc
                            > </pc>gṛhadhūmānanta<pc> </pc>soma<pc> </pc>sarala<pc
                            > </pc>vā<unclear>vālhīka</unclear><pc> </pc>kuśāmra<pc> </pc>sarṣapa<pc> </pc>varuṇa<pc> </pc>plakṣa<pc> </pc>nicula<pc> </pc>vardhamāna<cb
                            n="2"/><pc> </pc>vañjula<pc> </pc>putraśreṇī<pc
                            > </pc>saptaparṇṇa<pc> </pc>ṭuṇṭukailavāluka<pc
                            > </pc>nāgadanty<pc> </pc>ativiṣā<pc
                            > </pc>bhadradāru<pc> </pc><lb n="4"/>marica<pc
                            > </pc>kuṣṭha<pc> </pc>vacā<pc> </pc>cūrṇṇāni lohānāṃ
                        samabhāgāni tataḥ | kṣāravad āgatapākam a<cb n="1"/>vatārya
                        lohakumbhe nidadhyāt |</l>

                    <l xml:id="SS.5.6.4">etena dundubhiṃ limpet patākāstaraṇāni ca ||
                        <caesura/>
                         darśanāc chravaṇāc cāpi viṣān sarvā<cb n="2"/>n pra<pc
                        > </pc>mucyate |</l>

                    <l xml:id="SS.5.6.5">eṣa kṣārāgado nāma śarkarāsv aśmarīṣu ca |
                        <caesura/>
                         arśassu vātagulmeṣu kā<lb n="5"/>saśūlodareṣu ca |</l>

                    <l xml:id="SS.5.6.6">ajīrṇṇe grahaṇedoṣe bhaktadveṣe ca dāruṇe |
                        <caesura/>
                         śophe sarva<cb n="1"/>sare cāpi deyaḥ śvāse ca dustare |</l>

                    <l xml:id="SS.5.6.7">eṣa sarvaviṣārttānāṃ sarvathaivopayujyate |
                        <caesura/>
                         tathā takṣakamukhyānām a<cb n="2"/>pi sarpāṃkuśo gadaḥ ||</l>









                    <l xml:id="SS.5.6.12">apāmārgasya vījāni śirīṣasya ca māṣakāṃ |
                        <caesura/>
                         śve<unclear reason="torn">te dve</unclear><lb n="6"/> kākamācīñ
                        ca gavām mūtreṇa pīṣayet |</l>

                    <l xml:id="SS.5.6.13">sarpir eteṣu saṃsiddhaṃ viṣasaṃśama<cb n="1"
                        />naṃ paraṃ |
                        <caesura/>
                         amṛtaṃ nāma vikhyātam api sañjīvayet mṛtaṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.6.14">candanāguruṇī kuṣṭhaṃ tagaraṃ tailaparṇṇikaṃ |
                        <caesura/>
                         prapau<cb n="2"/>ṇḍarīkan naladaṃ saralaṃ devadāru ca |</l>

                    <l xml:id="SS.5.6.15">bhadraśriyaṃ yavaphalāṃ bhārgīn nīlīṃ
                        sugandhikāṃ |
                        <caesura/>
                         kā<lb n="7"/>leyakaṃ padmakañ ca madhukaṃ sana<unclear>khaṃ
                        </unclear>jaṭāṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.6.16"> punnāgailailavālūni gairikaṃ dhyā<cb n="1"
                        />makaṃ tathā |
                        <caesura/>
                         toyaṃ sarjarasaṃ māṃsīṃ śatapuṣpāṃ hareṇukāṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.6.17">tālīsapatraṃ kṣudrailāṃ priyaṅgū sakuṭaṃnnaṭāṃ
                            |<cb n="2"/>
                        <caesura/>
                         tilapuṣpaṃ saśaileyam patraṃ kālānusārivāṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.6.18">kaṭutrikaṃ śītaśivaṃ<unclear reason="faded"
                            >kāśmaryaṃ</unclear> kaṭuro<pb ana="153v IMG_0020.JPG"
                            facs="138" n="153v"/><lb n="1"/>hiṇīṃ |
                        <caesura/>
                         somarājīmativiṣāṃ pṛthvīkāmindravāruṇīṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.6.19">uśīre dve varuṇakaṃ kustumvu<cb n="1"/>ryo
                        nakhāni ca |
                        <caesura/>
                         tvacaṃ taskarasāhvañ ca granthilāṃ saharītakīṃ |
                        <caesura/>
                         śvete haridre sthauṇeyaṃ lākṣāñ ca lavanāni ca |</l>

                    <l xml:id="SS.5.6.20">kumudotpala<cb n="2"/>padmāni puṣpañ cāpi
                        tathārjakaṃ |
                        <caesura/>
                         campakāśoka<pc> </pc>sumanā<pc> </pc>tilaka<pc> </pc>prasavāni ca
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.5.6.21">pāṭa<lb n="1"/>līśālmalī<pc> </pc>śelū<pc
                        > </pc>śirīśāṇān tathaiva ca |
                        <caesura/>
                         surasyās tṛṇa<unclear>mū</unclear>lyasya sinduvārasya yāni<cb
                            n="1"/> ca |</l>

                    <l xml:id="SS.5.6.22">dhavāśvakarṇṇayoś cāpi puṣpāni tiniśasya ca
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.5.6.23">etat sambhṛtya sambhāraṃ sūkṣmaṃ cūrṇṇaṃ tu
                        kārayet |
                        <caesura/>
                         gopittama<cb n="2"/>dhusarpirbhir yuktaṃ śṛṅge nidhāpayet |</l>

