<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
    <teiHeader>

        <fileDesc>
            <titleStmt>
                <title>MS Kathmandu NAK 1-1079: Sūtrasthāna 32-end</title>
            </titleStmt>
            <publicationStmt>
                <p>Suśruta project, University of Alberta</p>
            </publicationStmt>
            <sourceDesc>
                <msDesc>
                    <msIdentifier>
                        <placeName>
                            <settlement>Kathmandu</settlement>
                            <country>Nepal</country>
                        </placeName>
                        <institution>National Archives of Kathmandu<ptr
                                target="https://www.klib.gov.np/"/></institution>
                        <idno>1-1079</idno>
                        <idno type="siglum">N</idno>
                    </msIdentifier>
                    <msContents>
                        <summary>[description of manuscript]</summary>
                        <msItem defective="true" n="1">
                            <!-- @defective: 'false' for complete, 'true' for incomplete -->
                            <author role="author" xml:lang="sa">Suśruta</author>
                            <title xml:lang="sa">Suśrutasaṃhitā</title>
                            <title type="commentary" xml:lang="sa">[title of
                                commentary]</title>
                            <!-- rubric, incipit, explicit, and finalRubric are given as examples -->
                            <textLang mainLang="sa-Newa">[Sanskrit in Nepalese
                                script.]</textLang>
                            <!-- @mainLang can be "sa-Deva", "sa-Mlym", "sa-Telu", "sa-Newa", etc. See ISO 15924 for more details. -->
                        </msItem>
                    </msContents>
                    <physDesc>
                        <objectDesc form="pothi">
                            <!-- @form can be "pothi", "book", scroll", etc. -->
                            <supportDesc material="paper"
                                ><!-- @material can be "paper", "industrial paper", "handmade paper", "palm-leaf", "palmyra palm-leaf", "talipot palm-leaf", "birch bark", "vellum", etc. --><!-- the following <foliation> tags are examples --></supportDesc>
                        </objectDesc>
                        <scriptDesc>
                            <scriptNote xml:id="script-ba-va"><foreign xml:lang="sa"
                                    >ba</foreign> and <foreign xml:lang="sa">va</foreign>
                                not distinguished.</scriptNote>
                            <scriptNote xml:id="script-na-ṇa">
                                <foreign xml:lang="sa">na</foreign> and <foreign
                                    xml:lang="sa">ṇa</foreign> not distinguished. </scriptNote>
                            <scriptNote xml:id="script-śa-sa"><foreign xml:lang="sa"
                                    >śa</foreign> and <foreign xml:lang="sa">sa</foreign>
                                not distinguished.</scriptNote>
                        </scriptDesc>
                    </physDesc>

                    <history>
                        <origin>
                            <!-- calendar can be "Vikrama", "Śaka", etc. Dates can be approximate or exact. -->
                            <origPlace xml:lang="en">Nepal</origPlace>
                        </origin>
                        <provenance>[record of ownership]</provenance>
                        <acquisition>[how it was acquired]</acquisition>
                    </history>
                </msDesc>
            </sourceDesc>
        </fileDesc>

        <revisionDesc>
            <change when="2020-10-22" who="Dominik Wujastyk"> Started the file, based on
                the NGMCP entry by "DA" (<persName cert="medium">Diwakar
                    Acharya</persName>). </change>

            <change when="2021-01-06" who="Jason Birch">Added transcription of
                1.01</change>
            <change when="2021-05-15" who="Dominik Wujastyk">Added transcription of
                1.02</change>
            <change when="2021-11-28" who="Andrey Klebanov"> Added transcription of 1.15 </change>
            <change when="2021-12-22" who="Andrey Klebanov"> Added transcription of 1.14 </change>
            <change when="2021-12-19" who="Andrey Klebanov"> Added transcription of 1.21 </change>
            <change when="2021-12-19" who="Andrey Klebanov"> Added transcription of 1.04 </change>
            <change when="2021-12-24" who="Andrey Klebanov"> Added transcription of 1.03 </change>
            <change when="2022-01-13" who="Andrey Klebanov"> Added transcription of 1.05 </change>
            <change when="2022-01-26" who="Paras Mehta"> Added transcription of 1.06 </change>
            <change when="2022-03-16" who="Paras Mehta"> Added transcription of 1.07 </change>
            <change when="2022-03-24" who="Paras Mehta"> Added transcription of 1.08 </change>
            <change when="2022-03-31" who="Paras Mehta"> Added transcription of 1.09 </change>
            <change when="2022-04-11" who="Paras Mehta"> Added transcription of 1.10 </change>
            <change when="2022-04-12" who="Paras Mehta"> Added transcription of 1.11 </change>
            <change when="2022-04-22" who="Paras Mehta"> Added transcription of 1.12 </change>
            <change when="2022-04-29" who="Paras Mehta"> Added transcription of 1.13 </change>
            <change when="2022-05-02" who="Deepro Chakraborty">some corrections in the
                transcription of 1.1.12</change>
            <change when="2021-02-23" who="Madhusudan Rimal"> Added transcription of 1.16 </change>

            <change when="2022-05-14" who="Paras Mehta"> Added transcription of 1.17 </change>
            <change when="2022-05-16" who="Paras Mehta"> Added transcription of 1.18 </change>
            <change when="2022-05-23" who="Deepro Chakraborty"> Added transcription of
                1.27 </change>
            <change when="2022-05-31" who="Paras Mehta"> Added transcription of 1.19 </change>
            <change when="2022-05-31" who="Deepro Chakraborty"> Added transcription of
                1.28 </change>
            <change when="2022-06-14" who="Deepro Chakraborty"> Added transcription of
                1.29 </change>
            <change when="2022-06-16" who="Deepro Chakraborty"> Added transcription of
                1.30 </change>
            <change when="2022-06-23" who="Paras Mehta"> Added transcription of 1.20 </change>
            <change when="2022-07-01" who="Deepro Chakraborty"> Added transcription of
                1.31 </change>
            <change when="2022-07-07" who="Deepro Chakraborty"> Added transcription of
                1.32 </change>
            <change when="2022-07-08" who="Deepro Chakraborty"> Added transcription of
                1.22 </change>
            <change when="2022-07-19" who="Paras Mehta"> Added transcription of 1.23 </change>
            <change when="2022-07-30" who="Paras Mehta"> Added transcription of 1.24 </change>
            <change when="2022-07-31" who="Paras Mehta"> Added transcription of 1.25 </change>
            <change when="2022-08-11" who="Paras Mehta"> Added transcription of 1.26 </change>
            <change when="2023-03-29" who="Paras Mehta"> Added transcription of 1.33 </change>
            <change when="2023-03-30" who="Paras Mehta"> Added transcription of 1.34 </change>
            <change when="2023-04-09" who="Paras Mehta"> Added transcription of 1.35 </change>
            <change when="2023-04-09" who="Paras Mehta"> Added transcription of 1.36 </change>
            <change when="2023-04-17" who="Paras Mehta"> Added transcription of 1.37 </change>
            <change when="2023-04-27" who="Paras Mehta"> Added transcription of 1.38 </change>
            <change when="2023-05-10" who="Paras Mehta"> Added transcription of 1.39 </change>
            <change when="2023-05-17" who="Deepro Chakraborty"> Added transcription of
                1.41 </change>
            <change when="2023-05-21" who="Deepro Chakraborty"> Added transcription of
                1.43</change>
            <change when="2023-05-25" who="Madhu Rimal"> Added transcription of
                1.40</change>
            <change when="2023-05-30" who="Harshal Bhat">Added transcription of
                1.42</change>
            <change when="2023-05-31" who="Madhu Rimal"> Added transcription of 1.46.1-52 </change>
            <change when="2023-06-03" who="Vandana Lele">Added transcription of
                1.44</change>
            <change when="2023-06-05" who="Harshal Bhatt">Added transcription of
                1.46.53-138 māṃsavarga</change>
            <change when="2023-06-06" who="Madhu Rimal"> Added transcription of
                1.46.139-210 phalavarga</change>
            <change when="2023-06-08" who="Deepro Chakraborty"> Added transcription of
                1.45</change>
            <change when="2023-06-12" who="Deepro Chakraborty"> Added transcription of
                1.46.392-417 bhakṣyavarga</change>
            <change when="2023-06-11" who="Madhusudan Rimal"> Added the transcription of
                Su.46.340-391 kṛtānna</change>
            <change when="2023-06-13" who="Harshal Bhatt">Added transcription of
                1.46.418-445 anupāna</change>
            <change when="2023-06-15" who="Harshal Bhatt">Added transcription of
                1.46.1.46.281-339</change>
            <change when="2023-06-16" who="Vandana Lele">Added transcription of
                1.46.211-288</change>
            <change when="2023-06-22" who="Deepro Chakraborty"> Added transcription of
                1.46.446-532 </change>
            <change when="2023-06-26" who="Dominik Wujastyk">Separated the file into two
                parts, 1-31 and 32-end, because of processing limits at Saktumiva</change>


            <change when="2025-03-31" who="Dominik Wujastyk">Removed the empty passage
                tags so that these passages do not show up in the edition as being present
                but empty.</change>
            <change when="2026-03-11" who="Deepro Chakraborty">Fixed alignment issues in
                xml:ids</change>
            <change when="2026-03-26" who="Dominik Wujastyk">Added page-begin markers with
                facs attributes that match the IIIF image numbers delivered from
                archive.org.</change>
            <change when="2024-04-07" who="Dominik Wujastyk">Checked and corrected
                integrity of xml:ids.</change>
                			  			       <change when="2026-04-25" who="Dominik Wujastyk">Completed adding and checking page-begin pb elements
                with @facs attributes that match the IIIF image numbers delivered from
                archive.org.</change>


        </revisionDesc>
    </teiHeader>

     <text xml:lang="sa-Latn-t-sa-Deva">
        <body>

            <div n="1" type="sthāna">

                <!--                adhyāyas 1-31 in the other file -->

                <div n="32" type="adhyāya">

                    <milestone facs="26v3c" unit="folio"/>
                    <!-- A1267-11+103612+063.jpg -->

                    <!-- A45-05+73274+029.jpg -->

                    <pb facs="29" n="26v line 3"/>

                    <l xml:id="SS.1.32.1"> athātaḥ svabhāvaviprati<lb n="4"/>pattim
                        adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ || </l>



                    <l xml:id="SS.1.32.3"> svabhāvaprasiddhānāṃ śarīraikadeśanām
                        manyathātvam maraṇāya tad yathā śuklā<cb n="1"/>nāṃ kṛṣṇānāṃ
                        kṛṣṇānā śuklatvaṃ | sthirāṇāṃ mṛdutvañ calānāñ calatvam acalānāñ
                        calatvam | pṛthūnāṃ saṃkṣiptatvaṃ saṃkṣiptānāṃ pṛthutvaṃ | dī<cb
                            n="2"/>rghāṇāṃ hrasvaṃ vā hrasvānān dīrghatā |
                        apatanadharmmiṇām patanam akasmāc
                            chaityoṣṇasneharaukṣyaprastambhavaivarṇṇyā<lb n="5"/>ni
                        apasarpaṇam aṅgānāṃ </l>

                    <l xml:id="SS.1.32.4"> svebhyaḥ sthānebhyaḥ | śarīraikadeśānāṃm
                            avasraṃsotkṣiptabhrānta<unclear reason="overwriting"
                            >pati</unclear>tavimukt<unclear reason="faded"
                            >ā</unclear>ni<cb n="1"/>rgamātigamagurulaghutvāni
                        pravālavarṇṇavyaṅgaprādurbhāvo vākasmāt sirāṇāñ ca darśanaṃ lalāṭe
                        nāsāvaṃśe vā piṭako<cb n="2"/>tpattiḥ | udakotpattir netrarogaṃ
                        vināsrupravṛttir lalāṭe vā prabhātakāle svedapravṛttiḥ ||
                            gomaya<lb n="6"/>cūrṇṇaprakāśasya rajaso darśanam uttamāṅge
                        līyanam vā kapotakaṅkagṛdhraprabhṛtīnāṃ mūtrapurīṣapravṛddhi<cb
                            n="1"/>r abhuñjanānāṃ tanamūlahṛdayoḥ sūcaśūlotpattayaḥ |
                        madhye śūnatvam anteṣu parimlānayitvam | viparyayo vā
                            naṣṭahīnavikalavi<cb n="2"/>hṛtasvaram vā
                        vivarṇṇapuṣpaprādurbhāvo dantanakhaśarīreṣu yasya cāpsu
                        kaphaśakṛdretānsi nimajja<lb n="7"/>nti yasya ca dṛṣṭimaṇḍale
                        bhinnavikṛtāni rūpāṇy ālocyante snehābhyaktakeśāṅga iva yo bhāti
                        yaś ca <cb n="1"/>durbalo bhaktadveṣātisārābhyāṃ pīḍyate |
                        kāsamānaś ca tṛṣṇātibhūtaḥ kṣīṇaś chardibhaktadveṣayuktaḥ
                        saphenarudhirodvāmī hata<cb n="2"/>svaraḥ śūlābhihataś ca
                        manuṣyaśūnakaracaraṇonnadveṣī śasupiṇḍikānsapāṇipādaḥ | yaś ca <pb
                            n="27r" facs="29"/><lb n="1"/>pūrvāhṇe bhuktam aparāhṇe
                        śchardayaty avidagdhaṃ sāryate vā jvarakāsārābhibhūtaḥ sa śvāsā
                        mayate | vastavad vi<cb n="1"/>lapamāno bhūmau patati |
                        srastamuṣkaḥ stabdhaśepo bhagnagrīvaḥ | praṇaṣṭamehaś ca manuṣyaḥ
                        | prāgviśuṣyamāṇahṛdaya ārdraśarī<cb n="1"/>raḥ | yaś ca loṣṭaṃ
                        loṣṭenābhihanti | kāṣṭhaṃ vā kāṣṭhena tṛṇāni vā cchinatti |
                        adharoṣṭham vā daśati | uttaro<lb n="1"/>ṣṭham vā leḍhi | āluñcati
                        karṇṇau keśāṃś ca | devadvijagurusuhṛdvaidyāṃ vidveṣṭi yasya ca
                        vakrānuvakragā <cb n="1"/>grahā garhitasthānagatāḥ | janmaṛkṣam
                        vāsyolkāśanibhyām abhihanyate | rātrau vā
                            gṛhadvāraśayanāsanayānavāhanamaṇiratnopa<cb n="2"
                        />karaṇagarhitalakṣaṇanimittaprādurbhāvo veti || </l>

                    <l xml:id="SS.1.32.5">
                        <abbr type="suspension">bha</abbr><ex>vanti cātra</ex> ||
                        cikitsyamāna samyak tu vikāro bhivardhate |
                        <caesura/>
                         pra<lb n="3"/>kṣīṇabala<pc> </pc>mānsasya lakṣaṇan tadgatāyuṣaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.32.6"> nivarttate mahāvyādhiḥ sahasā yasya dehinaḥ |
                        <caesura/>
                         na cāhāra<cb n="1"/>phalaṃ yasya dṛśyate sa vinasyati || </l>

                    <l xml:id="SS.1.32.7"> etā riṣṭarūpāṇi samyag budhyeta yo bhiṣak |
                        <caesura/>
                         sādhyāsādhyaparīkṣañ ca sammato bhaved iti || </l>

                    <l xml:id="SS.1.32.trailer">31 || 0 || </l>

                    <milestone facs="27r3c" unit="folio"/>
                    <!-- A1267-11+103612+063.jpg -->
                    <!-- A45-05+73274+029.jpg -->

                </div>

                <div n="33" type="adhyāya">

                    <l xml:id="SS.1.33.1">
                        <pb facs="29" n="27r line 3"/> athāto vāraṇīyamm adhyāya
                        vyākhyāsyāmaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.33.3"> upadravais tu ye juṣṭā vyādhayo yā<lb n="4"
                        />nty avāryatām |
                        <caesura/>
                         rasāyanair vinā vatsa tāṃ cchṛṇv aikamanā mamaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.33.4"> vātavyādhiḥ prameha<unclear>sra</unclear>
                        kuṣṭhān yatha bhaganda<cb n="2"/>raṃ |
                        <caesura/>
                         a<unclear
                            ana="curve at the start indicates mātrā of e. Thus making the letter unclear"
                            >śī</unclear>ṣmarī mūḍhagarbho bhavaty udaram aṣṭamaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.33.5"> aṣṭāv ete mahā<unclear>nta</unclear>syur
                        vyādhayo dustarāmadā |
                        <caesura/>
                         prāṇamāṃsakṣaya<unclear ana="seems to be added later"
                        >ḥ</unclear>śophaḥ tṛ<cb n="3"/>ṣṇāc chardijvaras tathā || </l>

                    <l xml:id="SS.1.33.6"> atīsāraś ca mūrcchā ca hikkāśvāsas tathaiva ca
                        |
                        <caesura/>
                         etair upadravair juṣṭā sarvānetān viva<lb n="5"/>rjayet | </l>

                    <l xml:id="SS.1.33.7"> śūnaṃ suptaṃ tvacaṃ bhagnaṃ
                        kampādhmānanipīḍitaṃ |
                        <caesura/>
                        <sic
                            ana="There seems to be an open round bracket ( at the beginning of this pāda and a closed round bracket ) at the end of this pāda. Perhaps this indicates that this pāda should be replaced by something else."
                        /> vivaryayed udariṇaṃ virikto yo bhipūryate | </l>

                    <l xml:id="SS.1.33.8">
                        <cb n="2"/> yathoktapadravāviṣṭamatipra<unclear
                            ana="could also be ū in place of u">sru</unclear>tam eva ca |
                        <caesura/>
                         piṭakāpīḍitaṅgāḍhaprameho hanti mānavaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.33.9"> prabhinnaṃ prasrutāṅgañ ca raktanetraṃ hataṃ
                            sva<cb n="3"/>ram |
                        <caesura/>
                        <unclear ana="śirorekhā seems to be missing"
                            >ka</unclear>ñcakarmaguṇātīta<unclear>ṃ</unclear> kuṣṭhaṃ
                        hanti hi kuṣṭhinam || </l>

                    <l xml:id="SS.1.33.10"> vātamūtrapurīṣā<unclear ana="could be ye"
                            >ya</unclear> krimayaḥ śukram eva ca
                        <caesura/>
                        <lb n="6"/> bhagandarāt prasravanti <unclear>sane</unclear>syati
                        bhagandarī || </l>

                    <l xml:id="SS.1.33.11"> tṛṣṇārocakaśūlā <note
                            ana="faint oblique stroke over tra"/> tram atipra<unclear
                            ana="could be srū">sru</unclear>taśoṇitam |
                        <caesura/>
                         śophā<cb n="2"/>tīsārasaṃyuktandu<unclear
                            ana="rnā is also possible">nā</unclear>mākṣa payen naram || </l>

                    <l xml:id="SS.1.33.12"> prasūnanābhivṛṣaṇabaddhamūtrarujāturam |
                        <caesura/>
                         aśmarī kṣāpayatyāśuḥ sikatāśa<cb n="3"/>rkarānvitaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.33.14"> pā<unclear>rśva</unclear>bhaṅgān avidveṣaḥ
                        śophātīsārapīḍitaṃ |
                        <caesura/>
                         vivarjayed udariṇaṃ viriyo bhipū<lb n="7"/>jyate | </l>

                    <l xml:id="SS.1.33.13"> yonīsamvaraṇaṃ saṅgaḥ kukṣau makkalasajñitaḥ |
                        <caesura/>
                         hanyus triyaṃ mūḍhagarbho yatho cāpy upadravāḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.33.15">
                        <cb n="2"/> visa<sic
                            ana="should have been preceded by anusvāra - ṃjña">jña</sic>s
                        tāmyate yas tu śete nipatito yathā ||
                        <caesura/>
                         śītā<unclear>r</unclear>dito ntaruṣṇaś ca jvareṇa mriyate
                            na<unclear>na</unclear>ḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.33.16"> yo hṛṣṭa<del resp="scribe">rakto</del>raktākṣo
                            hṛ<cb n="3"/>di saṅ<unclear>ghā</unclear>taśūlavān |
                        <caesura/>
                         va<unclear>ktre</unclear>ṇa caivocchvisititaṃ jvaro hanti mānavam
                        || </l>

                    <l xml:id="SS.1.33.17"> hikkāśvāsasamāyuktaṃ <milestone
                            facs="A 1267_11_29 upper" unit="folio"/><pb facs="30" n="27v"
                        /> mūḍhaṃ <unclear>citrā</unclear>ntalocanaṃ |
                        <caesura/>
                         santatocchvāsitaṃ kṣīṇaṃ naraṃ kṣapayate jvaraḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.33.19"> śvāsaśūlapipāsārttaṃ kṣīṇaṃ jvarani<cb n="2"
                            />pīḍa<unclear ana="little oblique stroke over this syllable"
                            >naṃ</unclear> |
                        <caesura/>
                         viśeṣeṇa naraṃ vṛddham atīsāro vināśaye<unclear
                            ana="letter faded at the very bottom">ta</unclear> | </l>

                    <l xml:id="SS.1.33.20"> śuklākṣamanna<unclear>dvi</unclear>ṣṭāram
                        ūrdhvaśvāsanipīḍitaṃ |
                        <caesura/>
                         kṛ<unclear
                            ana="perhaps the very bottom of the syllable has faded away"
                            >cche</unclear>ṇa
                            bahumeha<unclear>ṃ</unclear>ta<unclear>ṃ</unclear>
                            yakṣmāhantī<cb n="3"/>va mānavaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.33.21"> śvāsaśūlapipāsānnavidveṣogranthirūḍhatā ||
                        <caesura/>
                         jāyate durbalatvañ ca gulmiṇo maraṇāya vai | </l>

                    <l xml:id="SS.1.33.22">
                        <lb n="2"/> ādhmānabaddhaniṣyandaṃ cchardihikkākṛśānvitaṃ ||
                        <caesura/>
                         rujāśvāsasamāyuktaṃ vidradhirnāśayennaram | </l>

                    <l xml:id="SS.1.33.23"> pāṇḍu<cb n="2"/>da<unclear
                            ana="could also be nta">tta</unclear>nakho yas tu pāṇḍunetraś
                        ca mānavaṃ |
                        <caesura/>
                         pāṇḍusa<unclear ana="could be ṅghā"
                            >dyā</unclear>tada<unclear>śī</unclear> ca pāṇḍurogī vinaśyati
                        | </l>

                    <l xml:id="SS.1.33.24"> lohitaṃ ccharditaṃ chardayed yas tu
                            ba<unclear>hu</unclear>śo lo<cb n="3"/>hitekṣaṇeḥ |
                        <caesura/>
                         lohitāṅga<unclear>ra</unclear>da<unclear>śī</unclear>ca mriyate
                        raktapittakaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.33.25"> avāco pi savāco pi kṣīṇamāṃsabalo naraḥ |
                        <caesura/>
                        <lb n="3"/> jāgarūko hy asandeham unmādena vinaśyati | </l>

                    <l xml:id="SS.1.33.26"> aparasmaranta bahuśaḥ pra <note
                            ana="a little oblique line over both ca and li perhaps indicates that they are cancelled"
                            >cali</note>
                        <unclear ana="letter seems overwritten">bha</unclear>litabhruvaṃ |
                        <caesura/>
                         netrābhyā<cb n="2"/>ñ ca vikurvāṇam apasmāro vināśanāt || </l>

                    <l xml:id="SS.1.33.trailer">la ||</l>
                </div>


                <div n="34" type="adhyāya">

                    <milestone facs="A 1267_11_29 (top image:l3:c2)" unit="folio"/>

                    <!-- SS.1.34.1 is indeed not present -->

                    <l xml:id="SS.1.34.1.add"> dhanvantari mahāprajñaṃ
                        sarvaśāstraviśāradam | caraṇāv upasaṃgṛhya suśru<cb n="3"/>taḥ
                        paripṛcchati | </l>

                    <l xml:id="SS.1.34.3"> yuktasenasya nṛpa<unclear cert="high"
                            >te</unclear>ḥ parān api jighāṃsataḥ |
                        <caesura/>
                         bhiṣajā rakṣaṇaṅ kāryaṃ yathā <unclear>brū</unclear>hi <lb n="4"
                        /> me mune || </l>

                    <l xml:id="SS.1.34.3.add"> tasya tad vacanaṃ śrutvā prābravīd bhiṣajām
                        varaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.34.4"> vijigīṣumahāmātyair yātrāyuktaprayatnataḥ |
                        <caesura/>
                         ra<cb n="2"/>kṣitavyo viśeṣeṇa viṣādena narādhipaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.34.5"> panthānam udakaṃsthāyābhaktaṃ yavasamindhanaṃ |
                        <caesura/>
                         dūṣayanty arayas tāni jānīyāc chorayī<cb n="3"/>ti ca |</l>

                    <l xml:id="SS.1.34.6">tasya liṅgaṃ cikitsāñ ca kalpasthāne pravakṣyate
                        |
                        <caesura/>
                         ekottara mṛtyuśatam atharvāṇapracakṣate |</l>

                    <l xml:id="SS.1.34.7">tatraika kā<lb n="5"/>lasayuktaḥ śeṣās<unclear
                            cert="high"> tv ā</unclear>gantavaḥ smṛtāḥ |
                        <caesura/>
                         doṣāgan<unclear>tru</unclear>nimittebhyo rasam aviśāradau |</l>

                    <l xml:id="SS.1.34.8">rakṣetāṃ nṛpati<cb n="2"/>nipati <note
                            ana="strange mark over the first n"/> nnād vaidyapurohitau |
                        <caesura/>
                         brahmā vedāṅgam aṣṭāṅgam āyurvedam pracakṣate |</l>

                    <l xml:id="SS.1.34.9">tasmāt purohitamate vartteta bhiṣag ātmavān |
                        <caesura/>
                         śaṅka<cb n="3"/>raḥ sarvavarṇṇānām <unclear>vi</unclear>nāśo
                        dharmakarmiṇāṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.34.10"> prajānām api kṛcchrāṇi bhavanti nṛpanāśataḥ ||
                        <caesura/>
                         puruṣāṇānnṛpā<lb n="6"/>ṇāñ ca kevalaṃ tulyamūrttitā | </l>

                    <l xml:id="SS.1.34.11">ājñātyāgaḥ kṣamā <sic ana="should be dhai"
                            >dhe</sic>ryam vikramaś cāpy amānuṣaḥ |
                        <caesura/>
                         tasmād evam ivā<unclear>kṣa</unclear><cb n="2"/> kṣṇam
                            vāṅmanaḥkarmaṇa<unclear ana="perhaps could also be śu"
                            >stra</unclear>bhaiḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.34.12">cintayannṛpativaidyaḥ śreyā<unclear
                            ana="strange mark over the syllable"
                        >nsi</unclear>cchavicakṣaṇaḥ |
                        <caesura/>
                         skandhāvāre ca mahati rāja<sic ana="should be ve">ce</sic>śmaḥ
                        samipataḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.34.13">bhavai<cb n="3"/>tsannihito vaidyaḥ
                        sarvopakaraṇānvitaḥ |
                        <caesura/>
                         tatrasthamaina<unclear cert="high">dhva</unclear>javat
                        yaśaḥkhyātibhir ucchritaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.34.14"><unclear>u</unclear>pasarpa<lb n="7"/>nti
                        mohena viṣaśalyā<unclear>ma</unclear>ryā<unclear>rdi</unclear>tā
                        <caesura/>
                         svata<unclear>ntra</unclear><unclear ana="perhaps ku"
                            >bhū</unclear>śalonye<unclear>ṣu</unclear>
                            śāstrārthe<unclear>ṣu</unclear>bahiḥ kṛtaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.34.15">vaidyomivābhā<cb n="2"/>ti nṛpatadvidyapūjitaṃ
                        |
                        <caesura/>
                         vaidyo vyādhyupasṛṣṭaś ca bhaiṣa<unclear ana="could also be jya"
                            >ju</unclear>m paricārakaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.34.16">ete pādācikitsāyāḥ karmasādhavaḥ |
                        <caesura/>
                         guṇavadbhis tri<cb n="3"/>bhiḥ pādaiś caturtho guṇavān
                            bhi<unclear ana="strange mark below the letter">ṣa</unclear>k
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.1.34.17">vyādhim alpena kā<unclear
                            ana="could also be lye">lpe</unclear>mahāntamahānta<unclear>m
                            a</unclear>pi sādhayet |
                        <caesura/>
                         vaidyahī<pb facs="31" n="28r"/>nās trayaḥ pādā guṇavanto 'py
                        apārthakāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.34.18">udgātṛhotṛbrahmāṇo
                            yathādhva<unclear>rya</unclear>ṃ vinādhvare |
                        <caesura/>
                         vaidyas tu guṇavāne<cb n="2"/>ko yāpayed āturaṃ sadā |</l>

                    <l xml:id="SS.1.34.19">plavaṃ paricaraṃ dhīraṃ karṇadhāramivāmbhasi |
                        <caesura/>
                         ta<unclear>tvā</unclear>pagaśāstrārtho dṛṣṭakarmā svayaṃkṛtī
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.1.34.20">laghuha<cb n="3"/>staḥ śuciḥ śūraḥ
                        sajjopaskarabheṣajaḥ |
                        <caesura/>
                         pratyutpannam atidhīmāṃ vyavasāyī viśāradaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.34.21">satyadharmapa<lb n="2"/>ro yaś ca sa
                            bhi<unclear>vyā</unclear>da ucyate |
                        <caesura/>
                         āyuṣmān satyavāṃ sādhyo dravya<unclear>vā</unclear>ṃmitivānnapi
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.1.34.22"
                            >vaidyavā<unclear>kṛkṣa</unclear>dā<unclear>tikyo</unclear>
                        <cb n="2"/> vyādhitaḥ pāda ucyate |
                        <caesura/>
                         praśastadeśasambhūtaṃ <unclear ana="also looks like yra"
                            >pra</unclear>śaste<unclear>hvāna</unclear>uddhṛtaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.34.23">yuk<unclear>ta</unclear>mātramanaskāntaṃ
                        gandhavarṇṇarasānvitam |
                        <caesura/>
                         doṣa<unclear ana="also looks like rghna">ghna</unclear>ma<cb
                            n="3"/>glānikaram avikāriviparyaye |
                        <caesura/>
                         samī<unclear cert="high">kṣya</unclear>
                        da<unclear>nta</unclear>kāle ca bheṣajaṃ pāda ucyate | </l>

                    <l xml:id="SS.1.34.24"> snigdho<unclear>
                            ju</unclear>gup<unclear>su</unclear> balavāṃ yu<lb n="3"/>kto
                        vyādhitarakṣaṇe |
                        <caesura/>
                         vaidyavākyadaśānta<unclear ana="seems to be added later"
                            >ḥ</unclear> pāda<unclear
                            ana="Two dots of the visarga are way apart from each other. Seem to be added later."
                            >ḥ</unclear> paricaraḥ smṛtaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.34.trailer"> lapka || </l>

                </div>



                <div n="35" type="adhyāya">
                    <!--                     corresp="1.37 in NAK 1-1079"-->

                    <milestone facs="A 1267_11_29 (bottom image:l3:c1)" unit="folio"/>

                    <l xml:id="SS.1.35.1"> athāta āturo<cb n="2"/>prakramaṇīyam adhyāyaṃ
                        vyākhyāsyāmaḥ || </l>



                    <l xml:id="SS.1.35.3"> āturam upakramamānena vaidyenāyurādāv eva tāvat
                        parīkṣyaṃ satyāyuṣi vyādhyṛ<unclear ana="Could also be t"
                            >n</unclear>vavayo<cb n="3"
                        />dehasatvabalasātmyaprakṛtibheṣajaṃ pāda ucyate | kṣeta | </l>

                    <l xml:id="SS.1.35.4"> tatra mahāpāṇipādapṛṣṭhastanāgradaśanaska<lb
                            n="4"/>ndhalalāṭa dīrghāṅguliparvaucchvāsaprekṣaṇabāhuṃ
                            vistīrṇṇa<unclear
                            ana="little marks over the syllables perhaps indicate that they are cancelled"
                            >vābhrū</unclear>stanāntaroraskaṃ <unclear cert="high"
                            >hra</unclear>svaja<unclear cert="high"
                        >ṅghā</unclear>meḍhragrīvaṃ ga<cb n="2"
                            />mbhīrasatva<unclear>sva</unclear>ranābhim anuccair
                        baddhastanam
                        upacitamahāro<unclear>ga</unclear>romasakarṇṇapārśvamastakaṃ
                        snātānuptipnamūdhnānupūrvyā paścāc ca vi<cb n="3"
                        />śuṣyamāṇahṛdayaṃ puruṣaṃ jānīyād dīrghāyu khalvayam iti | tam
                        ekāntanopakramet | tatretailakṣaṇair vi<lb n="5"/>parītair alpāyur
                            mi<unclear>śrai</unclear>r madhyam āyuḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.35.5"> bhavanti cātra || mūḍhasandhiśirāsnāyuḥ
                        saṃhatāṅgasthirendriyaḥ |
                        <caesura/>
                         uttarottara<cb n="2"/>sukṣetro yaḥ sa dīrghāyur ucyate | </l>

                    <l xml:id="SS.1.35.6"> garbhā<unclear>tpra</unclear>bhṛt<unclear
                            ana="bottom of letter touches the letter in the line below"
                            >ya</unclear>rogoyaḥ śanaiḥ samabhi<unclear
                            ana="also looks like ca">va</unclear>rdhate |
                        <caesura/>
                         śarīrajñānavijñānaiḥ sa dīrghāyuḥ sa<unclear
                            ana="also looks like sā">mā</unclear>gataḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.35.7"> madhya<cb n="3"/>mayuṣo jñānamatamūrdhvanibodha
                        me |
                        <caesura/>
                         adhastād vakṣayor yasya rekhāḥ suvyaktamāya<unclear
                            ana="an extra vertical line that seems to be attempted to be erased"
                            >tāḥ</unclear> | </l>

                    <l xml:id="SS.1.35.8"> dvevā tisrodhikā vāpi <lb n="6"/> pādau karṇṇau
                        ca mānsalau |
                        <caesura/>
                         nāsāgramūr<unclear ana="could also be ddha">dva</unclear>ñ ca
                        bhaved rekhā vyaktāś ca pṛṣ<unclear
                            ana="doesn not have the closed loop of ṭha">ṭha</unclear>taḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.35.9"> yasya syus tasya vijñeyam āyur bhava<cb n="2"
                        />ti saptatiḥ |
                        <caesura/>
                         jaghanyasvāyuṣo jñānamatamūr<unclear ana="could also be ddha"
                            >dva</unclear>nibodha me | </l>

                    <l xml:id="SS.1.35.10"> hrasvāni yasya sarvāṇi sumahac cāpi mehanaṃ |
                        <caesura/>
                         avalī<unclear
                            ana="bottom of letter touches the letter in the line below"
                            >ḍha</unclear>muroyaś ca na <cb n="3"/> ca syātpṛṣṭhamāyatam | </l>

                    <l xml:id="SS.1.35.11"> urdvañ ca śravaṇosthānānnāsāccocāśarīriṇaḥ |
                        <caesura/>
                         hasato jalpato vāpi dantamānsampra<lb n="7"
                            /><unclear>dṛ</unclear>śyate |
                        <caesura/>
                        <unclear>pre</unclear>kṣate yaś ca vibhrāntaḥ sa jīvet
                        pañcaviṅśati || </l>

                    <l xml:id="SS.1.35.12ab"> atha punar āyuṣo vijñānārthām
                            aṅgapratyaṅgapramāṇa<cb n="2"/>sārān upadekṣyāmaḥ |
                            tatrāṅgā<unclear>sva</unclear>ntarādhisakthi<unclear>bā</unclear>huśirāṃsi
                        tadavayavāḥ | pratyāṅgāni svair aṅgulaiḥ pādāṅguṣṭhapradeśinyau
                            dvyaṅgulāya<cb n="3"/>te pradeśinyās tu madhyāmānāmikā
                        kaniṣṭhakā purataḥ pañcabhāgahīnācaturaṅgulāyate
                            ṣaḍaṅgu<unclear>le</unclear>vi<unclear>stṛ</unclear><milestone
                            facs="A 1267_11_30 (1st half)" unit="folio"/><pb facs="31"
                            n="28v"/>stṛte | </l>

                    <l xml:id="SS.1.35.16cd"> snigdhatāmranakhanayajihvauṣṭhapāṇipādatalaṃ
                        raktena suprasannamṛdutvagromāṇaṃ | tvavatyeṣāṃ <unclear
                            ana="also looks like ṣū">pū</unclear>rva<cb n="2"
                        />prādhānyādāyuḥ saubhāgyoyogāyeti | </l>

                    <l xml:id="SS.1.35.17"> sāmānyato ṅga<unclear
                            ana="also looks like yra"
                            >pra</unclear>tyaṅgāpramāṇāda<unclear>ma</unclear>sārataḥ |
                            parīkṣyāyus<unclear>su</unclear>ni<unclear cert="high"
                            >pu</unclear>ṇau bhiṣa<unclear>gbhi</unclear>dhyati<unclear
                            ana="also looks like ru">ka</unclear><cb n="3"/>rmasu | </l>

                    <l xml:id="SS.1.35.18"> vyādhiviśeṣās tu prāgavihitāḥ | sarva eva ete
                        trividhā bhavanti | sādhyāḥ yāpyāḥ pratyā<unclear
                            ana="seems to be khyo, but one mātrā seems to be attempted to be erased."
                            >khye</unclear>yāśce<lb n="2"/>ti | tatra sādhyayāpy
                        apratyākhyeyā vyādhībhūyas trividhā parīkṣate | kim ayam
                            auṣadhasa<unclear
                            ana="perhaps it is the scribe 's way of writing rgi"
                            >gi</unclear><unclear ana="also looks like ru">ka</unclear>ḥ |
                            prākkavalonyalakṣa<cb n="2"/>ṇa iti |
                            tatraupasa<unclear>rgi</unclear>ko nāma yaḥ |
                            pūrvotpannavyādhija<unclear> pu</unclear>nyakālajāto vyādhir
                        upasṛjati | sa tanmūla evopadravasajñaḥ | prākkava<cb n="3"
                        />lonāmaḥ yaḥ prāgevo<unclear ana="could also be tpa"
                        >pa</unclear>nno vyādhir apūrvarūpopadravaś ca | anyalakṣaṇo nāma
                        yo bhaviṣya<unclear ana="could perhaps be t">ta</unclear>khyāpakaḥ
                        | <unclear ana="could also be su">sa</unclear><lb n="3"
                        />pūrvarūpasaṃjñaḥ | tatra sopadrava<unclear
                            ana="The different texture of these 3 syllables perhaps indicates that they are cancelled."
                            >sopadra</unclear>manyonyāvirodhenopa<unclear>ca</unclear>ret
                        | balavattaram upadravam vā prākkevalaya<cb n="2"/>thāsvaṃ
                        pratikurvīta anyalakṣaṇatvād ivyādho yathā yathāvat prayateta || </l>

                    <l xml:id="SS.1.35.19"> bhavanti cātra || nāsti rogo vinā doṣaṃ yasmāt
                        tasmācikitsakaḥ |
                        <caesura/>
                         anukta<cb n="3"/>m api doṣāṇāṃ liṅgair doṣam upācaret | </l>

                    <l xml:id="SS.1.35.20"> prāg avihitā ṛtavaḥ </l>

                    <l xml:id="SS.1.35.21"> śīte śītapratīkāram uṣṇe
                        <unclear>co</unclear>ṣṇanivāraṇaṃ |
                        <caesura/>
                        <lb n="4"/> kālaprāptaṃ kriyāṃ kuryāt kriyā
                            kā<unclear>la</unclear>nahā payet || </l>

                    <l xml:id="SS.1.35.22"> aprāpte vākriyāprāpte prāpte vā na kṛtā kriyā
                        |
                        <caesura/>
                         hīnātiktā <cb n="2"/> ca kṛtā sādhye<unclear>ṣva</unclear>pi na
                        sidhyati | </l>

