<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
    <teiHeader xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
        <fileDesc>
            <titleStmt>
                <title>MS Kathmandu NAK 5-333</title>
            </titleStmt>
            <publicationStmt>
                <p>Suśruta project, University of Alberta</p>
            </publicationStmt>
            <sourceDesc>
                <msDesc>
                    <msIdentifier>
                        <placeName>
                            <settlement>Kathmandu</settlement>
                            <region>[region]</region>
                            <country>Nepal</country>
                        </placeName>
                        <institution>National Archives, Kathmandu</institution>
                        <repository>http://narchives.gov.np/</repository>
                        <idno>5-333</idno>
                        <idno type="siglum">H</idno>
                    </msIdentifier>
                    <msContents>
                        <summary>
                            <p>In the Cikitsāsthāna, Missing verses/Lines SS.4.1.2 SS.4.1.51
                                SS.4.1.90cd SS.4.1.90ef SS.4.1.91 SS.4.1.92 SS.4.1.93ab SS.4.1.100cd
                                SS.4.1.107 SS.4.1.108 SS.4.1.137 SS.4.1.138 SS.4.1.139 Metre break
                                SS.4.1.53 SS.4.1.58 SS.4.1.80 SS.4.1.84</p>
                        </summary>

                        <msItem defective="true" n="1">
                            <!-- @defective: 'false ' for complete, 'true ' for incomplete -->
                            <author role="author" xml:lang="sa">Suśruta</author>
                            <title xml:lang="sa">Suśrutasaṃhitā</title>

                            <!-- rubric, incipit, explicit, and finalRubric are given as examples -->

                            <textLang mainLang="sa-Newa">[Sanskrit in Nepalese script|]</textLang>

                            <!-- @mainLang can be "sa-Deva", "sa-Mlym", "sa-Telu", "sa-Newa", etc. See ISO 15924 for more details. -->
                        </msItem>
                    </msContents>

                    <physDesc>
                        <objectDesc form="pothi">
                            <!-- @form can be "pothi", "book", scroll", etc. -->
                            <supportDesc material="palm-leaf">
                                <!-- @material can be "paper", "industrial paper", "handmade paper", "palm-leaf", "palmyra palm-leaf", "talipot palm-leaf", "birch bark", "vellum", etc. -->
                                <!-- the following <foliation> tags are examples -->
                            </supportDesc>

                        </objectDesc>
                        <scriptDesc>
                            <scriptNote xml:id="script-śa-sa"><foreign xml:lang="sa">śa</foreign>
                                and <foreign xml:lang="sa">sa</foreign> not
                                distinguished|</scriptNote>

                            <scriptNote xml:id="script-ba-va"><foreign xml:lang="sa">ba</foreign>
                                and <foreign xml:lang="sa">va</foreign> not
                                distinguished.</scriptNote>
                        </scriptDesc>
                    </physDesc>

                    <history>
                        <origin>
                            <origDate calendar="Nepala" when="0663">Nepala Saṃvat 663 (1465
                                CE)|</origDate>
                            <!-- calendar can be "Vikrama", "Śaka", etc. Dates can be approximate or exact. -->
                            <origPlace xml:lang="en">[place of production]</origPlace>
                        </origin>

                    </history>
                </msDesc>
            </sourceDesc>
        </fileDesc>

        <revisionDesc>
            <change when="2021-11-11" who="Dominik Wujastyk"> Started the file. </change>
            <change when="2021-05-11" who="Harshal Bhatt">Added transcription of 4.01</change>
            <change when="2021-09-14" who="Deepro Chakraborty">Added transcription of 4.02</change>
            <change when="2021-09-22" who="Deepro Chakraborty">Added transcription of 4.39</change>
            <change when="2021-10-03" who="Deepro Chakraborty">minor corrections in 4.39</change>
            <change when="2021-10-28" who="Deepro Chakraborty">Added transcription of 4.40</change>
            <change when="2021-11-25" who="Deepro Chakraborty">some corrections made in
                4.40</change>
            <change when="2021-12-18" who="Deepro Chakraborty">Added transcription of 4.19</change>
            <change when="2021-12-27" who="Harshal Bhatt">Added transcription of 4.24</change>
            <change when="2021-12-30" who="Deepro Chakraborty">Added transcription of 4.20</change>
            <change when="2022-01-03" who="Harshal Bhatt">Added transcription of 4.26</change>
            <change when="2022-01-09" who="Harshal Bhatt">Added transcription of 4.29</change>
            <change when="2022-01-16" who="Deepro Chakraborty">Added transcription of 4.21</change>
            <change when="2022-01-19" who="Harshal Bhatt">Added transcription of 4.30</change>
            <change when="2022-02-22" who="Harshal Bhatt">Added transcription of 4.25</change>
            <change when="2022-02-24" who="Harshal Bhatt">Added transcription of 4.27</change>
            <change when="2022-03-05" who="Harshal Bhatt">Added transcription of 4.31</change>
            <change when="2022-03-14" who="Harshal Bhatt">Added transcription of 4.32</change>
            <change when="2022-03-17" who="Dominik Wujastyk">Added the scriptNote for script-ba-va
                (ba/va equivalence)</change>
            <change when="2022-03-27" who="Harshal Bhatt">Added transcription of 4.33</change>
            <change when="2022-04-03" who="Harshal Bhatt">Added transcription of 4.34</change>
            <change when="2022-04-12" who="Harshal Bhatt">Added transcription of 4.35</change>
            <change when="2022-04-21" who="Harshal Bhatt">Added transcription of 4.36</change>
            <change when="2022-04-30" who="Harshal Bhatt">Added transcription of 4.23</change>
            <change when="2022-05-15" who="Harshal Bhatt">Added transcription of 4.37</change>
            <change when="2022-06-05" who="Harshal Bhatt">Added transcription of 4.38</change>
            <change when="2023-03-18" who="Harshal Bhatt">Added transcription of 4.07</change>
            <change when="2023-03-19" who="Paras Mehta">Added transcription of 4.09</change>
            <change when="2023-03-23" who="Vandana Lele">Added transcription of 4.08</change>
            <change when="2023-03-29" who="Deepro Chakraborty">Added transcription of 4.05</change>
            <change when="2023-04-01" who="Vandana Lele">Added transcription of 4.03</change>
            <change when="2023-04-06" who="Harshal Bhatt">Added transcription of 4.16</change>
            <change when="2023-04-09" who="Vandana Lele">Added transcription of 4.15</change>
            <change when="2023-04-19" who="Vandana Lele">Added transcription of 4.18</change>
            <change when="2023-04-19" who="Jane Allred">Added transcription of 4.12</change>
            <change when="2023-04-27" who="Deepro Chakraborty">Added transcription of 4.14</change>
            <change when="2023-11-14" who="Dominik Wujastyk">split the file from adhyāyas 1-40 into
                1-20 and 21-40 because of Saktumiva memory limitations.</change>

            <change when="2025-03-31" who="Dominik Wujastyk">Removed the empty passage tags so that
                these passages do not show up in the edition as being present but empty.</change>
            <change when="2026-04-08" who="Dominik Wujastyk">Completed adding page-begin pb elements
                with @facs attributes that match the IIIF image numbers delivered from
                archive.org.</change>

        </revisionDesc>

    </teiHeader>

    <text xml:lang="sa-Latn-t-sa-Deva">

        <body>
            <div n="4" type="sthāna">
                <div n="1" type="adhyāya">

                    <pb facs="203" n="100r, line 1"/>


                    <l xml:id="SS.4.1.1">athāto dvivraṇīyaṃ cikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.3">dvau vraṇau bhavataḥ | śarīrasamutthaś cāgantuś ca tayoḥ
                        śarīrasamuttho vātapittakaphaśoṇitasannipātanimitta āgantukaḥ
                            puruṣa<pc> </pc>mṛga<pc> </pc>paśu<pc> </pc>pakṣi<pc
                            > </pc>vyāḍasarīsṛpa<pc> </pc>patanapīḍana<pc
                            > </pc>prahārā<cb/>gniviṣāsthi<pc> </pc>sakalakapālakhaḍga<pc
                        > </pc>cakreṣu paraśuśaktikuntādyāyudhaprahareṇābhighātanimittaḥ<lb/> |
                        tatra tulye vraṇasāmānye dvikāraṇotthānaprayojanasāmarthyā<cb/>d dvivraṇīyaḥ
                        ity ucyate |</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.4">sarvvasminn eva cāgantau vraṇe tat kālam eva kṣatoṣmaṇaḥ |
                        prasṛtasyaupaśamārtham pi<lb/>ttavacchītakriyāvibhāgaḥ | sandhānārthañ ca
                        madhughṛtopayoga i<cb/>ti | etad vikāraṇotthānaprayojanam uttarakālan tu
                            doṣopaplavaviśeṣā<hi>d avasthāntaraviśeṣāḥ</hi> śārīravat pratīkāraḥ
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.5">doṣopaplavaviśeṣaḥ punaḥ samāsa<cb/>taḥ pañcadaśaprakāro
                        bhavati | yathokte vraṇapraśnādhyāye prasaraṇasāmarthyāc cha<unclear>ddhaś
                            ceti</unclear> ṣoḍaśaprakāra ity ucyate |</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.6">tasya lakṣaṇaṃ dvividhaṃ | sāmānyalakṣaṇam viśeṣalakṣaṇañ
                        ca | tatra vraṇe vṛṇotīti vraṇaḥ |
                        viśeṣalakṣaṇampunarvvātādisvalakṣaṇaviśeṣaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.7">tatra śyāvāruṇābha<pb n="200r" facs="204"/>bhas tanu
                        śītapicchilālpasrāvīrūkṣaścaṭacaṭāyanaśīlaḥ sphuraṇāyām
                        atodabhedavedanāvahulo nirmmāṃsaś ceti vātāt || kṣiprajaḥ pītanīlābhaḥ
                        kiṃśukodakābhoṣṇasrāvī dāhapā<lb/>kavikārī pītapiṭakājuṣṭaś ceti pittāt ||
                        pratataḥ kaṇḍuvahu<lb/>laḥ sthūloṣṭhaḥ stavdhasirāsnāyujālāvanaddhaḥ
                        kaṭhinaḥ pāṇḍvāvabhāso mandavedanaḥ | śuklaśītasā<lb/>ndrapicchilāsrāvī
                        guruś ceti kaphāt || pravālānalanicaya<cb/>prakāśaḥ
                        kṛṣṇasphoṭapiṭakājālopacitasturaṃgasthānagandhī savedanaḥ | pradhūpanaśīlo
                        raktasrā<lb/> vī pittaliṅgaś ceti raktāt || pratodadāhadhūpāyanaprāyaḥ
                        pītā<lb/>ruṇābhastadvarṇṇasrāvī ceti vātapittābhyāṃ || kaṇḍūyanaśīlaḥ
                            sanistodavā<unclear>trū</unclear>kṣaḥ kharastaddho muhu<lb/>rmmuhuḥ
                        śītapicchalāsrāvī ceti vātaśleṣmābhyāṃ || guruḥ sa<cb/>dāhoṣṇaḥ
                        pītapāṇḍusrāvī ceti pittaśleṣmābhyāṃ || tanurūkṣastodavahulaḥ prasupta iva
                        ca kṛṣṇāru<unclear>ṇā</unclear><lb/> bhastadvvarṇṇasrāvī ceti
                        vātaśoṇitābhyāṃ || ghṛtamaṇḍābho
                        mīnadhāvanagandhīmṛdurvvisarppīkṛṣṇoṣṇasrāvī ceti pittaśoṇitābhyāṃ || rakto
                        gurusnigdhaḥ kaṇḍūprāyaḥ picchilaḥ sara<pb n="200v" facs="204"/>ktasrāvī
                        ceti śleṣmaśoṇitābhyāṃ | sphuraṇatodadāhadhūmāyanaprāyaḥ pītatanuraktasrāvī
                        ceti vātapittaśoṇitebhyaḥ || kaṇḍūsphuraṇacumucumāyamānaprāyaḥ
                        pāṇḍutanuraktasrā<lb/>vī ceti vātaśleṣmaśoṇitebhyaḥ ||
                        dāhapākarāgakaṇḍūprāyaḥ pā<cb/>ṇḍūraktapītāsrāvī ceti pittaśleṣmaśoṇitebhyaḥ
                        || vividhadoṣavarṇṇavedanāsrāvaviśeṣopetaḥ pavanapittakaphebhyaḥ ||
                            nirddarśakanirmmathanasphuraṇatodadāhapā<cb/>karāgakaṇḍū<unclear>vāṃ</unclear>svāpavahulo
                        nānāvidhavarṇṇavedanāsrāvaviśeṣopetaḥ pavanapittakaphaśoṇi<lb/>tebhya iti ||
                        jihvātalābho mṛdu ślakṣṇaḥ snigdho vigatavedanaḥ<cb/> suvyavasthito
                        nirāsrāvaś ceti śuddho vraṇaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.8">tasyaitasya vraṇasya ṣaṣṭirupakramā bhavanti | tad
                        yathā<lb/>patarpaṇam ālepanaḥ pariṣeko 'bhyaṅgaḥ svedo vimlāyanam
                        upanā<cb/>ho visrāvaṇaṃ sneho vamanam virecanaṃ | cchedyaṃ bhedyandāraṇaṃ
                        lekhya meṣyamāhāryaṃ vyadhyaṃ sevyaṃ pīḍanaṃ sandhānam visrāvyaṃ
                        śoṇitasthāpanannirvvāpaṇa mūtkārikā kaṣāyo varttiḥ kalkaḥ sarppistailam
                        piṇḍīkaraṇaṃ rasakriyācūrṇṇam vraṇadhūpanamutsādanamavasādanaṃ mṛdukarmma
                            dā<pb n="201r" facs="205"/>ruṇakarmma kṣārakarmmāgnikarmma kṛṣṇakarmma
                            pāṇḍū<add place="above">karmma</add> samavarṇṇalomasañjananaṃ
                        lomasaṃharaṇaṃ vastikarmmottaravastikarmma<add extent="2" place="above"
                            unit="syllables"/> vandhena patradānaṃ krimighnaṃ vṛṃhaṇam viṣaghnaṃ
                        śirovirecanannasyaṃ kavaladhāraṇaṃ dhūpo madhusarppiryantram āhāro
                        rakṣāvidhānam i<cb/>ti</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.9">teṣu kaṣāyo varttiḥ kalkaḥ sarppistailaṃ rasakriyācūrṇṇam
                        iti | śodhanaropaṇāni | evam e<lb/>te ṣaṣṭirupakramā bhavanti || teṣv aṣṭau
                        śastrakṛtyāḥ śoṇitasthā<cb/>panaṃ kṣārāgniryantram āhāro rakṣāvidhānam ity
                        uktāḥ |
                        snehasvedavamanavirecanavastyuttarava<lb/>stividhānaśirovirecanarakṣāgninasyadhūmanakavalavidhā<cb/>nāny
                        uttaratra vakṣyāmaḥ | yad anyad avasiṣṭam upakramajātaṃ <del>jā</del>tadatra
                        vakṣyate |</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.10">tatra ṣaḍvidhaḥ prā<unclear extent="1" unit="char"/>diṣṭaḥ
                        śophastasyaikādaśopakramā bhavanti | apatarppaṇādayo<cb/> virecanāntāḥ |
                        viśeṣeṇa vraṇapratīkāre varttante vraṇabhāvam upagatasya na virudhyante
                        śeṣās tu prā<lb/>yeṇa vraṇapratīkārahetava eva |</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.11">apatarppaṇa ādya upakrama eṣa sarvvaśophānāṃ sāmānyataḥ
                        pradhānatamaś ca || bha ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.12">doṣocchrāyopaśāntyarthandoṣānaddhasya dehinaḥ |
                        <caesura/>
                         avekṣya doṣaṃ<pb n="201v" facs="205"/> prāṇañ ca kāryaṃ syādapatarppaṇaṃ
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.13">tad dhi māruta<unclear>kṣuttṛ</unclear>ṣṇā
                            mukhaśoṣa<unclear>sra</unclear>mānvite |
                        <caesura/>
                         kāryaṃ na vālavṛddhe vā na garvbhiṇyāṃ na durvvale ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.14">śopheṣūtthitamātreṣu vraṇeṣūgrarujeṣu ca |
                        <caesura/>
                         yathoktairauṣadhai<lb/>rllepaṃ pratyekāṃśyena kārayet ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.15">yathā prajvalite veśmanyambhasā pari<cb/>ṣecanaṃ |
                        <caesura/>
                         kṣipraṃ praśamayatyagnimevam ālepanaṃ rujaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.16">prahlādane śodhane ca śophasya haraṇe tathā |
                        <caesura/>
                         utsā<lb/>dane ropane ca lepaḥ syāt tu tadarthakṛt ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.17">vātaśephe tu vedanopa<cb/>śamārthaṃ
                        sarppistailadhānyāmlamāṃsarasavātaharauṣadhaniḥkvāthairaśītaiḥ pariṣekaṃ
                        kurvvīta | pittaraktā<lb/>bhighātaviṣanimitteṣu
                        kṣīravṛkṣakṣīraśarkkarodakakekṣurasaghṛta<cb/>madhurauṣadhaniḥkvāthairanuṣṇaiḥ
                        | śleṣmaśophe tu
                        tailamūtrakṣārodakasurāśuktakaphaghnauṣadhaniḥkvāthai<lb/>raśītair</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.18">yathāmvubhiḥ sicyamānaḥ śāntimagnirnniyacchati |
                        <caesura/>
                         doṣāgnire<cb/>vaṃ sahasā pariṣekeṇa śāmyati ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.19">abhyaṅgas tu doṣam ālocyopayukto doṣopaśamo mṛdutāṃ ca
                        karoti |</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.20">svedavimlāpanādīnāṃ kriyāṇāṃ prāk sa ucyate |
                        <caesura/>
                         paś cāt karmmasu cādiṣṭaḥ sa tu visrāvaṇādiṣu ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.21">rujāvatāndāruṇānāṅkaṭhinānāntathaiva ca |
                        <caesura/>
                         śophānāṃ svedanaṃ kāryaṃ ye cāpy evamvidhā vra<pb n="202r" facs="206"/>ṇāḥ
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.22">sthirāṇāṃ rujatām mandaṃ kāryaṃ vimlāpanam bhavet |
                        <caesura/>
                         abhyajya svedayitvā ca veṇunāḍyā tataḥ śanaiḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.23">vimarddayed bhiṣakprājñas talenāṅguṣṭhakena vā |
                        <caesura/>
                         śophayor upanāhan tu kuryā<lb/>d āmavidagdhayoḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.24">praśāmyaty avidagdhas tu vidagdhaḥ pākameti<cb/> ca |
                        <caesura/>
                         nivarttate na yaḥ śopho virekāntair upakramaiḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.25">tatra saṃpācanadravyāṇy āhṛtyoktāni
                            pi<unclear>vya</unclear> ca |
                        <caesura/>
                         da<lb/>dhitakrasurāśuktadhānyāmlair yojayed bhiṣak ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.26">snigdhāni lavaṇī<cb/> kṛtvā paced utkārikāntataḥ |
                        <caesura/>
                         sairaṇḍapatrayā śopha nnāhayed uṣṇayā tayā ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.27">hitaṃ saṃbhojanañ cāpi pākāya vimukho yadi |
                        <caesura/>
                         vedanopaśamārthāya tathā pākabha<cb/>yāya ca ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.28">acirotpatite śophe kuryāc choṇitamokṣaṇaṃ |
                        <caesura/>
                         saśophe kaṭhine dhyāme sarakte vedanā<lb/>vati ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.29">saṃravdhe viṣame cāpi vraṇe viśrāvaṇaṃ hitaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.30">sopadravā<cb/>dravāṇāṃ rūkṣāṇāṅkṛśānāṃ vraṇaśoṣiṇāṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.31">yathā svauṣadhasaṃsiddhaṃ snehapānamvidhīyate |
                        <caesura/>
                         utsannamāṃ<lb/>saśophe tu kaphe duṣṭe viśeṣataḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.32">saṃsṛṣṭadhyāmarudhire vraṇe praccharddanaṃ hitaṃ |
                        <caesura/>
                         vātapittapraduṣṭeṣu dīrghakālānuvandhiṣu ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.33">virecanampraśaṃsanti vraṇeṣu vraṇakovidāḥ |<pb n="202v"
                            facs="206"/>
                        <caesura/>
                         apākavatsurogeṣu kaṭhineṣu sthireṣu ca ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.34">snāyukothādiṣu tathā cchedanaṃ prāptamucyate |
                        <caesura/>
                         antaḥ pūyeṣv avaktreṣu tathaivotsaṅgavatsv api||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.35">gatimatsu ca rogeṣu bhedanamprāptamucyate |
                        <caesura/>
                         vālavṛddhakṣata<cb/>kṣīṇabhīrūṇāṃ yoṣitām api ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.36">marmmopari ca jāteṣu rogeṣūktañ ca dāruṇaṃ |
                        <caesura/>
                         supakve piṇḍite śo<lb/>phe pīḍanair upapīḍite ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.37">pākoddhateṣu doṣeṣu tat tu kāryamvi<cb/>jānatā |
                        <caesura/>
                         supiṣṭairdāraṇadravyaiḥ <unclear>ṛ</unclear>takṣāraṇa vā punaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.38">kaṭhinasthūlavattauṣṭhān dīryamānān punaḥ punaḥ |
                        <caesura/>
                         kaṭhinātsannamāṃsām̐ś ca lekhanairācaredbhiṣak ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.39">samaṃ<cb/> likhetsulikhitaṃ likhenniravaśeṣataḥ |
                        <caesura/>
                         carmmaṇāntu pramāṇena samaṃ śastreṇa saṃlikhet ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.40">kṣau<lb/>maṃ plotaṃ picuṃ phenaṃ yāvaśūkaṃ sasaindhavaṃ |
                        <caesura/>
                         karkaśāni <add place="below">ca</add> patrā<cb/>ṇi lekhanārthe pradāpayet
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.41">nāḍīvraṇaṃ
                        śalyagarvbhamunmā<unclear>rgyu</unclear>tsaṃginaṃ śanaiḥ |
                        <caesura/>
                         karīravālāṅguli<lb/>bhir eṣaṇyā veśayed bhiṣak ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.42">netravarmmagudābhyāsagatyo vaktrāḥ saśoṇitāḥ |
                        <caesura/>
                         cuccūpotakajaiḥ ślakṣṇaiḥ karīrair eṣayed bhiṣak ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.43">saṃvṛtāvivṛtāsyeṣu vraṇeṣu mati<pb n="203r" facs="206"
                        />mānbhiṣak |
                        <caesura/>
                         yathoktamāharecchalyaṃ prāptoddharaṇalakṣaṇaiḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.44">roge vyadhanasādhyeṣu yathādeśaṃ pramāṇataḥ |
                        <caesura/>
                         śastraṃ nidadhyād doṣañ ca srāvayet kīrttitantathā ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.45">apākopadrutā ye ca māṃsasthāvivṛtāś ca ye |
                        <caesura/>
                         teṣu kāryaṃ yathoddiṣṭaṃ sevyaṃ sandhā<cb/>nam eva ca ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.46">pūyagarvbhānanudvārān vraṇānmarmmagatānapi |
                        <caesura/>
                         yathoktaiḥ pīḍanadravyaiḥ samantātpratipī<lb/>ḍayet ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.47">śuṣyamāṇamupekṣeta pradehampīḍanamprati |
                        <caesura/>
                         na cāpi<cb/> mukhamālimpettathādoṣaḥ prasicyate ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.48">tais tair nnimittair vvahudhā śoṇite prasrute bhṛśaṃ |
                        <caesura/>
                         kāryaṃ yatho<lb/>ktaṃ vaidyena śoṇitasthāpanambhavet ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.49">dāhapākajvaravatāṃ vraṇā<cb/>nāmpittakopataḥ |
                        <caesura/>
                         raktena cābhibhūtānāṃ kāryannirvvāpaṇambhavet ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.50">yathoktaiḥ śītaladravyaiḥ kṣīrapi<lb/>ṣṭair ghṛtāplutaiḥ |
                        <caesura/>
                         dihyeta vahalāṃ sekāṃ suśītāñ cāvacārayet ||<cb/></l>

                    <l xml:id="SS.4.1.52">vātābhibhūte valayāḥ kākolyādīgaṇe tathā |
                        <caesura/>
                         snaihikeṣu ca vījeṣu kuryād utkārikāṃ śubhāṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.53">yeṣāṃ svedanaṅkāryaṃ sthirāṇāmvedanāvatāṃ |
                        <caesura/>
                         durggandhānāṃ kledavatāṃ picchilānāntathaiva ca ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.54">kaṣāyaṃ śodhanaṅkāryaṃ śodhanaiḥ prāgudīritaiḥ |
                        <caesura/>
                         antaḥpūyānaṇumukhān gambhīrā<pb n="203v" facs="207"/> māṃsasaṃśritān ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.55">śodhanadravyayuktābhir vvarttibhiḥ samupāyaret |
                        <caesura/>
                         putimāṃsapraticchannāṃ mahādoṣānudīritaiḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.56">varttidravyaiḥ kalkakṛtairyathālābhena śodhayet |
                        <caesura/>
                         pittapraduṣṭāṃ gaṃ<lb/>bhīrāndāhapākaprapīḍitāṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.57">kārppāsīphalamiśreṇa yuñjyā<cb/>cchodhanasarppiṣā |
                        <caesura/>
                         utsannamānsānasnigdhānalpasrāvānnṛṇāmvraṇān ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.58">sarṣapasnehayuktena dhīmāntaile śo<lb/>dhayet |
                        <caesura/>
                         vraṇānāṃ sthiramāṃsānānduḥśodhyānāntathaiva ca |</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.59">rasa<cb/>kriyāṃ śodhanīyāṅ kuryād dravyair udīritaiḥ ||
                        <caesura/>
                         kaṣāye vidhivatteṣāṃ kṛte cāpi srite vudhaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.60">surāṣṭrajāṃ sakāśīsāṃ dadyāc cāpi manaḥśilāṃ ||
                        <caesura/>
                         haritālañcamatimān<cb/> tatastānavacārayet |</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.61">mātuluṅgarasopetāḥ sakṣaudrāḥ supramardditāḥ ||
                        <caesura/>
                         vraṇeṣu dattā tiṣṭhet tu trīm̐mtrīm̐<lb/>ś ca divasān parān |</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.62">medopasṛṣṭāndurggandhāṃ gambhīrāñcūrṇṇaśo<cb/>dhanaiḥ |
                        <caesura/>
                         upācaredbhiṣakprājñaḥ śūkṣmaiḥ śodhanavastijaiḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.63">śuddhalakṣaṇasaṃyukte kaṣāyaṃ ropaṇaṃ hi<lb/>taṃ ||
                        <caesura/>
                         tatra kāryaṃ yathoddiṣṭairddravyair vvaidyena jānatā |</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.64">avedanānāṃ śuddhānāṃ gambhīrāṇāntathaiva ca ||
                        <caesura/>
                         hitāḥ saṃropaṇāvarttya vatyaṅgairopaṇaiḥ kṛtāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.65">apetapūtimāṃsānāṃ māṃsasthānā<pb n="204r" facs="208"
                        />marohatāṃ ||
                        <caesura/>
                         kalkasturopaṇaḥ kāryastilajo madhusaṃyutaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.66">sa mādhuryāttathaivoṣṇyātsnehāccānilanāśanaḥ ||
                        <caesura/>
                         kaṣāyabhāvātmādhuryāttiktatvāc cāpi pittahā |</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.67">auṣṇyātkaṣāyabhāvāc ca tiktatvāc ca kaphe hitaḥ ||
                        <caesura/>
                         śodhayed ropayec cāpi yuktaḥ śodhana<cb/>ropaṇaiḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.68">nimvapatramadhubhyāntu yuktaḥ saṃśodhanaḥ smṛtaḥ ||
                        <caesura/>
                         pūrvvābhyāṃ sarppiṣā cāpi yuktaś cāpyu<lb/>paropaṇe |</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.69">tilavadyavakalkantu kecidāhurmmanīṣiṇaḥ ||
                        <caesura/>
                         a<cb/>vidagdhaṃ praśamayed vidagdhamvāpi pācayet |</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.70">pakvañ ca bhindyādbhinnaś ca śodhayed ropayīta ca ||
                        <caesura/>
                         pitta<lb/>raktaviṣāgantūn gambhīrānapi ca vraṇān |</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.71">ropayed ropaṇīyena<cb/> kṣīrasiddhena sarppiṣā ||
                        <caesura/>
                         kaphavātārdditānāntu vraṇānāntailaropaṇaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.72"> kuryāt tatra yathokteṣu dravyeṣu matimān bhiṣak ||
                        <caesura/>
                         avyadhyānāñcalasthānāṃ śuddhānāñ ca praduṣyatā<cb/>ṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.4.1.73">dviharidrāyutāṃ kuryād ropaṇīyai rasakriyā ||
                        <caesura/>
                         samānāṃ sthiramāṃsānāṃ tvaksthānāñcūrṇṇaropaṇaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.74">prā<lb/>ptamvidadhyāt matimān prāk sa ukto vidhiryathā ||
                        <caesura/>
                         śodhano ropaṇaś caiva vidhir yo yam prakīrttitaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.75">sarvvavraṇānāṃ sāmānye nokto doṣaviśeṣataḥ ||
                        <caesura/>
                         eṣa āgamasiddhatvāt tathaiva pha<pb n="204v" facs="208"/>ladarśanāt |</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.76">mantravatsaṃprayoktavyo na mīmāṃsyaḥ kathaṃcana ||
                        <caesura/>
                         svavuddhyā vibhajedyuktyā kaṣāyādiṣu yogavit |</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.77">doṣo<unclear>cchrāyeṇau</unclear>ṣadhāni yānyuktāni purā
                        mayā ||
                        <caesura/>
                         ādye dve pañcamūlyau tu gaṇo yaś cānilāpahaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.78">sa vātaduṣṭe deyas tu kaṣāyādiṣu saptasu<cb/> ||
                        <caesura/>
                         nyagrodhādigaṇo yas tu kākolyādiś ca yo gaṇaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.79">tau pittaduṣṭe dātavyau kaṣāyādiṣu saptasu |
                        <caesura/>
                         āragvadhādiś ca gaṇo yaścoṣṇaḥ parikīrttitaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.80">tau deyau kaphaduṣṭe<cb/> tu saṃsṛṣṭe saṃyutāgaṇāḥ ||
                        <caesura/>
                         vātopasṛṣṭānugrarujān sāsrāvānapi ca vraṇān |</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.81">sakṣaumayavasarppirvbhi<lb/>rddhūpanāṅgais tu pūrayet |
                        <caesura/>
                         pariśuṣkālpamāṃsānāṃ gambhīrāṇāntathai<cb/>va ca |</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.82"> kuryād utsādanīyāni sarppīṃṣyālepanāni ca ||
                        <caesura/>
                         māṃsādānāñ ca māṃsāni bhakṣayed vidhivannaraḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.83">viśuddhamanasastasya māṃsammāṃsena varddhate ||
                        <caesura/>
                         utsannamṛdumāṃsānāṃ<cb/> vraṇānāmavasādanaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.84"> kuryād dravyairya<del>ktā</del>ktais tu
                        cūrṇṇitairmmadhunā saha ||
                        <caesura/>
                         kaṭhinānāmamāṃsānāṃ duṣṭānāṃ mātariśvanā |</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.85">mṛdvī kriyā vidhātavyā śoṇitañcāpi mokṣayet ||
                        <caesura/>
                         vātaghnauṣadhasaṃyuktaiḥ snehasvedau ca kārayet |</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.86">mṛdutvamāśurohañ ca gāḍhavandhaṅkaroti hi ||
                        <caesura/>
                         vraṇeṣu mṛdumāṃseṣu dā<pb n="205r" facs="209"/>ruṇīkaraṇaṃ hitaṃ |
                        <caesura/>
                         dhavapriyaṃgvaśokānāṃ rohiṇyāś ca tvacas tathā ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.87">triphalāpuṣpakāsīse tathāsarjjarasaṃ samaṃ |
                        <caesura/>
                         kṛtvā sūkṣmāṇi cūrṇṇāni vraṇaṃ tairevacūrṇṇayet ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.88">utsannamānsān kaṭhinā<lb/>n kaṇḍūyuktām̐ścirotthitān |
                        <caesura/>
                         duḥśodhanīyām̐ś ca tathāśodhayet<cb/> kṣārakarmmaṇā ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.89">sravato 'śmarijānmūtraṃ yecānye raktavāhinaḥ |
                        <caesura/>
                         saṃdhī niḥśeṣataścchinnān sādhayed a<lb/>gnikarmmaṇā ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.90">durūḍhatvāt tu śuklānāṃ kṛṣṇakarmma hitam bhavet |</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.93"> bha<cb/>llātakavidhānena sā ca snehān prayojayet ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.94">ye ca kecitphalasnehā vidhānanteṣu vakṣyate ||
                        <caesura/>
                         durūḍhatvāt tu kṛ<lb/>ṣṇānāṃ hitā pāṇḍukriyā bhavet |</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.95">saptarātrasthitaṃ kṣīre vā<unclear>rkka</unclear>re
                        rohiṇīphalaṃ ||
                        <caesura/>
                         tenaiva piṣṭvā suślakṣṇaṃ kṛṣṇampāṇḍūkaraṃ smṛtaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.96">navaṃ kapālikācūrṇṇaṃ vaidalaṃ sarjjam eva ca ||
                        <caesura/>
                         kāsīsama<pb n="205v" facs="209"/>dhukaṃ caiva kṣaudrāktaṃ lepane hitaṃ
                        |</l>

                    <!--verses 97-100 are not in order to vulgate. -->

                    <l xml:id="SS.4.1.97">kukkuṭāṇḍakapālāni katakaṃ madhurantathā ||
                        <caesura/>
                         tathā samudramaṇḍūkī maśicūrṇṇañ ca dāpayet |</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.98">kapi<lb/>tthānmānsamuddhṛtya mūtreṇājasya pūrayet |
                        <caesura/>
                         kāsīsaṃ rocanā caiva<cb/> haritālammanaḥ śilā ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.99">veṇunirllekhanañcaiva prapunāṭañ ca dāpayet |
                        <caesura/>
                         adhastādarjjunasyaitanmāṃsaṃ bhūmau nidhāpayet ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.100">māsādūrddhantatastena kṛṣṇam ālepayed vra<cb/>ṇaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.1.101">hastidantamasīṃ kṛtvā mukhyañcaiva rasāñjanaṃ |
                        <caesura/>
                         romāṇyanena jāyante tūrṇṇaṃ pāṇitaleṣv api ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.102">catuṣpadānāntvagromanakhaśṛṅgāsthibhasmanā |
                        <caesura/>
                         tailāktā cūrṇṇi<cb/>tā bhūmirbhavedromaruhā punaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.103">kāsīsannaktamālasya pallavām̐ś cāpi saṃharet |
                        <caesura/>
                         kapittharasapiṣṭā<lb/>ni romasañjananamparaṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.104">romākīrṇṇo vraṇo yas tu na samya<cb/>guparohati |
                        <caesura/>
                         kṣurakarttari sandaṃśais tasya lomāni nirharet ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.105">śaṃkhacūrṇṇañ ca bhāgau<unclear>ṣṭau</unclear> haritālaṃ
                        ca bhāgikaṃ |
                        <caesura/>
                         śuktena saha piṣṭantu romaśātanam uttamaṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.106">tailaṃ bhallātakasyātha snuhīkṣīrantathaiva ca |
                        <caesura/>
                         vimṛdyaikatra dātavyaṃ romaśātanam uttamaṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.109">vātaduṣṭo vraṇo yastu<pb n="206r" facs="210"/>
                        rūkṣasyātyarthavedanaḥ |
                        <caesura/>
                         adhaḥkāye viśeṣeṇa tatra vastirvidhīyate ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.110">mūtrāghāte mūtradoṣe śukradoṣe tathaiva ca |
                        <caesura/>
                         tathaivārttavadoṣeṣu vastirapyuttaro hitaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.111">vraṇaḥ śudhya<unclear>bhi</unclear>vandhena
                        mṛdutvañcopagacchati |
                        <caesura/>
                         rohaty api ca niḥsaṅgāttasmād vandhaḥ praśasya<cb/>te ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.112">sthirāṇāmalpamāṃsānāṃ raukṣyādanuparohatāṃ |
                        <caesura/>
                         patradānam bhavet kāryaṃ yathādoṣaṃ yathart tu ca ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.113">eraṇḍa<lb/>bhūrjjapūtīkakāśmaryāṇāñ ca vātajaḥ |
                        <caesura/>
                         patramāśvavalaṃ yac ca hari<cb/>drāpatram eva ca ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.114">patrāṇi kṣīravṛkṣāṇāmaudakānāntathaiva ca |
                        <caesura/>
                         dūṣite raktapittābhyāmvraṇe dadyādvica<lb/>kṣaṇaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.115">pāṭhāmūrvvāś ca gandhānāṃ kākamācīharidrayoḥ |
                        <caesura/>
                         patraṃ śuka<cb/>nasāyāś ca yojayet kaphaje vraṇe ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.116">akarkkaśamavicchinnamajīrṇṇamviṣavarjjitaṃ |
                        <caesura/>
                         ajantujagdham mṛdu ca patraṃ guṇavaducyate ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.117">snehamauṣadhasāram vā paṭṭapatrāntarīkṛtaṃ<cb/> |
                        <caesura/>
                         taddadāti yatastasmād auṣadhopari dāpayet ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.118">śītoṣṇajananārthāya snehasaṃgrahaṇāya ca |
                        <caesura/>
                         dattauṣadheṣu dātavyam patraṃ vaidyena jānatā ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.119">makṣikāvraṇamāgatya nikṣipanti yadā krimiṃ |
                        <caesura/>
                         śvayathurvbhakṣite tais tu jāyate bhṛśadāruṇaṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.120">tīvrā rujo vicitrāś ca raktasrāvaṃ sravedapi |
                        <caesura/>
                         sva<add place="below">su</add>rasādihi<pb n="206v" facs="210"/>tas tatra
                        dhāvane pūraṇe tathā ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.121">saptaparṇṇakarañjārkka nimvarājādanatvacaḥ |
                        <caesura/>
                         gomūtrapiṣṭā ca hitāḥ sekaḥ kṣārodakena vā ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.122">vraṇaṃ pracchādayitvā ca māṃsapeṣyām vinirharet |
                        <caesura/>
                         viṃśati<lb/> krimijātīm̐s tu vakṣyāmy upari bhāgaśaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.123">dīrghakā<gap extent="1" unit="char"/>turāṇāntu<cb/>
                        kṛṣāṇām vraṇaśoṣiṇāṃ |
                        <caesura/>
                         vṛṃhaṇīyo vidhiḥ kāryaḥ so 'pyagnim parirakṣatā ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.124">viṣaduṣṭasya vijñānaṃ viṣaniścayam eva ca |
                        <caesura/>
                         cikitsitantu vakṣyāmi taṅkalpeṣu vibhā<cb/>gaśaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.125">kaṇḍūmantaḥ saśophaś ca jatrūṇopari ye vraṇāḥ |
                        <caesura/>
                         śirovirecanaṃ teṣu vidheyaṃ vakṣyate tathā ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.126">rujāvanto 'nilāviṣṭā rūkṣā ye corddhvajatrujāḥ |
                        <caesura/>
                         vraṇeṣu teṣu<cb/> karttavyaṃ nasyaṃ snehena jānatā ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.127">doṣam pracyāvaṇārthāya rujādāhakṣayāya ca |
                        <caesura/>
                         jihvādantasamutthasya ha<lb/>raṇārtham malasya ca ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.128">śodhano ropaṇaś caiva vraṇasya mukhaja<cb/>sya vai |
                        <caesura/>
                         uṣṇo vā yadi vā śītaḥ kavalagraha iṣyate ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.129">ūrddhvajatrugatān <unclear>trā</unclear>gān vraṇān vā
                        kaphavātajān |
                        <caesura/>
                         śophāsrāvarujāyuktān dhūmapānair upācaret ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.130">kṣatoṣmaṇāṃ nigrahārthaṃ sandhānārthantathaiva ca |
                        <caesura/>
                         sadyovraṇeṣvāyateṣu madhusarppirvvidhīyate ||<pb n="207r" facs="211"/></l>

