<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
    <teiHeader xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
        <fileDesc>
            <titleStmt>
                <title>MS Kathmandu KL 699: Sūtrasthāna 1-31</title>
            </titleStmt>
            <publicationStmt>
                <p>Suśruta project, University of Alberta</p>
            </publicationStmt>
            <sourceDesc>
                <msDesc>
                    <msIdentifier>
                        <placeName>
                            <settlement>Kathmandu</settlement>
                            <country>Nepal</country>
                        </placeName>
                        <institution>Kaiser Library<ptr target="https://www.klib.gov.np/"
                            /></institution>
                        <idno>699</idno>
                        <idno type="siglum">K</idno>
                    </msIdentifier>
                    <msContents>
                        <summary>A palm-leaf manuscript written in old Nepalese
                            script.</summary>
                        <msItem defective="true" n="1">
                            <author role="author" xml:lang="sa">Suśruta</author>
                            <title xml:lang="sa">Suśrutasaṃhitā</title>
                            <!-- rubric, incipit, explicit, and finalRubric are given as examples -->
                            <textLang mainLang="sa-Newa">Sanskrit in Nepalese
                                script.</textLang>
                            <!-- @mainLang can be "sa-Deva", "sa-Mlym", "sa-Telu", "sa-Newa", etc. See ISO 15924 for more details. -->
                        </msItem>
                    </msContents>

                    <physDesc>
                        <p resp="Harshal Bhatt">Folios 4r and 4v are missing.</p>
                        <p resp="Harshal Bhatt">Folio no 12r and 12v missing. Additions
                            SS.1.13.21ab SS.1.13.21cd SS.1.13.23ef SS.1.13.23gh </p>
                        <p resp="Harshal Bhatt">Missing verses SS.1.18.9ab SS.1.18.9cd
                            SS.1.18.10ab SS.1.18.10cd SS.1.18.11 SS.1.18.13 SS.1.18.14ab
                            SS.1.18.14cd SS.1.18.15ab SS.1.18.15cd SS.1.18.15ef SS.1.18.7
                            and 8 found before SS.1.18.13 After SS.1.18.18 folios are
                            missing. </p>


                        <objectDesc form="pothi">
                            <!-- @form can be "pothi", "book", scroll", etc. -->
                            <supportDesc material="palm-leaf"
                                ><!-- @material can be "paper", "industrial paper", "handmade paper", "palm-leaf", "palmyra palm-leaf", "talipot palm-leaf", "birch bark", "vellum", etc. --><!-- the following <foliation> tags are examples --></supportDesc>

                        </objectDesc>
                        <handDesc>
                            <handNote medium="ink black" scope="sole" script="newa"/>
                        </handDesc>
                        <scriptDesc>
                            <scriptNote xml:id="script-śa-sa"><foreign xml:lang="sa"
                                    >śa</foreign> and <foreign xml:lang="sa">sa</foreign>
                                not distinguished.</scriptNote>
                            <scriptNote xml:id="script-ba-va"><foreign xml:lang="ba"
                                    >ba</foreign> and <foreign xml:lang="va">va</foreign>
                                not distinguished.</scriptNote>
                            <scriptNote xml:id="svarna-nasals"/>
                            <!-- see 
				https://github.com/chchch/upama/issues/87#issuecomment-2357860543 -->
                        </scriptDesc>
                        <!--                     this śa/sa equivalence may be wrong. Still checking, 2021-06-12  - DW -->

                    </physDesc>

                    <history>
                        <origin>
                            <origDate calendar="Nepal" when="0301">M Saṃvat 301 (878
                                CE).</origDate>
                            <!-- calendar can be "Vikrama", "Śaka", etc. Dates can be approximate or exact. -->
                        </origin>
                    </history>

                    <!--     <msContents>
                        <msItem>
                            <filiation corresp="#Nep">Nep</filiation>
                        </msItem>
                    </msContents>-->
                </msDesc>