                    <l xml:id="SS.1.35.24"> prāg<unclear>vi</unclear>vihitognira<unclear
                            ana="the top n is not clear">nnā</unclear>gnipācakaḥ | sa
                        pañcavidho bhavati samo doṣābhipanno vikriyām āpanna<cb n="3"/>
                        iti | viṣamo vātena tīkṣṇaḥ pittena mandaḥ śleṣmaṇā samaḥ
                            sa<unclear ana="also looks like rve">rva</unclear>samair iti |
                        tatra yo yathākālam annam upa<lb n="5"/>yuktaṃ samyak pacati sa
                        samaḥ | yas tu kadācit samyak pacati kadācit
                            samya<unclear>mka</unclear>catyādhmānasūlātīsārapravra<cb
                            n="3"/>haṇāni kṛtvā pacati sa viṣamaḥ | yas tu prabhūtam apy
                        annam upayuktam āśu pacati sa tīkṣṇaḥ | sa evābhivarddhamāno
                        tyagni bhavati mu<cb n="3"/>hurmuḥ || prabhūtataram annam
                        upayuktām āśutaram pacati pākānte ca
                        galatālvoṣṭhapraśoṣadāhasantāpāṃ janayaty a<lb n="6"/><unclear>sty
                            e</unclear>va bhasmaka iti vyapadi<unclear>śa</unclear>nti |
                        yastvannam apyannam upayuktām
                            udaraśirogauravakāsaśvāsacchardiprase<cb n="2"
                        />kagātrasadanāni kṛtvā mahatā kālena pacati sa marrdaḥ || bhavati
                        cātra || </l>

                    <l xml:id="SS.1.35.25"> viṣamo vātajāṃ rogāns tīkṣṇapittanimittajāṃ |
                        <caesura/>
                         karoty agnis tatho <cb n="3"/>mandovikārāṅkaphasambhavām || </l>

                    <l xml:id="SS.1.35.26"> tatra same rakṣaṇaṃ kurvīta | viṣamaṃ
                        lalavaṇāmloṣṇaiḥ snehayuktaiḥ kriyāviśeṣair upa<lb n="7"/><unclear
                            ana="could also be ce">re</unclear>t | tīkṣṇamadhura <note
                            ana="the mark over this ra certainly indicates the letters to be inserted after it. These letters are written at the bottom of folio right below this mark."/>
                        <metamark cert="high"
                            function="to_indicate_insertion_in_some_line_of_the_folio"
                            place="below"
                        >śi<unclear>ṣṭa</unclear></metamark>yuktairvirecanaivirecanaiś ca
                        | evam evātyagniṃ viśeṣeṇa māhiṣair dadhikṣīrasarpirbhir i<cb
                            n="2"/>ti | mandaṅ kaṭutiktakaṣāyair vamanaiś ca || bhavataś
                        cātra || </l>

                    <l xml:id="SS.1.35.27">
                        <unclear>o</unclear>dāryo bhagavān agniḥ pācakonnasya ceśvaraḥ |
                        <caesura/>
                         saukṣmyādra<unclear reason="letter seems smudged"
                        >sā</unclear>nādadāno vivektunneha <cb n="3"/> śakyate | </l>

                    <l xml:id="SS.1.35.28"> prāṇopāṇasamānais tu sarvataḥ pavanais tribhiḥ
                        |
                        <caesura/>
                         dhmāpyate pā<unclear>lya</unclear>te cāpi
                        <unclear>scā</unclear>ṃsvāṅgatim ava<unclear>s</unclear>thitaiḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.35.29"> vaya<milestone facs="A 1267_11_30 (2nd half)"
                            unit="folio"/><pb facs="31" n="29r"/>s tu
                            tri<unclear>vi</unclear>dhaṃ <unclear>la</unclear>laṃ madhyaṃ
                        vṛddham iti | tatronasoḍaṣavaśādbālā bhavanti | te trividhā
                        kṣīrapāḥ kṣīrā<unclear
                            ana="strange vertically curved line above this syllable"
                            >nna</unclear>dā annādā iti | <cb n="2"/>
                        <unclear>ṣo</unclear>ḍaśasaptatyor antare
                            madhyamvayaskanvika<unclear ana="mātrā of ā or o is unclear"
                            reason="faded">lpā</unclear><unclear>vṛddhi</unclear>ryauvanaṃ
                        saṃpūrṇṇateti | viṃśaterātriṃśato yauvanam ācatvāriṃśataḥ
                            sarvadhātvindriyasaṃpūrṇṇate<cb n="3"/>ti | ata ūr<sic
                            ana="should have been ddhva">dva</sic>ṃ hānir bhavati |
                        yāvadāsaptateḥ | saptatyāstūrdvaṃ
                        kṣīyamāṇadhātvandriyabalavīryotsāhohanyahani valī<lb n="2"
                            /><unclear>pa</unclear>litakhā<unclear>li</unclear>tyakāsaśvāsaprabhṛtibhir
                        upadravair abhibhūyamānaḥ sarvakriyāsvasamartho
                            jīrāgārami<unclear>cā</unclear>vasīdati | <cb n="3"/> taṃ
                        vṛddham ācakṣate | </l>

                    <l xml:id="SS.1.35.30"> uttarottarāsu ca
                        vayovasthāsūttarottarabheṣajamātraprayogaḥ ṛte parihāṇir bhavati
                        || </l>

                    <l xml:id="SS.1.35.31"> bhavataḥ cātra | bāle vivardhate śleṣmā
                        madhyame pittame<cb n="2"/>va tu |
                        <caesura/>
                         bhūyiṣṭhaṃ vāyurvṛddhetadvīkṣya yojayet | </l>

                    <l xml:id="SS.1.35.32"> agnikṣāravire<unclear>kai</unclear>stu
                        bālavṛddhau vivarjayet |
                        <caesura/>
                         tatsādhyeṣu vikāreṣu mṛdvī<lb n="3"/> kuryāt kriyāśanaiḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.35.33"> dehaḥ sthūlaḥ kṛśo madhya iti prāgavihitaṃ
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.35.34"> bhavanti cātra || karśayed bṛṃhayec cāpi sadā
                        sthūlakṛśau narau |
                        <caesura/>
                        <cb n="2"/> madhyasya rakṣaṇañ cāpi kurvīta satatambhiṣak | </l>

                    <l xml:id="SS.1.35.35"> balaṃ tvabhihitaguṇaṃ daurbalyaṃ tu
                        svabhāvaoṣajarābhir āvekṣimbhavati | yasmādbalavaḥ sarva<cb n="3"
                        />kriyāpratipattitasmād balampradhānam adhikaraṇānām || </l>

                    <l xml:id="SS.1.35.36"> keci<unclear ana="also looks like n"
                            >t</unclear>kṛśāḥ prāṇavantaḥ sthūlācālpabalā narāḥ ||
                        <caesura/>
                         tasmā<lb n="4"/>t sthiratvavyāyāmair balaṃ vaidya pratarpayet || </l>

                    <l xml:id="SS.1.35.37"> satvaṃ tu vyasanabhayābhyudayakriyādisthāneṣv
                        avikampakaram bhavati || </l>

                    <l xml:id="SS.1.35.38"> bhavati cātra ||
                        <caesura/>
                        <cb n="2"/>
                        <handShift rend="larger letters"/> satvavān sahate sarvaṃ
                        stambhyamānaḥ parair naraḥ |
                        <caesura/>
                         rājāsa stambhyamāno pi
                                <choice><sic>hasate</sic><corr>sahate</corr></choice>
                        naiva tāmasaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.35.41"> prakṛti bheṣa<unclear cert="medium"
                            reason="faded">ṃ</unclear>jañ
                            cānya<unclear>tro</unclear>pade<cb n="3"/>kṣyāmaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.35.39"> sātmyāni tu desajāni rogā<unclear
                            ana="also looks like rntu"
                            >rttu</unclear>vyāyāmodakarasadi<unclear>ṭhā</unclear>svapnaprabhṛtīni
                            <unclear
                            ana="seems to be the way in which this scribe writes vi"
                            >vi</unclear>ru<lb n="5"/><unclear>ddhā</unclear>ny api yāny
                        anābādhakarāṇi bhavanti || </l>

                    <l xml:id="SS.1.35.40">bhavati cātra ||
                        <caesura/>
                         yo rasaḥ kalpito yasya sukhatāṃ yāṃti sevitaḥ <cb n="2"/> |
                        <caesura/>
                         vyāyāmajāta<unclear>sa</unclear>nyad vā tat sātmyam iti nirdiśet
                        || </l>

                    <l xml:id="SS.1.35.42">
                        deśas<unclear>tvārnūnkra</unclear>pojāṅgalassādhāraṇa iti trividho
                        bhavati | ta<cb n="3"/>tra nimnonnatabahūdakanadīvarṣagahaṇa
                        mṛduśītalo bahumahāparvatavṛkṣo mṛdusuku<lb n="3"
                        />māropacitaśarīramanuṣyaprāyo vātakapha<del>la</del>rogabhūyiṣṭho
                            svā<unclear>tkra</unclear>paḥ ||
                            ba<unclear>ṅkā</unclear>kāśasa<cb n="2"/>m
                            aviralālpa<pc
                            > </pc>kaṇṭhakavṛkṣavarṣaprasravaṇyedapānaprāyoṣṇadāruṇavātapraviralālpaśailasthirakṛśa<cb
                            n="3"/>sarī|||||||||||ramanuṣyaprāyo
                            vātapittarogabhūyiṣṭha<unclear>ṣca</unclear> jāṅgalaḥ ||
                            ubhaya<milestone facs="A 1267_11_31 (1st half)" unit="folio"
                            /><pb facs="32" n="29v"/>lakṣaṇaḥ sādhāraṇa sapradhāna iti
                            <unclear ana="symbol is unclear"/> | </l>

                    <l xml:id="SS.1.35.43"> bhavanti cātra ||
                        <caesura/>
                         samāssādhāraṇe yasmādvarṣāśītoṣṇamārutāḥ |
                        <caesura/>
                         doṣāṇāṃ sa<cb n="2"/>matā cāpi tasmāt sādhāraṇo varaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.35.46">
                        deśaprakṛtisātmya<unclear>rtva</unclear>viparītācirotthitaḥ |
                        <caesura/>
                         sampattau bheṣajādīnāṃ balasatvāyu<cb n="3"/>ṣā<unclear
                            ana="could also be nta">tta</unclear>thāṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.35.47"> kevalas samadehāgneḥ
                            sukhasā<unclear>dhya</unclear>tamo mataḥ |
                        <caesura/>
                         ato nyathā<unclear>my a</unclear>sādhyaḥ syāt kṛcchro vyā<lb
                            n="2"/>mi<unclear>sa</unclear>lakṣaṇaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.35.48"> kriyāyās tu gu<unclear>ṇya</unclear>lābhe
                        kriyām anyāṃ prayojayet ||
                        <caesura/>
                         pūrvasyā śantavegāyān na kriyā<cb n="2"/>saṅkaro hitaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.35.44"> na tathā balavantaḥ syur jalajā vā sthalāhṛtāḥ
                        |
                        <caesura/>
                        <unclear>tye</unclear>deśe nivitā doṣā<unclear>s tv
                        a</unclear>nyasmiṃ kopam āgatāḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.35.45"> ucite <cb n="2"/> varttamānasya nāsti
                        doṣakṛtam bhayaṃ |
                        <caesura/>
                         āhārasvapnaceṣṭādau taddeśaḥ <unclear>ya</unclear>guṇe satīti || </l>

                    <l xml:id="SS.1.35.trailer"> || 37 || o || </l>
                </div>

                <!--   vulgate 37 appears here, before 36 -->

                <div n="37" type="adhyāya">

                    <milestone n="A 1267_11_31 (top image:l3:c1)" unit="folio"/>

                    <l xml:id="SS.1.37.1"> a<unclear>thā</unclear>to<unclear>
                        vi</unclear>srakan nāmādhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.37.3"> mātuluṃgāgnima<unclear
                            ana="also looks like stho">nthau</unclear>ca bhadradāru
                        mahauṣadhaṃ |
                        <caesura/>
                         ahi<cb n="2"/><unclear ana="could also be prāṃ"
                        >yrāṃ</unclear>caiva rātsnāca pralepo vātaśophahā || </l>

                    <l xml:id="SS.1.37.4"> dūrvācanalamūlañ ca
                            madhukañcandana<unclear>tta</unclear>thā |
                        <caesura/>
                         śītalāś ca gaṇās sarve pralepa<unclear cert="high"
                            >pi</unclear>ttaśopha<cb n="3"/>hā || </l>

                    <l xml:id="SS.1.37.5"> āgaṃtujo<unclear>ve</unclear>lepa
                            eṣobhi<unclear ana="also looks like ṣū">pū</unclear>jitaḥ |
                        <caesura/>
                         vidhir viṣaghno viṣajo pittaghnobhihitas tathā || </l>

                    <l xml:id="SS.1.37.6">
                        <lb n="4"/> ajagandhā <note
                            ana="a mark above ndhā indicates some letters to be inserted here. These letters are given at the bottom of this folio."/>
                        <metamark cert="high"
                            function="to_indicate_insertion_at_this_place_in_the_folio"
                            place="below">
                            <note
                                ana="the śa is a different character. Perhaps indicates that this     insertion is by a later scribe."
                            /> śvagandhā</metamark> ca kālāsarala <unclear
                            ana="also looks like dha">e</unclear>va ca |
                        <caesura/>
                         ekeṣikāṅga<unclear
                            ana="two little oblique lines over this letter perhaps indicate that it is cancelled."
                            >sṛ</unclear><unclear>ṅ</unclear>gīca pralepaḥ
                            śleṣma<unclear>śo</unclear>phahā || </l>

                    <l xml:id="SS.1.37.7"> ete ca vargā<unclear
                            ana="could also be a mark indicating continuation into the next column."
                            >ḥ</unclear>
                        <cb n="2"/> lodhrañ ca pa<unclear>rvyā</unclear>piṇḍīkṛtāḥ trayaḥ
                        |
                        <caesura/>
                         anantā ceti<unclear>le</unclear>poyaṃ śophe sarvakṛte hitaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.37.8"> snigdhām<unclear>la</unclear>lavaṇo vā<unclear
                            ana="vertical line next to 'ta' seems to be attempted to be erased. Thus the letter becomes te."
                            >to</unclear>ko<unclear
                            ana="vertical line next to 'ṣṇ' seems to be attempted to be erased. Thus the letter becomes ṣṇa"
                            >ṣṇā</unclear>ḥ <cb n="3"/> śītaḥ payoyutaḥ |
                        <caesura/>
                         pitte<unclear
                            ana="The letter seems to be attempted to be erased."
                            >t</unclear><unclear ana="could also be ṣo">tho</unclear>ṣṇaḥ
                        kaphe kṣāramūtrādyastatpraśā<unclear ana="could also be tta"
                            >nta</unclear>yet || </l>

                    <l xml:id="SS.1.37.9"> saṇasigruphalātasītila<lb n="5"
                        />kalkācasarṣapāḥ |
                        <caesura/>
                         saktavaḥ <unclear>ki</unclear>ṇvāmuṣṇāni dravyā<unclear
                            ana="a little oblique stroke over this syllable perhaps indicates that it is cancelled."
                            >nyi</unclear>picapācanaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.37.10"> ciribilvāgniko<cb n="2"/>dantī citrako
                        hayamārakaḥ |
                        <caesura/>
                         kapotakaṅkagṛdhrā<unclear>ṇāṃ</unclear> purīṣāṇi
                            vidāra<unclear>ṇe</unclear> ||
                        <caesura/>
                         kṣāradravyāṇi vā yāni kṣāro vā <cb n="3"/> dāraṇa<unclear
                            ana="also looks like s">m</unclear>paraṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.37.11"> dravyā<unclear ana="could also be ṇā"
                            >ṇya</unclear>mpicchilānān tutvaṅmūlāni prapīḍanaṃ ||
                        <caesura/>
                         yavagodhūmamāṣā<unclear ana="could also be ṇā">ṇya</unclear><lb
                            n="6"/>ñcūr<unclear ana="also looks like ṇṇa">ṇṇā</unclear>ni
                        ca samāsataḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.37.12"> śa<unclear>ṅkhi</unclear>nyaṅkoṭhasumanāḥ
                        karavīraṃ su<unclear>varcva</unclear>lā ||
                        <caesura/>
                         śodhanāni kaṣā<cb n="2"/>yāṇi vargaś
                            cāragvadhā<unclear>di</unclear>kaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.37.13"> ajagandhājaśṛṅgī ca gavākṣī lāṅgalāhvayā ||
                        <caesura/>
                         pūtīkaś citrakapo<unclear>ṭhā</unclear><cb n="3"
                        />viḍigailāhareṇavaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.37.14"> kaṭutrikaṃ yavakṣā<unclear>ro</unclear>
                            lava<unclear ana="could also be ṇā">ṇya</unclear>nimanaḥsilāḥ
                        ||
                        <caesura/>
                         kāsīsantṛvṛ<milestone n="A 1267_11_31 (2nd half)" unit="folio"
                            /><pb facs="32" n="30r"/>tādantī haritālaṃ
                            surāṣ<unclear>krikā</unclear> | </l>

                    <l xml:id="SS.1.37.15"> saṃśodhanīnām varttīnāṃ dravyāṇy etāni
                        nirddiśet ||
                        <caesura/>
                         dravyeṣ<unclear>ve</unclear>teṣu <cb n="2"/> kurvīta
                            ka<unclear>lptā</unclear>napiva śodhanīṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.37.16"> arkottamāsudhākṣīrampiṣṭvā
                            kṣāro<unclear>tta</unclear>mām api ||
                        <caesura/>
                         jātīmūlaṃ haridre dve kāsīsaṃ ka<unclear>ṭu</unclear><cb n="3"
                        />rohiṇī | </l>

                    <l xml:id="SS.1.37.17"> pūrvo<unclear>tdi</unclear>ṣṭeṣu <unclear
                            ana="also looks like vā">cā</unclear>ṃgeṣu kuryāt saṃśodhanaṃ
                        ghṛtaṃ ||
                        <caesura/>
                         mayūrako rājavṛkṣo nimbaḥ kosāta<lb n="2"/>kītilāḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.37.18"> bṛhatī ka<unclear>ṣkā</unclear>kārī ca
                        haritālam manaḥsilā ||
                        <caesura/>
                         śodhanāni ca yāniḥ syus taile<unclear>po</unclear><cb n="2"
                            /><unclear>jyā</unclear>niśodhane | </l>

                    <l xml:id="SS.1.37.19"> kāsīse saindhave <unclear>ki</unclear>ṇve
                        vacāyārarjjanadvaye ||
                        <caesura/>
                         śodhanāṅgeṣu cānyeṣu cūrṇaṅkurvīta śodhanaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.37.20"> sā<cb n="3"
                            />lasāradi<unclear>sā</unclear>re<unclear>ṣu</unclear>
                        paṭolatriphalāsu <unclear>ca</unclear> ||
                        <caesura/>
                        <unclear>ra</unclear>sakriyā vidhātavyā śodhanīśodhaneṣu ca | </l>

                    <l xml:id="SS.1.37.21"> śrī<lb n="3"/>veṣṭake
                            sa<unclear>rjja</unclear>rase sarale devadāruṇi ||
                        <caesura/>
                         sāreṣv api ca kurvīta matimāṃ vraṇadhūpanaṃ<unclear>ṃ</unclear> | </l>

                    <l xml:id="SS.1.37.22"> kaṣā<cb n="2"/>yāṇām anuṣṇānāṃ
                            dravyāṇāntvakṣusā<unclear
                            ana="two little oblique lines above this letter perhaps indicate that it is cancelled."
                            >dhā</unclear>dhitaṃ ||
                        <caesura/>
                         sṛtasīta<unclear ana="syllable seems cancelled"
                            />ka<unclear>ṣā</unclear>yam<unclear ana="also looks like cā"
                            >vā</unclear>ropaṇārthe praśasyate | </l>

                    <l xml:id="SS.1.37.23"> somāmṛtā<cb n="3"/>śvagandhāsu kākolyādau
                        gaṇes tathā ||
                        <caesura/>
                         kṣīrīpraroheṣv api ca varttayor opaṇāhitāḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.37.24">
                        <lb n="4"/> samaṅgāsomasaralāḥ somavalkāssacandanā ||
                        <caesura/>
                         kākolyādi<unclear>śca</unclear>ka<unclear>lkā</unclear>syuḥ
                            praśastā<unclear>pra</unclear><cb n="2"/>ṇaropaṇe | </l>

                    <l xml:id="SS.1.37.25"> pṛthakpa<unclear>ṇyā</unclear>tmaguptā ca
                        haridre mālatī sitā ||
                        <caesura/>
                         kākolyādiś ca yojyaḥ syuḥ praśastāro<cb n="3"/>paṇe ghṛte | </l>

                    <l xml:id="SS.1.37.26"> kālātusā<unclear>rya</unclear>guruṇī haridrā
                        bhadradāru ca ||
                        <caesura/>
                         priyaṅgavaś ca lodhrañ ca taile <unclear>yo</unclear><lb n="5"
                        />jyā niropaṇe | </l>

                    <l xml:id="SS.1.37.27"> ka<unclear>ṅgu</unclear>kā triphalālodhraṃ
                        kāsīsaṃ sravaṇāhvayā ||
                        <caesura/>
                         dhavāśvakarṇṇa<unclear>yo</unclear>s tva<cb n="2"
                            /><unclear>kca</unclear>ropaṇe cūrṇṇam iṣyate | </l>



                    <l xml:id="SS.1.37.29"> tvakṣu nyagrodhavargasya triphalāyās tathaiva
                        ca ||
                        <caesura/>
                         rasakriyāṃ ropa<unclear>ṇā</unclear>rthe vida<cb n="3"/>dhīta
                        yathākramaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.37.30">
                        <subst><del>ā</del><add>a</add></subst><unclear>pā</unclear>mārgo
                        śvagandhā ca tālapatrī suvarccalā ||
                        <caesura/>
                         utsāda<unclear>ne</unclear> praśasya<milestone
                            n="A 1267_11_32 (1st half)" unit="folio"/><pb facs="33"
                            n="30v"/><unclear>tte</unclear> kākolyādiś ca yo gaṇaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.37.31"> kāsīsaṃ sendhavan tutthaṃ kuruvindam
                        manaḥsilāḥ ||
                        <caesura/>
                         kukkuṭāṇḍakapā<cb n="2"/>lāni suma<unclear>nā</unclear>mu<unclear
                            ana="also looks like kta">ku</unclear>lāni ca | </l>

                    <l xml:id="SS.1.37.32"> phale sairīṣakāraṃje dhātucūrṇṇāni yāni ca ||
                        <caesura/>
                         suvarccikā<unclear>ṣa</unclear>kāsīsaṃ saindhavaṃ kṣāraṃm eva ca
                        | <cb n="3"/>
                        <caesura/>
                         praṇeṣūtsannamāṃseṣu praśastāny avasādane ||
                        <caesura/>
                         ālepanāni cūrṇṇāni pra<unclear>dṛ</unclear>dyāt sakalāni vai </l>

                    <l xml:id="SS.1.37.33">samastaṃ va<lb n="2"/>rgamarddham vā
                        yathālābham athāpi vā ||
                        <caesura/>
                         prayuñjīta bhiṣak prājño yathodiṣṭeṣu karmaṣu || </l>

                    <l ana="letter-numerals" xml:id="SS.1.37.trailer"><abbr>la
                            bha</abbr><expan>30 9</expan></l>

                </div>



                <div n="36" type="adhyāya">

                    <l xml:id="SS.1.36.1">
                        <milestone facs="A 1267_11_32 (top half:l2:c1-c2)" unit="folio"/>
                        athāto bhūmipravibhāgavijñānīyaṃ vyākhyāsyāmaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.36.3">
                        śvabhraśark<unclear>ka</unclear>rāśmaviṣamavalmīśmaśānaghanadevāyatanasikatoṣarair
                            anupahatāma<cb n="3"/><unclear>tkra</unclear>ṣarām abhaṅgurām
                        adūrodakāsnigdhāṃ prarohavatī<unclear>r
                            m</unclear>mṛdvīsthirāsa<unclear>mā</unclear>ṃ<unclear>gau</unclear>rī<unclear
                            reason="also seems to be a part of the letter in the line above"
                            >ṃ</unclear> lohitāṃ vā bhūmim auṣa<lb n="3"/>dhagrahaṇāya
                        parīkṣeta | tasyāṃ jātam api hi
                        krimiviṣaśastrātapapavanadahanatoyasambādhamārgair a<cb n="2"
                        />nupahatam ekasāram puṣṭam avagāḍhamūlañ cauṣadham ādadyād ity
                        eṣāṃ bhūmiparīkṣāvibhāgaḥ sāmānyaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.36.4"> viśeṣatas tu <unclear
                            ana="The slanting line at the bottom of the letter is unclear."
                            >ta</unclear>trā<cb n="3"/>śmavatī sthirā gurvī syāmā kṛṣṇā vā
                        sthūlatṛṇasasya prāyāḥ | svaguṇabhū<unclear cert="high"
                            >yi</unclear>ṣṭhā snigdhā śītalāsanno<lb n="4"/>dakā
                        snigdhabhṛṇasasyākomalavṛkṣaprāyā śu<unclear
                            ana="also looks like klā">lkā</unclear>cāmbuguṇabhūyiṣṭhā ||
                            nānāvarṇṇala<unclear ana="could also be ghvya"
                            >pmvya</unclear>śmavatīvira<cb n="2"/>lālpapāṇ<unclear
                            ana="u is unclear because the bottom of the syllable is touching the top of the syllable in the line below."
                            >ḍu</unclear>raprarohāgniguṇabhūyiṣṭhā |
                        rūkṣabhasmarāsabhavarṇṇā
                            rūkṣatanuvṛkṣakoṭarālparasaprāyānilaguṇabhū<cb n="3"/>yiṣṭhā
                        || mṛdvīsamāvyabhravatyavyaktarasajalā mahāparvatavṛkṣaḥ |
                            prāyāsyāmācākā<unclear>śa</unclear>guṇabhū<lb n="5"/>yiṣṭhaṃ
                        || </l>

                    <l xml:id="SS.1.36.5"> tatra keci<unclear>d āvāyāḥ</unclear>
                            prāvṛdvarṣāśaraddheman<unclear>te</unclear><unclear>va</unclear>sante
                        grīṣmeṣu yathāsaṃkhyam mūlapatratvacakṣīrasāra<cb n="2"
                            />phalā<unclear ana="also looks like tyā">nyā</unclear>dadīta
                        || tat tu na samyak |
                        kasmātsaumyāgneyatvāj<unclear>jā</unclear>gataḥ | saumyāny
                        auṣadhāni saumyeṣv ṛtuṣv ādadīt | āgneyāḥ <cb n="3"/> nyāgneyeṣv
                        evam avyāpannāni bhavanti || saumyāny oṣadhāni saumyeṣv ṛtuṣu
                        gṛhītāni somaguṇabhūyi<lb n="6"/>ṣṭhāyām bhūmau
                        madhuratarāsnigdhatarāṇi śītatarāṇi śītatarāṇi ca bhavanti || </l>


                    <l xml:id="SS.1.36.5.add1">āgneyāny o<cb n="2"/>ṣadhāni āgneyeṣv ṛtuṣu
                        gṛhītāny agniguṇabhūyiṣṭhāyām bhūmau uṣṇatarāṇi kaṭutarāṇi
                        rūkṣatarāṇi bhavanti <cb n="3"/> || </l>

                    <l xml:id="SS.1.36.6"> tatrāppṛthivīguṇabhūyiṣṭhāyām bhūmau jātāni
                            virecana<unclear>da</unclear>vyāṇyādadīta ||
                            agnyanilaguṇa<milestone facs="A 1267_11_32 (2nd half)"
                            unit="folio"/><pb facs="33" n="35r"/>bhūyiṣṭhāyāñ<unclear>
                            ca</unclear>vamanadravyāṇi |
                        ubhaya<unclear>su</unclear>ṇabhūyiṣṭhāyāṃ ubhayatobhāgaharāṇi |
                        ākāśaguṇabhūyiṣṭhāyāṃ saṃsamanānyevambalavattarāṇi bhavanti || </l>

                    <l xml:id="SS.1.36.7"> sarvāṇi <unclear>cābhi</unclear>navānyatra
                        madhughṛtapippalīviḍaṅgebhya iti || </l>


                    <l xml:id="SS.1.36.8"> viḍaṅgapippalīkṣaudraṃ
                            sa<unclear>pi</unclear><cb n="2"/>ś cā<unclear>py
                        a</unclear>navaṃ hitaṃ |
                        <caesura/>
                         śeṣam anyatvabhinavaṃ gṛ<unclear>hṇī</unclear>yā doṣavarjitaṃ
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.36.16"> jaṅgamānām vayasthānāñ
                            carmaromanakhādi<unclear>kra</unclear>ṃ |
                        <caesura/>
                        <lb n="2"/> kṣīramūtrapurīṣāṇi jīrṇṇāhāreṣu saṃharet || </l>

                    <l xml:id="SS.1.36.17"> plotamṛd<unclear>bhā</unclear>ṇḍaphalakaṃ
                        saṃkur vinyastabheṣajān |
                        <caesura/>
                         praśastāyān di|<cb n="2"/>śi śucau bheṣajāgāram iṣyate || </l>

                    <l xml:id="SS.1.36.10"> gopālās tāpasāḥ vyādhā
                        <unclear>yevā</unclear>nye vanacāriṇaḥ |
                        <caesura/>
                         mūlāhārāś ca ye teṣāṃ
                            bheṣa<unclear>jya</unclear>vya<unclear>kta</unclear>r iṣyata
                            i<cb n="2"/>ti || </l>

                    <l ana="letter-numerals" xml:id="SS.1.36.trailer"><unclear n="2"
                            unit="char"/></l>

                </div>



                <div n="38" type="adhyāya">

                    <l xml:id="SS.1.38.1">
                        <milestone n="A 1267_11_32 (bottom image:l2:c3)" unit="folio"/>
                        athāto dravayasa<unclear>ṅgrā</unclear>haṇīyam adhyāyaṃ
                        vyākhyāsyāmaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.38.3">
                        pañcatriṅśadravyaga<unclear>ṇā</unclear>bhavanti || </l>

                    <l xml:id="SS.1.38.4"> tad yathā || vidā<lb n="2"/>rigandhā vidārī
                        viśvadevā sa<unclear ana="also looks like he">ha</unclear>devāś ca
                            draṃṣ<unclear>ṭā</unclear>pṛ<unclear ana="could also be tha"
                            >ṣa</unclear><unclear>kya</unclear>ṇṇī satāvarī
                        sārivājīvakaṛṣabhakau kṣudrasahā mahāsahā <cb n="2"/> bṛhatyau
                            punarṇṇa<unclear ana="mātrā of ai seems to be added later"
                            >vai</unclear>raṇḍahaṃsapādī vṛścikālmṛṣabhī śṛgālavinnā ceti
                        || </l>

                    <l xml:id="SS.1.38.5"> vidārigandhādirayaṃ gaṇaḥ | pittānilāpahaḥ |
                            śopha<unclear ana="one letter or symbol is unclear"
                        />gulmāṅgamarddodhvaṃ śvāsakāsavināśanaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.38.6">
                            āragvadhamadanaphalago<unclear>pa</unclear>ghoṇ<unclear>ṭa</unclear>kaṇṭakārīkuṭāja<lb
                            n="4"
                            />phalapāṭhāpāṭalīmūrvāsaptaparṇ<unclear>ṇanimba</unclear>kuraṇṭakaguḍūcīcitrakaśārṅga<unclear
                            ana="perhaps these letters are cancelled"
                            >ṣvādvi</unclear>karaṇ<unclear>ḍa</unclear>paṭolakirāta<cb
                            n="3"/>tiktakāḥ suṣavīceti || </l>

                    <l xml:id="SS.1.38.7"> āragvadhādir ity eṣa gaṇaḥ | śleṣmaviṣāpahaḥ |
                            mehakuṣ<unclear ana="could also be ṭha"
                            >va</unclear>jvaravamīkaṇ<unclear
                            ana="unsure whether it is long ū or short u">ḍū</unclear>ghno
                        vraṇaśodhanaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.38.8">
                            sālasārājakarṇṇakhadirakramukabhūrjāmeṣaśṛṅgītiṣacandanakucandanaśiṃśapāsirīṣāsanadharvā<lb
                            n="5"/>rjunanakta<unclear ana="could also be mo"
                            >mā</unclear>lapūtīkāśvakarṇṇaāgu<unclear>rū</unclear>ṇi
                        kālīyakañ cet || </l>

                    <l xml:id="SS.1.38.9"> sālasārādir ity eṣa gaṇaḥ kuṣṭhapi<cb n="2"
                        />nāśanaḥ | mehapāṇ<unclear>ḍvā</unclear>mayaharaḥ
                            kapha<unclear>me</unclear>doviśoṣaṇaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.38.10"> varu<unclear ana="also looks like ṇya"
                            >ṇā</unclear>rttagalamadhuśigrutarkkārīmeṣaśṛṅgīpūtīkana<unclear
                            ana="seems to be cancelled"
                            >kva</unclear><unclear>kta</unclear><cb n="3"
                            />mālapāṭalagnimanthaśairīṣaka<unclear>dva</unclear>yam<unclear>ci</unclear>mbīcitrasatāvarībilvājaśṛṅgīdarbhābṛhatīdvayañ
                        cet || </l>

                    <l xml:id="SS.1.38.11"> va<lb n="6"/>ruṇādir gaṇo hy eṣa
                        kaphamedoviśoṣaṇaḥ || vinihanti siraḥsūlaṃ gulmābhyantaravidradhī
                        || </l>

                    <l xml:id="SS.1.38.12"> vīrata<cb n="2"
                            />rasahacaradvayasai<unclear>rī</unclear>yakadarbhavṛkṣādanīgundrānalakuśa<unclear
                            ana="seems to be cancelled"
                            >kā</unclear>sāsmabhedakāgnimanthamoraṭavasuka<unclear>va</unclear>sikakurūṭikaindī<cb
                            n="3"/>varakapotavaṅkā<unclear>ś ca daṃ</unclear>ṣṭrāceti || </l>

                    <l xml:id="SS.1.38.13"> vīratarādir ity eṣa gaṇo vātavikārahṛt ||
                            śarkarāśmarihāmūtra<milestone n="A 1267_11_33 (1st half)"
                            unit="folio"/><pb facs="34" n="31v"/>kṛcchraghātarujāpahaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.38.14"> lodhrasavaralodhrapalāśaku<unclear
                            ana="perhaps could also be ṭā">ṭa</unclear>nnaṭāśokaka<unclear
                            ana="The syllable seems to be attempted to be erased."
                            >phha</unclear>lailavālukasallakījhiñjhiṇīkadambā<cb n="2"
                        />kadalī ceti || </l>

                    <l xml:id="SS.1.38.15"> eṣa lodhrādiko
                        nā<unclear>s</unclear>nāmedaḥkaphaharo gaṇaḥ |
                            yonidoṣaharasta<unclear>m</unclear>bhī
                            va<unclear>rlyo</unclear>viṣavināśanaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.38.16"> arkālarkakaraṃja<cb n="3"
                            />dvayanāgadantīmayūrakabhā<unclear>rgī</unclear>rāstendrapuṣ<unclear>pī</unclear>kṣudraśvetābhallūkamahāśvetāvṛścikā<sic
                            ana="should have been ṇyā">lyā</sic>lavaṇātāpa<lb n="2"
                        />savṛkṣaś ceti || </l>

                    <l xml:id="SS.1.38.17"> a<unclear>rkkī</unclear>dis tu gaṇo hyeṣa <sic
                            ana="should be ka">ke</sic>phamedoviṣāpahaḥ ||
                        kṛmikuṣṭapraśamano viśe<unclear
                            ana="perhaps the mātrā of o is attempted to be erased. Thus the letter could be ṣā"
                            >ṣo</unclear><unclear>ddhre</unclear>ṇa<cb n="2"/>śodhanaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.38.18">
                        <unclear>ṣa</unclear>ramaḥ śvetasurasaḥ phaṇijjhakārjaka<pc
                            > </pc>bhūstṛṇasugandhaka<pc
                            > </pc>kālamālaku<unclear>ṭho</unclear>rakakṣavakakharapuṣ<unclear>pa</unclear><pc> </pc>viḍaṅgakapphalasu<cb
                            n="3"/>rasī<pc
                            > </pc>niguṇ<unclear>ṭhī</unclear><unclear>phuluhra</unclear>londurupa<unclear>rṇṇī</unclear>phaṃjīprajīvalākākamā<unclear>vyo</unclear>viṣamuṣṭiś
                        ceti || </l>

                    <l xml:id="SS.1.38.19"> surasādi<lb n="3"/>rga<unclear>ṇo</unclear>
                        hyeṣa kaphahṛt kṛmisūdanaḥ | pratisyāyāruciḥ kāsaśvāsaghno
                        vraṇaśodhanaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.38.20"> muṣkakapalāsa<cb n="2"
                        />evacitrakamadanavṛkṣasiṃsapāvrajravṛkṣastriphalā ceti || </l>

                    <l xml:id="SS.1.38.21"> muṣkakādirga<unclear>ṇo</unclear>hyeṣa
                        medoghnaḥ śukradoṣahā | mehārsaḥ pāṇḍuroga<cb n="3"/>ghnaḥ
                            śarkarārsma<sic ana="should be vi">ri</sic>nāśanaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.38.22"> pippalī pippalīmūlañ ca
                            vyacitrakaśṛṅgaveramaricahareṇvakailā<unclear
                            ana="seems that the letter is attempted to be cancelled"
                            >ja</unclear><lb n="4"/>modendrayavapāṭhājīrakasarṣapa<unclear
                            ana="mark on the mātrā perhaps indicates that it is cancelled. Thus the letter could be ma."
                            >mā</unclear>hānimbahiṅgubhārgīmadhurasātiviṣāviḍiṅgakaṭurohi<cb
                            n="2"/>ṇī ceti || </l>

                    <l xml:id="SS.1.38.23"> pippalyādiḥ kaphaharaḥ pratisyāyamarocakaṃ ||
                        anilañ cāpi gulmañ ca dīpanas<unclear>tvā</unclear>mapācanaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.38.24"> elā<cb n="3"
                            />tagarakuṣṭhamāṃsīdhyāmakatvakpatranāgapuṣpapriyaṅguhareṇukāvyāghranakhaśukticaṇḍāsthau<unclear
                            ana="two little oblique lines above the mātrā of ai perhaps indicates that it is cancelled. Thus the letter would be ṇe."
                            >ṇai</unclear>ya<lb n="5"
                            />kaśrīveṣṭakacovacorakavālakaguggulusarjjarasaturaṣkakundurukā<unclear>gu</unclear>ruspṛ<unclear>rkkā</unclear>bhadradārukuṅkumā<cb
                            n="2"/>ni punnāgakesarañ ceti || </l>

                    <l xml:id="SS.1.38.25"> eladikau vātakaphau nihanyād viṣam eva ca |
                        varṇṇaprasādanaḥ kaṇḍūpiṭakākoṭhanāśanaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.38.26"> e<unclear>cā</unclear><cb n="3"
                        />mustātiviṣābhadradārunāgakesarañ cet || </l>

                    <l xml:id="SS.1.38.27">
                        haridrādāruharidrā<unclear>ta</unclear>lasīkuṭajabījāni
                            madhukañce<lb n="6"/>ti || </l>

                    <l xml:id="SS.1.38.28"> etau vacāharidrādī gaṇau <unclear cert="high"
                            >sta</unclear>nyaviśodhanau || āmātisāraśamanau kapha<unclear
                            ana="two oblique lines above it perhaps indicate that it is cancelled."
                            >na</unclear>medo<cb n="2"/>viśoṣaṇau || </l>

                    <l xml:id="SS.1.38.29">
                            śyāmāmahāśyāmātṛvṛddantītilvakampilyakara<unclear>mya</unclear>kakevukapatraśreṇī
                            <note
                            ana="the handwriting is much thinner from here until the most of 1st col. of next line."
                        /> gavākṣīrājavṛkṣakarañjadvayagu<cb n="3"
                            />ḍūcīsaptaparṇṇacchagalāntrīpīlu<unclear>stu</unclear>hāsuvarṇṇakṣīrī
                        ceti || </l>