                    <l xml:id="SS.4.1.131">avagāḍhastvaṇumukhā ye vraṇāḥ śalyapīḍitāḥ |
                        <caesura/>
                         nivṛttahastoddharaṇā yantraṃ teṣu vidhīyate ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.132">laghumātro laghuś caiva snigdhāṣṇo vahnidīpanaṃ |
                        <caesura/>
                         sarvvavraṇibhyo deyas tu sadāhāram vi<cb/>jānatā ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.133">niśācarebhyo rakṣyas tu nityam eva kṣatāturaḥ |
                        <caesura/>
                         rakṣāvidhānair uddiṣṭaiḥ sadā cāpi pravakṣyate<lb/> ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.134">ṣaṇmūloṣṭaparigrāhī pañcalakṣaṇalakṣitaḥ |
                        <caesura/>
                         ṣaṣṭyāvidhā<cb/>naiḥ prāpnoti caturvbhiḥ sādhyate vraṇaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.135">alpagranthaṃ mṛgayatā yogo yo 'lpauṣadhaḥ kṛtaḥ |
                        <caesura/>
                         dravyāṇāṃ tu samānānāntatra vāyo na duṣyati ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.136">prasaṃgābhihito yo vā va<cb/>hudurllabhabheṣajaḥ |
                        <caesura/>
                         yathopapatyā tatrāpi kāryam eva cikitsitaṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.140">vraṇakriyāsvimāsveva samā<lb/>soktās tu yā kriyā |
                        <caesura/>
                         bhūyobhidhāsyāmy upari tathā sadyovraṇe<cb/>ṣu tā iti ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.1.trailer">|| dvivraṇīyaṃ cikitsitaṃ prathamaḥ ||</l>

                </div>
                <div n="2" type="adhyāya">

                    <milestone n="207v5" unit="folio"/>

                    <l xml:id="SS.4.2.1"> athātaḥ sadyovraṇacikitsitaṃ <lb n="6"/>vyākhyāsyāmaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.2.3"> dhanvantarir ddharmmabhṛtām variṣṭho vāgvidām varaḥ |
                        <caesura/>
                         viśvāmitrātmajam ṛṣiṃ śiṣyaṃ suśrutam anvaśāt || </l>

                    <l xml:id="SS.4.2.4"> nānādhārāmukhaiḥ śastrair nnānāsthānanipātitaiḥ |
                        <caesura/>
                         bhavaṃ<pb n="208r" facs="211"/><lb n="1"/>ti nānākṛtayo vraṇās tām̐s
                        tvanibodha me || </l>

                    <l xml:id="SS.4.2.5"> āyatāś caturasrāś ca tryasrā muṇḍalinas tathā |
                        <caesura/>
                         arddhacandrapratīkāśā viśālāḥ kuṭilās tathā || </l>

                    <l xml:id="SS.4.2.6"> śarāvanimnamadhyāś ca yavamadhyās tathā<lb n="2"/>pare |
                        <caesura/>
                         evamprakārākṛtayo bhavanty āgantavo vraṇāḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.2.7"> doṣajā vā sva<cb/>yambhinnā na tu vaidyanimittajāḥ |
                        <caesura/>
                         vraṇākṛtijño hi bhiṣak na moham upagacchati || </l>

                    <l xml:id="SS.4.2.8"> durddarśaneṣv a<unclear reason="looks like ṣi"
                            >pi</unclear> bhṛśaṃ <lb n="3"/>vraṇeṣu vikṛteṣv api |
                        <caesura/>
                         anekākṛtir āgantuḥ sa bhiṣagbhiḥ purāta<cb/>naiḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.2.9"> samāsato lakṣaṇataḥ ṣaḍvidhaḥ parikīrttitaḥ |
                        <caesura/>
                         chinnam bhinnan tathā viddhaṃ kṣatam picitam eva ca || </l>

                    <l xml:id="SS.4.2.10">
                        <lb n="4"/>ghṛṣṭam āhus tathā ṣaṣṭhan teṣām vakṣyāmi lakṣaṇaṃ ||
                        <caesura/>
                         tiryakcīno mṛdu<cb/>r vvāpi so vraṇas tv āyato bhavet | </l>

                    <l xml:id="SS.4.2.11"> gātrapātī na vā tad dhi chinnalakṣaṇam ucyate ||
                        <caesura/>
                         śaktikunte<add place="bottom margin">ṣu<metamark
                                function="line_number_from_bottom">3</metamark></add>khaḍgādivi<lb
                            n="5"/>ṣāṇair āśayor hataḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.4.2.12"> yat kiñcit sravate tad dhi bhinnalakṣaṇam ucyate <cb/>||
                        <caesura/>
                         sthānāny āmāgnipakvānām mūtrasya rudhirasya ca | </l>

                    <l xml:id="SS.4.2.13"> hṛduṇḍukaḥ phupphusaś ca koṣṭham ity abhidhīyate ||
                        <caesura/>
                         ta<lb n="6"/>smin bhinne raktapūrṇṇe jvaro dāhaś ca jāyate | </l>

                    <l xml:id="SS.4.2.14"> mūtramārggagudāsyebhyo raktaṃ ghrāṇāc ca gacchati ||
                        <caesura/>
                         mūrcchādhmānatṛṣāśvāsas tv abhaktaccha<subst><del rend="no mark of
                                delition">nna</del>
                            <add place="below">nda</add></subst> eva ca | </l>

                    <l xml:id="SS.4.2.15"> viṇmūtravātasaṅgañ ca svedāsrāvo kṣi<pb n="208v"
                            facs="212"/><lb n="1"/>raktatā ||
                        <caesura/>
                         lohagandhitvam āsyasya gātradaurggandham eva ca | </l>

                    <l xml:id="SS.4.2.16"> hṛcchūlaṃ pārśvayoś cāpi viśeṣaṃ cātra me śṛṇu ||
                        <caesura/>
                         āmāśayasthe rudhire rudhiraṃ charddayaty api | </l>

                    <l xml:id="SS.4.2.17"> ādhmānam atimātraṃ ca śūlaṃ <lb n="2"/>ca bhṛśadāruṇam ||
                        <caesura/>
                         pakvāsayagate cāpi rujā gauravam eva ca | </l>

                    <l xml:id="SS.4.2.18">
                        <cb/>adhaḥkāye viśeṣeṇa śītatā ca bhavanti hi ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.2.19"> sūkṣmāsyaṃ śalyābhihataṃ yadagandhāsayam vinā | </l>

                    <l xml:id="SS.4.2.20">
                        <lb n="3"/>uttuṇḍitan nirgatam vā tadviddham iti nirddiśet ||
                        <caesura/>
                         nāticchinna<g ref="#newa-gap-filler"/><cb/>n nātividdham ubhayor
                        llakṣaṇānvitam | </l>

                    <l xml:id="SS.4.2.21"> viṣamavraṇa<subst><del rend="dots above ma">m aṅge
                                yan</del>
                            <add>saṃgo yaṃ</add></subst> tat kṣatan tv abhinirddiśet ||
                        <caesura/>
                         prahārapīḍanā<lb n="4"/>bhyān tu yadaṅgam pṛthutāṃ gataṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.4.2.22"> sāsthi tat piccitam vidyāt majjāra<cb/>ktapariplutaṃ ||
                        <caesura/>
                         gharṣaṇād abhighātād vā yad aṅgam vigatatvacaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.4.2.23"> ūṣāsrāvānvitan tan tu ghṛṣṭam ity abhi<lb n="5"/>dhīyate
                        ||
                        <caesura/>
                         chinne bhinne tathā viddhe kṣate vāsṛgatisrave | </l>

                    <l xml:id="SS.4.2.24"> raktakṣa<cb/>yād atra rujāḥ karoti pavano bhṛśaṃ ||
                        snehapānaṃ hitan tatra tatseko vihitas tathā | </l>

                    <l xml:id="SS.4.2.25">veśavāraiḥ sa<lb n="6"/>kṛśaraiḥ susnigdhaiś copanāhanaṃ |
                        <caesura/>
                         dhānyasvedām̐ś ca kurvvīta snigdhānyālepanāni ca ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.2.26">vātaghnauṣadhasiddhaiś ca snehair vvastir vvidhīyate ||
                        <caesura/>
                         piccite ca vighṛṣṭe ca nātisravati śo<g ref="#newa-gap-filler"/><pb
                            n="209r" facs="212"/><lb n="1"/>ṇitaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.4.2.27">tasmin na gacchati bhṛśaṃ dāhaḥ pākaś ca jāyate ||
                        <caesura/>
                         tasyoṣmano<metamark rend="curved line above no"/> nigrahārthan
                        dāhapākabhayāya ca |</l>

                    <l xml:id="SS.4.2.28">śītam ālepanaṃ kāryam pariṣekaś ca śītalaḥ ||
                        <caesura/>
                         ṣa<unclear reason="eccentric_ductus">ṭsve</unclear>teṣu yathokteṣu
                            chinnādi<lb n="2"/>ṣu samāsataḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.4.2.29">jñeyaṃ sasarppiṣaṃ sarvvaṃ sadyovraṇacikitsitam || || ❈ ||
                        <caesura/>
                         ata ūrddhvam pravakṣyāmi chinnānān tu cikitsitaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.4.2.30">ye vraṇā vivṛtāḥ kecic chinnāḥ pārśvā<lb n="3"/>valambinaḥ
                        ||
                        <caesura/>
                         tāṃ sīvyed vidhinoktena badhnīyād gāḍham eva ca |</l>

                    <l xml:id="SS.4.2.31">karṇṇaṃ <cb/>sthānād apoḍhan tu sthāpayitvā yathāsthitaṃ
                        ||
                        <caesura/>
                         sīvyed yathoktan tailena srotaś cāpy abhitarppayet |</l>

                    <l xml:id="SS.4.2.32">kṛkā<lb n="4"/>ṭikānte chinne tu gacchaty api samīraṇe ||
                        <caesura/>
                         samyaṅ niveśya badhnīyāt <cb/>sīvyec cāpi nirantaraṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.4.2.33">ājyena sarppiṣā caiva pariṣeko vidhīyate ||
                        <caesura/>
                         uttānonnaṃ samaśnīyāc chayīta ca su<lb n="5"/>yantritaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.4.2.34">śākhāsu tiryakṣatitām praharām vivṛtām bhṛśaṃ ||
                        <caesura/>
                         sī<cb/>vyet samyaṅ niveśyāśu sandhyasthīny anupūrvaśaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.4.2.35">badhvā velitakenāśu vastrāntena ghanena vā ||
                        <caesura/>
                         carmmaṇā<g ref="#newa-gap-filler"/>
                        <lb n="6"/>goḥphaṇo bandhaḥ kāryaś cāṃse hate sinā |</l>

                    <l xml:id="SS.4.2.36">pṛṣṭhe vraṇo yasya bhaved uttānañ ca śayīta ca ||
                        <caesura/>
                         ato nyathā cārasije śayīta puruṣo vraṇe |</l>

                    <l xml:id="SS.4.2.37">chinnā niḥśeṣataḥ śākhā dagdhā tailena<g
                            ref="#newa-gap-filler"/>
                        <pb n="209" facs="213"/><lb n="1"/>buddhimān ||
                        <caesura/>
                         badhnīyāt koṣabandhena prāpta kuryāc ca ropaṇaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.4.2.38">candanaṃ padmakaṃ lodhram utpalādi priyaṃgavaḥ ||
                        <caesura/>
                         haridrā madhukaṃ caiva payaś cāṣṭamam eva tu |</l>

                    <l xml:id="SS.4.2.39">tailam ebhi<g ref="#newa-placeholder-mark"/><lb n="2"/>r
                        vvipakvaṃ syāt pradhānaṃ vraṇaropaṇaṃ ||
                        <caesura/>
                         candanaṃ karkaṭākhyā ca sahe māsā<cb/>hvayāmṛtāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.4.2.40">hareṇavo mṛṇālañ ca triphalā padmakotpalaiḥ |
                        <caesura/>
                         trayodaśāṅgan trivṛtam etad vā payasānvitaṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.2.41"><lb n="3"/>|| tailam vipakvaṃ sekāya hitan tad vraṇaropaṇe
                        ||
                        <caesura/>
                         || ata ūrddhva<cb/>m pravakṣyāmi bhinnānān tu cikitsitaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.4.2.42">bhinnanetram akarmmaṇyam abhinnaṃ lambate tu yaḥ ||
                        <caesura/>
                         tan niveśya yathāsthā<lb n="4"/>nam avyāviddhasirāṃ śanaiḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.4.2.43">pīḍayet pāṇinā samyak padmapatrānta<cb/>reṇa tu ||
                        <caesura/>
                         tato sya tarppaṇaṅ kāryan nasyañ cānena sarppiṣā |</l>

                    <l xml:id="SS.4.2.44">ajāghṛtaṃ kṣīrapātraṃ madhukaṃ cotpalāni ca ||
                        <caesura/>
                        <lb n="5"/>jīvakarṣabhakau cāpi piṣṭvā sarppir v vipācayet |</l>

                    <l xml:id="SS.4.2.45">sarvvanetrābhighāte<cb/>ṣu sarppir etat praśasyate ||
                        <caesura/>
                         udarān medaso varttir nnirggatā yasya dehinaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.4.2.46">tāṅ kaṣāyāvakīrṇṇan tu badhvā<g ref="#newa-gap-filler"/>
                        <lb n="6"/>sūtreṇa sūtravit ||
                        <caesura/>
                         samyak chindyād vraṇan tac ca kṣaudreṇābhyajya veṣṭayet |</l>

                    <l xml:id="SS.4.2.49">acchidyamānā maraṇaṃ kuryād āṭopam eva vā ||
                        <caesura/>
                         medogranthau tu yat tailaṃ vakṣyate tan tu yojayet |</l>

                    <l xml:id="SS.4.2.50">tvaco tītya sirādīni <pb n="210r" facs="213"/><lb n="1"
                        />bhitvā vā parihṛtya vā ||
                        <caesura/>
                         kāṣṭhe pratiṣṭhitaṃ śalyaṃ kuryād uktān upadravān |</l>

                    <l xml:id="SS.4.2.51">tatrāntarllohitaṃ pāṇḍuśītapādakarānanaṃ ||
                        <caesura/>
                         śītocchvāsaṃ raktanetram ānaddhañ ca vivarjjayet |</l>

                    <l xml:id="SS.4.2.52">āmāsaya<lb n="2"/>sthe rudhire vamanam pathyam ucyate ||
                        <caesura/>
                         pakvāsayathe deyañ ca vire<cb/>canam asaṃśayaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.4.2.53">āsthāpanañ ca niḥsnehaḥ kāryam uṣṇam viśodhanaiḥ ||
                        <caesura/>
                         yavakolakulatthānān niḥ<lb n="3"/>snehena rasena ca |</l>

                    <l xml:id="SS.4.2.54">bhuñjītānnaṃ yavāgūm vā pibet saindhavasaṃyu<g
                            ref="#newa-gap-filler"/><cb/>tāṃ ||
                        <caesura/>
                         atiniḥsrutarakto vā bhinnakoṣṭhaḥ pibed asṛk |</l>

                    <l xml:id="SS.4.2.55">svamārggapratipannās tu yasya viṇmūtramāru<lb n="4"/>tāḥ
                        ||
                        <caesura/>
                         nirupadravaḥ sambhinne koṣṭhe jīvati mānavaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.4.2.56">abhinna<cb/>mantran niḥkrāntām praveśyan nānyathā bhavet
                        ||
                        <caesura/>
                         alaṅgalasirograstaṃ tad apy eke vadanti hi |</l>

                    <l xml:id="SS.4.2.57">prakṣālya<g ref="#newa-gap-filler"/>
                        <lb n="5"/>payasā digdhaṃ tṛṇaśoṇitapāṃśubhiḥ ||
                        <caesura/>
                         praveśayet kliptana<g n="6" ref="#newa-old-gap-filler"/>kho ghṛtenāktaṃ
                        śanaiḥ śanaiḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.4.2.58">praveśayet kṣīrasiktaṃ śuṣkamantraṃ ghṛtāplutaṃ ||
                        <caesura/>
                         aṃgulyābhimṛśet ka<pb n="210v" facs="214"/><lb n="1"/>ṇṭhaṃ jalenodvejayed
                        api |</l>

                    <l xml:id="SS.4.2.60">tathāntrāṇi viśaty antaḥ svāṃ kalāṃ pīḍayanti ca ||
                        <caesura/>
                         vraṇasaukṣmyād bahutvād vā duḥpraveśaṃ tu yad bhavet |</l>

                    <l xml:id="SS.4.2.61">tad vipādya pramāṇena bhiṣag antram praveśayet ||
                        <caesura/>
                         yathāsthā<lb n="2"/>nan <subst><del rend="dots above nni">niviṣṭe ca</del>
                            <add>viśiṣṭe ca<metamark function="description">pāṭha
                            2</metamark></add></subst> vraṇaṃ sīvyam atandritaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.4.2.62">sthānād apetam ādatte prāṇā<cb/>ṅ gupitam eva vā ||
                        <caesura/>
                         veṣṭayitvā ca paṭṭena ghṛtasekam pradāpayet |</l>

                    <l xml:id="SS.4.2.63">payaḥ pibet sukhoṣṇañ ca citrātaila<g
                            ref="#newa-gap-filler"/><lb n="3"/>samanvitaṃ ||
                        <caesura/>
                         mṛdukriyārthaṃ sakṛto vāyoś cādhaḥ pravṛttaye |</l>

                    <l xml:id="SS.4.2.64">tata<cb/>s tailam idaṅ kuryād ropaṇārthañ cikitsakaḥ ||
                        <caesura/>
                         tvaco 'śvakarṇṇadhavayor ddhātakīmeṣaśṛṅgayoḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.4.2.65">śallakyārjjunayoś cāpi vidāryākṣīriṇān tathā ||
                        <caesura/>
                         valāmūlāni cāhṛtya <cb/>tailam etad vipācayet |</l>

                    <l xml:id="SS.4.2.66">vraṇaṃ saṃropayet tena rakṣet samvatsarañ ca tat ||
                        <caesura/>
                         pādau nirastamuṣkasya jalena <lb n="5"/>prokṣya cākṣiṇī |</l>

                    <l xml:id="SS.4.2.67">praveśya muṣkau sūtreṇa tūnosevanasevitaṃ ||
                        <caesura/>
                         kā<cb/>ryaś ca goḥphaṇo bandhaḥ kaṭyām āveśya yantrakaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.4.2.68"> na kuryāt snehasekañ ca tena praklidyate vraṇaḥ ||
                        <caesura/>
                         kālā<lb n="6"/><g ref="#newa-placeholder-mark"/>nusārīmaguruṃ candanan
                        devadārū ca |</l>

                    <l xml:id="SS.4.2.69">manaḥśilāle cāhṛtya tailaṃ kurvvīta ropaṇaṃ ||
                        <caesura/>
                         śīrṣād vyapahṛte śalye vālavarttim praveśayet |</l>

                    <l xml:id="SS.4.2.70">bālava<subst><del>rttā</del>
                            <add place="below">rttyā</add></subst>m a<pb n="211r" facs="214"/><lb
                            n="1"/>dantāyā mastaluṃgavraṇān sravet ||
                        <caesura/>
                         hanyād enaṃ tato vāyus tasmād evam upācaret |</l>

                    <l xml:id="SS.4.2.71">vraṇe ruhyati caikaikaṃ śanair bbālam upakṣipet ||
                        <caesura/>
                         gātrād vyapahṛte tasmin snehavarttim praveśayet |</l>

                    <l xml:id="SS.4.2.72"><lb n="2"/>niḥśoṇite cāpi kṛte vidhiḥ sadyaḥ kṣate hitaḥ
                        ||
                        <caesura/>
                         dūrāvagā<cb/>ḍhaḥ sūkṣmāḥ syur ye vraṇāṃs tāṃ viśoṇitāṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.4.2.73">kṛtvā netreṇa sūkṣmeṇa cakratailena tarpayet ||
                        <caesura/>
                         padmāṃ <lb n="3"/>samaṅgāṃ rajanīṃ trivarggan tuttham eva ca |</l>

                    <l xml:id="SS.4.2.74">saṃhṛtya vipacet kāle tai<cb/>laṃ ropaṇam uttamaṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.2.76">kṣate kṣatavidhiḥ kāryaḥ piccite bhagnavad vidhiḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.4.2.77">ghṛṣṭe rujān nigṛhyāsuś cū<lb n="4"/>rṇṇair upacared
                        vraṇaṃ ||
                        <caesura/>
                         viśliṣṭadeham patitam mathitaṃ hatam eva vā | </l>

                    <l xml:id="SS.4.2.78"><cb/>vāsayet tailapūrṇṇāyāṃ droṇyāṃ māṃsarasāśanaṃ ||
                        <caesura/>
                         eṣa eva vidhiḥ kāryaḥ kṣīṇe marmmahate tathā | </l>

                    <l xml:id="SS.4.2.79"> ro<lb n="5"/>paṇe caiva seke ca pāne ca vraṇināṃ sadā ||
                        <caesura/>
                         tailaṃ ghṛtaṃ cāvacāryaṃ<g ref="#newa-gap-filler"/>
                        <cb/> śarīrartūn avekṣya hi | </l>

                    <l xml:id="SS.4.2.80"> ghṛtāni yāni vakṣyāmi yannataḥ pittavidradhau ||
                        <caesura/>
                         sadyo vraṇeṣu dātavyan tāni vai<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="6"/>dyena
                        jānatā || </l>

                    <l xml:id="SS.4.2.81"> sadyaḥkṣatam vraṇam vaidyaḥ saśūlam pariṣecayet |
                        <caesura/>
                         sarppiṣā nātiśītena balātailena vā punaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.2.82"> padmāṃ samaṃgāṃ rajanīm pathyān tutthaṃ suvarccalāṃ |
                        <caesura/>
                         padmakam madhukaṃ<g ref="#newa-gap-filler"/>
                        <pb n="211v" facs="215"/><lb n="1"/>lodhraṃ viḍaṃgāni hareṇavaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.2.83"> tālīsapattraṃ naladaṃ candanam padmakesaraṃ |
                        <caesura/>
                         mañjiṣṭhośīralākṣāś ca kṣīriṇāñ cāpi pallavān || </l>

                    <l xml:id="SS.4.2.84"> piyālabījaṃ tindukyās taruṇāni phalāni ca ||
                        <caesura/>
                         yathālābhena <lb n="2"/>saṃhṛtya tailan dhīro vipācayet | </l>

                    <l xml:id="SS.4.2.85"> sadyovraṇānāṃ sarvveṣām aduṣṭānā<cb/>ñ ca ro<unclear
                            confidence="0.9" reason="overwriting">pa</unclear>ṇam ||
                        <caesura/>
                         kaṣāyamadhurāḥ śītāḥ kriyāḥ snigdhāś ca yojayet | </l>

                    <l xml:id="SS.4.2.86"> sadyovraṇānāṃ saptāhaṃ paś cāt pūrvvo<lb n="3"/>ktam
                        ācaret |
                        <caesura/>
                         duṣṭavraṇeṣu karttavyam ūrddhañ cādhaś ca śodhanam || </l>

                    <l xml:id="SS.4.2.87"> viśo<cb/>ṣaṇan tathāhāraḥ śoṇitasya ca mokṣaṇaṃ |
                        <caesura/>
                         kaṣāyamāragvadhādisurasādyañ ca śodhanaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.2.88"> kaṣāyayo<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="4"/>r etayos tu
                        tailaṃ śodhanam iṣyate |
                        <caesura/>
                         kṣārakalpena vā tailaṃ kṣāradra<g ref="#newa-gap-filler"/><cb/>vyeṣu
                        sādhitaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.2.89"> dravantī ciribilvañ ca dantī cittrakam eva ca |
                        <caesura/>
                         pṛthvīkā nimbapattrāṇi kāśīsaṃ tuttham eva <lb n="5"/>ca || </l>

                    <l xml:id="SS.4.2.90"> trivṛtā nīlinī śyāmā haridrā saindhavan tilā |
                        <caesura/>
                         nīpaḥ kadamba<subst><del><g ref="#newa-gap-filler"/></del>
                            <add rend="overwriting">ḥ</add></subst> suvahāṃ śukākhyaṃ lāṅgalāhvayaṃ
                        || </l>

                    <l xml:id="SS.4.2.91"> mṛgādanī madayantī nepālī jālinī surā |
                        <caesura/>
                         snuhācārkkaviḍaṅgāni<lb n="6"/>haritālakarañjikā || </l>

                    <l xml:id="SS.4.2.92"> yathopa<unclear reason="looks like ya">pa</unclear>tyā
                        karttavyan tailam eteṣu śodhanam |
                        <caesura/>
                         ghṛtam vā yadi prāptaṃ kalkāḥ saṃśodhanās tathā || </l>

                    <l xml:id="SS.4.2.94"> duṣṭavraṇavidhiḥ kāryaḥ kuṣṭhamehavraṇeṣv api | </l>

                    <l xml:id="SS.4.2.95"> ṣaḍvidhaḥ <pb n="212r" facs="215"/><lb n="1"/>prāk
                        pradiṣṭo yaḥ sadyovraṇaviniścayaḥ ||
                        <caesura/>
                         nātaḥ śakyam paraṃ vaktum api paṇḍitamāninā | </l>

                    <l xml:id="SS.4.2.96"> upasarggair nnipātais tu tan tu paṇḍitavādinaḥ ||
                        <caesura/>
                         saṃyojya kecid bhāṣante bahudhā māna<lb n="2"/>garvvitāḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.4.2.97"> bahu tadbhāṣitan teṣāṃ ṣaṭsv eteṣu nirudhyate ||
                        <caesura/>
                         viśe<cb/>ṣā iva sāmānye tasmāt ṣaṭtvam param matam iti ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.2.trailer"> cikitsā dvi ||</l>

                </div>
                <div corresp="4.3. in NAK 5-333" n="3" type="adhyāya">

                    <milestone n="211r : 2" unit="folio"/>

                    <!-- Missing verses:

4.2,  4.8cd,  4.9ab,  4.12cd, 4.12ab,  4.21,  4.22ab,  4.41cd,  4.42cd, 4.48cd,  4.53,  4.54cd

Additions: 
4.8a,  4.8b,  4.48a,  4.54a

Special Note:

4.43ab is placed after 4.41ab -->

                    <l xml:id="SS.4.3.1"> athāto bhagna-<lb n="3"/>cikitsitam vyākhyāsyāmaḥ || </l>



                    <l xml:id="SS.4.3.3"> alpāśino 'anātmavato janto-<cb/>rvātātmakasya vā |
                        <caesura/>
                         upadravair vā juṣṭasya bhagnaḥ kṛcchreṇa sidhyati || </l>

                    <l xml:id="SS.4.3.4">lavaṇaṅ kaṭukaṃ kṣāramamlaṃ maithuna<lb n="4"/>mātapaṃ |
                        <caesura/>
                         vyāyāmañ ca na seveta bhagno rūkṣānnam eva ca || </l>

                    <l xml:id="SS.4.3.5"> mānsa-<cb/>m māṃsarasaḥ kṣīraṃ sarppiryūṣaḥ satīnajaḥ |
                        <caesura/>
                         bṛṃhaṇañ cānnapānaṃ syāddeyaṃ bhagnāya jānatā || </l>

                    <l xml:id="SS.4.3.6"> palā-<lb n="5"/>śodumbarāśvatthakadambaniculatvacaḥ |
                        <caesura/>
                         vaṃśasarjjārjunādī-<cb/>nāṃ kupyartham upasaṃharet || </l>

                    <l xml:id="SS.4.3.7"> ālepanārthe mañjiṣṭhā madhukañ cāmlapeṣimaṃ |
                        <caesura/>
                         śatadhautaghṛtonmiśraṃ-<lb n="6"/> śālipiṣṭañ ca lepanaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.3.8ab"> saptarātrāt saptarātrāt saumyeṣv ṛtuṣu bandhanaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.4.3.8.add"> karttavyañ ca trirātraṃ syāt
                                tathā<subst><del>gneye</del>
                            <add place="below">grīṣme</add></subst>ṣu jānatā || </l>

                    <l xml:id="SS.4.8b"> kāle tu samaśītoṣṇe pañcarātrān nibandhayet | </l>

                    <l xml:id="SS.4.3.9"> tatrā<pb n="212v" facs="216"/>tiśithilaṃ baddhe sandhiḥ
                        sthairyan na jāyate || </l>

                    <l xml:id="SS.4.3.10"> gāḍhenāpi tvagādīnāṃ śopho ruk pākam eva ca |
                        <caesura/>
                         tasmāt sādhāraṇam bandhaṃ bhagne śaṃsanti tadvidaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.3.11"> nyagrodhādikaṣāyan tu suśītaṃ<lb n="2"/> pariṣecane |
                        <caesura/>
                         pañcamūlīkaṣāyan tu kuryāt kṣīraṃ savedane || </l>
                    <cb/>

                    <l xml:id="SS.4.3.12"> sukhoṣṇam avacāryam vā cakratailam vijānatā |
                        <caesura/>
                         gṛṣṭikṣīraṃ sasarppiṣkam madhurauṣadhasādhitaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.3.14"> śī<lb n="3"/>talaṃ lākṣayā yuktam prātarbhbhagnaḥ piben
                        naraḥ |
                        <caesura/>
                         savraṇasya tu bhagnasya<cb/> vraṇaṃ sarppirmmadhūttaraiḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.3.15"> pratisārya kaṣāyais tu śeṣam bhagnavadācaret |
                        <caesura/>
                         prathame vayasi tvevaṃ bhagnaṃ<lb n="4"/> sukaramādiśet || </l>

                    <l xml:id="SS.4.3.16"> alpadoṣasya jantos tu kāle ca śiśirā-<cb/>tmake |
                        <caesura/>
                         prathame vayasi tvevaṃ māsāt sandhiḥ sthiro bhavet || </l>

                    <l xml:id="SS.4.3.17"> madhyame dviguṇāt kālāduttame trigu-<lb n="5"/>ṇāt smṛtāḥ
                        |
                        <caesura/>
                         avanāmitamu<add place="bottom margin">nna</add>hyedunnatañ
                            cāvapīḍa<del>ñcāva</del>yet || </l>

                    <l xml:id="SS.4.3.18"> ā<cb/>ñchedatikṣiptamadho gatañ copari varttayet |
                        <caesura/>
                         āñchanot pīḍanonnāma saṃkṣobhairbbandhanais tathā || </l>

                    <l xml:id="SS.4.3.19"> sandhīn<lb n="6"/>śarīre sarvvāṃs tu calānapyacalānapi |
                        <caesura/>
                         etais tu sthāpanopāyaiḥ sthāpayet matimā<unclear>n</unclear> bhiṣak || </l>

                    <l xml:id="SS.4.3.20"> utpiṣṭamatha viśliṣṭaṃ sandhiṃ vaidyo na ghaṭṭayet |
                        <caesura/>
                         tasya śītāt parīṣekām pradehāṃś cāva-<pb n="212r" facs="216"/>cārayet || </l>



                    <l xml:id="SS.4.3.22"> pratyaṅgabhagnasya vidhim ata ūrddhvam pravakṣmahe | </l>

                    <l xml:id="SS.4.3.23"> nakhasandhiṃ samutpiṣṭaṃ rakṣānugatam ārayā ||
                        <caesura/>
                         avamathya śrūte rakte śālipiṣṭena lepayet || </l>

                    <l xml:id="SS.4.3.24"> bhagnā vā sandhim uktā vā<lb n="2"/> sthāpayitvāṅgulīm
                        bhiṣak ||
                        <caesura/>
                         anunāveṣṭya paṭṭena ghṛtam ekam pradāpa<cb/>yet | </l>

                    <l xml:id="SS.4.3.25"> abhyajya sarppiṣā pādam bhagnandanvā kuśām bhiṣṣak ||
                        <caesura/>
                         vastrapaṭṭena badhnīyān na tu vyāyāmamāca<lb n="3"/>ret | </l>

                    <l xml:id="SS.4.3.26"> abhyajyasamayejaṃghāṃ ghṛtenāktāṃs saṃsthitāṃ ||
                        <caesura/>
                         datvā vṛ<cb/>kṣatvacaḥ śītām vastrapaṭṭena veṣṭayet | </l>

                    <l xml:id="SS.4.3.27"> cakrayogena matimān āñchedūrddhvasthi nirggataṃ |
                        <caesura/>
                         sphuṭitaṃ<lb n="4"/> piccitam vāpi badhnīyāt pūrvvavad bhiṣak | </l>

                    <l xml:id="SS.4.3.28"> āñchedūrddhvamadhaś cāpi-<cb/> kaṭibhagnan tu mānavaṃ ||
                        <caesura/>
                         tataḥ sthānasthite sandhau bastibhiḥ samupācaret || </l>

                    <l xml:id="SS.4.3.29"> parśukāsv atha bhagnāsu ghṛtā<lb n="5"/>bhyaktasya
                        pṛṣṭhataḥ ||
                        <caesura/>
                         dakṣiṇām athavā <unclear>vā</unclear>mām anumṛjjyānubandhanīṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.4.3.30"> tataḥ<cb/> kavalikān datvā veṣṭayet susamāhitaṃ ||
                        <caesura/>
                         tailapūrṇṇe kaṭāhe vā droṇyām vāpy a<unclear>ve</unclear>gāhayet | </l>

                    <l xml:id="SS.4.3.31"> muślenotkṣi<lb n="6"/>pet kakṣamakṣasasandhau visaṅgate
                        ||
                        <caesura/>
                         sthānasthitañ ca badhnīyāt svastikena vicakṣaṇaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.4.3.32"> kaurpyaran tu <add place="below">ta</add>thā sandhim
                        aṅguṣṭhenānumārjjayet ||
                        <caesura/>
                         anumṛjya tathā sandhim pīḍayet kurpyarāc cyūtaṃ | </l>
                    <pb n="213v" facs="217"/>

                    <l xml:id="SS.4.3.33"> prasārya kuñcayec cainaṃ snehasekañ ca dāpayet ||
                        <caesura/>
                         maṇibandhe ca jānau ca gulphe caiva samācaret | </l>

                    <l xml:id="SS.4.3.34"> ubhe tale same kṛtvā talabhagnasya dehinaḥ ||
                        <caesura/>
                         badhnīyād āmatailena pariṣekañ ca dā<lb n="2"/>payet || </l>

                    <l xml:id="SS.4.3.35"> mṛtpiṇḍan dhārayet pūrvvaṃ lavaṇāṇḍam ataḥ paraṃ ||
                        <caesura/>
                         hastena<cb/> jātabale cāpi kāryam pāṣāṇadhāraṇaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.4.3.36"> sannam unnāmayet sninnam akṣakam muśalena tu ||
                        <caesura/>
                         tathonnataṃ<lb n="3"/> pīḍayīta badhnīyād gāḍham eva ca | </l>

                    <l xml:id="SS.4.3.37"> ūrūvac cāpi karttavyam bāhubhagne ci<cb/>kitsitaṃ ||
                        <caesura/>
                         grīvāyān tu vivṛttāyām praviṣṭāyāmathāpi vā | </l>

                    <l xml:id="SS.4.3.38"> āvaṭyāmatha hanvoś ca pragṛhyonnāmaye<lb n="4"/>n naraṃ |
                        <caesura/>
                         tataḥ kuśīsamaṅ kṛtvā vastrapaṭṭena veṣṭayet | </l>

                    <l xml:id="SS.4.3.39"> uttānaṃ śā-<cb/>yayec cainaṃ saptarātraṃ suyantritaḥ ||
                        <caesura/>
                         hanvasthīni samānīya hanusandhau visaṅgate | </l>

                    <l xml:id="SS.4.3.40"> svedayitvā sthite<lb n="5"/> cāpi pañcāṅgīm vibhajed
                        bhiṣak ||
                        <caesura/>
                         ghṛtam vātaghnamadhuraiḥ siddhan nasta<cb/>ñ ca pūjitaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.4.3.41"> dantān abhagnān calitān saraktān eva pīḍayet || </l>

                    <l xml:id="SS.4.3.43ab"> vayasthasya manuṣyasya jīrṇṇasya tu vi<lb n="6"
                        />varjjayet | </l>

                    <l xml:id="SS.4.3.42ab"> saṃsiñcya vāribhiḥ śītaiḥ sandhānīyair upācaret || </l>


                    <l xml:id="SS.4.3.43cd"> nāsāṃ sannām vivṛttāṃ vā ṛjvīṃ kṛtvā śalākayā | </l>

                    <l xml:id="SS.4.3.44"> pratyekanastatonāḍīṃ dvimukhīṃ sampraveśayet ||
                        <caesura/>
                         tataḥ paṭṭena-<pb n="213r" facs="217"/> saṃveṣṭya ghṛtasekām pradāpayet | </l>

                    <l xml:id="SS.4.3.45"> bhagnaṃ karṇṇaṃ ghṛtābhyaktaṃ sthāpya bandhena yojayet ||
                        <caesura/>
                         sadyaḥkṣatavidhānañ ca nayane nirggate hitaṃ | <g
                            ref="#newa-old-gap-filler"/></l>
                    <lb n="2"/>

                    <l xml:id="SS.4.3.46"> mastuluṅgād vinā bhinne kapāle madhusarppiṣā ||
                        <caesura/>
                         dattvā bandhet ta<cb/>taḥ sarppiḥ saptrātram piben naraḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.3.47"> patanād abhighātād vā sūnamaṅgaṃ yad akṣataṃ |
                        <caesura/>
                         śītāṃ sekām prade<lb n="3"/>hāṃś ca bhiṣak tasyāvacārayet || </l>

                    <l xml:id="SS.4.3.48"> kaṭijaṃghorubhagnānāṅ kavāṭa<cb/>śayanaṃ hitaṃ |
                        <caesura/>
                         yantraṇārthe ca kīlāḥ syus tatra kāryā nibandhanā || </l>

                    <l xml:id="SS.4.3.49"> yathā na calanan tasya bhagnasya pra<lb n="4"/>yatet
                        tathā |
                        <caesura/>
                         sandher ubhayato dvau dvau tale caikas tathā bhavet || </l>

                    <l xml:id="SS.4.3.50"> śro<cb/>ṇyā vā pṛṣṭhavaṃśe vā vakṣaḥ
                            kakṣā<unclear>ṅśa</unclear>yos tathā |
                        <caesura/>
                         bhagnasandhivimokṣeṣu vidhimevaṃ samārabhate || </l>
                    <lb n="5"/>

                    <l xml:id="SS.4.3.51"> sandhīn ciravimuktāṃs tu snigdhasvinnā mṛdūkṛtān |
                        <caesura/>
                         uktair vvi<cb/>dhānair bbuddhyā ca yathā prakṛtimānayet || </l>

                    <l xml:id="SS.4.3.52"> kāṇḍabhagne prarūḍhe tu viṣamolbaṇasaṃsthite |
                        <caesura/>
                         āpohya<lb n="6"/> bhaṅgaṃ samaye tato bhagnavadācaret || </l>

                    <l xml:id="SS.4.3.54"> ūrddhvakāye tu bhagnānām mastiṣkaṅ karṇṇapūraṇaṃ |
                        <caesura/>
                         śasyate nasyapānañ ca praśākhāsv anuvāsanaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.3.55"> ata ūrddhvam pravakṣyāmi tailaṃ bhagnaprasādha<pb
                            n="214v" facs="218"/>kaṃ |
                        <caesura/>
                         rātrau rātrau tilāṃ kṛṣṇāṃ vāsayed asthire jale || </l>

                    <l xml:id="SS.4.3.56"> divā divā śoṣayitvā kṣīreṇa saha bhāvayet |
                        <caesura/>
                         tṛtīye saptarātre tu bhāvayenmadhukāmbunā || </l>

                    <l xml:id="SS.4.3.57"> tataḥ kṣīram punaḥ pī<lb n="2"/>tāṃ śuṣkāṃ sūkṣām
                        vicūrṇṇayet |
                        <caesura/>
                         kākolyādi svadamṣṭrā<unclear extent="1" unit="char"/>m mañji<cb/>ṣṭhāṃ
                        sārivān tathā || </l>

                    <l xml:id="SS.4.3.58"> kuṣṭhaṃ sarjjarasam māṃsī suradāru sacandanaṃ |
                        <caesura/>
                         śatapuṣpañ ca sañcūrṇṇya tilacū<lb n="3"/>rṇṇena yojayet || </l>

                    <l xml:id="SS.4.3.59"> pīḍanārthe ca karttavyaṃ sarvvagandhasritam payaḥ |<cb/>
                        <caesura/>
                         caturgguṇena payasā tattailaṃ yojayet punaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.3.60"> elāma<unclear>ṃ</unclear>śumatīm patraṃ jīvakan tagaran
                        tathā |
                        <caesura/>
                         lodhraṃ<lb n="4"/> prapoṇḍarīkañ ca tathā kālānusārivān || </l>

                    <l xml:id="SS.4.3.61"> śaileyakaṃ kṣīraśu<cb/>klām anantā samadhūlikān |
                        <caesura/>
                         piṣṭvā śṛṅgāṭakañ caiva prāguktāny auṣadhāni ca || </l>

                    <l xml:id="SS.4.3.62"> ebhis tadvipacettai<lb n="5"/>laṃ śāstravinmṛdunāgninā |
                        <caesura/>
                         etat tailaṃ sadā pathyaṃ bhagnānāṃ sarvvaka-<cb/>rmmasu || </l>