            </sourceDesc>
        </fileDesc>

        <revisionDesc>
            <change when="2020-01-06" who="Jason Birch">Transcribed 1.1.</change>
            <change when="2020-03-31" who="Jason Birch">Transcribed 1.16.</change>
            <change when="2021-06-13" who="Deepro Chakraborty">Transcribed 1.21</change>
            <change when="2021-06-22" who="Harshal Bhatt">Added transcription of
                1.3</change>
            <change when="2021-06-25" who="Harshal Bhatt">Added transcription of
                1.4</change>
            <change when="2021-06-25" who="Harshal Bhatt">Added transcription of
                1.5</change>

            <change when="2021-06-13" who="Deepro Chakraborty">added 1.21 of
                KL699</change>
            <change when="2021-06-24" who="Deepro Chakraborty">added 1.22 of
                KL699</change>
            <change when="2021-06-24" who="Deepro Chakraborty">added 1.23 of
                KL699</change>
            <change when="2021-06-28" who="Deepro Chakraborty">added 1.24 of
                KL699</change>
            <change when="2021-06-29" who="Deepro Chakraborty">added 1.25 of
                KL699</change>

            <change when="2021-07-08" who="Harshal Bhatt">Added transcription of
                1.8</change>
            <change when="2021-07-10" who="Harshal Bhatt">Added transcription of
                1.9</change>
            <change when="2021-07-11" who="Harshal Bhatt">Added transcription of
                1.10</change>

            <change when="2021-07-13" who="Deepro Chakraborty">added 1.26 of
                KL699</change>

            <change when="2021-07-16" who="Harshal Bhatt">Added transcription of
                1.11</change>

            <change when="2021-07-15" who="Deepro Chakraborty">Added 1.27 of K</change>

            <change when="2021-07-16" who="Harshal Bhatt">Added transcription of
                1.12</change>
            <change when="2021-07-18" who="Harshal Bhatt">Added transcription of
                1.13</change>

            <change when="2021-07-15" who="Deepro Chakraborty">Added 1.28 of K</change>
            <change when="2021-07-30" who="Deepro Chakraborty">Added 1.29 of K</change>

            <change when="2021-07-31" who="Harshal Bhatt">Added transcription of
                1.14</change>
            <change when="2021-08-04" who="Deepro Chakraborty">Added 1.30 of K</change>

            <change when="2021-08-08" who="Harshal Bhatt">Added transcription of
                1.15</change>

            <change when="2021-08-11" who="Deepro Chakraborty">Added 1.31 of K</change>
            <change when="2021-08-13" who="Deepro Chakraborty">Added 1.32 of K</change>


            <change when="2021-08-12" who="Harshal Bhatt">Added transcription of
                1.17</change>
            <change when="2021-08-17" who="Harshal Bhatt">Added transcription of
                1.18</change>

            <change when="2022-05-02" who="Deepro Chakraborty">some corrections in
                1.1.12</change>
            <change when="2022-05-23" who="Deepro Chakraborty">minor corrections in
                1.27</change>
            <change when="2022-05-23" who="Deepro Chakraborty">minor corrections in
                1.28</change>
            <change when="2022-06-14" who="Deepro Chakraborty">minor corrections in
                1.29</change>
            <change when="2022-07-01" who="Deepro Chakraborty">minor corrections in
                1.31</change>

            <change when="2022-07-19" who="Harshal Bhatt">Added transcription of
                1.20</change>

            <change when="2023-06-26" who="Dominik Wujastyk">Separated the file into two
                parts, 1-31 and 32-end, because of processing limits at Saktumiva</change>

            <change when="2024-06-06" who="Deepro Chakraborty">Added corresponding image
                file names to the beginning of all folios and other corrections</change>
            <change when="2024-06-24" who="Deepro Chakraborty">Corrections in 1.8</change>
            <change when="2024-07-09" who="Deepro Chakraborty">Added image links</change>

            <change when="2025-03-31" who="Dominik Wujastyk">Removed the empty passage
                tags so that these passages do not show up in the edition as being present
                but empty.</change>