                    <l xml:id="SS.1.38.30"> eṣa śyāmādiko nāmnā ga<unclear>ṇo</unclear>
                        gulmaviṣāpahaḥ | <lb n="7"/><unclear
                            ana="a curvy line above perhaps indicates the mātrā of ā"
                            >ā</unclear>nāhodarahābhedī tathodāvarttanāśanaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.38.31"> bṛhatīkaṇṭhakārikākuṭajaphalapāṭhā madhukañ
                        cet || </l>

                    <l xml:id="SS.1.38.32">
                        <note ana="Handwriting is back to usual from here."/> pācanī<cb
                            n="2"/>yo bṛhatyādirgaṇaḥ pittā<unclear
                            ana="both mātrās of i are seen.">ni</unclear>lāpahaḥ |
                        kaphārocakahṛdrogamūtrakṛcchravināśanaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.38.33"> paṭolācandanamūrvāguḍūcīpāṭhākaṭu<cb n="3"
                        />rohiṇī ceti || </l>

                    <l xml:id="SS.1.38.34"> paṭolādirgaṇaḥ pittaḥ kapharocakanāśanaḥ |
                        jvaropaśamano
                            vra<unclear>ṇya</unclear>ccha<unclear>ddī</unclear>kaṇḍūvi<milestone
                            n="A 1267_11_33 (2nd half)" unit="folio"/><pb facs="34"
                            n="32r"/>ṣopahaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.38.35">
                            kākolīkṣīrakākolījīvakaṛṣabhakamudgapa<unclear>ṇṇī</unclear>māṣapa<unclear>llī</unclear>medomahāmedācchinnaruhākarkkaṭā<cb
                            n="2"
                        />śṛṅgītugākṣīrīpadmakapraṇaṇḍarīkaṛddhivṛddhijīvantīmadhukañ cet
                        || </l>

                    <l xml:id="SS.1.38.36"> kākolyādirapaṃ pittaśoṇitānilanāśanaḥ | jīvano
                            <cb n="3"/> bṛṃhano vṛṣyastanyaśleṣmakaras tathā || </l>

                    <l xml:id="SS.1.38.37"> ūṣasaindhavasilājatukāsīsadvayahiṅgūtutthakañ
                        cet || </l>

                    <l xml:id="SS.1.38.38"> ūṣakādiḥ || <lb n="2"/> kaphaṃ hanti gaṇo
                        medoviśoṣaṇaḥ | śarkarāśmarihāmūtrakṛcchragulmapramarddanaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.38.39"> sārivāmadhukacandanakuca<cb n="2"
                        />ndanapadmakakāsmapamadhūkapuṣpāṇyuśīrañ cet || </l>

                    <l xml:id="SS.1.38.40"> sārivādiḥ pi<unclear ana="could also be dhā"
                            >pā</unclear>sa<unclear ana="could also be tti"
                        >nti</unclear>raktapittaharo gaṇaḥ |
                        pitta<unclear>jva</unclear>rapraśamano viśe<cb n="3"
                        />ṣāddāhanāśanaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.38.41"> aṃjanarasāñjananāgapuṣpapriyaṅgunalinakesarañ
                        cet || </l>

                    <l xml:id="SS.1.38.42"> añjanādirnetrarogaraktapi<lb n="3"
                        />ttanibarhaṇaḥ | viśopaśamano dāhaṃ hanyād ābhyantaran
                            nṛ<unclear>ṇāṃ</unclear> | </l>

                    <l xml:id="SS.1.38.43"> pharūṣakadrākṣākapphalarājādanadāḍimaka<cb
                            n="2"/>takaphalānitṛphalāni ceti || </l>

                    <l xml:id="SS.1.38.44"> pharūṣakādiko nāmnā gaṇa eṣonilāpahaḥ |
                        mūtradoṣaharo <unclear ana="also looks like hy a"
                        >hṛ</unclear>dyapipāsaghno rucohitaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.38.45"> pri<cb n="3"
                            />yaṅgusamaṅgādhātakīpunnāganāgapuṣpacandanamocarasāñjanakumbhīkāpadmakerasayojanavalyodīrghamūlā<lb
                            n="4"/>ceti || </l>

                    <l xml:id="SS.1.38.46"> am<unclear ana="also looks like ca"
                            >ba</unclear>ṣṭhādhātakīkusumasamaṅgākaṭvāṅgamadhukabil<unclear>va</unclear>pesikāsavaralodhrapalāśanandīvṛkṣāḥ
                            padmakesa<cb n="2"/>rañ cet || </l>

                    <l xml:id="SS.1.38.47"> gaṇau
                            priyaṅgvāmbaṣṭhādīpa<unclear>tkā</unclear>tīsāranāśanau |
                        sandhānīyau hitau pittau pre<unclear>ṇā</unclear>nāñ cāpi ropaṇau
                        || </l>

                    <l xml:id="SS.1.38.48"> nyagrodhodu<cb n="3"
                            />mbarāśvatthaplakṣamadhūkakakubhā<unclear>mvra</unclear>jaṃbū<unclear
                            ana="could also be ddha"
                            >dva</unclear>yapiyālarohiṇīvañ<unclear>ju</unclear>lakadambayadarītindukalodhrapalāśa<lb
                            n="5"/>nandīvṛkṣāceti || </l>

                    <l xml:id="SS.1.38.49"> nyagrodhādiga<unclear
                            ana="also looks like ṇye">ṇo</unclear>vra<unclear
                            ana="also looks like ṇya">ṇa</unclear>ḥ saṃgrāhībhagnasādhakaḥ
                        | raktapittaharo dāhamedaghno yonido<cb n="2"/>ṣahā || </l>

                    <l xml:id="SS.1.38.50"> guḍūcīnimbakustumburucandanāni padmakañ ceti
                        || </l>

                    <l xml:id="SS.1.38.51"> eṣa sarvajvarāṃ hanti guḍūcyādis tu dīpanaḥ |
                            <unclear ana="also looks like hy a"
                            >hṛ</unclear>llāsāro<unclear ana="also looks like va"
                            >ca</unclear>kavamīpi<cb n="3"/>pāsādāhanāśanaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.38.52">
                        utpalaraktotpalakumudakuvalayasaugandhikapuṇḍarīkānimadhukañ ceti
                        || </l>

                    <l xml:id="SS.1.38.53"> utpalādi<lb n="6"
                        />rayandāharaktapittavināśanaḥ |
                            pipāsāviṣahṛdroga<unclear>stha</unclear>rdimūrcchāharo gaṇaḥ
                        || </l>

                    <l xml:id="SS.1.38.54"> mustāharidrādāruhari<cb n="2"
                            />drāharītakyāmalakavibhītakahemavatīvacāpā<unclear>ṭhā</unclear>kaṭurohiṇīśārṅga<unclear>ṣvā</unclear>tiviṣādramiḍīceti
                        || </l>

                    <l xml:id="SS.1.38.55"> eṣa mustādiko nāmnā<cb n="3"/>gaḥ
                        śleṣmānilāpahaḥ | yonidoṣaharaś caiva śodhanaḥ | pācanas tathā || </l>

                    <l xml:id="SS.1.38.56"> harītakyāmalakavibhītakā<lb n="7"/>ni | </l>

                    <l xml:id="SS.1.38.57"> triphalā kaphapittaghnī mehakuṣṭhavināśanī |
                            cakṣuṣyādīpanīpa<unclear>ṣyā</unclear> viṣamajvaranāśanī || </l>

                    <l xml:id="SS.1.38.62"> trapu<cb n="2"
                        />sīsatāmrarajatasuvarṇṇakṛṣṇalohāni lohamalāśceti || </l>

                    <l xml:id="SS.1.38.63"> gaṇastra<unclear>vvā</unclear>dir ity eṣa
                        garaḥ krimiharaḥ paraḥ | pipāsāgulma<cb n="3"/>hṛdrogaḥ
                        paṇḍumehaharas tathā || </l>

                    <l xml:id="SS.1.38.64"> lākṣārevatakakuṭajāśvamāraka<milestone
                            n="A 1267_11_34 (1st half)" unit="folio"/><pb facs="35"
                            n="32v"
                            />kapphalaharidrānimbasaptacchadamālatyastrāyamā<unclear>ṇā</unclear>ceti
                        || </l>

                    <l xml:id="SS.1.38.65"> kaṣāyatiktamadhuraḥ kaphapittavināśanaḥ |
                            kuṣṭhakrimi<cb n="2"/>haraś caiva duṣṭavraṇaviśodhanaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.38.80"> ebhir lepā<unclear>tta</unclear>thā tailāṃ
                        sarpīṣyapi ca pānakāṃ | rasakriyāṃ kaṣāyāś ca bhiṣak kurvīta
                        karmasu || </l>

                    <l xml:id="SS.1.38.66"> pañcapañca<cb n="3"/>kāmvakṣyāmaḥ ||
                        tatreraṇḍau <unclear>dvau</unclear> bṛhatyau pṛtha<unclear
                            ana="also looks like ka">k</unclear>parṇṇīvidārigandhā ceti
                        kanīyān | </l>

                    <l xml:id="SS.1.38.68"> bilvāgnimanthau
                            ṭuṇ<unclear>ṭū</unclear>kapā<lb n="2"/>ṭalīkāśmaryāṇi mahān || </l>

                    <l xml:id="SS.1.38.72"> vidārīsārivārajanīguḍūcī aṃjaśṛṅgī ca
                            vallīsa<unclear>jñā</unclear>ḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.38.73"> karamarddītṛkaṇ<unclear>ṭa</unclear>kasai<cb
                            n="2"/>rīyakamātuluṃgīgṛdhrana<unclear>khyaḥ</unclear>
                            kaṇ<unclear>ṭa</unclear>kasa<unclear>jña</unclear>ḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.38.75">
                            kuśakāsakā<unclear>ṇḍe</unclear>kṣu<unclear>du</unclear><unclear
                            ana="The 'bh' seems to be attempted to be erased"
                            >rbhā</unclear>stṛṇasaṃjñāḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.38.77"> teṣām vātaharāvādyāva<unclear
                            ana="seems to be attempted to be erased">ḍya</unclear>ḥ
                            pittavināśa<cb n="3"/>naḥ || pañcakau śleṣmaśamanāvitarau
                        parikīrttitau || </l>

                    <l xml:id="SS.1.38.79"> samāsena <unclear
                            ana="the mātrā of u seems to be attempted to be erased. Thus the letter could be ga."
                            >gu</unclear>ṇā hy etāḥ proktās teṣāṃ tu vistaraṃ | ci<lb
                            n="3"/>kitsiteṣu vakṣyāmi jñātvā rogabalābalam || </l>

                    <l ana="letter-numerals" xml:id="SS.1.38.trailer"><abbr> iti || la ḍa
                            ||</abbr><expan> || 30 8 || </expan></l>

                </div>


                <div n="39" type="adhyāya">

                    <l xml:id="SS.1.39.1">
                        <milestone n="A 1267_11_34 (top image:l1:c1)" unit="folio"/>
                        athātaḥ saṃśodhanasaṃsamanīyam a<cb n="2"/>dhyāyaṃ
                            <abbr>vyā</abbr><ex>khyāsyāmaḥ</ex> || </l>



                    <l xml:id="SS.1.39.3">
                            madanakuṭajajīmūtakekṣvākudhāmārgava<unclear>kṛ</unclear>tavedhanalodhrasarṣapaviḍaṅgapippalīkaraṃjaprapu<unclear
                            ana="one letter unclear. Perhaps it is cancelled as seen by the two little oblique lines over it."
                            >rā</unclear>nāṭakovidārā<cb n="2"
                            />riṣṭāśvagandhāvidulabandhumadhukajī<unclear>va</unclear><unclear>ntī</unclear>bimbīvalāmṛge<unclear
                            cert="high"
                            >rvāru</unclear>citrāś<unclear>ce</unclear>tāsaṇapuṣ<unclear>piva</unclear>cācetyurddha<lb
                            n="4"/>bhāgaharāṇi || tatra kovidārapūrvvāṇāṃ phalāni |
                        kovidārādīnāṃ mūlāni || </l>

                    <l xml:id="SS.1.39.4">
                            tṛvṛcch<unclear>yā</unclear>mādantīdravantīsa<cb n="2"
                        />ptalāviṣāṇi
                            gavākṣīcchagalāntrīpīlu<unclear>snu</unclear>hāsuvarṇṇakṣīrīcitrakakiṇihīkuśakāsatilvakampilyakaramyakapāṭalāpū<cb
                            n="3"
                            />gaharītakyāmalakabibhītakanīlinīpañcāṅgulapūtī<unclear>kā</unclear>ragvadhamahāvṛkṣasaptacchadārkeraṇḍajyoti<lb
                            n="5"/>śmatī cetyadhobhāgaharāṇi || tatra
                            bilvaka<unclear>ṣū</unclear>rrvānām mūlāni |
                            ti<unclear>lva</unclear>kādīnāṃ pāṭalyantānāñ ca tvaca<cb
                            n="2"/>ḥ || pūgādīnām eraṇḍāntānām phalāni ||
                        pūtīkāragvadhayoḥ patrāṇi | śeṣāṇāṃ kṣīrāṇīti || </l>

                    <l xml:id="SS.1.39.5"> kośātakī saptalādeva<cb n="2"/>tālī kāravellikā
                        cety ubhayato bhāgaharāṇi || eṣāsvarasāḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.39.6"> pippalīviḍa<unclear>ṅga</unclear>pāmārgaśi<lb
                            n="6"
                            />g<unclear>rū</unclear>śirīṣasiddhārthakamaricakaravīrabimbigirikarṇṇikākiṇihīvacājyotiṣmatīkarañjā<unclear>rka</unclear><cb
                            n="2"
                            />lasunātiviṣāśṛṅgaveratālīśatamālasurasārjakeṃgudīmeṣaśṛṅgīmātuluṃ|gīmuruṃgīpīlujātīsālatālamadhū<cb
                            n="3"/>kalākṣāhiṃgulavaṇamadyagosakṛdrasomūtrāṇi
                        śirovirecanāni || tatra karavīrapūrvvāṇāṃ ra<lb n="7"
                            />sā<unclear>ni</unclear> | tālīsapūrvvāṇāṃ skandhāḥ ||
                        tālīsakādīnām arjakāntā nāpatrāṇi | iṃgudīmeṣasrṃ<cb n="2"/>gyos
                        tvak | mātuluṃgī<unclear>mu</unclear>rugīpīlujātīnāṃ pūspāṇi |
                        śālatālamadhūkānāṃ sārāḥ | lākṣā hiṃgu ca niryāsau lava<cb n="3"
                        />ṇāni pārthivaviśeṣāḥ | madyamāsutasaṃyo<milestone
                            n="A 1267_11_34 (2nd half)" unit="folio"/><pb facs="35"
                            n="33r"/>gāsa<unclear>kṛ</unclear>drasamūtre malāv iti || </l>

                    <l xml:id="SS.1.39.7"> saṃsamanānyata ūrddham vakṣyāmaḥ || tatra
                            bhadradārukuṣṭhaharidrāvaruṇameṣa<cb n="2"
                            />śrṅgībalātibalā<unclear>ta</unclear>galaka<unclear>nthū</unclear>rāsallakīkuverākṣīvīratarasahacarāgnimanthavacchādanīsvadraṣṭāsmabhedakārkālarkkaśatānavarī<cb
                            n="3"
                        />punarnṇavāvasukavasirakāñcanabhāgīvṛścīkālībadarayavakulatthaprabhṛtīni
                        dve <unclear>cyā</unclear>dye pañcamūlyo<lb n="2"/>samāsena
                        vātasasamano vargaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.39.8"
                            >candanahrīverośīramañjiṣṭhāpayasyāgundrāsevālaka<unclear>hlā</unclear>rako<cb
                            n="2"/>tpalamūrvvāprabhṛtīni nyagrodhādirutpalādiriti samāsena
                        pittasaṃsamano vargaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.39.9"> kāleyakāgurutailaparṇṇikāku<cb n="3"
                            />ṣṭhaharidrāsī<unclear
                            ana="two little oblique lines above this letter perhaps indicate that it is cancelled."
                            >ti</unclear>sivāśatapuṣpāsaralārā<unclear>tsnā</unclear>prakīryodakīce<unclear>ṅgu</unclear>dīsumanākākādanīlāṅgala<lb
                            n="3"/>kīhastiparṇṇamuñjālāmajjākaprabhṛtīni
                            vallīkaṇ<unclear>ṭha</unclear>kapañcamūlyodvepippalyādir
                        muṣkakādir vacā<cb n="2"/>disurasādirāragvadhādir iti samāsena
                        śleṣmasaṃsamano vargaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.39.10"> tatra sarvāṇyevauṣa<unclear>dhya</unclear>ni
                            vyādhyagnipuruṣabalānya<cb n="3"/>vekṣya
                        vidadhyādvyādhyabalādadhikamauṣadham upayuktaṃ tamusāmya vyādhim
                        anyamāvahati || agnya<lb n="4"/>balādadhikam ajīrṇṇam viṣṭabhya vā
                        pacyate | puruṣābalādadhikaṃ glānimūrcchānāvahati | śamanam evaṃ
                            saṃ<cb n="2"/>śodhanam atipātayati | hīnamebhyo
                            da<unclear>nta</unclear>m akiñcitkaram bhavati | tasmāt
                        samayeva vidhyāt || </l>

                    <!--
                        There is no content given for vulgate IDs 1.39.11.1 to 1.39.11.4.              
                        They are left blank in the transcripted version. Instead of using new IDs, I     
                        have put the content of the MS in these already existing IDs.
                    -->

                    <l xml:id="SS.1.39.11.add1">
                        <abbr>bha</abbr><ex>vanti cātra</ex> ||
                            jalau<unclear>ddhri</unclear>tauṣadhapalas to<cb n="3"
                            />yadvi<unclear>lku</unclear>ḍa<unclear>vā</unclear>yu<unclear
                            ana="the mātrā of short i seems cancelled">taḥ</unclear>
                            pādāvaśeṣita<unclear>tkāthaḥ</unclear> pūtapānāya sasyate || </l>

                    <l xml:id="SS.1.39.11.add2"> tadvat
                        kṣīrār<unclear>ddha</unclear>kuḍavaḥ sauṣadhastri<lb n="5"
                        />guṇodakaḥ | kalkākṣamātrikaś cūrṇṇā
                            viḍālapadakā<unclear>nvi</unclear>taḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.39.11.add3"> bhavet pāṇitalaṃ lehaḥ svarasas tu
                            paladva<cb n="2"/>yaṃ |
                        <caesura/>
                         vyādhyādīnām bale madhye mātraiṣā samanauṣadhe | </l>

                    <l xml:id="SS.1.39.11.add4"> ato jñā<unclear>cce</unclear>ṣṭato yojyā
                        hīne hīnādhikedhikāḥ |
                        <caesura/>
                         jñātvā koṣ<unclear>ṭh</unclear>auṣadhabalaṃ
                            mātrākal<unclear>pye</unclear><cb n="3"/> suśodhane | </l>

                    <l xml:id="SS.1.39.11"> roge śodhanasādhye tu yam
                            viṃ<unclear>dyād</unclear> doṣamuñcanaṃ || taṃ
                            samī<unclear>kṣya</unclear> bhiṣak kuryād doṣapacyāvanaṃ mṛduḥ
                        | </l>

                    <l xml:id="SS.1.39.12">
                        <lb n="6"/> cale doṣe mṛdau koṣṭhe ne<unclear>kṣat</unclear>tatra
                        balaṃ nṛṇāṃ | avyāpaddurbalasyāpi śodhanaṃ hi tadā bhaved iti || </l>

                    <l ana="letter-numerals" xml:id="SS.1.39.trailer">|| <abbr>la
                            ḍe</abbr><expan>30 9</expan> ||</l>
                </div>

                <div n="40" type="adhyāya">

                    <milestone n="A 1267_11_34.jpg_bottom_32V : 6" unit="folio"/>

                    <l xml:id="SS.1.40.1"> a<cb n="2"/>thāto
                        dravyarasavīryavipākavijñānīyaṃ vyā<abbr type="suspension"
                            >vyā</abbr><ex>khyāsyāmaḥ</ex> || </l>

                    <l xml:id="SS.1.40.3"> kecid ācāryā vrūvate dravyam pradhānaṃ kasmāt
                        vyasthitatvāt | iha khalu dravya<g ref="#newa-gap-filler"/><cb
                            n="3"/>m vyavasthitaṃ na rasādayaḥ | yata
                            kiñci<unclear>diśe</unclear> phale rasādayaste pakve na
                        bhavanti | nityatvāc ca | nityaṃ <milestone
                            facs="A 1267_11_34.jpg_bottom" unit="jpeg"/><pb n="33r"
                            facs="36"/>hi dravyam anityaṃ hi guṇāḥ | yathā
                            kalkādipravi<unclear>bhā</unclear>gāt eva
                        sampannarasagandha<unclear/> vyāpanna rasagandha sambhavatīti |
                            svajā<cb n="2"/>jātivyavasthānāc ca yathā pārthivaṃ dravyam
                        anyabhāvan na gacchati | evaṃ śeṣāṇi | pañcaindriyagrahaṇāc ca |
                        pañcandriyairgṛhyate dravyaṃ na rasādayaḥ | <cb n="3"/> āśrayatvāc
                        ca dravyam āśritā rasā iti | ārambhasāmarthyāc ca dravyāśrita
                        ārambhaḥ | yahtā vidārigandhā<lb n="2"/>dim
                            āhṛtyāva<unclear>ktu</unclear>dya vipacet ity evam ādir
                        rasādiṣv ārambhaḥ | śāstraprāmāṇyāc ca śāstra hā ha | dvividhaṃ
                        dravyaṃ <cb n="2"/> sthāvaraṃ jaṅgama<unclear/> ceti |
                        kramāpekṣikatvāc ca rasādīnāṃ rasādayo hi dravyakramam apekṣante
                        yathā taruṇe taruṇāḥ saṃpūrṇa sampūrṇṇā iti || <cb n="3"/>
                        ekadeśasādhyatvāc ca dravya<unclear/>ṇāṃ ekadeśenāpi vyādhayaḥ
                        sādhyante | yathā mahāvṛkṣakṣīreṇeti | tasmād dravya<lb n="3"/>m
                        pradhānaṃ na rasādayaḥ | kasmāt niravayavatvāt dravyasya |
                        dravyalakṣaṇan tu kriyāguṇasamavāyaḥ kriyāguṇasa<cb n="2"/>mavāyaḥ
                        kriyādravye vidyate | guṇāḥ samavāyakāraṇaṃ ceti || </l>

                    <l xml:id="SS.1.40.4"> nety āhur anye rasas tu pradānaṅ kasmād āgamāc
                        ca āgamo hi śātram iy u<cb n="3"/>cyate | śāstre rasā ādhikṛta |
                        rasāyatta āhārāḥ iti | upadeśāc ca | upadeśā hi | yathā
                            madhurāmvala<lb n="4"/>lavaṇā vātaṃ śamayanti | ato rasāḥ
                        pradhānaṃ | anumānāc ca | rasato hy anumīyate dravyaṃ yathā
                        madhuram iti <cb n="2"/> | ṛṣivacanāc ca | ṛṣivacano vedaḥ | yathā
                        kiñcidījyārthamadhuram āhāred iti | tasmād rasāḥ
                        pradhāna<unclear/> raseṣu tu guṇasaṃ<cb n="3"/>jñā rasalakṣaṇam
                        anyatropadekṣyāmaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.40.5"> nety āhur anye vīryam pradhānam iti | kasmāt
                        pradhānyāt | ihan nauṣadha<lb n="5"/> karmāṇi vīrya pradānye na
                        bhavanti | tad yathā urdhvabhāgo<unclear/>
                        bhāgobhayabhāgasaṃśamanaṃ sagrāhikadīpa<cb n="2"
                        />nalekhanavṛṃhaṇarasāyanavājīkaraṇaśvayathuharavilayanadāruṇamarddanaprāṇaghnaviṣapraśamanādīni
                            vīryapradhānye<cb n="3"/>na bhavanti || tan tu vīryaṃ
                        dvividhaṃ | uṣṇaṃ śītaṃ cāgniṣomīyatvāj jagataḥ kacid aṣṭavidham
                        āhuḥ | uṣṇaṃ śī<lb n="6"/>taṃ snigdha<unclear/> rūkṣam viṣadaṃ
                        picchilaṃ mṛdus tīkṣṇañ ceti | etāni khalu vīryāṇi
                        svabhāvaguṇotkarṣād rasam abhi<cb n="2"/>bhūyātmakarma kurvanti |
                        yathā tāvat vṛhatyañ ca mūlaṃ kaṣāya tiktam vātaṃ samayaty
                        uṣṇavīryātvāt | kaṭukā pippalīpitta<unclear/> śamaya<cb n="3"/>ti
                        mṛduśītavīryatvāt | tiktā kākamācī pittaṃ varddhayaty
                        uṣṇavīryatvāt | kaṭukaṃ mūlaṃ śleṣmāṇaṃ varddhaya<lb n="7"/>ti
                        snigdhavīryatvāt | amvalaṃ kapitthaṃ leṣmāṇaṃn
                            <unclear>ja</unclear>payati rukṣavīryatvāt || </l>

                    <l xml:id="SS.1.40.6"> bha || ye rasā vātaśama<cb n="2"/>nā bhavanti
                        yadi teṣu vai |
                        <caesura/>
                         raukṣyalāghavaśaity āni na te hanyuḥ samīraṇam || </l>

                    <l xml:id="SS.1.40.7"> ye raso pittaśamanā bhavanti yadi teṣu vai ||
                        <caesura/>
                        <cb n="3"/> taikṣṇyauṣṇyalaghutā caiva naṃ te tat kārmikāriṇaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.40.8"> ye rasā <milestone
                            facs="A 1267_11_34.jpg_bottom" unit="jpeg"/><pb n="33v"
                            facs="36"/> śleṣmo śamanā bhavanti yedi teṣu vai |
                        <caesura/>
                         snehagauravaśaity āni na te tatkarmakāriṇaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.40.9"> tasmā vīryāṃ pradhānyam i<cb n="2"/>ti || </l>

                    <l xml:id="SS.1.40.10"> nety āhur anye vipākaḥ pradhānam iti | kasmāt
                        samyaṅ mithyāvipakvatvāt | iha hi dravyāṇyavahṛtāni samyaṅ mithyā
                            cāvipakvāni<cb n="1"/> guṇaṃ doṣaṃ vā janayanti | tatrāhur
                        anye prati rasaṃ pāka iti || vipākaṃ ke <unclear>hi</unclear>cit
                        trividham icchanti || madhuram amvlaṃ <lb n="2"/>kaṭukaṃ ceti |
                        tat tu na samyak | bhūtaguṇād āmāc cānyomvlo vipāko nāsti pittaṃ
                        hi vidagdham amvlatām upaity āgne<cb n="2"/>yatvāt | yad evaṃ
                        lavaṇo py anyaḥ pāko bhaviṣyati | śleṣmā hi vidagdho lavaṇatām
                        upaiti | tasmād asiddhānta eṣaḥ | pratirasam amvlā<cb n="3"
                        />mvlasyaivaṃ sarvaṣām iti dṛṣtānta codāharanti | yathā
                        śāliyavamudgādayaḥ prakīrṇṇāḥ svabhāvam uttarakā<lb n="3"/>lepi na
                        tyajanti tadvat iti | kecit punar avalavanto valavatāṃ vaśam
                        āyānti it evam avasthitaḥ pākaḥ iti | <cb n="2"/> āgame svāhā |
                        dvividha eva pāko madhuraḥ kaṭukaś ca | tayor madhurākhyo gurur
                        kaṭukākhyo laghur iti || tatra pṛthivyāptatejovāyyvā<cb n="3"
                        />kāśānāṃ dvaividyam bhavati || guṇasādharmyād gurūtā | laghutā ca
                        pṛthivyā yo gurvyaḥ | śeṣāṇi laghūni <lb n="4"/> tasmād dvividha
                        eva pāko bhavati || </l>

                    <l xml:id="SS.1.40.11"> bha || dravyeṣu pacyamāneṣu yeṣv
                        amvupṛthivīguṇāḥ |
                        <caesura/>
                         nirvarttante 'adhikāsta<g ref="#newa-old-gap-filler"/>
                        <cb n="2"/>tra pāko madhura ucyate || </l>

                    <l xml:id="SS.1.40.12"> tejonilākāśaguṇāḥ pacyamāneṣu yeṣu tu |
                        <caesura/>
                         nirvartantedhikās tatra pākaḥ kaṭuka ucyate || </l>

                    <l xml:id="SS.1.40.13"> pṛthaktva tvād inā<cb n="3"/>m evaṃ vādinām
                        vādasaṅgrahaḥ |
                        <caesura/>
                         caturṇām api sāmagryam icchanty atra vipaścitaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.40.14"> tad dravyam ātmanā kiñcit kiñci<lb n="5"/>d
                        vīryeṇa sevitaṃ |
                        <caesura/>
                         kiñcid rasavipākāṃbhyāṃ doṣaṃ hanti karoti vā || </l>

                    <l xml:id="SS.1.40.15"> pāko nāsti vinā vīryād vīryan nāsti <cb n="2"
                        /> vinā rasāt |
                        <caesura/>
                         raso nāsti vinā dravyādravya śreṣṭhatamaṃ smṛta<unclear/> | </l>

                    <l xml:id="SS.1.40.16"> janma tu dravyarasayor anyonyāpekṣikam smṛtaṃ
                        |
                        <caesura/>
                         anyonyāpekṣika<cb n="3"/>ñ janma yathā syād dehadehināḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.40.17"> vīryasaṃjñā guṇā yeṣṭau tepi dravyāśrayāḥ
                        smṛtāḥ |
                        <caesura/>
                         raseṣu na bhavanty e<lb n="6"/>te nirguṇās tu guṇāḥ smṛtāḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.40.18"> dravye dravye ca yasmāddhi vipacyante na
                        <unclear/>ḍ rasāḥ |
                        <caesura/>
                         śreṣṭhaṃ dravyamato jñeyaṃ śe<cb n="2"/>śā bhāvās tadāśrayāḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.40.19"> amīmāṃsyānyacintyāni prasiddhāni svabhāvataḥ |
                        <caesura/>
                         āgamenopayojyāni bheṣajāni vicakṣaṇai<cb n="3"/>ḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.40.20"> pratyakṣalakṣaṇaphalāḥ prasiddhāś ca
                        svabhāvataḥ ||
                        <caesura/>
                         oṣadhī<unclear/>hetubhir vidvān na parīkṣet kathañcana || </l>

                    <l xml:id="SS.1.40.21"> saha<lb n="7"/>sreṇāpi hetūnāṃ
                        nāmvaṣṭhādivirecayet |
                        <caesura/>
                         tasmāt tiṣṭhed vimatim anāgame na tu hetuṣu || ❈ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.40.21.add1">
                        <cb n="2"/> cchā yā svabhāvavijñānaṃ vāraṇaṃ <unclear/>kte senikaṃ
                        ||
                        <caesura/>
                         āturopa<unclear/>kramaṃ miśraṃ bhūmijñānan tathaiva ca || </l>

                    <l xml:id="SS.1.40.21.add2"> dravyasaṃgrahaṇañ caiva ta<cb n="3"/>thā
                        śamanaśodhana |
                        <caesura/>
                         rasavīryavipākena proktam anyad daśaiva tu || 0 || </l>

                    <l xml:id="SS.1.40.trailer">caturtho daśa || </l>

                    <milestone facs="A 1267_11_35.jpg" unit="jpeg"/>


                </div>

                <div n="41" type="adhyāya">



                    <l xml:id="SS.1.41.1"> athā<pb n="34v" facs="37"/><milestone
                            facs="A 1267_11_36.jpg upper" unit="jpeg"/>to
                        dravyaviśeṣavijñānīyaṃ <abbr type="suspension"
                            >vyā</abbr><ex>khyāsyāmaḥ</ex> || </l>

                    <l xml:id="SS.1.41.3"> pṛthivyaptejovāyvākāśānāṃ samudayād
                        dravyābhinirvṛttir bhavati | idam pārthi<cb n="1"/>vam idam āpyam
                        idan tejasam idam vāyavyam idam ākāśyam iti || </l>

                    <l xml:id="SS.1.41.4.1"> tatra sthūla<pc> </pc>sāndra<pc
                            > </pc>manda<pc> </pc>sthira<pc> </pc>guru<pc
                            > </pc>kaṭhina<pc> </pc>gandha<pc> </pc>guṇa<pc> </pc>bahulam
                        īṣatkaṣāyaprāyaso <cb n="2"/>madhuram iti | pārthivaṃ tat
                            sthairya<pc> </pc>gaurava<pc> </pc>saṃghātopacaya<pc
                        > </pc>karaṃ viśeṣataś cādhogatisvabhāvam iti || </l>

                    <l xml:id="SS.1.41.4.2"> śīta<pc> </pc>stimi<lb n="2"/>ta<pc
                            > </pc>manda<pc> </pc>guru<pc> </pc>rasa<pc
                            > </pc>sāṃśīta<pc> </pc>picchilāv ambuguṇabhūyiṣṭhau | pṛthivī
                        somaguṇabhūyiṣṭhaḥ | sneha to|yākāśaguṇabhū<cb n="1"/>yiṣṭhaṃ
                        mṛsāndramṛdupicchilarasaguṇabahulam īṣadambmlam prāyaso madhuram
                        āpyan tat snehanahlādanaviṣyandanakaram iti | </l>

                    <l xml:id="SS.1.41.4.3"> tīkṣṇoṣṇarūkṣasūkṣmalaghu<cb n="2"/>viṣadaṃ
                        rūpaguṇabahulam īṣadamblaprāyam viśeṣataś corddhvagatisvabhāvam
                        iti tejasaṃ | taddahanapacanatāpanaprakā<lb n="3"
                        />sanapravarṇṇakaram iti || </l>

                    <l xml:id="SS.1.41.4.4"> sūkṣmarūkṣakharaśiśiralaghuvisadaṃ
                        sparśaguṇabahulaś ceṣattiktam viśeṣataḥ ka<cb n="1"/>ṣāyam iti |
                        vāyavyan tadvaisadyaṃ lāghavaglāpanavirūkṣaṇam iti || </l>

                    <l xml:id="SS.1.41.4.5"> ślakṣṇasūkṣmavyavāyiviśadaviviktarasaṃ
                        śabdaguṇabahulam ākāśyaṃ <cb n="2"/>tasmāt
                        tanmārdavasauṣiryalāghavakaram iti | </l>

                    <l xml:id="SS.1.41.5"> anena nidarśanena nānauṣadhabhūtaṃ jagati
                        kiñcid dravyam astīti <lb n="4"/>kṛtvā taṃ ta yuktiviseṣam arthaṃ
                        cābhipratītya svavīryaguṇayuktāni dravyāni kārmukāni bhavanti ||
                        tāni ya<cb n="1"/>dā kurvanti sa kālaḥ | yat kurvanti tat karma |
                        yena kurvanti tad vīryaṃ | yata kurvanti tad adhikaraṇa<subst>
                            <del>ḥ</del>
                            <add>ṃ</add></subst> | yathā kurvanti sa upāyaḥ | yad
                            abhini<cb n="2"/>ṣpādayanti tat phalam iti || </l>

                    <l xml:id="SS.1.41.6"> tad atra virecanadravyāṇy
                        ambupṛthivīguṇabhūyiṣṭhāni | pṛthivyāpo hi gurvya<lb n="5"/>ḥ ||
                        gurutvād adho gacchanti | tasmād virecanadravyāṇy
                        ambupṛthivīguṇabhūyiṣṭhāni | vamanadravyāṇy agni<cb n="1"
                        />vāyuguṇabhūyiṣṭhāni | agnivāyū hi laghū laghutvāc cordvam
                        uttiṣṭhataḥ | tasmād vacanaprāmāṇyād agnivāyubhūyiṣṭhāny ubha<cb
                            n="2"/>yaguṇabhūyiṣṭhan dravyam ubhayato bhāgaharaṃ |
                        ākāśaguṇabhūyiṣṭhaṃ saṃśamanaṃ | saṃgrāhikam anila<lb n="6"
                        />guṇabhūyiṣṭhaṃ | dīpanam agniguṇabhūyiṣṭhaṃ | lekhanam
                        anilānalaguṇabhūyiṣṭhaṃ | bṛṃhani pṛthivyambu<cb n="1"
                        />guṇabhūyiṣṭhaṃ | evaṃm auṣadhakarmāṇy anumānāt sādhayet || </l>

                    <l xml:id="SS.1.41.7"> ślokāḥ || mahyambvagnyātmakai dravyais tribhiḥ
                        sāmyati mārutaḥ |
                        <caesura/>
                         khabhū<cb n="2"/>myambuvāyujaiḥ pittañ caturbhiḥ saṃpraśāmyati | </l>

                    <l xml:id="SS.1.41.8"> kaphaḥ khatejonilajais tribhiḥ śāmyati dehināṃ
                        |
                        <caesura/>
                         khavāyujābhyāṃ dra<lb n="7"/>vyābhyāṃ vṛddhim abhyeti mārutaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.41.9"> āgneyam eva yad dravyan tena pittam udīryate |
                        <caesura/>
                         mahyambujābhyāṃ dravyābhyā kaphaś cā<cb n="1"/>bhivivardhate | </l>

                    <l xml:id="SS.1.41.10"> evam evaṃ guṇādhikya dravye dravye
                        vyavasthitaṃ |
                        <caesura/>
                         dviśo vā bahuśo vāpi jñātvā doṣe vacācaret || </l>

                    <l xml:id="SS.1.41.11"> tatra ya ime guṇāṣṭauvī<cb n="2"/>ryasaṃjñakāḥ
                        | śītoṣṇasnigdharūkṣamṛdutīkṣṇapicchilaviṣadās teṣān tīkṣṇoṣṇāv
                        āgneyau | śītapicchilāv a<pb n="35r" facs="37"
                            /><!-- A 1267_11_36.jpg lower --><lb n="1"/>mbuguṇabhūyiṣṭhau
                        | pṛthivīsomabhūyiṣṭhauḥ | snehaḥ toyākāśaguṇabhūyiṣṭhaṃ mṛdutvaṃ
                        | vāyuguṇabhūyiṣṭhaṃ <cb n="1"/>raukṣyaṃ | kṣitisamīraṇabhūyiṣṭhaṃ
                        vaiśadyaṃ | vipākāv uktaguṇau | karmmāṇy uṣṇasya
                        dahanapācanamūrcchanasvedanavamanavirecanāni || śī<cb n="2"/>tasya
                        prahlādanaviṣkambhanasthirīkaraṇaprasādanakledanajīvanāni |
                        snigdhasya snehanabṛṃhaṇasaṃtarpaṇa<lb n="2"
                        />vyājīkaraṇavayasthāpanāni |
                        rūkṣasyānilavṛddhisaṃgrahaṇapīḍanavirūkṣaśoparohaṇāni || viṣada<g
                            ref="#newa-gap-filler"/><cb n="1"/>sya
                        kledāvūṣaṇavirūkṣaśoparohaṇāni ||
                        picchilasyopalepanapūraṇabṛṃhaṇasaṃklepanavyājīkaraṇāni | mṛdo
                            raktamāṃsapra<g ref="#newa-gap-filler"/><cb n="2"
                        />sādanamukhyasaṃsparśaṇāni || tīkṣṇasya saṅgrahācūṣaṇāvadāraṇāni
                        || tatroṣṇasnigdhau vātaghnau | śītamṛdu<lb n="3"/>picchilāḥ
                        pittaghnāḥ | tīkṣṇarūkṣaviṣadāḥ śleṣmaghnāḥ | gurupāko
                        vātapittaghnaḥ | laghupākaḥ śleṣmapi<cb n="1"/>ttaghna iti | teṣu
                        mṛduśītoṣṇāḥ sparśagrāhyāḥ | picchilavi<del>do</del>ṣadau
                        cakṣusparśābhyāṃ | snigdharūkṣau cakṣuṣā | tīkṣṇaḥ
                            sukhaduḥkhotpāda<cb n="2"/>nāt | gurupākaḥ sṛṣṭaviṭmūtratayā
                        kaphokledanañ ca | laghu baddhaviṭmūtratayā mārutakopanañ ca |
                        tatra tu guṇaiṣu bhū<lb n="4"/>teṣu rasavaiseṣyam upalakṣayet |
                        yathā madhuro guruś ca pārthivaḥ | madhurasnigdhaśītāś cāpyā iti
                        || </l>