                    <l xml:id="SS.4.3.63"> ākṣepake pakṣaghāte tāluśoṣe tathārddite |
                        <caesura/>
                         manyāstambhe śiroroge karṇṇamūle hanugrahe || </l>

                    <l xml:id="SS.4.3.64"> bā-<lb n="6"/>dhirye timire caiva yeṣu strīṣu kṣayaṅ
                        gatāḥ |
                        <caesura/>
                         pathyam pāne tathābhyaṅge nasye bastiṣu bhojane || <g
                            ref="#newa-old-gap-filler"/><pb n="214r" facs="218"/></l>

                    <l xml:id="SS.4.3.65"> grīvāskandhorasāṃ vṛddhiranenaivopajāyate |
                        <caesura/>
                         mukhaṃ padmapratisamaṃ <unclear>su</unclear>sagrandhisamīraṇe || </l>

                    <l xml:id="SS.4.3.66"> gandhatailamidaṃ nāmnā sarvvavātavikāranut |
                        <caesura/>
                         rājārham etat karttavyaṃ rājñām eva vicakṣa<lb n="2"/>ṇaiḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.3.67"> trapuṣākṣapiyālānāṃ tailāni madhuraiḥ saha |
                        <caesura/>
                         vasān dattvā<cb/> yathālābhe kṣīre daśaguṇe pacet || </l>

                    <l xml:id="SS.4.3.68"> snehottamam idañ cātra kuryād bhagnaprasādhanaṃ |
                        <caesura/>
                         pānābhyañjanana<lb n="3"/>syeṣu bastikarmmaṇi sevane || </l>

                    <l xml:id="SS.4.3.69"> bhagnan naiti yathāpākam prayateta<cb/> tathā bhiṣak |
                        <caesura/>
                         pakvaṃ hiṃsyāt sirāsnāyuntaddhi kṛcchreṇa siddhyati || </l>

                    <l xml:id="SS.4.3.70"> bhagnasandhimanāviddhamahīnāṃ<lb n="4"/>gamanulbaṇaṃ |
                        <caesura/>
                         sukhaceṣṭāprasārañ ca sam<unclear>yaksā</unclear>dhitamādiśe<cb/>d iti
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.3.trailer">
                        <abbr type="supension">cikitsā</abbr>
                        <expan><ex>yāṃ</ex></expan> tṛtīyo 'dhyāyaḥ || ||</l>

                </div>

                <div n="4" type="adhyāya">

                    <milestone n="dscn3192fol214_bottom.jpg : 4" unit="folio"/>

                    <l xml:id="SS.4.4.1"> athāto vātavyādhicikitsitam vyākhyāsyā<lb n="5"/>maḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.4.3"> āmāsayagate vāyau cchardditāya yathākramaṃ |
                        <caesura/>
                         deyaḥ ṣaḍdha<cb/>raṇo yogaḥ saptarātraṃ sukhāmbunā || || </l>

                    <l xml:id="SS.4.4.4"> citrakendrayavā pāṭhā kaṭūkātiviṣābhayā |
                        <caesura/>
                        <lb n="6"/>mahāvyādhipraśamano yogaḥ ṣaḍdharaṇaḥ smṛtaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.4.5"> pakvāsayagate cāpi deyaṃ snehavirecanaṃ |
                        <caesura/>
                         bastayaḥ śodhanīyāś ca prāsāś ca lavaṇottarāḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.4.6"> kāryo bastigate cāpi <pb n="dscn3193fol215_top.jpg"
                            facs="219"/> vidhir bastiś ca śodhanaḥ |
                        <caesura/>
                         śrotādiṣu prakupite kāryaś cānila<unclear>hā</unclear> kramaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.4.7"> snehābhyaṅgopanāhām̐ś ca marddanālepanāni ca |
                        <caesura/>
                         tvaṅmāṃsarudhire <del cert="medium">prokte</del><add place="above"
                            >prāpte</add> kuryāc cāsṛgvimokṣaṇaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.4.8">
                        <lb n="2"/> snehopanāhāgnikarmmabandhanonmarddanāni ca |
                        <caesura/>
                         snāyusandhyasthi<cb/>samprāpte kuryād vāte vicakṣaṇaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.4.9"> nigūḍhe 'sthigate vāyau pāṇimanthena dārite |
                        <caesura/>
                         nāḍīn da<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="3"/>tvāsthīni bhiṣag ācūṣet
                        pavanam balī || </l>

                    <l xml:id="SS.4.4.10"> śukraprāpte 'nile<cb/> kuryāc chukradoṣacikitsitaṃ |
                        <caesura/>
                         avagāhakuṭīkarṣaprastarābhyaṅgabastini || </l>

                    <l xml:id="SS.4.4.11"> jayet sarvvāṅgagaṃ <lb n="4"/>vātaṃ sirāmokṣaiś ca
                        buddhimān |
                        <caesura/>
                         ekāṃgagam vā matimān śṛṅgai<cb/>ś cāvasthitañ jayet || </l>

                    <l xml:id="SS.4.4.12"> balāsapittaraktaiś ca saṃsṛṣṭam avirodhibhiḥ |
                        <caesura/>
                         suptavāte tv asṛṅmokṣaṃ <lb n="5"/> kuryāc ca bahuśo bhiṣak || </l>

                    <l xml:id="SS.4.4.13"> lihyāc ca lavaṇāgāradhūmais taila<cb/>samāyutaiḥ |
                        <caesura/>
                         pañcamūlī<pc> </pc>śritaṃ kṣīraṃ phalāmlo rasa eva ca || </l>

                    <l xml:id="SS.4.4.14"> susnigdho dhānyayūṣo vā vāta<g ref="#newa-gap-filler"
                            /><lb n="6"/>nu<unclear>d</unclear> bhojanaṃ hitaṃ |
                        <caesura/>
                         kākolyādi savātaghnaḥ sarvvāmladravyasaṃyutaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.4.15"> sānūpodakamāṃsas tu sarvvasnehasamāyutaṃ |
                        <caesura/>
                         sukhoṣṇaḥ spaṣṭalavaṇaḥ sālvalaḥ parikīrttitaḥ <pb
                            n="dscn3193fol215_bottom.jpg" facs="219"/> || </l>

                    <l xml:id="SS.4.4.16"> tenopanāhaṃ kurvvīta sarvvadā vātarogiṇāṃ |
                        <caesura/>
                         kuñcyamānaṃ rujārttam vā gātrastabdham athāpi vā ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.4.17"> gāḍham paṭṭais tu badhnīyād valkakarppāsakorṇṇakaiḥ |
                        biḍālanakulodrāṇāṃ ca<lb n="2"/>rmmagoṇyām mṛgasya vā ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.4.18"> praveśayed vā svabhyaktaṃ śālvalenopanā<cb/>hitaṃ |
                        <caesura/>
                         vakṣastrikaskandhigatam vāyum manyāgatan tathā ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.4.19"> vamanaṃ hanti nasyañ ca kuśalena prayo<lb n="3"/>jitaṃ |
                        <caesura/>
                         śirogataṃ śirobastir hanti cāsṛg<pc> </pc>vimokṣaṇaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.4.20"> snehaṃ<g ref="#newa-gap-filler"/> mātrāsahasran tu
                        dhārayet tatra yogataḥ |
                        <caesura/>
                         sarvvāṅgagatam ekāṅgasthitam vāpi samīraṇam || </l>

                    <l xml:id="SS.4.4.21"> ru<lb n="4"/>ṇaddhi kevalo bastis tasya vegam ivānilaḥ |
                        <caesura/>
                         snehā svedas tathā<cb/>bhyaṅgo basti snehavirecanaṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.4.22"> śirobastiḥ śiraḥsneho dhūmaṃ snaihikam eva ca |
                        <caesura/>
                         sukhoṣṇaḥ <lb n="5"/> kavalo nasyaṃ kalkaṃ snaihikam eva ca || </l>

                    <l xml:id="SS.4.4.23">kṣīrāṇi māṃsāni ra<g ref="#newa-gap-filler"/><cb/>sāḥ
                        snehāḥ snehānvitañ ca yat |
                        <caesura/>
                         bhojanāni phalāmlāni snigdhāni lavaṇāni ca || </l>

                    <l xml:id="SS.4.4.24">
                        <caesura/>
                         sukho<lb n="6"/>ṣṇāś ca parisekās tathā samvāhanāni ca |
                        <caesura/>
                         kuṅkumāgurupatrāṇi kuṣṭhailātagarāṇi ca || </l>

                    <l xml:id="SS.4.4.25"> kauṣeyorṇṇakaromāṇi <g ref="#newa-old-gap-filler"/>
                        <milestone unit="jpeg" facs="dscn3194fol216_top.jpg"/><pb n="216v"
                            facs="220"/> kārpāsāni mṛdūni ca |
                        <caesura/>
                         nivātātapayuktā<subst><add place="margin-upper">ni</add></subst> tathā
                        garbbhagṛhāṇi ca || </l>

                    <l xml:id="SS.4.4.26">mṛdvī śayyāgnisantāpo brahmacaryan tathaiva ca |
                        <caesura/>
                        <g ref="#newa-old-gap-filler"/> samāsenaivam ādīni yojyāny anilarogiṣu || </l>

                    <l xml:id="SS.4.4.27"> tṛvṛddantīśaṅkhi<cb/>nīsuvarṇṇakṣīrītriphalāviḍaṅgānām
                        akṣasamāḥ kalkā bilvamātras ti<unclear>l</unclear>vakamūlakampillyayos
                            tripha<lb n="3"/>lārasadadhipātre dve dve ghṛtapātram ekan tadaikadhyam
                        pratisaṃsṛjya vi<cb/>pacet tilvakasarppir etat
                                snehavire<subst><del>ci</del><add>ca</add></subst>nam upadiśanti
                        vātarogeṣu || tilvakavidhinā cāśoka<lb n="4"/>ramyakayor ddraṣṭavyaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.4.28"> tilapīḍanopakaraṇakāṣṭhāny
                        āhṛtyāna<cb/>lpakālatailaparipīḍitāni aṇūni cchedayitvāvakṣudya prakṣipya
                        mahati kaṭāhe pānīyenāplāvya<g ref="#newa-gap-filler"/>
                        <lb n="5"/> kvāthayet tatas taṃ sneham ambupṛṣthāt sarakapāṇyor
                        anyatareṇādā<cb/>ya vātaghnauṣadha<pc> </pc>danta<pc> </pc>pratīvāyaṃ
                        snehapākakalpena vipaced etad anutailam upadiśanti vātarogeṣu <lb n="6"/> |
                        anutailadravyebhyo niṣpādyata ity anutailaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.4.4.29"> athavā mahāpañcamūlīkāṣṭhair bbahubhir
                                apadahyāvaniprade<subst><del>śe</del><add>śa</add></subst>m
                        ekarātram upaśānte 'gnāv apohya bhasma nirvvṛtām bhūmim vidārigandhā<pb
                            n="dscn 3194 fol216_bottom.jpg" facs="220"/>disiddhena
                        tailaghaṭaśatenāvasicyaikarātram avasthāpya tato yāvan pāṃśuḥ snigdhaḥ syāt
                        tāvān grāhayitvodake mahati kaṭāhe bhyaḥsiṃcet tatra yat tailam uttiṣṭhate
                        tat pāṇi<lb n="2"/>bhyām ā<unclear>dā</unclear>ya svanuguptan nidadhyāt tat
                        tailam vātaharauṣadhakvā<cb/>thamāṃsarasakṣīrāmlabhāgasahasreṇa sahasrapākam
                        vipacet || yāvatā kālena śaknuyāt pa<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="3"
                        />ktum prativāpaś cātra hemavatā dakṣiṇāpathagāś cāśvagandhā<g
                            ref="#newa-gap-filler"/><cb/> vātaghnāni ca | tasmin sidhyati
                            śa<unclear>ṅ</unclear>khān ādhmāpayec chatran dhārayed dundubhīs tāḍayet
                            bālavyaja<lb n="4"/>naiś ca vyajet | tataḥ sādhusiddham avatārya
                        sauvarṇṇa rājate vā ku<cb/>mbhe nidadhyāt | tad etat sahasrapākam
                        aprativāravīya rājārhan tailam evam bhāgaśa<metamark place="above line"
                            >.....</metamark><add place="bottom margin">sahasrapakvaṃ sahasrapākam
                            iti</add>ta<pc> </pc>pakvaṃ śata<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="5"
                        />pākam iti || </l>

                    <l xml:id="SS.4.4.30"> gandharvvahastāṭa<pc> </pc>rūṣaka<pc
                            > </pc>muṣkaka<pc> </pc>naktamāla<pc> </pc>pūtīka<cb/>citrakānām
                        pattrāṇy āhṛtyārddrāṇi lavaṇena sahodūkhale saṃkṣudya snehaghaṭe
                            prakṣipyālipya<lb n="7"/>
                        <g ref="#newa-old-gap-filler"/> gośakṛdbhir ddāhayet etat patralavaṇam
                        upadiśanti vātarogeṣu || </l>

                    <l xml:id="SS.4.4.31"> evaṃ snuhākāṇḍavārttākulavaṇā saṃkṣudya pūrṇṇaghaṭe<g
                            ref="#newa-gap-filler"/><pb n="dscn3195fol217_top.jpg" facs="221"/>
                        sarppistailavasāmajjānaḥ prakṣipyālipya pūrvvavad dahed etat snehalavaṇam
                        upadiśanti vātarogeṣu || </l>

                    <l xml:id="SS.4.4.32"> gaṇḍīra<pc> </pc>palāsa<pc> </pc>kuṭa<lb n="2"
                            />ja<pc> </pc>bilvārkkasnuhāpāmārgga<pc> </pc>pāṭalī<pc
                            > </pc>pāribhadraka<pc> </pc>nādeyī<pc> </pc>kṛṣṇaga<cb/>ndhā<pc
                            > </pc>nīpa<pc> </pc>nirddahyānyāṭarūṣaka<pc> </pc>naktamāla<pc
                            > </pc>pūtīka<pc> </pc>bṛhatī<pc> </pc>kaṇṭakārikā<pc
                            > </pc>bhallātakāśoka<pc> </pc>vaija<lb n="3"/>yantīty etad eva
                        viṃśativarggasaphalamūlapatraśākhām ārddram ā<cb/>hṛtya lavaṇena saha
                        saṃsṛjya pūrvvavad dagdhvā kṣārakalpena parisrāvya vipacet | prativāpaś
                            c<unclear>ā</unclear><lb n="4"/>tra pippalyādir etat kalyāṇakan nāma
                        lavaṇam vātaroge plīhā<cb/>gnisaṃgājīrṇṇārocakārśobhir ūpadrutānām
                        upadiśanti pānabhojaneṣv iti || </l>

                    <l xml:id="SS.4.4.trailer"> iti || vātavyādhi<g ref="#newa-gap-filler"/>
                        <lb n="5"/>cikitsitañ caturthaḥ || || </l>

                </div>

                <div n="5" type="adhyāya">

                    <milestone n="217v5" unit="folio"/>

                    <l xml:id="SS.4.5.1"> athāto mahāvātavyādhicikitsitam vyākhyāsyāmaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.5.3"> dvividham vātaraktam uttānam avagāḍhaṃ cety eke bhāṣante
                        || <lb n="6"/>tan tu na samyak kasmāt kuṣṭhavad uttānam bhūtvā
                        kālāntareṇāvagāḍhībhavati | tasmād dvitvasaṃkhyā hīyate | </l>

                    <!-- dscn3195 fol 217.jpg cont. -->

                    <l xml:id="SS.4.5.4"> tatra balavadvigrahādibhir vviśeṣaiḥ prakupitasya vāyor
                            ggurū<pb n="218r" facs="221"/><lb n="1"/>ṣṇādhyaśanaśīlasya duṣṭaśoṇitam
                        mārgam āvṛtya vātena sahaikībhūtaṃ yugapad vātaśoṇitanimittāṃ vedanāñ
                        janayati | tad vātaśoṇitam ity ācakṣate | tan tu pūrvvaṃ hastapādayo<lb
                            n="2"/>r avasthānaṅ kṛtvā paścād dehe visarppati | tasya pūrvvarūpāṇi
                            toda<pc> </pc><cb/>dāha<pc> </pc>kaṇḍū<pc> </pc>śopha<pc
                            > </pc>stambhas<pc> </pc>tvakpāruṣya<pc> </pc>sirā<pc
                            > </pc>snāyu<pc> </pc>dhamanī<pc> </pc>spandana<pc
                            > </pc>sakthi<pc> </pc>daurbbalyāni tathā śyāvāru<g
                            ref="#newa-gap-filler"/><lb n="3"/>ṇaraktamaṇḍalotpattir a<unclear n="1"
                            reason="eccentric_ductus" unit="char">❈</unclear>kasmāc ca
                        pādatalāṅguligulphamaṇi<cb/>bandheṣv eṣām utpattir bbhavati |
                            tatrāpratisāriṇo<g ref="#newa-old-gap-filler"/><g
                            ref="#newa-old-gap-filler"/><g ref="#newa-old-gap-filler"/><g
                            ref="#newa-old-gap-filler"/><g ref="#newa-old-gap-filler"/>pacāriṇaś ca
                        rogaḥ pravyakto <lb n="4"/>bhavati | tasya lakṣaṇam uktaṃ | tatrāpy
                        apratikāriṇo vaikalya<g ref="#newa-gap-filler"/><cb/>m bhavati || </l>

                    <l xml:id="SS.4.5.5"> prāyaśaḥ sukumārāṇām mithyāhāravihāriṇāṃ |
                        <caesura/>
                         sthūlānāṃ sukhināñ cāpi kupyate<g ref="#newa-gap-filler"/>
                        <lb n="5"/> vātaśoṇitaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.5.6"> tatra prāṇakṣayapipāsājvaramūrcchāśvāsastambhā<g
                            ref="#newa-gap-filler"/>rocakānavasīryamāṇaṃ saṃkocair anupadrutam
                        balavantam ātmavantam upakaraṇavantañ copakramet <lb n="6"/>| </l>

                    <l xml:id="SS.4.5.7"> tatrādāv eva bahuvāta<pc> </pc>rūkṣā<pc> </pc>mlānāṅgād
                        ṛte mārggāvaraṇakaṃ duṣṭaśoṇitam asakṛd alpālpam avasiñced vātakopabhayāt
                        tato vamanādibhir upakramair upapādya saṃsṛṣṭabhaktavāte<pb n="218v"
                            facs="222"/><lb n="1"/> prabale purāṇaghṛtaṃ pāyayet | ajākṣīraṃ vā<sic
                            ana="perhaps the r seems cancelled.">r</sic>ddhatailaṃ madhukākṣayuktaṃ
                        śṛgālavinnāsiddham vā śarkkarāmadhumadhuraṃ | śuṇṭhīkaśerusiddham vā |
                            śyāmā<pc> </pc>rāsnā<pc> </pc>suṣavī<pc> </pc>śṛgālavinnā<pc
                            > </pc>pīlu<pc> </pc>śa<lb n="2"/>tāvarī<pc> </pc>śvadaṃṣṭrā<pc
                            > </pc>dvipañcamūla<pc> </pc>kvāthāṣṭaguṇasiddhena vā payasā
                            meṣa<cb/>śṛṅgī<pc> </pc>śvadaṃṣṭrā<pc> </pc>madhu<pc
                            > </pc>nāgabalā<pc> </pc>bhadradāru<pc> </pc>vacā<pc
                            > </pc>surabhi<pc> </pc>kalkaprativāpan tailam pācayitvā
                            pānādiṣūpayuṃ<lb n="3"/>jyāt | śatāvarī<pc> </pc>mayūraka<pc
                            > </pc>dhavaka<pc> </pc>madhuka<pc> </pc>kṣīra<pc> </pc>vidārī<pc
                            > </pc>balātiba<g ref="#newa-gap-filler"/><cb/>lā<pc
                            > </pc>tṛṇapañcamūlī<pc> </pc>kvāthasiddham vā | kākolyādi prativāpaṃ |
                        balātailam vā śatapākam iti | vātahara<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="4"
                        />mūlasiddhena ca payasāmlair vvā pariṣekaṅ kurvvīta || tatra cūrṇṇiteṣu
                            ya<cb/>va<pc> </pc>godhūma<pc> </pc>tila<pc> </pc>mudga<pc> </pc>māṣeṣu
                        pratyekaśaḥ kākolī<pc> </pc>kṣīrakākolī<pc> </pc>jīvaka<pc
                            > </pc>rṣabhaka<pc> </pc>balātibalā<pc> </pc>śṛgā<lb n="5"
                            />lavinnā<pc> </pc>meṣaśṛṅgī<pc> </pc>piyāla<pc> </pc>śarkkarā<pc
                            > </pc>kaśerukā<pc> </pc>surabhi<pc> </pc>vacā<pc
                                > </pc>kalka<pc> </pc><cb/>miśreṣūpanāhā<pc> </pc>rthe sarppis<pc> </pc>taila<pc
                            > </pc>vasā<pc> </pc>majjā<pc> </pc>dugdha<pc> </pc>siddhāḥ pañca pāyasā
                        vyākhyātāḥ | snaihikaphalasāro<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="6"/>tkārikā
                        nalapīnamatsyapiśitavaiśavāro vā | bilva<pc> </pc>pesikā<pc
                            > </pc>tagara<pc> </pc>devadāru<pc> </pc>sarala<pc> </pc>rāsnā<pc
                            > </pc>hareṇu<pc> </pc>kuṣṭha<pc> </pc>śatapuṣpa<pc> </pc>surā<pc
                            > </pc>dadhi<pc> </pc>mastu<pc> </pc>yuktam upanāhaḥ |
                            mātuluṅgāmla<pc> </pc>saindhava<pc> </pc>ghṛta<pc> </pc>mi<pb n="219r"
                            facs="222"/><lb n="1"/>śra<pc> </pc>madhu<pc> </pc>śigru<pc> </pc>mūlam
                        ālepanaṃ tilakalko veti ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.5.8"> pittaprabale
                        drākṣā<pc> </pc>revata<pc> </pc>kaphala<pc> </pc>payasyā<pc> </pc>madhuka<pc> </pc>candana<pc> </pc>kāśmarya<pc> </pc>kaṣāyam madhumadhuram
                        pāyayet | śatāvarī<g ref="#newa-placeholder-mark"/><lb n="2"
                            />paṭolapattratriphalāka<unclear ana="ḍ seems unusual. It is doubtful
                            whether it is ṭ.">ḍu</unclear>rohiṇīguḍūcīkaṣāyam vā |
                        madhurati<cb/>ktakaṣāyasiddhaṃ sarppiḥ |
                        bisamṛṇālabhadraśriyapadmakakaṣāyeṇājākṣīreṇa pariṣekaḥ | kṣīrekṣu<lb n="3"
                        />rasamadhuśarkkarātaṇḍulodakair vvā | drākṣekṣukaṣāyamiśrair vvā |
                        ma<cb/>studhānyāmlair jjīvanīyasiddhena vā | sarppiṣā śatadhautena vā
                        śālipiṣṭakaṃ | nalavañjulatālīsa<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="4"
                            />śṛṅgāṭakakālo<unclear ana="unclear whether it is d or ṭ"
                        >dyā</unclear>gaurīśaivālapadmaprabhṛtibhir vvā dhānyā<cb/>mlapiṣṭaḥ pradeho
                        ghṛtamiśraḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.5.9"> raktaprabale 'py evaṃ bahuśaś ca śoṇitam avasecayet || </l>

                    <l xml:id="SS.4.5.10"> śleṣmapra<lb n="5"/>bale tv āmalakaharidrākaṣāyam
                        madhumadhuram pāyayet | tripha<cb/>lākaṣāyam vā |
                            madhukaśṛṅgaveraharītakītiktarohiṇī<unclear>ke</unclear>lkam vā |
                        sakṣaudramūtreṇa toyena ha<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="6"/>rītakīm
                        pāyayet | tailamūtrakṣārodakasurāsuktaiś ca <unclear>pa</unclear>riṣekaḥ |
                        āragvadhādikaṣāyeṇa vā mastumūtrasurāśuktāmadhukaśārivāpadmakasiddhe vā
                        sarppiṣābhyaṅgaḥ | <pb n="219v" facs="223"/><lb n="1"/>śvetasarṣṣapakalkaḥ |
                            tilāśvagandhā<metamark cert="high"
                            function="Perhaps_the_mariginal_word_is_the_replacement_for_kalkaḥ"
                            place="above">yavāgūpā<unclear>ṃṭha</unclear>ḥ</metamark> kalkaḥ |
                        dāruśelukapitthakalkaḥ | madhuśigrupunarnnavakalkaḥ |
                        vyoṣatiktāpṛthakparṇṇībṛhatīkalkair vvā | evam ete pañca pradehāḥ
                            kṣārodaka<lb n="2"/>piṣṭāḥ | vyākhyā<unclear ana="part of syllable is
                            not visible">tā</unclear>ḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.5.11"> saṃsargge sannipāte ca kriyāpatham uktaṃ mi<cb/>śraṃ
                        kuryād iti | </l>

                    <l xml:id="SS.4.5.12"> sarvveṣu ca guḍaharītakīm āseveta | pippalyo vā
                        kṣīrapiṣṭāḥ | pañcābhivṛddhyā pibet <lb n="3"/>kṣīrodanāhāro daśarātraṃ |
                        pañcābhivṛddhyā bhūyañ cāpakarṣaye<cb/>t | evam eva yāvatyañ ceti | tad etat
                        pippalīvarddhamānakam ācakṣate || etad dhi vātaśoṇitaviṣama<g
                            ref="#newa-gap-filler"/><lb n="4"
                            />jvarārocakapāṇḍurogodarārśaḥśvāsakāsaśoṣāgnisāda<g
                            ref="#newa-gap-filler"/><cb/>hṛdrogān upahanti | pradehaḥ
                            sahācandanamūrvvāpiyālaśatāvarīkaśerukāsahadevāpadmakamadhu<lb n="5"
                            />kaśatapuṣpākuṣṭhāniśaileyakāṭarūṣakabalātibalājīva<g
                            ref="#newa-gap-filler"/><cb/>ntīkalko vā kṣīrayuktaḥ |
                        kāśmaryamadhukatarppaṇakalko vā ghṛtamaṇḍayuktaḥ | madhūcchiṣṭaśārivā<lb
                            n="6"/>sarjjarasamadhukamadhuravarggakṣīrasiddham vā piṇḍatailam iti ||
                        purāṇaghṛtam āmalakasaralavipakva<add place="bottom margin"
                            >śarkkarāmadhumadhuraṃ</add>m pānārthe | jīvanī<sic ana="seems
                            overwritten on a syllable that seems attempted to be erased."
                        >ya</sic>siddhaṃ pariṣekārthe || suṣavīkvāthasiddhaṃ<g
                            ref="#newa-gap-filler"/>
                        <pb n="220r" facs="223"/><lb n="1"/>vā | balātailaṃ siddhaṃ
                        pariṣekāvagāhabastibhojanārtham iti | śāliṣaṣṭikayavagodhūmānnam upaseveta |
                        payasā jāṅgalarasena mudgayūṣeṇa vānamlena śoṇitamo<lb n="2"/>kṣaṇañ
                        cocchritadoṣagrahaṇena vamanavirecanāsthāpanānu<g ref="#newa-gap-filler"
                        />vāsanakarmmāseveta || </l>

                    <l xml:id="SS.4.5.14"> bhavati cātra ||
                        <caesura/>
                         evamādyaiḥ kriyāyogair acirotpatitaṃ sukhaṃ |
                        <caesura/>
                         vātā<lb n="3"/>sṛk sādhyate vaidyair yā<unclear>p</unclear>yate ca
                        cirotthitaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.5.15"> abhyañjanapariṣe<cb/>kapradehavyajanānilāḥ
                        <caesura/>
                         saraṇāny apravātāni manojñāni mahānti ca || </l>

                    <l xml:id="SS.4.5.16"> mṛdugaṇḍopadhānā<lb n="4"/>ni śayanāni sukhāni ca |
                        <caesura/>
                         vātarakte praśasyante mṛdusa<g ref="#newa-gap-filler"/><cb/>mvāhanāni ca || </l>

                    <l xml:id="SS.4.5.17"> vyāyāmam maithunaṃ kopam uṣṇāmlalavaṇāśanaṃ |
                        <caesura/>
                         divāsvapnam abhiṣyandi guru<g ref="#newa-gap-filler"/>
                        <lb n="5"/> cānnam vivarjjayed iti || </l>

                    <l xml:id="SS.4.5.18"> athāpa<sic>tākin</sic>am asrastākṣam avakrabhru<cb/>vam
                        astabdhāṅgulam asvedanam avepanam <add place="bottom margin"
                                ><metamark>mapralāpinam iti pāṭhaḥ</metamark>
                            <metamark function="line-number-from-bottom"/>2</add> akhaṭvāyātinam
                        abahirāyāminañ copa<sic ana="The mātrā of ā in krā seems to be attempted to
                            be erased">kra</sic>met | tatra<g ref="#newa-gap-filler"/>
                        <lb n="6"/>prāgaiva snehābhyaktaṃ svinnaśarīram avapīḍena tīkṣṇenopakramet
                        śiraḥśuddhyarthaṃ | athānantaram
                        vidārigandhādikvāthekṣurasakṣīradadhivipakvaṃ sarppir accham pāyaye<pb
                            n="220v" facs="224"/><lb n="1"/>t | tathā nātimātram vāyuḥ prasarati |
                        tato bhadradārvādīni vātaghnāny anyāni cāṅgāny āhṛtya yavakolakulatthāṃś ca
                        sānūpodakamāṃsāny ekataḥ kvāthyam ādāya kaṣāya<lb n="2"/>m amlakṣīraiḥ
                        sahonmiśrya sarppistailavasāmajjābhiḥ saha pa<sic ana="Two syllables
                            appearing to be pacet are almost erased."/><cb/>cet madhurakapratīvāpaṃ
                        | tad etat trivṛtam apatānakinām pariṣekābhyaṅgapānabhojanānuvā<lb n="3"
                            />sana<unclear ana="seems attempted to be cancelled.">na</unclear>syeṣu
                        vidadhyād yathoktaiś ca svedavidhānaiḥ svedayed ba<sic ana="A syllable
                            resembling lī is almost erased."/><cb/>līyasi vāte
                        sukhoṣṇapariṣekapūrṇṇe nikhanet taptāyām vā | rathākāracullyāṃ |
                            kṛsaravai<lb n="4"/>śavārapāyasair vvā svedayen
                            mūlakoruvūkasphūrjjakārkkasaptalā<g ref="#newa-gap-filler"
                        /><cb/>śaṅkhinīsvarasasiddham apatānakinām pariṣekādiṣu yojyam abhuktavatām
                        pītam amlan dadhi mari<lb n="5"/>cayuktam apatānakam
                        a<unclear>pa</unclear>hanti | sarppistailavasāmajjā vā etac chu<g
                            ref="#newa-gap-filler"/><cb/>ddhavātāpatānakavidhim uktaṃ | saṃsṛṣṭe
                        saṃsṛṣṭaṅ karttavyaṃ | vegāntareṣu cāvapīḍān dadyāt | tāmra<lb n="6"
                        />cūḍakarkkaṭakakṛṣṇamatsyaśiśumārarasāñ cāve<unclear>kṣye</unclear>ta |
                        kṣīrāni vātaharasiddhāni |
                        yavakola<unclear>ku</unclear>latthamūlakadadhighṛtatailasiddhāṃ yavāgūṃ |
                            snehavirecanāsthāpanānu<pb n="221r" facs="224"/><lb n="1"/>vāsanaiś
                        cainan daśarātram ā<unclear>ga</unclear>tavegam upacaret |
                        vātavyādhicikitsitañ cāvekṣyeta | rakṣākarmma ca kuryāt | </l>

                    <l xml:id="SS.4.5.19"> pakṣāghātopadrutam amlānagātraṃ sarujam ātmavantañ
                        copakramet | <lb n="2"/>tatra prāg eva snehasvedopapannaṃ | mṛdunā
                        saṃśodhanena saṃśodhyā<cb/>nuvāsyāsthāpya ca yathākālam
                        ākṣepakavidhānenopacaret | vaiśeṣikamastiṣkaśirobastibhir i<lb n="3"/>ti |
                        anutailam abhyaṅgārthe | sālvalam upanāhārthe | balātaila<g
                            ref="#newa-gap-filler"/>m anuvāsanārthe | evam atandritas trīm̐ś caturo
                        māsāṅ kriyām āseveta || </l>

                    <l xml:id="SS.4.5.22"> ardditāturam balavantam upa<g ref="#newa-gap-filler"/><lb
                            n="4"/>karaṇa<sic ana="ka seems corrected to va">va</sic>ntañ ca
                        vātavyādhividhānenopacaret | vaiśeṣikaś ca
                        <cb/>mastiṣkaśirobastinasyadhūpopanāhanāḍīsvedais tataḥ |
                        satṛṇamahatpañcamūlīm āhṛtya dvigu<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="5"
                        />ṇodake kṣīre kvāthya kṣīrāvaśiṣṭam avatārya parisrāvya
                        taila<cb/>prasthenonmiśrya punar agnāv adhi<unclear ana="also looks like
                            śri">sri</unclear>tya vipacet tatas tailaṃ kṣīrānugatam avatārya
                        śītībhūtam mathnī<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="6"/>yāt | tad etat
                        kṣīratailam ardditānām pānādiṣūpayojyam iti | </l>

                    <l xml:id="SS.4.5.23">
                        gṛdhrasīviścañcīkroṣṭukaśīrṣapaṅgukalāyakhañjavātakaṇṭakapādadāhapādaharṣa
                            avabāhukabādhiryadhama<pb n="221v" facs="225"/><lb n="1"/>nīvāteṣu
                        yathoktasirāvyadhaṃ kṛtvānyatrāvabāhukād vātavyādhicikitsitam avekṣyeta | </l>

                    <l xml:id="SS.4.5.24"> karṇṇamūle tu śṛṅgaverara<unclear ana="could be se
                            instead of sai">sai</unclear>r mmadhukatailasaṃsṛṣṭaḥ saindhavopahitaḥ
                        sukhoṣṇaḥ karṇṇa<lb n="2"/>yor ddeyaḥ | ajamūtramadhukatailāni vā |
                            mātuluṅgadāḍimati<g ref="#newa-gap-filler"/>ntiḍīkarasamūtrasiddham vā |
                        tailasuktasurātakramūtrasiddham vā nāḍīsvedaiś ca svedayet | vāta<g
                            ref="#newa-gap-filler"/>vyādhicikitsāñ cāvekṣyeta || bhūyaś cottare
                        vakṣyāmaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.4.5.25"> tūnī<cb/>pratitūnyoḥ snehaṃ lavaṇam uṣṇodakena pāyayet |
                        pippalyādicūrṇṇam vā | hiṅguyavakṣārapragāḍha<lb n="4"/>m vā sarppiḥ |
                        bastibhiś copakramet | </l>

                    <l xml:id="SS.4.5.26">
                        <unclear ana="could perhaps be o">ā</unclear>dhmāne tv avatarppaṇaṃ pā<g
                            ref="#newa-gap-filler"/><cb/>ṇitāpaphalavarttikriyādīpanapācanāni kuryac
                        chodhanabastyupayogaś ca | pratyādhmāne chardda<lb n="5"
                        />nāpatarppaṇadīpanīyāni | </l>

                    <l xml:id="SS.4.5.27"> aṣṭhīlāpratyaṣṭhīlayor ggulmā<g ref="#newa-gap-filler"
                        /><cb/>bhyantaravidradhikriyāvibhāga iti || </l>

                    <l xml:id="SS.4.5.28"> hiṅgutrikaṭukavacājamodadhānyājagandhādāḍimatinti<lb
                            n="6"
                            />ḍīkapāṭhācittrakacavyāsaindhavaviḍasauvarccalayavakṣārasuvarccikāpippalīmūlāmlavetasaśaṭhīpuṣkarahapu<unclear>ṣā</unclear><unclear
                            reason="overwriting">jā</unclear>jīpathyāḥ sañcūrṇṇya mātuluṅgāmlena
                        bahuśaḥ <pb n="222r" facs="225"/><lb n="1"/> paribhāvyākṣamātrā guḍikāḥ
                        kārayet tataḥ prātar ekaikām vātarogī bhakṣayed eṣa khalu yogo
                            gulmaśvāsakāsārocakahṛdrogādhmānapārśvodarabastiśūlānāhamūtrakṛ<lb n="2"
                        />cchrārśaḥplīhodarapāṇḍurogān apahanti tūnīpratitūnīṣu cātya<cb/>rtham
                        upayujyate ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.5.29">
                        <expan>bha<ex>bhavanti cātra</ex></expan>||
                        <caesura/>
                         kevalo doṣayukto vā dhātūn anugato 'nilaḥ |
                        <caesura/>
                         vijñeyo lakṣaṇo<lb n="3"/>nyā<unclear>m̐</unclear>ś ca cikitsyaś
                        cāvirodhataḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.5.30"> rujāvantaṃ ghanaṃ śītaṃ śopha<cb/>medoyuto 'nilaḥ |
                        <caesura/>
                         karoti yasya tam vaidyaḥ śophavat samupācaret || </l>

                    <l xml:id="SS.4.5.31"> kaphamedoyuto vāyur ūrū <lb n="4"/> saṃśrayate yadā |
                        <caesura/>
                         tadāṅgamarddastaimityaṃ romaharṣarujājvaraiḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.5.32">
                        <cb/>nidrayā cārdditasta<unclear>bdhau</unclear> śītalāv apravepanau |
                        <caesura/>
                         gurukāv āsthirāv ūrū pārakyāv iva varttate || </l>

                    <l xml:id="SS.4.5.33"> tadūrū<lb n="5"/>stambham ity āhur āḍhyavātam athāpare |
                        <caesura/>
                         sukhāmbunā pibet tatra cū<cb/>rṇṇaṃ ṣaṇḍharaṇan naraḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.5.34"> hitam uṣṇāmbunā tadvat pippalyādigaṇe kṛtaṃ |
                        <caesura/>
                         lihyād vā traiphalācūrṇṇaṃ <unclear cert="high" reason="overwriting"
                            >kṣau</unclear><lb n="6"/>dreṇa kaṭukāyutaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.5.35"> mūtrair vvā gugguluṃ śreṣṭham pibed vāpi śilājatuṃ |
                        <caesura/>
                         so 'pahanti kaphākrāntaṃ samedaskam prabhañjanaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.5.36"> hṛdrogam aruciṃ gulman tathābhyantaravidradhiṃ |
                        <caesura/>
                         sa<unclear>kṣā</unclear>ramū<pb n="222v" facs="226"/><lb n="1"/>trān
                        svedām̐ś ca rūkṣāṇy utsādanāni ca || </l>

                    <l xml:id="SS.4.5.37"> kuryād dihec ca mūtrāḍhyaiḥ karañjaphalasarṣapaiḥ |
                        <caesura/>
                         bhojyā purāṇāḥ śyāmākāḥ kodravoddālakādayaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.5.38"> jāṅgalair a<unclear>kṛ</unclear>tair mmāṃsaiḥ śākaiś
                            cāla<lb n="2"/>vaṇair hitaiḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.4.5.39"> parikṣīṇau yadā syātāṃ bhūyiṣṭhaṅ kaphame<add place="top
                            margin">da<metamark function="line-number-from-top">2</metamark></add>sī
                        ||
                        <caesura/>
                         tadā snehādikaṅ karmma punar atrāvacārayed iti || </l>

                    <l xml:id="SS.4.5.trailer"> ci 5</l>

                    <milestone n="222v2" unit="folio"/>

                </div>
                <div n="6" type="adhyāya">
                    <milestone n="222v : 2" unit="folio"/>

                    <l xml:id="SS.4.6.1"> athāto 'rśasāṃ cikitsi<lb n="3"/>tamvyākhyāmyāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.6.2"> atha khalu vatsasuśrutaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.4.6.3"> caturvvidho 'rśa<cb/>sāṃ sādhanopāyaḥ | tad yathābheṣajaṃ
                        kṣāro 'gniḥ śastra i || <space quantity="5" unit="akṣara"/> || ti |
                            tatrācirakālajātā<lb n="4"/>ny alpadoṣaliṅgopadravāni bheṣajasādhyāni |
                            mṛduprasṛtā<g ref="#broken-danda"/><cb/>vagāḍhānyuchritāni kṣāreṇa |
                        karkkaśasthirapṛthukaṭhināny agninā | atanumūlāny uchritāni <lb n="5"/>
                        kledavanti ca śastreṇa | tatra bheṣajasādhyānām arśasāmadṛ<g
                            ref="#broken-danda"/><cb/>śyānāñ ca bheṣajam bhavati | kṣārāgni
                        śastrasādhyānāṃ kṣārāgniśastrāṇi ca | teṣām vidhānam u<lb n="6"
                        />padhārayasva | </l>