                    <l xml:id="SS.5.6.24">bhagnaskandha<pc> </pc>vivṛttākṣaṃ mṛtyor
                        daṃṣṭrāntaraṃ gataṃ |
                        <caesura/>
                         a<lb n="3"/>nenāgadamukhyena manuṣyaṃ punar ānayet |</l>

                    <l xml:id="SS.5.6.25">eṣo 'gnikalpaṃ durvāraṃ kruddhasyāmita<cb n="1"
                        />tejasaḥ |
                        <caesura/>
                         sarvanāga<pc> </pc>gater hanyād api vā vāsuker viṣaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.6.26">mahāsugandho nāmnāyaṃ pañcāśītyaṅgasaṃbhṛtaḥ |
                        <caesura/>
                         rājāgadā<cb n="2"/>nāṃ sarveṣāṃ rājño haste bhavet sadā |</l>

                    <l xml:id="SS.5.6.27">tenānuliptaś ca nṛpo bhavet sarvajanapriyaḥ |<lb
                            n="4"/>
                        <caesura/>
                         bhrājiṣṇutāñ ca labhate śatrumadhyagato pi saḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.6.28">uṣṇavarjyo vidhiḥ kāryo viṣārttā<cb n="1"/>nāṃ
                        vijānatā |
                        <caesura/>
                         tyaktvā kīṭaviṣaṃ tad dhi śītenābhipravardhate |</l>





                    <l xml:id="SS.5.6.31">divāsvapnaṃ vyavāyañ ca vyāyāmaṃ krodham ātapaṃ
                        |
                        <caesura/>
                         surā<cb n="2"/>tilakulatthāṃś ca varjayīta viṣāturaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.6.32">prasannadoṣaṃ prakṛtisthadhātum annābhikāmaṃ<lb
                            n="5"/> samamūtravi<unclear>ṭkaṃ</unclear> |
                        <caesura/>
                         prasannasarvendriyacittaceṣṭaṃ vaidyo vagacched aviṣaṃ manuṣyam
                            <cb n="1"/></l>

                    <l style="prose" xml:id="SS.5.6.trailer">iti || kalpe 7</l>
                </div>


                <div n="8" type="adhyāya">

                    <milestone ana="line 5" facs="153v IMG_0020.jpg" n="153v"
                        unit="digital_image"/>

                    <!--                          Missing verses

27.3cd, 27.14, 27.15ab,

Additions

109cd

Metre Break

60, 71.3 -->

                    <l xml:id="SS.5.8.1">athātaḥ kīṭakalpaṃ
                            <abbr>vyā</abbr><ex>khyāsyāmaḥ</ex> ||</l>



                    <l xml:id="SS.5.8.3">sarpāṇāṃ śukraviṇmūtraśavapūtyaṇḍasambhavāḥ |
                        <caesura/>
                         vāyvagnyamvupra<cb n="2"/>kṛtayaḥ kīṭās tu trividhāḥ smṛtāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.4">sarvadoṣaprakṛtibhir yuktāś cāpy apare matāḥ |<lb
                            n="6"/>
                        <caesura/>
                         kīṭās te pi sughorās <sic>te</sic> sarva eva caturvidhā |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.5">uṇḍunābhas tuṇḍikerī śṛṅgī śa<cb n="1"
                        />takulimbhakāḥ |
                        <caesura/>
                         ucciṭiṅga<unclear>s tya</unclear>lpavācaḥ viciṭiṅgamasūrikāḥ
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.6">āvarttakas tathorabhraḥ śārikāmukhavaida<cb n="2"
                        />lau |
                        <caesura/>
                         śatakurdo 'bhirājī ca paruṣaś citraśīrṣakaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.7cd">aṣṭādaśaite vāyavyāḥ kī<lb n="7"/>ṭāḥ
                        vātaprakopanāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.8">tair bhavantīha daṣṭānāṃ rogā vātanimittajāḥ ||
                        <caesura/>
                         kau<cb n="1"/>ṇḍinyaḥ kaṇabhaḥ svargo vāraṇīpatravṛścikaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.9">vināsikā vrahmaṇīkā vindulo bhramaras tathā |
                        <caesura/>
                         vāhyakaḥ pi<cb n="2"/>ccaṭāḥ kumbhīvarcaḥ kīro rimedakaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.10">padmakīṭo dundubhako maśakaḥ śatapāda<pb
                            ana="154r                             IMG_0020.JPG" facs="139"
                            n="154r"/><lb n="1"/>kaḥ |
                        <caesura/>
                         pañcālakaḥ pākamatsya kṛṣṇatuṇḍo tha garbhabhī |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.11">kīṭāḥ krimisarāvī ca ya<cb n="1"/>ś cānyaḥ
                        śleṣmakaḥ smṛtaḥ |
                        <caesura/>
                         ete hy agniprakṛtayaś caturviṃśatir īritāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.12">tair bhavantīha daṣṭānāṃ vegā pittanimittajāḥ
                            |<cb n="2"/>
                        <caesura/>
                         vaiśvambharaḥ pañcaśuklaḥ pañcakṛṣṇo tha kokilaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.13">śairyakaḥ pravalākaś ca bhaṭābhaḥ<lb n="2"/>
                        kiṭibho ṭajī |
                        <caesura/>
                         sūcīmukhaḥ kṛṣṇagodhā <unclear>kuṣṭaḥ</unclear> kāṣāyavāsikaḥ
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.14">trayodaśai<cb n="1"/>te saumyās tu kīṭāḥ
                        śleṣmaprakopanāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.15">tair bhavantīha daṣṭānāṃ rogāḥ śleṣmanimittajāḥ
                        |
                        <caesura/>
                         tuṅganāso valabhikaḥ<cb n="2"/> tolako nāhanas tathā |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.16">ko<unclear>ṇṭā</unclear>gīrī krimikaro yaś ca
                        maṇḍalapuṣpakaḥ |
                        <caesura/>
                         tuṇḍavaktraḥ<lb n="3"/> sarṣapaka sphoṭakaḥ śamvukaś ca yaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.17">agnikīṭāś ca ghorā syu dvādaśaite trido<cb n="1"
                        />ṣajāḥ |
                        <caesura/>
                         tair bhavanti ha daṣṭānāṃ vegajñānāni sarpavat |</l>