                    <l xml:id="SS.1.41.12"> || <abbr>bha</abbr>
                        <ex>vati cātra</ex>||
                        <caesura/>
                         gu<cb n="1"/>ṇā ye uktā dravyeṣu śarīreṣv api tām viduḥ |
                        <caesura/>
                         sthānavṛddhikṣayāt tasmād dehināṃ dravyahetukā iti || </l>

                    <l xml:id="SS.1.41.trailer"> 41 || ❈ ||</l>


                    <milestone facs="35r4b" unit="folio"/>
                    <!-- A 1267_11_36.jpg lower -->

                </div>

                <div n="42" type="adhyāya">
                    <milestone n="A 1267_11_36" unit="folio"/>

                    <l xml:id="SS.1.42.1">athāto rasaviśeṣavijñā<cb n="2"/>nīyaṃ | vyā
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.42.3">ākāśapavanadahanatoyabhūmiṣu yathāsaṃkhyam
                        ekottaraparivṛddhāḥ śabdasparśarūparasa<lb n="5"/>gandhāḥ | tasmād
                        āpyo rasaḥparasparānupraveśāc ca sarveṣāṃ sānidhya<unclear>m
                            atyuttarṣāt</unclear> saṃ khalv āpyo ra<cb n="1"/>saḥ
                        śeṣabhūtasaṃsargād vidagdhaḥ ṣaḍvidho bhavati | tadthā madhuro
                        mvlolavaṇaḥ kaṭukas tiktaḥ kaṣāya iti | tatrodakavāhulyāt
                            madhura<cb n="2"/>ḥ toyāgnivāhulyād amvlaḥ | bhūmyagnivāhulyāl
                        lavaṇaḥ | vāyvākāśavāhulyāt tiktaḥ | vāyvagnivāhŭlyā<lb n="6"/>t
                        kaṭukaḥ | pṛthivyānilāvāhulyāt kaṣāya iti ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.42.4">tatra madhurāmvlalavaṇāvātaghnāḥ |
                            madhuratiktakaṣāyā<cb n="1"/>ḥ pittaghnāḥ | kaṭutiktakaṣāyāḥ
                        śleṣmaghnāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.42.5">tatra vāyur ātmaivātmā | pittam āgneyaṃ | śleṣmā
                        saumya iti ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.42.6">ta ete rasāḥ svayo<cb n="2"/>nivarddhanā
                        anyayonipraśamanāś ca |</l>

                    <l xml:id="SS.1.42.7">kecid āhur agnīṣomīyatvāj jagataḥ | dvidhā rasāḥ
                            saumyāgne<lb n="7"/>yāś ca | tatra madhuratiktakaṣāyāḥ saumyāḥ
                        | kaṭvāmvlalavaṇās tv āgneyāḥ || madhurāmvlalavaṇāḥ snigdhā<cb
                            n="1"/> guravaś ca | kaṭutiktakaṣāyāḥ rūkṣā laghavaś ca ||
                        saumyāḥ śītāḥ | āgneyās tūṣṇāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.42.8.1">tatra śaity arukṣalāghavavaiśadyaguṇala<cb
                            n="2"/>kṣaṇo vāyuḥ | tasya samānayoniḥ kaṣāyo rasaḥ | sausya
                        śaity ācchaity am abhivarddhayati | raukṣyārau<pb
                            n="A 1267_11_37r" facs="38"/>kṣyaṃ lāghavāllāghavaṃ
                            vai<unclear>śu</unclear>dyād vaiśadyam iti ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.42.8.2"
                        >auṣṇataikṣṇyaraukṣyalāghavavaiśadyaguṇalakṣaṇaṃ pittaṃ tasya
                            samānayoni<cb n="1"/>ḥ <unclear>sau</unclear>sya auṣṇyād
                        auṣṇyam abhivarddhayati | taikṣṇyāt taikṣṇyaṃ raukṣyād raukṣyaṃ
                        lāghavāl lāghavaṃ vaiśadyām iti ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.42.8.3">mādhuryasnehagauravaśaity a<cb n="2"
                        />paicchilyaguṇalakṣaṇa | ḥ śleṣmā tasya samānayonir madhuro rasaḥ
                        | sosya mādhuryād mādhuryam abhivarddhayati |<lb n="2"/> snehāt
                        senahaṃ gauravād gauravaṃ śaity ācchaity aṃ paicchilyāt
                        paicchilyam iti ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.42.8.4">tasya punar viparītaḥ kaṭuko rasaḥ
                            śleṣmaṇaḥ<cb n="1"/> pratyanīkatvāt | kaṭutvāt mādhuryam
                        abhibhavati | raukṣyasnehaṃ lāghavād gauravaauṣṇāt | vaiśadyāt
                        paicchilyaṃ tadetan nidarśanamātram uktaṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.42.9">rasala<cb n="2"/>kṣaṇam ata
                            ū<unclear>dhe</unclear> vakṣyāmaḥ || tatra yaḥ paritoṣam
                        utpādayati | tarpayati mukhopalepañ janayati | prahlāda<lb n="3"
                        />yati śleṣmāṇañ cābhivarddhayati sa madhuraḥ || yo dantaharṣam
                        utpādayati mukhāsrāvañ janayati śraddhāñ co<cb n="1"/>tpādayati
                        somvla || yo bhaktarucim utpādayati kaphaprasekañ janayati
                        mārddavañ cotpādayati sa lavaṇaḥ || yo jihvām udvejayati<cb n="2"
                        /> śiro gṛhṇāti nāsikāñ cāsrāvayati sa kaṭukaḥ |. yo gale śoṣam
                        utpādayati mukhavaiśamyam utpāda<lb n="4"/>yati | bhaktaruciñ
                        cāpādayati sa tiktaḥ || ya āsyaṃ pariśoṣayati jihvā stambhayati |
                        kaṇṭham vadhnāti hṛ<cb n="1"/>dayaṃ pīḍayati sa kaṣāyaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.42.10.1">rasaguṇān ata ūrdhvam vakṣyāmaḥ || tatra
                        madhuro raso raktamāṃsamedosthima<unclear>jo</unclear>jaḥ
                        śukravarddhanaś cakṣu<del>śa</del><cb n="2"/>ṣyaḥ keśyo
                        valakṛtsandhānaśoṇitaprasādo vālavṛddhakṣakṣīṇahitaḥ
                        ṣaṭpadapipīlikānām i<lb n="5"/>ṣṭatamaḥ tṛṣṇāmūrcchādāhapraśamanaḥ
                        ṣaḍindriyaprasādanaś ceti | sa evaṃguṇopyeka evātyartham upayu<cb
                            n="1"/>jyamānaḥ kāsaḥ śvāsālasakavamathurvada<unclear><add
                                place="above">ta</add></unclear>na
                        mādhuryasvaropaghātakrimigalagaṇḍān āpādayati |
                            tathārbudaślīpadavasti<cb n="2"/>guḍopalepābhiṣyandaprabhṛtīn
                            naya<unclear>ta</unclear> vikārān upajanayati ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.42.10.2">amvlas tu jaraṇapācaṇapavananigraha<lb n="6"
                        />ṇonulomano vidāhī vahiḥ śītaḥ kledanaḥ prīṇanaḥ prāyaśo hṛdyaś
                        ceti | sa khalvevaṃ guṇopyeka<cb n="2"/>evātyartham upayujyamāno
                        dantaharṣanayanasaṃmīlanaromasaṃvejanakaphavilopanaśarīrapraśithilatām
                        āpādayati | tathā <cb n="2"
                            />kṣatavihatadagdhadaṣṭabhagnaśū<del>na</del>cyutā<unclear>ṭhama<del>tri</del></unclear>ta
                        parisarpitacchinnaviddhotpiṣṭādīni pācayatyāgne<lb n="7"
                        />yasvabhāvatvāt ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.42.10.3">lavaṇas tu saṃśodhanaḥ pācano viśleṣaṇas
                        tarpaṇakledanaḥ śaithilyakṛt sarvara<lb n="1"/>sapratyanībhūto
                        mārgaviśodhanaḥ sarvaśarīrāvayavamārdavakaraś ceti | sa
                        khalvevaṃguṇopyeka evātyartham upase<lb n="2"/>vyamāno
                        gātrakaṇḍūkothaśophavaivarṇṇyakaraḥ svaropaghātendriyopatāpān
                        upajanayati | tathā<pb n="A 1267_11_37v" facs="38"/>
                        kṣimukhapākaraktapittavāttapittaśoṇitāmvlīkāprabhṛtīn vikārān
                        upajanayati ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.42.10.4">kaṭukas tu dīpanaḥ pā<cb n="1"/>cano rocanaḥ
                        śodhana sthaulyālasakaviṣakuṣṭhakaṇḍūpraśamanaḥ |
                        sandhivandhacchedanovasādana stanyaśukrakaphamedasām upahantā
                            ce<cb n="2"/>ti | sa khalvevaṃguṇopyeka evātyartham
                        upayujyamāno bhramamadagalatālvoṣṭhapraśoṣadāhasantāpā<lb n="2"
                        />nāpādayati || tathā valavighātakampatodabhedakṛt
                        karacaraṇapārśvapṛṣṭhaprabhṛtiṣu ca vātaśūlān upajanaya<cb n="1"
                        />ti |</l>

                    <l xml:id="SS.1.42.10.5">tiktas tu rocano dīpanaḥ śodhanaḥ
                        kaṇḍūkothatṛṣṇāmūrcchājvarapraśamanaḥ || stanyaśodhano
                            vinmūtrakledamedovasāpūyopaśo<cb n="2"/>ṣaṇaś ceti | sa
                        khalvevaṃguṇopyeka evātyartham upayujyamāno
                            gātramanyāstambhākṣepakārditaśiraḥ<lb n="3"/>śūlān upajanayati
                        | tathā bhramatodabhedacchedāsyavairasyānyāpādayati ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.42.10.6">kaṣāyas tu saṃgrāhiko ro<cb n="1"/>paṇaḥ
                        stambhanaḥ <unclear>śodhaṇo</unclear> lekhanaḥ | pīḍana
                        kledopaśoṣaṇaś ceti || sa khalvevaṃguṇopyeka evātyartham
                        upayujyamāno hṛda<cb n="2"/>yapīḍāsyaśoṣodarādhmānāha
                                <del><unclear extent="1" unit="syllables"/></del>
                        vākyagrahaṇamanyāstambhaprabhṛtīn vikārān upajanayati ||<lb n="4"
                        /> tathā
                        gātrasphuraṇa<unclear>vimivi</unclear>māyanākuñcanākṣepaṇaprabhṛtīn
                        vikārān upajanayati ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.42.11">sarveṣām eva<cb n="1"/> dravyāṇy upadekṣyāmaḥ |
                        tad yathā kākolyādi kṣīraghṛtavasāmajjāśāliyavagodhūmamāṣa
                                śṛṅgāṭakakaseru<unclear>kaka<cb n="2"
                            />loḍyaluvu</unclear>piyālapuṣkaravījakāṣmaryamadhūka<del>dhra</del>drākṣākharjjūra
                            rājādananālikerekṣuvikārā<lb n="5"/>ḥ |
                            valātivalātmaguptāvidārīpayasyāgokṣurakakṣīramoraṭāmadhū<del>ka</del>likā
                            kuṣmā<del>ja</del>ṇḍādiḥ |<cb n="1"/>samāsena madhuro vargaḥ
                        ||
                            dāḍimāmalakamātaluṅgāmrāmrātakakapitthakaramardavadaraprācīrṇṇamakalakośāmrabhavya<del>ā</del><cb
                            n="2"/>pārāvatavetraphalatintiḍīka
                            kucāmvlavetasadantaśaṭhadadhitakrasurāsauvīratuṣodakadhānyā<lb
                            n="6"/>mvlaprabhṛtīni samāsenāmvlo vargaḥ |.
                            saindhavasauvarccalaviḍapākyaromakasāmudrapācimakṣāroṣa<cb
                            n="1"/>rasuvarccilaprabhṛtīni samāsena lavaṇo vargaḥ ||
                        pippalyādiḥ surasādirmadhuśigrumūlakalaśunasumukhaśītaśi<cb n="2"
                            />vaku<unclear>ṣṭha</unclear>devadārukareṇukāvalgujaphalacaṇḍāguggulu
                            mustālāṅgalakīśukanāṣīpīluprabhṛ<lb n="7"/>tīni sālasārādiś ca
                        prāyaṣaḥ kaṭuko vargaḥ |. āragvadhādir
                            guḍucyādirmaṇḍūkaparṇṇīvetra<cb n="1"
                        />karīraharidrādvayendrayavavaruṇasvādukaṇaaṭakasaptaparṇṇavṛhatīdvayaśaṃṅkhinī
                            tṛvṛtkṛtavedhanakarkoṭakakāravella<cb n="2"
                            />kavārttākaravīsu<pb n="38r" facs="39"/>manā
                        śaṅkhapuṣpyapāmārgatrāyamāṇāśokarohi
                        vejayantīsuvarccalāvṛścikālījyotiṣmatīprabhṛtīni ti<cb n="1"/>kto
                        vargaḥ |. nyagrodhādiramvaṣṭhādirlodhrādiḥ priyaṅgvādiḥ triphalā
                            śallakījamva<unclear>sthi</unclear>tindukādīni
                        katakaśākaphalāni sālasā<cb n="2"/>rādiś ca prāyaśaḥ
                        kuravakakovidārajīvantīsuniṣaṇṇakaprabhṛtī nivarakādayo
                        mudgādayauś ca sa<lb n="2"/> māsena kaṣāyo vargaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.42.12">tatraiteṣāṃ raṣānāṃ saṃyogāt triṣaṣṭir bhavati
                        | tad yathā pañcadaśa dvikāḥ | viṃśati<cb n="1"/>trikāḥ |
                        pañcadaśa catuṣkāḥ ṣaṭ pañcakāḥ | ekaḥ ṣaṭkāḥ | kaikasaś ca
                        ṣaḍrasā iti || teṣām anyatra vakṣyāmaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.42.13"><abbr>bha</abbr><ex>vati cātra</ex> ||
                        <caesura/>
                         yuktāḥ ṣaḍa<cb n="1"/>dhi gacchati valino vaśyatāṃ rasāḥ |
                        <caesura/>
                         yathā doṣā prakupitā vaśaṃ yānti valīyasa iti </l>

                    <l ana="letter-numerals" xml:id="SS.1.42.trailer"><abbr>pha
                            2</abbr><expan>42</expan></l>

                </div>

                <div n="43" type="adhyāya">

                    <milestone facs="A 1267_11_38.jpg upper line 3a" unit="folio"/>

                    <l xml:id="SS.1.43.1">
                        <lb n="3"/>athāto vamanadravyavikalpavijñānīyaṃ <abbr
                            type="suspension">vyā</abbr><ex>khyāsyāmaḥ</ex> ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.43.3.part1"> vamanadravyāṇāṃ phalākhyānām madhye
                        madanaphalāni śre<g ref="#newa-gap-filler"/><cb n="1"/>ṣṭhatamāni
                        bhavanti || tatra madanapuṣpāṇām ātapaśuṣkāṇāṃ cūrṇṇaṃ prakuṃcaṃ
                        pratyak puṣpīmadāpuṣpīnimbakaṣāyāṇāṃm anyatamenālo<cb n="2"/>ḍya
                        pāyayitvā vāmayet | madanasalāṭūcūrṇṇāny evam madhulavaṇayuktāny
                        abhiprataptāni madanasalāṭu<lb n="4"/>cūrṇṇasiddhām vā tilayavāgūn
                        nirvṛttām vā nātiharitapāṇḍūnāṃ
                        kusumūṭāvavaddhamṛdgomayapraliptānāṃ ya<cb n="1"
                        />vavusamāṣasālyādidhānyarāśāv aṣṭarātroṣitaklinnabhinnānāṃ phalaṃ
                        pippalībhir āhṛtyātape pariśoṣayet tāsāṃ dadhipa<cb n="2"
                        />lavimṛditapariśuṣkāṇāṃ subhājanasthānām antarnakhamuṣṭhim uṣṇena
                        yaṣṭhīmadhukaṣāyeṇa kovidārā<lb n="5"/>dhvanyatamakaṣāyeṇa vā
                        vimṛdya trirātraparyuṣitaṃ madhusaindhavayuktam āsīrbhir
                        abhimantritam udanmu<cb n="1"/>khaḥ prāṅmukham āturaṃ pāyayed
                        anena mantreṇābhimantrya ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.43.3.1">brahmādakṣāsirudrendrabhūcandrārkānilānalāḥ |
                        <caesura/>
                         ṛṣayaḥ sauṣadhigrā<cb n="2"/>mā bhūtasaṃghāś ca pāntu te ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.43.3.2">rasāyanena siddhānāṃ devānām amṛtaṃ yathā |
                        <caesura/>
                         su<subst>
                            <del>dhe</del>
                            <add place="right margin">da</add></subst>vottamanāgānāṃ
                        bhaiṣajyam ida<lb n="6"/>m astu te ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.43.3.part2">viśeṣeṇa
                        śleṣmajvarapratiśyāyāntarvidradhiṣv apravarttamāne doṣe
                            pippalīvacāsarṣapakalko<cb n="1"/>nmiśrair uṣṇāmbubhiḥ punaḥ
                        punaḥ pravarttayed āsamyag vāntalakṣaṇād iti ||
                        madanaphalamajjacūrṇṇam vā tatkvāthaparibhāvitaṃ vamanadravyaka<cb
                            n="2"/>ṣāyeṇa | madanaphalamajjasiddham vā payaḥ |
                        madanaphalamajjasiddhena vā payasā vā yavāgūm adhobhāgāsṛ<lb n="7"
                        />kpittahṛdrogayoḥ | madanaphalamajjasiddhasya vā payaso
                        dadhibhāvam upagatasya | dadhyuttarakaṃ dadhi vā <cb n="1"
                        />kaphaprasekaś chardis tamakeṣu | madanaphalamajjacūrṇṇaṃ rasam
                        vā bhallātakasnehavad ādāya phāṇitībhūtaṃ lehayet | ātapasuṣkam vā
                            jī<cb n="2"/>vantī kaṣāyeṇa pitte sthānagate |<g
                            ref="#newa-placeholder-mark"/>
                        <pb n="36v" facs="39"/><!-- A 1267_11_38.jpg lower --><lb n="1"
                        />madanaphalamajjakvāthaṃ vā pippalyādi prativāpaṃ
                        ūṣaṇanimbakaṣāyayor anyatamena saṃtarpaṇaṃ kaphasarvavyādhi<cb
                            n="1"/>haram iti madanaphalam uktaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.43.4"> jīmūtakaku<unclear reason="overwriting"
                            >sbhu</unclear>macūrṇṇaṃ vā pūrvāvad eva kṣīreṇa | nivṛtteṣu
                        yavāgūṃ romaseṣu | santānikām vā nirlomaseṣu
                        dadhyuttarakaharitakapāṇḍuṣu | dadhi tat kaṣāyaṃ saṃsṛṣṭāṃ surām
                        vā paryāgateṣu | madanaphalamajja</l>

                    <l xml:id="SS.1.43.5"> vidhāna<lb n="2"/>vat kūṭajaphalamajjavidhānaṃ
                        || </l>

                    <l xml:id="SS.1.43.7"> ikṣvākukusumacūrṇṇaṃ vā pūrvavad eva kṣīreṇa || </l>

                    <l xml:id="SS.1.43.8"> dhāmārgavasyāpi madanaphalamajja<cb n="1"
                        />vidhānavad upayogaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.43.9"> kṛtavedhanamadanaphalamajjapippalīnāṃ
                        vamanadravyaparibhāvitānāṃ bahusaś cūrṇṇam utpalādidattam āghrāya
                            <cb n="2"/>vasati tattvanavavaddhadoṣeṣu yavāgūm ākaṇṭhaṃ
                        pītavatsu ca dadyād iti | sirovirecanāny evaṃ pradhānatamāni
                            bha<lb n="3"/>vanti || </l>

                    <l xml:id="SS.1.43.11">
                        <abbr>bha</abbr><ex>vati cātra</ex>||
                        <caesura/>
                         kalkaiḥ kaṣāyaiḥ svarasaiś cūrṇṇair api ca buddhimān |
                        <caesura/>
                         peyalehyādibhojyeṣu vamanāny upakalpaye<cb n="1"/>d iti || </l>

                    <l xml:id="SS.1.43.trailer"> 43 || ❈ ||</l>

                    <milestone facs="A 1267_11_38.jpg lower line 3b" unit="folio"/>

                </div>


                <div n="44" type="adhyāya">

                    <milestone n="A 1267_11_38.jpg_bottom_36v : 3" unit="folio"/>

                    <!--

(A) Missing verses:

1.44.2, 4ab,  8ab,  10, 11,  16,  17,  18,  19,  20,

21,  22,  23,  24,  25,  26,, 27, 30cd,  

46,  47,  48,  49,  50,  51,  52,  53,  54ab,   55cd, 57cd,   58,  60, 

61,  62,  63,  69,  70,  

71ab,  72cd,  73,  74,  75,  76,  77, 78, 79,  80,  

81,  84ab,  86cd,  87,  88,  89,  91,  

(B) Additions: 

7a,  30a,  57a,  83a,  

(C) Special notes:

1)   82,   83,    83a    are  placed after 63

2) 86ef is after 59

3) 84cd is after 86ef

4) 71cd &72 is after 67

5) 68 is after 72

6)  56  is after 55ab,  

7) 54cd is after 68 


-->

                    <l xml:id="SS.1.44.1"> athāto virecanadravyavikalpavijñānīyaṃ
                            <abbr>vyā</abbr><ex>khyāsyāmaḥ</ex> || </l>

                    <l xml:id="SS.1.44.3"> aruṇābhan tṛvṛnmūlaṃ śreṣṭhaṃ mūlavirecane |
                        <caesura/>
                         pradhānana<unclear>s</unclear>tilva<cb n="2"
                            /><unclear>ka</unclear>s tvakṣu phaleṣv api harītakī | </l>

                    <l xml:id="SS.1.44.4"> snuhāpayaḥ payassūktam iti prādhānyasaṃgrahaḥ |
                        <caesura/>
                         teṣām vidhānam vakṣyāmi yathāva<lb n="4"/>d anupūrvvasaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.44.5"> vairecanadravyakaṣāyapītam mūlam
                        mahattaivṛtamatraśuddhaṃ |
                        <caesura/>
                         cūrṇṇīkṛta saindhavanāgarāḍhyaṃ pibeta<unclear>sclai</unclear><cb
                            n="1"/>ranilādi<unclear>juṣta</unclear>ḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.44.6"> svādutkāthair api cekṣovikāraiḥ | paittarogai
                        kṣīrayuktā nihanyāt |
                        <caesura/>
                         drākṣarasatriphalātkāthamūtrai<unclear>r</unclear> yuktāṃ pibe<cb
                            n="2"/>t kaphajedhyoṣagaḍhāṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.44.7"> trivarṇṇakatridukākhyāyuktaṃ lihyāc cūrṇṇan tad
                        guḍenābhiyojyaṃ |
                        <caesura/>
                        <unclear extent="1" unit="char"/>tha prasthe kuḍavaṃtasya da<lb
                            n="5"/>dyād yu<unclear extent="1" unit="char"/>da<unclear
                            extent="1" unit="char"/>nnāgaraṃ saindhavañ ca| </l>

                    <l xml:id="SS.1.44.8"> pacet sarvaṃ yāvad eva
                        ta<unclear>gha</unclear>naṃ syāl lehībhūtaṃ tatprayojyat tatas tu
                        <caesura/>
                         karṣonmite saindhanāgare ca vipācya kalkīkṛtam etad adyāt |
                        <caesura/>
                         tṛvṛtkalkānā<cb n="1"/>garā<unclear>rddhe</unclear>na yuktaḥ
                        sasaindhavo mūtrayuktas tu peyaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.44.9"> sa<unclear>me</unclear>tṛvṛnnāgare cābhayāñ ca
                            dadyāda<unclear>rdha</unclear> pūrāphalaṃ sadāruḥ |
                        <caesura/>
                         viḍaṃgasāra mari<cb n="2"/>ca vaiṣa yogaḥ sasaindhavo mūtrayuktaḥ
                        pradhānaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.44.12"> vairecanadravyacūrṇṇasya
                            <unclear>dvābhiḥ</unclear> | tataḥ tkāthaḥ sasmitañ cā<lb
                            n="6"/>sya tulpaṃ |
                        <caesura/>
                         samardditaṃ sarppiṣā tacchritena tatkvāthosya sveditā varttitañ
                        ca | </l>

                    <l xml:id="SS.1.44.13"> prākaprāptai phāṇitaṃ cūrṇṇi<cb n="1"/>tāktaṃ
                        | kṣiptvā pa<unclear>kva</unclear>ṃ cāvatāryā pramādāt |
                        <caesura/>
                         sītīkṛutvā modakāṃ saurabhāḍhyaṃ kuryād evaṃ bhakṣakalpaṃ
                        samāṃsaṃ | </l>

                    <l met="hyper metrical" xml:id="SS.1.44.14"> mudgānā vātai<cb n="2"/>ḥ
                        samaṃ sādhitā<del>ṃ</del>nāṃ yūṣo hṛdyaḥ saghṛtaḥ saindhavāḍhyaḥ |
                        <caesura/>
                         vireca<unclear extent="1" unit="char"/>
                            dvaidale<unclear>ṣa</unclear>kalpaḥ |
                            kāyāsta<unclear>jñai</unclear>r vā<lb n="7"/> manīyeṣu caiva </l>

                    <l xml:id="SS.1.44.15"> ikṣya dvidhā <unclear>pā</unclear>ṭayitvā
                        valipya tṛvṛtkalkaiḥ pravisa<unclear>tvā</unclear>ya cāpi |
                        <caesura/>
                         pakvā samya-<cb n="1"/>k <unclear>pū</unclear>ṭapākaṃ krameṇa
                        khādec chītaṃ pittarogābhibhūtaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.44.28"> vairecanikaniḥkvāthabhāgāḥ sītās trayo mitāḥ |
                        <caesura/>
                         dvau<cb n="2"/> phāṇitasya tāṃ marcām pur agnāv adhiśrayet | </l>

                    <l xml:id="SS.1.44.29"> tat sādhusiddhaṃ vijñāya śītī kṛtvā nidhāpayet
                        |
                        <caesura/>
                         kala<pb n="A 1267_11_39.jpg_upper_37r" facs="40"/>se kṛtasaṃskāre
                        vibhajya tū hisāhisau | </l>

                    <l xml:id="SS.1.44.30"> ūrdhvaṃ jātarasaṃ māsādāsavaṃ madhugandhikaṃ |
                        <caesura/>
                         mā<unclear>rtra</unclear>yo prapicet prātas ta<cb n="1"/>taḥ
                        samyag viricyate || </l>

                    <l xml:id="SS.1.44.31"> vairecanikamūlāṇāṃ <unclear>kvā</unclear>the
                        māṣāṃ susādhitāṃ |
                        <caesura/>
                         sudhautaṃ tat kaṣāyeṇa śālīnāñ cāpi taṇḍulaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.44.32"> avakṣudyaikataḥ<cb n="2"/> piṇḍāṃ kṛtvā śuskāṃ
                        sucūrṇṇitāṃ |
                        <caesura/>
                         sālitaṇḍulacūrṇṇan tu samyak svinnaṃ susītalaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.44.33"> tasya pi<unclear>ṣṭa</unclear>sya bhāgā<lb
                            n="2"/>strī kiṇcabhāgavimiśrtāṃ |
                        <caesura/>
                         maṇḍodakārthe <unclear>kvā</unclear>thaṃ ca dadyāt tat sarvam
                        ekataḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.44.34"> niṃdadhyāt kalasaitān tu su<cb n="1"/>rāṃ
                        jatarasāṃs pibet |
                        <caesura/>
                         eṣa eva surākalpo vamaneṣv api kīrttitaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.44.35"> mūlāni tṛvṛtādīnāṃ prathamasya gaṇasya ca |
                        <caesura/>
                         mahataḥ pañcamū<cb n="2"/>lasya
                            bhārgīsārṅga<unclear>ṣṭa</unclear>yor api | </l>

                    <l xml:id="SS.1.44.36"> tṛphalāṃ vacām ativiṣāṃ sudhāṃ hemavatīn
                            teṣā<unclear>n</unclear> |
                        <caesura/>
                         saṃhṛtyaitāni sarvāṇi<lb n="3"/> kuryād bhāgāv ubhau pṛthak | </l>

                    <l xml:id="SS.1.44.37"> kuryān niḥkvātham ekasminn ekasmiñ cūrṇṇam eva
                        ca |
                        <caesura/>
                         tena kvāthena bahuso viśuddhā<cb n="1"/>m bhāvayed yavān | </l>

                    <l xml:id="SS.1.44.38"> śuṣkāṇāṃ madhusṛ<unclear>ṣṭā</unclear>nāṃ s
                        teṣāṃ bhāgās trayo mitāḥ |
                        <caesura/>
                         caturtham bhāga vā <unclear>vā</unclear>pya cūrṇṇam apy atra
                        kīrttitaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.44.39"> kalase prakṣi<cb n="2"/>ped
                            vi<unclear>dva</unclear> tatas tat tadanantaraṃ |
                        <caesura/>
                         teṣāṃ<unclear>m</unclear> eva kaṣāyeṇa śīte nābhi prapūrayet | </l>

                    <l xml:id="SS.1.44.40"> pūrvvavat sannidadhyāt tu jñeyaṃ sau<lb n="4"
                        />vīraka hi taṃ ||
                        <caesura/>
                         pūrvvokta vargam āhṛtya dvidhā kṛtvaikam etayoḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.44.41"> bhāga saṃkṣudya saṃsṛtya yavaiḥ sthālyāṃ sa<cb
                            n="1"/>hā kṣipet ||
                        <caesura/>
                         ajaśṛṅgyā kaṣāyeṇa tenābhyāsicya sādhayet | </l>

                    <l xml:id="SS.1.44.42"> susiddhāṃ cāvacāryaitāṃ
                        <unclear>au</unclear>ṣadhibhyo vimokṣayet |
                        <caesura/>
                         vimṛdya satu<cb n="2"/>ṣān etā<unclear>ṃ</unclear> tatas tāṃ
                        pūrvvavad yavā | </l>

                    <l xml:id="SS.1.44.43"> pūrvvoktauṣadhabhāgasya cūrṇṇan dattvā tu
                        pūrvvavat ||
                        <caesura/>
                         tenaiva saha yūṣeṇa kala<lb n="5"/>se pūrvavat kṣipet | </l>

                    <l xml:id="SS.1.44.44"> jñātvā jātara<unclear>sa</unclear>ñ cāpi tat
                        tuṣodakam āpnuyāt ||
                        <caesura/>
                         tuṣodakasauvīrayo vidhir eṣa<cb n="1"/> prakīrttitaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.44.45"> ṣa<unclear>ṭrā</unclear>trāt saptarātrād vā te
                        ca peye sure smṛte ||
                        <caesura/>
                         vairecaneṣu dravyeṣu tṛvṛtkalpavidhiḥ smṛtaḥ | </l>

                    <!-- many vulgate verses not here-->


                    <!-- next 2 verses in different position -->

                    <l xml:id="SS.1.44.82"> mahāvṛkṣapayaḥ pītai<cb n="2"/>r yavāgūs
                        taṇḍulai kṛtāḥ |
                        <caesura/>
                         virecayed āśu pītā guḍenotkārikā kṛtāḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.44.83"> leho vā sādhitaḥ samyak<lb n="6"/>
                        stuhīkṣīrasurāghṛtaiḥ |
                        <caesura/>
                         vibhāvitās tu hīkṣīre pippalyo lavaṇāni ca | </l>

                    <l xml:id="SS.1.44.84ab"> cūrṇṇaṃ kampilya-<cb n="1"/> kasyāpi tat
                        pītaṃ guḍikākṛtaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.44.64"> harītakīs viḍaṅgāni saindhavan nāgaran tathā |
                        <caesura/>
                         maricāni ca tat sarvaṃ gomūtreṇa virecanaṃ || </l>
                    <cb n="2"/>

                    <l xml:id="SS.1.44.65"> ha<del>ī</del>rītakīṃ bhadradāru kuṣṭhaṃ
                        pūgaphalan tathā |
                        <caesura/>
                         saindhavaṃ sṛṃgaverañ ca gomūtreṇa virecanaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.44.66"> nīlīpha<pb n="A 1267_11_39.jpg_lower 37v"
                            facs="40"/>lānācūrṇṇan tu nāgarābhayayos tathā |
                        <caesura/>
                        <unclear reason="illegible">lihyād guḍena sali</unclear>laṃ
                        paścāduṣṇaṃ piben naraḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.44.67"> pippalyādikaṣāyeṇa pibet pi<cb n="1"
                            /><unclear>ṣṭaṃ</unclear> harītakīṃ |
                        <caesura/>
                         saindhavopahitāṃ samyag eṣa yogo virecana<unclear>ḥ</unclear> || </l>

                    <l xml:id="SS.1.44.71cd"> triphalā sarvaro<unclear extent="1"
                            unit="char"/>gaghnī ghṛtarogena mū<unclear>rcchi</unclear>tā | </l>

                    <l xml:id="SS.1.44.72ab"> yavassaṃ śthāpaṇañ cāpi kuryāt satataḥ<cb
                            n="2"/> sevitā || </l>

                    <l xml:id="SS.1.44.68"> harītakī bhakṣyamāṇā nāgareṇa guḍena vā |
                        <caesura/>
                         sendhavopahitā vā pi sātatyenāgnidīpanī || </l>

                    <l xml:id="SS.1.44.54cd"> vyoṣaṃ tri<unclear>jā</unclear><lb n="2"
                        />takaṃ vi<unclear>ḍa</unclear>ṅgāmalakan tathā | </l>

                    <l xml:id="SS.1.44.55"> navaitāni samāṃśāni tṛvṛdaṣṭaguṇāni vā |
                        <caesura/>
                         suślakṣṇa cūrṇṇaḍānīha gāḍhiḍāni<cb n="1"/> vimiśrayet | </l>

                    <l xml:id="SS.1.44.56cd"> ṣaḍbhiś ca śarkarāgair īṣatsendhavamākṣikeḥ
                        | </l>

                    <l xml:id="SS.1.44.57ab"> piṇḍīkṛta bhakṣayitvā tataḥ śītāmbu pāyayet
                        | </l>

                    <l xml:id="SS.1.44.58cd"> avipattir apayogaḥ prasasta<cb n="2"/>
                        pittarogiṇām || </l>

                    <l xml:id="SS.1.44.59"> kṣārāmupānabhoktvyo vātaśleṣmāturair naraiḥ |
                        <caesura/>
                         bhakṣarūpasadharmatvād āḍhyeṣv eva vidhī<lb n="3"/>yate | </l>

                    <l xml:id="SS.1.44.86ef"> avekṣya samyag ro<unclear>gā</unclear>dīn
                        yathāvad upayojayet || </l>

                    <l xml:id="SS.1.44.84cd"> saptalāṃ sā<unclear>ṅkhi</unclear>nī dantī
                        tṛvṛdāragvaṃ vacāṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.44.85"> mūtreṇa bhāvyaṃ sa<cb n="1"/>ptāhaṃ snuhākṣīre
                        tathaiva ca |
                        <caesura/>
                         kīrṇṇa tenāve cūrṇṇena mālyaṃ vasanam eva ca || </l>

                    <l xml:id="SS.1.44.86ab"> āghrāṃ yāvṛtya vā samyak mṛdukoṣṭho vicyate
                        || </l>

                    <l xml:id="SS.1.44.90"> ghṛteṣu taileṣu payaḥsu cā<cb n=""
                            />pi<del>ḥ</del> | madyeṣu mūtreṣu tathā raseṣu |
                        <caesura/>
                         anneṣu bhakṣyeṣu tathaiva lehe | virecanaṃ sādhu niyojanīya iti
                        || </l>

                    <l xml:id="SS.1.44.trailer"><unclear extent="2" unit="char"/>
                    </l>

                </div>
                <!-- end of chapter 44 of the sūtrasthāna -->


                <div n="45" type="adhyāya">
                    <milestone facs="A 1267_11_39.jpg lower line 4" n="38r" unit="folio"/>

                    <l xml:id="SS.1.45.1">
                        <lb n="4"/> athāto dravyaviśeṣavijñānīyaṃ <abbr type="suspension"
                            >vyā</abbr><ex>khyāsyāmaḥ</ex> || </l>



                    <l xml:id="SS.1.45.3"> pānīyam āntarīkṣyam anirdeśyaṃ rasam amṛtaṃ
                        jīvanan <unclear>va</unclear>rpaṇaṃ dhāraṇam āśvāsaja<cb n="1"
                            /><unclear reason="damage">na</unclear>naṃ
                        śramaklamapipāsāmadamūrcchātandrāpraśamanam ekāntataḥ pathyatamañ
                        ca | </l>

                    <l xml:id="SS.1.45.4"> tad evāvanau patitam anyatamam upalabhate |
                            nadīsarastaḍāgakūpa<cb n="2"/>vāpīpraśravaṇādbhijacauṇṭyādiṣu
                        sthāneṣv anyatamaṃ rasam upabhate | </l>

                    <l xml:id="SS.1.45.5"> tatra lohitakapilapāṇḍupītanīla<lb n="5"
                        />śukleṣv avanipradeśeṣu madhurāmblalavaṇakaṭutiktakaṣāyāḥ |
                        yathāsaṃkhyam udakarasā bhavantīty eke bhāṣante || </l>

                    <l xml:id="SS.1.45.6"> tat tu <cb n="1"/>na samyak || pṛthivyādīnām
                        anyonyānupraveśakṛtaḥ | sa kha<space/>lūdakaraso bhavaty
                        utkarṣāpakarṣakṛtena saṃyogaviśeṣeṇa | tatra svalakṣaṇoda<cb n="2"
                        />kaguṇabhūyiṣṭhāyāṃ madhuraṃ | toyāgniguṇabhūyiṣṭhāyām amlbaṃ|
                        pṛthivyagniguṇabhūyiṣṭhāyāṃ lavaṇaṃ | vāyva<lb n="6"
                        />gniguṇabhūyiṣṭhāyāṅ kaṭukaṃ || vāyvākāśaguṇabhūyiṣṭhāyāṃ tiktaṃ
                        | pṛthivyaṃnilaguṇabhūyiṣṭhāyāṃ kaṣāyaḥ || <cb n="1"
                        />ākāśaguṇabhūyiṣṭhāyām avyaktarasam avyaktaṃ hy ākāśam iti | ātas
                        tat prādhānam avyaktarasātvāt tat peyam āntarīkṣālābhe || </l>

                    <l xml:id="SS.1.45.7"> tatrāntarī<cb n="2"/>kṣaṃ caturvidhaṃ |
                        tadyāthā dhāraṃ kāraṃ tauṣāraṃ haimam iti | teṣān dhāram pradhānaṃ
                        laghutvāt tat punar dvividhaṃ <lb n="7"/>| gāṅgaṃ sāmudrañ ca |
                        tayoḥ parīkṣaṇaṃ | tatra śālyodanapiṇḍam aprakuthitam avidagdhaṃ |
                        rajatabhānopahitaṃ <cb n="1"/>varṣati deve kurvvīta sa cen
                        muhūrttasthitas tā<unclear reason="faded">dṛśa eva
                        bha</unclear>vati | tad gāṅgam iti avagantavyami
                        varṇṇānyatāsikthaprakledo vā taṃ sāmudram i<cb n="2"/>ti vidyāt |
                        tan nopādeyaṃ | sāmudram apy āśvayuji māsi gṛhītaṃ | gāṅgavad
                        bhavati tad upādeyam i<pb facs="41" n="38v"/><lb n="1"/>ti |
                        śuklapaṭaikadeśapracyutam athavā harmyatalaparibhraṣṭam anyair vā
                        prayogair gṛhītaṃ śailabhājane śailavan mṛ<cb n="1"/>nmaye vā
                        pātreṣv anuguptaṃ nidadhyāt | tat sarvakālam upayuñjīta |
                        tasyālābhe bhaumaṃ | tat punaḥ saptavidhaṃ | tad yathā kaupan
                        nādeyaṃ sārasan tāḍākaṃ <cb n="2"/>prāśrāvaṇam audbhijañ caunṭyam
                        iti || </l>