            <change when="2025-04-05" who="Dominik Wujastyk">Transcribed a passage at
                1.25.17-28 in K that had been missed.</change>

            <change when="2025-04-15" who="Deepro Chakraborty">Updated facs for the pb
                tag</change>

            <change when="2025-09-10" who="Deepro Chakraborty">Corrections in
                1.12</change>
            <change when="2025-09-16" who="Deepro Chakraborty">Rearranged xml ids and made
                other corrections in 1.12</change>
            <change when="2025-11-02" who="Deepro Chakraborty">Minor corrections in
                1.12</change>
            <change when="2025-12-02" who="Deepro Chakraborty">splitting 1.13.22</change>
            <change when="2026-01-05" who="Deepro Chakraborty">Removed extra splitting of
                lines in 1.12 that was made in order to collate it against L. The file
                with splitting is sent to Dominik Wujastyk through email.</change>
            <change when="2026-03-31" who="Deepro Chakraborty">Added
                xml:id="SS.1.27.18-19</change>
            <change who="Dominik Wujastyk" when="2026-04-04">Completed the addition of
                verses 1.29.add1 - add10 that were skipped in the original transcription
                of all three manuscripts, K, N, and H</change>
			  			       <change when="2026-04-25" who="Dominik Wujastyk">Completed adding and checking page-begin pb elements
                with @facs attributes that match the IIIF image numbers delivered from
                archive.org.</change>

        </revisionDesc>

    </teiHeader>

    <text xml:lang="sa">
        <body>

            <l xml:id="SS.1.1.00"><milestone facs="001r IMG_0127.JPG" n="1r" unit="digital_image"/>
                <pb facs="3" n="1r"/>
                <g ref="#newa-siddhi"/> upadiśyate tra kasmai kiṃ varṇyatām iti <g
                    ref="#newa-comma"/><g ref="#newa-double-comma"/> tam uvāca bhūyo
                    smā<unclear reason="beinked">kaṃ</unclear>
            </l>

            <div n="1" type="sthāna">

                <div n="1" type="adhyāya">

                    <milestone facs="001v IMG_0126.JPG" n="1v" unit="digital_image"/>


                    <l xml:id="SS.1.1.0">
                        <pb facs="4" n="1v"/>
                        <g ref="#newa-siddhi"/> namaḥ kamalahastāya || </l>

                    <l xml:id="SS.1.1.1">athāto vedotpattim
                                <subst><del>ā</del><add>a</add></subst>dhyāyaṃ
                        vyākhyāsyāmaḥ|</l>



                    <l xml:id="SS.1.1.3">atha<cb/> khalu bhagavantam amaravaram
                        ṛṣigaṇaparivṛttam āśramas<unclear reason="anusvāra unclear"
                            >thaṃ</unclear> kāśirājaṃ divodāsam <add place="margin">
                            dhanvantari</add>m aupadhenav<unclear>aḥ</unclear>
                            vaitaraṇorabhra<pc> </pc>puṣkalāvata<pc
                            > </pc>ka<cb/>ravīra<pc> </pc>gopurarakṣita<pc
                            > </pc>bhoja<pc> </pc>suśruta<pc> </pc>prabhṛtaya <unclear
                            reason="damage">ūcu</unclear></l>

                    <l xml:id="SS.1.1.4"><unclear>bhaga</unclear>va<add place="below"
                            >cchā</add><unclear reason="damage"
                            >rī</unclear>ramānasāgantu<unclear reason="damage">
                            bhi</unclear><gap quantity="1" reason="damaged" unit="akṣara"
                        /> vyādhi<unclear>bhir vi</unclear><gap quantity="1"
                            reason="damage" unit="akṣara"/><lb n="2"
                            />dhavedanābhighātopadrutāṃ<unclear> sa</unclear>nāthān
                        anāthavad viceṣṭamānān vikrośa<unclear>ta</unclear><gap
                            quantity="2" reason="erased" unit="akṣara"/>ś ca
                            mānavā<unclear>n a</unclear><add place="inline">m
                        a</add><cb/>bhisamīkṣya manasi naḥ pīḍābhavat </l>