                    <l xml:id="SS.4.6.4">tatravalavantam arśobhir upadrutam
                            upasnigdhapari<sic>sni</sic>nnam anilavedanābhivrddhiśamanārthaṃ
                        snigdham analpam annadravabhuktavantaṃ samveśya śucau sādhāraṇe <pb n="223r"
                            facs="226"/> deśe vyabhre kāle same phalake pratyād ity agudam
                        anyasyotsaṅge niṣarṇṇaṃ pūrvvakāyam uttānam unnatakaṭīkaṃ yastrasāṭakena
                        parikṣipyagrīvāsakthir upari karmmabhiḥ suparigṛ<g ref="#broken-danda"/><lb
                            n="2"/>hītaṃ kārayitvā tato 'smai ghṛtābhyaktaṃ yantra<cb/>mṛjvanumukhaṃ
                        śannaiḥ praṇidhāya praviṣṭe cārśo 'bhivīkṣyasalākayotpīḍya picuplotayo<lb
                            n="3"/>r anyatareṇa pramṛjyākṣāram pātayet | pātayitvā pāṇinā
                        yantra<cb/>dvāram pidhāya vākchatamātram upekṣeta | tataḥ pramṛjya
                        kṣāralavaṇañ cāvekṣya punaḥ pratisāraye<lb n="4"/>t | atharśaḥ
                        pakvajāmvūprakāśam abhisamīkṣyo vasannamīṣa<cb/>ttataḥ | apāvarttayet |
                        dhānyāmladadhimastuśuktānām anyatamena | tato yaṣṭīm
                            a<unclear>dhuka</unclear>miśreṇasarppi<lb n="5"/>ṣā nirvvāpya yantram
                        upanīyotthāpy āturasuṣṇodake 'vagāhya<g ref="#broken-danda"/><cb/>śītābhir
                        adbhiḥ pariṣecayet | aśītābhir adbhir ity eke | tato nivātam agāram
                            preveśyācārika<lb n="6"/>m upadiśet | sāvaśeṣam punar ddāhayet | tatra
                        saptarātrāc caikaikam upakrāmet | tato vāmāt tataḥ pṛṣṭhajāgrajam iti | </l>

                    <l xml:id="SS.4.6.5"> tatra vātaśleṣmani<pb n="223v" facs="227"
                        />mittānyagnikṣārābhyāṃ sādhayet | kṣāreṇaivapittaraktasamutthāni | </l>

                    <l xml:id="SS.4.6.6"> tatra vātānulomyamann ebhir uciragnidīptilāghavam
                        valavarṇṇotpattir mmanastuṣṭir iti samyagdagdhaliṅgā <lb n="2"/>ni |
                        atidagdhe tu gudāvaraṇan dāhodjvaraḥ pipāsā śoṇitā<cb/>tipravṛttis tan
                        nimittāś copadravābhavanti | dhyāmālpatākaṇḍūn anilavaiguṇyañ ca hīnadagdhe
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.4.6.7">ma<g ref="#broken-danda"/>
                        <lb n="3"/>hānti vā prāṇavatasthitvād ahet | nirgatāni cātyarthan doṣapa<g
                            ref="#broken-danda"/><cb/>ripūrṇṇāgatāni snehābhyaṅgasvedopanāha
                        visrāvaṇālepanair upacaret | pravṛttraktāni vā pitta <lb n="4"
                        />raktavidhānena | bhinnavarccāṃsi cātīsāravidhānena | vaddhava<cb/>rccāṃsi
                        codāvarttavidhāneneti | eṣa sarvvasthānagatānām arśasān dahanakalpaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.4.6.8">āsādya darvvīkū <lb n="5"/>rccasalākānām anyatamena kṣāram
                        pātayet | bhraṣṭagudasya tu<g ref="#broken-danda"/>vinā yantraṃ
                        kṣārādikarmma prayuñjīta | sarvveṣu ca śāliṣaṣṭikayavagodhūmānnaṃ sarppiḥ
                        snigdham upa<g ref="#broken-danda"/>seveta | payasā nimvayūṣeṇa paṭolayūṣeṇa
                        vā | yathādoṣair vvāstūkataṇḍulīyakajīvantyupodakāśca
                        valavālamūlakaśaṇacuñcucillīnām anyatamena | yaccānyad api snighda<pb
                            n="224r" facs="227"/>magnidīpanamarśoghnaṃ sṛṣṭamūtrapurīṣañ ca tad
                        upaseveta |</l>

                    <l xml:id="SS.4.6.9">dagdheṣu cārśasastv analasandhukṣaṇārthaṃ snehādī sāmānyato
                        viśeṣataś ca kriyāyatham āseveta | &#x1145b; <lb n="2"/>
                        sarppī<del>ṃ</del>ṣi ca vātaharadīpanīyasiddhāni hiṃgvādīnāṃ cūrṇṇaiḥ
                        prati<cb/>saṃsṛjya pivet | pittārśas supṛthakparṇṇyādīnāṅ kaṣāyeṇa
                            dīpanīyaprati<unclear>vā</unclear>paṃ sarppiḥ pivet <lb n="3"/> |
                        śoṇitārśassu muruṃgyādīnāṅ kaṣāyaiḥ | śleṣmārśassu surasādī<cb/>nāṅ kaṣāyaiḥ
                        | upadravām̐ś ca yathāsvam upacaret | </l>

                    <l xml:id="SS.4.6.10"> parañ ca yatnamāsthāya gude śastrānyavacārayet | ta <lb
                            n="4"/>dvibhramāc
                        chāṇḍhyaśophadāhamadamūrcchāṭopānāhātīsārapravāha<cb/>ṇāni bhavanti |
                        maraṇam vā || </l>

                    <l xml:id="SS.4.6.11"> ata ūrddhvaṃ yantrapramāṇam upadekṣyāmaḥ | tatra yantraṃ
                        lauhan dāntaṃ śāṃrggam vā <lb n="5"/><add place="left-margin">rkṣa</add>m vā
                        | gostanākārañ caturaṅgulāyatam pañcāṅgulapariṇāhaṃ | nā<cb/>rīṇān talāyatam
                        ity eke | tad dvichidraṃ | darśanārtham ekaśchidran tu karmmaṇi | ekachidre
                        hi śastrā <lb n="6"/>gnikṣārāṇām atikramo na bhavati | chidrapramāṇaṃ tu
                        tryaṅgulāyatamaṅguṣṭhodaravistāraṃ yadaṅgulamavaśiṣṭaṃ tat syāddvyaṅgulam
                        adhastāduparyarddhāṅgulochritam arddhāṅguṣṭhoparivṛttaka<pb n="224v"
                            facs="228"/>rṇṇikam eṣa yantrākṛtisamāsaḥ ||ch||</l>

                    <l xml:id="SS.4.6.12">ata ūrddhvamarśasāmālepo vakṣyāmaḥ || snuhākṣīrayuktaṃ
                        haridrācūrṇṇam ālepaḥ prathamaḥ | kukkuṭapurīṣaguñjāharidrāpippalīcūrṇṇ <lb
                            n="2"/>am iti gomūtrapiṣṭo dvitīyaḥ | dantīcitrakasuvarccikākalko<cb/>
                        gomūtrayuktastṛtīyaḥ | pippalīsaindhavakuṣṭhaśirīṣakalko 'rkakṣīrayuktaś ca
                        caturthaḥ || kāsī <lb n="3"
                        />saharitālasaindhavāśvamārakaviḍaṅgapūtīkakṛtavedhanājambu<cb/>kāśvakottamakiṇihīsnuhāpayassu
                        ca | tailam vipakvamabhyañjanenārśasaḥ <unclear>sā</unclear>tayeyur iti ||
                            <lb n="4"/>|| ṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.6.13">ata ūrddham adṛśyeṣv arśassu yogānyapanayārthaṃ
                        vakṣyāma<cb/>ḥ|| tatra guḍaharītakīmāseveta vrahmacārī | gomūtradroṇasiddham
                        vā harītakīśatam upaseveta ya <lb n="5"/>thāvalaṃ kṣaudreṇa | apāmārggamūlam
                        vā taṇḍulodakena | śatāvarī<cb/>mūlakalkam vā kṣīreṇa | cittrakacūrṇṇam vā
                        sīdhunā | madhurārddhabhallātakacūrṇṇayuktam vā śaktūn | la <lb n="6"/>vaṇo
                        takreṇa | kalase vāntaś cittrakamūlakalkalipte niṣiktaṃ takram anamlam
                        pānabhojaneṣūpayuñjīta | eṣa eva bhārggyāsphātāguḍūcīṣu
                            takrakalpaḥ|&#x1145b;<pb n="225r" facs="228"/> pippalīpippalīmūlaṃ
                        viḍaṅgaśuṇṭhīharītakīṣu vā | pūrvvavad eva niranno vā takram
                        aharaharmmāsamāseveta | śṛṅgaverapunarṇṇasiddhaṃ vā payaḥ | kraṭajamūlatva
                            <lb n="2"/>kphāṇitam vā pippalyādipratīvāpaṃ kṣaudreṇa
                        vātavyādhyoktaṃ<cb/> hiṃgvādivaṭake upaseveta | takrāhārakṣīrāhāro vā |
                        citrakamūlakaṣāyasiddhaṃ vā kulmāṣām bhakṣa <lb n="3"/>yet |
                        palāśataruṇasiddham vā pāṭalyapāmārggavṛhatīpalāśa<cb/>kṣāram vā parisrutam
                        aharaharghṛtayuktaṃ | kuṭajacandākamūlakalkam vā | takreṇa |
                        kṣārodakasiddham vā sa <lb n="4"/>rppiḥ pippalyādiprativāpaṃ |
                        kṛṣṇatilaprakuñcam vā śītatoyā<cb/>nupānam prātaḥ prātar upaseveta | evam
                        ebhir nnavam varddhate <subst><del rend="erased">|</del>
                            <add place="inline">'</add></subst>gniś ca bhavati arśāṃsi copaśāmyati | </l>

                    <l xml:id="SS.4.6.14"> dvi <lb n="5"/>pañcamūladantīcittrakapathyānān
                        tulāmāhṛtya jaladroṇe <unclear>ci</unclear><g ref="#broken-danda"
                        /><cb/>pācayet | pādāvaśiṣṭaṅ kaṣāyam ādāya suśītaṅ guḍatulayā sahonmiśrya
                        ghṛtabhājane niṣi<unclear>cya</unclear>
                        <lb n="6"/> yava<add place="bottom margin"/>palle<g ref="#broken-danda"
                        />plave samupekṣeta tataḥ prātaḥ prātar mmātrām pāyayet |
                        tenārśasograhaṇīdoṣapāṇḍurogaudāvarttaśvāsakā sā rocakāgni daurvvalyāni na
                        bhavanti || ṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.6.15">pippalī<pb n="225v" facs="229"
                        />maricaviḍaṃgailavālukalodhrāṇāṃ dvipalikān bhāgān indravāruṇyāḥ
                        pañcapalāni harītakyāmalakapitthaphalānāṃ daśa daśa etadaikadhyaṃ
                        jalacaturdroṇe vi <lb n="2"/>pācya pādāvaśeṣaṃ viśrāvya suśītaṃ
                            guḍatulādvayonnmiśrya<g ref="#broken-danda"/><cb/> ghṛtabhājane nikṣicya
                        pakṣamātram upakṣiyeta yavapalle tataḥ prātaḥ prātar yathāvalam upayuñjī <lb
                            n="3"/>ta | eṣa khalvariṣṭo 'rśograhaṇīplīhahṛtpāṇḍurogaśophaku<g
                            ref="#broken-danda"/><cb/>ṣṭhagulmodarakrimiharo valavarṇṇakaraś ceti
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.6.16">tatra vātaprāyeṣu snehasvedasnehavirecanāsthā <lb n="4"
                        />panānuvāsanamapratisiddhaṃ | pittajeṣu virecanam eva | saṃśama<cb/>naṃ
                        raktajeṣu | kaphajeṣu śṛṅgaverakulatthopayogo yathāsvauṣadhasiddhaṃ
                        sarvvajeṣu || ṃ || <lb n="5"/></l>

                    <l xml:id="SS.4.6.17"> ata ūrddhvam bhallātakavidhānam upadekṣyāmaḥ ||
                        bhallātakān paripa<cb/>kvān anupahatān āhṛtya tata ekamādāya tridhā
                        caturddhā chedayitvā kaṣāyakalpena vipācya tasya <lb n="6"/>kaṣāyasya
                        śuktimanuṣṇāṃ ghṛtābhyaktatālvoṣṭhajihvaḥ prātaḥ prātar upaseveta | aparāhṇe
                        kṣīrasarppirodana ity āhāraḥ | evam ekaikam varddhayed yāvat pañca | tataś
                        corddha pañca pañcā<pb n="226v" facs="229"/>bhivarddhayed āsatād iti |
                        prāpya ca śata śatam apakarṣayed bhūyaḥ pañca pañca yāvat pañceti |
                        pañcebhyas ca yāvadeka iti | evaṃ bhallātakasahasradvayam upayujya
                        sarvvābhir vvimukto <lb n="2"/>valavānn arogaḥ śatāyur vbhavati | </l>

                    <l xml:id="SS.4.6.18"> bhallātakamajjebhyaḥ snehamā<cb/>dāyāpakṛṣṭadoṣaḥ
                        pratisaṃsṛṣṭabhaktaḥ | nivātam agāraṃ praviśya yathāvalam upayuñjīta | tasmi
                            <lb n="3"/>n jīrṇṇe kṣīrasarppirodana ity āhāraḥ | evaṃ māsam upayujya
                        <cb/> māsatrayam upadiṣṭāhāro rakṣed ātmānan tataḥ sarvvopatāpānapahṛtya
                        varṇṇavān balavāñ chravaṇa <lb n="4"/>grahaṇadhāraṇaśaktisampanno
                        varṣaśatāyurvbhavati | māsi mā<cb/>si ca prayoge varṣaśataṃ varṣaśatamāyuṣo
                        'bhivṛddhir vbhavati | evan daśamāsān upayujya varṣa<g ref="#broken-danda"/>
                        <lb n="5"/>sahasrāyur vbhavati || bhavanti cātra ślokāḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.6.19">arśāṃsi sarvvāṇi sadā , vrkṣakāruṣkarau ghnataḥ | yathā
                        sarvvāṇi kuṣṭhāni gāyatryaśanapādayoḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.6.20">kṣārāgninā nivarttante dṛ<pb n="226" facs="230"
                        />śyānyarśāṃsi sarvvadā | rajanyo nābhivarttante pramehā iva ṣoḍaśa ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.6.21">ghṛtānidīpanīyāni lehāyakṛtayaḥ surāḥ | asavāś ca
                        prayoktavyā vīkṣyadoṣasamuchreyaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.6.22">vegāvarodhastrī<g ref="#broken-danda"/>pṛṣṭhayānāny 7
                                utku<subst><del rend="note in top margin">ṭu</del>
                            <add place="top">du</add></subst>kāsanaṃ | yathāsvan doṣalañcannam
                        arśasī pa<cb/>rivarjjayed iti ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.6.trailer"> cikitsāṣaṭ || </l>
                </div>


                <div n="7" type="adhyāya">
                    <milestone n="dscn3204 fol 226" unit="folio"/>

                    <l xml:id="SS.4.7.1">|| athāto 'śmarīṇāñ cikitsitam vyākhyāsyāmaḥ ||<lb n="3"
                        /></l>

                    <l xml:id="SS.4.7.3">aśmarī dāruṇo vyādhirantakaḥ pratimo mataḥ |
                        <caesura/>
                         bheṣajais taru<cb/>ṇaḥ sādhyaḥ pravṛddhaś cchedam arhati ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.7.4">|| tasya sarvveṣu <add place="top-margin">rogeṣv iti pāṭhaḥ
                            | 3</add>rūpeṣu snehādi krama iṣyate |</l>

                    <l xml:id="SS.4.7.5">pāṣāṇa<lb n="4"/>bhedo vasuko vasiro 'śmantakas tathā ||
                        <caesura/>
                         śatāvarī śvadaṃṣṭrā ca vṛha<cb/>tī kaṇṭakārikā |</l>

                    <l xml:id="SS.4.7.6">kapotavaṅkārttagalaḥ kāñcanośīrakas tathā ||
                        <caesura/>
                         vṛkṣādanī sabhallūko varuṇaḥ śā<lb n="5"/>kajaṃ phalaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.4.7.7">yavakolakulatthāni katakasya phalāni ca ||
                        <caesura/>
                         ūṣakādipratīvāya eṣāṃ kvāthe ghṛtaṅ kṛtaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.4.7.8">bhinatti vātasambhūtām aśmarīṃ kṣipram eva tu ||
                        <caesura/>
                         kṣārān <unclear>yavāgūḥ</unclear> peyāni kaṣā<pb n="227r" facs="230"/>yāni
                        payāṃsi ca ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.7.9">bhojanāni ca kurvvīta vargge 'smin vātanāśane ||
                        <caesura/>
                         kuśaḥ kāśaḥ śaraḥ kucchūritkaṭo moraṭo 'śmabhit |</l>

                    <l xml:id="SS.4.7.10">darvbhā vidārī vārāhī śālimūlaṃ trikaṇṭakaṃ ||
                        <caesura/>
                         bhallūkaḥ<lb n="2"/> pāṭalī pāṭha pattūro 'tha kurūṭikāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.4.7.11">punarnnavo śirīṣaś ca kva<cb/>thitās teṣu sādhitaṃ ||
                        <caesura/>
                         ghṛtaṃ śilājai madhukair vvadarendīvarasya ca |</l>

                    <l xml:id="SS.4.7.12">trapuṣer vvārukādīnāṃ vījaiś cāvādhitaṃ<lb n="3"/> śubhaṃ
                        ||
                        <caesura/>
                         bhinatti pittasaṃbhūtām aśmarīṃ kṣipram eva tu |</l>

                    <l xml:id="SS.4.7.13">kṣārān yavā<cb/>gūḥ peyāni kaṣāyāni payāṃsi ca ||
                        <caesura/>
                         bhojanāni ca kurvvīta varggesmin pittanāśane |</l>

                    <l xml:id="SS.4.7.14">gaṇe varuṇakā<lb n="4"/>dau tu guggulvelāhareṇubhiḥ ||
                        <caesura/>
                         kuṣṭhaṃ bhadrādimaricaṃ cittrakaiḥ sa<cb/>surāhvayaiḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.4.7.15">etaiḥ siddhamajāsarppirūṣakādi gaṇena ca ||
                        <caesura/>
                         bhinatti kaphasaṃbhūtām aśmarīṃ kṣipram eva tu |<lb n="5"/></l>

                    <l xml:id="SS.4.7.16">kṣārān yavāgūḥ peyāni kaṣāyāni payānsi ca ||
                        <caesura/>
                         bhojanāni ca<cb/> kurvvīta vargge 'smin kaphanāśane |</l>

                    <l xml:id="SS.4.7.17">paicukākollakatakaṃ śākendīvarajaiḥ phalaiḥ ||
                        <caesura/>
                         pītam uṣṇāmvu saguḍaṃ<lb n="6"/> śarkkarāmyātayaty adhaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.4.7.18">kroñcoṣṭrarāsabhāsthīni śvadaṃṣṭrā tālapattrikā ||
                        <caesura/>
                         ajamodā kadamvasya mūlan nāgaram eva ca |</l>

                    <l xml:id="SS.4.7.19">pītāni śarkkarāṃ bhindyuḥ surayoṣṇodakena vā ||
                        <caesura/>
                         vṛttakaṇṭaka vī<pb n="227v" facs="231"/>jāni cūrṇṇam mākṣikasaṃyutaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.4.7.20">avikṣīreṇa saptāhaṃ peyam aśmaribhedanaṃ ||
                        <caesura/>
                         dravyāṇāñ ca ghṛtoktānāṃ kṣārāviṇmūtragālitaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.4.7.21">grāmyasatvaśakṛtkṣāraiḥ saṃyuktaṃ kṣārasādhitaṃ ||
                        <caesura/>
                         tatroṣakā<lb n="2"/>dirāvāpaḥ kāryas trikaṭukāyutaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.4.7.22">kṣāra eṣośmarīṃ gulmaṃ śarkka<cb/>rāṃś ca bhinattyapi ||
                        <caesura/>
                         tilāpāmārggakadalīpalāsayava<unclear>valvajāḥ</unclear> |</l>

                    <l xml:id="SS.4.7.23">kṣāraḥ peyo 'vimūtreṇa śarkkarāśma<lb n="3"/>ribhedanaḥ ||
                        <caesura/>
                         pāṭalīkaravīrāṇāṃ kṣāram evaṃ samācaret |</l>

                    <l xml:id="SS.4.7.24">śvadaṃ<cb/>ṣṭrāyaṣṭikāvrahmī kalkam vākṣasamam pivet ||
                        <caesura/>
                         sahailakākṣai peyau vā tathāsau bhañjanārkkajau |</l>

                    <l xml:id="SS.4.7.25">kapotavaṅka<lb n="4"/>mūlam vā pived amlaṃ surādibhiḥ ||
                        <caesura/>
                         tatsiddham vā pivet kṣīraṃ veda<cb/>nābhir upadrutaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.4.7.26">harītakyādi siddham vāsiddham vāpi punarnnave ||
                        <caesura/>
                         sarvvathaivopayujyāḥ syur ggṇo vīratarādi<lb n="5"/>kaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.4.7.27">ghṛtaiḥ kṣāraiḥ kaṣāyaiś ca kṣīraiḥ sottaravastibhiḥ ||
                        <caesura/>
                         yadi<cb/> naivopaśāmyeta cchedas tatrottaro vidhiḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.4.7.28">niścitasyāsya vaidyasya yataḥ siddhir iha dhruvā ||
                        <caesura/>
                         upakramo jaghanyo<lb n="6"/>yam ataḥ samparikīrttitaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.4.7.29">akriyāyāṃ dhruvo mṛtyuḥ kriyāyāṃ saṃśayo bhavet ||
                        <caesura/>
                         tasmād āpṛcchya karttavyam īśvaraṃ sādhukāriṇā ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.7.30">athārogyā<add place="below">gā</add>rthinam upasnigdham
                        apakṛṣṭadoṣam īṣat karṣi<pb n="228r" facs="231"/>tam abhyaktam abhuktavantaṃ
                        sninnaśarīraṃ kṛtamaṅgalasvastivācanam agropaharaṇīyoktena vidhinānena
                        sasambhṛtasambhāram āśvāsya tato valavantam aviklavam ājānusame phalake
                        prāgupaveśya puru<lb n="2"/> ṣan tasyotsaṅge niṣaṇṇapūrvakāyamuttānaṃ
                        unnatakaṭīkaṃ vastracumbha<cb/>lakopaviṣṭaṃ saṅkucatijānukurpparamitareṇa
                        sahāvavaddhaṃ | sūtrakena śāṭakena vātataḥ svabhyaktanābhi<lb n="3"
                        />pradeśapārśvasyāvamṛdya muṣṭinā pīḍayed adho nābher yāvad aśma<cb/>
                        ryadhaḥ pratipanneti | tataḥ snehābhyakta kliptanakho vāmahastapradeśinī
                        madhyamāṅgulyau praṇidhāyānusevanī<lb n="4"/>m āsādya prayatnavalābhyāṃ
                        meḍhragudayor antaramānayitvā nirvvalīka<cb/>manāyatanamaviṣamañ ca vasti
                        sanniveśya bhṛśamutpīḍayed aṅgulībhyāṃ yadā granthirivonnataṃ śalyam
                            bhava<lb n="5"/>ti ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.7.31">sa ced gṛhītaśalye tu vivṛttākṣo vicetanaḥ |
                        <caesura/>
                         hatavallamvate<cb/> śīrṣā nirvvikāro mṛtopamaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.7.32">na tasya nirharecchalyan nirhatepi mriyeta saḥ |
                        <caesura/>
                         vinā tv etair vvikārais tu<lb n="7"/> samāharttum upācaret ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.7.33">tataḥ sevanyāḥ savye pārśve sevanī
                        yavamātreṇāvamucyāvacārayec chastraṃ | aśmarīpramāṇād dakṣiṇato vā kriyā<pb
                            n="228v" facs="259"/> saukaryahetor ity eke | yathā na bhidyate na
                        vacūrṇṇyate vā tathā prayateta || tac cūrṇṇam alpam apy eva sthitaṃ hi punaḥ
                        parivṛddham eti | tasmāt mamagrām agrava<lb n="2"/>krenādadīta | strīṇān tu
                        vastiḥ pārśvagato garvbhāsayasannicayas tasmā<cb/> t tāsām mutsaṅgavac
                        chastraṃ pātayet || atonyathā khalvāsām mūtrasrāvī vraṇo bhavati ||
                        puruṣasya vā mūtraprasekakṣa<lb n="3"/>ṇanād aśmarī vraṇādṛte bhinnavastir
                        ekadhā dvidhā vā na bhavati | dvi<cb/>dhā bhinnavastikāśmarīko pi na
                        sidhyati | aśmarīnimittaś ca vraṇam ekadhā bhinnavasti vidhinā jīvati<lb
                            n="4"/> śastrakriyābhyāṃ śastravihitāc chedābhiṣyandaparivṛddhatvāc ca
                        śa<cb/>lyasya jīved iti | uddhṛtaśalyam uṣṇodakadroṇyāṃ cāvagāhya svedayet
                        tathāhi vastirasṛjā na pūryate |<lb n="5"/></l>

                    <l xml:id="SS.4.7.34">pūrṇṇe vā kṣīravṛkṣakaṣāyaṃ tu puṣpanetreṇa yojitaṃ |
                        <caesura/>
                         nirhared aśma<cb/>rīcūrṇṇaṃ raktam vastigatañ ca yat ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.7.35">mūtraviśuddhyarthañ ca asmai guḍasauhity am vita<add
                            place="below-margin">ca</add>ret | uddhṛtya cainaṃ madhughṛ<lb n="6"
                        />tābhyaktaṃ vraṇaṃ mūtraviśodhanena dravyeṇa siddhām uṣṇāṃ yavāgūṃ saghṛtāṃ
                        pāyayed ubhayataḥ kālaṃ trirātraṃ | trirātrād ūrddhvaṅ guḍapragāḍhena payasā
                        mṛdvodanam alpam bhojayet | daśarātrād ū<pb n="229r" facs="232"/>rddhvaṃ
                        phalāmlair jāṅgalarasair ddaśarātrañ cainam apramattaḥ svedayet ||
                        kṣīravṛkṣakaṣāyeṇa cāsya vraṇaṃ prakṣālayet |
                        lodhramadhukamañjiṣṭhāprapuṇḍarīkakalkair vvraṇam pratigrāhayet | eteṣv eva
                        ca haridrāyuteṣu ghṛtam vipakvam vraṇābhyañjanam iti || styāna<cb/>śoṇitañ
                        cottaravastibhir upācaret | saptarātrāca ca mārggam apratipadyamāne mūtre
                            yathoktavi<lb n="3"/>dhānena vraṇam agninā dahet | svamārggam pratipanne
                        cottaravastyā<cb/> sthāpanānuvāsanair upācaret madhukakaṣāyair iti |
                        yadṛcchayā mūtramārggam apratipannāṃ saktāśmarīṃ vā srotasāpaharet ||
                        vidāryavānālaṃ śastreṇāgracakreṇa<cb/> rūḍhavraṇaś
                        cāṅganāśvanaganāgarathadrumān nārohed varṣaṃ | nāpsu plaved bhuñjīta vāguru
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.4.7.36">tatra mūtravaha<lb n="5"/>cchedāt maraṇaṃ |
                        mūtrapūrṇṇavasteḥ śukravahacchedāt maraṇaṃ | klai<cb/>vyam vā
                        phalasrotopaghātād dhvajabhaṅgaḥ | mūtraprasevakacchedān mūtraśravaṇaṃ |
                        sevanīcchedādrujā prā<lb n="6"/>durvbhāvaḥ | vastigudaviddhalakṣaṇaṃ prāg
                        uktam iti ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.7.37">bhavati cātra ||
                        <caesura/>
                         marmmāṇṇyetānyasaṃvudhya srotojāni śarīriṇāṃ |
                        <caesura/>
                         vyāpādayed vahūn martyā cchastrakarmmāpaṭur vbhi<pb n="229v" facs="232"
                        />ṣak ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.7.38">sevanī śukraharaṇī srotasīphalayor ggudaḥ |
                        <caesura/>
                         mūtrasekaṃ mūtravahaṃ tathā vastim ihāṣṭamam iti ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.7.trailer">cikitsāyāṃ saptamo 'dhyāyaḥ ||<unclear extent="1"
                            unit="char"/></l>

                </div>
                <div corresp="4.8. in NAK 5-333" n="8" type="adhyāya">

                    <milestone n="229v : 1" unit="folio"/>

                    <!-- 229v : 1 -->

                    <!--    The vulgate text begins from <xml:id="SS.4.8.4"> but the manuscript has four lines of the text in the beginning. Hence I have given new xml ids from SS.4.8.1,  SS.4.8.2, SS.4.8.3 and SS.4.8.3a. Further to this, SS.4.8.23a and SS.4.8.51a are added.

SS.4.8.47cd and SS.4.8.51cd are missing verses.      -->

                    <l xml:id="SS.4.8.1"> athāto bhagandarāṇāñ ci-<lb n="2"/>kitsitam vyākhyāsyāmaḥ
                        || </l>

                    <l xml:id="SS.4.8.2"> pañca bhagandarā vyākhyātāḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.4.8.3"> teṣv asā<cb/>dhyaḥ śambūkāvarttaḥ śalyanimittaś ca | śeṣāḥ
                        kṛcchrasādhyāḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.4.8.4"> tatra bhagandarapiṭakopadrutam āturam a<lb n="3"
                        />patarppaṇād yena virecanāntenaikādaśavidhenopakrameṇopa<cb/>caret |
                        apakkvapiṭakaṃ | pakkveṣu copasnigdhamavagāḍhasvinnaṃ śayyāyāṃ
                        saṃveśyārśasamiva yantrayi<lb n="4"/>tvā bhagandaram abhis amīkṣya
                        parācīnamarvākcīnaṃ bahirmmukha<cb/>mantarmukham vā tataḥ
                        prādāyeṣaṇīnnamayitvā śāyasamuddharecchastreṇa | antarmukhañ caivama
                            śakyaṃ-<lb n="5"/>yantram praṇidhāya pravāhato
                        bhagandaramaukhamāsādyeṣaṇīn datvā-<cb/> śastram pātayet | āsādya cāgniṃ
                        kṣāraṃ ceti sāmānyaṃ sarvveṣu </l>

                    <l xml:id="SS.4.8.5"> viśeṣatas tu nānyatare vraṇaṃ kuryād bhiṣa<lb n="6"/>k tu
                        śataponake |
                        <caesura/>
                         tatas tā<unclear>sū</unclear>parūḍhāsu śeṣā nāḍīrupācaret | </l>

                    <l xml:id="SS.4.8.6"> gatayo nyonyasaṃbandhā ba<unclear>hvyā</unclear>ś
                        chindyānyanekadhā ||
                        <caesura/>
                         nāḍīranabhis ambaddhā yaś china<unclear>ty</unclear> ekadhā bhiṣak | </l>

                    <l xml:id="SS.4.8.7"> sa kuryād vivṛtaṃ<pb n="229r" facs="233"/> jantor mmārggaṅ
                        gudavidāraṇaṃ ||
                        <caesura/>
                         tasya ttraṃ vivṛtaṃ mārggam viṇmūtre tu prapadyataḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.4.8.8"> sāṭopaṃ gudaśūlañ ca karoti pavano bhṛśaṃ ||
                        <caesura/>
                         tatrāpi śatatamtro 'pi bhiṣak guhyed asaṃśayaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.4.8.9"> tasmā<lb n="2"/>n na vivṛtaḥ kāryo vraṇas tu śataponake ||
                        <caesura/>
                         vyādhau tanu bahucchi<cb/>dre bhiṣajā sādhu jānatā | </l>

                    <l xml:id="SS.4.8.10"> arddhalāṅgalalakaś chedaḥ kāryo lāṅgalako 'pi vā ||
                        <caesura/>
                         sarvvatobhadrako vā-<lb n="3"/>pi kāryo gotīrthako 'pi vā | </l>

                    <l xml:id="SS.4.8.11"> sarvvānā srāvamārggas tu pradahe<cb/>d bhiṣag agninā ||
                        <caesura/>
                         sukumārasya bhīroś ca duḥkaraḥ śataponakaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.4.8.12"> tatra dhīraḥ pramāṇa<unclear>jña</unclear>ḥ sveda-<lb
                            n="4"/>māśu prayojayet ||
                        <caesura/>
                         svedadravyair yathoktais tu kṛsarāpāyasai<cb/>s tathā | </l>

                    <l xml:id="SS.4.8.13"> grāmyānūpodakair mmāṃsair llāvādyair vvāpi viṣkiraiḥ ||
                        <caesura/>
                         vṛkṣādanīmathair aṇḍam bi<unclear>tvā</unclear>diñ ca ga<lb n="5"/>ṇan
                        tathā | </l>

                    <l xml:id="SS.4.8.14"> kaṣāyaṃ sukṛtaṃ kṛtvā tataḥ kumbhe nidhāpayet ||
                        <caesura/>
                         nā-<cb/>ḍīsvedena tenāsya tad vraṇaṃ svedayet tataḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.4.8.15"> tilānatasibījāni yavagodhūmakodravān ||
                        <caesura/>
                         lavaṇāmla<lb n="6"/>kavarggaś ca sthālyām ādhāya sādhayet | </l>

                    <l xml:id="SS.4.8.16"> āturaṃ svedayet tatra tathā sidhyati kurvvataḥ ||
                        <caesura/>
                         svinnañ ca pāyayed enaṃ kuṣṭhañ ca lavaṇāni ca | </l>

                    <l xml:id="SS.4.8.17"> vacāhiṅgvajamodaś ca samabhāgāni sarppi<pb n="230v"
                            facs="233"/>ṣā ||
                        <caesura/>
                         mārdvīkenāthavāmlena surāsauvīrakeṇa vā | </l>

                    <l xml:id="SS.4.8.18"> tato madhukatailena tasya siñced vraṇam bhiṣak ||
                        <caesura/>
                         pratisārayed gudañ cāsya tailair vvātarujāpahaiḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.4.8.19"> vidhinānena viṇmūtraṃ sva<lb n="2"/>mārggam anupadyate ||
                        <caesura/>
                         anye copadravās tīvrāḥ sidhyanty atra na<cb/> saṃśayaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.4.8.20"> taponake samākhyātam uṣṭragrīve kriyāṃ śṛṇu ||
                        <caesura/>
                         eṣyoṣṭragrīvam āsādya cchitvā kṣāran ni<lb n="3"/>pātayet | </l>

                    <l xml:id="SS.4.8.21"> pūtimāṃsaṃ vyapohārtham agniratra na pūjitaḥ |
                        <caesura/>
                         a<cb/>thainaṃ ghṛtasaṃvṛṣṭais tilaiḥ piṣṭaiḥ pralepayet | </l>

                    <l xml:id="SS.4.8.22"> bandhaṃ yathāvat kurvvīta pariṣekaś ca sarppiṣā || <lb
                            n="4"/>
                        <caesura/>
                         tṛtīye divase muktvā yathāsvaṃ śodhayed bhiṣak | </l>

                    <l xml:id="SS.4.8.23ab"> tataḥ śu<cb/>ddhim viditvā tu ropayīta yathākramaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.8.23.add"> etat karmma samākhyātaṃ sarvveṣām anupū<cb/>rvvaśaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.4.8.23cd"> utkṛtyāśrā<lb n="5"/>vamārggan tu parisrāviṇi buddhimān
                        || </l>

                    <l xml:id="SS.4.8.24"> kṣāreṇa vā srāvagati<cb/>n dahed dhutavahena vā |
                        <caesura/>
                         sukhoṣṇenānutailena secayed gudamaṇḍalaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.8.25"> upanāham pradehā<unclear>ṃ</unclear>ś ca mūtrakṣā<lb
                            n="6"/>rasamanvitaṃ |
                        <caesura/>
                         vāmanīyauṣadhair yuktām pariṣekāṃś ca mātrayā || </l>

                    <l xml:id="SS.4.8.26"> mṛdubhūtaṃ viditvainam alpasrāvaṃ rujānvitaṃ |
                        <caesura/>
                         gatimanviṣya śastreṇa cchindyāt kharjjūrapatraka<unclear reason="illegible"
                            >m</unclear> || </l>

                    <l xml:id="SS.4.8.27">
                        <unclear reason="illegible">candrā</unclear>rdha<pb n="230r" facs="234"/>
                        candraṃ vajraṃ ca sūcīmukhaṃ parā<unclear>ṅmu</unclear>khaṃ |
                        <caesura/>
                         chittvāgninā dahec cāpi pādyakṣāreṇa vā tataḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.8.28"> tataḥ saṃśodhanais tīkṣṇair mmṛdupūrvvam viśodhayet |
                        <caesura/>
                         bahirantarmmukhaṃ cāpi śiśor ya<lb n="2"/>sya bhagandaraṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.8.29"> tasyāhitam virekāgniḥ śastrakṣārāvatāraṇaṃ | <cb/>
                        <caesura/>
                         yad yat mṛdu ca tīkṣṇañ ca tat tasyām avatārayet || </l>

                    <l xml:id="SS.4.8.30"> rajanyāragvadhaukālācūrṇṇam madhughṛtāplutaṃ |
                        <caesura/>
                        <unclear>sū</unclear>trava<lb n="3"/>rttipraṇihitaṃ vraṇānāṃ śodhanam paraṃ
                        || </l>

                    <l xml:id="SS.4.8.31"> yogo 'yan nāśaya-<cb/>tyāśu gatim megham ivānilaḥ |
                        <caesura/>
                         āgantuje bhiṣa<unclear extent="1" unit="char"/>ḍīṃ śastreṇotkṛtya yatnataḥ
                        || </l>

                    <l xml:id="SS.4.8.32"> jamvoṣṭenā-<lb n="4"/>gnivarṇṇena taptayā vā śalākayā |
                        <caesura/>
                         dahed yathoktam matimān taṃ<cb/> vraṇaṃ susamāhitaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.8.33"> krimighnañ ca vidhiṅ kuryāc chalyāpanayam eva ca |
                        <caesura/>
                         pratyākhyāyaiṣa cārabhyo va<lb n="5"/>rjyāś cāpi tridoṣajāḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.8.34"> etat karmma samākhyātaṃ sarvveṣām anupū<cb/>rvvaśaḥ |
                        <caesura/>
                         eṣāṃ tu śastrapātena vedanā yadi jāyate || </l>

                    <l xml:id="SS.4.8.35"> tatrānutaile<unclear>no</unclear>ṣṇena pāyoḥsekaḥ
                            praśasya<lb n="6"/>te |
                        <caesura/>
                         vātaghnakvāthasaṃpūrṇṇāṃ sthālīṃ cchidrasarāvikāṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.8.36"> snehābhyaktagudastaptāmadhyāsīta sabāṣpikān |
                        <caesura/>
                         nānyā vās<unclear>pā</unclear>haret svedaṃ śayānasya rujāharan ||
                        <caesura/>
                         udakoṣṭhe va-<pb n="231v" facs="235"/>gāhye vā tathā śāmyati vedanā | </l>

                    <l xml:id="SS.4.8.37"> kadalīmṛgalopākapṛṣatājinasaṃvṛtāṃ ||
                        <caesura/>
                         kārayed upanāhām vā sālvalādīm vicakṣaṇaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.4.8.38"> kaṭutrikaṃ vacāhiṅgulavaṇāny atha dī<lb n="2"/>pyakaṃ ||
                        <caesura/>
                         pāyayed amlakaulanthāṃ surāsauvīrakādibhiḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.4.8.39"> jyo<cb/>tiṣmatīlāṅgalakīśyāmādantītṛvṛttilā |
                        <caesura/>
                         kuṣṭhaṃ śatāhvā golomī tilvako girikarṇṇikā | </l>
                    <lb n="3"/>

                    <l xml:id="SS.4.8.40"> kāñcanaksīrkā caiva varggaḥ śodhanam iṣyate ||
                        <caesura/>
                         tṛvṛttilā<cb/> nāgadantī mañjiṣṭhā sahasarppiṣā | </l>

                    <l xml:id="SS.4.8.41"> utsādanam bhavedetat saindhavakṣaudrasaṃyutaṃ ||
                        <caesura/>
                         rasāñjanaṃ hari<lb n="4"/>dre dve mañjiṣṭhānimbapallavā | </l>