                    <l xml:id="SS.5.8.20cd">piṭakopacayaḥ śophāḥ granthayo maṇḍalāni ca
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.21ab">da<cb n="2"/>rdruś ca karṇṇikāś caiva visarpāḥ
                        kiṭibhāni ca | </l>

                    <l xml:id="SS.5.8.21.add-1"> bhavanti daṃśaparyante dehe vāpi
                            viṣāku<lb n="4"/>le |</l>



                    <l xml:id="SS.5.8.25cd">ekajātīn atas tūrdhvaṃ kīṭān bhedena vakṣyate
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.26">sāmānyato daṣṭaliṅgaiḥ sādhyā<cb n="1"
                        />sādhyakramena ca |
                        <caesura/>
                         trikaṇṭakaḥ kunī cāpi hastikakṣyo parājitaḥ |
                        <caesura/>
                         catvāra ete kaṇabhāḥ vyākhyātās tīvrave<cb n="2"/>danāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.27-verse"> ebhir daṣṭeti gurutā gātrāṇām aṅgavedanā
                        |
                        <caesura/>
                         lālāsrāvaś ca bhavati gātrabheda<lb n="5"/>ś ca dāruṇaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.5.8.28-verse-1"> pratisūryaḥ piṅgabhāso vahuvarṇṇo
                        mahāśirāḥ |
                        <caesura/>
                         tathā nirupa<cb n="1"/>maś cāpi paṇca godherakāḥ smṛtāḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.5.8.28-verse-2"> tair bhavantīha daṣṭānāṃ vegajñānāni
                        sarpavat |
                        <caesura/>
                         rujaś ca vividhākārā grantha<cb n="2"/>yaś ca sudāruṇāḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.5.8.29-verse-1"> svetā kṛṣṇā kṛṣṇarājī raktā raktaiś ca
                        maṇḍalaiḥ |
                        <caesura/>
                         sarvasvetā sa<lb n="6"/>rṣa<cb n="1"/>pikā ṣaḍetā
                            gṛhago<unclear>li</unclear>kāḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.5.8.29-verse-2"> tābhir daṣṭa daṃśatodo hṛtpīḍā dāha eva
                        ca |
                        <caesura/>
                         daṃśaśophaś ca bhavati granthijanma ca dā<cb n="2"
                            />ru<unclear>ṇaṃḥ</unclear> | </l>

                    <l xml:id="SS.5.8.30-verse-1"> paruṣā kṛ<lb n="6"/>ṣṇacitre ca kapilā
                        pītikā tathā ||
                        <caesura/>
                        <pb ana="154v IMG_0021.JPG" facs="140" n="154v"/><lb n="1"/>raktā
                        svetāgnivarṇṇā ca śatapādyo ṣṭadhā smṛtāḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.5.8.30-verse-2"> tābhir daṣṭe rujās tīvrā daṃśaśophaś ca
                        dāruṇaḥ |
                        <caesura/>
                         daṃśe ca piṭa<cb n="2"/>kotpattir mūrcchāṃ cāpi sudāruṇāḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.5.8.31-verse-1"> śvetaś ca kṛṣṇavarṇṇa<lb n="2"/>ś ca
                        śaravarṇṇo yam aprabhaḥ
                        <caesura/>
                         kuharo haritaś cāpi bhṛkuṭī koṭikaś ca yaḥ | </l>

                    <!-- dardura -->

                    <l xml:id="SS.5.8.31-verse-2"> aṣṭā<cb n="1"/>v ete kīṭāsañjñā
                        dardurāḥ parikīrttitāḥ |
                        <caesura/>
                         tair daṣṭaḥ kaṇḍusaṃyukto haritaṃ mūrchito vamet | </l>

                    <!-- jalauka -->

                    <l xml:id="SS.5.8.31.add"> jalaukāḥ ṣaṭ samā<cb n="2"/>khyātāḥ
                        salakṣaṇacikitsitāḥ |
                        <caesura/>
                         ahikutthuḥ kutthukaś ca vṛttaśūkas tathaiva ca ||<lb n="3"/>
                    </l>

                    <!-- viśvambhara -->

                    <l xml:id="SS.5.8.32-verse"> trayo viśvambharāḥ proktāḥ
                        dāhajvararujāvahāḥ |
                        <caesura/>
                         tai daṣṭamātre śvayathur ādaṃ<cb n="1"/>śe kaṇḍur eva ca | </l>

                    <l xml:id="SS.5.8.34-verse-1"> phenāgamo tisāraś ca koṭhajanme ca
                        dāruṇaṃ |
                        <caesura/>
                         gamvāhikā sthūlaśīrṣā vrāhmaṇy aṅgulikā ta<cb n="2"/>thā | </l>