                    <l xml:id="SS.1.45.8"> tatra varṣāvarṣāsvāntarikṣam audbhijaṃ vā
                        seveta mahāguṇatvāt | śaradi sa<lb n="2"/><unclear reason="faded"
                            >rvam prasannatvāt</unclear> hemante sārasan tāḍāgaṃ vā |
                        vasante kaupañ cauṇṭyaṃ prāśrāvaṇam vā | grīṣme py evaṃ |
                        prāvṛṣyendram anabhivṛṣṭaṃ <cb n="1"/>sarvam eva | </l>

                    <l xml:id="SS.1.45.9"> kīṭamūtrapurīṣāṇḍaśavakothapradūṣitaṃ |
                        tṛṇaparṇṇodakayutaṃ kaluṣam viṣasaṃyutaṃ </l>

                    <l xml:id="SS.1.45.10"> yo 'vagāheta varṣāsu pibed vāpi navañ jalaṃ |
                        <caesura/>
                         sa bā<cb n="2"/>hyābhyantarān rogāṃ labhate kṣipram eva tu || </l>

                    <l xml:id="SS.1.45.11"> tatra yat
                        paṅkaśevālatṛṇahaṭhapadmaprabhṛtibhir avacchannaṃ ravisasiki<lb
                            n="3"/>raṇāni<unclear reason="faded">lair
                        vā</unclear>bhijuṣṭaṃ gandharasopasṛṣṭaṃ tad vyāpannam iti vidyāt
                        || sparśarasarūpavīryavipākāḥ doṣāḥ ṣaṭ | kha<cb n="1"/>ratā
                        paicchilyām auṣṇaṃ dantagrāhitā ca sparśadoṣaḥ |
                            paṅkasikatāsaivā<add place="below">la</add>bāhulyād
                        vikṛtavarṇṇyatā rūpadoṣaḥ | vaktarasatā rasadoṣaḥ | aniṣṭa<cb
                            n="2"/>gandhatā gandhadoṣaḥ | yad upayuktaṃ
                        tṛṣṇāgauravaśūlakaphaprasekān āpādayati sar vīyadoṣaḥ | yad upa<lb
                            n="4"/>yuktaṃ cirād vā vipacyate viṣṭambhayati sa vipākadoṣaḥ
                        | ta ete akṣarikṣe doṣā na santi || </l>

                    <l xml:id="SS.1.45.12"> vyāpanne cāgni<cb n="1"/>kvathanaṃ
                        sūryātapanam ayam piṇḍataptanirvāpaṇaṃ vā prasādhakam bhavati
                        |</l>

                    <!-- 13-16 not here-->

                    <l xml:id="SS.1.45.17"> saptakaluṣasya prasādanāni bhvanti | tad yathā
                            katakago<cb n="2"/>medakavisagranthiparṇṇīmūlasevālavastrāṇi
                        muktā maṇiś ceti || </l>

                    <l xml:id="SS.1.45.19"> saptasītīkaraṇāni bhavanti | <lb n="5"/>tad
                        yathā pravātasthāpanam udakaprakṣepaṇaṃ yaṣṭibhrāmaṇavyajanaṃ |
                        vastroddharaṇaṃ | bālukākṣepaṇaṃ śikyāvala<cb n="1"/>mbaṇañ ceti
                        || </l>

                    <l xml:id="SS.1.45.18"> pañca nikṣepaṇāni bhavanti | tad yathā
                        phalakaṃ tryaṣṭakaṃ muñjavalayaṃ da<unclear reason="overinking"
                            >ka</unclear>mañ cikāśikyakaṃ ceti || </l>

                    <l xml:id="SS.1.45.12a">nāgapuṣpacakotpalapā<cb n="2"
                        />ṭalāprabhṛtibhiś cādhivāsanam iti || </l>

                    <l xml:id="SS.1.45.20"> sugandhavispaṣṭarasaṃ suśītaṃ tarṣanāsanaṃ |
                        <caesura/>
                         acchaṃ laghu<lb n="6"/>ñ ca hṛdyañ ca toyaṃ guṇavad ucyate | </l>

                    <l xml:id="SS.1.45.21"> tatra nadyaḥ paścimābhimukhāḥ pathyā
                        laghūdakatvāt | pūrvābhimukhā na <cb n="1"/>praśasyante |
                        gurūdakatvāt | dakṣiṇābhimukhā nātidoṣalā bhavanti |
                        sādhāradhvātvāt | tatra sahyaprabhavāḥ kuṣṭhañ janayanti |
                            vindhya<cb n="2"/>prabhāvā kuṣṭhaṃ hṛdrogañ ca |
                        malayaprabhavā krimīn | mahendraprabhavā ślīpadodarāṇi |
                            himavatprabhavā<lb n="7"/>ḥ | galaga<add place="below"
                            >ṇḍaṃ</add> kvacid gaṇḍamālāṃ | prācyāvanty āparāvantyāś
                            vā<unclear reason="overwriting">rsvā</unclear>ṃsy upajanayanti
                        || tatra pāriyātra<cb n="1"/>prabhavā valārogyakarā iti || </l>

                    <l xml:id="SS.1.45.22"> nadyaḥ sīghravahā laghvyaḥ proktā yāś
                        cāmalodakāḥ
                        <caesura/>
                         gurvya sevālakaluṣajalaughā mandagāś ca <cb n="2"/>yāḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.45.24"> tatra sarveṣāṃ bhaumānām pratyūṣasi grahaṇaṃ |
                        tatra hi saityalāghavam adhikam bhavati | <pb facs="41" n="39r"
                            /><lb n="1"/>saityaṃ cāpāparo guṇa iti || </l>

                    <l xml:id="SS.1.45.25"> divārkakiraṇair juṣṭaṃ juṣtam indukarair niśi
                        |
                        <caesura/>
                         arūkṣam anabhiṣyandi tattulyaṃ <cb n="1"/>gagaṇāmburā || </l>

                    <l xml:id="SS.1.45.26"> gagaṇāmbu<del>ṇa</del> tridoṣaghnaṃ gṛhītaṃ
                        yat subhājane |
                        <caesura/>
                         balyaṃ rasāyanaṃ śītaṃ mātrāpekṣyan tataḥ paraṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.45.27ab"> raktoghnaṃ sītalaṃ hlādi jvara<cb n="2"
                        />dāhas tṛṣāpahaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.45.28"> mūrcchāpittoṣmadāheṣu rakte mādatyaye |
                        <caesura/>
                         bhramaklamaparīteṣu tamake vamathau tathā | </l>

                    <l xml:id="SS.1.45.29"> ūrddhage ra<lb n="2"/>ktapitte ca sītam ambhaḥ
                        praśasyate |
                        <caesura/>
                         prārśvasūle pratisyāye vātaroge galagrahe | </l>

                    <l xml:id="SS.1.45.30"> ādhmāte timite kāṣṭhe sadyaśu<cb n="1"/>ddhe
                        navajvare
                        <caesura/>
                         hi<unclear reason="overwriting">kkā</unclear>yāṃ snehapīte
                        śītāmbu parivarjayet | </l>

                    <l xml:id="SS.1.45.45cd"> arocake pratisyāye pramehaśvayathau tathā | </l>

                    <l xml:id="SS.1.45.46"> mande gnāv udare koṣṭhe jvare netrāma<g
                            ref="#newa-gap-filler"/><cb n="2"/>yeṣu ca |
                        <caesura/>
                         vraṇe ca madhumehe ca pānīyam mandam ācaret | </l>

                    <l xml:id="SS.1.45.27cd"> candrākāntābhavam vāri pittaghnaṃ vimalaṃ
                        smṛtam | </l>

                    <l xml:id="SS.1.45.33cd"> sakṣāraṃ <lb n="3"/>prāyasaḥ kaupan nādeyaṃ
                        kīrttitan tathā | </l>

                    <l xml:id="SS.1.45.32cd"> tāḍākam vātalaṃ rūkṣaṃ sārasaṃ caiva tādṛśaṃ
                        | </l>

                    <l xml:id="SS.1.45.32.1"> autsam aśmasam āśleṣād uṣṇaṃ <cb n="1"
                        />pittena śasyate | </l>

                    <l xml:id="SS.1.45.35.1">sarvadā sarvadoṣeṣu pathyam prāśrāvaṇam payaḥ
                        | </l>

                    <l xml:id="SS.1.45.35ab"> avidāhy udbhijaṃ toyam pittaghnam madhura
                        smṛtaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.45.39cd"> kaphamedonilaharaṃ dīpa<cb n="2"/>naṃ
                        vastisodhanaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.45.40ab"> śvāsakāsajvaraṃhara pathyam uṣṇodakaṃ sadā | </l>

                    <l xml:id="SS.1.45.40.1"> dīpanī pācanī laghvī pathyā bastivisodha<lb
                            n="4"/>nī |
                        <caesura/>
                         vātānulomi<del>ā</del>nī peyā kṣutpipāsaharā smṛt<del>i</del>āḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.45.34cd"> kaphaghno dīpano hṛdyaḥ śuddhānām
                            vrāṇinā<del>pi</del>m a<cb n="1"/>pi | </l>

                    <l xml:id="SS.1.45.34x"> jñeyaḥ pathyatamaś cāpi mudgayūṣaḥ kṛtākṛtaḥ
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.1.45.b"> prīṇanaḥ prāṇa<del><unclear
                                reason="eccentric_ductus">ṃtu</unclear></del>jananaḥ
                        śvāsakāsakṣayāpaḥ |
                        <caesura/>
                         vātahantāśramaharo <cb n="2"/>hṛdyo maṃsarasaḥ smṛtaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.45.c">khalākhalayavāgvaś ca rāgasāḍavaṣaṭṭakāḥ |
                        <caesura/>
                         evam ādīni cānyāni kriyante vaidyavākyataḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.45.d"><lb n="5"/>yadā kāraṇam āsādya bhoktṝṇāṃ
                        cchandato pi vā |
                        <caesura/>
                         anekadravyayonitvāt chāstratas tāṃ vinirdiśet | </l>

                    <l xml:id="SS.1.45.43cd"> snigdhaṃ svādu rasaṃ hṛdyaṃ bṛṃhaṇam ba<cb
                            n="1"/>lavattaraṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.45.44ab"> vṛṣyam pittapipāsaghnaṃ nālikerodakaṅ guruḥ
                        || 0 || </l>

                    <l xml:id="SS.1.45.47"> gavyamājan tathā coṣṭram āvikaṃ māhiṣañ ca yat
                        |
                        <caesura/>
                         aśvāyāś caiva nāryāś ca nāgyā<cb n="2"/>ś caiva tu yat smṛtaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.45.48ab"> tatv anekauṣadhirasaḥ prasādakṣīratāṅ gataḥ
                        | </l>

                    <l xml:id="SS.1.45.48ef"> sarvaprāṇabhṛtān tasmāt sātmyakṣīramiho<g
                            ref="#newa-gap-filler"/><lb n="6"/>cyate || </l>

                    <l xml:id="SS.1.45.49"> gavyan tu śitasnigdhamadhuram avidāhi
                        vātapittaśleṣmaśoṇitamānaseṣu vikāreṣv aviruddhaṃ | jī<cb n="1"/>rṇṇajvarakāsaśophakṣayaraktapittagulm<subst>
                            <del>au</del>
                            <add>o</add></subst>daramūrcchābhramamadapipāsāpāṇḍurogārśa
                            udāvarttātīsārayoṇirogagarbhā<cb n="2"
                        />srāva<del>ka</del>śramaklamaharam balyaṃ vṛṣyaṃ rasāyanaṃ
                        medhyam vyājīkakaraṇan sandhānam āsthāpanam āyuṣyam vamana<lb
                            n="7"/>m virecanañ ceti || </l>

                    <l xml:id="SS.1.45.49.add">kṣīraṃ gavyaguṇaṃ tvājaṃ viseṣāc choṇite
                        hitaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.45.52">dīpanaṃ laghu saṃgrāhi viseṣañ cā<cb n="1"/>tra
                        me sṛṇu |
                        <caesura/>
                         ajānām alpakāyatvāt kaṭutiktanisevanāt | </l>

                    <l xml:id="SS.1.45.53"> nātyambupānād vyāyāmāt sarvadoṣaharam payaḥ ||
                        <caesura/>
                         rūkṣoṣṇaṃ la<cb n="2"/>vaṇaṃ kiñcid auṣṭaṃ
                        svādura<del>gha</del>saṃ laghuṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.45.54"> śophagulmodarārśoghnaṃ krimikuṣṭhakaphāpahaṃ |
                        <caesura/>
                         āvikaṃ <pb facs="42" n="39r"/><lb n="1"/><unclear reason="faded"
                            >madhuraṃ</unclear> snigdhaṃ guru pittakaphāpahaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.45.55"> pathyaṃ kevalavāteṣu kāse vā 'nilasambhave ||
                        <caesura/>
                         mahābhiṣyandi madhuraṃ māhiṣam va<cb n="1"/>hnisādanaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.45.56"> nidrākaraṃ śītakaraṃ gavyāt snigdhataraṃ guruḥ
                        ||
                        <caesura/>
                         uṣṇam ekaśaphaṃ balyaṃ śākhāvātaharam payaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.45.57">madhurāmblarasaṃ rūkṣaṃ lavaṇānurasaṃ <cb n="2"
                        />laghuḥ ||
                        <caesura/>
                         nāryās tu madhruaṃ stanyaṃ kaṣāyānurasaṃ hima | </l>

                    <l xml:id="SS.1.45.58"> nasyāś cyotanayoḥ pathyañ jīvanaṃ laghu
                        dīpanaṃ ||
                        <caesura/>
                         hastinyā <lb n="2"/>madhuraṃ vṛṣyaṃ kaṣāyānurasaṃ guruḥ </l>

                    <l xml:id="SS.1.45.59ab"> snigdhaṃ sthairyakaraṃ śītaṃ cakṣuṣyam
                        balavarddhanaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.45.61cd"> payo 'bhiṣyandi gurvāma prāyasa<cb n="1"/>ḥ
                        parikīrttitaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.45.62"> tad evoktaṃ || laghutaram mandābhiṣyandi ca
                        śritaṃ |
                        <caesura/>
                         varjayitvā striyā stanyam mam eva hi taddhitaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.45.63ab"> dhāroṣṇaṃ guṇavat kṣī<cb n="2"/>raṃ
                        viparītam ato 'nyathā | </l>

                    <l xml:id="SS.1.45.64"> aniṣṭam amlbagandhañ ca vivarṇṇavirasan tu yat
                        |
                        <caesura/>
                         varjyaṃ salavaṇaṃ kṣīraṃ yac ca vigrathitam bhave<lb n="3"
                            /><unclear reason="background_noise">t || </unclear></l>

                    <l xml:id="SS.1.45.65">
                        <unclear reason="background_noise">dadhi tu
                        sṛṣṭamūtra</unclear>purīṣaṃ gurv amblam abhiṣyandi
                        śleṣmapittaśophavarddhanaṃ kārsyāpahaṃ rocakaṃ maṅgalyañ ca | </l>

                    <l xml:id="SS.1.45.65.add1"> tad udhṛtasāraṃ <cb n="1"/>grāhyam
                        anabhiṣyandi ca |
                        <caesura/>
                         saraḥ kaphamedaśukrakṛt | tidoṣam mandajātaṃ | </l>

                    <!-- 66-83 not here -->

                    <l xml:id="SS.1.45.84"> takraṃ kaṣāyānurasam amblam uṣṇavīryam
                        atīsāragaraghnaṃ | laghuśukrava<cb n="2"/>lāsayakṣayakaram
                        arsoghnañ ca || dadhimaṇḍo viṣṭambhāruciharo laghutaraś
                        cāgnidīpanaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.45.89"> vāte mblaṃ sendhavopetaṃ <lb n="4"/><unclear
                            reason="background_noise">svādu pitte saśarkaraṃ</unclear> |
                        <caesura/>
                         pibet takraṅ kaphe cāpi savyoṣakṣārasaṃyutam | </l>

                    <l xml:id="SS.1.45.90"> grāhiṇī vātalā rūkṣā vijñeyā tu krakūcikā |
                        <caesura/>
                        <cb n="1"/>tadvat kirāṭam mathitaṃ bṛṃhanaṃ kṣīram oraṭaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.45.92"> navanītaṃ tu sukumāramadhuram
                        amblānurasaṃgrāhi vraṇasophārditāpahaṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.45.96"> ghṛtan tu śītavīryam madhura<cb n="2"/>m
                        abhiṣyandi tridoṣāpakarṣaṇam agnidīpanaṃ
                        saukumāryojastejobalakaram āyuṣyam vṛṣyam medhyaṃ vayasthāpana<lb
                            n="5"/>ñ cakṣuṣyam pāpopasamanaṃ rakṣoghnaṃ ceti || </l>

                    <l xml:id="SS.1.45.108"> sarpiḥ purāṇan timirapratiśyāyaśvāsakāsanut |
                        <caesura/>
                         mūrcchākuṣṭhaviṣo<g ref="#danda-with-slash"/><cb n="1"
                        />nmādagrahāpasmāranāśanaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.45.95"> vikalpa eṣa dadhyādi śreṣṭho gavyo
                        'nuvarṇṇitaḥ |
                        <caesura/>
                         vikalpānavaśiṣṭāṇāṃ kṣīravīryā samādiśet || </l>

                    <!-- 96-111 not here -->

                    <l xml:id="SS.1.45.112"> tilatai<cb n="2"/>lam madhurati<unclear
                            reason="eccentric_ductus">ktā</unclear>nusaman tīkṣṇam
                        anilavalāsakṣayakaram aśītam pittajananaṃ yoniśiraḥ śūlapraśamanaṃ
                            ta<g ref="#danda-with-slash"/><lb n="6"/>thā
                            chinnabhikṣatāgnidagdhapiccitarugna<unclear
                            reason="overinking"
                        >yū</unclear>tāvamathitahatavyāḍavidaṣṭapatanaprabhṛtiṣu
                        parisekābhyañjanayoḥ <cb n="1"/>praśastam iti ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.45.113"> tad bastiṣu ca pavane ca nasye karṇṇādipūraṇe
                        |
                        <caesura/>
                         annapānavidhau cāpi prayojyam vātaśāntaye || </l>

                    <l xml:id="SS.1.45.115"> nimbātasīkusumbhaṣarsa<cb n="2"
                        />papīlukarañjeṅgudīsigrusuvarccalāphalatailāni tīkṣṇakaṭukāny
                        uṣṇavīnyāṇi krimikaphamehopa<lb n="7"/>harāṇāni || </l>

                    <l xml:id="SS.1.45.120">
                        atimuktakapiyālākṣatrapuservārukarkārukuṣmāṇḍakatailāni | </l>

                    <l xml:id="SS.1.45.121"> madhurakaṣāyāṇi <cb n="1"
                        />kaphapittapraśamanāni ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.45.122">turuvakakarkoṭakatailamadhurakaṣāyatiktānurase
                        krimikaphakuṣṭhamedohare ca || eraṇḍatailam madhura<cb n="2"/>m
                        uṣṇaṃ vātakaphāpahaṃ medoharañ ca ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.45.123">saraladevadārusiṃsapāgurusārasnehāḥ ||
                            tiktakakaṭukaśāyāḥ<pb facs="42" n="40r"/><lb n="1"/> |
                        duṣṭavraṇaśodhanāḥ krimik<del>i</del>aphakuṣṭhaharāś ca ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.45.131">grāmyā<del>nyā</del>nūpaudakānām vasāmajjāno
                        gurūṣṇamadhurā vāta<cb n="1"/>ghnāḥ | jāṅgalaikaśaphakravyādānāṃ
                        laghuśītakaṣāyā ra<add place="below">kta</add>pittaghnāḥ |
                        viṣkirāḥ pramehānāṃ śleṣmaghnāḥ | pratudānāṃ sarvadoṣaghnā<unclear
                            reason="overwriting">ś cā</unclear>gni<cb n="1"/>dīpanāḥ |
                        tatra tailaghṛtavasāmajjāno gurupākā vātaharāś ceti |</l>

                    <l xml:id="SS.1.45.129">yāvantaḥ sthāvārā dehāḥ samāsena pra<lb n="2"
                        />kīrttitāḥ |
                        <caesura/>
                         sarve tailaguṇā jñeyāḥ sarve cānilanāsanāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.45.132"> kṣaudran tu madhuraṃ kaṣāyānurasaṃ rūkṣaṃ
                        laghu suku<cb n="1"/>māraṃ sandhānīyaṃ <unclear
                            reason="eccentric_ductus">so</unclear>dhanaṃ
                        ropa<del>na</del>ṇaṃ lekhanañ cakṣuṣyam varṇyaṃ śvaryam
                        viṣaghnakrimicchardyatīsāramehapittakapharaktapraśamanaṃ saṅgrā<cb
                            n="2"/>hikam prahlādana
                        <caesura/>
                         tat tu trividhaṃ mākṣikaṃ potikaṃ bhrāmaraṃ pūrvaṃ pūrvaṃ
                        laghutaraṃ tatpurāṇāṃ pradhānam anamblañ ca</l>

                    <l xml:id="SS.1.45.143">
                        <lb n="3"/>nānādravyebhyo viruddharasavīryaviṣapuṣparasapānān
                        makṣikāsambhṛtatvāc ca | uṣṇopacārayogavāhi ca || </l>

                    <l xml:id="SS.1.45.144"> bhavati <cb n="1"/> ||
                        <caesura/>
                         uṣṇair virudhyate sarvaṃ viṣānvayatayā madhuḥ |
                        <caesura/>
                         uṣṇārttam uṣṇam uṣṇe vā tal lihanti viṣaṃ yathā || </l>

                    <l xml:id="SS.1.45.148"> ikṣavo madhurā madhuravipākā śītā <cb n="2"
                        />snigdhā vṛṣyā mūtralāḥ | raktapittapraśamanāḥ kaphakarāś ceti
                            <hi>||</hi>
                    </l>

                    <l xml:id="SS.1.45.155"> snehaprasādamādhuryaguṇotkarṣapra<lb n="4"
                        />kārataḥ |
                        <caesura/>
                         kāntārakādvaraḥ pauṇṭhaḥ pauṇḍrakād vaśakovaraṃ <hi>||</hi>
                    </l>

                    <l xml:id="SS.1.45.157"> śarkarāsamavīryas tu dantaniṣpīḍito rasaḥ
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.1.45.158">
                        <cb n="1"/>gurur vidāhī viṣṭambhī yāntikas tu prakīrttitaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.45.159"> phāṇitam madhuram abhiṣyandi
                            bṛṃha<del>ma</del>ṇaṃ śukrakaphakaraṃ pittaghnañ ca || </l>

                    <l xml:id="SS.1.45.160"> guḍaḥ sa<cb n="2"/>kṣāramadhuro nātiśītaḥ
                        snigdho mūtraraktaviśodhanaḥ pittaghnaḥ | kaphakaro vṛṣyaś ca || </l>

                    <l xml:id="SS.1.45.162"> matsyaṇḍikā<lb n="5"/>khaṇḍaśarkarā vimalā
                        uttarottaraś ca śītasnigdhagurusaramadhurā raktapittapraśamanāś
                        ceti || </l>

                    <l xml:id="SS.1.45.163"> yathā <cb n="1"/>yathaiṣām vaimalyaṃ
                        madhuratvaṃ tathā tathā |
                        <caesura/>
                         snehalāghavaśaityāni saratvaṃ | ca tathā tathā || </l>

                    <l xml:id="SS.1.45.166"> madhuśarkarā charddyatīsāraharā rūkṣā <cb
                            n="2"/>cchedanī ca | vṛṣyā kṣīṇakṣatasandhānakṛt | sasnehehā
                        guḍaśarkkarā ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.45.167"> kaṣāya<del>ā</del>śītamadhur<add>ā</add>ḥ
                            satiktāyā<lb n="6"/>vaśarkarāḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.45.168"> tṛṣṇā śoṇitapittadāhaśamanī sāmānyataḥ
                        sarveṇa sarvam pittaharaṃ || </l>


                    <l xml:id="SS.1.45.170ab"> madyam amblaṃ dīpaṇaṃ <g
                            ref="#newa-gap-filler"/><cb n="1"/> rocanam </l>



                    <l xml:id="SS.1.45.171cd">vikā sṛṣṭaviṭmūtraṃ śrṇu tasya viśeṣaṇaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.45.172"> mādvīkam avidāhitvān madhurānurasan tathā
                        <caesura/>
                         raktapitte tu satatam budhair na pra<cb n="2"/>tiṣidhyate |</l>

                    <l xml:id="SS.1.45.174"> tasmād al_pāntaraṅ kiñcit khārjūram
                        vātakopanaṃ <hi>||</hi></l>

                    <l xml:id="SS.1.45.182">kaṣāyamadhuraḥ sīdhur gauḍaḥ pācanadīpana<lb
                            n="7"/>ḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.45.184">tadvat pakvarasaṃ sīdhur balavarṇṇakaraḥ paraḥ
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.45.186">mākṣikaḥ pāṇḍurogaghno vṛṣyaḥ saṃgrāhiko
                        laghuḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.45.187">jamblo<cb n="1"
                        />ṣṭhaba<unclear>ddha</unclear>niṣyandas tauravo vātakopanaḥ ||
                        <caesura/>
                         tīkṣṇaḥ surāsavo hṛdyo mūtralaḥ kaphavātahā ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.45.188">madhuro guḍamaireyaḥ cchedī madhvāsa<cb n="2"
                        />vo laghuḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.45.190">valyaḥ pittasaho vṛṣyo hṛdyaś cekṣarasāsavaḥ
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.1.45.190.1">prajaraṇo riṣṭarasaḥ kaphahā
                            bhuktapācana<hi>ḥ <pb facs="43" n="40v"/><lb n="1"/>||</hi>
                    </l>

                    <l xml:id="SS.1.45.197"><hi>a</hi>riṣṭāsamasīdhūnāṃ guṇāṃ mi cādiśet
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.1.45.198">yathāsvauṣadhasaskāram avekṣya kuśalo bhiṣak
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.45.176cd">kāśārṣo gra<unclear reason="overinking"
                            >ha</unclear>ṇīdo<cb n="1"/>ṣapratiśyāyavināśanī |</l>

                    <l xml:id="SS.1.45.177">svetāmūtrakaphastanyaraktamānsakarī surā |
                        <caesura/>
                         vamyarocakahṛtkukṣitodaśūlapramardanī |</l>

                    <l xml:id="SS.1.45.178ab">prasannā vātagulmārśo vibandhā<cb n="2"
                        />nāhanāśanī |</l>

                    <l xml:id="SS.1.45.180cd">grāhyuṣṇo jagalo rūkṣaḥ śophahā
                        bhuktapācanaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.45.181cd">va<unclear reason="overwriting"
                            >kṣa</unclear>śo hṛtasāratvād viṣṭambhīdoṣapānaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.45.192cd">navam ma<lb n="2"/>dyam abhiṣyandi
                        guruvātādikopanaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.45.194ab">sphuṭasrotakarañ jīrṇṇaṃ laghuvātakaphāpahaṃ
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.1.45.210ab">raktapittakaraṃ śuklaṃ cchedi śuktavipānaṃ
                            <cb n="1"/>||</l>

                    <l xml:id="SS.1.45.211cd">tadvat tadā śrutaṃ sarvaṃ rocanan tu
                        viseṣataḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.45.213">tuṣāmbudīpanaṃ hṛdyam uktaṃ sauvīrakan tathā
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.1.45.214.1">dhānyāmblaṃ dhānyayoni<unclear
                            reason="overwriting">tvā</unclear>t prāṇadhāraṇam amblatvād
                        vātaghnam vidāhi<cb n="2"/>tvāt pittakaraṃ kaphaghnaṃ bahiḥ |
                        śītaṃ guruvipākaṃ hṛdyatvāt tṛṣṇāpanayanaṃ rucijanaṃnaṃ
                        samudrāntasaṃśritānāñ ca janānām pa<lb n="3"/>raṃ sātmyaṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.45.204cd">tasyānekaprakārasya madyasya rasavīryataḥ
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.1.45.205">saukṣmād auṣṇāc ca taikṣṇāc ca vikāsitvāc ca
                        vahninā |
                        <caesura/>
                         sametya hṛda<g ref="#newa-gap-filler"/><cb n="1"/>ye prāpya
                        dhamanīm ūrdhvam āgataṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.45.206">vicālyendriyacetāṃsi vīryam madayate cirāt |
                        <caesura/>
                         cireṇa ślaiṣmike puṃsi pānato jāyate madaḥ |
                        <caesura/>
                         vātike jāyate tī<cb n="2"/>kṣṇaḥ paittike śīghram eva tu ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.45.207ab">sāttvike saucadākṣiṇyaharṣamaṇḍa<unclear
                            reason="overinking">la</unclear>ta sthitaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.45.208">rājase duḥkhaśīlatvam ātmatyāgaṃ su<lb n="4"
                        />sāhasaṃ |
                        <caesura/>
                         kalahaṃś cānavasthānaṃ karoti puruṣe madaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.45.209">asaucanidrāmātsaryam agamyagamanaḥ yadā |
                        <caesura/>
                         asatyabhā<g ref="#newa-gap-filler"/><cb n="1"/>ṣaṇaṃ cāpi kuryād
                        vai tāmase madaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.45.218">tīkṣṇaṃ kaṭukaṃ mūtraṃ lavaṇānurasaṃ laghuḥ |
                        <caesura/>
                         sodhanaṃ kaphavātaghnaṃ śṛṇu tasya viseṣaṇaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.45.221">śūlagulmoda<cb n="2"/>rānāhavirekāsthāpanādiṣu
                        <caesura/>
                         mūtraprayogasādhye tu gavyam mūtraṃ payojayet |</l>

                    <l xml:id="SS.1.45.222">ānāhasophagulmeṣu pāṇḍuro<lb n="5"/>ge tu
                        māhiṣaṃ |
                        <caesura/>
                         śophaghnaṃ mājamaurabhraṃ kāsasvāsavisāpahaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.45.225">āsvaṃ kaphaharaṃ mūtrakrimidardruṣu sasyate
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.1.45.226">tīkṣṇaṃ kṣā<cb n="1"/>re kilāse ca nāgamūtram
                        prayojayet |</l>

                    <l xml:id="SS.1.45.228">aśoghnaṃ kārabhaṃ mūtraṃ mānuṣan tu viṣāpahaṃ
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.1.45.229">dravadravyāṇi sarvāṇi kīrttitāni samāsataḥ |
                        <caesura/>
                         deśakā<cb n="2"/>lavibhāgajño nṛpateḥ karttum arhatīti ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.45.trailer"><choice><abbr ana="Nepalese numerals">pha
                                ha</abbr>
                            <expan>40 5</expan></choice> || 0 || </l>

                    <milestone facs="A 1267_11_42.jpg upper line 5" n="40v5c" unit="folio"
                    />
                </div>
                <!-- end of chapter 45 of sūtrasthāna -->



                <div n="46" type="adhyāya">

                    <milestone n="A 1267_11_42.jpg_top_40R : 5" unit="folio"/>

                    <l xml:id="SS.1.46.1"> athāto nnapānavidhiṃ <abbr type="suspension"
                            >vyā</abbr><ex>khyāsyāmaḥ</ex> || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.3"> dhanvantarim abhivādya suśruta uvāca <lb n="6"
                        /> || bhagavāṃ prāg abhihitaprāṇinā mūlam āhāro valavarṇojasāṃ ca
                        saḥ ṣaṭsu raseṣv āyattaḥ rasāḥ punar dravyāśrayi<cb n="2"/>ṇaḥ |
                        dravyarasavīryavipākanimitte ca kṣayavṛddhī doṣāṇāṃ sāmyañ ca
                        vrahmāder api ca lokasyāhāraḥ sthity utpattihetur āhārād
                            evābhivṛddhi<cb n="3"/>r valam ārogyavarṇṇendriyaprasādaś ca |
                        tathā rasavaiṣamyād asvāsthyaṃ tasyāśitapītalīḍhakhāditasya
                            nānādravyātma<lb n="7"/>kasyānekavidhavikalprabhāvasya pṛthak
                        pṛthak dravyarasavīryavipākarmecchāṃ jñātuṃ na hy anavavuddha
                        dravya | sva<cb n="2"/>bhāvā bhiṣajaroganigrahaṇaṃ kartuṃ samarthā
                        ity āhārāyattāś ca prāṇino yasmāt tasmād
                            annapā<unclear>nna</unclear>vidhim upadiśatu me bhagavān ity
                        uktaḥ | pro<cb n="3"/>vāca bhagavān dhanvantariḥ | atha khalu
                        vatsa suśruta |</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.4"> tatra
                            lohitaśālikalamakardamakapāṇḍukasugandhakaśakunā<milestone
                            n="A 1267_11_42.jpg_bottom" unit="jpeg"/><pb facs="43" n="41v"
                            />hṛtakuṣmāṇḍakapuṇḍarīkamahāśāliśītabhīrūkalodhrapuṣpakadīrghaśūkakāñcanakahāyanakadūṣīmahīprabhṛ<cb
                            n="2"/>tayaḥ śālayaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.5"> madhurā vīryataḥ śītā |
                            vipākakaṭū<unclear>kāḥ</unclear> smṛtāḥ |
                        <caesura/>
                         pittaghnālpānilakaphāḥ snigdhā
                        <unclear>va</unclear>ddhālpavarccasaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.6"> teṣāṃ lohitakaśre<cb n="3"/>ṣṭho doṣaghnaḥ
                        śukramūtralaḥ |
                        <caesura/>
                         cakṣuṣyo varṇṇavalakṛt svaryo hṛdyas tṛṣāpahaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.7cd"> tasmād alpāntaraguṇāḥ krama<lb n="2"/>śaḥ
                        śālayopare || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.8">
                            ṣaṣṭikakāṅgukamukundakapītakapramodakakālakāsanapuṣpakamahāsvetakamahāvrīhicūrṇṇaka<cb
                            n="2"/>kuravakekedārakaprabhṛtayo vrīhayaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.9"> rase pāke ca madhurāḥ pittānilaharāḥ smṛtāḥ |
                        <caesura/>
                         śālīnāṃ guṇataś cāpi samānā vaddhavarccasaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.10"> ṣa<cb n="3"/>ṣṭhikaḥ pravaras teṣāṃ
                        kaṣāyānuraso laghuḥ |
                        <caesura/>
                         mṛduḥ snigdhas tridoṣaghnaḥ sthair yakṛdvalavarddhanaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.11"> rasato madhuragrāhī tu<lb n="3"/>lyo
                        lohitaśālibhiḥ |
                        <caesura/>
                         śeṣātsv alpāntarīsmāt vrīhayaḥ kramaśo guṇaiḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.12"> kṛṣṇavrīhiśālāmukhalāvā<cb n="2"
                        />kṣajatumukhanandīmukhatvaritakakuṭāṇḍakapārāvatakapāṭalo
                        prabhṛtayoḥ vrīhayaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.13"> kaṣāyamadhurāḥ pāke madhurāḥ vīryato himāḥ <cb
                            n="1"/> |
                        <caesura/>
                         alpābhiṣyantinas tulyāḥ ṣaṣṭhikair valavarddhanāḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.14"> kṛṣṇavrīhivaras teṣāṃ kaṣāyānuraso laghuḥ |
                        <caesura/>
                         tasmād alpāntara<lb n="4"/>guṇāḥ kramaśo vrīhayopare || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.15"> gagdhāyāmavanau jātāḥ śālayo laghupākinaḥ |
                        <caesura/>
                         kaṣāyā vaddhavinmūtrā | <cb n="2"/>ḥ rūkṣāḥ śleṣmāpakarṣaṇāḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.16"> sthalajāḥ kaphapittaghnāḥ kaṣāyāḥ kaṭukānvayāḥ
                        |
                        <caesura/>
                         kiñcit satiktamadhurāḥ pavanānalavarddhanāḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.17"> kaidārā <cb n="3"/> madhurā vṛṣyā valyāḥ
                        pittanivarhaṇāḥ |
                        <caesura/>
                         īṣat kaṣāyālpavalāḥ guravaḥ kaphaśukralāḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.18"> ropyādiropya<lb n="5"/> laghavaḥ
                        śīghrapākaguṇottarāḥ |
                        <caesura/>
                         avidāhino vātaharā valyā mūtravivarddhanāḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.19"> śālayaś chinnarūḍhā ye <cb n="2"/> rūkṣāste
                        vaddhālpavarccasaḥ |
                        <caesura/>
                         tiktāḥ kaṣāyāḥ pittaghnā laghupāko kaphāpahāḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.20"> vistareṇāyam uddiṣṭaḥ śālivargo hitāhitaḥ ||
                        <caesura/>
                        <cb n="3"/>tad vat kudhānyamudgānām māṣādīnāñ ca vakṣyate || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.21">
                            koradūṣakaśyāmākanīvāraśāntanuvarakoddālakapriyaṅguma<lb n="6"
                        />dhūlikānandīmukhīkurūvindakasakavastākatolaparṇṇīmukundakaveṇuyavaprabhṛtayaḥ
                        | kudhānyavi<cb n="2"/>śeṣāḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.22"> uṣṇāḥ kaṣāyamadhurā rūkṣāḥ kaṭupākinaḥ
                        <caesura/>
                         śleṣmaghnā vātaniṣyandāḥ vātapittaprakopanāḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.23"> kaṣāyamadhurāḥ śī<cb n="3"/>tās teṣāṃ
                        pittasahāḥ smṛtāḥ |
                        <caesura/>
                         sakoradūṣaśyāmākako nīvāraś ca śāntanuḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.24"> kṛṣṇā raktāś ca pītāś ca śve<lb n="7"/>tāś
                        caiva priyaṅgavaḥ |
                        <caesura/>
                         yathottaraṃ pradhānāḥ syu snigdhāḥ kaphakarāḥ
                                s<subst><del>ā</del><add>a</add></subst>rāḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.25"> madhūlī madhurāḥ śītā<cb n="2"/>ḥ snigdhā
                        nandīmukhī tathā |
                        <caesura/>
                         viśoṣī tatra bhūyiṣṭhavarukaḥ samukundakaḥ </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.26"> rūkṣā veṇu ye jñeyā vīryoṣṇā kaṭupākinaḥ |
                        <caesura/>
                         vaddha<cb n="3"/>mūtrāḥ kaphaharāḥ kaṣāyā vātakopanāḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.27">
                            mudgavanamudgamasūramudgakuṣṭhakakalāyahareṇḍhakīsatī<milestone
                            facs="A 1267_11_43.jpg_top" unit="jpeg"/><pb facs="44" n="41r"
                        />nā vaidalāḥ </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.28"> kaṣāyo madhurāḥ śītāḥ kaṭupākānilāpahāḥ |
                        <caesura/>
                         vaddhamūtrapurīṣāś ca pittaśleṣmaharās tathā | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.29">
                        <cb n="2"/> nāty arthaṃ vātalās teṣāṃ mudgadṛṣṭiprasādanāḥ |
                        <caesura/>
                         pradhānā haritās tatra vanyā mudgasamāḥ smṛtāḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.30"> vipāke madhuro proktā masūrā varddhavarcca<cb
                            n="3"/>saḥ |
                        <caesura/>
                         makuṣṭhakāḥ krimihaḥ kalāyāḥ pracurānilāḥ | </l>