                    <l xml:id="SS.1.1.4b"> teṣāṃ sukhaiṣiṇāṃ rogopaśamārtham ātmanaś ca
                        prāṇayātrārtham āyuśvedam icchāma<cb/> upadiśyamānam atrāyattam
                        aihikam āmuṣmikañ ca śreyas tad bhagavantam
                            upasa<unclear>nn</unclear>ā sma śiṣyatve<lb n="3"/>
                    </l>

                    <l xml:id="SS.1.1.5">tān uvāca bhagavān svāgatam vaḥ sarva evāmīmāṃsyā a<subst>
                            <add place="below line">dhyā</add>
                        </subst>pyāś ca bhavaṃto vatsāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.1.6"> iha khalv ā<cb/>yurvedo nāma yam upāṅgam
                            atharva<del ana="mātrā of e is attempted to be erased."
                        />vedasyoktam anutpādyaiva ca prajāḥ śloka<add
                            place="below the line">śata</add>sahasram adhyāyasahasrañ ca
                        kṛtavān svayambhūr a<cb/>lpāyuṣkālpamedhastvañ cālokya narāṇām
                        bhūyo 'ṣṭadhā praṇītavān tad yathā | </l>

                    <l xml:id="SS.1.1.7"> śalyaṃ śālākyaṃ kā<gap quantity="1"
                            reason="damaged" unit="akṣara"/><lb n="4"/>cikitsā bhūtavidyā
                        kaumārabhṛtyam agadatantraṃ rasāyanatantraṃ
                        <unclear>vyā</unclear>jīkaraṇatantram iti | <gap quantity="2"
                            reason="damaged" unit="akṣara"/><cb/></l>

                    <l xml:id="SS.1.1.8.1"> sya pratyekāṅgalakṣaṇasamāsas </l>

                    <l xml:id="SS.1.1.8.1a">tatra śa<unclear
                            ana="Seems to be a spurious dot by its                             position and smaller size."
                            >ṃ</unclear>lyan nāma vividha<pc> </pc>tṛṇa<pc
                            > </pc>kāṣṭha<pc> </pc>pāṣāṇa<pc> </pc>pāṃsu<pc
                            > </pc>loha<pc> </pc>loṣṭāsthi<pc> </pc>bāla<pc
                            > </pc>nakha<pc> </pc>pūyāsrāva<pc
                            > </pc><unclear>du</unclear><cb/>ṣṭavraṇāntargarbhaśal<unclear
                            ana="mātrā of o is unclear.">yo</unclear>ddharaṇārthaṃ
                        yantraśastrakṣārāgnipraṇidhānaviniścayārthañ ca ṣaṣṭyābhidh<gap
                            quantity="1" reason="damaged" unit="akṣara"
                            /><!-- missing ā--><lb n="5"/>nair iti |</l>

                    <l xml:id="SS.1.1.8.2">śālākyatantran nāmordhvajatrugatānāṃ vikārāṇāṃ
                            śravaṇanayanavadanaghrāṇādisa<unclear
                            ana="Only a little of the anusvāra                             is visible"
                            >ṃ</unclear><cb/><gap quantity="1" reason="damaged"
                            unit="akṣara"/><!-- missing ṃ--><unclear
                            ana="Letter th is not visible                             due to damaged manuscript."
                            >sthi</unclear>tānāṃ vikārāṇām upaśamakaraṇārthaṃ </l>