                    <!-- pipīlika -->

                    <l xml:id="SS.5.8.34-verse-2"> vivarṇṇā kapi<del>kā</del>lā cāpi <add
                            hand="later_hand" place="below">ṣaṭ proktās tu pipīlikāḥ</add>
                        |
                        <caesura/>
                         tābhir daṣṭe rujā dāhaḥ | kaṇḍuśvayathur eva ca |<lb n="4"/>
                        <caesura/>
                         viśeṣeṇa daṃśaty etāḥ netrayor netravallabhāḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.5.8.36-verse-1"> maṇḍalaḥ pārvataś caiva kṛ<cb n="1"
                        />ṣṇaḥ sāmudra eva ca | </l>

                    <!-- maśaka -->

                    <l xml:id="SS.5.8.36-verse-2"> maśako hastināmā ca maśakāḥ
                        pañcakīrttitāḥ |
                        <caesura/>
                         tair daṣṭe roṣasaṃyuktāṃ śūnam ādaṃśama<cb n="2"/>ṇḍalaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.5.8.36-verse-3"> vedanā rāgavahulaṃ kaṇḍūyuktaṃ kṣaraty
                        asṛk | </l>



                    <!-- godheraka -->

                    <l xml:id="SS.5.8.38">godherakaḥ sthālakā ca <lb n="5"/>ye ca
                        śvetāgnisaprabhe |
                        <caesura/>
                         bhṛkuṭī koṭikaś caiva na sidhyanty ekajātiṣu |</l>


                    <l xml:id="SS.5.8.42">kī<cb n="1"/>ṭair daṣṭān ugraviṣaiḥ sarpavat
                        samupācaret |
                        <caesura/>
                         trividhānān tu śeṣāṇāṃ traividhyaṃ bhavati kriyā |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.43">svedāṃ vahuprakā<cb n="2"/>rāṃś ca yuñjyād
                        anyatra mūrcchitāt |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.44ab">viṣaghnañ ca vidhiṃ kuryāt saṃśodhanāni ca<lb
                            n="5"/></l>



                    <l xml:id="SS.5.8.56ef">trividhā vṛścikāḥ proktā mandamadhyamahāviṣāḥ
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.57cd">sarpakotthodbhavās tīkṣṇā di<cb n="1"
                        />gdhadaṣṭaṃ viṣair hate |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.58">kothe madhye gavādīnāṃ śakṛtkotthe varāḥ smṛtāḥ
                        |
                        <caesura/>
                         saptaviṃśatirevaite saṅkhyayā parikī<cb n="2"/>rttitāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.59">kṛṣṇa syāvaḥ karvuro romaśaś ca gomūtrābhaḥ
                        paruṣo dakaś ca |
                        <caesura/>
                         śveto <pb ana="155r IMG_0021.JPG" facs="141" n="155r"/><lb n="1"
                        />rakto romaśīrṣogradhūmraḥ sarve py ete mandaviṣā matās tu |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.60cd">ebhir daṣṭe vedanā ve<cb n="1"/>thuś ca
                        gātrastavdhaḥ kṛṣṇaraktāgamaś ca |</l>


                    <l xml:id="SS.5.8.61">śākhāviddhe vedanāñ cordhvam eti daṃśasvedo
                        mukhaśophaś ca tīvraḥ |
                        <caesura/>
                         raktaṃ pītaṃ ka<cb n="2"/>pilaṃ codaran tu dhūmro varṇṇas tatra
                        yo madhyavīryāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.63">jihvāśopho rasanasyopaghāto<lb n="2"/> mūrchā
                        cogrā madhyaviṣābhidaṣṭe |
                        <caesura/>
                         śvetaḥś citraḥ śavalo lohitābhaḥ kṛṣṇaḥ <cb n="1"/>
                            śyāva<unclear>ś śve</unclear>tanīlodarau ca |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.64cd">rakto vabhru pūrvavad ekaparvā pūrvā cāpi
                        parvaṇī dve ca yasya |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.65ab">nānāvarṇṇā rūpataś cāpi<cb n="2"/> ghorāḥ
                        jñeyā hy ete vṛścikāḥ prāṇanāśāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.66">ebhir daṣṭe viṣavegapravṛttiḥ spho<lb n="3"
                        />ṭotpattir jvaradāhau bhramaś ca |
                        <caesura/>
                         khebhyaḥ kṛṣṇaṃ śoṇitaṃ catitīvraṃ tataḥ prāṇai<cb n="1"/>s
                        tyājyate kṣipram eva |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.67ab">ugramadhyaviṣair daṣṭāṃś cikitset
                        sarpadaṣṭavat |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.70">daṃśamandaviṣāṇān tu cakratailena secayet |<cb
                            n="2"/>
                        <caesura/>
                         vidārigandhāditailena sukhoṣṇenāthavā punaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.71ab">kuryāc cotkārikāsvedaṃ viṣaghnai<lb n="4"/>r
                        upanāhanaiḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.67cd"> ādaṃ<add place="margin"><unclear
                                reason="illegible">śaṃ</unclear></add> sveditaṃ cūrṇṇaiṃḥ
                        pracchitaṃ pratisārayet | </l>