                    <l xml:id="SS.1.46.33"> hareṇavaḥ satīnāś ca vijñeyā bhinnavarcasaḥ |
                        <caesura/>
                        <lb n="2"/>ṛtemudgamasūrābhyām anye tvādhymānakārakāḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.34"> māṣogurūr bhinnapurīṣamūtraḥ | snigdhoṣavṛṣyo
                            madhuronila<g ref="#newa-gap-filler"/>ghnaḥ |
                        <caesura/>
                         santarpaṇastanyakaro viśeṣād valapradaḥ śukrakaphāvahaś ca || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.35"> kaṣāyo bhāvān na purīṣabhedī na mūtralo naiva
                        valāsa karttā |
                        <caesura/>
                         svādur vipā<cb n="3"/>ko madhurolasāndraḥ
                        santarpaṇastanyarucipradaś ca || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.36"> māṣais samānaṃ phalam ātmaguptam uktañ ca
                            kākaṇḍapha<lb n="3"/>lan tathaiva |
                        <caesura/>
                         āraṇyamāṣā guṇataḥ pradiṣṭā rūkṣā kaṣāyā avidāhinaś ca || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.37"> uṣṇakulattho rasataḥ
                            ka<unclear>rṣa</unclear><cb n="2"/>yaḥ kaṭur vipāke
                        kaphamārutaghnaḥ |
                        <caesura/>
                         śukrāśmarīgulmaniṣūdanaś ca | saṃgrāhikaḥ pīnasakāsahantā || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.38"> ānāhamedogudakīla<cb n="3"/>hikkā | svāsāpahaḥ
                        śoṇitapittakṛc ca |
                        <caesura/>
                         valāsa hantā nayanāmayaghno viśeṣato vanyakulattha ukta<lb n="4"
                        />ḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.39"> īṣat kaṣāyoḥ madhuraḥ satiktaḥ | saṃgrāhikaḥ
                        pittakarastathoṣṇaḥ ||
                        <caesura/>
                         tilo vipāke kaṭuko vali<cb n="2"/>ṣṭhaḥ snigdho vraṇe
                        lepanapathya uktaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.40"> dantyognimedhājananolpamūtraḥ |
                        ryāṣakeśyonilahā guruś ca ||
                        <caesura/>
                         tileṣu sarveṣ eva sita<cb n="3"/>ḥ pradhāno madhyaḥ sito
                        hīnatarāstathānye || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.41"> yavaḥ kaṣāyo madhuro himaś ca kaṭur vipāke
                            kapha<lb n="5"/>pittahantā ||
                        <caesura/>
                         vraṇeṣu pathyastilavac ca nity apravaddhamūtro vahuvātavarccāḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.42"> sthairyāgnimedhāsvarava<cb n="2"/>rṇṇakṛc ca
                        sapicchilo sthūlavilekhanaś ca |
                        <caesura/>
                         medonilasraṇorūkṣyaḥ prasādanaḥ śoṇitapittayoś ca | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.43"> ebhir guṇai<cb n="3"/>r hīnataraiś ca kiñcid
                        vidyādyavebhyopiyavānaśeṣāna ||
                        <caesura/>
                         godhūma ukto madhuro guruś ca valyaḥ sthira<lb n="6"/>ḥ
                        śukravalapradaś ca | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.44"> snigdho 'tha śīto 'nilapittahantā
                        sandhānakṛccha śleṣmakaraḥ saraś ca ||
                        <caesura/>
                         rūkṣaḥ ka<cb n="2"/>ṣāyo viṣaśoṣaśukravalāsadṛṣṭikṣayakṛd vidāhī
                        || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.45"> kaṭur vipāke madhuras tu śimbaḥ |
                            prabhinnaviṭmārutapitta<cb n="3"/>laś ca |
                        <caesura/>
                         sitāsitāpītaḥ ku<unclear>va</unclear>rṇṇā bhavanti yenyekiśarāś
                        ca śimvāḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.46"> yathāditāste guṇa<lb n="7"/>taḥ pradhānā
                        jñeyās tathādrā rasapākayoś ca |
                        <caesura/>
                         sahādvayaṃ mūlakapādikā ca kusiddhavallī<cb n="2"/>prabhavās ca
                        śimvāḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.47"> jñeyā vipāke madhurā rase | ca valapradāḥ
                        pittanivarhaṇāś ca |
                        <caesura/>
                         vidāhavantaś ca bhṛṣañ ca rukṣā <cb n="3"/> viṣṭaṃbhya jīryanty
                        anilapradāś ca || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.48"> rucipradāś caiva sudurjarāś ca sarvāḥ smṛtā
                        vaidalikāś ca śimvā<milestone facs="A 1267_11_43.jpg_bottom"
                            unit="jpeg"/><pb facs="44" n="42r"/>ḥ |
                        <caesura/>
                         kaṭur vipāke madhuro 'nilaghnavidāhibhāvād ahitaḥ kusumbhaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.49"> uṣṇātasī svādurasānilaghnī pittolva<cb/>ṇā
                        syāt kaṭukā vipāke |
                        <caesura/>
                         pāke rase cāpi kaṭupradiṣṭaḥ siddhārthakaḥ śoṇitapittakopī ||
                        <caesura/>
                         snigdhoṣṇatīkṣṇaḥ kaphavātahantā tathāguṇaś cāsitasarṣa<cb n="3"
                        />pohi ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.50">
                        <caesura/>
                         anārttavaṃ vyādhihatam aparyātam eva ca | abhūmijan navam cāpi na
                        dhānyaṃ guṇavat smṛtaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.51"> navaṃ dhānyam abhiṣyandi<lb n="2"/> laghu
                        saṃvatsarositaṃ |
                        <caesura/>
                         vidāhi guru viṣṭambhi virūḍhaṃ vātakopanaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.52"> śālyādaḥ sarṣapāntasya dvividhasyāsya bhāgataḥ
                            <cb n="2"/> |
                        <caesura/>
                         kālapramāṇasaskāro mātrā cāsmim parīkṣyate || ❈ || </l>


                    <!--                   māṃsavarga begins -->

                    <milestone n="A 1267_11_43" unit="folio"/>
                    <!--
Missing verses
57cd, 58, 63ab, 66, 97, 99, 100, 101, 104, 116, 127, 128, 132ab, 138
-->

                    <l xml:id="SS.1.46.53">ata ūrddhva māṃsavargam upadekṣyāmaḥ ||
                        <caesura/>
                         datra jaleśayā ānūpā grāmyāḥ | kravyabhuja ekaśa<cb n="2"/>phā
                        jaṅgalāś ceti ṣaḍmāṃsavargā bhavanti | teṣām uttarottarāḥ
                        pradhānatamās te punar dvividhā ānūpā jāṅgalaś ca | tatra jā<lb
                            n="3"/> ṅgalavargoṣṭavidhaḥ | tatra jāṅgalāviṣkirāḥ pratyudā
                        guhaśayāḥ prasahāḥ parṇṇamṛgāḥ vileśayā grāmyāś ceti | e<cb n="1"
                        /> ṣāṃ jāgalaviṣkirau pradhānatamau |</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.54">tatra jaṅgalā
                            eṇahariṇakuraṅga<unclear>daṣya</unclear>śalakṛtamālaśarabhaśvadaṃṣṭīcāruṣkavṛṣata
                            mṛgāmātṛkāprabhṛtayaḥ<cb n="2"/> kaṣāyā madhurā laghavo
                        vātapittaharās tīkṣṇyā vastiśodhanaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.55">kaṣāyo madhuro hṛdyaḥ pittasṛkkapharoga<lb
                            n="4"/>hā |
                        <caesura/>
                         sāṃgrāhī rocano valyas teṣām eṇo jvarāpahaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.56">madhuro madhuraḥ pāke doṣaghno laghudapinaḥ |.
                        <caesura/>
                         śītalo vaddha<cb n="1"/>viḍmūtraḥ sugandhir hariṇāḥ smṛtaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.57ab">eṇaḥ kṛṣṇa tayor jñeyo hariṇas tāmra ucyate
                        ||</l>



                    <l xml:id="SS.1.46.59">lāvattittirikapiñjalavarttīrakavarttakavā<cb
                            n="2"/>tīkacakorakalaviḍkamayūrakrakaropacakra
                            <unclear>ta</unclear>kurkkuṭaviṣkirā</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.60">laghavaḥ | śītalā madhurāḥ kaṣāyā do<lb n="5"
                        />ṣaśamanāś ca |
                        <caesura/>
                         sāṃgrāhī dīpanaḥ śītaḥ kaṣāyamadhuras tathā |
                        <caesura/>
                         lāvaḥ kaṭuvipākaś ca sannipāte ca pūji<cb n="2"/>taḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.61">iṣad gurūṣṇamadhuro vṛṣyo medhāgnivarddhanaḥ |
                        <caesura/>
                         tittiris sarvadoṣaghno grāhī varṇṇaprasādhanaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.62">raktapittaharaḥ śīto la<cb n="1"/>ghuś cāpi
                        kapiṃjalaḥ |.
                        <caesura/>
                         kaphottheṣu ca rogeṣu mandavāte ca śasyate ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.63">vātapittaharā vṛṣyā medhāgniva<lb n="6"
                        />lavardhanāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.64">laghavaḥ krakarā hṛdyās tathā caivopacakrakāḥ |
                        <caesura/>
                         kaṣāya svādulavaṇaḥ <unclear>tvaryaḥ</unclear> keśyorucipra<cb
                            n="1"/>daḥ|</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.65">mayūra svaramedhāgnidṛkcchrotrandriyadārḍhyakṛt
                        |.
                        <caesura/>
                         snigdhoṣṇonilahā vṛṣyaḥ svedaḥ svaravalāvahaḥ |</l>



                    <l xml:id="SS.1.46.67"
                            >kapotapārāvatabhṛṅgarājaparabhṛtayaṣṭīmadhukuliṃgokṣvelaḍiṇḍimāṇaśa<lb
                            n="7"/>
                            tapatramātṛliṅgabhedāśīśukasārikāva<unclear>ṅgu</unclear>līlaṭvāladṛṣakasūgṛhākhaṃjarīṭakadātyūha
                            pra<cb n="1"/>bhṛtayaḥ pratudāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.68">kaṣāyamadhurā rūkṣā phalāhārānilāvahāḥ |
                        <caesura/>
                         śleṣmapittaharāḥ śītāḥ vaddhamūtrālpavarcasaḥ</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.69">sarvadoṣakara<cb n="2"/>s teṣāṃ bhedāśī
                        maladūṣaṇaḥ |
                        <caesura/>
                         kaṣāyasvādulavaṇo guru kāṇakapotakaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.70">raktapittapraśamanaḥ ka<pb n="42v" facs="45"
                        />ṣāyaviṣado pi ca |
                        <caesura/>
                         rasato madhuraś cāpi guruḥ pārāvataḥ smṛtaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.71">kuliṃgo madhurasnigdhaḥ
                            kaphaśukravivarddhana<cb n="1"/>ḥ |
                        <caesura/>
                         raktapittaharo veṣmakuliṅgastvatiśukralaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.72"
                        >siṃhavyāghratarakvṛkṣakadvīpimārjāraśṛgālamṛgervārukaprabhṛtayo
                        guhaśayāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.73">ma<cb n="2"/>dhurā guruva snigdhā valyā
                        mārutanāśanāḥ |
                        <caesura/>
                         uṣṇavīryā hitanityaṃ netraguhye ca rogiṇāṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.74">kākakaṅkakurarabhā<lb n="2"
                        />saśasaghātyūllūśyenaprabhṛtayaḥ prasahāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.75">ete siṃhādibhiḥ sarve samānā vāyasādayaḥ |
                        <caesura/>
                         rasapāke ca<cb n="1"/> vīryaṃ ca viśeṣācchoṣiṇe hitāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.76"
                        >madgumūṣikavṛkṣaśāyikava<unclear>ku</unclear>śapūtīghasavānaraprabhṛtayaḥ
                        parṇṇamṛgāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.77">madhurā<cb n="2"/> guravo vṛṣyāś cakṣuṣyāḥ
                        śoṣiṇāṃ hitāḥ |
                        <caesura/>
                         sṛṣṭamūtrapurīṣāś ca kāsaśvāsārśasāṃ tathā ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.78">śvāvi<lb n="3"
                        />ṭchalyakagodhāśaśavṛṣadaṃśalopākalomaśakarṇṇakadalīmṛgapriyakājagarasarpaprabhṛtayo
                        vileśayāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.79">sāṃgrāhikā vaddhavi<cb n="1"/>ṭmūtrās tathaite
                        vīryoṣṇāḥ pūrvvavat svadukāḥ smṛtāḥ |
                        <caesura/>
                         vātaṃ hanyuḥ śleṣmapitte ca kuryuḥ snigdhā kāsaśvāsakārśyāpahāś
                        ca ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.80">kaṣāyamadhuras teṣāṃ śaśapi<cb n="2"
                        />ttakaphāpahaḥ |
                        <caesura/>
                         nātiśītagurusnigdho mandapittakaphaḥ smṛtaḥ |</l>

                    <!-- 81-86 not here-->


                    <l xml:id="SS.1.46.87">chagalas tv anabhiṣyandi teṣāṃ pīnasa<lb n="5"
                        />nāśanaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.88">vṛṃhaṇam māṃsam aurabhraṃ pittaśleṣmākaraṃ
                        guruḥ |.
                        <caesura/>
                         medaḥ pucchodbhavaṃ vṛṣyam aurabhhasadṛśaṃ guṇaiḥ</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.89">soṣakāsapratiśyāyaviśamajvara<cb n="1"/>nāśanaṃ
                        |.
                        <caesura/>
                        <unclear>gaṃvya</unclear>śramātyagnihitaṃ pavitramanilāpahaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.90">aurabhravatsalavaṇaṃ māṃsam ekaśaphodbhavaṃ |.
                        <caesura/>
                         alpābhiṣyandi vargoya jāṅgalaḥ | samudāhṛtaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.91">dūrejanāntanila<cb n="2"/>yā dūre pānīyagocarāḥ
                        |.
                        <caesura/>
                         ye mṛgāś ca vihaṅgāś ca telpābhiṣyandino matāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.92">atīvāsannanilayā samīpodakagocarā<lb n="6"/> |
                        <caesura/>
                         ye mṛgāś ca vihaṃgāś ca mahābhiṣyandinas tu te ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.93">ānūpavargas tu pañcavidhas
                            ta<unclear>vo</unclear>dyathā | kulacārāḥ plavāḥ kośasthāḥ
                            pā<cb n="1"/>dino matsyāś ceti ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.94">tatra
                            gajagavayamahiṣarurucamararohitavarāhakhaḍgagokarṇṇakālapucchakodranya<unclear>ṅku</unclear>
                        kuraṅgaprabhṛtayaḥ kulacarāḥ pa<cb n="2"/>śavaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.95">vātapittaharā vṛṣyā madhurā rasapākayoḥ
                        <caesura/>
                         śītā snigdhāś ca valyāś ca mūtralā kaphavarddhanāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.96">virūkṣaṇo<lb n="7"/> lekhanaś ca vīryoṣṇaḥ
                        pittadūṣaṇaḥ |
                        <caesura/>
                         svādvamvlalavanas teṣāṃ gaja śleṣmānilāpahaḥ ||</l>



                    <l xml:id="SS.1.46.98">snigdhoṣṇalavaṇaṃ vṛṣyaṃ mā<cb n="1"/>hiṣaṃ
                        tarpaṇaṃ guruḥ |
                        <caesura/>
                         nidrāpuṃstvavalasya<unclear>ndi</unclear>varddhanaṃ
                        māṃsadārḍhyakṛt ||</l>

                    <!-- 99- 101 not here-->

                    <l xml:id="SS.1.46.102">svedanaṃ vṛhaṇaṃ vṛṣyaṃ rodhanaṃ tarpaṇaṃ
                        guruḥ
                        <caesura/>
                         snigdhaṃ śramānilaharaṃ vārā<cb n="1"/>haṃ valavarddhanaṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.103">kaphaghnaṃ khaṅgapiśitaṃ kaṣāyamanilāpahaṃ |
                        <caesura/>
                         pitryaṃ pavitramāyuṣya vaddhamūtraṃ virū<pb n="44v" facs="45"
                        />kṣaṇaṃ ||</l>



                    <l xml:id="SS.1.46.105"
                        >haṃsasārasakroñcacakravākakurarakāraṇḍavakādamvajīvaṃjīvavakavalākāpuṇḍarīkā
                            plavaśarārī<cb n="1"
                        />madgūkrośakākākṣapuṣkaraśāyikākunālakāmvukurkuṭikāgharāvaśvetavālaprabhṛtayaḥ
                        plavāḥ saṃghātacāriṇaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.106">raktapittaharāḥ śītāḥ<cb n="2"/> snigdhā
                        vṛṣyānilāpahāḥ |
                        <caesura/>
                         sṛṣṭamūtrapurīṣāś ca madhurā rasapākayoḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.107">gurūṣṇasnigdhamadhuraḥ svaravarṇṇavalapra<lb
                            n="2"/>daḥ |
                        <caesura/>
                         vṛṃhaṇaḥ śukralas teṣāṃ haṃso mārutanāśanaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.108">śaṃkhanakhaśuktiśamvūkavallūraprabhṛtayaḥ
                        kośasthāḥ</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.109">kurmaku<cb n="1"/>mbhīrakarkaṭaprabhṛtayaḥ
                        pādinaḥ</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.110">śaṅkhakūrmādayaḥ svādurasapākānilāvahāḥ |
                        <caesura/>
                         śītāḥ snigdhā hitā pitte
                        varccasyāśu<unclear>kra</unclear>varddhanāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.111">kṛ<cb n="2"/>ṣṇakarkaṭakas teṣāṃ valyaḥ
                        koṣṇonilāpahaḥ |.
                        <caesura/>
                         śukla saṃdhānakṛt sṛṣṭaviṭmūṭronilapittahāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.112">matsyās tu<lb n="3"/> dvividhā nādeyāḥ
                        sāmudrāś ca |</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.113">tatra nādeyāḥ
                            pāṭhīnarohipāṭalāvarmmigomatsyavākucamuralasaha<cb n="1"/>
                        sudattaprabhṛtayaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.114">nādeyā guravo matsyā madhurā vātanāśanāḥ |
                        <caesura/>
                         raktapittakarās tṛṣṇā vṛṣyā snigdhālpavarccasaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.115">kaṣāyā<cb n="2"/>nurasas teṣāṃ
                        śaspaśaivālabhojanāḥ |
                        <caesura/>
                         rohīta<unclear>matsyo</unclear> nātyarthaṃ raktapittaprakopinaḥ
                        |</l>



                    <l xml:id="SS.1.46.117">saras taḍāgasaṃ<lb n="4"/>bhūtāḥ snigdhāḥ
                        svādurasāḥ smṛtāḥ |.
                        <caesura/>
                         mahāhradeṣu valinaḥ svalpembhasya valā matāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.118">timitimiṃgilaku<cb n="1"
                        />liśakākamatsyariralanaṃdīvaramakaragargaracandrakamahāmīnarājamatsya
                        prabhṛtayaḥ sāmudrāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.119">sāmudrā gurava snigdhā madhu<cb n="2"/>rā
                        nātipittalāḥ |
                        <caesura/>
                         uṣṇā vātaharā vṛṣyā varccasyāḥ śleṣmavarddhanāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.120">valāvahā viśeṣe<del>mā</del>ṇa māṃsā<lb n="5"
                        />śitvāt samudrajāḥ |
                        <caesura/>
                         samudrajebhyo nādeyāḥ vṛhaṇatvād guṇottarāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.121">tasmād atyanilaghnatvād
                            <unclear>autsojñe</unclear>yo<cb n="1"/> guṇottarāḥ |
                        <caesura/>
                         snigdhatvāt svādupākatvāt tayor vāpy ā guṇādhikāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.122">nādeyā guravo medhyā yasmāt
                            pu<unclear>cchāṃ</unclear>sya cāriṇaḥ |
                        <caesura/>
                         sarasta<cb n="2"/>ḍāgajānān tu viśeṣeṇa siro laghuḥ</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.123">adūragocarā yasmāt tasmād autsānapānajāḥ |
                        <caesura/>
                         kiñcin muktvā<lb n="6"/> sirodeśam atyarthaṃ guravas tu te ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.124">adhastād guravo jñeyā matsyā sāgarasambhavāḥ |
                        <caesura/>
                         urovicaraṇāt teṣāṃ<cb n="1"/> pūrvvamaṅgaṃ laghusmṛtaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.125">ity ānūpo mahāsyandī māṃsavargam udīritaḥ
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.126">tatra
                            śuṣkapūtividdhadigdhasarpāparāddhajīrṇṇakṛśavā<cb n="2"/>lānām
                        asātmyacāriṇāṃ ca māṃsāny abhakṣyāṇi bhavanti | kasmād
                            vigatavyāpannāpariṇatālpā<lb n="7"/>saṃpūrṇṇa
                        yathārthakaratvād doṣakarāni bhavanti | ebhyo nyeṣām upādeyam
                        māṃsam iti |</l>





                    <l xml:id="SS.1.46.129">striyaś catatuṣpa<cb n="1"/>deṣu pumāṃso
                        vihaṃgeṣu mahāśarīreṣv alpaśarīrāḥ | alpaśarīreṣu mahāśarīrāḥ
                        pradhānatamā bhavanti || ekajātīyā<cb n="2"/>nām api
                        mahāśarīrebhyaḥ kṛśaśarīrāḥ pradhānatamā bhavanti ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.130">tatra
                        sthānādikṛtan<unclear>du</unclear>māṃsasya gu<pb n="45r" facs="46"
                        />rulāghavam upade<unclear extent="1" unit="syllable"/>kṣyāmaḥ ||
                        tad yathā raktādiṣu dhātuṣūttarottarās tathāntayakṛtkāleyaka
                            <unclear>sakthyi</unclear>kaṭipṛṣṭhaca<cb n="1"
                        />raṇaśirāṃsi</l>

                    <l met="hypermetrical" xml:id="SS.1.46.131">uraskandhau
                        sakthinīcāpakvayoḥ |
                        <caesura/>
                         guravaś ca yathāpūrvvaṃ dhātavaś ca yathottaraṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.132cd">pūvvabhāge | guruḥ puṃsāṃ madhyabhā<cb n="2"
                        />gaś ca yoṣitā |</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.133">urogrīvā vihaṃgānāṃ viśeṣeṇa gurusmṛtaṃ |
                        <caesura/>
                         pakṣotkṣepāt samo dṛṣṭo madhyabhāga<lb n="2"/>ś ca pakṣiṇāṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.134">atīva rūkṣam māṃmsaṃ tu vihaṃgānāṃ phalāśināṃ
                        |
                        <caesura/>
                         vṛṃhanam māsam atyarthaṃ vihaṅgānām māṃsabho<cb n="1"/>jināṃ
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.135"><unclear>matsyā</unclear>śināṃ pittaharaṃ
                        vātaghnaṃ dhānyacāriṇāṃ |
                        <caesura/>
                         jalajānūpajā grāmyāḥ kravyād aikaśaphās tathā |</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.136">pravahā vilavāsāś ca<cb n="2"/> tathā
                        jaṃgalasaṃjñitāḥ |
                        <caesura/>
                         pratudā viṣkirāś caiva laghavaḥ syu yathottaraṃ |
                        <caesura/>
                         alpābhiṣyandinaś caiva yathāpū<lb n="3"/>rvvam ato nyathā |</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.137">sarva śarīrebhyaḥ pradhānatamā varttinyām
                        ādadyāt | pradhānālābhe madhyamavayasas tu māṃsaṃ<cb n="1"
                        />sadyaskam akliṣṭam upādeyam iti ||</l>



                    <l xml:id="SS.1.46.138">caraḥ śarīrāvayavāḥ svabhāvo dhātavaḥ kriyā
                        <caesura/>
                         liṅgaṃ pramāṇaṃ saṃskāro mātrā cāsmi pa<cb n="2"/>rīkṣyate ||</l>



                    <!-- māṃsavarga ends 
                        phalavarga starts-->




                    <l xml:id="SS.1.46.139"><milestone n="A 1267_11_45.jpg_top_43R : 3"
                            unit="folio"/> || ata ūrdhvaṃ <unclear>la</unclear> phalāny
                        upadekṣyāmas
                        <caesura/>
                         tad yathā || dāḍimāmalakavadarakolakarkkanduka<g
                            ref="#newa-gap-filler"/><lb n="4"
                        />pitthamātuluṃgāmrātakalakucakaramardnabhavyapiyālapārāvatavetraphalaprācīnām
                            amalakatinti<cb n="2"/>ḍīkanīpakuśāmrāmlītakanāgara prabhṛtīni
                        | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.139.add">etāny amlāny anilaṃ hanyuḥ oṣṇād vipāke
                        madhurāṇi ca || </l>


                    <l xml:id="SS.1.46.141"> kaṣāyā<cb n="3"/>nurasan teṣāṃ ḍāḍiman
                        nātipittalam |
                        <caesura/>
                         dīpanīyaṃ rucikaraṃ hṛdyaṃ varcco nivandhanaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.142"> dvividhan tat tu vijñeyaṃ<lb n="5"/> madhuraṃ
                        cāmlam eva ca |
                        <caesura/>
                         tridoṣaghnaṃ samadhuraṃ amvlam vātakaphāpahaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.143"> amvlaṃ samadhuraṃ tiktaṃ kaṣāyakaṭu<cb n="2"
                        />kaṃ saraṃ |
                        <caesura/>
                         cakṣuṣyaṃ sarvadoṣaghnaṃ vṛṣyam āmalakaphalaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.144"> hanti vātaṃ tad amvlatvāt pittam
                        mādhūryaśaityataḥ |
                        <caesura/>
                         kaphaṃ rūkṣakaṣāya<cb n="3"/>tvāt phalebhyobhyadhikan tataḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.145"> karkandhukolavadaram amvlam vātakaphāpahaṃ |
                        <caesura/>
                         pakvaṃ pittānilaharaṃ snigdhaṃ <lb n="6"/> samadhuraṃ saraṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.146"> purāṇaṃ tṛ<unclear>pra</unclear>śamanaṃ
                        śramaghnaṃ laghu dīpanaṃ |
                        <caesura/>
                         sauvīravadaraṃ snighnaṃ madhuraṃ vātta<cb n="2"/>pittajit | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.147"> kaṣāyaṃ svādu saṃgrāhīśītaṃ siñcitikāphalaṃ
                        <caesura/>
                         āmaṃ viṣaghnam asvaryaṃ kapitthaṃ grāhi vātalaṃ </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.148"> kaphanīlaharaṃ <cb n="3"/> pakvaṃ
                        mmadhurāmvlarasaṃ guruḥ |
                        <caesura/>
                         śvāsakāsāruciharaṃ tṛṣṇāghnaṃ kaṇṭhaviśodhanaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.149"> laghv amvladīpanaṃ snigdhāṃ mātula<lb n="7"
                        />ṅgam udāhṛtaṃ |
                        <caesura/>
                         tvak tiktā durjarās tasya vātakrimikaphāpahāḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.150"> svādu śītaṃ gurusnigdhaṃ māṃsaṃ
                        mārutapi<cb/>ttajit |
                        <caesura/>
                         medhyaṃ śūlānilacchardikapharocakanāśanaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.151ab"> dīpanaṃ laghu saṃgrāhi gulmāṣoghnaṃ tu
                        kesaraṃ | </l>



                    <l xml:id="SS.1.46.152cd"> pittam ārudakṛd vālaṃ pi<cb n="3"/>ttalaṃ
                        vaddhakeśaraṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.153"> hṛdyam varṇṇakaraṃ vṛṣyaṃ rucyaṃ
                        māsavalapradaṃ |
                        <caesura/>
                         kaṣāyānurasaṃ svādu vātaghnaṃ vṛṃhaṇaṃ guru<milestone
                            n="A 1267_11_45.jpg_bottom" unit="jpeg"/><pb facs="46" n="44v"
                        />ḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.154"> pittāvirodhi saṃpamāmlvaśukravivarddha |
                        <caesura/>
                         vṛṃhanamadhuraṃ valyaṃ guru viṣṭabhyaryati | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.155"> amātrakapha<cb n="2"/>laṃ vṛṣyaṃ sasnehaṃ
                        śleṣmavarddhanaṃ |
                        <caesura/>
                         tridoṣaviṣṭambhakaraṃ lakucaṃ śukradūṣaṇaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.156"> amvlaṃ tṛṣāpahaṃ rucyaṃ pittaṃ kṛt
                        karamardakaṃ ||
                        <caesura/>
                         vātapittaharaṃ <cb n="3"/>vṛṣyaṃ pripālaṃ guru śītalaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.157"> hṛdyaṃ svādu kaṣāyāmlvaṃ bhavyam
                        āsyaviśodhanaṃ ||
                        <caesura/>
                         pittaśleṣmaharaṃ grāhi <lb n="2"/> guru viṣṭambhi śītalaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.158"> pārāvataṃ samadhuraṃ rucyam aty agnivātanut |
                        <caesura/>
                         garadoṣaharaṃ nīpaṃ prācīamalakan tathā <cb n="2"/> | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.159"> vātāpahan tintiḍīkam āmaṃ pittavalāsakṛt ||
                        <caesura/>
                         grāhy uṣṇaṃ dīpaṇaṃ rucyaṃ saṃpakvaṃ kaphavātanut | </l>



                    <l xml:id="SS.1.46.160cd"> amvlīkāyāḥ phalaṃ pakvaṃ tad vad bhedi tu
                            <cb n="3"/> kevalaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.161">amvlaṃ samadhuraṃ hṛdyaṃ viṣaḍaṃ bhaktarocanaṃ
                        |
                        <caesura/>
                         vātaghnaṃ durjaraṃ coktaṃ nāgaraṃ phalaṃ guruḥ || </l>



                    <l xml:id="SS.1.46.163"> kṣī<lb n="3"
                            />ravṛkṣaphalajāmvugajādanatodanatindukevalakuladhavnvanāśmantakaphalgupharūṣakacāṅgerukapuṣkarava<cb
                            n="2"/>rttivilvaprabhṛtīny etāni śītāni kaphapittaharāṇi ca || </l>



                    <l xml:id="SS.1.46.164cd"> sāṃgrāhikāni rukṣāṇi kaṣāyamadhurāṇi ca | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.165"> kṣīravṛkṣaphalan te<cb n="3"/>ṣāṃ guru
                        viṣṭambhi śītalaṃ ||
                        <caesura/>
                         kaṣāyamadhurasāmvlaṃ nātimārutakopanaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.166"> atyarthaṃ vātalaṃ grāhi jā<lb n="4"/>mvaṃ
                        kaphapittajit |
                        <caesura/>
                         snigdhaṃ svādu kaṣāyañ ca rājādanaphalaṃ guruḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.167"> kaṣāyamadhuraṃ proktaṃ todanaṃ kapha<cb n="2"
                        />vātajit ||
                        <caesura/>
                         amvloṣṇaṃ laghu saṃgrāhi snigdhaṃ pittāgnivarddhanaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.168"> āmaṅ kaṣāyāṃ saṃgrāhi tindukaṃ vātakopanaṃ ||
                        <caesura/>
                         vipāke guru <cb n="3"/> saṃpakvaṃ madhuraṃ kaphapittacit | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.169"> madhurañ ca kaṣāyañ ca snigdhaṃ grāhi ca
                        vākulaṃ ||
                        <caesura/>
                         sthirīkarañ ca dantānāṃ <lb n="5"/> viśadaṃ phalam ucyate | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.170"> sakaṣāyaṃ himaṃ svādu dhānvānaṃ kaphapittajit
                        ||
                        <caesura/>
                         tadvad bhāṅgerukaṃ viṃdyād aśmantakapha<cb n="2"/>lāni ca | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.171"> viṣṭambhi madhuraṃ snigdhaṃ phalgujuḥ
                        saṃtarpaṇaṃ guruḥ ||
                        <caesura/>
                         aty amvlam īṣan madhuraṃ kaṣāyānurasaṃ laghuḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.172"> vātaghnaṃ pittajana<cb n="3"/>ṃ āmaṃ vidyāt
                            <unclear>pa</unclear>kaṃ ||
                        <caesura/>
                         tad eva pakvaṃ madhuraṃ vātapittanivarhaṇāṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.173"> vipāke madhuraṃ śītaṃ raktapittapra<lb n="6"
                        />sādanaṃ ||
                        <caesura/>
                         pauṣkaraṃ svādu viṣṭambhi valyaṅ kaphakaram phalaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.174"> kaphānilaharaṃ tīkṣṇaṃ snigdhāṃ sāṃgrāhi
                            dī<cb n="2"/>panaṃ ||
                        <caesura/>
                         kaṭutiktakaṣāyoṣṇaṃ vālaṃ vilvam udāhṛtaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.175"> tad eva vidyāt sampakvaṃ madhurānurasaguruḥ
                        ||
                        <caesura/>
                         vidāhi viṣṭa<cb n="3"/>mbhakaraṃ doṣakṛt pūtimārutaṃ || </l>



                    <l xml:id="SS.1.46.177"> tālanālikerapanasamocaprabhṛtīni || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.178"> svādupākarasāny āhu<milestone
                            facs="A 1267_11_46.jpg_top" unit="jpeg"/><pb facs="47" n="44r"
                        />r vātapittaharāṇi ca ||
                        <caesura/>
                         valapradāni sgnigdhāni vṛṃhaṇāni himāni ca | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.179"> phalaṃ svādurasan teṣāṃ tālajaṃ gu<cb n="2"
                        />ru pittajit ||
                        <caesura/>
                         tad vījaṃ svādupākaṃ tu mūtralaṃ kaphapittajit || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.180"> nālikeraṃ guru sgnidhaṃ pittaghnaṃ
                        svāduśītalaṃ ||
                        <caesura/>
                         valamāṃsapradaṃ hṛdyaṃ vṛṃ<cb n="3"/>haṇam vastiśodhana | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.181"> panasaṃ sakaṣāyan tu snigdhaṃ svādu himaṃ
                        guruḥ |
                        <caesura/>
                         maucaṃ svādurasaṃ proktaṃ kaṣāyan nā<lb n="2"/>tiśītalaṃ |
                        <caesura/>
                         raktapittaharaṃ vṛṣyaṃ śleṣmakaraṃ guruḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.182"> dākṣākāśmaryamadhūkapuṣpakharjuraprabhṛtīni </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.183"> rakta<cb n="2"/>pittaharāṇyāhuguruṇi ca |
                        <caesura/>
                         teṣām drākṣā sarā svaryā madhurāḥ snigdhaśītalāḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.184"> raktapittajvaraśvāsatṛṣṇādāhakṣayāpahāḥ |
                        <caesura/>
                        <cb n="3"/> hṛdyaṃ mūtravivaṃdhaghnaṃ pittāsṛgdāhanāśanaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.185"> keśyaṃ rasāyanaṃ medhyaṃ kāśmaryaṃ phalam
                        ucyate |
                        <caesura/>
                         kṣatakṣayā<lb n="3"/>yāpahaṃ hṛdyaṃ vṛṃhaṇaṃ śītalaṃ guruḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.186"> vṛṣyaṃ snigdhasamadhuraṃ kharjūraṃ
                        raktapittat |
                        <caesura/>
                         vṛṃhaṇīyaṃ ahṛdyañ ca madhūka<cb n=""/>kusumaṃ guruḥ
                        <caesura/>
                         vātapittopaśamanaṃ phalatasyopadiśyate || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.187"> vātāmākṣoḍabhiṣukanicūlaprabhṛtīni | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.188"> pittaśleṣmaharāṇyā<cb n="3"/>huḥ snigdhoṣṇāni
                        guruṇi ca |
                        <caesura/>
                         vṛṃhaṇānyanilaghnāni valyāni madhurāṇi ca | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.189"> kaṣāyaṃ kaphapittaghnaṃ ki<g
                            ref="#newa-gap-filler"/>
                        <lb n="4"/>ñcit tiktaṃ rucipradaṃ |
                        <caesura/>
                         hṛdyaṃ sugandhimadhuraṃ lavalīphalam ucyate | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.190"> vasiraṃ śītapākan tu sāruḥ karanivandha<cb
                            n="2"/>naṃ |
                        <caesura/>
                         viṣṭambhi śītaṃ rūkṣañ ca vātapittaprakopanaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.191"> vipāke madhurañ cāpi raktapittaprasādanaṃ ||
                        <caesura/>
                         aivadatan dantaśaṭham amvlaṃ śoṇi<cb n="3"/>tapittakṛt | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.192"> śītaṃ kaṣāyaṃ madhuraṃ ṭaṅkamārutakṛd gutuḥ |
                        <caesura/>
                         snigdhoṣṇaṃ tiktamadhuraṃ vātaśleṣmaghnami<lb n="5"/>ṅgudaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.193"> śamīphalaṃ guru svādu rukṣoṣṇaṃ keśanāśanaṃ |
                        <caesura/>
                         guru śleṣmātakaohalaṃ kaphakṛn madhuraṃ himaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.194"> karī<cb n="2"/>rākṣikapīlūni tṛṇaśūnyaphalāni
                        ca |
                        <caesura/>
                         svādutiktakaṭūṣṇāni kaphavātaharāṇi ca | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.195"> raktapittaharaṃ teṣāṃ rasaṃ kaṭuvipā<cb n="3"
                        />ki ca |
                        <caesura/>
                         tīkṣṇoṣṇaṃ kaṭukam pīlu sasnehaṃ kaphapittajit || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.196"> aruṣkaraṃ tauravakaṃ kaṣāyaṃ laghupāki ca
                        <caesura/>
                        <lb n="6"/> uṣṇa krimiharo mehaśāphadurnāmanāśanaṃ |
                        <caesura/>
                         kuṣṭhagulmodarār śoghnaṃ laghupāke tathaiva ca | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.197ab"> karañja<cb n="2"
                        />kiṃśukāriṣṭaphalajantupramehanut | </l>



                    <l xml:id="SS.1.46.198"> rukṣṇoṣṇāṃ kaṭukaṃ pāke laghu vātakaphāpahaṃ
                        |
                        <caesura/>
                         tiktam īṣad viṣahitaṃ viḍaṃgaṃ krimi<cb n="3"/>nāśanaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.199"> vraṇyam uṣṇaṃ saraṃ medo doṣaghnaṃ
                        mehakuṣṭhanut |
                        <caesura/>
                         kaṣāyan dīpanaṃ sāmvlaṃ cakṣuṣyañ ca harītakaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.200">
                        <milestone facs="A 1267_11_46.jpg_bottom" unit="jpeg"/><pb
                            facs="47" n="45v"/> bhedanaṃ kaṭu rukṣoṣṇaṃ vaisvaryaṃ
                        krimiśodhanaṃ |
                        <caesura/>
                         cakṣuṣyaṃ laghupākakṣakaṣāyaṃ kaphapittajit || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.201"> kaphapittaharaṃ <cb n="2"/>rūkṣaṃ
                        vakrakledamālāpahaṃ |
                        <caesura/>
                         kaṣāyam īṣan madhuraṃ kiñcit pūgaphalaṃ saraṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.202"> jātikoṣotha karppūraṃ jātīkaṭukayoḥ phalaṃ |
                        <caesura/>
                         ka<cb n="3"/>kkolakaṃ lavaṅgañ ca tiktaṃ kaṭu kaphāpahaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.203ab"> laghu tṛṣāpahaṃ vakrakledaurgandhyanāśanāṃ
                        | </l>


                    <l xml:id="SS.1.46.205"> pipālamajjā <lb n="2"/> madhuro vṛṣyā
                        pittānilāpahā ||
                        <caesura/>
                         vaibhītakī madakarī kaphamārutanāśanī | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.206"> kaṣāyamadhuro majjā kolānā<cb n="2"/>m
                        pittanāśanī |
                        <caesura/>
                         tṛṣṇācchardy anilaghnā ca tadvad āmalakasya ca | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.207"> vījapūrakaśamyākamajjā
                            kośā<unclear>mra</unclear>sambhavāḥ ||
                        <caesura/>
                         svādupākogni<cb n="3"/>valadāsnigdhā pittānilāpahā | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.208"> yasya yasya phalasyehaṃ vīryam bhavati
                        yādṛśaṃ ||
                        <caesura/>
                         tasya tasyaiva vī<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="3"/>ryeṇa
                        majjānāmepi nirddiśet | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.209abcd"> phaleṣu pakvaṃ yad guṇavat tad udāhṛtaṃ
                        ||
                        <caesura/>
                         vilvād anyatra vijñeyam āmam etad guṇo<cb n="2"/>ttaraṃ | </l>