                    <l xml:id="SS.1.1.8.3"><span facs="#kayacikitsanama">kāyacikītsā
                            nāma</span> sarvaśarīrāvasthitā<del
                            ana="The letters are smudged." extent="three" unit="akṣaras"
                            >nāñ ca vyā</del>dhīnām upaśamakaraṇārthaṃ
                        jva<cb/>raśophagulmaraktapittonmādāpasmārapramehātisārādīnāñ ca
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.1.1.8.4">bhūtavidyā nāma deva<metamark
                            function="kākapāda" place="below">✗</metamark>gandhar<unclear
                            ana="va is not fully visible                             due to damaged manuscript."
                            >va</unclear><gap quantity="2" reason="damaged" unit="akṣara"
                            /><!-- missing ya--><lb n="6"
                        />kṣarākṣasapitṛpiśācavināyakanāgagrahopasṛṣṭacetasāṃ
                        śāntikarmabaliharaṇādigra<cb/>hopaśamanārthaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.1.8.5">kaumārabhṛtyan nāma
                            kumārabharaṇadhātrīkṣīradoṣasaṃśodhanārthaṃ<metamark
                            ana="unusual mark."/> duṣṭastanyagrahasamutthitānāñ ca
                        vyādhī<cb/>nām upaśamakaraṇārthaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.1.8.6"> agadatantran nāma
                        sarpakīṭa<!--metamark function="cancellation of ṭā">✗</metamark-->daṣṭaviṣavyañjanārthaṃ
                            vividhaviṣave<unclear>go</unclear><gap quantity="1"
                            reason="damaged" unit="akṣara"/><!-- missing pa-->
                        <lb n="7"/>śamanārthañ ca ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.1.8.7"> rasāyanatantran nāma va<gap quantity="11"
                            reason="damaged" unit="akṣara"/>paśamakaraṇārtha<cb/>ñ ca
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.1.1.8.8"> v<add ana="later addition" cert="medium"
                            >y</add>ājīkaraṇatantran nāma svalpaduṣṭakṣīṇaviśuṣkaretasāṃ
                        śukrāpyāyanaprasādopacayajanananimittaṃ praharṣajanan<cb/>ārthañ
                        ca |</l>

                    <l xml:id="SS.1.1.9"> evam ayam āyurvedo 'ṣṭāṅga upadi<unclear
                            reason="damaged">śyate 'tra kasmai ki</unclear><gap
                            quantity="5" reason="damaged" unit="char"/>
                    </l>

                    <milestone facs="002r IMG_0111.JPG" unit="digital_image"/>

                    <l xml:id="SS.1.1.10"><pb facs="5" n="2r"/><lb n="1"/><damage n="29"
                            type="char"><unclear reason="damaged">śalyajñānam<add
                                    place="bottom margin" resp="later scribe">+m
                                    alaṃkṛ+</add> upadiśatu bhagavān iti
                            </unclear></damage>
                    </l>

                    <l xml:id="SS.1.1.11"><damage n="13" unit="char"/>
                        <gap quantity="13" reason="illegible" unit="char"/>
                    </l>
                    <!-- missing sa uvācaivam astv iti -->

                    <l xml:id="SS.1.1.12"><damage><gap quantity="6" reason="damaged"
                                unit="akṣara"/><!-- missing ta ūcur bhūyo
              smā--></damage>ka<supplied
                            reason="physical damage">ṃ</supplied> sarveṣām evai<cb n="1"
                        />kamatīnāṃ matam abhisamīkṣya suśruto bhagavantam prakṣyaty
                        asyopadiśyamānaṃ vayam apy upadhārayiṣyāmaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.1.13">sa uvācaiva<cb/>m astv iti | </l>


                    <l xml:id="SS.1.1.14-15"> iha khalv āyurvedaprayojanaṃ
                        vyādhyupasṛṣṭasya vyādhiparimokṣaḥ svasthara<lb n="2"/>kṣaṇañ
                        cāyur asmin vi<add place="above line" resp="later scribe"
                            >ṃ</add>da<unclear reason="smudged">nty a</unclear>nena vāyur
                        vindyata ity āyurvedas</l>

                    <l xml:id="SS.1.1.16"> tasyāṅgavaram āgamapratyakṣā<cb/>nu<add
                            place="inline">nā</add>mānopamānair aviruddham ucyamānam
                        upadhārayadhvam | </l>