                    <l xml:id="SS.5.8.68"> rajanīsaindha<cb n="1"
                        />vavyoṣaśirīṣaphalapuṣpajaiḥ |
                        <caesura/>
                         mātuluṃgāmlagomūtrapiṣṭañ ca surasāgrajaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.5.8.69"> lepe sukhoṣṇañ ca tathā goma<cb n="2"/>yaṃ
                        hitam ucyate ||
                        <caesura/>
                         sarpiḥ kṣaudrayutaṃ pāne kṣīram vā vahuśarkaraṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.5.8.71cd"> guḍodakaṃ vā suhi<lb n="5"/>taṃ
                        caturjātavāsitaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.5.8.72cd">śikhikukkuṭavarhāṇi saindhavaṃ tailam eva ca
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.73">dhūpo<cb n="1"/> hanti prayukto yaṃ śīghraṃ
                        vṛścikajaṃ viṣaṃ |
                        <caesura/>
                         kusuṃbhapuṣpaṃ rajanī niṣyā vā kṣaudrakam tṛṇaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.74">ebhir ghṛtāktair dhūpas tu<cb n="2"/>
                        pāyudeśaprayojitaḥ ||
                        <caesura/>
                         nāśayed āśu kīṭotthaṃ vṛścikasyā ca yad viṣaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.75">lūtāviṣaṃ gho<lb n="6"/>ratamaṃ durvijñeyatamañ
                        ca yat |
                        <caesura/>
                         duścikitsyatamañ cāpi bhiṣagbhir mandavu<cb n="1"/>ddhibhiḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.76">saviṣaṃ nirviṣañ cedam ity evaṃ saviśaṃkite |
                        <caesura/>
                         viṣaghnam eva karttavyam avirodhi yad auṣadhaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.77">agadānāṃ<cb n="2"/> hi saṃyogo viṣaduṣṭasya
                        yujyate |
                        <caesura/>
                         nirviṣe mānave yukto gadaḥ saṃpadyate gadaḥ |<lb n="7"/></l>

                    <l xml:id="SS.5.8.78">tasmāt sarvaprayatnena jñātavyo viṣaniścayaḥ ||
                        <caesura/>
                         ajñātvād viṣasadbhāvaṃ<cb n="1"/> bhiṣag vyāpādayen naraṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.79">yadvat prasūtena navāṃkureṇa na vyaktajāti
                        pratibhāti vṛkṣaḥ |
                        <caesura/>
                         tadvad durālakṣyatamaṃ hi<cb n="2"/> tāsāṃ viṣaṃ rśarīre
                        pravikīrṇṇamātraṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.80">īṣatsakaṇḍū pracalañ ca koṭham
                        <caesura/>
                         avyaktavarṇṇaṃ <pb ana="155v IMG_0022.JPG" facs="142" n="155v"
                            /><lb n="1"/>prathame hani syāt |
                        <caesura/>
                         anteṣu śūnaṃ parinimna<pc> </pc>madhyam
                        <caesura/>
                         pravyaktavarṇṇañ ca dine dvitī<cb n="1"/>ye |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.81">tryaheṇa tad darśayatīha daṃśaṃ viṣaṃ caturthe
                        hani kopa meti |
                        <caesura/>
                         ato dhike hni prakaroti janto viṣaprakopaprabha<cb n="2"/>vān
                        vikārān |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.82">ṣaṣṭhe dine viprasṛtan tu sarvān marmapradeśān
                        bhṛśam āvṛṇoti |
                        <caesura/>
                         tat sa<lb n="2"/>me tyarthaparītagātraṃ vyāpādayet martyam
                        atipravṛddhaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.83">yāstīkṣṇacaṇḍogravi<cb n="1"/>ṣā hi lūtāstāḥ
                        saptarātreṇa naraṃ nihanyuḥ |
                        <caesura/>
                         ato dhikenāpi nihanyur anyā yeṣāṃ viṣaṃ madhyamavīryamuktaṃ |<cb
                            n="2"/></l>

                    <l xml:id="SS.5.8.84">yāsāṃ kanīyo viṣavīryamuktaṃ tāḥ pakṣamātreṇa
                        vināśayanti |
                        <caesura/>
                         tasmāt prayatnaṃ bhi<lb n="3"/>ṣagatrakuryād ā daṃśapātād
                        viṣaghātavegaiḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.85">viṣaṃn tu lālānakhamūtradaṃṣṭrā <cb n="1"
                            />rajaḥ<pc> </pc>purīṣair atha cendriyeṇa |
                        <caesura/>
                         saptaprakāraṃ visṛjanti lūtās tad ugramadhyāvaravīryam uktaṃ
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.86">koṭhaṃ sagaṇḍa<cb n="2"/>sthiram alpamūlaṃ
                        lālākṛtaṃ mandarujaṃ vadanti |
                        <caesura/>
                         coṣaś ca kaṇḍūś ca pulāyikāś ca dhū<lb n="4"/>māyanaṃ caiva
                        nakhāgradaṃśe |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.87">daṃśe tu mūtreṇa sakṛṣṇamadhyaṃ |
                            saraktaparya<cb n="1"/>ntam avaihi dīrṇṇaṃ |
                        <caesura/>
                         daṃṣṭrābhir ugraṃ kaṭhinaṃ vivarṇṇaṃ | jānīṣva daṃśaṃ
                        sthiramaṇḍalañ ca |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.88">rajaḥpurīṣendriyajañ ca<cb n="2"/> viddhi
                        sphoṭaṃ prapakvāmalapīlupāṇḍuṃ |
                        <caesura/>
                         etāvad etat samudāhṛtaṃ te vakṣyāmi lūtāpra<lb n="5"/>bhavaṃ
                        pramānaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.89">sāmānyato daṣṭam asādhyasādhyaṃ cikitsitaṃ cāpi
                            viśeṣa<cb n="1"/>ṇañ ca ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.90">viśvāmitro nṛpavaraḥ kadācid ṛṣisatta<add
                            place="margin">maṃ</add>
                        <caesura/>
                         vaśiṣṭhaṃ kopayāmāsa gatvāśramapadaṃ kila |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.91">kupitasya<cb n="2"/> munes tasya lalāṭāt
                        svedavindavaḥ |
                        <caesura/>
                         niyetur darśanād eva raves tatsamavarcasaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.92ab">lū<lb n="6"/>ne tṛṇe maharṣiṇā
                                <choice><orig>ven</orig><corr>dhe</corr></choice>nvarthe
                        sambhṛte pi caḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.5.8.92ef"> apakārāya varttante nṛpaśāsa<cb n="1"
                        />navāhane |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.93">yasmāḥ lūnaṃ tṛṇaṃ prāptān munes te
                        svedavindavaḥ |
                        <caesura/>
                         tasmāl lūtā vibhāvyante saṃkhyayā tāś ca ṣoḍaśaḥ |<cb n="2"/></l>