                    <l xml:id="SS.1.46.210"> vyādhitaṃ krimiduṣṭañ ca pākātītam adeśaja ||
                        varjanīyaṃ hitaṃ sarvvam aparyāgatam eva ca || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.210.add1"> vidārīkandaśabhāva<cb n="3"
                        />rīviśamṛṇālaśṛṅgāṭalakaśerupiṇḍālumadhvāluhaluka prabhṛtīni || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.210.add2"> raktaṃ pittaharāṇyā<lb n="4"/>huḥ śītāni
                        madhurāṇi ca |
                        <caesura/>
                         gurūṇi vahuśukrāṇi stanyavṛddhikarāṇi ca || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.210.add3"> madhuro vṛṃhaṇo vṛṣyaḥ śīta<cb n="2"
                        />svaryoti mūtralaḥ | vidārikando valyaś ca vātapittaharaś ca saḥ
                        || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.210.add4"> vātapittaharā vṛṣyā svādu śītā śatāvarī
                        |
                        <caesura/>
                         mahatī sau<cb n="3"/>vahṛdyā tu medhāgnibalavarddhanī || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.210.add5"> grahaṇy aṣṭauvikāraghnī
                        vṛṣyāśītārasāyanī |
                        <caesura/>
                         kaphapittaha<lb n="5"/>rās tiktās tasyā evāṅkurāḥ smṛtāḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.210.add6"> avidāhirasam proktaṃ
                        raktapittaprasādanaṃ |
                        <caesura/>
                         viṣṭambhi madhuraṃ <cb n="2"/> rūkṣaṃ durjjaram vātakopanaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.210.add7"> guru viṣṭambhi śītau tu
                        śṛṅgāṭakakaśerukau |
                        <caesura/>
                         piṇḍolukaṃ kaphakaraṃ guru vātaprakopanaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.210.add8">
                        <cb n="3"/> surendrakandaśleṣmaghno vipāke kaṭupittakṛt ||
                        <caesura/>
                         śalaśūraṇa māṇakaprabhṛtayaḥ kandāḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.210.add9"> īṣat ka<lb n="6"/>ṣāyāḥ
                        kaṭukāviṣṭambhino guravaḥ |
                        <caesura/>
                         kaphakṛdvātalāḥ pittaharāś ca || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.210.add10"> māṇakaṃ svādu pākan tu guru<cb n="2"/>
                        cāpi prakīrtita |
                        <caesura/>
                         śalakandas tu nātyuṣṇaḥ śūraṇo gudakīlahā || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.210.add11"> kumodotpalapadmānāṃ kandamārutakopa<cb
                            n="3"/>nāḥ |
                        <caesura/>
                         kaṣāyāḥ pittaśamanā vipāke madhurā himāḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.210.add12"> varāhakandaḥ śleṣmaghnaḥ kaṭurasa<lb
                            n="7"/>pākataḥ ||
                        <caesura/>
                         kuṣṭhamehakrimiharo vṛṣyoṣṇaḥ pittavarddhanaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.210.add13"> tālatātrakanālikerakharjjūrapra<cb
                            n="2"/>bhṛtīnāṃ mastakajātāni |
                        <caesura/>
                         svādu pākarasānyāhuḥ pittaraktaharāṇi ca | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.210.add14"> śukralāy anilaghnāni kaphavṛddhi<cb
                            n="3"/>karāṇi ca ||
                        <caesura/>
                         vālaṃ hy anārttavañ jīrṇṇaṃ vyādhitaṃ krimibhakṣitaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.210.add15"> kandam vivarjayet sarvvaṃ yo vā
                            <milestone facs="A 1267_11_47.jpg_top" unit="jpeg"/><pb
                            facs="48" n="45r"/> samya<unclear>k</unclear> rohati || ❈ || </l>




                    <!--        Missing verses in 211-288 range:

214cd,  215ab,  215cd,  220ab,  220cd,  234cd,  248,  250, 251,  252,  253,  254,  255, 256

257,  261ef,  269ef.          -->

                    <l xml:id="SS.1.46.211"> atha śākavargam upadekṣyāmaḥ | tatra
                        puṣpaphalābukāliṅgaprabhṛtīni | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.212"> pittaghnā<cb n="1"/>nyanilaṃ kuryus tathā
                        mandakaphāni ca |
                        <caesura/>
                         śṛṣṭamūtrapurīṣāṇi svādupākarasāni ca || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.213"> pittaghnaṃ teṣu kūṣmāṇḍaṃ bālaṃ madhyaṃ
                            kaphā<cb n="2"/>pahaṃ |
                        <caesura/>
                         pakvaṃ laghūṣṇaṃ sakṣāraṃ dīpanaṃ bastiśodhanaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.214ab"> sarvadoṣaharaṃ hṛdyaṃ pathyaṃ
                            cetovikāriṇāṃ<lb n="2"/> | </l>


                    <l xml:id="SS.1.46.215ab"> alāburbhinnaviṭkā tu rūkṣā gurvyatiśītalā | </l>



                    <l xml:id="SS.1.46.216"> trapuser
                            vāruk<unclear>eṅkkā</unclear>rusīrṇṇavṛ<unclear>tta</unclear>prabhṛtīni
                        || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.217"> svādutiktarasāny āhus tathāvātaharāṇi ca |
                        <caesura/>
                         sṛṣṭamū<cb n="1"/>trapurīṣāṇi kaphapittaharāṇi ca || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.218"> bālaṃ sanīlaṃ trapusaṃ teṣāṃ pittakaraṃ
                        smṛtaṃ |
                        <caesura/>
                         tatpāṇḍuḥ kaphakṛj jīrṇṇam amvlam vātakaphāpahaṃ<cb n="2"/> || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.219"> ervārukaṃ sake<unclear>rkkā</unclear>ruḥ
                        saṃpakvaṃ kaphavātakṛt |
                        <caesura/>
                         sakṣāraṃ madhuraṃ rucyaṃ dīpanaṃ nātipittalaṃ || </l>



                    <l xml:id="SS.1.46.221"> pi<lb n="3"
                            />ppalīmaricasṛṅgaverahiṃgujīrakakustumburujambīrasumukhasurasasārjjakabhūstṛṇasugandhakarka<cb
                            n="1"
                            />lamākuṭherakakṣavakakharapusakāsamardamadhusigruphaṇi<unclear>jjña</unclear>kaṣarsa<unclear>pa</unclear>cetrakulatthagaṇḍīratilaparṇṇivarṣābhūcitra<cb
                            n="2"/>kamūlakarasolaplā<del>pa</del>ṇḍuprabhṛtī<add>ḥ</add>
                    </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.222"> kaṭūny uṣṇāni rucyāni vātaśleṣmaharāṇi ca |
                        <caesura/>
                         kṛtānneṣūpa<lb n="4"/>yujyante saṃskārārtham anekadhā | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.223"> teṣu gurvī svādusītā pippalayārdrā kaphāvahā
                        |
                        <caesura/>
                         śuśkā kaphānilaharī<cb n="1"/> vṛṣyā pittavirodhinī | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.224"> svādupākārdramaricaṃ guru śleṣmapraśeki ca |
                        <caesura/>
                         kaṭūṣṇaṃ laghu tacchuśkamavṛṣyaṃ kaphavātajit | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.225"> nā<cb n="3"/>tyuṣṇaṃ nātirūkṣañ ca vīryato
                        maricaṃ sitaṃ |
                        <caesura/>
                         guṇavanmaricebhyaś ca cakṣuṣyañ ca viseṣataḥ | </l>


                    <l xml:id="SS.1.46.226"><lb n="5"/> nāgaraṃ kaphavātaghnaṃ vipāke
                        madhuraṃ kaṭuḥ |
                        <caesura/>
                         vṛṣyoṣṇa rocanaṃ hṛdyaṃ sasnehaṃ svādu dīpanaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.227"> kaphānilaha<cb n="1"/>raṃ svaryaṃ
                        vibandhānāhaśūlanut |
                        <caesura/>
                         kaṭūṣṇaṃ rocanam vṛṣyaṃ hṛdyaṃ caivārdrakaṃ smṛtaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.228"> la<del>ghū</del>ghūṣṇaṃ pācanaṃ hiṅgu dīpanaṃ
                            kaphavā<cb n="3"/>tajit |
                        <caesura/>
                         snigdhaṃ tīkṣṇaṃ kaṭu rasaṃ śūlājīrṇṇavibandhahit | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.229"> tīkṣṇoṣṇaṃ kaṭukaṃm pāke rucyaṃ
                            pittāgnivarddha<lb n="6"/>naṃ |
                        <caesura/>
                         kaṭu śleṣmānilaharaṃ gandhāḍhyaṃ jīrakadvayaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.230"> kāravī karavī tadvadvijñeyā sopakuṃci<del
                            extent="1" unit="char"/>kā |
                        <caesura/>
                         bhakṣyavya<cb n="2"/>ñjanabhojyeṣu vividheṣv acāritā | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.231"> ārdrā kustumburī kuryāt
                        svaugandhyasvāduhṛdyatāṃ |
                        <caesura/>
                         sā śuskā madhurāḥ pāke sni<cb n="3"/>gdhā dāhatṛṣāpahā | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.232"> doṣaghnāḥ kaṭukā kiñcit tiktāḥ srotovisodhanī
                        ||
                        <caesura/>
                         jambīra pācanas tīkṣṇaḥ<lb n="7"/> krimivātakaphāpahaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.233"> sura dīpano hṛdyo mukhavaiṣadyakārakaḥ |
                        <caesura/>
                         kaphānilaviṣaśvāsakāsadaurga<cb n="2"/>ndhyanāsanaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.234ab"> pittakṛt pārśvaśūlaghnaḥ sura<unclear
                            extent="1" unit="char"/>s samudāhṛtaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.235"> rūkṣā kāphaghnā laghavaḥ surasārjakabhūstṛṇāḥ
                        | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.236"> madhuraḥ<cb n="3"/> kaphavātaghnaḥ pācanaḥ
                            kaṇ<unclear>ṭha</unclear>śodhanaḥ |
                        <caesura/>
                         viśeṣato rucikaraḥ satiktaḥ kāsamardakaḥ | </l>

                    <!-- disjunction of folio sequence here.  Facs 48 upper followed by facs 49 lower.  -->

                    <l xml:id="SS.1.46.237"> kaṭuḥ sa<milestone
                            facs="A1267_11_48.jpg_lower" unit="jpeg"/><pb facs="49"
                            n="47r"/>kṣāramadhuraḥ sigrus tikto tha picchilaḥ |
                        <caesura/>
                         madhuśigru saras tiktaḥ śophagh<unclear>n</unclear>o dīpanaḥ
                        kaṭuḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.238"> vidāhi baddha<cb n="1"/>viḍmūtraṃ rūkṣaṃ
                        tīkṣṇoṣṇam eva ca |
                        <caesura/>
                         kaphaghnaṃ sārṣapaṃ śākaṃ māsūraṃ ca śākam eva ca | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.239"> citrakas tilaparṇṇī ca kaphaśophahare laghūḥ
                        |
                        <caesura/>
                         varṣā<cb n="2"/>bhau kaphavātaghnau hinau śophodarārśasāṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.240"> kaṭutiktarasā hṛdyā rocanī vahnidīpanī |
                        <caesura/>
                         sarvadoṣa<lb n="2"/>harā laghnī kaṇṭhyā mūlakapotikā | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.241"> mahat tad guru viṣṭambhī tīkṣṇam āman
                        tridoṣakṛt |
                        <caesura/>
                         tad eva snigdhasi-<cb n="1"/>
                        <unclear>ddhan</unclear> tu śleṣma kṛddhā<unclear>ta</unclear>
                        pittajit | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.242"> śuskaṃ tu sophaśamanaṃ viṣadoṣaharaṃ laghuḥ |
                        <caesura/>
                         viṣṭambhi <unclear>vā</unclear>talaṃ śākaṃ śuskam anyatra mūlakāt
                        | </l>
                    <cb n="2"/>

                    <l xml:id="SS.1.46.243"> || puṣpañ ca patrañ ca phalan tathaiva |
                        yathottaraṃ te laghavaḥ pradiṣṭāḥ |
                        <caesura/>
                         teṣāṃ tu puṣpaṃ kaphavātahantṛ phalan nihanyā<lb n="3"/>t
                        kaphamārutau tu || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.244"> snigdhauṣṇatīkṣṇaḥ kaṭupicchilas ca guruḥ
                        saraḥ svāduraso tha balyaḥ |
                        <caesura/>
                         vṛṣyaś ca medhāś va<cb n="1"
                        />ravarṇṇaścakṣurbhagnāsthisandhānakaro rasonaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.245">
                            hṛdrogajīrṇṇajvarakukṣiśūlavibandhagulmārucikāsaśo<unclear>pā</unclear>n
                        |
                        <caesura/>
                         durṇṇāmakuṣṭhā<cb n="2"/>nalasādajantūṃ samīraṇaśvāsakaphāś ca
                        hanti || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.246"> nātyuṣṇavīryo nilahā kaṭuś ca tīkṣṇo gurur
                            nātikaphāvaha<lb n="4"/>ś ca |
                        <caesura/>
                         balāvahaḥ pittakaro tha kiñcit palāṇḍur agniñ ca vivarddhayet tu
                        || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.247"> snigdho ruciṣyaḥ sthiradhātukartrā<cb n="1"/>
                        balyo tha medhākaphapuṣṭidaś ca |
                        <caesura/>
                         svāduguruḥ soṇitapittaśastaḥ sa picchilaḥ kṣīrapalāṇḍu ruktaḥ || </l>



                    <l xml:id="SS.1.46.249"> cuccūyūthikāvaruṇajīvantī<cb n="2"
                            />naṃdībhallātakacchagalāntrīvṛkṣādanīphañjītaṇḍulīyakopātakāsubalavillīpāladkṛvāśtūkaprabhṛ<lb
                            n="5"/>tīni | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.257ab"> sṛṣṭamūtrapurīṣāṇi sakṣāramadhurāṇi ca | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.258"> madhuro rasapākābhyāṃ raktapittakaphāpahaḥ ||
                        <caesura/>
                         teṣāṃ śī<cb n="1"/>tataro rūkṣas taṇḍulīyo viṣāpahaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.259"> svādupākarasā vṛṣyā vātapittamadāpahā ||
                        <caesura/>
                         upotakā sarā snigdhā balyā śle<cb n="2"/>ṣmakarī himā | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.260"> laghuvipāka krimihā medhāgnibalavarddhanaḥ ||
                        <caesura/>
                         sakṣāraḥ sarvadoṣaghno vāstūko<lb n="6"/> rocanaḥ | saraḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.261"> cillī vāstūkavajjñeyā pālaṅkyā taṇḍulīyavat
                        ||
                        <caesura/>
                         vātakṛdbaddhavi<unclear>ṇ</unclear>mūtrā rūkṣā<unclear>ḥ -
                            </unclear><cb n="1"/> pittakaphe hitāḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.262"> maṇḍūkaparṇṇīsaptalāsuniṣarṇṇakasuvarccalā ||
                            pippalīguḍūcīgojihvāpra<unclear>pu</unclear>nāṭāvalguja<cb
                            n="2"
                            />satīnabṛhatīphalapaṭolavārtākukāravellakakaṭukikākevukauorubūkaparpaṭakirārtatikta<lb
                            n="7"
                        />karkoṭakāriṣṭhakosātakīvetrakarīrāṭarūṣakārkapuṣpīprabhṛtīni | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.263"> kaphapittaharāṇy <add>ā</add><cb n="1"/>huḥ
                        hṛdyāni sulaghūni ca |
                        <caesura/>
                         kuṣṭhamehajvaraśvāsakāsāruciharāṇi ca || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.264"> kaṣāyā nu hitā pitte tiktāḥ śvādu<cb n="2"
                        />rasā himāḥ |
                        <caesura/>
                         lagh<unclear>n</unclear>ī maṇ<unclear>ḍ</unclear>ūkaparṇṇī tu
                        teṣāṃ gojihvakā tathā || </l>

                    <l met="hypermetrical" xml:id="SS.1.46.265"> avidāhī
                            tridoṣaghnaḥ<milestone facs="A 1267_11_49.jpg_upper"
                            unit="jpeg"/><pb facs="50" n="47v"/> saṃgrāhī suniṣaṇṇakaḥ |
                        <caesura/>
                         aval<unclear>bhu</unclear>jaḥ kaṭu pākī tu tiktaḥ pittakaphāpahaḥ
                        || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.266"> īṣatiktaṃ tridoṣaghnaṃ<cb n="1"/> śākaṃ kaṭu
                        satīnajaṃ |
                        <caesura/>
                         nātyuṣṇaśītaṃ kuṣṭhaghnaṃ kākamācyāś ca tadvidhaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.267"> kaṇḍūkuṣṭhakrimighnāni kaphavātaharāṇi ca |
                        <caesura/>
                         phalāni bṛ<cb n="2"/>hatīnān tu kaṭutiktalaghūni ca || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.268"> kaphapittaharaṃ vraṇyam uṣṇa tiktam avātalaṃ
                        <caesura/>
                         paṭolaṃ kaṭukam pāke vṛ<lb n="2"/>ṣyaṃ rocanadīpanaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.269"> kaphavātaharan tiktaṃ rocanaṅ kaṭukaṃ laghuḥ
                        |
                        <caesura/>
                         vārttāktaṃ dīpanaṃ proktaṃ jīrṇṇaṃ sakṣārapi<cb n="1"/>ttalaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.270"> aṭarūṣakavetrograguḍūcīnimbaparpaṭāḥ |
                        <caesura/>
                         kirātatiktasahitās tiktāḥ pittakaphāpahāḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.271"> kaphāpahaṃ śākam u<cb n="2"/>ṣṇaṃ
                        varuṇaprapunāṭayoḥ ||
                        <caesura/>
                         rūkṣaṃ laghu ca śītañ ca vātapittaprakopanaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.272"> dīpanaṃ kālaśākan tu gara<lb n="3"/>doṣaharaṃ
                        kaṭuḥ |
                        <caesura/>
                         kausumbham madhuraṃ rūkṣaṃ muṣṇaṃ śleṣmakaraṃ laghuḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.273"> vātaghnaṃ nālikāśākaṃ pittaghnaṃ madhu<cb
                            n="1"/>rañ ca tat ||
                        <caesura/>
                         grahaṇyośaṃ vikāraghnī samvloḥ pittakaphe <unclear extent="1"
                            unit="char"/>lāḥ |
                        <caesura/>
                         uṣṇā kaṣāyamadhurā cāṅgerī cāpidīpinī | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.274"> triparṇṇiloṇi<cb n="2"
                            />kāpī<unclear>lu</unclear>parṇṇīpattūrajīvakaḥ |
                            suvarccalā<unclear>jhu</unclear><unclear extent="1"
                            unit="char"/>ṇa<add place="below">ka</add>kuṭumbakakuṭijarāḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.275"> svādupākarasāḥ śī<lb n="4"/>tāḥ kaphaghnā
                        nātipittalāḥ |
                        <caesura/>
                         lavaṇānurasā rūkṣāḥ sakṣārā vātalāḥ sarāḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.276"> svādutiktāḥ ku<cb n="1"/>nalikā kaṣāyāḥ
                        sakurāṭikā |
                        <caesura/>
                         saṃgrāh<del>i</del><add>ī</add> śītalaṃ cāpi laghu doṣā
                        virodhikaḥ |
                        <caesura/>
                         rājakṣavakaśākan tu saṭīśākan tu ta<cb n="2"/>dvidhaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.277"> svādupākarasaṃ śītaṃ durjjara<unclear>ṃ
                            ha</unclear> rimanthajaṃ |
                        <caesura/>
                         bhedanaṃ rūkṣa madhuraṃ kālāyamativātalaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.278"> bhe<lb n="5"/>danaṃ kaṭukam pāke kaphagnam
                        anilāpahaṃ |
                        <caesura/>
                         śophaghnam uṣṇavīryaṅ ca patram pūtikarañjajaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.279"> tāmbūlapa<cb n="1"/>traṃ kaṭukaṃ tīkṣṇoṣṇaṃ
                        pittakopanaṃ |
                        <caesura/>
                         tiktaṃ sugandhi viṣadaṃ svarya<unclear>ṃ</unclear> vātakaphāpahaṃ
                        | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.280"> sraṃsanaṃ kaṭukaṃ pāke kaṣāyam vahnidīpanaṃ
                            |<cb n="2"/>
                        <caesura/>
                         vaktrakaṇḍūmalakledadau<unclear>r</unclear>gandhyādivināśa<del>ā</del>naṃ
                        || <milestone n="A 1267_11_49:5" unit="folio"/></l>

                    <l xml:id="SS.1.46.281"> kovidāraśa<del>ra</del>ṇaśālmalīpuṣpāṇi
                        madhurāṇi ma<lb n="6"/> dhuravipākāni raktapittaharāṇi ca |
                        vṛṣāgastikayoḥ puṣpāṇi tiktāni kaṭupākāni |<cb n="1"/>
                        kṣayakāsāpahāni ca ||</l>

                    <!-- 282-289ab not here -->

                    <l xml:id="SS.1.46.289cd">madhuśigrukarīrāṇi kaṭūni śleṣmaharāṇi ceti
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.290">kṣavakakulevaravaṃsakarīraprabhṛtīni
                            kaphapi<cb n="2"/>ttaharāṇi ṃṣṭamūtrapurīṣāṇi |</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.291">kṣavakaṃ krimilaṃ teṣu svādupākaṃ sapicchilaṃ
                        |
                        <caesura/>
                         viṣyandivātalaṃ<lb n="7"/> nātiśleṣmakarañ ca tat |</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.292">veṇoḥ karīrāḥ śleṣmaghnāḥ madhurā rasapākataḥ
                        |
                        <caesura/>
                         vidāhino vā<cb n="1"/>takarāḥ sakāṣāyā virūkṣaṇāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.293">udbhidāni tu palālekṣukarīṣaveṇu<unclear
                            extent="1" unit="syllable"/>jātāni | tatra palālajātam
                        madhuraṃ madhuravipākaṃ rūkṣaṃ do<cb n="2"/>ṣakarañ ca | ikṣujam
                        madhuraṃ kaṣāyānurasaṃ kaṭupākaṃ śītalañ ca | tadvad evoṣṇaṃ
                        kārīṣaṃ veṇujātaṃ kaṣā<milestone facs="A1267_11_49_upper_7"
                            unit="folio"/><!-- break in folio sequence --><milestone
                            facs="A1267_11_47_lower_1" unit="folio"/><pb facs="48" n="46r"
                        />yaṃ vātakopanañ ca | bhūmijaṃ guru nātivātalaṃ | abhūmijam
                        cāsyānurasaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.294">piṇyākas tilakalkasthūni<cb n="1"/>
                        kāśuṣkaśākāni | sarvadoṣaprakopanāni</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.295">viṣṭambhinaḥ smṛtāḥ | sarve vaṭakā
                        vātaprakopanāḥ |
                        <caesura/>
                         piṇyākī vātalā sārdrā ruci<cb n="2"/>ṣyānaladīpanī |</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.296abcd">vibhedi gururūkṣañ ca prāyo
                        viṣṭambhiśītalaṃ |
                        <caesura/>
                         sakaṣāyañ ca sarvaṃ hi svāduśākamu<lb n="2"/>dāhṛtaṃ ||</l>

                    <!-- 296ef-312 not here -->

                    <!--  297 is the end of the śākavarga
298-312 is the kandavarga: not present in N or H 
                    -->

                    <!-- From here lavaṇavarga starts which is found on folio 47 lower, line 2 in this ms -->

                    <l xml:id="SS.1.46.313">
                        <milestone facs="A1267_11_47_lower_2" unit="folio"/>
                        saindhavasāmudraviḍasauvarccalaromakodbhidaprabhṛtīni yathottaram
                        uṣṇāni vātaharāṇi kapha<cb n="1"/> pittakarāṇi | kaṭupākāni
                        yathāpūrvaṃ snigdhāni svāduni sṛṣṭamūtrapurīṣāṇi ceti ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.314">cakṣuṣya saindhavaṃ hṛdyaṃ rucyaṃ
                            laghvagnidī<cb n="2"/>panaṃ |
                        <caesura/>
                         snigdhaṃ vṛṣyaṃ samadhuraṃ śītadoṣaghnam uttamaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.315">sāmudraṃ madhuraṃ pāke nātyuṣṇam avidāhi ca ||
                            <milestone facs="A1267_11_47_lower_3" unit="folio"/><lb n="3"/>
                        <caesura/>
                         bhedanaṃ snigdham īṣac ca śītaghnaṃ nātipittalaṃ || || |<gap
                            ana="bad-surface markings" extent="38" unit="char"/>||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.316">sakṣāraṃ dīpanaṃ sū<cb n="1"/>kṣmaṃ
                        hṛdrogakaphanāśanaṃ |
                        <caesura/>
                         rocanaṃ tīkṣṇam uṣṇañ ca viḍam vātānulomanaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.317">laghusauvarccalaṃ pāke vīryoṣṇaṃ viṣadaṃ kaṭuḥ
                        |
                        <caesura/>
                         gulmaśūlavivandha<cb n="2"/><del extent="1" unit="syllable"
                        />ghnaṃ hṛdyaṃ surabhir ocanaṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.318">romakaṃ tīkṣṇam aty uṣṇaṃ vyavāyi kaṭudīpanaṃ
                        |
                        <caesura/>
                         vātaghnaṃ laghu viṣyandi sūkṣmaṃ vi<lb n="4"/>ḍbhedimūtralaṃ
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.319">laghutīkṣṇoṣṇamutkledi sūkṣmaṃ vātānulomanaṃ |
                        <caesura/>
                         satiktakaṭukaṃ kṣāraṃ vidyāllavaṇam udbhidaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.320">kaphavā<cb n="1"/>takrimiharaṃ lekhanaṃ
                        pittakopanaṃ |
                        <caesura/>
                         dīpanaṃ pācanaṃ bhedi lavaṇaṃ guḍikāhvayaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.321">ūṣaprasūtaṃ vālākamalamūkākarodbhavaṃ |
                        <caesura/>
                         lavaṇaṃ kaṭu<cb n="2"/>kacchedi vihi<unclear>maṃ</unclear> laghu
                        cocyate |</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.322">yavakṣārasvarjjikāpācimaṭaṃgaṇakṣārāḥ |
                        <caesura/>
                         gulmārśograhaṇaṃ rogaśarkka<lb n="5"/>rām parināśanāḥ |
                        <caesura/>
                         kṣārās tu pācanā sarve agnidīptikarā sarāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.323">jñeyau vahnisamau kṣārau svarjjikā yāvaśū<cb
                            n="1"/>kajau |
                        <caesura/>
                         śukraśleṣmavivandhārśo gulmaplīhavināśanau |</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.324">uṣṇonilaghnaḥ
                        prakleda<unclear>dyu</unclear>ṣākṣāro valanāśanaḥ |
                        <caesura/>
                         medoghnaḥ picama kṣāra<cb n="2"/>s teṣāṃ vastiviśodhanaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.325">virūkṣaṇo 'nilakaraḥ śleṣmaghnaḥ pittadūṣaṇaḥ
                        |
                        <caesura/>
                         agnidīptitaras tī<lb n="6"/>kṣṇaṣṭaṅkaṇakṣāra ucyate ||</l>


                    <!--  <label type="trailer" xml:id="SS.1.46.330.1"/>
-->
                    <l xml:id="SS.1.46.331">dhānyeṣu māṃseṣu phaleṣu caiva śākeṣu
                        cānuktamihaṃ pramohāt |
                        <caesura/>
                         āsvādato bhūta<cb n="1"/>guṇair gṛhītvā tadādiśed
                        dravyamanalpavuddhiḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.332">yaṣṭikā yavagodhūma lohitā ye ca śālayaḥ |
                        <caesura/>
                         mudgāḍhakīmasūrāś ca dhānyeṣu pra<cb n="2"/>varāḥ smṛtāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.333">eṇaḥ kuraṃ<unclear>go</unclear>hariṇas tittiri
                        lāva eva ca |
                        <caesura/>
                         mayūravarmmikūrmāś ca śreṣṭhā māṃsa<lb n="7"/>gaṇeṣu vai ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.334">dāḍimāmalakaṃ drākṣā kharjūraṃ saparūṣakaṃ |
                        <caesura/>
                         rājādanaṃ mātuluṅgaṃ phalavarge praśasyate ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.335">cuccu<cb n="1"/>satīno vastūka
                        cillīmūlakapotikā |
                        <caesura/>
                         maṇḍūkaparṇṇī jīvantī śākavarge praśasyate |</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.336">gavyaṃ kṣīraghṛtaṃ śastaṃ saindhavaṃ lavaṇeṣu
                        ca |
                        <caesura/>
                        <cb n="2"/>dhātrīdāḍimamamvleṣu pippalī nāgaraṃ kaṭau ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.337">tikte paṭolavārttāke madhure ghṛta ucyate |
                        <caesura/>
                         kṣaudraṃ pū<milestone facs="A_1267_11_48.jpg_top_1" unit="folio"
                            /><pb n="46v" facs="49"/>gaphalaṃ śreṣṭhaṃ kaṣāye saparūṣakaṃ
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.338">śarkarekṣu vipākeṣu pānajātau surāsavau |
                        <caesura/>
                         parisamvatsaraṃ dhānyaṃ māṃ<cb n="1"/>saṃ vayasi madhyame |</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.339cd">phalaṃ paryāgataṃ śākam aśuṣkaṃ taruṇaṃ
                        navaṃ || ❈ ||</l>

                    <!-- kṛtannavarga  starts -->

                    <l xml:id="SS.1.46.340">
                        <milestone facs="A_1267_11_48.jpg_top_1" unit="folio"/> athaḥ
                        paraṃ pravakṣyāmi kṛtānnaguṇavistaraṃ |
                        <caesura/>
                         lājamaṇḍau viśu<cb n="3"/>ddhānāṃ pathya pācanadīpanaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.341"> vātānlomano hṛdyaḥ pippalīnāgarāyutaḥ ||
                        <caesura/>
                         svedāgnijananī laghvī dīpa<lb n="2"/>nī vastiśodhanī ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.342"> kṣut tṛ<unclear/>maglāniharāpeyā vātānulomanī
                        ||
                        <caesura/>
                         vilepī tarpaṇī hṛdyā grāhiṇī valavarddhanī <cb n="2"/> |</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.343"> pathyā svādurasā laghvī dīpanī kṣuttṛṣāpahā
                        ||
                        <caesura/>
                         hṛdyā santarpaṇī vṛṣyā vṛṃhaṇī balavarddhanī | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.344"> śākamāṃsaphalayuktā vilepyo
                            nyā<unclear>nyās</unclear> ca <lb n="3"/> durjarā ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.345"> viṣṭambhī pāyaso valyaḥ medaḥ kaphakaro guruḥ
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.346">kaphapittakarī valyā kṛśarānilanāśanī<lb n="3"
                        /> ||
                        <caesura/>
                         dhautas tu vimalaḥ śuddho manojñaḥ surabhiḥ samaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.347"> svinnaḥ suprasrutas tūṣṇo viśaḍas tv odano
                        laghuḥ ||
                        <caesura/>
                         dhauto prasruto svinnaḥ śītaś cāpodano guruḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.348">laghuḥ sugandhiḥ kaphahā vijñeyo
                        bhṛṣṭataṇḍulaḥ ||
                        <caesura/>
                         snehair māsaiḥ phalais kandair vedalai<cb n="3"/>ś cāpi
                        saṃ<unclear/>tāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.349"> guravo vṛṃhaṇā valyā ye ca kṣīropasādhitāḥ |
                        <caesura/>
                         susvinno nistuṣo bhṛṣṭo māṣasūpo<g ref="#newa-gap-filler"/><lb
                            n="4"/> laghur hitaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.350"> svinnaniḥpīḍitaṃ śākaᳵ hitaṃ
                        <unclear/>hasaṃskṛtaṃ ||
                        <caesura/>
                         asvinnaṃ sneharahitam apīḍitamano nyeṣā || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.351">
                        <cb n="2"/> snehagorasadhānyāmvlaphalā sukaṭukaiḥ saha | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.352">siddhaṃ māṃsahitaṃ valyaṃ vṛhaṇarocanaṃ laghuḥ
                        |
                        <caesura/>
                         tad eva gorasādānasurabhidravyaṃ saṃskṛtāṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.353"> vi<cb n="3"/>dyāt pittakaphodreki
                        valamāṃsāgnivarddhanaṃ |
                        <caesura/>
                         pariśuṣkaṃ sthiraṃ snigdhaṃ harṣaṃ prīṇanaṃ guruḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.354"> rocanaṃ valamedhāgni<lb n="5"/>māṃsojaḥ
                        śukravarddhanaṃ |
                        <caesura/>
                         tad evopluptapiṣṭatvād ulluptam iti pācakāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.355"> pariśuṣkaguṇair yuktaṃ vanheḥ pathyā<cb n="2"
                        />tamaṃ guruḥ |
                        <caesura/>
                         tad eva śūlikāproktam aṅgāraparipācitaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.356"> jñeyaṃ gurutaraṃ kiñcit prataptaṃ
                        kandupākataḥ |
                        <caesura/>
                         ulluptaṃ bharjitaṃ piṣṭaṃ prataptaṃ ka<cb n="3"/>ndupācitaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.357"> pariśuṣkaṃ pradigdhañ ca śūlaṃ yac cānyad
                        īdṛśa |
                        <caesura/>
                         māṃsa yat tailasiddhan tu vīryoṣṇaṃ pittakṛd guruḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.358"> laghva<lb n="6"/>gnidīpanaṃ hṛdyan saṃskṛtaṃ
                        tvat prasādanaṃ |
                        <caesura/>
                         anuṣṇavīryaṃ pittaghnaṃ manojñaṃ ghṛtasādhitaᳵ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.359"> prīṇanaḥ prāṇajana<cb n="2"/>ḥ
                        śvāsakāsakṣayāpahaḥ |
                        <caesura/>
                         raktapittapraśamano hṛdyo māṃsarasaḥ smṛtaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.360"> smṛtyojasvarahīnānāṃ jvarakṣīṇakṣatauruśāṃ |
                        <caesura/>
                         bhagnavi<cb n="3"/>śliṣṭasaṃdhīnāṃ kṛśānām alparetasāṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.361"> āpyāyanaḥ saṃhananaḥ śukrado valavarddhanaḥ |
                        <caesura/>
                         sa dāḍimayuto vṛṣya<lb n="7"/>s saskṛto doṣanāśanaḥ | </l>


                    <l xml:id="SS.1.46.363"> yan māṃsaṃniḥsṛtarasaṃ na tat puṣṭivalāvahaṃ
                        |
                        <caesura/>
                         viṣṭambhi durjaraṃ rūkṣaṃ virasaṃ<g ref="#newa-gap-filler"/><cb
                            n="2"/> mārutāvahaᳵ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.366"> kaphaghno dīpano hṛdyaḥ śuddhānām vraṇinām
                        api |</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.367"> jñeyaḥ pathyatamaś cāpi mudgayūṣan kṛtākṛtaḥ
                        |
                        <caesura/>
                         sa tu dāṣima<cb n="3"/>mṛdvīkāyuktaḥ syād rāgaṣāḍavaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.368">ruciṣyo laghupākaś ca doṣāṇāṃ cāvirodhakṛt |
                        <caesura/>
                         masūramudgagodhūma<milestone facs="A 1267_11_??.jpg_top_?"
                            unit="folio"/>
                        <milestone facs="A 1267_11_49.jpg_bottom_1" unit="folio"/><pb
                            n="48r" facs="50"/>kulatthalavaṇaikṛtaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.369"> kaphapittāvirodhī syāt vātavyādhau praśasyate
                        |
                        <caesura/>
                         mṛdvīkādāḍimayutaḥ sa cāpy ukto | <cb/> nilārdite | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.370">rocano dīpano hṛdyo laghupāky upadiśyate |
                        <caesura/>
                         paṭolanimvayūṣau tu kaphamedoviśoṣiṇau | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.371">pittaghnau dīpanau hṛdyau <cb n="3"/>
                        krimikuṣṭhajvarāpahau ||
                        <caesura/>
                         śvāsakāsapratiśyāyaprasekārocakajvarān | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.372">hanti mūlakayūṣas tu kaphamedo<lb n="2"
                        />galagrahān |
                        <caesura/>
                         kulatthayūṣo 'nilā śarkarāśmarināśanaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.373"> tūnīpratunikāsādagulmamedaḥ kaphāpaha<cb
                            n="2"/>ḥ |
                        <caesura/>
                         dāḍimāmalakair yūṣo hṛdyaḥ saṃśamano laghuḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.374"> prāṇāgnijanano mūrcchāmedaghnaḥ pittavātajit
                        |
                        <caesura/>
                         mudgāmalakayūṣas tu grā<cb n="3"/>hī pittakaphopahāḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.375">
                        <gap n="2" unit="char"/>kolakulatthānāṃ yūṣaḥ kaṇṭhonilāpahaḥ |
                        <caesura/>
                         sarvadhānyakṛtas tadvad vṛṃhaṇa<lb n="3"/>ḥ prāṇavarddhanaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.376"> khalukavalikau hṛdyaur ca chardīvātakaphe
                        hitau |
                        <caesura/>
                         valyaḥ kaphānilau hanti dāḍimam a<unclear>ṣṭau</unclear><cb n="2"
                        />gnidīpanaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.377"> dhānyāmvlo dīpano hṛdyaḥ pittakṛd
                        vābhināśanaḥ |
                        <caesura/>
                         dadhyamvlaḥ kaphakṛd valyaḥ pittalāvātatahā guruḥ ||
                        <caesura/>
                         takrāmvlaḥ <cb n="3"/> pittakṛt prokto viṣaraktapradūṣaṇaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.381"> tilapiṇyākavikṛtaṃ śuṣkaśākam
                        virū<unclear/>ṇāṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.382"> śāṇḍākī ca gu<lb n="4"/>ruṇi syuḥ
                        kaphapittakarāṇi ca | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.379">a<unclear/>halavaṇaṃ sarvam akṛtaṃ kaṭukair
                        vinā ||
                        <caesura/>
                         vijñeyaṃ kaṭukasnehalavaṇai<cb n="2"/>ḥ saṃyu<subst>
                            <del>kta</del></subst>taṃ kṛtaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.380"> yūṣāṃ vidyāt phalāmvlais tu
                        dhānyāmvlanāmvlitaś ca yat ||
                        <caesura/>
                         yathottaraṃ guru tathā saṃskṛtāsaṃskṛtaṃ rasaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.383"> laghavo vṛhaṇā vṛ<cb n="3"/>ṣyā hṛdyā
                        rocanadīpanā ||
                        <caesura/>
                         bhramamūrcchātṛṣācchardiśramaghnā rāgaśāḍavāḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.384"> rasālā rocanā valyā snigdhā <lb n="5"/>
                        vṛṣyātho vṛṃhaṇīḥ ||
                        <caesura/>
                         snehanaṃ guḍasaṃyuktaṃ hṛdyaṃ dadhyanilāpahaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.385"> saktavaḥ sarpiṣābhyaktāḥ śītavāri pa<cb n="2"
                        />riplutāḥ ||
                        <caesura/>
                         nātyaccho nātisāndraś ca maṃtha ity abhidhīyate || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.386"> manthaḥ sadyovalac
                            chardipipāsā<unclear>bhra</unclear>manāśanaḥ ||
                        <caesura/>
                         sāmvlaṃ snehaguḍo mūtrakṛ<cb n="3"/>cchrodāvartanāśanaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.387"> śarkkarekṣerasadrākṣāyuktaḥ pittavikāranut ||
                        <caesura/>
                         drākṣāmadhusamāyuktaḥ kapharogaharaharas smṛ<lb n="6"/>taḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.388"> vargatrayeṇopahito maladoṣānulomanaḥ ||
                        <caesura/>
                         gauḍam amvlam anamvlaṃ vā pānakaṃ guru mūtralaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.389"> tad eva kha<cb n="2"
                        />ṇḍamṛdvīkāśarkarāsahitaṃ punaḥ ||
                        <caesura/>
                         sāmvlaṃ satīkṣṇaṃ sahimaṃ pānakasyānniraty ayaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.390"> mārdvīkaṃ tu śramaharaṃ mūrcchādāhatṛṣāpaha
                        ||
                        <caesura/>
                         parūṣakā<cb n="3"/>ṇāṃ kolānāṃ hṛdyaṃ viṣṭambhi pānakaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.391"> dravyaṃ saṃyogasaṃskāraṃ jñātvā mātrāñ ca
                        sarvataḥ ||
                        <caesura/>
                         pānakānāṃ yathāyogaṃ gu<lb n="7"/>rulāghavam ādiśet || ❈ || </l>