                    <l xml:id="SS.4.8.42"> tṛvṛtte<unclear>to</unclear>vatīdantīkalko<cb/>
                        nāḍīvraṇāpahaḥ ||
                        <caesura/>
                         kuṣṭhan tilātrivṛd dantī māgadhyaḥ saindhavam madhuḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.4.8.43"> rajanī triphalā tutthaṃ hitaṃ<lb n="5"/> syād
                        vraṇaśodhanam ||
                        <caesura/>
                         māgadhyo madhukaṃ lodhraṃ kuṣṭhamelā hareṇa<cb/>vaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.4.8.44"> samaṅgā dhātakī caiva sārivā rajanīdvayaṃ ||
                        <caesura/>
                         priyaṅgavaḥ sarjjarasaṃ padmakam padmakesaraṃ | </l>
                    <lb n="6"/>

                    <l xml:id="SS.4.8.45"> mātuluṅgasya patrāṇi madhūcchiṣṭaṃ sasaindhavaṃ ||
                        <caesura/>
                         etat sambhṛtya sambhāraṃ tailan dhīro vipācayet | </l>

                    <l xml:id="SS.4.8.46"> etad <unclear>dhi</unclear> gaṇḍamālāsu maṇḍale
                        madhumehiṣu ||
                        <caesura/>
                         ropaṇārthaṃ hitan <unclear>tailaṃ bha</unclear>ganda<pb n="231r" facs="235"
                        />ravināśanaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.4.8.47ab"> nyagrodhādir ggaṇo yaś ca hitaḥ śodhanaropaṇaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.8.48"> trṛvṛddantīharidrārkkamūlaṃ lohāśvamārakau<unclear
                            reason="probaly erased">ḥ</unclear> |
                        <caesura/>
                         viḍaṅgasāran triphalā arkkasnuhīpayo madhu || </l>

                    <l xml:id="SS.4.8.49"> madhūcchi<lb n="2"/>ṣṭasamāyuktais tailam etair
                        vvipācitaṃ |
                        <caesura/>
                         bhagandaravināśā<cb/>rtham vraṇrogāpahaṃ śubhaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.8.50"> citrakārkkau trṛvṛtpāṭhā malayaṃ hayamārakaṃ |
                        <caesura/>
                         sudhāṃ vacā<unclear>ṃ</unclear> lāṅga-<lb n="3"/>lakīṃ haritālaṃ
                        suvarccikāṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.8.51ab"> jyotiṣmatīñ ca sambhṛtya tai<cb/>lan niṣpandanam pacet
                        | </l>

                    <l xml:id="SS.4.8.51.add"> lākṣādikapratīvāpametadvidyād bhagandare || </l>

                    <l xml:id="SS.4.8.52"> śodhanaṃ ropaṇañ caiva-<lb n="4"/> sarvaṇṇīkaraṇan tathā
                        |
                        <caesura/>
                         dvivraṇīyam avakṣyeta vraṇāvasthāsu<cb/> buddhimān || </l>

                    <l xml:id="SS.4.8.53"> chidrādūrddhvaṃ hared oṣṭham arśoyantrasya tatvavit |
                        <caesura/>
                         tato bhagandare dadyād etad a-<lb n="5"/>rddhendusannibhaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.8.54"> vyāyāmam maithunaṃ yuddhaṃ pṛṣṭhayānaṅ gurūṇi ca<cb/> |
                        <caesura/>
                         saṃvatsaram parihared uparūḍhavraṇo naraḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.8.trailer"> iti || ciki<unclear extent="1" unit="char"/> ||</l>

                </div>

                <div n="9" type="adhyāya">

                    <l xml:id="SS.4.9.1"> athātaḥ <lb n="6"/> kuṣṭhacikitsitam vyākhyāsyāmaḥ || </l>




                    <l xml:id="SS.4.9.4"> tvagdoṣī tu
                            mānsadugdhadadhitilakulatthamāṣaniṣpāvekṣuvikārāmlapiṣṭamayānividā<unclear>hyā</unclear>bhiṣyandīni
                            divāsvapnavyavāa<milestone n="dscn3210 fol 232 (1st half)" unit="folio"
                        />yañ ca dūrata eva pariharet | </l>

                    <l xml:id="SS.4.9.5"> tataḥ śāliṣaṣṭikayavagodhūmaśyāmākakoradūṣoddālakānanavām
                        bhuñjīta | mudgāḍhakyor anyatarasya <metamark cert="high"
                            function="to_indicate_insertion_in_some_line_of_the_folio" place="above"
                            >cāhāra 3</metamark> sūpena yūṣeṇa vā || <unclear ana="strange mark
                            overhead">na</unclear>mbapa<lb n="2"/>ttrāruṣkaraviyāmiśreṇa
                            maṇḍūkapa<unclear>ṇttya</unclear>valgujāṭarūṣakapuṣpaiḥ <cb n="2"/><sic
                            ana="This visarga should not have been here">ḥ</sic> sarppiḥsiddhaiḥ
                        sarṣapatailasiddhair vvā | tiktavarggeṇa vābhihitena māṃsasātmyāya vā
                            jāṅgalamānsa<lb n="3"/>samedaṣkam vitaret | tailam vajrakam abhyaṅgārthe
                            āragvadhādikaṣā<cb n="2"/>yamu<unclear ana="could be n also"
                        >t</unclear>sādanārthe | pānapariṣekāvagāheṣu khadirakaṣāyam ity eṣa <note
                            ana="Two little oblique lines just above indicate that the letters here
                            should be replaced by the letters written in the metamark two lines
                            above this point in the MS. Thus, these letters should be cāhāra"
                            >cārāha</note>vibhāgaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.4.9.6"> tatra pūrvvarū<lb n="4"/>peṣūbhayataḥ | saṃśodhanamāseveta
                        | tvakprāpte saṃśodhanāle<cb n="2"/>panāni | śoṇitaprāpte
                            saṃśodhanālepanakaṣāyapā<unclear ana="seems to be an unnecessary
                            vertical line">|</unclear>naśoṇitāvasecanāni | māṃsaprāpte saṃśo<lb
                            n="5"/>dhanālepanakaṣāyapānaśoṇitāvasekāriṣṭamanthaprāsān <cb n="2"/>|
                        caturthe dhātuprāpte yāpyenātmavataḥ samvidhānavataś ca | tatra saṃśodhanāc
                        choṇitāvasekāc corddhvam bhallāta<lb n="6"/>ka<pc> </pc>śilāja<pc
                            > </pc>tukuruvaka<pc> </pc>khadirāsanāyas<unclear>kṛ</unclear>tividhānam
                        upaseveta <cb n="2"/>| pañcame naivopakramet </l>

                    <l xml:id="SS.4.9.7"> tatra prathamam eva kuṣṭhinaṃ snehapānenopakramet |
                            meṣaśṛṅgīśvadaṃṣṭrāsāṅgaṣṭāguḍūcī<lb n="7"/>dvipañcamūlasiddhantailaṃ
                        ghṛtam vā vātakuṣṭhinām pānābhyaṅgayor vvidadhyāt |
                            dhavāśvakarṇṇakakubhapalāśapicumarddamadhukalodhrasa<unclear ana="half
                            letter seems rubbed away">ma</unclear>ṅgāsiddhaṃ pittakuṣṭhināṃ |
                            priyāla<unclear ana="part of letters seems rubbed away"
                            >sanāragvadha</unclear><milestone n="dscn3210 fol 232 (2nd half)"
                            unit="folio"/>nimbasaptaparṇṇacitrakamaricavacākuṣṭhasiddhaṃ
                        śleṣmakuṣṭhināṃ | bhallātakaviḍaṅgasiddham vā sar<unclear ana="mātrā of e is
                            unclear">vve</unclear>ṣāṃ
                            harīta<unclear>vyā</unclear>malakavibhītakapa<unclear>vo</unclear>lapicumarddāṭarūṣakakaṭurohiṇī<unclear
                            ana="part of letters seems rubbed away">bhāradrāduṃrā</unclear><lb n="2"
                        />labhātrāyamāṇāparppaṭakañcetyetad dvipali<unclear>kyā</unclear>nijalāḍhake
                            pra<cb n="2"/>kṣipya tatkaṣāyam pādāvaśiṣṭam avatārya
                        ghṛtaprasthamāvapet kalkapeṣ<unclear>yā</unclear>ṇi cemāni bheṣajāny
                            arddhapali<lb n="3"/><unclear>kyā</unclear>ni |
                            trāyamāṇāmustendrayavācandanakirātatiktakapippa<cb n="2"/>lyaś cety etat
                        mṛdvagnisiddham avatārya pāyayed etat tiktakan nāma sarppiḥ
                            kuṣṭhajvaragulmārśograhaṇī<lb n="4"/>doṣapāṇḍurogavisarppaṣāṇḍhyaśamanaś
                        ceti || </l>

                    <l xml:id="SS.4.9.8"> sapta<cb n="2"
                            />parṇṇātiviṣāśamyākakaṭurohiṇyamṛṇālaharītakyāmalakavibhītakapaṭolapicumarddaparppaṭa<lb
                            n="5"/>kirātatiktakaharidrādurālabhātrāyamāṇāmustācandanapa<cb n="2"
                            />dmakaharidropakulyāviśvāmūrvvāśatāvarīśārivāṭarūṣakakuṭajendravāruṇīpātḥavṛkṣādanī<lb
                            n="7"/>granthikā ceti | samabhāgāni kalkaḥ syāc caturgguṇaṃ sarppiḥ
                        prakṣipya tad dviguṇam āmaka<unclear ana="very doubtful">ṃ</unclear><unclear
                            ana="the mark above la does not seem to be by the scribe"
                        >la</unclear>rasas tac caturgguṇam āpas tad aikadhyaṃ mṛdvagnisiddham
                        avatārya pāyayed etan mahātiktakaṃ <milestone n="dscn3211 fol 233 (1st
                            half)" unit="folio"/> nāma sarppiḥ
                            kuṣṭhārśovātapittaviṣamajvarahṛdrogonmādagalagaṇḍagaṇḍamālā<unclear>sa</unclear>ślīpadakāmalāpāṇḍurogaṣāṇḍhyakaṇḍūpāmādīm̐ś
                        ca śamayed ity </l>



                    <l xml:id="SS.4.9.10">anyatamena ghṛte<lb n="2"/>nopasnigdhasyaikāṃ dve tisraś
                        catasraḥ pañca vā sirām vidhyet | <cb n="2"/> maṇḍalāni cotsannāny eva
                        likhet | abhīkṣṇaṃ pracched vā | samudraphenena cāvaghṛṣyāvalepayet | lā<lb
                            n="3"/>kṣāsarjjarasāñjanaprapunāṭatejovatyāśvamārakārkkakuṭajare<cb
                            n="2"/>vatamūlakalkairmmūtrapiṣṭaiḥ pittapiṣṭair vvā ||
                            svarjjikātutthakāsīsaviḍaṅgāgāradhūmacitrakatrikaṭu<lb n="4"
                        />kasudhāharidrāsaindhavair vvā || etair eva ca kṣāravipakvaiḥ phāṇitame<cb
                            n="2"/>va sañjātarasaiḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.4.9.10.2">
                        svarjjikātutthakuṭajaviḍaṅgamaricalodhramanaḥśilācūrṇṇayuktair vvā |
                            jyotiṣkaphala<lb n="5"/>lākṣāmaricapippalīsumanāpattrair vvā |</l>

                    <l xml:id="SS.4.9.10.add"> harītakīkarañjikāvi<cb n="2"
                        />ḍaṅgasiddhārthakalavaṇarocanāvalgujaharidrākalkair vvā | </l>

                    <l xml:id="SS.4.9.10.1"> manaḥśilārkkakṣīramaricakalkair vvā |</l>

                    <l xml:id="SS.4.9.11"> sarvva<unclear>ku</unclear><lb n="6"/>ṣṭhāpahāḥ
                        siddhālepāḥ ṣaṭprakīrttitāḥ | vaiśeṣikān atas
                            tūrddhvandar<unclear>dtrū</unclear>śvitreṣu vakṣyate | </l>

                    <l xml:id="SS.4.9.12">śrīveṣṭa<del resp="scribe">ka</del>kuṣṭhaṃ kuṭajaṃ sarṣapo
                        lākṣā vyo<unclear reason="scribal correction">ṣaṃ <g
                                ref="#newa-old-gap-filler"/> pra</unclear>punāṭasya bījaṃ |
                        <caesura/>
                         takreṇa piṣṭaḥ saha<metamark place="above">2</metamark>ridralepo<milestone
                            n="dscn3211 fol 233 lower" unit="folio"/>da<unclear ana="can't figure
                            out the use of ā mātrā">ddrū</unclear>ṣūktomūlakābījayuktaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.4.9.13"> sasaindhavaṃprapunāṭasya bījaṃ rasāñjanaṃ saguḍaṃ kesarañ
                        ca | rasena piṣṭāni kapitthajena | <note ana="Some words above this line.
                            Perhaps meant to replace the next few words"
                                >śīghraṃtīvrādar<unclear>ddra</unclear>vonā<unclear ana="some
                                letters faded away">śa</unclear>itipā<unclear ana="some letters
                                faded away">ṭhā</unclear></note> śīghraṃ
                        <unclear>tī</unclear>vraṃnāśayeyuś ca darddrūṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.4.9.14"> jyotiṣmatī<unclear ana="a letter seems faded away"
                            >dṛmālaḥ</unclear>
                        <lb n="2"/> śirīṣo nimbaḥ sarjjaḥ kuṭajaḥ sājakarṇṇaḥ | śīghrantīvrānāśa<cb
                            n="2"/>yanty eva da<unclear cert="low">rddrīṃ</unclear>
                            snānālepo<unclear>d</unclear>gharṣaṇeṣūpayuktaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.9.15"> udumbarībha<unclear>dra</unclear>nāmānuyāvai tasyā mūlam
                            malayūmūla<lb n="3"/>misraṃ | siddhan toye pītamuṣṇe sukhoṣṇaṃ sphoṭāñ
                            <unclear>chvi</unclear>tre puṇḍarīke <cb n="2"/> ca kuryāt</l>

                    <l xml:id="SS.4.9.16"> |<unclear>dvi</unclear>pyaṃ
                            dagdhañcarmmamātaṅga<unclear>ja</unclear>ñ ca bhinne sphoṭe tailayuktaḥ
                        pralepaḥ | pūtiḥ kīṭo rājavṛkṣodbha<lb n="4"/>vena kṣāreṇāktaḥ śvitrameko
                        nihanti || </l>

                    <l xml:id="SS.4.9.17">avalgujāphalama<cb n="2"/>gryaṃ
                        nadījamayorajomāgadhikāstilāś ca | udumbarī kākanāmā salākṣā rasāñjanañcaiva
                        varggaḥ <lb n="5"/> samāṃśaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.9.17.add"> gomūtrapiṣṭo guṭikākṛtas tu lepaḥ kāryāśvitri<cb
                            n="2"/>ṇāṃ śvitrahantā | lepo<unclear>cchvi</unclear>traṃ śikhino hanti
                        pittaṃ <unclear>krī</unclear>vecamvādagdham etena yuktaṃ || </l>

                    <!-- MS difference -->

                    <l xml:id="SS.4.9.39"> mūtraṅ gavyañ citra<lb n="6"/>kaṃ vyoṣayuktaṃ sarppiḥ
                        kumbhe <unclear>kṣau</unclear>drayuktaṃ sthitaṃ hi | pakṣādūrddhvaṃ
                        śvitribhiḥ peyam etat kuryāc cāsmai kuṣṭhadṛṣṭam vidhānaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.9.40">
                            pūtikārkka<unclear>snu</unclear>hārāja<unclear>vṛ</unclear>kṣadrumāṇāṃ
                        mūtraiḥ piṣṭāḥ pallavā<milestone n="dscn3212 fol 234 (1st half)"
                            unit="folio"/>valkalāś ca | lepaiḥ śvitraṃ ghnanti darddrūm vraṇām̐ś ca
                            duṣṭanyarśāṃsyugranāḍī<unclear>ṃ</unclear>vraṇām̐ś ca ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.9.41"> tato jantubhir nniḥ<sic ana="should be sṛ">sru</sic>te
                        duṣṭarakte jāta<unclear>prā</unclear>ṇaṃ sarppiṣā snehayitvā | tīkṣṇair
                        yogair vvāmayitvā pragā<lb n="2"/>ḍhaṃ sarvvān doṣān nirharec cāpramattāḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.9.42"> durvvānto vā durvvirikto 'thavā <cb n="2"/> syāt
                        kuṣṭhīdoṣair uddhatair vvyāptadehaḥ | niḥsandehaṃ yāty asādhyatvam āśu
                        tasmād doṣān nirharet tasya kṛtsnān <lb n="3"/>|| </l>

                    <l xml:id="SS.4.9.43"> pakṣāt pakṣā<unclear>ccha</unclear>rddanāny
                            abhyupeyātmāsātmāsā<unclear>t</unclear> sraṃsanañ cāpra<cb n="2"/>mattaḥ
                        | tryahāt tryahān nastataś cāvapīḍāṃ māse māseṣv asṛkmokṣayet ṣaṭsu ṣaṭsu || </l>

                    <l xml:id="SS.4.9.44">harītakīṃ saguḍāṃ vyo<lb n="4"/>ṣayuktāṃ mucyeta kuṣṭhāc
                        calihaṃsatailān | phalatrikaṃ saviḍa<cb n="2"/>ṅgaṃ sakṛṣṇaṃ sarppistailaṃ
                        kṣaudrayuktaṃ lihedvā || </l>

                    <l xml:id="SS.4.9.45">pivaṃ haridrām palaśaḥ samūtrāṃ
                        māsā<unclear>n</unclear>mucyet pāpa<lb n="5"/>rogāt manuṣyaḥ || evaṃ
                        peyaścittrakaḥ ślakṣṇapiṣṭaḥ pippalyo <cb n="2"/> vā pūrvvavat mūtrayuktāḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.4.9.46"> rasāñjanam peyam evañ ca māsantenājasrandeham ālepayec ca
                        || saptaccha<lb n="6"/>dam picumarddāṭarūṣaṃ mmustaṃlākṣāpañcamūlaṃ haridre
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.4.9.47"> mañjiṣṭhā ca cittrakaḥ kṣaudranāmā kaṭutrikantriphalā
                        devadāru || cūrṇṇīkṛtaṃ saviḍaṅgaṃ samānsa<unclear ana="strange dot here"
                            >|</unclear>meta<unclear>du</unclear>rg<unclear>ga</unclear>mpala<milestone
                            n="dscn3212 fol 234 (2nd half)" unit="folio"/>śaḥ sevyamānaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.9.48"> mucyet kuṣṭhāt triphalāvyoṣayuktaṃ caturgguṇaṃ sarppiṣaḥ
                        prastham āśu | gomūtrāpāṃ droṇasiddhekṣipīle siddhaṃ sa<unclear cert="low"
                            >ji</unclear>rnnāśayec cāpi kuṣṭhaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.9.49">vyādhighāte saptaparṇṇe<unclear cert="low" reason="faded"
                            >vaḍho</unclear><lb n="2"/>le savṛkṣake sakarañje sanimbe | samuṣkakadve
                        haridre vipakvaṃ ha<cb n="2"/>nyā<unclear>ddvṛ</unclear>taṃ sarvvakuṣṭhāni
                        śīghraṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.9.50">nimbāsanam padmakaṃ
                        samṛṇālasapta<unclear>ccha</unclear>dañcandanaṃ lodhram eva ca |
                            yojyotsnā<lb n="3"/>neda<unclear cert="high">hya</unclear>mānasya jantoḥ
                        peyāvāsyān kṣaudrayuktātribhaṇḍī ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.9.51"> kuṣṭhī<cb n="2"/>māṃseṣv avadīryatsu khādet mudgaṃ
                        siddhannimbatoye satailaṃ | nimbakvāthaṃ jātasatvaḥ pibedvā kvātham vā
                            syāda<lb n="4"/>rkkasaptacchadābhyāṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.9.52"> dagdheṣv aṅgeṣv aśvamārasyamūlaṃ
                            lehoyo<unclear>jya</unclear>ḥ <cb n="2"/> saviḍaṅgaḥ samūtraḥ | mūtraiś
                        cainaṃ secayed ādisec ca sarvvāhārāḥ saviḍaṃgā yathā syuḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.9.53"> kārañjam vā sārṣapaṃ <lb n="5"/> vāsyatailaṃ vraṇe deyaṃ
                        śigrukosāmvrayor vvā | pakvaṃ sarvvaṅkaṭukai<cb n="2"/>stiktakaiś ca śeṣañ
                        ca syāt kuṣṭhavatsamvidhānaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.9.54">saptaparṇṇakara<unclear cert="high"
                        >ñjā</unclear>rkkamālatīkaravīrajaṃ |
                        <caesura/>
                         mūlaṃ <unclear>snu</unclear>hāśirī<lb n="6"/>ṣābhyāñcitrakāsphotayor api || </l>

                    <l xml:id="SS.4.9.55cd"> karañjabījantriphalātrikaṭuṃ ra<cb n="2"/>janīdvayaṃ
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.4.9.56"> siddhārthakaṃ viḍaṅgāni prapunāṭañ ca saṃharet ||
                        <caesura/>
                         mūtrapiṣṭaiḥ pace|ttailam ebhiḥ kuṣṭhavināśanaṃ | <lb n="7"/>
                    </l>

                    <!--               crux  -->

                    <l xml:id="SS.4.9.64"> a<unclear ana="could be bhya">tya</unclear>ṅgādvajakaṃ
                        nāma nāḍīduṣṭavraṇāpahaṃ || pittāvāpye mūtrapiṣṭe tailaṃ lākṣādike kṛtaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.4.9.65"> kaṭukālāvunibhiṣak saptāhaṃ vidadhītaca || tato
                            mātrāpītavantantenā<unclear ana="could be bhya">tya</unclear>ktañ ca
                        mānavaṃ <milestone facs="dscn3213 fol 235 (1st half)" unit="jpeg"/> | <pb
                            facs="239" n="235v"/></l>

                    <l xml:id="SS.4.9.66"> śāyayītātapetasya doṣā gacchanti sarvvaśaḥ || sthitadoṣaṃ
                        samutthāpya susnātaṃ khadirāmbunā |</l>

                    <l xml:id="SS.4.9.67"> tenaiva bhojayed enaṃ yavāgūṃ vāpi pāyayet || evaṃ
                        saṃśodhane vargge kuṣṭha<unclear>dveṣyau</unclear>ṣadheṣu <lb n="2"/> ca | </l>

                    <l xml:id="SS.4.9.68"> kuryāt tailāni sarppīṃṣi
                        prada<unclear>hodya</unclear>rṣaṇāni ca || prātaḥ prāta<cb n="2"/>ś ca
                        seveta yogāvairecanāṃśubhāṃ | yathotthā<unclear ana="strange ring mark over
                            this syllable">nā</unclear>nigacchanti pañca ṣaṭ sapta vāṣṭavā || </l>

                    <l xml:id="SS.4.9.69"> kārabhamvā<unclear>pi</unclear>betmūtraṃ jī<lb n="3"
                        />rṇṇe tatkṣīrabhojanaḥ | jātasatvāni kuṣṭhāni māsaiḥ ṣaḍbhir vvyapohati <cb
                            n="2"/>|| </l>

                    <l xml:id="SS.4.9.70">didṛkṣurantaṃ kuṣṭhasya khadiraṃ kuṣṭhapīḍitaḥ |
                        sarvvathaivopayuñjīta snānapānāśanādiṣu || </l>

                    <l xml:id="SS.4.9.71">yathā hanti pravṛ<lb n="4"
                        />ddhatvā<unclear>n</unclear>kuṣṭhamāturam ojasā | sevyamānas tathā hanti
                        khadiraḥ kuṣṭha<cb n="2"/>mojasā || </l>

                    <l xml:id="SS.4.9.72">nīcaromanakhonity an nityam auṣadhatatparaḥ |
                        yoṣitmāṃsasurāvarjjī kuṣṭhī kuṣṭham apohati || </l>

                    <l xml:id="SS.4.9.trailer">
                        <lb n="5"/> cikitsā navamaḥ || </l>

                </div>
                <div n="10" type="adhyāya">
                    <milestone n="dscn3213fol235_top.jpg : 5" unit="folio"/>
                    <l xml:id="SS.4.10.1"> athāto mahākuṣṭhacikitsitam vyā<g ref="#newa-gap-filler"/>
                        <cb/>khyāsyāmaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.10.3"> kuṣṭheṣu maheṣu kaphāmayeṣu sarvvāṅgaśopheṣu ca dāruṇeṣu
                        |
                        <caesura/>
                         kṛṣatvam icsatsu ca medūreṣu<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="6"/>
                        yogānimānagramatiḥ prayuñjate || </l>
                    <l xml:id="SS.4.10.4"> kṣuṇṇāṃ yavānniḥ pūtāṃ rātrau go<cb/>mūtraparyuṣitām
                        mahati kiliñje śoṣayed evaṃ saptarātraṃ bhāvayec choṣayec ca | tatastāṃ
                        kapālabhṛṣṭāṃ śaktuṃ<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="7"/> kārayitvā prātar
                        eva kuṣṭhim mehinam vā sālasārādikaṣāyeṇa pāyayet ||
                        bhallātakaprapunāḍhāvalgujaviḍaṅgamustācūrṇṇacaturbbhāgayuktaṃ | evam eva
                            śālasārādikaṣāyaparipītāna<milestone facs="dscn3213fol235_bottom"
                            unit="jpeg"/>
                        <pb facs="239" n="236r"/>gvadhādikaṣāyakaparipītam vā | evam eva gohannakāṃ
                        hayannakām vā śaktuṃ kārayitvā bhallātakādīnāṃ cūrṇṇānyāvāpya
                        khadirā<unclear/> narājavṛkṣarohītakādīnām anyatamasya kas̤āye <lb n="2"/>
                        śolā<unclear/>madhureṇa drākṣāyuktena vā dāḍimavetasāmlena vā saindha<cb/>
                        vānvitena vā pāyayed eṣa manthakalpaḥ || </l>
                    <l xml:id="SS.4.10.5"> yavā<unclear/>ś ca bhakṣyām vā dhānollavikāṃ
                            kulmāsacūrṇṇakosotkārikā<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="3"
                        />śaṣkulikānām viṣakaloḍhakaprabhṛtīnyupaseveta | yavavidhāna <cb/> vat
                        godhūmavidhānaveṇuyavavidhānaṃ || </l>
                    <l xml:id="SS.4.10.6"> ariṣṭānato vakṣyāmaḥ |
                            pūtīkacitrakacavyasuradāruśārivā<lb n="4"/>dantītṛvṛtka<subst><add
                                place="margin-upper">trikaṭukānām iti
                        pāṭhaḥ</add></subst>pratyekāṃśena ṣadyalikābhāgāḥ | vadaraku<g
                            ref="#newa-gap-filler"/><cb/>ḍavastriphal-akuḍavaḥ | ity eṣāṃ cūrṇṇāni
                        tataḥ pippalīmadhughṛtair anyatarataḥ pralipte ghṛtabhājane prākkṛ<lb n="5"
                        />tasaṃskāre saptodakakuḍavānayojajo 'rddhakuḍamam arddhatulāṃ guḍa<g
                            ref="#newa-gap-filler"/><cb/>syābhihitāni cūrṇṇān avāpyānuguptaṃ
                        yavapalle saptacātraṃ vāsayet | tato yathāvalam upayuñjīta | eva<g
                            ref="#newa-gap-filler"/><lb n="6"/> khalv ariṣṭaḥ kuṣṭhamedorapāṇḍurogaś
                        ca yathūnapahanti | evaṃ śāla<cb/>sārādau cāriṣṭaṃ kurvvīta || </l>
                    <l xml:id="SS.4.10.7"> āsavānato vakṣyāmaḥ | palāśabhasmaparisnutasyoṣṇodakasya
                        trayo bhāgā dvau phā<lb n="7"/>ṇitasya tad ekadhyam ariṣṭakalpena vidadhyāt
                        | evan tilādīnāṃ kṣāreṣu | śālasārādau mūtre cāsavām vidadyāt || </l>
                    <l xml:id="SS.4.10.8"> ataḥ surām vakṣyāmaḥ || śiṃsapākhadirayoḥ sāram
                        ādāyotpāṭya cotta<milestone facs="dscn3213fol236_top" unit="jpeg"/><pb
                            facs="240" n="236v"/>ma<subst><add place="margin-upper"
                        >ka</add></subst>caṇīyāvrahmīkośavatīstat sarvvam ekataḥ kaṣāyaka<choice>
                            <orig>lpe</orig>
                            <corr>lke</corr>
                        </choice>na vipācyodakamādadīta | tan maṇḍodakārtham abhiṣuṇuyāt | yathoktam
                        evaṃ surāṃ śālasārādau nyagrodhādāvāragva<lb n="2"/>dhādau ca vidadhyāt || </l>
                    <l xml:id="SS.4.10.9"> ato lehān vakṣyāmaḥ ||
                        khadirāsananimvarā<cb/>javṛkṣasārakvāthena tatsārapiṇḍānevaślekṣṇapiṣṭām
                        prakṣipya vipacet tatp nātidravan nātisāndram <lb n="3"/>avatārya pāṇitalam
                        pūrṇṇamaprātarāśī madhunāvimiśra<unclear/> lihyād evaṃ <cb/> śālasārādau
                        nyagrodhādau ca lehān kārayet || </l>
                    <l xml:id="SS.4.10.10"> ataś cūrṇṇakriyām vakṣyāmaḥ || śālasārādicūrṇṇapra<lb
                            n="4"/>stham āhṛtya āragvadhādikaṣāyaparipītam anekaśaḥ śālasā<g
                            ref="#newa-gap-filler"/><cb/>rādikaṣāyeṇaiva pāyayet | evaṃ
                        nyagrodhādīnāṃ | phaleṣu puṣpeṣvāragvadhādīnāṃ cūrṇṇaṅ kārayet || </l>
                    <l xml:id="SS.4.10.11"> ata ūrddhamayaskṛtīn vakṣyāmaḥ |
                        tīkṣṇalohapatrāṇyāhṛtyatan tanūni<cb/> lavaṇavarggapradigdhāni
                        gomayāgnitaptāni kṛtvā triphalāśālasārādikaṣāye nirvvayed devaṃ dvira<lb
                            n="6"/>ṣṭauvārān tataḥ khadirāṅgārataptānyūpaśāntānyaśūnicūrṇṇāni
                        kā<cb/>rayet | ghanatāntava parisrāvitān nirgato yathā valam mātrāṃ
                        sarppirmmadhubhyāṃ saṃsṛjyopayuñita || jī<g ref="#newa-gap-filler"/><lb
                            n="7"/>rṇṇe yathā vyādhim anamlalavaṇāhārañ kurvvīta | evaṃ tulām
                        upayujya kuṣṭhamehamehaś ca yathupāṇḍurogonmādāpasmārānapahṛtya varṣaśatañ
                        jīvati | tulāyān tulāyām varṣaśatam utkarṣaḥ | <pb n="dscn3213fol236_bottom"
                            facs="240"/> etena sarvvaloheṣ ayaskṛtayo vyākhyātāḥ | </l>
                    <l xml:id="SS.4.10.12">
                        tṛvṛcchyāmāgnimanthasaptalākevukaśaṃkhinīśaṃkhapuṣpītilvakatriphalāpalāsaśiṃśapānāṃ
                        svarasamādāya pālāśyāṃ droṇyā<unclear/><lb n="2"/> siṃcya tasyāṃ
                        khadirāṅgārataptamayas piṇḍam ekaviṃśati vārān nirvvā<cb/>pya tatas tamād
                        ādāya rasam āsicya sthālyāṃ gomayāgninā vipacet | siddhyati cāsmin
                            pippalyādicūrṇṇa<lb n="3"/>dvau madhunaḥ prakṣipet tāvantaṃ ghṛtasyeti |
                        tataś catu<unclear/>bhāgāvaśiṣṭam a<cb/>vatāryāgnitaptānyayas patrāṇi
                        prakṣipet tataḥ praśāntam āyase pātreṣv anuguptan nidadyāt | tato yathā yo<g
                            ref="#newa-gap-filler"/><lb n="4"/> śuktiprakuñcam evopayuñjīta | jīrṇe
                        yathā vyādhim āhāram upa<cb/>seveta | eṣauṣadhāyaskṛtirasādhyam api kuṣṭham
                        meham vā sādhayati | sthūlam āśulikhayeti | śopham upa<lb n="5"/> sannam
                        agnim uddharati | viśeṣeṇa copadiśyate rājayakṣmiṇā<cb/>m eṣa prayogo
                        varṣaśatāyur anena puruṣo bhavati | śālasārādikvātham āsiṃcya pālāsyān
                        droṇyāmayo <lb n="6"/>ghanais taptaiḥ saṃyojā nirvvāpyakṛtasaṃskāre kalase
                        'bhyāsicya pi<cb/>ppalyādicūrṇṇaṃ kṣaudraṃ guḍam iti ca datvānuguptan
                        nidadhyāt tamauṣadhāyaskṛtiṃ māsam arddhamāsam vā sthitāṃ ya<lb n="7"
                        />thāvalam upayuñjād evaṃ nyagrodhādiṣu ca nidadhyāt || 0 || </l>

                    <l xml:id="SS.4.10.13"> ataḥ khadiravidhānaṃ vakṣyāmaḥ || praśastadeśajātam
                        anupahatam madhyamavayasaṃ khadiram parisamantāt || <milestone
                            facs="dscn3215fol237_top.jpg" unit="jpeg"/><pb facs="241" n="237v"/>
                        khanayitvā tasya madhyamaṃ mūlaṃ cchitvā yasmayaṃ kumbhan tasminn antare
                        'dhastā nidadhyād yathā rasagrahaṇasamartho bhavati | tam avakīryaindhanair
                        gomayamiśrair ādīpayet | yathāsya dahya<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="2"
                        />mānasyādho rasaḥ prasavati | tad yathā jānīyāt pūrṇṇabhājanam
                        <cb/>athainam uddhṛtya parisrāvya rasam anyasmin pātre nidhāyānuguptan
                        nidadhyāt | tato yathāyogam mātrām āmalaka<lb n="3"/>rasamadhusarppibhiḥ
                        saṃsṛdyopayuñjīta | jīrṇṇe bhallātakavidhāna<cb/>vadāhāraḥ parihāraś ca
                                <subst><add place="margin-upper">kuṣṭhināṃ
                            kṣīravar<unclear/></add></subst> prasthe prayukte śataṃ varṣāṇām āyuṣo
                        'bhivṛddhir bhavati | khadirasāratulāmuda<lb n="4"/>kadroṇe vipācya
                        ṣoḍaśāṃśāvaśiṣṭam avatāryānuguptan nida<unclear>dhya</unclear><cb/>dhyāt |
                        tato yathāyogam āmalakarasamadhusarppirbhiḥ saṃsṛjyopayuñjīta | eṣa
                            sarvvavṛkṣa<unclear>sā</unclear>rakalpaḥ | <lb n="5"/> khadirasāratulām
                        vā prātaḥ prātar upaseveta | khadirasārakvā<cb/>thasiddham āvikam vā
                        sarppir</l>
                    <l xml:id="SS.4.10.14"> amṛtavallīsvarasasiddham vā prātaḥ prātar upaseveta | </l>

                    <l xml:id="SS.4.10.15"> aparāhṇe sarppiṣmanta<lb n="6"/>sārādikaṣāyasya ca
                            triphalātrikaṭutrivarṇākāvalgujapharūṣakaphalaviḍaṃgaphalamajjacitrakaharidrādvayatṛvṛddantīndrayava<pb
                            facs="241" n="238r"/>yaṣṭhīmadhukātiviṣārasāñjanapriyaṃgūnāṃ palikā
                        bhāgāḥ | tadaikadhyaṃ snehapākavidhānena vipacet tatsādhusiddham
                        avatāryānuguptan nidadhyāt tata upasaṃskṛtaśarīraṃ | prā<lb n="2"/>tar
                        utthāya pāṇiśuktimātraṃ kṣaudreṇopasaṃsṛjyopayuñjīta | <cb/> jīrṇṇe
                        mudgayūṣeṇālavaṇena sarppiṣmantaṃ khadirodakasiddham mṛdumodanam aśnīyāt |
                            khadiroda<lb n="3"/>kasevīty evaṃ droṇam upayuṃjya sarvvakuṣṭhair
                        vvimuktaḥ śuddhamanāḥ smṛ<cb/>timān varṣaśatāyur vbhavati | </l>
                    <l xml:id="SS.4.10.16"> manthāriṣṭāsavasurālehaś cūrṇṇ-anyayaskṛtīḥ |
                        <caesura/>
                         sahasraśo 'pi kurvvīta <lb n="4"/> vījenānena vuddhimān iti || 0 || </l>

                    <l xml:id="SS.4.10.trailer"> cikitsā daśamaḥ || 0 || <cb/> dvivraṇīpañcasadyaś
                        ca bhaganam vātam mahāmarut | durnnāmācāś marīcaiva bhagasphoṭaṃ tvagāmayaṃ
                        || ma<lb n="5"/>hāku<unclear>ṣṭha</unclear>cikitsā ca proktaṃ vai prathamo
                        daśa || a </l>

                </div>
                <div n="11" type="adhyāya">
                    <milestone n="dscn3215 fol 237" unit="folio"/>

                    <l xml:id="SS.4.11.1">athātaḥ pramehāṇāñ cikitsitam vyākhyāsyāmaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.11.3">dvau pramahau bhavataḥ sahajo 'pathyanimittaś ca <lb n="6"
                        /> | tatra sahajo nāma mātāpitṛbījadoṣakṛtaḥ || ahitāhāranimitte
                        'pathyanimittaḥ | tayoḥ pūrvveṇopadrutaḥ kṛṣo rūkṣo 'lpāśībhṛśam
                            paryaṭanaśīlaśca<pb n="238v" facs="242"/> bhavatyuttareṇa sthūlo vahvāśī
                        snigdhaḥ śayyāsvapnaśīlaḥ prāyeṇeti |</l>

                    <l xml:id="SS.4.11.4">tatra kṛṣa<add place="above">śa</add>m
                        annapānasaṃskṛtābhiḥ kriyābhiś ca cikitset | sthūlamapatarppaṇayuktābhiḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.4.11.5">sarvva eva pari<lb n="2"/>hareyuḥ
                        sauvīrakatuṣodakaśuktamaireyasurāsavapayastai<cb/>laguḍaghṛtekṣurasapiṣṭāmlapānakāni
                        grāmyānūpodakānām māṃsānīti ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.11.6">tataḥ śāliṣaṣṭi<lb n="3"/>kaśyāmāka<add place="above">yava
                            3</add> godhūmakodravoddālakānanavān bhuñjīta
                        ca<cb/>nakatuvarikakulatthamudgavikalpena tiktakaṣāyābhyāṃ ca śākagaṇābhyān
                            nikumbheṅgudīsarṣa<lb n="4"/>pātasītailasiddhābhyāṃ vastumūtrair vvā
                        jāṅgalair mmāṃsarasair ana<cb/>mlaghṛtamedobhi<del>ḥ</del>s</l>

                    <l xml:id="SS.4.11.7">tatrādita eva pramehiṇam upasnigdham anyatame na tailena
                        priyaṅgvādi siddhe<lb n="5"/>na vā ghṛtena vāmayet | pragāḍham virecayet |
                        virecanāna<cb/>ntaraṃ surasādikaṣāyeṇāsthāpayet |
                            mahauṣadhabhadradārumustāvā<unclear>ye</unclear>na madhusaindhavayuktena
                            <lb n="6"/>tahyamānam vā nyagrodhādikaṣāyeṇa nistailena |</l>