                    <l xml:id="SS.5.8.94">kṛcchrasādhyās tathāsādhyā lūtās tu dvividhāḥ
                        smṛtāḥ |
                        <caesura/>
                         tāsām aṣṭau kṛcchrasādhyā varjyā<lb n="7"/>s tāvatya eva tu
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.95">trimaṇḍala tathā svetā kapilā pītikā tathā |
                        <caesura/>
                         alamū<cb n="1"/>traviṣe raktā kasanā cāṣṭamī smṛtāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.96">tābhir daṣṭe śiroduḥkham ādaṃśe kaṇḍur eva ca |
                        <caesura/>
                         bhavanti ca viśeṣeṇa<cb n="2"/> gadāḥ śleṣmikavātikāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.97">sauvarṇṇikā lājavarṇṇā jāliny eṇīpadī tathā |
                        <caesura/>
                         kṛ<pb ana="156r IMG_0024.JPG" facs="143" n="156r"/><lb n="1"
                        />ṣṇāgnimukhyau kākāṇḍā mālāguṇy aṣṭamī smṛtāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.98">tābhir daṣṭe daṃśakothaḥ pravṛttiḥ<cb n="1"/>
                        kṣatajasya ca |
                        <caesura/>
                         jvaro dāho 'tisāraś ca gadāḥ syuś ca tridoṣajāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.99">piṭakā vividhākārā maṇḍalāni mahānti ca ||
                        <caesura/>
                         śo<cb n="2"/>phā mahānto mṛduvo raktāḥ śyāvāś calās tathā |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.100">sāmānyaṃ sarvalūtā<add place="above">nā</add>m
                        etad ādaṃśala<lb n="2"/>kṣaṇaṃ |
                        <caesura/>
                         viśeṣalakṣaṇaṃ tāsāṃ vakṣyāmi sacikitsitaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.101">trimaṇḍalāyā vahalaṃ daṃ<cb n="1"/>śaḥ kṛṣṇaṃ
                        kṣaraty asṛk |
                        <caesura/>
                         vādhiryaṃ kaluṣā dṛṣṭis tathā dāhaś ca netrayoḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.102">tatrārkamūlaṃ rajanī nākulī pṛśnipa<cb n="2"
                        />rṇṇikā ||
                        <caesura/>
                         nastaḥ karmaṇi śasyante pādābhyaṅgāñjaneṣu ca |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.103">śvetāyāḥ piḍakā<lb n="3"/> daṃśe śvetā
                        kaṇḍūmatī bhavet |
                        <caesura/>
                         dāhamūrcchājvaravatī visarpakledarukkarī<cb n="1"/></l>

                    <l xml:id="SS.5.8.104">tatra candanarāsnailahareṇunalavañjulāḥ |
                        <caesura/>
                         kuṣṭhalāmajjakaṃ vakraṃ naladaṃ cāgado hitaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.105">ādaṃśe piṭakās tā<cb n="2"/>mrā sthirā kapilayā
                        bhavet |
                        <caesura/>
                         śiraso gauravaṃ dāho bhavej jantoś ca netrayoḥ </l>

                    <l xml:id="SS.5.8.106">padma<pc> </pc><lb n="4"/>padmaka<pc
                            > </pc>kuṣṭhaila<pc> </pc>karañja<pc> </pc>kakubha<pc
                        > </pc>tvacaḥ |
                        <caesura/>
                         sthirā<pc> </pc>kampilyapāmārga<pc> </pc>dūrvā<pc> </pc>vrāhmyau<cb
                            n="1"/> viṣāpahāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.107">ādaṃśe piṭakā pītā pītayā jāyate sthirā |
                        <caesura/>
                         tathā cchardijvaraḥ śūlo rakte syātāñ ca loca<cb n="2"/>ne |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.108">tatreṣṭhāḥ kakubhośīramuñjāvalvajavañjalāḥ |
                        <caesura/>
                         kuśakāśavaṃśakiṇihī śi<lb n="5"/>rīṣakakubhatvacaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.109">raktamaṇḍalavaddaṃśe piṭakāḥ sarṣapā iva |
                        <caesura/>
                         dū<cb n="1"/>yate tāluśoṣaś ca dāhaś calaviṣānvite |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.110">tatra priyaṃguhrīverakuṣṭhalāmajjakāni vā |
                        <caesura/>
                         agadaḥ śatapu<cb n="2"/>ṣpā ca sapippalavaṭāṅkurāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.111">pūtimūtraviṣādaṃśo visarpī kṛṣṇaśoṇitaḥ |<lb
                            n="6"/>
                        <caesura/>
                         kāsaśvāsavamīmūrcchājvaradāhasamanvitaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.112">manaḥśilālamadhukakuṣṭha<pc> </pc><cb n="1"
                        />padmakacandanaiḥ |
                        <caesura/>
                         lāmajjakayutais tatra viṣanāśaḥ prakīrttitaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.113">daṃśaḥ sapāṇḍupiṭako dāhakledasamanvi<cb n="2"
                        />taḥ |
                        <caesura/>
                         raktayā raktaparyanto vijñeyaś coṣasaṃyutaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.114">cikitsā tatra hrīveracandano<lb n="7"
                        />śīrapadmakaiḥ |
                        <caesura/>
                         karttavyārjunaśelubhyāṃ tvagbhir <damage agent="torn" cert="high"
                                ><supplied>āmrātaka</supplied></damage>sya ca |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.115">picchilaṃ<cb n="1"/> kasanādaṃśā rudhiraṃ
                        śītalaṃ sravet |
                        <caesura/>
                         śvāsakāsau ca <damage agent="torn" cert="high"
                                ><supplied>tatroktaṃ</supplied></damage>
                        raktalūtācikitsitaṃ |</l>