                    <l xml:id="SS.1.1.17"> etad dhy aṅgaṃ prathamaṃ pradhānaṃ prāg
                        abhihitatvād vraṇasaṃrohaṇakaratvā<cb/>d
                        yajñaśiraḥpra<!-- strange visarga-->dhānasandhānāc ca śrūyate hi <subst>
                            <add place="bottom-margin">yathā</add>
                        </subst> purā rudreṇa śiraś chinnam aśvibhyāṃ punaḥ sandhitam i<lb
                            n="3"/>ty </l>


                    <l xml:id="SS.1.1.18"> aṣṭānām api cāyurvedatantrāṇām etad evādhikam
                        āśu<!-- probable cancellation marks above a ka before kri-->
                        kriyākaraṇād yantraśastrakṣārāgni<cb/>praṇidhānāt
                        sarvatantrasāmānyāc ca |</l>

                    <l xml:id="SS.1.1.19"> tad idaṃ śāśvataṃ puṇyaṃ svar<unclear
                            reason="smudged">ga</unclear><del resp="scribe">ya</del>
                        yaśasyam āyuṣyaṃ vṛttikarañ ca | </l>

                    <l xml:id="SS.1.1.20"> tad brahmā provāca tat prajāpa<cb/>tir adhijage
                        tasmād aśvināv aśvibhyām indraḥ indrād aḥaṃ mayā tv iha pradeyam
                        arthibhyaḥ prajā<lb n="4"/>hitahetoḥ |<abbr>bha</abbr><ex>vanti
                            cātra</ex>|</l>


                    <l xml:id="SS.1.1.21"><abbr>bha</abbr><ex>vati cātra</ex> || ahaṃ hi
                        dhanvantarir ādidevo jarārujāmṛtyuharo marāṇāṃ |
                        <caesura/>
                        <gap quantity="1" reason="damaged" unit="akṣara"
                        /><!-- missing śa--><cb/>lyam mahac chāstravaraṃ gṛhītvā prāpto
                        smi gāṃ bhūya ihopadeṣṭuṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.1.22"> tatrāsmin śāstre pañcamahābhūtaśarīrisamavāyaḥ<cb/>
                        <unclear reason="damaged"> puru</unclear>ṣa ity ucyate | tasmin
                        kriyā so 'dhiṣṭhānaṃ kasmāt lokadvaividhyāl loko hi dvividhan
                            sthāvaro<lb n="5"/> jaṅgamaś ca dvividhātmaka evāgneyaḥ
                        saumyaś ca tadbhūyastvāt pañcātmako vā | tatra caturvidho<cb/>
                        bhūtagrāmaḥ saṃsvedajādrijajarāyujāṇḍajasaṃjñās tas<sic>mis</sic>
                        puruṣaḥ pradhānas tasyopakaraṇam anyat tasmāt puruṣo
                        'dhiṣṭhāna<cb/>
                    </l>

                    <l xml:id="SS.1.1.23"> tadduḥkhasaṃyogā vyādhaya ity ucyante </l>

                    <l xml:id="SS.1.1.24"> te caturvidhā āgantavaḥ śārīrā mānasā
                            svābhāvi<lb n="6"/>kāś ceti |</l>

                    <l xml:id="SS.1.1.25.1"> teṣv āgantavo 'bhighātanimittā </l>

                    <l xml:id="SS.1.1.25.2"> śārīrās tv annamūlā
                        vātapittakaphaśoṇitavaiṣa<cb/>myanimittāḥ </l>

                    <l xml:id="SS.1.1.25.3"> mānasās tu
                        krodhāśokadainyaharṣakāmaviṣāderṣyāsūyāmātsaryalobhādaya
                        icchādveṣanimittāḥ<cb/>
                    </l>

                    <l xml:id="SS.1.1.25.4"> svābhāvikās tu
                        kṣutpipāsājarāmṛtyunidrāprakṛtayaḥ </l>