                    <l xml:id="SS.4.11.8">śuddhadehāmāmalakarasena haridrām madhusaṃyuktām pāyayet |
                        triphalādevadārumustakakaṣāyam vā | śālakampi<pb n="239r" facs="242"/>
                        lyakamuṣkakakalkamakṣamātra vā madhumadhuram āmalakarasena |
                            kuṭajakapittharohītakavibhītakasaptaparṇṇa<add place="above"
                        >puṣya</add>kalkam vā | nimvāragvadhasaptaparṇṇapūrvvākuṭajasomavṛkṣapalā<lb
                            n="2"/>śānām vā | tvakpattrapuṣpaphalamūlakaṣāyāṇy ete pañca
                        prayo<cb/>gāḥ sarvvamehopahantāro vyākhyātāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.4.11.9">viśeṣata ūrddhvaṃ | tatrodakamehinam pārijātakaṣāyam pā<lb
                            n="3"/>yayet | ikṣuvālikāmehināṃ vaijayantīkaṣāyaṃ | surāme<cb/>hinān
                        nimvakaṣāyaṃ | sikatāmehinaṃ cittrakaṣāyaṃ | śanair mmehinaṃ khadirakaṣāyaṃ
                        | lavaṇame<lb n="4"/>hinam pāṭhāgarukaṣāyaṃ | piṣṭamehinaṃ rajanyoḥ kaṣāyaṃ
                        |<cb/> sāndramehinaṃ saptaparṇṇakaṣāyaṃ | śukramehinaṃ
                        dūrvvāśaivālaplavahaṭhakarañcakaserukakaṣāyaṃ |<lb n="5"/> phenamehinaṃ
                        triphalāragvadhamṛdvīkākaṣāyaṃ madhumadhuraṃ |<cb/> paittikeṣu nīlamehinam
                        aśvatthakaṣāyaṃ | haridrāmehinaṃ rājavṛkṣakaṣāyaṃ | amvlamehinaṃ nya<lb
                            n="6"/> grodhādikaṣāyaṃ | kṣāramehinaṃ triphalākaṣāyaṃ |
                        mañjiṣṭhāmehinaṃ mañjiṣṭhācandanakaṣāyaṃ | śoṇitamehinaṃ
                        guḍūcītindukāsthikāsmaryakharjjūrakaṣāyam madhumiśra <pb n="239v" facs="243"
                        />pāyayet || ata ūrddhvam asādhyeṣv api yogān yāpanārthān vakṣyāmaḥ | tad
                        yathā | sarppir mmehinaṃ kuṣṭhakuṭajapāṭhāhiṅgutrikaṭukarohiṇī kalkaṃ
                            guḍūcīcittrakakaṣāyeṇa<lb n="2"/> pāyayet | vasāmehinam
                        agnimanthakaṣāyaṃ | kṣaudramehinaṅ ka<cb/>darakakramukakaṣāyaṃ |
                        hastimehinan tindukakapitthaśirīṣapalāśapāṭhāmūrvāduṣyarśā<lb n="3"/>kaṣāyaṃ
                        | hastyaśvaśūkarakharoṣṭrāsthikṣāra vā dahyamāna<cb/>m
                        audakakandakvāthasiddhaṃ yavāgūṃ kṣīrekṣurasamadhumadhurām pāyayet |</l>

                    <l xml:id="SS.4.11.10">tataḥ priyaṃgvanantāghṛṣikāpa<lb n="4"
                        />dmāturyantīlohitikāmvaṣṭhādāḍimatvak | śālaparṇṇī
                        padma<cb/>kesaradhātakīva kulaśālmalīśrīveṣṭakamocaraseṣv ayaskṛtīlehān
                        āsavān kurvvīta | śṛṅgāṭa<lb n="5"
                        />kakaloṭīvisamṛṇālakaserukamadhukāmrajamvvāsanati<cb/>
                            niśakakubhakaṭvaṅgalodhrabhallātakapalāśacarmmavṛkṣagirikarṇṇikāśītaśivaniculadāḍimāja<lb
                            n="6"/>karṇṇaharivṛkṣarājādanaghoṇṭāvikaṃkateṣu yavān na vikārām̐ś
                        copaseveta | yathoktakaṣāyasiddham vā cāsmai yavāgūm prayacchet kaṣāyāṇi vā
                        pātuṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.4.11.11">mahādhanamahitācāram auṣa<pb n="240r" facs="243"
                        />dhadveṣiṇam īśvaram vā pāṭhābhayācitrakapragāḍham analpamākṣikam anyatamam
                        āsavaṃ pāyayet | aṃgārakaśūlyopadaṃśam vā | mā<unclear>rdvī</unclear>ntam
                        abhīkṣṇam madhukapitthamaricānusiddhāni<lb n="2"/> pānakāni cāsmai upaharet
                        | uṣṭrāśvatarapurīṣacūrṇṇāni cā<cb/>smai dadyād aśaneṣu || hiṅgusiddhaiś ca
                        yūṣaiḥ sārṣapaiś ca rāgai bhojayet | aviruddhāni cāsmai pānabhojanā<lb n="3"
                        />ny upaharet | rasagandhavanti ca | pravṛddhamedas tu vyāyāmaniyuddha<cb/>
                        krīḍāpahāya gajarathapādacaryāparikramaṇānyas trāpāstram vā seveta |</l>

                    <l xml:id="SS.4.11.12">adhanas tv avāndhavo vā pādatraccha<lb n="4"/>ttrarahito
                        bhaikṣāśīgrām aikarātravāsī munir iva saṃyatātmā yo<cb/> janaśatam adhikaṃ
                        gacchet | mahādhano vā
                            śyāmākanīvārāmalakatindukakapitthāsmantakaphalamūlāhā<lb n="5"/>ro
                        mṛgais saha vaset mūtraśakṛdbhakṣaḥ | satatam anuvrajed vāgā<cb/>ḥ |
                        vrāhmaṇo vā śiloñchavṛttir vbhūtvā vrahmaratham uddharet | kṛset<add
                            place="below">kṛśodatsa 2</add> satatasamitaṃ khaned vā kūpaṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.11.13">bha<lb n="6"/>¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦ || adhano vaidyasandeśā
                        devaṃ kurvvaṇatandritaḥ |
                        <caesura/>
                         samvatsarāntarāt puṃsaḥ pramehān pratimucyate iti || pra ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.11.trailer">pramehacikitsā<pb n="240v" facs="244"
                        />¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦ ekādaśa ||</l>

                </div>
                <div n="12" type="adhyāya">

                    <milestone n="240v : 1" unit="folio"/>
                    <l xml:id="SS.4.12.1"> athātaḥ pramehapiṭakacikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.12.3"> śarāvikādyāḥ prāg uktā navapiṭakā<add place="top-margin"
                            >s</add> tās tu <lb n="2"/> vraṇavato 'lpās tvaṅmānsaprāptāḥ | mṛdvyo
                        lparujaḥ kṣiprabhedinya<cb/>ś ca sādhyāḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.4.12.4"> tābhir upadrutaṃ pramehiṇam upakrameta | tatra
                        pūrvvarūpeṣv apatarppaṇam vanaspatikaṣāyapā<lb n="3"/>naṃ | vastamūtrasya
                        copadiśed evam akurvvato vātasya madhurāhāra<cb/>sya pūrvvasvedaḥ śleṣmā ca
                        madhurī bhavati | prameha cābhivyakto bhavati | tasyobhayataḥ saṃśodhanam
                        evem a<lb n="4"/>kurvvataḥ | tasya doṣāḥ pravṛddhā māṃsaśoṇitaṃ pradūṣya
                            śopha<g ref="#broken-danda"/>ñ janayanti | upadravām̐ś kām̐ścit
                        tatroktaḥ pratīkāraḥ sirāmokṣaś ca | evam akurvvato vā tasya śo<lb n="5"
                        />phaḥ pravṛddho 'timātraṃ tad vidāham āpadyate | tatra
                        śastrapraṇidhāna<cb/>m vraṇakriyopasevā ca | evam akurvvato vā tasya pūyo
                        'bhyantaram avadāryotsaṅgam mahāvakāśaṅ kṛtvā<lb n="6"/> vṛddho bhavaty
                        asādhyaḥ | tasmād ādita eva pramehiṇam upakrameta </l>

                    <l xml:id="SS.4.12.6"> durvvirecyamadhumehino bhavanti | medo
                        'bhivyāptaśarīratvāt | tasmāt tīkṣṇam eṣāṃ śodhanaṅ kurvīta |</l>

                    <l xml:id="SS.4.12.7">na caitaṅ ka<pb n="241r" facs="244"/>thaṃcid api svedayet
                        | medobahutvāt khalv eṣāṃ sīryate dehaḥ | svedena </l>

                    <l xml:id="SS.4.12.8"> rasaharaṇīnāṃ daurvvalyān norddham uttiṣṭhaṃti |
                        pramehiṇāṃ doṣāḥ | yato madhumehinām adhaḥkāye piṭakāḥ prādur vbha<lb n="2"
                        />vanti | </l>

                    <l xml:id="SS.4.12.9"> apakvānāṃ khalu piṭakānāṃ śophavat pratīkāraḥ |
                        pakvā<cb/>nām vraṇavaditi | tailan tu vraṇaropaṇam evādau kurvīta |
                        āragvadhādikaṣāyam utsādanārthe | śālasā<lb n="3"/>rādikaṣāyam parisecane |
                        pippalyādikaṣāyam pānabhojane<cb/>ṣu | pāṭhācitrakaśārṅggeṣṭākṣudravṛhatī
                                śārivāsoma<subst><del>va</del><add>ka</add></subst>lkasaptaparṇṇāragvadhakuṭajamūlacūrṇṇāni
                            madhu<lb n="4"/>vimiśrāṇi cāśnīyāt | </l>

                    <l xml:id="SS.4.12.10">
                        śālasārādikaṣāyacatur<unclear>thāñśā</unclear>vaśi<cb/>ṣṭam avatārya
                        parisrāvya punarupanīya sādhayet | sidhyati cāmalakalodhrapriyaṅgudantī
                            kṛṣṇāyastāmra<lb n="5"/>cūrṇānyāvayet tad etad anupadagdhaṃ lehībhūtam
                        avatāryānuguptan ni<cb/>dadhyāt tato yathāyogam upayuñjyeta | eṣa lehaḥ
                        sarvvamadhumehānān nihantā || </l>

                    <l xml:id="SS.4.12.11"> triphalā trikaṭukacitrakaviḍaṃ<lb n="6"/>gamustānān
                        navabhāgāstāvanta eva kṛṣṇāyaś cūrṇasya tat sarvvam eka<g
                            ref="#newa-old-gap-filler"/><g ref="#newa-old-gap-filler"/><g
                            ref="#newa-old-gap-filler"/><g ref="#newa-old-gap-filler"/><g
                            ref="#newa-old-gap-filler"/>dhyaṅ kṛtvā yathāyogam mātrāsarppir
                        mmadhubhyāṃ saṃsṛjyopayuñjīta | tad etan navāyasan nāma etena khalu jāṭha<pb
                            n="241v" facs="245"/><subst><del>ryaṇam bhavati |</del><add> ryan na
                                bhavati |</add></subst> sannāgnir āpyāyyate | durnnāmno na bhavanti
                        | śophapāṇḍurogāvipākakāsaśvāsaś ca | </l>

                    <l xml:id="SS.4.12.12"> śālasārādiniryūhaś caturthāṃśāvaśeṣitaṃ | parisrutaṃ
                        suśītañ ca madhunāmadhu<lb n="2"/>rīkṛtaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.4.12.13"> phāṇitībhāvam āpannaṃ guḍaṃ śodhitam eva ca|
                        ślakṣṇapiṣṭā<cb/>ni cūrṇāni pippalyāder ggaṇasya ca || </l>

                    <l xml:id="SS.4.12.14"> aikadhyam āvapet kumbhe saṃskṛte ghṛtabhāvite |
                            pippalīcūrṇṇama<lb n="3"/>dhubhiḥ pralipte 'bhyantaraṃ śucau || </l>

                    <l xml:id="SS.4.12.15"> ślakṣṇāni tīkṣṇalohasya tatra pa<cb/>trāṇi buddhimān |
                        khadirāṅgārataptāni vahuśaḥ prakṣipyed vudhaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.12.16"> sapidhānan tu tat kṛtvā yavapalle<g ref="broken-danda"
                            /><lb n="4"/> nidhāpayet | māsām̐s trīm̐ś caturo vāpi yāvad vā
                        lohasaṃkṣayā<cb/>t || </l>

                    <l xml:id="SS.4.12.17"> tato jātarasañ jantuḥ prātaḥ prātaryathāvalaṃ |
                        upayuñjyād yathāyogam āhāram vāsya kalpayet <lb n="5"/>|| </l>

                    <l xml:id="SS.4.12.18"> eṣa sthūlasya kṛṣa<unclear>ka</unclear><add><unclear
                                n="1" unit="akṣara"/></add>tsnann asyāgneḥ prasādhakaḥ |
                        śophaghnaḥ<cb/> kuṣṭhamehaghno gulmapāṇḍvāmayāpahaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.12.19"> plīhodaraharaḥ śīghra<sic>ṃ m</sic>viṣamajvaranāśanaḥ |
                            abhiṣya<g ref="broken-danda"/>ndāpaharaṇo lohāriṣṭo mahāguṇaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.12.20"> pramehiṇo yadā mūtram anāvilam api chilaṃ | viśadan
                        tiktakaṭukan tadārogam pracakṣata iti ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.12.trailer"> ṃ || cikitsādvādaśa || </l>

                </div>
                <div n="13" type="adhyāya">
                    <milestone n="dscn3219fol241.jpg_bottom.jpg : 1" unit="folio"/>

                    <l xml:id="SS.4.13.1"><pb facs="245" n="242r"/> athāto madhumehiṃ
                        <unclear/>cikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.13.3"> madhumehitvam āpannaṃ bhiṣagbhiḥ parivarjjitaṃ |
                        <caesura/>
                         yogenānena matimān madhumehinam ācaret || </l>

                    <l xml:id="SS.4.13.4"> māsiśukle śucau cai<lb n="2"/>va śailāḥ sūryāṅśutāpitāḥ
                        ||
                        <caesura/>
                         jatuprakāśaṃ svarasaṃ śilā<cb/>bhyaḥ prabhavanti hi || </l>

                    <l xml:id="SS.4.13.5"> śilājatviti vikhyātam nahāvyādhivināśanaṃ |
                        <caesura/>
                         trapvādīnān ty lohānāṃ ṣaṇṇā<lb n="3"/>m anyatamāśritaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.13.6"> jñeyan tat khaltaś cāpi ṣaḍyoniḥ prathitaṃ<g
                            ref="#newa-gap-filler"/><cb/> kṣitau |
                        <caesura/>
                         lohādyasmāt tu yajjātaṃ śilājatu hitāya vai || </l>

                    <l xml:id="SS.4.13.7"> tasya lohasya vīryañ ca rasañ cāpi vibhartti ta<lb n="4"
                        />t |
                        <caesura/>
                         trapusīsāyasādīni pradhānyuttarottaraṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.13.8"> yathā tathā pra<g ref="#newa-gap-filler"/><cb/>yogepi
                        śreṣṭha śreṣthā guṇāḥ smṛtāḥ |
                        <caesura/>
                         tat sarvvan tiktakaṭukaṃ kaṣāyānurasaṃ rasaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.13.9"> kaṭupākyuṣṇavī<lb n="5"/>ryañ ca śoṣaṇañ chedanam paraṃ |
                        <caesura/>
                         teṣu yat kṛṣṇamalaghuḥ snigdhan ni<cb/>ḥ śarkkarañ ca yat || </l>

                    <l xml:id="SS.4.13.10"> gomūtragandhī nīlam vā tat pracakṣate |
                        <caesura/>
                         tad bhāvitaṃ sāragaṇe hṛtadoṣādinā <lb n="6"/>ditaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.13.11"> pivet sārodakenaiva ślakṣṇam piṣṭaṃ yathā valaṃ |
                        <caesura/>
                         jāṅgalena rasenānnan tasmin jīrṇṇe tu bhojayet || </l>

                    <l xml:id="SS.4.13.12"> upayujya tulām eva amṛtasyāsmajanmanaḥ |
                        <caesura/>
                         vyayo<unclear/>madhumehākhya<g ref="#newa-gap-filler"/><milestone
                            facs="dscn3220fol242_top.jpg" unit="jpeg"/>
                        <pb facs="246" next="242v"/>m antakaṃ rogasaṃkaraṃ ||
                        <caesura/>
                         vapur vvarṇṇavalopetaḥ śataṃ jīvaty anāmayaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.4.13.13cd"> śataṃ śataṃ tulāyān tu sahasraṃ daśataulikaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.13.14"> bhallātakavidhānena parihāravidhiḥ smṛtaḥ |
                        <caesura/>
                         mehaṃ kuṣthamapa<lb n="2"/>smāram unmādaṃ śophaślīpadaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.13.15cd"> vyayo hatyacirāt kālāc chi<g ref="#newa-gap-filler"
                        /><cb/>lājatu niṣevitaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.4.13.16"> na sosti rogo yañ cāpi na nihanyāc chilājatuḥ ||
                        <caesura/>
                         śarkkarāñ cirasaṃvṛdvām aśma<lb n="3"/>rīñ ca bhinaty api | </l>

                    <l xml:id="SS.4.13.17"> bhāvanāloḍane caiva pathyāḥ kāryās tu ye ga<cb/>ṇāḥ ||
                        <caesura/>
                         evañ cādbhūdbhavan dhātum mākṣikaṃ mṛtopamaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.4.13.18"> madhurañ kāñcanābhāsamlam vā rajataprabhaṃ ||
                        <caesura/>
                        <lb n="4"/> pivan hanti jarāṃ kuṣṭhaṃ śophapāṇḍvāmayañ kṣaraṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.4.13.19"> tad bhāvitaku<cb/>lakā<unclear/>ś ca vivarjjayet ||
                        <caesura/>
                         pañcakarmmagu<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="5"/>ṇātītaṃ śraddhāvantaṃ
                        jijīviṣaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.13.20"> yogenānena matimān sā<cb/>dhayet kuṣṭhinan naraṃ |
                        <caesura/>
                         vṛkṣās tau varikā nāma paścimārṇṇava<pc> </pc>tīrajāḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.13.21cd"> teṣāṃ phalāny ādadīta supa<lb n="6"/>kvāny amvudāgame
                        | </l>

                    <l xml:id="SS.4.13.22">
                        <unclear/>ḥ phalebhyaḥ sa<unclear/> viśoṣya paricūrṇṇayet ||
                        <caesura/>
                         tilavat pīḍayed roṇyāṃ gālayed vā kusumbhavat | </l>

                    <l xml:id="SS.4.13.23"> tat tailaṃ saṃbhṛtaṃ bhūyaḥ paced ādudakakṣayāt ||
                        <caesura/>
                         ava<milestone facs="dscn3220fol242_bottom.jpg" unit="jpeg"/><pb facs="246"
                            n="243r"/>tārya karīṣe ca pakṣamātraṃ nidhāpayet | </l>

                    <l xml:id="SS.4.13.24"> snigdhaṃ svinno hṛtamalaḥ pakṣād uddhṛtya yatnataḥ ||
                        <caesura/>
                         caturthabhaktāntaritaḥ śuklādau divase śubhe | </l>

                    <l xml:id="SS.4.13.25"> mantrapūtasya tailasya prāśniyāt pā<lb n="2"/>ṇi
                        mātrikāṃ ||
                        <caesura/>
                         tatra mantram pravakṣyāmi yenedam abhimantryate <cb/> | </l>

                    <l xml:id="SS.4.13.26"> majjāsāra mahāvīrya sarvān dhātūn viśodhaya ||
                        <caesura/>
                         śaṅkhacakragadāpāṇistvāmājñāpayate 'cyu<lb n="3"/>taḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.4.13.27"> tenāsyorddham adhaś cāpi doṣā yānty asakṛttataḥ ||
                        <caesura/>
                         sāya<cb/>m asnehalavaṇāṃ yavāgūṃ śītalām pivet | </l>

                    <l xml:id="SS.4.13.28"> pañcahāni pivet tailam anena vidhinā naraḥ ||
                        <caesura/>
                         pakvaṃ <lb n="4"/> pariharec cāpi mudgayūṣaudanāśanaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.4.13.29"> pañcabhir ddivasair evaṃ <cb/> sarvvakuṣṭhaiḥ pramucyate
                        ||
                        <caesura/>
                         tad eva khadirakvāthe triguṇe sādhu sādhitaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.13.30"> nihitam pūrvvavat pakṣaṃ pive<lb n="5"/>t sāmam
                        atandritaḥ ||
                        <caesura/>
                         tenābhyaktaśarīras tu kurvvītāhāram īri<cb/>taṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.4.13.31"> bhinnasvaraṃ raktanetram praśīrṇaṃ krimi bhakṣitaṃ ||
                        <caesura/>
                         anenāśu prayogena sādhayet kuṣṭhinan naraṃ <lb n="6"/> | </l>

                    <l xml:id="SS.4.13.32"> sarppir mmadhuyutam pītan tad eva khadirāmvunā ||
                        <caesura/>
                         pakṣam māṃsarasāhāraṃ karoti dviśatāyuṣaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.4.13.33"> tad eva nasye pañcāśad divasānyupayojitaṃ ||
                        <caesura/>
                         vapuṣmantaṃ śrutidharaṅ karoti <milestone facs="dscn3221fol243_top.jpg"
                            unit="jpeg"/>
                        <pb facs="247" n="243v"/> triśatāyuṣaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.4.13.34ab"> śodhayentu naram majjā tasya pītasya mātrayā || </l>

                    <l xml:id="SS.4.13.35"> śāntarddhūmā tasya majjā tu dagdhā taile kṣiptvā
                        saindhavaṃ cāgnivarṇṇaṃ |
                        <caesura/>
                         pillaṃ hanyād armmanakāndhyakācān netradaktaṃ timiran nī<lb n="2"
                        />likāñjati || 0 || </l>

                    <l xml:id="SS.4.13.trailer"> cikitsā <unclear/>tri|| 0 || </l>

                </div>
                <div n="14" type="adhyāya">

                    <milestone n="243v2" unit="folio"/>

                    <l xml:id="SS.4.14.1"> athāta udarāṇāñ cikitsitam vyākhyāsyāmaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.14.3"> aṣṭāv udarāṇi pūrvvam uktāṇi
                        <caesura/>
                         teṣv asādhyam baddhagudaṃ pari<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="3"/>śrāvi
                        ca | avaśiṣṭāni kṛcchrasādhyāni sarvvāṇy eva pratyākhyā<cb/>yopakrameta |
                        teṣv ādyaś caturvvarggo bheṣajasādhyaḥ | uttaraḥ śastrasādhyaḥ |
                        kālaprakarṣāt sarvvāṇy eva <lb n="4"/>śastrasādhyāni bhavanti |
                        varjjayitavyāni vā | </l>

                    <l xml:id="SS.4.14.4"> udarī tu gurvabhi<g ref="#newa-gap-filler"
                        /><cb/>ṣyandirūkṣavidāhyatisnigdhapiśitapariṣekāvagāhān pariharet |
                            śāliṣaṣṭikayavagodhūma<lb n="5"/>nīvārān nityam aśnīyāt | </l>

                    <l xml:id="SS.4.14.5"> tatra vātodariṇam vidārigandhādi<g ref="#newa-gap-filler"
                        /><cb/>siddhena sarppiṣā snehayitvā, tilvakavipakvenānulomya
                        citrāphalatailapragāḍhena vidārigandhā<lb n="6"/>dikaṣāyeṇāsthāpayed
                        anuvāsayec ca | sālvaṇenopanāhayed udaraṃ | bhojayec cainam
                        vidārigandhādisiddhena payasā jāṅgalarasena vā | svedayec cābhīkṣṇam | </l>

                    <l xml:id="SS.4.14.6"> pittodariṇaṃ <pb n="244r" facs="247"/><lb n="1"/>tu
                        madhuragaṇavipakvena sarppiṣā snehayitvā śyāmātrivṛttriphalāvipakvenānulomya
                        śarkkarāmadhughṛtapragāḍhena nyagrodhādikaṣāyeṇāsthāpayed anuvāsayec ca |
                            pāyaseno<lb n="2"/>panāhayed udaraṃ | bhojayec cainaṃ
                        vidārigandhādisiddhena kṣīre<cb/>ṇa || </l>

                    <l xml:id="SS.4.14.7"> śleṣmodariṇan tu pippalyādisiddhena sarppiṣā snehayitvā
                        snuhākṣīravipakvena cānulomya <lb n="3"/>trikaṭukamūtratailapragāḍhena
                        muṣkakādikvāthenāsthāpayed a<cb/>nuvāsayec ca | kīkiṇvasarṣapamūlakabījaiś
                        copanāhayed udaraṃ | bhojayec cainan trikaṭukapragā<lb n="4"/>ḍhena
                        kulatthayūṣeṇa | pāyasena vā | svedayec cābhīkṣṇaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.4.14.8"> dūṣyo<cb/>dariṇaṃ tu saptalāśaṃkhinīsvarasasiddhena
                        sarppiṣā virecayet | māsam arddhamāsam vā <subst><del rend="dots-above"
                                >mahā</del><add place="bottom margin">snuhī<metamark
                                    function="line-number-from-bottom"
                            >3</metamark></add></subst>vṛkṣa<lb n="5"/>kṣīragomūtrasiddhena vā || </l>

                    <l xml:id="SS.4.14.9"> gopitānilamūlatvāt sañcitatvā<cb/>t malasya ca |
                        <caesura/>
                         sarvvodareṣu saṃsanti bahuśas tv anulomanaṃ ||0|| </l>

                    <l xml:id="SS.4.14.10"> ata ūrddhvan sāmānyānyo<lb n="6"/>gān vakṣyāmaḥ ||
                        eraṇḍatailam evāharahar mmāsam ekaṃ dvau vā kevalaṃ mūtrayuktaṃ kṣīrayuktaṃ
                        vā sevetodakavarjjī | mahiṣīmūtraṃ kṣīreṇa nirāhāraḥ saptarātraṃ |
                            uṣṭrīkṣīrāhā<pb n="244v" facs="248"/><lb n="1"/>ro
                        vānnapānaparivārivarjjī pakṣaṃ | pippalīr vvā māsaṃ pūrvvoktena vidhānena
                        vāseveta | saindhavājamodanimbasiddham vā nikumbhatailaṃ |
                        ārddrakaṣṭaṅgaṇakṣārapātrārddhasiddham vā | śatapu<lb n="2"/>ṣpasiddham vā
                        vātaśūle vacāryaṃ | śṛṅgaverarasavipakvam vā kṣī<cb/>ram āseveta |
                        cavyāśṛṅgaverakalkam vā payasā | saralāmaradārucittrakam eva vā |
                            muruṅgīśālapa<lb n="3"/>rṇṇīśyāmāpunarṇṇavājyotiṣkaphalātailam vā
                        kṣīreṇa | svarjji<cb/>kāhiṃgumiśram pibet | guḍadvitīyo vā harītakīm
                        bhakṣayet | snuhākṣīrapariśrāvitānām vā<g ref="#newa-gap-filler"/>
                        <lb n="4"/>pippalīnāṃ sahasraṅ kālena | pathyācūrṇṇam vā
                        snuhākṣīraparibhā<cb/>vitamutkārikām vā paktvā dāpayet |
                        harītakīcūrṇṇaprastham āḍhake ghṛtasyāvāpya khajenābhimathyānu<lb n="5"
                        />guptan nidhāyārddhamāsaṃ yavapalle vāsayet | tataś coddhṛtya pari<g
                            ref="#newa-gap-filler"/><cb/>śrāvya mahatīharītakīkvāthāmladadhīnyāvāpya
                        vipaced yathāyogam māsam arddhamāsam vā pāyayet | gavye pa<lb n="6"/>yasi
                        mahāvṛkṣakṣīram āvāpya vipacet || vipakvañ cāvatārya śītībhūtaṃ
                        manthānenābhimathya navanītam ādāya bhūyo mahāvṛkṣakṣīrakaṣāyeṇaiva saha
                        vipacet | tad yathāyogam mā<pb n="245r" facs="248"/><lb n="1"/>sam
                        arddhamāsam vā pāyayet |
                        cavyacitrakadantyativiṣākuṣṭhaśārivāviḍaṃgatriphalājamodaharidrādāruharidrāśaṃkhinītṛvṛtkaṭukānām
                        arddhakārṣikā bhāgāḥ | rājavṛkṣa<lb n="2"/>phalamajjo 'aṣṭau karṣāḥ |
                        mahāvṛkṣakṣīrapale dve | gavāṃ kṣīra<cb/>mūtrayor aṣṭāvaṣṭau palāni | tat
                        sarvvaṃ ghṛtaprasthe samāvāpya vipacet | tathāyogam māsam arddha<lb n="3"
                        />māsam vā pāyayet | etāni khalu tilvakaghṛtacaturthā<g
                            ref="#newa-gap-filler"/><cb/>ni sarppīṃṣy
                        udaragulmavidradhyaṣṭhīlānāhakuṣṭhonmādāpasmāreṣūpayojyāni | virecanā<lb
                            n="4"/>rtham mūtrāsavāriṣṭasurāś cābhīkṣṇam mahāvṛkṣakṣīrasambhṛtā<cb/>ḥ
                        seveta | virecanadravyakaṣāyam vā śṛṅgaveradevadārupragāḍhaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.4.14.11"> vamanavirecanadravyāṇām pa<lb n="5"/>likābhāgāḥ |
                            pippalyādivacādiharidrādiparipaṭhitā<g ref="#newa-gap-filler"/><cb/>nāñ
                        ca dravyāṇāṃ ślakṣṇapiṣṭānāṃ yathoktānāñ ca lavaṇānān tat sarvvam mūtragaṇe
                        prakṣipya mahāvṛkṣa<lb n="6"/>kṣīraprasthañ ca mṛdvagnināvaghaṭṭayan vipacet
                        | avidagdha<g ref="#newa-gap-filler"/><cb/>kalkan tatsādhusiddham avatārya
                        śītībhūtam aṅguṣṭhamātrāṅ guṭikām varttayet | tāsām ekāṃ dve tisro<g
                            ref="#newa-gap-filler"/>
                        <lb n="7"/>vā yathāyogam māsām̐s trīṃś caturo vā seveta | eṣā khalu
                        mūtravarttikriyāviśeṣeṇa mahāvyādhiṣūpayujyate | koṣṭhajām̐ś ca krimīn
                        upahanti kāsaśvāsapratiśyāyāro<pb n="245v" facs="249"/><lb n="1"
                        />cakāvipākodāvarttām̐ś ca | </l>

                    <l xml:id="SS.4.14.12"> madanaphalamajjājīmūtakekṣvākutrikaṭukasarṣapalavaṇāni
                        mūtrakṣārayor anyatareṇa piṣṭvāṅguṣṭhamātrāvarttī kṛtvodariṇaḥ | ānāhe tu
                            tai<lb n="2"/>lalavaṇagudābhyaktasyaikāṃ dve ca pāyau nidadhyāt |
                        eṣānāha<cb/>varttikriyā vātamūtrapurīṣodāvarttādhmānānāheṣu vidheyā |
                        dūṣyodariṇan tu vyoṣāśvamāraka<lb n="3"/>guñjākākādanīmūlakalkam pāyayet |
                        ikṣukāṇḍāni <cb/>vā kṛṣṇasarpeṇa daṃśayitvā bhakṣayet | vallīphalāni vā
                        kandajam vā mūlajam vā vi<unclear>ṣa</unclear>m āseveta | <lb n="4"
                        />tenāgadībhavaty anyataram vā bhāvam āpadyate | </l>

                    <l xml:id="SS.4.14.13"> plīhodariṇas tū<cb/>pasnigdhasvinnasya dadhnā bhuktavato
                        vāmabāhukurpparasandhāv abhyantarasirām vidhyet | vimarddayec ca <lb n="5"
                        />pāṇinā plīhānaṃ | rudhiraprasyandanārthan tataḥ śuddhadehaṃ
                        sa<cb/>mudraśuktikṣāram payasā pāyayeta | hiṅgusauvarccikām vā kṣīreṇa |
                        śrutena vā palāśakṣāreṇa | ya<lb n="6"
                        />vakṣārapārijātakekṣurakāpāmārggakṣāram vā tailasaṃsṛṣṭaṃ <cb/>|
                        saubhāñjanakayūṣaṃ vā pippalīsaindhavacitrakayuktam amlapūtikarañjakṣāram vā
                        | viḍaṅgalavaṇa<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="7"/>pippalīprāgāḍhaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.4.14.14"> pippalīpippalīmūlaṃ
                        śṛṅgaveracitrakayavakṣārasaindhavānām palikā bhāgāḥ | ghṛtaprasthaṃ
                        tattulyaṃ kṣīran tadekadhyam vipācayed etat khalu ṣaṭpalakaṃ plīhā<pb
                            n="246r" facs="249"
                        />gnisādagulmodāvarttaśvayathupāṇḍurogaśvāsakāsapratiśyāyor
                        ddhvavātaviṣamajvarān upahanti ||
                            pipplalīmaricaśṛṅgaverahiṅgusaindhavasauvarccalaviḍadāḍimayavāni<lb
                            n="2"
                        />kāpuṣkaramūlājājīdhānyāmlavetasakṣāradvayavacācittra<cb/>kailājagandhātulasītyetaiḥ
                        samair ghṛtaprasthan dadhi caturgguṇaṃ bījapūraka<unclear
                            reason="background_noise">ra</unclear>sayuktam pācayed etad dā<lb n="3"
                        />dhikaṃ sarppir ddīpanīyam
                        udaragulmakāsaśvāsajvaravidra<cb/>dyaṣṭhīlānāhasarvvavātarukchamanaṃ
                        śūlaghnañ ceti || śṛṅgaveramātuluṅgarasadāḍimadadhiśuṣka<lb n="4"
                        />mūlakolāmlakaṣāyaprastheṣu ghṛtaprasthañ cāvāpya | pañca
                                <cb/>kolaviḍaṅgayavānīśuṣkamūlapāṭha<subst><del rend="dots-above"
                                >bhargga</del><add place="bott margin">garbbha<metamark
                                    function="line-number-from-bottom">3</metamark></add></subst>n
                        tan siddham pāyayet || </l>

                    <l xml:id="SS.4.14.15"> yakṛddālye 'py eṣa eva kriyāvi<lb n="6"/>bhāgaḥ |
                        <caesura/>
                         viśeṣatas tu dakṣiṇabāhau sirām vidhyet || </l>

                    <l xml:id="SS.4.14.16"> maṇibandhe samunnāmya vāmam aṅguṣṭham īritaṃ |
                        <caesura/>
                         dahet sirāṃ śareṇāśu plīho vaidyaḥ praśāntaye || </l>

                    <l xml:id="SS.4.14.17"> baddhagude parisrāvini <pb n="246v" facs="250"/><lb
                            n="1"/>ca snigdhasvinnasyādho nābher vvāmataś caturaṅgulam apahāya
                        romarājyād udaraṃ pāṭayitvā caturaṅgulapramāṇamantrāṇi niṣkṛṣya nirīkṣya
                            baddhagudasyāntrapratirodhakaramasmā<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="2"
                        />naṃ bālam vāpohya malajātan tato madhu sarppiṣābhyajyāntrāṇi
                        <cb/>yathāsthānaṃ sthāpayitvā bāhyaṃ vraṇam udarasya sīvyet | parisrāviṇo py
                        evam antraṃ samānayitvā <g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="3"/>cchidraṃ
                        kālapipīlikābhir ddaṅśayet | daṣṭe ca tāsāṃ kāyān u<cb/>paharec
                        chinnaśirāṃsi tataḥ pūrvvavat sīvyet | vāsayec cainan tailadroṇyām alpam vā
                        payovṛttir iti || </l>

                    <l xml:id="SS.4.14.18">
                        <lb n="4"/>udakodariṇas tu tailābhyaktasyoṣṇodakaparisvinnasyāptaiḥ
                        <cb/>suparigṛhītasyākakṣāt paṭūveṣṭitasyārddho nābheś caturaṅgulam apahāya
                            romarā<metamark rend="dots-above"/><subst><del><unclear>jyā</unclear>
                                dvya</del><add place="bottom margin">māṇyar dvyaṃ<metamark
                                    function="line-number-from-bottom"
                        >3</metamark></add></subst>ṅgulam vrī<lb n="5"/>himukhenāṅguṣṭhodaramātram
                        vidārya trapvādīnām anyata<add place="bottom margin">ma<metamark
                                function="line-number-from-bottom">3</metamark></add>sya <cb/>nāḍīm
                        ubhayato dvāraṃ saṃyojya doṣodakam avasiñcen na caikasmin divase
                        sarvvadoṣodakam apahare<lb n="6"/>t || sahasā pa<unclear>hṛ</unclear>te doṣe
                        tṛṣṇājvarāṅgamarddātīsāraśvāsakāsapādadāhā utpadyeran | āpūryate vā
                        dṛḍhataram asañjātaprāṇasya tasmāt tṛtīyañ caturtham pañcamaṃ ṣaṣṭham a<g
                            ref="#newa-gap-filler"/><pb n="247r" facs="250"/><lb n="1"/>ṣṭamam vā
                        dvādaśam vā divasam antaraṃ doṣodakam alpam alpam avasiñcet | nisrute
                        nisrute doṣe gāḍhataram āvikakauṣeyacarmmaṇām anyatamena pariveṣṭayed udaran
                        tathā <lb n="2"/>nādhmāpayati vāyuḥ ṣaṇmāsām̐ś ca bhojayet payasā rasena
                        <cb/>vā | tatas trīn māsā<subst><del rend="dots above">n arddho</del><add
                                place="top margin">navo<metamark function="line-number-from-top"
                                    >2</metamark></add></subst>dakena phalāmlena vāvaśiṣṭam
                        māsatrayam annaṃ laghu hitaṃ seveta evaṃ sa<lb n="3"/>mvatsareṇāgadībhavati
                        || </l>

                    <l xml:id="SS.4.14.19">
                        <expan>bha<ex>bhavati cātra</ex></expan> ||
                        <caesura/>
                         āsthāpane caiva virecane ca <cb/>pāne tathāhāravidhikriyāsu |
                        <caesura/>
                         sarvvodarāṇāṃ kuśalena yojyaṃ kṣīraṃ raso jāṅgalajo tha vā<g
                            ref="#newa-gap-filler"/>
                        <lb n="4"/>syād iti ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.14.trailer"> cikitsā 14 || 0 ||<cb/></l>

                    <milestone n="247r4" unit="folio"/>

                </div>
                <div corresp="4.15 in NAK 5-333" n="15" type="adhyāya">

                    <milestone n="246r : 4" unit="folio"/>

                    <!-- A) Missing verses: 
4.15.2, 4.15.8, 4.15.11, 4.15.19, 4.15.20cd,  4.15.21cd,  4.15.22,  23ab,  25ab, 46

B) Additions: 4.15.18a

C) Special Notes:

1) 4.15.20ab is placed after 4.15.21
2) 4.15.21ab is after 4.15.19
3) 4.15.23cd is after 4.15.21

-->

                    <l xml:id="SS.4.15.1"> athāto mūḍhagarbhbhacikitsitam vyākhyāsyāmaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.15.3"> nātaḥ kaṣṭataramasti yathā mūḍhagarbhbhoddharaṇama<lb
                            n="5"/>tra hi yoniyakṛtplīhāntragarbhbhāśayānām madhye kartavyaṃ |
                        spa<cb/>rśeno tkarṣāyakarṣaṇāpakarttanabhedanavyāvarttanapīḍanārjjūkaraṇāni
                        caikahastena garbhbhamahiṃ<lb n="6"/>satā garbhbhiṇīñ cāhiṃsatā tasmād
                            adhikṛtya<add place="below">ta</add>māpṛcchya parañ ca yan
                        namāsthāyopakrameta || </l>

                    <l xml:id="SS.4.15.4"> tatra samāsenāṣṭavidha mūḍhagarbhbhagatiruddiṣṭā
                        svabhāvagatā vapi tu trayaḥ saṅgā bha<pb n="247v" facs="251"/>vanti śiraso
                        vaipulyādaṃśayor jjaghanasya vā </l>

                    <l xml:id="SS.4.15.5"> jīvati garbhbhe sūtyaḥ prayateran |
                        <caesura/>
                         nirharaṇe cyāvanāṃś ca mantrānanuśrāvayet || </l>

                    <l xml:id="SS.4.15.6"> ihāmṛtaś ca somaś ca citrabhānuś ca bhāvini |<lb n="2"/>
                        <caesura/>
                         uccaiḥśravāś ca turago mandire nivasantu te || </l>

                    <l xml:id="SS.4.15.7"> idamamṛtama<cb/>pāṃ samuddhṛtāṃ vai tava laghu
                        garbhbhamimam pramuñcahe stri |
                        <caesura/>
                         tad analapavanārkkavāsavās te saha lavaṇā<lb n="3"/>mbudharair ddiśantu
                        śāntiṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.15.9"> oṣadhāni ca vidadhyādyathoktāni ca<cb/> | mṛte cottānāyā
                        bhugnasakthinyā vastracumbhalakonnāmitakaṭyā
                            dhanvakamṛttikāśālmalīmṛtsnaghṛ<lb n="4"/>tābhyām
                        mra<del>|</del>kṣayitvā hastaṃ yonyām praveśya garbhbham apaharet tatra
                        śa<cb/>kthibhyām āgatamanulomamevāñchet | ekasakthi
                            pratipa<unclear>nna</unclear>syetaraṃ sakthi prasārya sphigde-<lb n="5"
                        />śāgataṃ sphigdeśaṃ prapīḍyor ddhamutkṣipya sakthinī
                        prasāryasyā<cb/>paharet | tiryagāgatasya parighasyeva tiryakcīnasya paścād
                        arddhamūrddhamutkṣipya pūrvvārddhamapatya<lb n="6"/>pathaṃ
                        pratyārjjavamānayitvāpaharet | dvāvantyāvasādhyau mūḍhagarbhbhau bhavataḥ |
                        evam aśakye śastram avatārayet || </l>