                    <l xml:id="SS.5.8.120">sarveṣām eva yuñjī<cb n="2"/>ta viśe
                        śleṣmātakatvacaṃ |
                        <caesura/>
                         dhīraḥ sarvavikāreṣu tathā cākṣīvapippalaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.121">kṛ<pb ana="156v IMG_0025.JPG" facs="144"
                            n="156v"/><lb n="1"/>cchrasādhyā viṣā hy aṣṭau lūtāḥ proktā
                        yathāgamaṃ |
                        <caesura/>
                        <unclear reason="torn"
                            ><supplied>avārya</supplied></unclear><pc> </pc>viṣavīryāṇāṃ
                            lakṣaṇā<cb n="1"/>ni nivodha me |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.122">dhyātaḥ sauvarṇṇikādaṃśaḥ sapheno<unclear
                            reason="torn"> matsyagandhi</unclear>kaḥ |
                        <caesura/>
                         kāsaśvāso jvaras tṛṣṇā mūrcchā cātra sudāruṇāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.123">dhyāmaḥ pūti sraved raktam
                            ā<unclear>dāṃśe</unclear> lājavarṇṇayā |
                        <caesura/>
                         dāho mūrcchātisārau ca śiroduḥkha<lb n="2"/> ca jāyate |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.124">ghoro daṃśaś ca jālinyā rājimāṇ avadīryate |
                        <caesura/>
                         stambhaḥ śvāsas tamo<cb n="1"/>vṛddhis tāluśoṣaś ca tatkṛtaḥ
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.125">eṇīpadā mahādāho daṃśaḥ kṛṣṇatilākṛtiḥ
                        <caesura/>
                         tṛṣṇāmūrcchājvaracchardiḥ śvāsakāsasama<cb n="2"/>nvitaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.125.add-1">
                        <unclear>kṛṣṇayā kṛṣṇa</unclear>paryanto nimnamadhyo ticoṣavān |
                        <caesura/>
                         pāṇḍumūrcchāvamīdāhaḥ śvā<lb n="3"/>sakāsasamanvitaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.125.add-2"> daṃśo gnimukhyo vijñeyo dagdhaḥ sphoṭāḥ
                        savedanaḥ |
                        <caesura/>
                         coṣa<cb n="1"/>kaṇḍūromaharṣo dāhajvaranipīḍataḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.126">daṃśaḥ kākāṇḍikādaṣṭe pāṇḍurakto tivedanaḥ |
                        <caesura/>
                         hikkākāsas tṛṣāmūrcchā<cb n="2"/>nidrāhṛdrogapīḍitaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.127">rakto daṃśo madhūgandhir mālāguṇyātivedanaḥ |
                        <caesura/>
                         vidīryate ca va<lb n="4"/>hudhā dāhamūrcchājvarānvitaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.128">asādhyānām api bhiṣak prayuñjīta cikitsitaṃ
                            |<cb n="1"/>|
                        <caesura/>
                         doṣocchrāyo viśeṣeṇa cchedakarmavivarjitaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.129">sādhyābhir atha lūtābhir daṣṭamātrasya dehinaḥ
                        |
                        <caesura/>
                         vṛddhipatreṇa ma<cb n="2"/>timāṃ samyag ādaṃśam uddharet |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.129.add-1"> jamvoṣṭhena sutaptena dahed ākaravāraṇāt
                        | </l>



                    <l xml:id="SS.5.8.131ab">madhusaindha<lb n="5"/>vasaṃyuktair agardai
                        lepayet tataḥ |</l>



                    <l xml:id="SS.5.8.133ab">kṣīriṇāṃ tvakkaṣāyeṇa
                        kusumbhamadhusaindhavaiḥ |<cb n="1"/></l>


                    <l xml:id="SS.5.8.137">kiṇva<pc> </pc>guggula<pc
                        > </pc>godantapārāvatamalair api |
                        <caesura/>
                         viṣavṛddhikarañ cānnaṃ hitvā saṃbhojanaṃ hitaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.138">viṣebhyaḥ khalu sarvebhyaḥ<cb n="2"/> karṇṇikām
                        arujāṃ sthirāṃ |
                        <caesura/>
                         pracchayitvā madhuyutaiḥ śodhanīyair upācaret | </l>