                    <l xml:id="SS.1.1.26"> ta ete manaḥśarīrādhi<gap quantity="2"
                            reason="damaged" unit="akṣara"/><lb n="7"/> bhavanti |</l>

                    <l xml:id="SS.1.1.27"> teṣāṃ
                        lekhanabṛ<unclear>mha</unclear>ṇasaṃśodhanasaṃśamanāhārācārāḥ
                        samyak prayuktā nigra<cb/>hahetavo bhavanti</l>

                    <l xml:id="SS.1.1.28"> prāṇināṃ punar mūlam āhāro balavarṇaujasāñ ca
                        sa ṣaṭsu raseṣv āyattarasāḥ punar dravyāśrayina<cb/>ḥ dravyāṇi
                        punar oṣadhyaḥ | tā dvividhā | sthāvarā jaṅgamāś ca | </l>

                    <l xml:id="SS.1.1.29"> tāsāṃ sthāvarāś caturvi<unclear
                            reason="damaged">dhā</unclear>
                        <milestone facs="002v IMG_0112.JPG" n="2v" unit="digital_image"
                            /><pb facs="6" n="2v"/><lb n="1"/> vanaspatayo vṛkṣā oṣadhyo
                        vīrudha iti | tāsv apuṣpā phalavantyo vanaspatayaḥ |
                        puṣpapha<cb/>lo ye tā vṛkṣāḥ | phalapākaniṣṭhās tv oṣadhyaḥ<add
                            place="above" rend="illegible"/> | pratānava<gap quantity="1"
                            reason="damaged" unit="akṣara"/> vīrudha iti ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.1.30"> jaṅgamāḥ khalv api catuvidhā |
                            jarāyujā<cb/><gap quantity="1" reason="damaged" unit="akṣara"
                            /><!-- missing ṇḍa-->jasa<gap quantity="1" reason="damaged"
                            unit="akṣara"/>svedajodbhidāḥ | iti | teṣām
                        paśumanuṣyavyālādayo jarāyujāḥ | <gap quantity="5"
                            reason="damaged" unit="akṣara"/><lb n="2"/>sṛpa<subst>
                            <add place="right-margin">sarpā</add>
                        </subst>s tv aṇḍajāḥ | kṛmi<pc> </pc>kuntha<pc
                            > </pc>pipīlikā<pc> </pc>prabhṛtayaḥ saṃsvedajāḥ |
                        indragopakamaṇḍūka<cb/>prabhṛtayaś codbhidāḥ | </l>


                    <l xml:id="SS.1.1.31"> tatra sthāvarebhyas
                        tvakpatrapuṣpaphalamūlakandakṣīraniryāsasārasnehasvarasāḥ
                        prayojanavantaḥ | ja<cb/>ṅgamebhyaś carmaromanakharudhirādayaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.1.32"> pā<unclear reason="damaged">rthi</unclear>vas
                        tu suvarṇṇarajatādayaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.1.33"> kālakṛtās tu<lb n="3"/>
                        pravātanivātātapacchāyātamojyotsnāśītoṣṇavarṣāsu samplavāḥ |
                        kālaviśeṣās tu
                        ni<cb/>meṣakāṣṭhākalāmuhūrttāhorātrapakṣamāsartvayanasamvatsarayugaviśeṣāḥ
                        | </l>

                    <l xml:id="SS.1.1.34"> svabhāvata eva doṣāṇāṃ
                        sañcayaprakopo<cb/>paśamapratīkārahetavo bhavanti |
                        prayojanavantaś ca || </l>


                    <l xml:id="SS.1.1.35"><abbr>bha</abbr><ex>vanti cātra</ex>|| śārīrāṇāṃ
                        vikārāṇām e<lb n="4"/>ṣa vargaś catuvidhaḥ |
                        <caesura/>
                         prakope praśame caiva hetur uktaś cikitsakaiḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.1.36">āgantavas tu ye <unclear reason="damaged"
                            >ro</unclear><cb/>gās te dvidhā nipatanti ha|
                        <caesura/>
                         manasy anye śarīre ca teṣān tu dvividhā kriyā || </l>