                    <l xml:id="SS.4.15.10"> sacetanan tu śastreṇa na kathañcana dārayet |
                        <caesura/>
                         ātmānañjana<pb n="247r" facs="251"/>nīñ caiva hanyād āśu sacetanaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.15.12"> tataḥ striyamāśvāsya maṇḍalāgreṇāṅguliśastreṇa vā śiro
                        vidārya śiraḥkapālānyāhṛtya śaṃkunā saṃgṛhyor asi kakṣe cāpaharet | a<lb
                            n="2"/>bhinnaśiram vākṣikūṭo gaṇḍe vā
                        asaṃ<unclear>se</unclear>ktasyāṃśadeśe bāhūṃ<del>>|</del><cb/> cchhitvā
                        dṛtimivātatam vātapūrṇṇodaram vidārya nirasyātrāṇi śithilībhūtāṃ |
                            jaghanaśaktasya<lb n="3"/> vā jaghanakapā<add place="top margin"
                            >lā</add>nīti | </l>

                    <l xml:id="SS.4.15.13"> yasminnaṅge hi yo garbhbhaḥ sajjate ta-<cb/>sya
                        tambhiṣak |
                        <caesura/>
                         samyak chittvā nirharedrakṣennārīñ ca yatnataḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.15.14"> citrāṃ hi gatiṃ garbhbhasya karoti kupi<lb n="4"/>to
                        'nilaḥ |
                        <caesura/>
                         tatrānalpamatirvvaidyo vartyeta matipūrvvakaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.15.15"> na<cb/>copekṣet mṛtaṃ garbhbham muhūrttam api paṇḍitaḥ |
                        <caesura/>
                         sa hyāśu jananīṃ hanti nirucchvāsam paśuṃ yathā || </l>
                    <lb n="5"/>

                    <l xml:id="SS.4.15.16"> maṇḍalāgreṇa karttavyaṃ cchedyamantarvvijānatā |
                        <caesura/>
                         vṛddhipatraṃ hi-<cb/> tīkṣṇāgraṃ nārīṃ hanyāt kathañ cana || </l>

                    <l xml:id="SS.4.15.17"> athāmapatantīm aparām pātayet pūrvvavad bhiṣak |
                        <caesura/>
                         hastenāpaha<lb n="6"/>red vā pi pārśvābhyām paripīḍya vā || </l>

                    <l xml:id="SS.4.15.18"> muhurnnārīm avadhunet pīḍayed vā ṃśapiṇḍikān |
                        <caesura/>
                         tailābhyaktayonin tailena pāyayet matimān bhiṣak || </l>

                    <l xml:id="SS.4.15.18a"> hiṅgupippalipāṭalyaubhā<pb n="248v" facs="252"
                        />rggīmelāmahauṣadhaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.4.15.21"> rāsnāmativiṣā cavyām ebhir ddoṣaḥ prasicayte || </l>

                    <l xml:id="SS.4.15.20"> yoniś ca mṛdvī bhavati yoniśūlaś ca śāmyati | </l>

                    <l xml:id="SS.4.15.23"> trirātram evaṃ saptāhaṃ tataḥ sneham punaḥ punaḥ || -<lb
                            n="2"/></l>

                    <l xml:id="SS.4.15.24"> sāyañ ca pāyayed dadyā māsam vāpi susaṃskṛtāṃ |
                        <caesura/>
                         śirīṣaka<cb/>kubhābhyāñ ca toyam ācamane hitaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.15.25"> sarvvataḥ pariśudddhā ca snigdhapathyālpabhojanā || </l>

                    <l xml:id="SS.4.15.26"> svedābhyaṅgapa<lb n="3"/>rā nityam bhavet māsamatandritā
                        ||
                        <caesura/>
                         payo vātaharaiḥ siddhan da<cb/>śāhaṃ bhojane hitaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.4.15.27"> rasan daśāhaṃ śeṣan tu yathāyogamupācaret ||
                        <caesura/>
                         nirupadravām viśuddhāñ ca-<lb n="4"/> jñātvā ca valavarṇṇinīṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.15.28"> ūrddhvañ caturṣu māseṣu visṛjet tu<cb/> vicakṣaṇaḥ ||
                        <caesura/>
                         yonisantarppaṇe 'bhyaṅge pāne bastiṣu bhojane | </l>

                    <l xml:id="SS.4.15.29"> balātailamidañ cāsyai dadyād a-<lb n="5"/>nilavāraṇaṃ ||
                        <caesura/>
                         balāmūlakaṣāyasya daśamūlīkṛtasya-<cb/> ca | </l>

                    <l xml:id="SS.4.15.30"> yavakolakulatthānāṃ kvāthasya payasas tathā ||
                        <caesura/>
                         aṣṭāvaṣṭau śubhā bhāgātailasyekas tad ekataḥ<lb n="6"/> | </l>

                    <l xml:id="SS.4.15.31"> paced āvāpya madhuraṃ gaṇaṃ saindhavasaṃyutaṃ ||
                        <caesura/>
                         tatrāgaruṃ sarjjarasaṃ saralan devadāru ca | </l>

                    <l xml:id="SS.4.15.32"> mañjiṣṭhāñ candanaṅ kuṣṭhamelāṃ kālānusārivāṃ ||
                        <caesura/>
                         mānsī śaileyakam pattran tagaraṃ<pb n="248r" facs="252"/> śārivāṃ vacāṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.4.15.33"> śatāvarīmaśvagandhāṃ śatapuṣpām punarṇṇavāṃ ||
                        <caesura/>
                         tat sādhusiddhaṃ sauvarṇṇe rājate mṛnmaye 'pi vā | </l>

                    <l xml:id="SS.4.15.34"> prakṣipya kalase 'bhyarccya svanuguptan nidhāpayet ||
                        <caesura/>
                         balātai<lb n="2"/>lamidan nāmnā sarvvavātavikāranut | </l>

                    <l xml:id="SS.4.15.35"> yathābalamato mātrāṃ<cb/> sūtikāyai pradāpayet ||
                        <caesura/>
                         yā ca garbhbhārthinī nārī kṣīṇaśukraś ca yaḥ pumān | </l>

                    <l xml:id="SS.4.15.36"> vātakṣīṇe marmmahate<lb n="3"/> mathite 'bhihate tathā
                        ||
                        <caesura/>
                         bhagne sramābhipanne ca sarvvathaiva-<cb/>prayujyate | </l>

                    <l xml:id="SS.4.15.37"> sarvvānāpekṣakādīṃś ca vātavyādhīn apohati ||
                        <caesura/>
                         hikkā śvāsamadhīmanthaṅ gulmaṅkā-<lb n="4"/>sañ ca dustaraṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.4.15.38"> ṣaṇmāsānupayujyena mantravṛddhirvvyapoha-<cb/>ti ||
                        <caesura/>
                         pratyagradhātuḥ puruṣo bhavec ca sthirayauvanaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.4.15.39"> etad dhirājñāṅ karttavyaṃ rājāmātyāś ca ye na<lb n="5"
                        />rāḥ ||
                        <caesura/>
                         sukhinaḥ sukumārāś ca dhaninaś cāpi ye narāḥ | </l>
                    <cb/>

                    <l xml:id="SS.4.15.40"> balākaṣāyapītebhyas tilebhyo vā py anekaśaḥ ||
                        <caesura/>
                         tailam utpādya
                        <caesura/>
                         tat tailaṃ śatapākakṛtaṃ śubhaṃ | </l>
                    <lb n="6"/>

                    <l met="hypermetrical" xml:id="SS.4.15.41"> śaste 'hni <add place="below"
                            >ni</add>bhṛvṛte veśmany upayuñjyād yathābalaṃ || jīrṇṇesmin payasā
                        siddhaṃ ṣaṣṭikānnam avāpnuyāt | </l>

                    <l xml:id="SS.4.15.42"> anena vidhinā droṇam upayuñjyānnamīritaṃ || bhuñjīta
                            dviguṇaṃ-<pb n="249v" facs="253"/> kālaṃ balavarṇṇānvitas tataḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.4.15.43"> sarvvapāpair vvinirmmuktaḥ śatāyuḥ puruṣo bhavet ||
                        śataṃ śataṃ cotkarṣād droṇe droṇe prakīrttyate || </l>

                    <l xml:id="SS.4.15.44"> balākalpenātibalāguḍūcyādity ava-<lb n="2"/>lliṣu |
                        śairīyake vīratare śatāvaryān trikaṇṭake || </l>

                    <l xml:id="SS.4.15.45"> tailā<cb/>ni kuryāt madhukaprasāraṇyoś ca buddhimān | </l>

                    <l xml:id="SS.4.15.47"> sarvveṣām eva caiteṣām upayogañ cikitsakaḥ<lb n="3"/> |
                        balātailavadācaṣṭe guṇāṃś caivā viśeṣata iti ||</l>
                    <cb/>

                    <l xml:id="SS.4.15.trailer"> cikitsā <unclear>15</unclear></l>

                </div>
                <div n="16" type="adhyāya">
                    <milestone n="dscn3227 fol 249" unit="folio"/>
                    <!--          Missing verses
2, 17ab, 18cd, 20cd, 21ab, 22, 38, 39cd, 40-43 -->

                    <l xml:id="SS.4.16.1">athāto vidradhīnāñ cikitsitam vyākhyāsyāmaḥ ||</l>



                    <l xml:id="SS.4.16.3">uktā<lb n="4"/> vidradhayo ye ṣaṭ teṣv asādhyas tu
                        sarvvajaḥ |
                        <caesura/>
                         śeṣeṣv āmeṣu ka<cb/>rttavyā tvaratā śophavat kriyā ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.16.4">vātaghnamūlakalkais tu vasātailaghṛtāyutaiḥ |
                        <caesura/>
                         sukhoṣṇo vaha<lb n="5"/>lo lepaḥ prayojyo vātavidradhau ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.16.5">sānūpaudakamānsas tu<cb/> kākolyādiś ca yogaṇaḥ |
                        <caesura/>
                         snehāmlasiddho lavaṇaḥ prayojyaś copanāhane ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.16.6">veśavāraiḥ sakṛsa<lb n="6"/>raiḥ payobhiḥ pāyasais tathā |
                        <caesura/>
                         svedayec cāpi satatam āharec cāpi śoṇitaṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.16.7">sa ced evam upakrāntaḥ pākāya vimukho yadi |
                        <caesura/>
                         tam pācayitvā śastreṇa bhidyād bhitvā ca vuddhimā<pb n="250r" facs="253"/>n
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.16.8">pañcamūlīkaṣāyeṇa prakṣālya lavaṇottaraiḥ |
                        <caesura/>
                         tilair vbhadrādimadhukasaṃyutaiḥ pūrya veṣṭayet ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.16.9">vairecanikayuktena trivṛtena viśodhya ca |
                        <caesura/>
                         pṛthakparṇṇyādisiddhena<lb n="2"/> trivṛte naiva ropayet ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.16.10">paittikaṃ śarkkarālājamadhukaiḥ śāri<cb/>vāyutaiḥ |
                        <caesura/>
                         pradihyāt kṣīrapiṣṭair vvā payasyośīracandanaiḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.16.11">pākyaiḥ śītakaṣāyair vvā kṣīrair ikṣu<lb n="3"/>rasais
                        tathā |
                        <caesura/>
                         jīvanīyaghṛtair vvāpi secayec charkkarāyutaiḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.16.12"><cb/>tṛvṛddharītakīnāñ ca cūrṇṇam madhuyutaṃ lihet |
                        <caesura/>
                         jalaukābhir hareccāsṛk pakvam vāpāṭya buddhimān<lb n="4"/> ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.16.13">kṣīravṛkṣakaṣāyeṇa prakṣālyodakajena vā |
                        <caesura/>
                         tilaiḥ saya<cb/>ṣṭīmadhukaiḥ sāmṛtaiḥ sarppiṣāyutaiḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.16.14">pratigrāhya pratanunā sarppiṣāveṣṭayed vraṇaṃ |
                        <caesura/>
                         prapauṇḍarī<lb n="5"/>kamañjiṣṭhā madhukośīrapadmakaiḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.16.15">saharidraiḥ kṛtaṃ sarppi<cb/>ḥ sakṣīraṃ vraṇaropaṇaṃ |
                        <caesura/>
                         kṣīraśuklāpṛthakparṇṇīsamaṅgālodhracandanaiḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.16.16">nyagrodhādipravāleṣu<lb n="6"/> teṣāṃ tvakṣvathavākṛtaṃ |
                        <caesura/>
                         naktamālasya patrāṇi paṭolāriṣṭayos tathā ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.16.17"> dve haridre madhūcchiṣṭaṃ madhukan tiktarohiṇī |</l>

                    <l xml:id="SS.4.16.18"><pb n="250v" facs="254"/>priyaṃgukuśamūlañ ca niculasya
                        tvageva ca || </l>

                    <l xml:id="SS.4.16.19">eṣāṃ karṣasamair vbhāgair ghṛtaprasthaṃ vipācayet |
                        <caesura/>
                         duṣṭavraṇapraśamanaṃ tathā nāḍīvināśanaṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.16.20">sadyaś cchinna<lb n="2"/>vraṇānāñ ca karañjādyamidaṃ
                        śubhaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.4.16.22">iṣṭakāsikatāloha<cb/>gośakṛttuṣapāṅśubhiḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.16.23">mūtrair uṣṇaiś ca satataṃ svedayec chleṣmavidradhiṃ |
                        <caesura/>
                         kaṣāyapānair vvamanair ālepair u<lb n="3"/>panāhanaiḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.16.24">hared doṣān abhīkṣṇañ ca tathaivāsṛg alāvubhiḥ |<cb/>
                        <caesura/>
                         āragvadhakaṣāyeṇa pakvam vā pāṭya dhāvayet ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.16.25">haridrātriphalāśaktutilair mmadhusamāyutaiḥ |<lb n="4"/>
                        <caesura/>
                         pūrayitvā vraṇaṃ samyak vadhnīyāt kīrttitaṃ yathā ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.16.26">tataḥ ku<cb/>latthikādantī tṛvṛcchyāmārkkatilvakaiḥ |
                        <caesura/>
                         kuryāt tailaṃ sagomūtraṃ hitan tatra sasaindhavaṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.16.27">pitta<lb n="5"/>vidradhivat sarvvā kriyā niravaśeṣataḥ |
                        <caesura/>
                         vidradhyoḥ kuśala<cb/>ḥ kuryād raktāgantunimittayoḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.16.28">varuṇādir gaṇakvātham apakve 'bhyantarotthite |
                        <caesura/>
                         uṣakādipratī<lb n="6"/>vāpaṃ pivecchaṃkaraṇā yadi ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.16.29">anayor vvarggayoḥ sarppiḥ siddhaṃ vairecaneṣu ca ||
                        <caesura/>
                         vidradhiṃ hanti na cirāt prātaḥ prātar nniṣevitaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.4.16.30">ebhir eva gaṇaiś cāpi saṃsiddhaṃ sneha<pb n="251r"
                            facs="254"/>yojitaṃ ||
                        <caesura/>
                         kāryam āsthāpanaṃ kṣipraṃ sa ca sneho nuvāsanaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.4.16.31">pānālepana bhojyeṣu madhusigrudrumo 'pi vā ||
                        <caesura/>
                         dattāvāyo yathādoṣam apakvaṃ hanti vidradhiṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.4.16.32">toyadhānyā<lb n="2"/>nyāmlamūtrais tu peyo vāpi
                        surādibhiḥ ||
                        <caesura/>
                         yathādoṣagaṇa<cb/>kvāthaiḥ pived vāpi śilājatuṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.4.16.33">pradhānaṅ guggulum vāpi dāruśuṇṭhīm athāpi vā ||
                        <caesura/>
                         svedopanāhaḥ<lb n="3"/> kuryāc ca sadā cāpy anulomayet |</l>

                    <l xml:id="SS.4.16.34">śirāṃ yathoktām vidhye<cb/>ta kaphaje vidradhau bhiṣak ||
                        <caesura/>
                         raktapittānilottheṣu kecid vāhau vadanti tu |</l>

                    <l xml:id="SS.4.16.35">paryāgatañ ca śa<lb n="4"/>streṇa bhittvā vraṇavad ācaret
                        ||
                        <caesura/>
                         śruteṣūrddham adho vāpi maire<cb/>yāmlasurāsavaiḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.4.16.36">peyo varuṇakādis tu madhusigrudrumo 'pi vā ||
                        <caesura/>
                         madhusigros tu mūleṣu siddhā<cb/>nāṃ sahasāvudhaiḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.16.37">yavakolakulatthānāṃ yūṣair vbhuñjīta mā<cb/>navaḥ ||
                        <caesura/>
                         prātaḥ prātaś ca seveta mātrayā tailvakaṃ ghṛtaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.4.16.39">paryāgate vidradho tu siddhir nnaikāntikī bhaved iti || </l>

                    <l xml:id="SS.4.16.trailer"><cb/> cikitsā<unclear extent="2" unit="syllables"
                        /></l>
                </div>
                <div n="17" type="adhyāya">
                    <!-- Missing Verses
            39cd, 45ab, 46, 47ab

            Notes
            37 is given after 39ab-->
                    <milestone n="dscn3228 fol 250" unit="folio"/>
                    <l xml:id="SS.4.17.1">athāto visarppanāḍīstanarogāṇāñ cikitsitaṃ vyākhyāsyāma<lb
                            n="7"/>ḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.17.3">sādhyā visarppās traya ādito ye tat
                        sannipātakṣatajāvasādhyau |
                        <caesura/>
                         sādhyeṣu pathyair hi gaṇair vvidadhyād ghṛtāvasekoś ca tathā pradehān
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.17.4">kuṣṭhaṃ śatāhvāsuradārumustā<pb n="251v" facs="255"
                        />vārāhikustuṃvurukṛṣṇagandhā |
                        <caesura/>
                         vāterkkavaṃśārttagaṇās tu yojyā sekeṣu lepeṣu tathā ghṛteṣu ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.17.5">yat pañcamūlaṃ khalu kaṇṭakākhyam alpam mahac cāpy
                        athavallijāñ ca |
                        <caesura/>
                         taccopa<lb n="2"/>yojyam bhiṣajā pradehaiḥ seke ghṛte cāpi tathaiva taile
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.17.6"><cb/>kaseruśṛṅgāṭakapadmagundrāḥ saśaivalāḥ
                        sotpalakarddamām̐ś ca |
                        <caesura/>
                         vastrāntarā pittakṛte visarppa<lb n="3"/>lepāvidheyāḥ saghṛtāḥ suśītāḥ
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.17.7">hrīveralāmajjakaca<cb/>ndanāni śrotojamuktāmaṇigairikaiś
                        ca |
                        <caesura/>
                         kṣīrābhipiṣṭāḥ saghṛtāḥ suśītā lepāḥ pra<lb n="4"/>yojyās tanavaḥ sukhāya
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.17.8">mañjīṣṭhayaṣṭīmadhukam payasyā<cb/>prapauṇḍarīkaṃ saha
                        padmakena |
                        <caesura/>
                         saugandhikāñ ceti sukhapralepaḥ paitte visarppe bhiṣajā prayo<lb n="5"
                        />jyāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.17.9">nyagrodhavarggam pariṣecanañ ca ghṛtañ ca kuryāt
                        svara<cb/>sena tasya |
                        <caesura/>
                         śītaiḥ payo bhiś ca madhūdakaiś ca saśarkkarair ikṣurasaiś ca sekāṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.17.10">ghṛtañ ca gaurī<lb n="6"
                        />madhukāravindalodhrāmvurājādanajīvakeṣu |
                        <caesura/>
                         tathārṣabhe<cb/> padmakaśārivāyāṃ kākoli2medākumudotpaleṣu ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.17.11">sacandanāyām madhuśarkkarāyān drā<lb n="7"
                        />kṣāsthirāpṛṣṇisamaṅgayā ca |
                        <caesura/>
                         kalkīkṛtāsūdakamatragandhā nyagrodhavarggasya ca śārivādeḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.17.12">gaṇasya vilvādikapañcamūlyoś caturgguṇaṃ kṣīramathāpi
                        tadvat |
                        <caesura/>
                         prasthaṃ<pb n="252r" facs="255"/> vipakvaṃ pariṣecanena paittāni hanyāt tu
                        visapppanāḍī ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.17.13">visphoṭaduṣṭavraṇaśīrṣarogān pākan tathāsyāsya tathaiva
                        pānāt |<lb n="2"/>
                        <caesura/>
                         grahārddite śoṣiṇi cāpi vāle | ghṛtaṃ tu gaurādikam etad i<cb/>ṣṭaṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.17.14">athāśvagandhā saralātha kālā saikeṣikāvāpyathavājaśṛṅgī |
                        <caesura/>
                         gomūtrapi<add place="above">ṣṭo</add> vihimaprade<lb n="3"/>ho
                        hanyādvisarppaṅkaphajaṃ suśīghraṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.17.15"
                        >kālānusāryāguru<cb/>cocaguñjā<unclear>ra</unclear>snāvacāśītaśivendraparṇṇyaḥ
                        |
                        <caesura/>
                         pālindimajjāsamahīkadam vā hito visa<lb n="4"/>rppeṣu kaphātmakeṣu ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.17.16">gaṇas tu sarvvo varuṇaḥ prayojyaḥ kri<cb/>yāsu sarvvāsu
                        vicakṣaṇena |
                        <caesura/>
                         sarvveṣu saṃśodhanam eva kuryād raktāvasekañ ca jalāyukābhiḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.17.17"><lb n="5"/>sarvvām̐ś ca pakvān pariśodhya dhīmān vraṇaṃ
                        krameṇopacare<cb/>d yathoktaṃ |
                        <caesura/>
                         nāḍītridoṣaprabhavā na sidhye ccheṣāś catasraḥ khalu yatnasādhyāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.17.18">tatrānilotthā<lb n="6"/>m upanāhya pūrvvam aśeṣataḥ
                        pūyagatim vidārya |
                        <caesura/>
                         phalair apāmārggabhavaiḥ supiṣṭaiḥ sasaindhavaiḥ pūrya hitāya vadhyet
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.17.19">prakṣālane cāpi sadā vraṇasya yojyam mahad ya<pb n="252v"
                            facs="256"/>t khalu pañcamūlaṃ |
                        <caesura/>
                         hiṃsrā haridre kaṭukāvale ca gojihvikā caiva savilvamūlaṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.17.20">sambhṛtya kuryāt trivṛtaṃ vraṇasya saṃśodhanaṃ
                        śodhanaropaṇajñaḥ |
                        <caesura/>
                         pittātmakāṃn prāg upa<lb n="2"/>nāhya dhīmān utkārikābhiḥ sapayoghṛtābhiḥ
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.17.21">nipātya<cb/>śastran tilanāgadantīmañjiṣṭhakalkaiḥ
                        pratipūrayīta |
                        <caesura/>
                         prakṣālane cāpi haridrasomanimvāḥ<lb n="3"/>prayojyāḥ kuśalena nityaṃ
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.17.22">śyāmātribhaṇḍītriphalāsu<cb/> siddhaṃ haridrayos
                        tilvakavṛkṣake ca |
                        <caesura/>
                         ghṛtaṃ sadugdham vraṇatarppaṇena hanyād gatiṃ koṣṭhagatāpi yā<lb n="4"/>
                        syāt ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.17.23">nāḍīṅ kaphotthām upanāhayitvā
                        kulatthasiddhā<cb/>rthakaśaktukiṇvaiḥ |
                        <caesura/>
                         mṛdvīkṛtāmeṣyagatim viditvā nipātayec chastramaśeṣakārī ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.17.24">dadyā<lb n="5"/>d vraṇe nimvatilāṃ sadantīṃ surāṣṭrajāṃ
                        saindhavasamprayuktā<cb/>ṃ |
                        <caesura/>
                         prakṣālane cāpi karañjanimvajātyakṣapīlusvarasāḥ prayojyāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.17.25">suvarccikāsaindhavacitrake<lb n="6"/>ṣu
                            nikumbhanīlī<unclear>ta</unclear> larū<add place="below">pi</add>kāsu |
                        <caesura/>
                         phaleṣv apāmārggabhaveṣu caiva kuryāt samamūtreṣu hitāya tailaṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.17.26">nāḍīn tu śa<pb n="253r" facs="256"/>lyaprabhavāṃ vidārya
                        nirghātyaśalyaṃ pravidārya mārggaṃ |
                        <caesura/>
                         vandhed vraṇaṃ kṣaudraghṛtapragāḍhaṃ datvā tilāñ cchodhyavaropayīta ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.17.27">kumbhīkakharjjūrakapitthavilvavanaspatīnāñ ca <lb n="2"
                        />śalāṭuvargge |
                        <caesura/>
                         kṛtvā kaṣāyam vipacet tu tailam āvāpya mustā<cb/>śakunapriyaṅgūḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.17.28">saugandhikāmocarasāhipuṣpaṃ lodhrāṇi datvā khalu dhātakīñ
                        ca |
                        <caesura/>
                         etena śalya<lb n="3"/>prabhavā tu nāḍī rohed vraṇe vā sukhamāśu caiva
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.17.29">kṛśadurvvala<cb/>bhīrūṇān nāḍīm marmmāśritām api |
                        <caesura/>
                         kṣārasūtreṇa tāṃ cchindyān na tu śastreṇa dārayet ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.17.30">eṣaṇyā ga<lb n="4"/>m anviṣya kṣārasūtrānuśāriṇīṃ |
                        <caesura/>
                         sūcīn nidadhyād gatyante<cb/> pronnām pāṇḍu vinirharet ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.17.31">sūtrasyāntaṃ samānīya gāḍhavandhaṃ samācaret |
                        <caesura/>
                         tataḥ kṣāravalam vīkṣya<lb n="5"/> sūtram anyat prayojayet |</l>

                    <l xml:id="SS.4.17.32">kṣārāktam matimān vaidyo yāvanna<cb/> cchidyate gatiḥ |
                        <caesura/>
                         bhagandare 'pyeṣa vidhiḥ kāryā vaidyena jānatā ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.17.33">arvvudādiṣu cotkṣipya mūle sū<lb n="6"/>tran nidhāpayet |
                        <caesura/>
                         sūcībhir yavavaktrābhir ācitam vā samantataḥ |.
                        <caesura/>
                         mūle sūtre ca vadhnīyāc cchinne copakramed vraṇaṃ ||<pb n="253v" facs="257"
                        /></l>

                    <l xml:id="SS.4.17.34">yā dvivraṇīye 'bhihitās tu varttyas tāḥ sarvvanāḍīṣu
                        bhiṣag vidadhyāt |
                        <caesura/>
                         ghoṇṭāphalaṃ tvag madanaṃ phalañ ca pūgasya ca tvag lavaṇañ ca mukhyaṃ
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.17.35"><lb n="2"/>snuhārkkadugdhena sahaiṣa kalko varttīkṛtā
                        hantya cireṇa nāḍīṃ<cb/> >
                        <caesura/>
                         vibhītakāmrāsthivaṭapravālahareṇukāśaṃkhinivījamisrā ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.17.36">varāhaviṭsūkṣmamasīpradeyā nā<lb n="3"/>ḍīṣu tailena
                        vimiśrayitvā |</l>

                    <l xml:id="SS.4.17.38">tathā ca gomāṃsamasīṃ hitāya<cb/> koṣṭhāśritā svādarato
                        diśanti |.
                        <caesura/>
                         varttīkṛtam mākṣikasaṃprayuktan nāḍīghnamuktaṃ lavaṇottamam vā |<lb n="4"
                        /></l>

                    <l xml:id="SS.4.17.39">duṣṭavraṇe yad vihitaṃ ca tailan tat sevyamānaṅ gatim āśu
                        hanti ||<cb/>
                    </l>

                    <l xml:id="SS.4.17.37">dhattūrakam madanakodravajañ ca vījaṃ kośātakī śukanasā
                        mṛgabhojinī ca |
                        <caesura/>
                         sāṅkollavījakusumai<lb n="5"/>s tu kṛtañ ca cūrṇṇaṃ lākṣodakāhṛtamalāsu
                        gatīṣu deyaṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.17.40">eṣv eva<cb/> sādhuṣu kṛteṣu vimiśrayitvā tailaṃ kṛtaṅ
                        gatim apohati saptarātrāt |
                        <caesura/>
                         piṇḍīkṛtasya tu varāhavi<lb n="6"/>bhāvitasya mūleṣu kandaśakaleṣu ca
                        sauvaheṣu ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.17.41">tailaṅ kṛtaṅ gatim apohati śīghram eva kandeṣu
                        cāmaravarāyudhasāhvayeṣu |
                        <caesura/>
                         bhallātakārkkamaricair llavaṇottamena<pb n="254r" facs="257"/> siddhaṃ
                        viḍaṃgarajanīdvayacitrakair yat ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.17.42">syāmārkkavasya ca rasena nihanti tailaṃ nāḍīṃ
                        kaphānilakṛtānapacīn vraṇām̐ś ca |
                        <caesura/>
                         stanye gate vikṛtim āśu bhiṣak tu dhātrīṃ pītvā ghṛtaṃ<lb n="2"/>
                        pariṇatehani vāmayīta ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.17.43">nimvodakena madhumāgadhikāyute<cb/>na vāntāpare 'hani ca
                        mudgarasāsanā syāt |
                        <caesura/>
                         evan tryahañ caturahaṃ ṣaḍaham vamed vā sarppiḥ pived tri<lb n="3"/>phalayā
                        saha saṃyutam vā ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.17.44">bhārggīm vacām ativiṣāṃ suradārupā<cb/>ṭhām mustādikam
                        madhurasāṅ kaṭurohiṇīñ ca |
                        <caesura/>
                         dhātrī pivet tu payasaḥ pariśodhanārtha mustāvacādi tu<lb n="4"/> varam
                        madhunātha vāpi ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.17.45">stanarogam utthitam avekṣya bhiṣag vidadhyā<cb/>d yad
                        vidradhāvabhihitam vahudhābhidhānam ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.17.47">āme vidahyati tathaiva gate ca pākan tasyā stanau sata<lb
                            n="5"/>tam eva ca nirdduhīteti ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.17.trailer">.. cikitsā <unclear extent="2" unit="syllables"/>..
                        o ||</l>
                </div>
                <div corresp="4.18 in NAK 5-333" n="18" type="adhyāya">

                    <milestone n="253r : 5" unit="folio"/>

                    <!-- (A) Missing verses: 4.18.2, 4.18.3cd,  4.18.26

(B) Additions: 4.18.3a -->

                    <head/>
                    <l xml:id="SS.4.18.1"> athāto granthyapacyarbbudagalagaṇḍānāñ cikitsitam
                        vyākhyāsyāmaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.18.3"> granthiṣv athāmeṣu bhiṣag vida<lb n="6"/>dhyāc
                        chophakriyā vistaraśo vidhijñaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.4.18.3.add"> rakṣed <unclear>ba</unclear>lañ cāpi narasya nityaṃ
                        tad rakṣitam vyādhi<unclear>ba</unclear>lan nihanti || </l>

                    <l xml:id="SS.4.18.4"> tailaṃ pibet sarppiratha dvayaṃ vā datvā vasām vā
                        trivṛtam vidadhyāt<pb n="254v" facs="258"/>| apīhavātedaśamūlasiddhaṃ
                        vaidyaścatuḥsnehamathāpi dadyāt || </l>

                    <l xml:id="SS.4.18.5"> hiṃsrāsa rohiṇyamṛtātha bharggī
                        śyonākabilvāgurukṛṣṇagandhā | gojī ca piṣṭā saha tālapattryā granthau vi<lb
                            n="2"/>dheyā nilaje pralepaḥ|| </l>

                    <l xml:id="SS.4.18.6"> svedopanāhā vividhāś ca yojyāḥ<cb/> kuryāt
                        prasiddhānaparāṃś ca lepān| vidārya pakvaṃ samupohya pūyam prakṣālya
                            bilvārkkagaṇaditoyaiḥ<lb n="3"/> || </l>

                    <l xml:id="SS.4.18.7"> tilaiḥ sapañcāṅgulapattramiśraiḥ saṃśodhayet
                        saindhavasaṃpra<cb/>yuktaiḥ| śuddham vraṇañ cāpy uparopayīta tailena
                        rāsnāsaralāyutena|| </l>

                    <l xml:id="SS.4.18.8"> viḍaṅgayaṣṭīmadhukāmṛtābhiḥ<lb n="4"/> siddhena taṃ
                        kṣīravimiśritena| jalāyukāḥ pittakṛte hitā<cb/>s tu kṣīrodakābhyām
                        pariṣecanañ ca|| </l>

                    <l xml:id="SS.4.18.9"> kākolivarggasya tu śītalāni pibet kaṣāyāṇi saśarkka-<lb
                            n="5"/>rāṇi| drākṣārasenekṣurasena vāpi cūrṇṇaṃ pibed vāpi
                        harīta<cb/>kīnāṃ|| </l>

                    <l xml:id="SS.4.18.10"> madhūkajambvarjjunavetasānāṃ tvagbhiḥ pradehānavacārayec
                        ca| saśarkkarair vvā tṛṇaśūlyaka<lb n="6"/>ndairddihyādabhīkṣṇaṃ
                        mucilindajair vvā|| </l>

                    <l xml:id="SS.4.18.11"> vidārya vā pakvamapohya pūyaṃ dhāvet kaṣāyeṇa
                        vanaspatīnāṃ| tilaiḥ sayaṣṭīmadhukair vviśodhya sarppiḥ prayojyam madhurair
                        vvipakvaṃ|| </l>
                    <pb n="254r" facs="258"/>

                    <l xml:id="SS.4.18.12"> hṛteṣu doṣeṣu yathānupūrvvā granthau bhiṣak
                        chleṣmasamutthiteṣu | svinnasya vimlāpanam eva kuryād
                        aṃguṣṭhaveṇudṛśadīsutais tu|| </l>

                    <l xml:id="SS.4.18.13">
                            vikaṃkatāragva<unclear>dha</unclear>kākaṇantīkākādanītā<lb n="2"
                        />pasavṛkṣamūlaiḥ| ālepayed enama lāvubhārggīkarañja<cb/>kālāmadanaiś ca
                        vidvān|| </l>

                    <l xml:id="SS.4.18.14"> amarmmaje cānupa
                            <unclear>śī</unclear>mymāna<unclear>sa</unclear>pakvam evāpahared
                        vidārya| dahet<lb n="3"/> sthite cāsṛji siddhakarmmā sadyaḥ kṣatoktañ ca
                        vidhim vida-<cb/>dhyāt|| </l>

                    <l xml:id="SS.4.18.15"> yā māṃsakandyaḥ kaṭhinā bṛhatyastāsvapya yaṃ karmma
                        vidhiḥ prayojyaḥ| śastreṇa cāpā<unclear>ṭya</unclear><cb n="4"/> vipakvamāśu
                        prakṣālayet pathyatamaiḥ kaṣāyaiḥ|| </l>

                    <l xml:id="SS.4.18.16"> saṃśo<cb/>dhanais tañ ca viśodhayīta kṣārottamaiḥ
                        kṣaudraghṛtapragāḍhaiḥ| śuddhe ca tailaṃ tvavacāraṇīyam vi<lb n="5"
                        />ḍaṅgapāṭhārajanīvipakvaṃ|| </l>

                    <l xml:id="SS.4.18.17"> medaḥsamutthe tilakalkadi<cb/>gdhaṃ tvacopariṣṭād
                        dviguṇam paṭāntaṃ| hutāśataptena muhuḥ pramṛjyā<unclear extent="1"
                            unit="char"/>lena dhīmānadahan<lb n="6"/> hitāya|| </l>

                    <l xml:id="SS.4.18.18"> pralipya dārvvīmatha lākṣayā vā prataptayā svedanam asya
                        kāryaṃ| nipātya vā śastramapohya medo dahet supakva<unclear>n</unclear> tv
                        athavā vidārya|| </l>

                    <l xml:id="SS.4.18.19"> prakṣālya mūtraiś ca tilaiḥ<pb n="255v" facs="259"/>
                        supiṣṭaiḥ suvarccikādyair haritālamisraiḥ| sasaindhavaiḥ
                        kṣaudraghṛtapragāḍhaiḥ kṣārottarair enam abhipraśodhya|| </l>

                    <l xml:id="SS.4.18.20"> tailaṃ vidadyād
                        dvikaraṃjaguñjāvaṅgāvalekheṅgudimūtra-siddhaiḥ| jīmūtakī kośavatīphaleṣu
                        dantī dravantī trivṛ<cb/>tāsu caiva|| </l>

                    <l xml:id="SS.4.18.21"> sarppiḥ kṛtaṃ hanty apacīṃ pravṛddhāṃ dvidhā pravṛttan
                        tad udāravīryaṃ| nirgguṇḍijātība<lb n="3"/>rihiṣṭhayuktaṃ jīmūtakaṃ
                        mākṣikasaindhavāḍhyaṃ|| </l>

                    <l xml:id="SS.4.18.22"> abhiprataptaṃ<cb/> vamanaṃ praśastaṃ
                        duṣṭāpacīṣūttamamādiśanti| nirgguṇḍi bimbīkaravīrasiddhaṃ tailaṃ hitaṃ śī<lb
                            n="4"/>rṣavirecanaṃ ca|| </l>

                    <l xml:id="SS.4.18.23"> śākhoṭakalka svarasena siddhaṃ tailaṃ-<cb/> hitaṃ
                        nasyaniśevanena| madhūkasāraś ca hito vapīḍe phalāni śigroḥ
                            kharamañjarervvā<lb n="5"/>|| </l>

                    <l xml:id="SS.4.18.24"> granthīnamarmmaprabhavānapakvānuddhṛtya cāgniṃ
                        vidadhīta<cb/> vaidyaḥ| kṣāreṇa cainaṃ pratisārayīt muhurmmhurllikhyama
                        thoyathāvat|| </l>

                    <l xml:id="SS.4.18.25"> pārṣṇim prati dvā da<lb n="6"/>śa cāṅgulāni
                        mātvendrabastim parivarjjya dhīmān| vidārya matsyāṇḍanibhāni vaidyo jālāni
                        niḥkramyavidhimviddhyāt || </l>

                    <l xml:id="SS.4.18.27"> maṇibandhopariṣṭādvā kuryād rekhā<pb n="255r" facs="259"
                            /><g ref="#newa-old-gap-filler"/>trayam bhiṣak| aṅgulāntaritaṃ samyag
                        apacīnāṃ nivṛttaye|| </l>

                    <l xml:id="SS.4.18.28"> cūrṇṇasya kāle parcalākakākagodhāhikūrmmaprabhavās tu<lb
                            n="2"/>maṣyaḥ | dadyāc ca tailena saheṅgudīnāṃ tailāni vakṣyāmi ca<cb/>
                        ślīpadeṣu || </l>

                    <l xml:id="SS.4.18.29"> vairecanan dhūmam upādadīta bhavec ca nityaṃ
                        yavamudgabhojī| karkkāruker vvāruka<lb n="3"
                        />nālikerapiyālapañcāṅgulabījapūrṇṇaiḥ|| </l>

                    <l xml:id="SS.4.18.30"> vātārbbudaṃ-<cb/> kṣīraghṛtāmbusiddhair uṣṇaiḥ satailair
                        upanāhayettu| kuryāc ca mukhyānuupanāhanārtham bhṛteṣu māṃ<lb n="4"/>seṣu ca
                        veśavārāṃ|| </l>

                    <l xml:id="SS.4.18.31"> svedam vidadhyāt kuśalantu nāḍyā śṛṅge<cb/>na raktam
                        bahuśo harecca| vātaghnaniryūhapayomlabhāgaiḥ siddhaṃ śatākhya trivṛtam
                        pibedvā|| </l>

                    <l xml:id="SS.4.18.32"> svedo-<lb n="5"/>panāhā mṛduvas tu pathyāḥ pittārbbude
                        kāyavirecanañ ca| vighṛ<cb/>ṣya codumbari kākagojīpatrairbhbhṛśaṃ
                        kṣaudrayutaiḥ pralimpet|| </l>

                    <l xml:id="SS.4.18.33"> sūkṣṇīkṛtaiḥ sarjjarasapriyaṃgū-<lb n="6"
                        />pattaṅgalodhrāñjanayaṣṭikāhvaiḥ |
                        <caesura/>
                         visrāvya cāragvadhagojisomāḥ śyāmā va yojyāḥ kuśalena lepaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.18.34"> śyāmāgirihvārajanīraseṣu drākṣārase saptalikārase ca ||
                        <caesura/>
                         ghṛtaṃ pa<pb n="256v" facs="260"/>cet klītakajecasiddhaṃ pittārbudī
                        tajjaṭhare <add place="above">ca</add> jantuḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.18.35"> śuddhaś ca jantoḥ kaphaje rbude tu rakte 'vasikte ca
                        tato 'rbudan tat |
                        <caesura/>
                         kalkair ddihed ūr<unclear>ddhva</unclear>ma<unclear>dha</unclear>ś ca yani
                        dravyāṇi doṣānapaciṃ<lb n="2"/> nudanti || </l>