                    <l xml:id="SS.5.8.138.add"> sadāhapā<lb n="6"/>kāny annena cikitsed
                        dṛṣṭavā bhiṣak |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.139">saptaṣaṣṭhasya kīṭānāṃ śatasyaitad vibhāga<cb
                            n="1"/>śaḥ |
                        <caesura/>
                         daṣṭalakṣaṇam ākhyātaṃ cikitsāñ cāpy ataḥ paraṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.140">saviṃśam adhyāyaśatam etad uktaṃ vibhāgaśaḥ |
                        <caesura/>
                         ihoddiṣṭā<cb n="2"/>n anirdiṣṭān arthā vakṣyāmi cottare ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.140.add-1"> śāstraṃ śāstrasamutpattiṃ
                        vyādhikāryavālāvalaṃ
                        <caesura/>
                         sū<lb n="7"/>trabhūtaṃ samāsena ślokasthānaṃ pracakṣate ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.140.add-2"> doṣāhārāpacāraiś ca sāgantuvyā<cb n="1"
                        />dhilakṣaṇaṃ |
                        <caesura/>
                         avasthālakṣaṇañ caiva nidānaṃ sthānam ucyate ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.140.add-3"> sambhavaś caiva dehasya
                        dhāturindriyamarmasu |
                        <caesura/>
                         sirā<cb n="2"/>dīnāñ ca sarveṣāṃ śārīre kathitam mayā |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.140.add-4"> yathāsthānopadiṣṭānāṃ viditānāñ ca
                        lakṣaṇaiḥ |
                        <caesura/>
                        <pb ana="157r IMG_0023.JPG" facs="145" n="157r"/><lb n="1"
                        />vyādhīnā sādhanaṃ śāstre cikitsitam iti smṛtāṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.140.add-5"> sthāvare jaṅgame caiva viśe hitavika<cb
                            n="1"/>lpanaṃ |
                        <caesura/>
                         sādhanaṃ caiva kārtsnye kalpasthānaṃ tad ucyate ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.140.add-6"> sāhasro vistaraḥ pūrvaṃ
                        prajāpatimukhodbhavaḥ |
                        <caesura/>
                         saviṃśadadhyāya<cb n="2"/>śataṃ mayā va<add place="above"
                                ><unclear reason="faded" resp="m. sec."
                            >tsa</unclear></add> prakīrttitaṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.141">sanātanatvāt vedānām akṣaratvāt tathaiva ca |
                        <caesura/>
                         dṛṣṭādṛṣṭaphalatvāc ca<cb n="2"/> hitatvāc cāpi dehināṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.142">vāksamūhārthavistārāt pūjitatvāc ca dehiṣu |
                        <caesura/>
                         cikitsitā<cb n="1"/>t puṇyatamaṃ na kiñcidapi suśrutaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.143">ṛṣer indraprabhāvasya tasmād amṛtajanmanaḥ |
                        <caesura/>
                         dhārayitvedam amalaṃ matam paramasamma<cb n="2"/>taṃ |
                        <caesura/>
                         uktācārasamācāraḥ pretya ceha ca nandati |</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.143.add-1"> śeṣāṇām api tantrāṇāṃ yuktijño lo<lb
                            n="3"/>kavāndhavaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.5.8.143.add-2">
                        <caesura/>
                         yat kiṃcid ābādhakaran tad yasmāc chalyasañjñitaṃ |
                        <caesura/>
                         vyāptāny aṅgāny atas te<cb n="1"/>na śalyajñānena sūriṇā | </l>

                    <l xml:id="SS.5.8.143.add-3"> ataś cāsya viśeṣeṇa gatir na
                        pratiṣidhyate |
                        <caesura/>
                         yathā svaviṣayasthasya rājño valavato gatiḥ |<cb n="2"/>
                    </l>

                    <l xml:id="SS.5.8.143.add-4"> upadravānāṃ nirdeśo nidānaṃ vyañjanāni
                        ca |
                        <caesura/>
                         jvarādīnāñ cikitsārtham uttaran tantram u<lb n="4"/>cyate ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.143.add-5"> bhavati cātra ||<lb n="4"/>
                        <caesura/>
                         idan tu yaḥ pañcasu sanniveśitaṃ |
                        <caesura/>
                         saviṃśadadhyāyaśataṃ<cb n="1"/> sahottaraṃ |
                        <caesura/>
                         paṭhet sa rājño rhati vaidyapūjitaḥ
                        <caesura/>
                         kriyām prayoktuṃ bhiṣag āgatakramaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.143.add-6"> annarakṣā sthā<cb n="2"/>varaviṣaṃ
                        jaṅgamañ ca viṣaṃ tathā |
                        <caesura/>
                         sarpadaṣṭaviṣājñanaṃ sarpadaṣṭacikitsitaṃ ||
                        <caesura/>
                         mū<lb n="4"/>ṣikā dundubhiś caiva kīṭākalpena cāṣṭamaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.5.8.trailer2">sauśrute śalyatantre kalpasthānaṃ<cb n="1"
                        /> samāptaḥ || ❈ ||</l>


                    <milestone ana="line 4" facs="157r IMG_0023.JPG" n="157r"
                        unit="digital_image"/>


                </div>

            </div>
        </body>
    </text>

    <!--    <facsimile>
        <graphic url="https://zenodo.org/api/iiif/record:6474120/manifest"/>
    </facsimile>-->

    <facsimile>
        <graphic url="https://sushrutaproject1.github.io/Sushrutasamhita_Saktumiva1/kl_699_manifest.json"/>
    </facsimile>


</TEI>