                    <!-- end of kṛtānnavarga-->



                    <milestone facs="A 1267_11_49.jpg lower line 7" n="48r7a" unit="folio"/>

                    <l xml:id="SS.1.46.392"> vakṣyāmy ataḥ paraṃ kṛtsnān
                        rasavīryavipākataḥ |
                        <caesura/>
                         bhakṣyāḥ kṣīrakṛtāvalyā <cb n="1"/>vṛṣyā hṛdyāḥ sugandhinaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.393">avidāhinaḥ puṣṭikarā dīpanāḥ pittanāśanāḥ |
                        <caesura/>
                         teṣām prāṇakarā hṛdyāḥ ghṛtapūrāḥ kaphāpahāḥ<pc> </pc> |<g
                            ref="#broken-danda"/><g ref="#broken-danda"/></l>

                    <l xml:id="SS.1.46.394"><cb n="2"/>vātapittaharā vṛṣyā guravo
                        raktamāṃsalāḥ |
                        <caesura/>
                         bṛṃhaṇā gaiḍikā bhakṣyā gu<del>ra</del>ravo 'nilanāśanāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.395">avidā<pb facs="51" n="48v"/><lb n="1"/>hinaḥ
                        pittasahāḥ śukralāḥ kaphavarddhanāḥ |
                        <caesura/>
                         madhuśīrṣakasaṃyāvāḥ pū<add place="below">vī</add>
                                y<subst><del>au</del><add>e</add></subst> te viśeṣataḥ
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.396">guravo bṛṃhaṇāś caiva mo<cb n="1"/>dakās tu
                        sudurjarāḥ |
                        <caesura/>
                         rocano dīpanaḥ svaryaḥ pittaghnaḥ pavanāpahaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.397">gurur mṛṣṭatamaś caiva sadyakaḥ |
                        prāṇavarddhanaḥ |
                        <caesura/>
                         hṛdyaḥ sugandhi<pc> </pc>madhuraḥ <cb n="2"/>snigdhaḥ śleṣmakaro
                        guruḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.398">pittapahas tṛptikaro balyo viṣyandi ucyate |
                        <caesura/>
                         bṛṃhaṇā vātapittaghnā bhakṣyā balyā<lb n="2"/>s tu sammitāḥ
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.399">hṛdyāḥ pathyatamās teṣāṃ laghavaḥ phenakādayaḥ
                        |
                        <caesura/>
                         mudgādiveśavāraiś ca pūrṇṇā viṣṭambhino matāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.400">veśa<cb n="1"/>vāraiḥ sapiśitaiḥ sampūrṇṇā
                        gurubṛṃhaṇāḥ |
                        <caesura/>
                         pālālāḥ śleṣmajananāḥ ṣaṣkulyaḥ kaphapittalāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.401"> vīryoṣṇaḥ paiṣṭakāḥ bhakṣyāḥ
                            kaphapittaprakopa<cb n="2"/>ṇāḥ |
                        <caesura/>
                         vidāhino nātibalā guravaś ca viśeṣataḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.402"> vaidalā guravo bhakṣyāḥ kaṣāyāḥ sṛṣṭamārutāḥ
                        |
                        <caesura/>
                         viṣṭambhinaḥ <lb n="3"/>śleṣmaharāḥ pittaghnābhinnavarccasaḥ
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.403"> kuñcitāvikṛtā bhakṣyā guravo 'nilapittalāḥ
                        |</l>


                    <l xml:id="SS.1.46.404"> vidāhakledajananā rūkṣā dṛṣṭi<g
                            ref="#newa-gap-filler"/><cb n="1"/>pradūṣaṇāḥ ||</l>



                    <l xml:id="SS.1.46.405">hṛdyāḥ sugandhino bhakṣyāḥ laghavo
                        ghṛtapācimāḥ |
                        <caesura/>
                         vātapittaharā balyā varṇṇadṛṣṭiprasādanāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.406">vidāhinas tailakṛtā bhakṣyās tu <cb n="2"
                        />gurupākinaḥ |
                        <caesura/>
                         uṣṇā mārutadṛṣṭighnāḥ pittalāsṛkpradūṣaṇāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.407">phalamāṃseṣu vikṛtīs tilamāṣopasaṃskṛtāḥ |
                        <caesura/>
                        <lb n="4"/>bhakṣyā balyātha guravo bṛṅhaṇā hṛdayapriyāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.408">kapālāṃgārapakvāḥ syuḥ kiñcil laghutarās tu te
                        |</l>



                    <l xml:id="SS.1.46.409">sakilāṭādayo <cb n="1"/>bhakṣyā guravaḥ
                        kaphavarddhanāḥ ||
                        <caesura/>
                         kulmāṣā vātalā rūkṣā guravo bhinnavarccasaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.410"> udāvarttaharo vādyaḥ pratisyāmehanāśanaḥ ||
                        <caesura/>
                         dhānālumbās tu la<cb n="2"/>ghavaḥ kaphamedoviśoṣaṇāḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.411"> saktavas tarpaṇā hṛdyās tṛṣṇāpittakaphāpahāḥ
                        ||
                        <caesura/>
                         pītāḥ sadyobalakarāḥ bhedinaḥ pavanā<lb n="5"/>pahāḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.412"> gurvvī piṇḍī kharātyarthaṃ laghvī sā tu
                        viparyayā ||
                        <caesura/>
                         saktūnām āsu jīryeta mṛdutvād avalehikā | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.413"> lājācchardyā<g ref="#newa-gap-filler"/><cb
                            n="1"/>tīsāraghnā dīpanāḥ kaphanāśanāḥ ||
                        <caesura/>
                         balyāḥ kaṣāyamadhurāḥ laghavas tṛnmalāpahāḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.415"> pṛthukāḥ guravaḥ snigdhāḥ bṛṃhaṇāḥ
                        kaphavarddhanāḥ ||
                        <caesura/>
                        <cb n="2"/>balyā sakṣīrabhāvatvād vātaghnā bhinnavarccasaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.416"> sandhānakṛtpiṣṭam āmaṃ tāṇḍulaṃ kaphamedakṛt
                        ||
                        <caesura/>
                         sudurjaraḥ svāduraso <lb n="6"/>bṛṃhaṇas taṇḍulo navaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.417"> dravyaṃ saṃyogasaṃskāravikārāṃ samavekṣya tu
                        || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.417.add1"> bhiṣag yathāsvaṃ bhakṣyāṇām ādiśed
                        gurulāghavaṃ <cb n="1"/>|
                        <caesura/>
                         khalākhalayavāgvaś ca rāgaśāḍavaṣaṭṭakāḥ ||
                        <caesura/>
                         pāṇakāni ca citrāṇi yūṣāś cānekayonayaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.417.add2">kaṭvamblasvādulavaṇā laghavo ye phalo<cb
                            n="2"/>dbhavāḥ ||
                        <caesura/>
                         ev<subst><del>ī</del><add>a</add></subst>m ādīni cānyāni kriyante
                        vaidyavākyataḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.418"> yadā kāraṇam āsādya
                            bho<unclear>rktṝ</unclear>ṇāṃ cchandato pi vā ||
                        <caesura/>
                         aneka<lb n="7"/>dravyayonitvāc chāstratas tān vinirddiśet || ❈
                        ||</l>


                    <milestone facs="A 1267_11_50.jpg" unit="jpeg"/>


                    <pb facs="51" n="48v, line 7"/> 
                    
                    <l xml:id="SS.1.46.419"> ataḥ sarvvānupānān upadekṣyāmaḥ ||
                        <caesura/>
                       amblena kecid vihitā manu<cb n="2"
                        />ṣyā mādhuryayoge praṇayī bhavanti |
                        <caesura/>
                         tathāmbla eke madhureṇa tṛptās teṣāṃ yatheṣṭaṃ pravadanti pathyaṃ
                        || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.420"> śītoṣṇatoyāsavamadyayūṣaphalām<unclear
                            ana="could also be bu">ba</unclear>dhānyāmbla<cb n="3"
                        />payorasānāṃ |
                        <caesura/>
                         yasyānupānan tu hitaṃ bhaveta tasmai pradeyaṃ tv iha mātrayā tat
                        || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.421"> vyādhiñ ca kālañ ca vibhāvya dhīro <milestone
                            n="A 1267_11_50 (2nd half)" unit="folio"/> dravyāṇi yojyāni ca
                        tāni tāni |</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.422">saṃkṣepa eṣo bhihito nupāneṣ<unclear>v
                            a</unclear>taḥ paraṃ vistarato 'bhidhāsye || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.423">uṣṇodakā<cb n="2"/>nupānan tu snehānām atha
                        śasyate |
                        <caesura/>
                         ṛte bha<unclear reason="some letters seem scratched away"
                            >llātaka</unclear>snehāt tatra toyaṃ suśītalaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.424">anupānaṃ vadanty eke tailayūṣāmblakā<unclear
                            ana="also looks like ṇḍi">ñji</unclear>kaṃ |
                        <caesura/>
                         śītodakaṃ mā<unclear ana="the letter ta/ḍa here seems cancelled."
                        /> kṣikasya pi<cb n="2"/>ṣṭānnasya <unclear>ca</unclear> sarvaśaḥ
                        || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.425"> dadhipāyasamadyārttiviṣarjuṣṭe tathaiva ca |
                        <caesura/>
                         kecit piṣṭapayasy āhur anupānaṃ sukhoda<lb n="2"/>kaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.426"> pra <note
                            ana="a boomerang mark between pra and yā perhaps indicates that something is cancelled."
                        /> yāmāṃsaraso vāpi śālimudgādibhoji<unclear>nā</unclear>ṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.427"> mā<unclear ana="also looks like snā"
                            >ṣā</unclear>dīnām anupānaṃ dhānyāmblaṃ dadhimas tu vā ||
                        <caesura/>
                         madyaṃ ma<unclear
                            ana="a curvy line over dye perhaps indicates that the letter is dyo."
                            >dyo</unclear><cb n="2"/> citānān tu sarvamāṃseṣu pūjitaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.428"> amadyapānām udakaṃ phalāmblam vā praśasyate
                        ||
                        <caesura/>
                         kṣīraṃ gharmā<unclear ana="could also be dhva"
                            >dhū</unclear>bhāṣyastrīklāntānā<unclear
                            ana="could also be ma">mu</unclear>
                        <unclear ana="the mātrā of e here seems attempted to be removed."
                            >nmṛ</unclear>topamaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.429"> surā kṛṣāṇāṃsth<unclear>n</unclear>ū<cb n="3"
                        />lānām anuṣastamadhūdakaṃ ||
                        <caesura/>
                         nirāmayānāṃ citra <note ana="The letter ka is cancelled here."/>
                        n tu bhaktamadhye prakīrttitaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.430"> snigdhoṣṇaṃ mārute śastaṃ kaphe rūkṣo<lb
                            n="3"/>ṣṇamiṣyate ||
                        <caesura/>
                         anupāna<unclear>ṅhi</unclear>tañ cāpi pitte madhu <note
                            ana="the mātrā ā of rā is cancelled."/> raśītalaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.431"> hitaṃ śoṇitapitte tu kṣīram ikṣurasan tathā
                        || ❈ </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.432"><cb n="2"/> ataḥ paraṃ tu vargā<sic
                            ana="should be ṇā">nā</sic>m anupānaṃ pṛṭhak pṛthak |
                        <caesura/>
                         pravakṣyāmy anupūrvveṇa sarveṣām eva ta<unclear
                            ana="perhaps it is t only">ta</unclear> śṛṇu || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.433"> tatra pūrvvasasya<unclear
                            ana="also looks like jñā">jā</unclear>tānāṃ badarāmblaṃ |
                            vaidalānā<cb n="3"/>dhānyāmblaṃ | jaṃgālānāṃ mṛgā<sic
                            ana="should have been ṇā">nā</sic>ṃ dhanvajānāṃ pakṣiṇāṃ ca
                        pippalyāsavaḥ | viṣ<unclear>ṭhi</unclear>rāṇāṃ kolabadarāsavaḥ |
                        pratudānāṃ <lb n="4"/> kṣīravṛkṣāsavaḥ | guheśayānāṃ
                        kharjjūranāḍikesarāsavaḥ | sāmudrāṇāṃ mātuluṃgāsavaḥ | kuṣmāṇḍānāṃ
                        phalānāṃ <unclear reason="damaged manuscript">gā</unclear><cb
                            n="2"/><unclear>rdvī</unclear>kāsavaḥ | amblānāṃ phalānāṃ
                        padmotpalakandāsavaḥ | kaṣāyāṇāṃ dāḍimavetrāsavaḥ | madhurāṇāṃ
                        trikaṭukayuktaḥ khadirāsavaḥ | tālaphalādīnāṃ <cb n="3"/>
                        dhānyāmblaṃ | kandānāṃ dūrvānalavetrāsavaḥ | pippalyādīnāṃ
                            svadraṣ<unclear>ṭrā</unclear>vasukāsavaḥ | cuccūprabhṛtīnāṃ
                        lodhrāsavaḥ | kusu<lb n="5"/>mbhaśākasya tad eva |
                        maṇḍūkaparṇyādīnāṃ mahāpañca<unclear ana="also looks like mū"
                            >śū</unclear>lyāsavaḥ | tālamastakādīnāṃm amblaphalāsavaḥ |
                        saindhavādīnāṃ su<cb n="2"/>rāsavaṃ | āranālaṃ toyam vā || </l>



                    <l xml:id="SS.1.46.434"> bhavati cātra ślokaḥ ||
                        <caesura/>
                         sarveṣām anupānānāṃ <unclear
                            ana="a curvy vertical line over ma perhaps indicates that it is mā."
                            >mā</unclear>hendratoyam uttamam |
                        <caesura/>
                         sātmyaṃ vāyasya ya<unclear>tto</unclear>yaṃ tattasmai hitam
                        ucyate | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.435"> doṣavad guru vā <cb n="3"/> bhuktam atimātram
                        athāpi vā | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.436"> yatho<unclear>kte</unclear>nānupānena sukham
                        annaṃ prajīryate ||
                        <caesura/>
                         rocanaṃ bṛṃha<sic ana="should be ṇa">na</sic>ṃ
                        vṛṣyadoṣasaṃghātabhedanaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.437"><lb n="6"/> tarpaṇaṃ mārdavakaraṃ
                        śramaklamaharaṃ sukhaṃ ||
                        <caesura/>
                         dīpanaṃ doṣaśamanaṃ pipāsāc chedanaṃ paraṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.438"> balyaṃ varṇṇakaraṃ cāpi anupānaṃ sa<cb n="2"
                        />docyate ||
                        <caesura/>
                         tadādau karṣayet pītaṃ sthāpaye madhyasevitaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.439"> paścāt pītaṃ bṛṃhayati tat samīkṣya
                        prayojayet ||
                        <caesura/>
                         sthiratāṃ gatam aklinnam annam adravapāyi<cb n="3"/>naḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.440"> bha<unclear
                            ana="a little oblique line over the mātrā of ā perhaps indicates that it is cancelled. Thus, perhaps the letter is va."
                            >va </unclear>ty āvādhajananam anupānam ataḥ pibet ||
                        <caesura/>
                         na pibec chvāsakāsārtto roge vāpy
                            ūrdvaja<unclear>ntru</unclear><del>ke</del>je | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.441"> kṣatoraska<lb n="7"/>prasekī ca yasya
                        copahatasvaraḥ ||
                        <caesura/>
                         pītvāvabhāṣyadhyayanasvapnageyān na <unclear>śī</unclear>layet | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.442"> pradūṣyāmāṣayaṃ tad dhi tasya <cb n="2"/>
                        kaṇṭhorasi sthitaṃ ||
                        <caesura/>
                         syandāgnisyādacchardyādīñ<unclear> jā</unclear>nayed
                            āmayā<unclear>sba</unclear>hūn | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.443"> gurulāghavacinteyaṃ svabhāvannātivarttate ||
                        <caesura/>
                         tathā saṃskāramātrānnakālāṃ<cb n="3"/>ś cāpy uttarottarāṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.444"> mandakarmmānalārogyāḥ sukumārāḥ su<unclear
                            ana="a curvy vertical line over khe perhaps indicates that it is kho."
                            >khe </unclear>citā<unclear>ḥ</unclear> ||
                        <caesura/>
                         jantavo ye tu teṣāṃ hi cinteyampa<milestone
                            n="A 1267_11_51" unit="jpeg"/><pb facs="52"
                            n="49v"/>rikīrttyate | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.445"> balinaḥ kharabhakṣyāś ca ye ca dīptāgnayo
                        narāḥ ||
                        <caesura/>
                         karmmanity āś ca ye teṣān nāvaśyam paricintyate | </l>

                    <!-- end of the sarvānupānavarga -->

                    <milestone facs="A 1267_11_51.jpg upper line 1" unit="folio"/>

                    <l xml:id="SS.1.46.446"> athā<cb n="1"/>hā<subst><del
                                rend="crossed out"
                        >ri</del><add>ra</add></subst>vidhivistareṇākhilaṃ śṛṇu ||
                        <caesura/>
                         āptāsthitam asaṃkīrṇṇaṃ
                                suci<unclear>dkā</unclear><subst><del>yā</del><add>ya</add></subst>aṃ
                        mahānasaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.447"> yatrāptai guṇasampannam bhakṣyādiṣu
                        susaṃskṛtaṃ ||
                        <caesura/>
                         sucau <cb n="2"/>deśesu saṃguptaṃ samupāsthāpayed bhiṣak | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.448"> viṣaghnair agadaiḥ spṛṣṭam prokṣitaṃ
                        vyajanodakaiḥ ||
                        <caesura/>
                         siddhair mmantrair hatavi<lb n="2"/>ṣaṃ siddham annan nivedayet
                        || 0 || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.449"> vakṣyāmy ataḥ para kṛṣṇām āhārasyopakalpanām
                        |
                        <caesura/>
                         ghṛtaṃ kārṣṇāyase deyam peyā deye <cb n="1"/>tu rājate || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.450"> phalās ca sarvvabhakṣyāṃs ca pradeyā
                        vaidalīṣu tu |
                        <caesura/>
                         pariśuṣkaṃ pradigdhāni sauvarṇṇeṣūpakalpayet || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.451"> dravāni tu rasāś caiva rājate<cb n="2"
                        />ṣūpakalpayet |
                        <caesura/>
                         kaṭvarāṇi khalāś caiva sarvā cchaileṣu dāpayet || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.452"> dadyāt tāmramaye pātre susītaṃ śuśrita<lb
                            n="3"/>m payaḥ |
                        <caesura/>
                         pānīyam pānakam madya mṛnmayeṣu pradāpayet || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.453"> kācasphaṭikapātreṣu sītaleṣu śubheṣu ca |
                        <caesura/>
                         vajravaiḍūryaci<cb n="1"/>treṣu rāgasāḍavaṣaṭṭakān || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.454"> purastād vimale pātre suvistīrṇṇe manorame |
                        <caesura/>
                         sūdaḥ sūpodanan dadyāt pradehāṃś ca susaṃskṛtāṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.455"> phalāni sarva bhaksyā<cb n="2"/>ś ca
                        parisuṣkāni yāni ca |
                        <caesura/>
                         tāni dakṣiṇapārśve tu bhuṃjānasyopakalpayet | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.456"> pradavāni rasāṃś caiva pānīyam pāna<lb n="4"
                        />m payaḥ ||
                        <caesura/>
                         khalān yūṣāṃś ca peyāṃś ca sarvo pārśve pradāpayet | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.457"> sarvāṃ guḍavikārāṃś ca rāgaṣāḍavaṣaṭṭakaṃ ||
                        <caesura/>
                         purasthāt sthā<cb n="1"/>payet prājño dvayor api ca madhayataḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.458"> evam vijñāya matimāṃ bhojanasyopakalpanāṃ ||
                        <caesura/>
                         bhojaye<unclear>d</unclear> vijane ramye nissampāte śubhe śucau
                            <cb n="4"/>| </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.459"> sugandhapuṣparacite same deśe tha bhojayet ||
                        <caesura/>
                         visiṣṭam iṣṭasaṃskārai pethyair hṛdyai rasādibhiḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.460"> mano<lb n="5"/>jñaṃ śuci nānyuṣṇam pratyagram
                        aśanaṃ hitaṃ ||
                        <caesura/>
                         pūrvam madhuram aśnīyāl lavaṇyamblau tataḥ paraṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.461"> paścāc cheṣāṃ rasā vaidyo bhojane<cb n="1"
                        />ṣv avacārayet ||
                        <caesura/>
                         ādau phalāni yuñjīta dāḍimādīni buddhimān |</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.462"> tataḥ peyāt tato bhojyañ citrām bhakṣyās tv
                        ataḥ paraṃ ||
                        <caesura/>
                         ghanaṃ pūrvaṃ samaśnīyā<cb n="2"/>d iti kecid vyavasthitāḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.463"> ādāv ante ca madhye ca bhojane va prasyate ||
                        <caesura/>
                         niratyayan doṣaharam phale<del>o</del>ṣv āmalakaṃ nṛ<lb n="6"
                        />ṇāṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.464"> mṛṇālavisasālūkakandekṣuprabhṛtīni tu ||
                        <caesura/>
                         pūrvaṃ yojyāni bhiṣajā na tu bhakte kathañ canaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.465"> sukham u<unclear>pvais sā</unclear><g
                            ref="#danda-with-slash"/>mānīnaṃ samadehonnatatparaḥ ||
                        <caesura/>
                         kāle sātmyalaghu snigdhaṃm uṣṇaṃ kṣipran dravottaraṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.466"> bubhukṣitonnam aśnīyāt mātrāvad viditāsanaḥ
                        ||
                        <caesura/>
                         kāle bhuktaṃ <cb n="2"/>prīṇayati sātmyam annan na bādhate | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.467"> laghusīghraṃ vrajet pākaṃ snigdhoṣṇam
                        balavahnidaḥ ||
                        <caesura/>
                         kṣipraṃ bhuṃktaṃ samam pākaṃ yā<lb n="7"/>ty aduṣṭaṃ dravottaraṃ
                        | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.468"> sukhañ jīryati mātrāvad dhātusātmyaṃ karoti
                        ca ||
                        <caesura/>
                         atīvāyatamātrā syuḥ kṣapā yeṣv ṛtuṣu <cb n="1"/>smṛtāḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.469"> teṣu tat pratyanīkārtham bhuñjīta prātar eva
                        tu ||
                        <caesura/>
                         yeṣu cāpi bhaveyus te divasā bhṛṣamāyatāḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.470"> teṣu tatkālabhihitam aparāhṇe praśasya<cb
                            n="2"/>te ||
                        <caesura/>
                         rajanyo divasāś caiva yeṣu cāpi samāḥ smṛtāḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.471"> kṛtvā samam ahorātran teṣu bhuñjīta bhojanaṃ
                        ||
                        <caesura/>
                         aprā<pb facs="52" n="50r"/><lb n="1"/>ptātītakālam vā nāśnīyāt tu
                        yathā tathaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.472"> aprāptakālam bhuṃjānaḥ śarīre hy alaghu naraḥ
                        ||
                        <caesura/>
                         tāstām vyādhīnn avāpnoti mara<cb n="1"/>ṇam vā niyacchati | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.473"> atītakālaṃ bhuktan tu vāyunopahate nale ||
                        <caesura/>
                         kṛcchrād vipacyate bhaktaṃ dvitīyanna ca kāṃkṣati | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.474cd"> ālasyaṃ gauravāṭopam aruciṃ kuru<cb n="2"
                        />te 'dhikaṃ ||</l>
                    <l xml:id="SS.1.46.474ab"> hīnamātram asantoṣaṃ karoti ca balakṣayaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.475"> tasmāt susaskṛtaṃ yuktyā d<subst>
                            <del>au</del><add>o</add></subst>ṣair ebhir vivarjjitaṃ ||
                        <caesura/>
                         yatho<lb n="2"/>ktaguṇasampannam upaseveta bhojanaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.476"> vibhajya kāladoṣādīṅ kālayor ubhayor apiṃ ||
                        <caesura/>
                         acaukṣa duṣṭam ucchiṣṭam pāṣāṇatṛ<cb n="1"/>ṇaloṣṭavat | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.477"> dviṣṭaṃ vyuṣitam asvādu pūtim annaṃ
                        vivarjjayet ||
                        <caesura/>
                         cirasiddhaṃ sthiraṃ śītam annam uṣṇīkṛtaṃ punaḥ |<del>|</del></l>

                    <l xml:id="SS.1.46.478"> aśāntam upadagdhañ ca na tathā svādu na la<cb
                            n="2"/>kṣyate ||
                        <caesura/>
                         yad yat svādutaran tat tad vidadhyād uttarottaraṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.479"> prakṣālayed adbhir āsyaṃ bhuṃñjānasya muhur
                        muhuḥ ||
                        <caesura/>
                         viśuddhe rasane hy asmai <lb n="3"/>rocate nnamapūrvavat |</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.480">svādunā tasya rasanaṃ pathamenātha tarpitaṃ ||
                        <caesura/>
                         tathānnasvāduyed annan tasmāt prakṣālyam antarā | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.481">saumanasyam ba<cb n="1"/>laṃ tuṣṭim utsāhaṃ
                        harṣaṇaṃ sukhaṃ ||
                        <caesura/>
                         svādu sañjanayaty annam asvādu tu vivarjayet | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.482"> bhuktvā punaḥ prārthayate bhūyas tat svādu
                        bhojanaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.483"> dantāntaragatañ cānnaṃ <cb n="2"
                        />sodhanenāharec channaiḥ |
                        <caesura/>
                         kuryād anirhṛtan tad dhi mukhasyāniṣṭagandhitāṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.484"> jīrṇe nne varddhate vāyur vidagdhe pittam
                            eva<lb n="4"/>tu |
                        <caesura/>
                         bhuktamātre kaphaś cāpi tasmād bhuṃkter itaṅ phalaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.485"> hared dhūmena hṛdyair vā kaṣāyakaṭutiktakaiḥ
                        |
                        <caesura/>
                         pūgakakkolakarppūrala<cb n="1"/>vaṃgasumanaḥ phalaiḥ </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.486">
                        <add cause="haplography" resp="Dominik Wujastyk">phalaiḥ</add>
                        kaṭukasāhvair vā mukhavaisadyakārakaiḥ |
                        <caesura/>
                         tāmbūlapatrasahitaiḥ sugandhair vā vicakṣaṇaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.487"> tataḥ padaṃ śataṃ gatvā vāma<cb n="2"
                        />pārśvena samviset | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.488"> sabdaṃ rūpaṃ rasaṃ gandhaṃ seveta manasaḥ
                        yiyaṃ ||
                        <caesura/>
                         bhuktamātraḥ śucau deśe nānnañ cet sādhu ti<lb n="5"/>ṣṭhati | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.489"> sabdaṃ rūpaṃ rasaṃ gandhaṃ sparśañ cāpi
                        jugupsitāṃ ||
                        <caesura/>
                         aśuc<del>i</del>y annan tathā bhuktām atimātrañ ca vāmayet || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.490"> śayanām vāsanām vāpi necched vāpi ca tat
                        kṣaṇaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.491"> na caikarasasevāyāṃ prasajeta kadācanaḥ |
                        <caesura/>
                         śākāv<subst><del>ā</del><add>a</add></subst>rānnabhūyiṣṭhaṃ
                        vyamblañ ca na samācaret || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.492"><cb n="2"/>ekaikaśaḥ samastām vā nāśnīyāc ca
                        kadācanaḥ |
                        <caesura/>
                         prāgbhukte py avivikte gnau dvirannan na samācaret || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.493"> mā<unclear cert="low"
                            >trrā</unclear>trāgurum<lb n="6"/> parihared āhāran dravyato
                        pi ca | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.494"> piṣṭānnan naiva sevata mātrayā vā kṣudhāturaḥ
                        ||
                        <caesura/>
                         peyalehyādibhakṣāṇāṃ gurūvi<g ref="#newa-gap-filler"/><cb n="1"
                        />dyād yathottaraṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.495"> gurūṇām ardhaśaunityaṃ laghūnāṃ vṛttir iṣyate
                        ||
                        <caesura/>
                         dravottaro dravaś cāpi na mātrā gurur iṣyate | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.496"> dravādyam aviśuṣkan tu samya<cb n="2"/>kkhāny
                        upapadyate ||
                        <caesura/>
                         viśuṣkam annam abhyastan na pākaṃ sādhu gacchati | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.497"><del rend="crossed out"
                        >viśuṣka</del>piṇḍīkṛtam asaṃklinnam vidāham upagacchati <lb n="7"
                        />||
                        <caesura/>
                         śrotasy annavahe pittam paktau vā yasya tiṣṭhati | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.498"> vidāhi bhuktam anyad vā tathāpy annaṃ
                        vidahyate ||
                        <caesura/>
                         śuṣkam bhuktam vi<g ref="#newa-gap-filler"/><cb n="1"/>dagdhasyād
                        agner vyāpādakārakaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.499"> āmam vidadhaviṣṭabdhaṃ kaphapittaniles
                        tribhiḥ ||
                        <caesura/>
                         ajīrṇṇaṃ kecid icchanti caturthaṃ rasaśeṣataḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.500"> atyambu<cb n="2"/>pānād viṣam āsanāc ca
                        sandhāraṇāt svapnaviparyayād vā |
                        <caesura/>
                         kāle pi sātmyaṃ laghu cāpi bhuktam annan na pākam bhajate nara<pb
                            facs="53" n="50v"/><lb n="1"/>sya || </l>



                    <l xml:id="SS.1.46.502">m<add place="above">ā</add>dhūyam annaṃ gatam
                        āṃsasaṃjñām vidagdhasaṃjñāgatam amblabhāvaḥ |
                        <caesura/>
                         kiñcid vidagdhaṃ bhṛśatodaśūlam viṣṭabdhamānan tu niruddhavātaṃ
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.503">udgāraśuddhāv api bhaktakāṃkṣā na jāyate
                        hṛdgurutā ca yasya |
                        <caesura/>
                         rasāvaśeṣeṇa tu saprasekaṃ caturtham etat pravadanty ajīrṇṇaṃ
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.504">mūrcchā pralāpo vamathuḥ <cb n="2"/>prasekaḥ
                        jvaro 'tisāraḥ sadanaṃ bhramaś ca |
                        <caesura/>
                         śirorujā pṛṣṭhakaṭigrahaś ca tṛṣṇā vipāko tha vijṛmbhikā ca ||
                        <caesura/>
                         upadravā bhavanty e<lb n="2"/>te maraṇam vāpy ajīrṇṇataḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.505">tatrāme laghanaṅ kāryam vidagdhe vamanaṃ hitaṃ
                        ||
                        <caesura/>
                         viṣṭabdhe svedanaṃ sastaṃ rasaseṣe śayīta ca |</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.506">vāmaye<cb n="1"/>d āsu tat tasmād uṣṇena
                        lavaṇābunā ||
                        <caesura/>
                         kāryam vānaśanan tāvad yāvan na prakṛtim vrajet |</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.507">laghukāyam ataś cainaṃ laghvannais samupācaret
                        ||
                        <caesura/>
                         yāvan na prakṛtisthaḥ syā<cb n="2"/>d doṣataḥ prāṇatas tathā | </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.508">hitāhitopasaṃyuktam anna<pc> </pc>saṃśamanaṃ
                        smṛtaṃ ||
                        <caesura/>
                         bahu stokam akāle vā ta jñeyam viṣamāsanaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.509">sājī<lb n="3"/>rṇṇe bhujyate yas tu tad
                        adhyasanam ucyate ||
                        <caesura/>
                         tadvad enan nihanty āśu vahūn vyādhīn karoti ca ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.510">annam vidagdhaṃ hi narasya śīghraṃ śītāṃ<cb
                            n="1"/>bunā vai paripākam eti |
                        <caesura/>
                         taddhy asya śaityena nihanti pittam ākledibhāvāc ca nayaty
                        adhastāt ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.511">vidahyate yasya tu bhuktamātraṃ dahyanti
                        hṛtkoṣṭhagalāś ca ya<cb n="2"/>sya |
                        <caesura/>
                         drākṣāsitā mākṣikasaṃprayuktā līḍhvābhayām vai sa sukhaṃ labheta
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.512">bhaved ajīrṇṇaṃ prati yasya saṅkā śnigdhasya
                        jantor bali<lb n="4"/> nnakāle |
                        <caesura/>
                         prātaḥ saguṇṭhīm abhayām asaṅkau bhuñjīta samprāsya hitaṃ
                        hitārthī ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.513">svalpaṃ yadā doṣavivandham āmaṃ līnan na tejaṃ
                        patham ā<cb n="5"/>vṛṇoti |
                        <caesura/>
                         bhavaty ajīrṇṇe pi tadā bubhukṣā sā mandabuddhim viṣavan nihanti
                        || 0 ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.514">ata ūrdhvam pravakṣyāmi guṇānāṃ karmavistaraṃ
                        |
                        <caesura/>
                         karmmabhis tv anumīyante nā<cb n="2"/>nā dravyāśrayā guṇāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.519cd">daśādyāḥ karmataḥ proktās teṣāṃ
                        karmaviseṣaṇaiḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.520ab">daśaivādyām pravakṣyāmi dravādīns tāṃ <lb
                            n="5"/>cchṛṇuṣva me ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.515">sītaḥ prahlādanastambhī mūrcchātṛṭsvedadāhajit
                                |<choice><abbr ana="Nepalese numerals">1</abbr>
                            <expan>1</expan></choice>|
                        <caesura/>
                         uṣṇas tad viparītaḥ syāt pācanaś ca viseṣataḥ ||<choice><abbr
                                ana="Nepalese     numerals">2</abbr>
                            <expan>2</expan></choice></l>

                    <l xml:id="SS.1.46.516"><cb n="1"/>sneho mārdavakṛt snigdho
                        balavarṇṇakaras tathā |<choice><abbr ana="Nepalese numerals"
                                >3</abbr>
                            <expan>3</expan></choice>|
                        <caesura/>
                         rūkṣas tad viparītaḥ syād viśeṣāt stambhanaḥ smṛtaḥ
                                ||<choice><abbr ana="Nepalese numerals">4</abbr>
                            <expan>4</expan></choice>||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.517">picchilo jīvanaśleṣī sandhāno bṛṃha<cb n="2"
                        />ṇas tathā |<choice><abbr ana="Nepalese numerals">5</abbr>
                            <expan>5</expan></choice>|
                        <caesura/>
                         viṣado viparīto sya bhedī sodhanaropanaḥ ||<choice><abbr
                                ana="Nepalese     numerals">6</abbr>
                            <expan>6</expan></choice>||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.518">dāhapākakaras tīkṣṇaḥ srāvaṇo mṛdur anyathā
                            <lb n="6"/>|| <choice><abbr ana="Nepalese numerals">7</abbr>
                            <expan>7</expan></choice> ||
                        <caesura/>
                         sāndropalepaḥ kaphakṛd guruḥ prīṇanabṛṃhaṇaḥ ||<choice><abbr
                                ana="Nepalese     numerals">10</abbr>
                            <expan>10</expan></choice>||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.519ab">laghus tad viparītaḥ syāl lekhano ropaṇas
                        tathā |<choice><abbr ana="Nepalese numerals">10 1</abbr>
                            <expan>11</expan></choice><cb n="1"/>|</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.520cd">dravaḥ prakledanaḥ sāndraḥ śuśkaḥ syād
                        dvandvakārakaḥ ||<choice><abbr ana="Nepalese numerals">10 3</abbr>
                            <expan>13</expan></choice>|</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.521">ślakṣṇaḥ picchilavaj jñeyaḥ karkaso viṣado
                        yathā ||<choice><abbr ana="Nepalese numerals">10 4</abbr>
                            <expan>14</expan></choice>||
                        <caesura/>
                         sukhānuvarttī sūkṣmaś ca <cb n="2"/>sugandhīrocano mataḥ
                                ||<choice><abbr ana="Nepalese numerals">10
                                7</abbr><expan>17</expan></choice>|</l>


                    <l xml:id="SS.1.46.522">durgandho viparīto syā prakāśau cāpy ubhāv api
                                |<choice><abbr ana="Nepalese numerals">108</abbr>
                            <expan>18</expan></choice>|
                        <caesura/>
                         saṣenulomanoḥ pro<lb n="7"/>kto mando yātrākara smṛtaḥ
                                ||<choice><abbr ana="Nepalese numerals">109</abbr>
                            <expan>19</expan></choice>|</l>



                    <l xml:id="SS.1.46.523">vyavāyī deham akhilaṃ vyāpya pākāya kalpate
                                |<choice><abbr ana="Nepalese numerals">20</abbr>
                            <expan>20</expan></choice>|</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.525">guṇā viṅśatir i<cb n="1"/>ty ete karmmataḥ
                        parikīrttitāḥ || 0 ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.526">ata ūddhaṃm pravakṣyāmi āhāragatiniścayaṃ |
                        <caesura/>
                         pañcabhūtātmake dehe āhārapāñcabhautikaḥ ||
                        <caesura/>
                        <cb n="1"/>vipakvaḥ pañcadhā samyag guṇās tānn abhivardhayet |</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.527">avidagdhaṅ kapham pittaṃ vidagdhaḥ pavanaṃ
                        punaḥ |
                        <caesura/>
                         samyag vipa<pb facs="54" n="51v"/><lb n="1"/>kṣo niḥsāraḥ āhāraḥ
                        paribṛṅhayet |</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.528">viṭmūtram āhāramalaḥ sāra<add place="above"
                            >ḥ</add> prāgīrito rasaḥ ||
                        <caesura/>
                         sa tu vyānena vikṣipta<cb n="1"/>ḥ sarvān dhātūn visarppati |</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.529">kaphapittamalaḥ kheṣu svedaḥ syān nakharoma ca
                        ||
                        <caesura/>
                         netraviṭ tvakṣu ca steho dhātūnāṃ kramaśo malāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.530">divā vibuddhahṛ<cb n="2"/>daye jāgrataḥ
                        puṇḍarīkavat ||
                        <caesura/>
                         anupaklinna dhātva<del>ī</del>nnam ajīrṇṇepi hitan <subst>
                            <del n="2" unit="char"/>
                            <add>divā</add></subst> |</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.531">hṛdayaṃ līyate rātrau prasupta<lb n="2"/>sya
                        viseṣataḥ ||
                        <caesura/>
                         samupaklinnadhātvannam ajīrṇṇe tv ahitan <subst>
                            <del n="2" unit="char"/>
                            <add>niśi</add></subst> ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.532">iyam vidhi<del>ī</del>ṃ yo
                        'numa<del>ha</del>tam mahānumuner maharṣimu<cb n="1"/>khyasya
                        paṭhet tu yatnataḥ |
                        <caesura/>
                         sa bhūmipālāya vidhātum auṣadhaṃ | mahātmanāñ cārhati
                        vaidyasattamam iti || o ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.532.add1">dravyajñānaṃ rasajñānaṃ <cb n="2"
                        />vamanañ ca virecanaṃ |
                        <caesura/>
                         dravadravyaparijñānam annapānena ṣaṭ smṛtaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.46.532.add2">sūtrasthāne purā proktaṃñ catvāriṅśat
                            ṣaḍuttara<lb n="3"/>ṃ |
                        <caesura/>
                         adhyāyāḥ kāsirājena pūrṇan sarva<del>ā</del>ṃ savistaraṃ || ❈
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.46.trailer">sūtrasthāna samāptaṃ || ❈ ||</l>

                    <milestone facs="A 1267_11_53.jpg upper line 3a" n="51v" unit="folio"/>


                </div>

            </div>
        </body>
    </text>
    <facsimile>
        <graphic url="https://sushrutaproject1.github.io/Sushrutasamhita_Saktumiva1/nak_1_1079_manifest.json"
        />
    </facsimile>

</TEI>