                    <l xml:id="SS.4.18.36"> kapotapārāvataviḍvimiśraiḥ sakāṃśanīlī
                        śuka<cb/>lāṅgalākhyaiḥ |
                        <caesura/>
                         mūlais tu kākādanimūlamisraiḥ kṣārapradigdhair athavā pradihyāt || </l>

                    <l xml:id="SS.4.18.37"> niṣpāvapi<lb n="3"/>ṇyākakulatthakalkair
                        mmāṃsapragāḍhair ddadhimardditais tu |
                        <caesura/>
                         lepaṃ vi<cb/>dadhyāt krimayo yathātra mūrcchanti muñcanty atha makṣikā vā
                        || </l>

                    <l xml:id="SS.4.18.38"> alpāvaśiṣṭaṃ krimibhakṣitan talli<lb n="4"/>khettato
                        'gnim vidadhīta paścāt |
                        <caesura/>
                         yadalpamūlaṃ trapuśīsatā-<cb/>srais tadveṣṭya paṭṭair athavāyasair vvā || </l>

                    <l xml:id="SS.4.18.39"> kṣārāgniśastrāṇyavacārayīta muhur mmuhuḥ prāṇamahiṃsa<lb
                            n="5"/>mānaḥ |
                        <caesura/>
                         āsphotajātīkaravīrapatraiḥ kaṣāyam iṣṭaṃ vra-<cb/>ṇaśodhanārthaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.18.40"> śuddhe ca tailaṃ vidadhīta
                        bhārggīviḍaṅgapāṭhātriphalāsusiddhaṃ |
                        <caesura/>
                         yadṛcchayā-<lb n="6"/><g ref="#newa-old-gap-filleer"/> copagatāni pākaṃ
                        krameṇa caivaopacaredvidhijñaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.18.41"> medo 'rbbudaṃ svedya vidārya saudhya sīvyādyathoktaṃ
                            gataraktamā<pb n="256r" facs="260"/>śu |
                        <caesura/>
                         tato haridrāgṛhadhūmalodhrapattaṅgacūrṇṇaiḥ samanaḥ śilālaiḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.18.42"> vraṇam pratigrāha madhupragāḍhaiḥ karañjatailaṃ
                        vidadhīta śuddhe |
                        <caesura/>
                         saśe<add place="above">ṣado</add>ṣāṇi hi yo 'rbbudāni<lb n="2"/> karoti
                        tānyāśu punar bhbhavanti || </l>

                    <l xml:id="SS.4.18.43"> tasmād aśeṣāṇi samu<cb/>ddharet tu hanyuḥ saśeṣāṇi yathā
                        viṣāgnī |
                        <caesura/>
                         svinne 'nilothaṃ galagaṇḍamadau nāḍyāni<lb n="3"/>
                        laghnauṣadhapatrabhaṅgaiḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.18.44"> aml<del>aiḥ</del><add>eṣu</add> pattraiṣu payaḥ
                        sucāpi<cb/> svedaṃ vidaddhyāt piśiteṣu cāpi |
                        <caesura/>
                         visrāvayet svinnam atandritas tu rūḍhaṃ vraṇaṃ cāpy upanā<lb n="4"/>hayīta
                        || </l>

                    <l xml:id="SS.4.18.45">
                            śaṇātasīmūlak<unclear>e</unclear>śigrusi<unclear>dgrai</unclear>ḥ
                        piyālama-<cb/>jjāsahitais tilais tu |
                        <caesura/>
                         kālāmṛtāśigrupunarnnavārkkagajādināmākaraghāṭakuṣṭhaiḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.18.46"> ekai-<lb n="5"/>ṣikāvṛkṣakatilvakaiś ca
                            surāmlapi<unclear>ṣṭai</unclear>ḥ pradihedabhī-<cb/>kṣṇaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.4.18.47"> tailam pibeccāmṛtavallinimbahansāhvayāvṛkṣakapippalībhiḥ
                        ||
                        <caesura/>
                         siddhaṃ balābhyāṃ sahadeva-<lb n="6"/>dāru hitāya nityaṃ galagaṇḍaroge || </l>

                    <l xml:id="SS.4.18.48"> svedopanāhaiḥ kaphasambhavan tu saṃsvedaya visrāvaṇam
                        eva kuryāt ||
                        <caesura/>
                         tato 'jagandhātiviṣāviśalyāviṣāṇikālāvuśukā-<add place="bottom margin"
                                ><unclear extent="1" unit="char"/>ñjā<unclear extent="1" unit="char"
                            />nāśā kecit pāṭha-</add><!-- insertion not understood --><pb n="257v"
                            facs="261"/>hvayābhiḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.4.18.49"> palāśabhasmodakapeśi<add place="above">tā</add>bhir
                        ddihyāt <unclear>su</unclear>guñjābhir aśītalābhiḥ ||
                        <caesura/>
                         daśārddhaśaṅkhair llavaṇaiś ca yuktaṃ tailaṃ pibetmāgadhikādisiddhaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.4.18.50"> praccharddanaṃ śīrṣavirecanañ ca<lb n="2"/> dhūpaś tu
                        vair ecaniko hitas tu ||
                        <caesura/>
                         pākakramo vā pyanayo vidheyo<cb/> vaidyena pākaṃgatayo
                            <unclear>ka</unclear>thañcit | </l>

                    <l xml:id="SS.4.18.51"> kaṭutrikakṣaudrayutāś ca śastā bhakṣyā yavānnāni rasāś
                        ca
                            <del>mu</del><!-- 'mu' not deleted, but replacement is shown above with 'mau' --><add
                            place="top margin">mau</add>dgāḥ |
                        <caesura/>
                         saśṛṃ<lb n="3"/>gaverāḥ sapaṭolanimbā hitāya deyā galagaṇḍaroge | </l>
                    <cb/>

                    <l xml:id="SS.4.18.52"> medaḥsamutthe tu yathopadiṣṭāṃ vidhyet sirāṃ
                        snigdhatanornnarasya ||
                        <caesura/>
                         śyāmāsudhālohapurīṣadantīra<lb n="4"/>sāñjanaiś cāpi hitaḥ pralepaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.4.18.53"> mūtreṇa cāloḍya hitāya kalkaṃ<cb/> prātaḥ pibet
                        sāramahīruhāṇāṃ ||
                        <caesura/>
                         śastreṇa vā 'pāṭya vidārite ca medaḥ samuddhṛtya hitāya sīvyet <lb n="5"/>| </l>

                    <l xml:id="SS.4.18.54"> majjāvasākṣadrayutair ddahedvā dagdhe ca sarppirmmadhu
                        cāvacārya<cb/>ṃ ||
                        <caesura/>
                         kāsīsatutthe ca tato 'tra deye cūrṇṇīkṛte rocanayā ca yukte | </l>

                    <l xml:id="SS.4.18.55"> tailena cābhyajya hitāya dadyāt sāro<lb n="6"/>dbhavaṃ
                        gomayajañ ca bhasma |
                        <caesura/>
                         hitañ ca nityan triphalākaṣāyaṃ gā<g ref="#newa-old-gap-filler"/><g
                            ref="#newa-old-gap-filler"/><g ref="#newa-old-gap-filler"/><g
                            ref="#newa-old-gap-filler"/>
                        <g ref="#newa-old-gap-filler"/>ḍhaś ca bandho yavabhojanañ ceti ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.18.trailer"> cikitsā<unclear extent="2" unit="char"/> ||</l>

                </div>
                <div n="19" type="adhyāya">

                    <milestone n="257v6" unit="folio"/>

                    <l xml:id="SS.4.19.1"> athāto vṛddhyupadaṃśaślīpa<unclear>dānāṃ</unclear> ci<pb
                            n="258r" facs="261"/><lb n="1"/>kitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.19.3"> antravṛddhim ṛte ye 'nye <metamark function="yati"
                            >,</metamark> vṛddhayas teṣu varjayet |
                        <caesura/>
                         vegāghātaṃ pṛṣṭhayānaṃ vyāyāmaṃ maithunaṃ tathā || </l>

                    <l xml:id="SS.4.19.4"> anaśanaṃ cātyaśana<metamark function="yati">,</metamark>m
                        adhyaśanam atho guruḥ |
                        <caesura/>
                         tatrādito vā<lb n="2"/>tavṛddhau trivṛtāsnigdham āturam || </l>

                    <l xml:id="SS.4.19.5"> sninnañ caiva yathānyāyam pāya<cb/>yīta virecanaṃ |
                        <caesura/>
                         kośāmratilvakair aṇḍa<metamark function="yati">,</metamark>phalatailāni vā
                        naraḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.19.6"> sakṣīram vā pibet māsaṃ tailam eraṇḍa<lb n="3"/>sambhavaṃ
                        |
                        <caesura/>
                         tataḥ kāle 'nilaghnānāṃ <metamark function="yati">,</metamark> kvāthaiḥ
                        kalkaiś ca buddhimā<cb/>n || </l>

                    <l xml:id="SS.4.19.7"> nirūhayen nirūḍha<subst><del>ś ca</del>
                            <add place="top margin">ñ ca<metamark function="line_number_from_top"
                                    >3</metamark></add></subst>
                        <metamark function="yati">,</metamark> bhuktavantaṃ rasodanaṃ |
                        <caesura/>
                         yaṣṭīmadhukasiddhena <metamark function="yati">,</metamark> tatas tailena
                        yojayet || </l>

                    <l xml:id="SS.4.19.8">
                        <lb n="4"/>svedopanāhau kuryāc ca <metamark function="yati">,</metamark>
                        pradehām̐ś cānilāpahān |
                        <caesura/>
                         vidagdham pā<cb/>cayitvā vā <metamark function="yati">,</metamark> sevanīm
                        parivarjjayet || </l>

                    <l xml:id="SS.4.19.9"> bhindyād bhitvā ca matimān yathoktaṃ kramam ācaret |
                        <caesura/>
                         pittagra<lb n="5"/>nthikramaṅ kuryād apakvam pittasambhave || </l>

                    <l xml:id="SS.4.19.10"> śastropapannam bhitvā vā <cb/>śodhayen madhusarppiṣā |
                        <caesura/>
                         śuddhe <add place="bottom margin">ca<metamark
                                function="line_number_from_bottom">2</metamark></add> copaśaṅ kalkaṃ
                            <metamark function="yati">,</metamark> dadyāt tailan tu yaddhitaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.19.11"> muhur muhur jjalaukābhiḥ śoṇi<lb n="6"/>taṃ raktaje
                        haret |
                        <caesura/>
                         pibed virecanam vāpi <metamark function="yati">,</metamark>
                        śarkkarākṣaudrasaṃyutaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.19.12"> pittagranthikramaṃ kuryād āme pakve ca raktaje |
                        <caesura/>
                         śleṣmavṛddhim uṣṇavīryair mmūtrapiṣṭais tu lepayet || </l>

                    <l xml:id="SS.4.19.13"> pītadārukaṣā<pb n="258v" facs="262"/><lb n="1"/>yañ ca
                        pibet mūtreṇa saṃyutaṃ |
                        <caesura/>
                         vimlāpanād ṛte cāpi śleṣmagranthikrame hitaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.19.14"> pakvabhinne viśuddhyarthan tailaṃ deyam vijānatā |
                        <caesura/>
                         sumanāruṣkarāṅkoṭha<metamark function="yati">,</metamark>saptaparṇṇeṣu
                        sādhitaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.19.15">
                        <lb n="2"/>svedyam medaḥ samutthan tu <metamark function="yati">,</metamark>
                        lepayet surasādinā <metamark function="yati">,</metamark>|
                        <caesura/>
                         śirovi<cb/>rekadravyair vvā sukhoṣṇair mmūtrasaṃyutaiḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.19.16"> svinnam vāveṣṭa paṭṭena <metamark function="yati"
                            >,</metamark> samāśvāsya ca mānavaṃ |
                        <caesura/>
                         rakṣamūlaṃ <lb n="3"/>sevanīñ ca vṛddhipattreṇa dārayet || </l>

                    <l xml:id="SS.4.19.17"> medaḥ samuddhṛtya tato <g ref="#newa-gap-filler"/><cb/>
                        dadyāt kāsīsasaindhave |
                        <caesura/>
                         badhnīyāc ca yathoddiṣṭaṃ <metamark function="yati">,</metamark> śuddhe
                        tailañ ca dāpayet || </l>

                    <l xml:id="SS.4.19.18"> manaḥśilālalavaṇaiḥ <lb n="4"/>siddhamāruḥkareṣu ca |
                        <caesura/>
                         svedyamūtranimittan tu <metamark function="yati">,</metamark>
                        vastrapaṭṭe<cb/>na veṣṭayet || </l>

                    <l xml:id="SS.4.19.19"> sevanyām pārśvato 'dhastād vidhyed vrīhimukhena vai
                            <metamark function="yati">,</metamark> |
                        <caesura/>
                         athātrodaravan nāḍī<metamark function="yati">,</metamark>n dattvā vi<g
                            ref="#newa-gap-filler"/><lb n="5"/>srāvayed bhiṣak || </l>

                    <l xml:id="SS.4.19.20"> mūtranāḍīm athoddhṛtya <metamark function="yati"
                            >,</metamark> sthavikābandham ācaret |
                        <caesura/>
                         śuddhe ca ropaṇan dadyā<metamark function="yati">,</metamark>d varjjayed
                        antrahaitukaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.19.21"> aprāptaphalakose vā <metamark function="yati"
                            >,</metamark> vātavṛddhikramo hitaḥ |
                        <caesura/>
                        <lb n="6"/>dahed vā vahninā gāḍhan tasya mārggāvarodhanā || </l>

                    <l xml:id="SS.4.19.22"> aṅguṣṭhamadhye tvak chitvā dahed vāṅgaviparyaye || </l>

                    <l xml:id="SS.4.19.23"> anenaiva vidhānena <metamark function="yati"
                            >,</metamark> vṛddhī vātakaphātmakau ||
                        <caesura/>
                         pradahet prayataḥ kintu <metamark function="yati">,</metamark> snu<g
                            ref="#newa-gap-filler"/><pb n="259r" facs="262"/><lb n="1"/>ṣā cchedo
                        'dhikas tayoḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.4.19.24"> śaṃkhopari ca karṇṇānte tyaktvā sevanim ādarāt ||
                        <caesura/>
                         vyatyā<subst><del rend="three_dots_above">sā</del>
                            <add place="top margin">gā</add></subst>d tatsirām vidhyed antravṛddher
                        nnivṛttaye || 0 || </l>

                    <l xml:id="SS.4.19.25"> upadaṃśeṣu sādhyeṣu <metamark function="yati"
                            >,</metamark> susnigdhaṃ svinna<lb n="2"/>dehinaḥ |
                        <caesura/>
                         sirām vidhyen meḍhramadhye <metamark function="yati">,</metamark> pātayed
                        vā jalaukasaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.19.26"> ha<cb/>red ubhayataś cāpi doṣān atyartham ucchritān |
                        <caesura/>
                         sadyo nihṛtadoṣasya <metamark function="yati">,</metamark> ru<unclear
                            reason="eccentric_ductus">kcho</unclear>thāv upaśāmyataḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.19.27"> ya<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="2"/>di vā durbbalo
                        jantur nna vā prāptam virecanaṃ |
                        <caesura/>
                         nirūheṇāharet ta<cb/>sya doṣān atyartham ucchritān || </l>

                    <l xml:id="SS.4.19.28"> prapauṇḍarīkam madhukaṃ rāsnākuṣṭhapunarnnavaiḥ |
                        <caesura/>
                         saralāgurubhadrā<lb n="4"/>khyair vvātajaṃ saṃpralepayet || </l>

                    <l xml:id="SS.4.19.29"> niculair aṇḍabījāni <metamark function="yati"
                            >,</metamark> yavago<cb/>dhūmaśaktavaḥ |
                        <caesura/>
                         etaiś ca vātajaṃ snigdhaṃ sukhoṣṇaiḥ sampralepayet || </l>

                    <l xml:id="SS.4.19.30"> prapauṇḍarīkaṃ pūrvvaiś ca dravyaiḥ <lb n="5"/>sekaḥ
                        praśasyate |
                        <caesura/>
                         gairikāñjanamañjiṣṭhāmadhukośīrapadma<g ref="#newa-gap-filler"/><cb/>kaiḥ
                        || </l>

                    <l xml:id="SS.4.19.31"> sacandanotpalaiḥ snigdhaiḥ paittikaṃ sampralepayet ||
                        <caesura/>
                         padmotpalamṛṇā<add place="bottom margin">lā</add>dyaiḥ sasarjjārjjunave<lb
                            n="6"/>tasaiḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.4.19.32"> sarppiṣkaiḥ samadhukaiḥ paittikaṃ sampralepayet ||
                        <caesura/>
                         secayec ca ghṛtakṣīraṃ <metamark function="yati">,</metamark>
                        śarkkarekṣumadhūdakaiḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.4.19.33"> athavāpi suśītena <metamark function="yati">,</metamark>
                        kaṣāyeṇa vaṭādinā ||
                        <caesura/>
                         sālājakarṇṇāśva<g ref="#newa-gap-filler"/>
                        <pb n="259v" facs="263"/><lb n="1"/>karṇṇadhavatvagbhiḥ kaphotthitaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.4.19.34"> surasāditailayuktābhiḥ sukhoṣṇābhiḥ pralepayet ||
                        <caesura/>
                         āragvadhādikvāthena <metamark function="yati">,</metamark> pariṣekañ ca
                        dāpayet | </l>

                    <l xml:id="SS.4.19.37"> na ca yānti yathā pāka<metamark function="yati"
                            >,</metamark>ṃ prayateta tathā bhi<lb n="2"/>ṣak ||
                        <caesura/>
                         vidagdhair hi sirāsnāyutvaṅmānsaiḥ kṣīyate dhvajaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.4.19.36"> ta<cb/>smāt saṃśodhanālepasekaśoṇitamokṣaṇaiḥ ||
                        <caesura/>
                         kriyāyogair upacaret prāksthānoktair hitair api | </l>

                    <l xml:id="SS.4.19.38">
                        <lb n="3"/>śastreṇopacared vāpi <metamark function="yati">,</metamark> pākam
                        āgatam āśu vai ||
                        <caesura/>
                         tam apohya ti<cb/>laiḥ sarppiḥ kṣaudrayuktaiḥ pralepayet | </l>

                    <l xml:id="SS.4.19.39"> karavīrasya pattrāṇi <metamark function="yati"
                            >,</metamark> jātyāragvadhayor api ||
                        <caesura/>
                         prakṣālane pra<lb n="4"/>yojyāni <metamark function="yati">,</metamark>
                        vaijayantyarkkayor api | </l>

                    <l xml:id="SS.4.19.40"> saurāṣṭrī gairikaṃ tutthaṃ<g ref="#newa-gap-filler"
                        /><cb/> puṣpakāsīsasaindhavaṃ ||
                        <caesura/>
                         lodhraṃ rasāñjanañ cāpi <metamark function="yati">,</metamark> haritālam
                        manaḥśilā || </l>

                    <l xml:id="SS.4.19.41"> hareṇukailāś ca tathā <g ref="#newa-gap-filler"/><lb
                            n="5"/>sāmānyāhṛtya cūrṇṇayet ||
                        <caesura/>
                         taccūrṇṇaṃ kṣaudrasaṃyuktam upadaṃśeṣu <cb/>pūjitaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.19.42"> jambvāmrasumanānimba<metamark function="yati"
                            >,</metamark>śvetakāmbojipallavān |
                        <caesura/>
                         śallakībadarībilvapalāsatini<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="6"/>satvacaḥ
                        || </l>

                    <l xml:id="SS.4.19.43"> kṣīriṇāñ ca tvaco yojyā <metamark function="yati"
                            >,</metamark> kvāthe triphalayā saha |
                        <caesura/>
                         tena kvāthena satataṃ vraṇam prakṣālayed bhiṣak || </l>

                    <l xml:id="SS.4.19.44"> asminn eva kaṣāye tu <del rend="crossed_out">kaṣāye
                            tu</del>
                        <metamark function="yati">,</metamark> tailan dhīro vipācayet |
                        <caesura/>
                         gojīvi<pb n="260r" facs="263"/><lb n="1"/>ḍaṃgamadhukasarvvagandhaiḥ
                            samanvita<unclear reason="eccentric_ductus">ṃ</unclear> || </l>

                    <l xml:id="SS.4.19.45ab"> etat sarvopadaṃśeṣu <metamark function="yati"
                            >,</metamark> śreṣṭhaṃ ropaṇam iṣyate |</l>

                    <l xml:id="SS.4.19.48cd"> upadaṃśadvaye śeṣe pratyākhyāyācaret kriyāṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.19.49ab"> eteṣām eva yojyan tu <g ref="#newa-gap-filler"/>
                        <lb n="2"/>vīkṣya doṣabalābalaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.19.52"> snehasvedopanāhām̐ś ca <metamark function="yati"
                            >,</metamark> ślīpade '<cb/>nilaje bhiṣak |
                        <caesura/>
                         kṛtvā gulphopari śirāṃ vyadhayec caturaṅgule || </l>

                    <l xml:id="SS.4.19.53"> samāpyāyitadehaś ca <metamark function="yati"
                            >,</metamark> ba<lb n="3"/>stibhiḥ samupācaret ||
                        <caesura/>
                         māsam eraṇḍatailañ ca piben mūtre<cb/>ṇa mānavaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.19.54"> mahauṣadhavipakvena <metamark function="yati"
                            >,</metamark> payasā cānnam ādiśet |
                        <caesura/>
                         trivṛtañ copayuñjīta <metamark function="yati">,</metamark> hi<lb n="4"
                        />taś cātrāgnir ucyate || </l>

                    <l xml:id="SS.4.19.55"> gulphasyādhaḥ sirām vidhyec chlīpade <cb/>pittasaṃbhave
                            <metamark function="yati">,</metamark> |
                        <caesura/>
                         pittaghnāś ca kriyāḥ kuryāt pittārbbudavisarppavat || </l>

                    <l xml:id="SS.4.19.56"> sirāṃ suviditā vi<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="5"
                        />dhyed aṅguṣṭhe śleṣmaślīpade |
                        <caesura/>
                         madhuyuktāni cābhīkṣṇaṅ kaṣā<cb/>yāṇi pibet naraḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.19.57"> pibed vā 'py abhayākalkaṃ mūtreṇānyatamena vai <metamark
                            function="yati">,</metamark>|
                        <caesura/>
                         pibed enaṅ guḍūcīm vā <g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="6"/>nāgaram
                        bhadradāru vā <metamark function="yati">,</metamark>|| </l>

                    <l xml:id="SS.4.19.58"> hitaś cālepanan nityañ citrako devadāru ca |
                        <caesura/>
                         viḍaṅgamaricārkkeṣu <metamark function="yati">,</metamark> nāgare citrake
                        'thavā || </l>

                    <l xml:id="SS.4.19.59"> bhadradārvelakākṣaś ca <metamark function="yati"
                            >,</metamark> sarvveṣu lavaṇe<pb n="260v" facs="264"/><lb n="1"/>ṣu ca |
                        <caesura/>
                         tailaṃ pakvam pibed vāpi <metamark function="yati">,</metamark> yavānnañ ca
                        hitaṃ sadā || </l>

                    <l xml:id="SS.4.19.60"> pibet sadā ca tailena <metamark function="yati"
                            >,</metamark> ślīpadānān nivṛttaye |
                        <caesura/>
                         pūtīkarañjacchadajaṃ rasañ cāpi yathābalaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.19.61"> anenaiva vidhānena <lb n="2"/>putrañjīvakajaṃ rasaṃ |
                        <caesura/>
                         prayuñjīta bhiṣak prājñaḥ kālasātmya<cb/>vibhāgavit || </l>

                    <l xml:id="SS.4.19.63"> kākādanīḥ kākajaṃghām bṛhatīṅ kaṇṭakārikān |
                        <caesura/>
                         kadambapuṣpīṃ māndārīṃ la<lb n="3"/><unclear reason="faded">mbāṃ śukanasān
                            ta</unclear>thā || </l>

                    <l xml:id="SS.4.19.64"> dagdhvā mūtreṇa tam bhasma srāvayet kṣāra<cb/>kalkavat |
                        <caesura/>
                         tatra dadyāt pratīvāpa<metamark function="yati">,</metamark>ṅ
                        kākodumbarikārasaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.19.65"> madanāc ca phalaṃ kvāthaṃ svarasañ ca śu<lb n="4"
                        />kākhyayā |
                        <caesura/>
                         eṣa kṣāras tu pānīyaḥ ślīpadaṃ hanti sevita<cb/>ḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.19.66"> apacīṃ galagaṇḍañ ca <metamark function="yati"
                            >,</metamark> grahaṇīdoṣam eva ca <metamark function="yati"
                        >,</metamark>|
                        <caesura/>
                         abhaktarocakañ caiva <metamark function="yati">,</metamark> hanyāt
                        sarvaviṣāṇi <g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="5"/><unclear reason="faded"
                            >ca</unclear> || </l>

                    <l xml:id="SS.4.19.67">
                        <unclear reason="faded">eṣv eva</unclear> siddhaṃ tailañ ca <metamark
                            function="yati">,</metamark> nasyābhyaṅgeṣu sevitaṃ |
                        <caesura/>
                         etā<cb/>n evāmayān hanti <metamark function="yati">,</metamark> ye ca
                        duṣṭavraṇā nṛṇāṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.19.68">
                        <unclear reason="faded">dantī dravantī</unclear> tṛvṛtā nīlī śyāmā tathaiva
                        ca |
                        <caesura/>
                        <unclear reason="faded">sapta</unclear>lā śaṃkhinīñ caiva <metamark
                            function="yati">,</metamark> dagdhvā mūtreṇa gālayet || </l>

                    <l xml:id="SS.4.19.69"> dadyāc ca triphalākvātha<unclear reason="faded">m
                            e</unclear>ṣa kṣāras tu sādhitaḥ |
                        <caesura/>
                         adho gacchati pītaś ca pūrvvaś cāpy āśiṣaḥ samāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.19.69.add1"> kriyābhiḥ sa<pb n="261r" facs="264"/><lb n="1"
                        />myag ārabdhā <metamark function="yati">,</metamark> yadi naivopaśāmyati |
                        <caesura/>
                         sve sve bhāgye samutpādya <metamark function="yati">,</metamark>
                        cchedayitvā sirām vyadhet || </l>

                    <l xml:id="SS.4.19.69.add2"> sirāmukhe ca matimān <metamark function="yati"
                            >,</metamark> dahet samyak chalākayā |
                        <caesura/>
                         kuryāc chītakriyāñ cāpi vra<lb n="2"/>ṇoktañ ca vidhin tatheti || </l>

                    <l xml:id="SS.4.19.trailer"> cikitsā <metamark function="yati">,</metamark>
                        ekonaviṃśatitamo '<cb/>dhyāyaḥ || 19 || 0 ||</l>

                    <milestone n="261r2" unit="folio"/>

                </div>
                <div n="20" type="adhyāya">

                    <milestone n="261r2" unit="folio"/>

                    <l xml:id="SS.4.20.1"> athātaḥ kṣudrarogānāṃ cikitsitam vyākhyāsyāmaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.20.3"> tatrādita <lb n="3"/>eva j<subst><del rend="erased"
                                >i</del>
                            <add>a</add></subst>gallikām apakvāñ jalāyukābhir ggrāhayet |
                        <caesura/>
                         yavakṣāra<cb/>surāṣṭrikākākolīkalkaiś cālepayet | </l>

                    <l xml:id="SS.4.20.4"> śyāmāpāṭhālāṅgalīkalkair vvā vidhānenopacaret |
                        <caesura/>
                         pakvam vā pākavidhānenopacaret || </l>

                    <l xml:id="SS.4.20.5-6"> yavaprakhyām ambālajī<g ref="#newa-gap-filler"/><cb/>m
                        panasikām pāṣāṇagarddabhaṅ kacchapikāñ ca svedayitvā<g ref="#newa-comma"/>
                            suradārukuṣṭhaharitālamanaḥśilā<lb n="5"/>kalkair ālepayet | pakvām vā
                        pākavidhānenopacaret || </l>

                    <l xml:id="SS.4.20.7-8"> vi<cb/>vṛtām, indraviddhāṃ garddabhikāṃ <note>,</note>
                        jālagarddabham <note>,</note> irivellikāṅ gandhanāmāṃ kakṣām visphoṭakā́m̐ś
                        ca <unclear reason="faded">pitta</unclear><lb n="6"/><g
                            ref="#newa-placeholder-mark"/>visarppavidhānenopacaret | pakvā́m̐ś ca
                        madhurauṣadhasiddhena sarppiṣā ropayet || </l>

                    <l xml:id="SS.4.20.9-10"> cipyān tūṣṇāmbunā pariṣecyotkṛtyāpanayec
                        cakratailenābhya <unclear reason="faded">sarjjarasarasa</unclear><pb
                            n="261v" facs="265"/><lb n="1"/><g ref="#newa-placeholder-mark"
                        />cūrṇṇenāvacūrṇṇya bandhenopacaret | evam aśakyam agninā dahet |
                        madhurauṣadhasiddhena ca tailenopacaret || </l>

                    <l xml:id="SS.4.20.11"> anuśayīṃ śleṣma vidradhivad upaca<lb n="2"/>ret || </l>

                    <l xml:id="SS.4.20.12-13"> vidārikām abhyajya parisvedya vimlāpayet |
                                bilva<cb/>mūlanāga<subst><del rend="dots_above">vṛttikā</del>
                            <add place="top margin">dantikā<metamark function="line_number_from_top"
                                    >2</metamark></add></subst>varṣābhūkalkaiś cālepayet |
                        vraṇabhāvaṇam āpannam vā madhurakaṣāyauṣadha<lb n="3"/>siddhena tailena
                        ropayet || </l>

                    <l xml:id="SS.4.20.17-18"> śarkkarārbbudam medo 'rbbudavad u<cb/>pacaret ||
                        <caesura/>
                         kacchūvicarccikārakasāsu kuṣṭhavat pratīkāro viśeṣatas tu <g
                            ref="#newa-comma"/> śatāhvāsarṣapakalkai<lb n="4"/>r ālepayet |
                        siddhārthakadāruharidrākalkair vvā | saralātai<cb/>lena vā |
                        kaṭukauṣadhasiddhenābhyaṃjyāt | naktamālatailena vā |</l>

                    <l xml:id="SS.4.20.19"> pakvāṃś ca pakvavidhānenopacaret ||
                        <caesura/>
                         pādadāryān tu sirām vidhyet | </l>

                    <l xml:id="SS.4.20.20"> pādau snehasvedopa<g ref="#newa-gap-filler"/><cb/>pannā
                        madhūcchiṣṭaghṛtavasāmajjābhir yavakṣāramiśrair ālepayet || </l>

                    <l xml:id="SS.4.20.21-22"> alase tv āmlakāñjika<g ref="#newa-gap-filler"/><lb
                            n="6"/>siktau caraṇau paṭolapicumarddatilakāsīsarocanākalkair ālepayet | </l>

                    <l xml:id="SS.4.20.23"> nidigdhikārasasiddhena ca sarṣapatailenābhyajya
                            kāsīsarocanā<unclear reason="overwriting">ma</unclear>naḥśilācū<g
                            ref="#newa-gap-filler"/><pb n="262r" facs="265"/><lb n="1"/>rṇṇaiḥ
                        pratisārayet || kadaram uddhṛtya dahet snehena || </l>

                    <l xml:id="SS.4.20.24"> indralupte tu śirasi sirām viddhvā <subst><del rend="x"
                                >manaḥśilā</del>
                            <add place="above">tundakāsīsa</add></subst>maricakalkair ālepayet | </l>

                    <l xml:id="SS.4.20.25-26"> kuṭannaṭabhadradārukalkair vvā jātīci<lb n="2"
                        />trakakaravīranaktamālakalkasiddhena tailenābhyajyāt | <cb/>
                        rasāyanavidhānaṃ seveta | avagāḍhapadam pracchayitvā guñjāphalakalkair
                        bbhūyo bhūyaḥ pradi<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="3"/>hyāt || </l>

                    <l xml:id="SS.4.20.27-29"> arūṣikā tu jalaukobhiḥ śoṇitam avasicya <g
                            ref="#newa-gap-filler"/><cb/>nimbodakena parisicyāśvaviḍrasena
                        lavaṇapragāḍhenālepayet | paṭolapicumarddaha<lb n="4"/>ridrākalkair vvā |
                        madhukotpalatilairaṇḍamārkkavapattrair vvā <cb/>| indraluptoktena
                        tailenābhyajyāt || dāruṇake tu snigdhasvinnasya lalāṭe sirām vyadhet | </l>

                    <l xml:id="SS.4.20.30">
                        <lb n="5"/>avapīḍasiro bastyabhyaṅgām̐ś cāseveta |
                        kodravatṛṇakṣārau<cb/>dakaprakṣālanañ ca || </l>

                    <l xml:id="SS.4.20.31"> palitaprakāram anyatra vakṣyāmaḥ ||
                        <caesura/>
                         masūrikāṅ kaphapittavisarppakuṣṭhahara<lb n="6"/>pralepanādikriyām
                        upadiśanti || </l>

                    <l xml:id="SS.4.20.32cd-33ab"> jatumaṇimasakacarmmakīlatilakālakām̐s tu
                        śastreṇotkṛtya kṣāreṇa pratisārayet | agninā vā dahet || </l>

                    <l xml:id="SS.4.20.33cd"> nacchanīlikāvyaṅgeṣu ya<pb n="262v" facs="266"/><lb
                            n="1"/>thābhyāsaṃ lalāṭe sirām visrāvayet | </l>

                    <l xml:id="SS.4.20.34"> kṣīravṛkṣakalkaiś ca kṣīrapiṣṭair avaghṛṣyālepayet |</l>

                    <l xml:id="SS.4.20.35"> balātibalāmadhukaharidrākalkair vvā |
                        suvarṇṇagairikāgurupayasyākalkair vvā | </l>

                    <l xml:id="SS.4.20.36">
                        <lb n="2"/>taruṇakapittharājādanakalkair vvā | sūkaradaṃṣṭrayā vā
                        madhu<cb/>ghṛtayuktayā | </l>

                    <l xml:id="SS.4.20.37"> yūnām api yuvānapiṭakāsv eṣa eva vidhiḥ | viśeṣatas tu
                        pracchanam iṣṭam ālepa<lb n="3"/>ś ca siddhārthakavacālodhrasaindhavakalkair
                        vvā || </l>

                    <l xml:id="SS.4.20.38.add"> śālmalīkaṇṭak<unclear reason="eccentric_ductus"
                            >ā</unclear><cb/>m piṣṭvā gavyena payasā saha |
                        <caesura/>
                         vivarṇṇam mukham ālimpet savarṇṇañ jāyate tataḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.20.38cd-39ab"> padminīkaṇṭake tu <lb n="4"/>nimbodakasarppiḥ
                        sakṣaudram pātum prayacchet | </l>

                    <l xml:id="SS.4.20.39cd"> nimbāragvadha<cb/>kaṣāyaṃ cotsāda<subst><del
                                rend="dots_above">ne</del>
                            <add place="top margin">nārthaṃ <note>pāṭhaḥ <metamark
                                        function="line_number_from_top"
                            >4</metamark></note></add></subst> || </l>

                    <l xml:id="SS.4.20.40-41"> parivarttikān tu sarppiṣābhyajya svedayet |
                        vātaghnais tataḥ sninnām upanāha<lb n="5"/>yet | sālvalena veśavāreṇa vā
                        trirātram pañcarātram vā tataḥ <cb/>svedayitvābhyajya śanaiḥ śanaiś carmma
                        samānayam manipatham avapīḍayet |</l>

                    <l xml:id="SS.4.20.42"> pariveṣṭitañ ca punar upa<lb n="6"/>nāhayet | nityañ ca
                        snigdham annam āharet || avapāṭikāyām apy evaṃ yathādoṣaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.4.20.43"> niruddhaprakāśe tu suvarṇṇādīnān nāḍīm ubhayatomukhīṃ |
                        dārvvīm vā jatuvṛtāṃ sarppiṣā<pb n="263r" facs="266"/><lb n="1"/>bhyajya
                        srotasi | </l>

                    <l xml:id="SS.4.20.44"> praṇidhāya śiśumāravasāvarāhamajjābhiḥ pariṣecayec
                        cakratailena vā | surabhivacā<g ref="#newa-placeholder-mark"/><lb n="2"
                        />devadārusiddhena | </l>

                    <l xml:id="SS.4.20.45"> tryahāt tryahāc ca sthūlatarīn nāḍīm praṇidadhy<unclear
                            reason="eccentric_ductus">ā</unclear><cb/>d evam asya srotodvāram
                        varddhayet | snigdhañ cāhāram upaseveta | </l>

                    <l xml:id="SS.4.20.46ab"> śastreṇa vā sevanīm vimucyāvadāra<lb n="3"/>yet |
                        tataḥ sadyaḥ kṣatavad upācaret || </l>

                    <l xml:id="SS.4.20.46cd-47ab"> agnirohiṇīṃ sanni<cb/>ruddhagudavalmīkañ ca
                        pratyākhyāyopacaret | </l>

                    <l xml:id="SS.4.20.47cd"> visarppoktena vidhānenāgnirohiṇīñ cikitset | </l>

                    <l xml:id="SS.4.20.48ab">
                        <lb n="4"/>sanniruddhagudan niruddhaprakaśavat | </l>

                    <l xml:id="SS.4.20.48cd-49"> valmīkaṃ śastreṇotkṛ<g ref="#newa-gap-filler"
                        /><cb/>tyāgnikṣārābhyām upacaret tataḥ saṃśodhya ropayed arbbudavidhānena || </l>

                    <l xml:id="SS.4.20.57-58ab"> ahipūtane dhātryāḥ stanyaṃ <lb n="5"/>śodhyeta |
                        bālasya triphalārasāñjanapaṭolaiḥ siddhaṃ sa<g ref="#newa-gap-filler"
                        /><cb/>rppiḥ pānam iṣṭaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.4.20.58cd"> triphalākhadirabadarīkaṣāyam vraṇaśodhanaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.4.20.59"> kāsīsarocanātutthāhari<lb n="6"/>tārasāñjanair
                        amlapiṣṭaiḥ pralepanaṃ | badaracūrṇṇair vvā saindhavamiśraiḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.4.20.60"> cūrṇṇakāle tu cūrṇṇaḥ kapālatutthajaḥ || vṛṣaṇakacchvām
                        pāmāvad upacāro 'hipūtanavac ca || </l>

                    <l xml:id="SS.4.20.61">
                        <pb n="263v" facs="267"/><lb n="1"/>gudabhraṃse tu gudaṃ
                        svedyasnehenābhyajya praveśya praviṣṭe ca svedaṃ kuryād
                        uccāranirggamanārthaṃ | chidreṇa cāsya carmmaṇā kaupīnabandhaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.4.20.62"> tailaṃ cāsya pānābhyañjanārtham vipace<lb n="2"/>t |
                        mūṣikan nirantraṃ kalpayitvā mahāpañcamūlakṣīram vi<cb/>pacet | </l>

                    <l xml:id="SS.4.20.63"> tatas tasmin tailam vātaharakalkaprativāpam vipacet |
                        etat kṛcchram api gudatraṃ saṃsādha<lb n="3"/><unclear reason="faded"
                            >ya</unclear>teti ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.20.trailer"> cikitsā 20 || || </l>

                    <pb facs="267" n="253v, line 3"/>

                    <l xml:id="SS.4.20.63.add1"> pramehaḥ piṭakā<g ref="#newa-gap-filler"
                        /><cb/>caiva madhumehas tathaiva ca |
                        <caesura/>
                         udaraṃ mūḍhagarbbhañ ca <metamark function="yati">,</metamark> vidradhiñ ca
                        mahāmayaṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.4.20.63.add2"> vaisarppanāḍīstana<g ref="#newa-gap-filler"/><lb
                            n="4"/>rōgam
                        <caesura/>
                         ugragranthyāpacī cārbbudaduṣṭarogaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.4.20.63.add3"> vṛddhypadaṃśaṃ <subst><del>sa<cb/>hapāda</del><add
                                place="bottom margin">ślīpadaṃ ca</add></subst> rogaṃ
                        <caesura/>
                         kṣudrāmayena dvidaśo bhaveta || </l>

                    <pb facs="267" n="253v, line 4"/>

                </div>

            </div>
        </body>
    </text>
    <facsimile>
        <!--        <graphic url="https://sushrutaproject1.github.io/Sushrutasamhita_Saktumiva1/nak_5-333_manifest.json"/>-->
        <graphic url="https://iiif.archive.org/iiif/5-333/manifest.json"/>
    </facsimile>

</TEI>