                    <l xml:id="SS.1.1.37"> śarīrapatitānāṃ tu śārīravad upakramaḥ |
                        <caesura/>
                         māna<cb/>sānān tu śabdādir iṣṭo vargaḥ sukhāvahaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.1.38"> evam etat puruṣo vyādhir auṣadhaṃ kriyā kā<lb
                            n="5"/>la iti samāsena catuṣṭayaṃ vyākhyātam bhavati | tatra
                        puruṣagrahaṇāt tatsaṃbhavadravyasamūho<cb/> bhūtādir uktaḥ |
                        tadaṅgapratyaṅgavikalpāś ca |
                        tvaṅmāṃsāsirāsnāyvasthisandhiprabhṛtayaḥ vyādhigrahaṇād
                        vātapittakaphaśoṇi<cb/>tasannipātāgantusvabhāvanimittāḥ sarva eva
                        vyādhayo vyākhyātā bhavanti | oṣadhagrahaṇād dra<lb n="6"
                        />vyarasaguṇavīryavipākānām ādeśaḥ | kriyāgrahaṇāt snehādīni
                        cchedyādīni ca karmā<cb/>ṇy upadiṣṭāni bhavanti | kālagrahaṇāt
                        sarva eva kriyākālādeśaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.1.39">
                        <abbr>bha</abbr><ex>vati cātra</ex>
                        <caesura/>
                         bījañ cikitsitasyaitat samāsena prakīrti<cb/>tam |
                        <caesura/>
                         saviṃśam adhyāyaśatam asya <subst>
                            <add place="bottom"><unclear reason="smudged"
                                    >vyākhyā</unclear></add>
                        </subst> bhaviṣyati || </l>

                    <l xml:id="SS.1.1.40"> tac ca viṃśam adhyāyaśataṃ pañcasu sthāneṣu<lb
                            n="7"/> ceti || tatra ślokasthānanidānaśārī <gap quantity="11"
                            reason="damaged" unit="akṣara"
                        /><!-- missing racikitsitakalpeṣv arthavasād v-->ibhajya uttare
                        vakṣyāma<cb/>ḥ || </l>


                    <l xml:id="SS.1.1.41">
                        <abbr>bha</abbr><ex>vati cātra</ex> |
                        <caesura/>
                         svayambhuvā proktam idaṃ sanātanam
                        <caesura/>
                         paṭhet tu yaḥ kāśipatiprakāśitam |
                        <caesura/>
                         sa puṇyakarmā bhuvi pūjito nṛpair
                        <caesura/>
                         asu<cb/>kṣaye śakrasalokatām iyād </l>


                    <l xml:id="SS.1.1.trailer"> iti ||❈ </l>

                </div>
                <!-- end of chapter 1 of sūtrasthāna -->

                <div n="2" type="adhyāya">

                    <milestone facs="002v IMG_0112.JPG" n="2v7c" unit="digital_image"/>


                    <l xml:id="SS.1.2.1"> athātaḥ śiṣyopanayanīyam adhyāyaṃ </l>



                    <l xml:id="SS.1.2.3">
                        <pb facs="7" n="3r"/><lb n="1"/>
                        <abbr>vyā</abbr><ex>khyāsyāmaḥ</ex> ||vrāhmaṇakṣatriyavaisyānām
                        anyatamam anvayaḥ | vayaḥ<gap quantity="5" reason="damaged"
                            unit="char"/>ra<pc> </pc>vinaya<pc> </pc>śakti<cb/><pc
                            > </pc>vala<pc> </pc>medhā<pc> </pc>dhṛti<pc
                            > </pc>smṛti<pc> </pc>pratipattiyuktaṃ tanu<pc
                            > </pc>jihvauṣṭha<pc> </pc>dantāgram ṛjuvaktrākṣināsaṃ
                        prasannacittavākceṣṭaṃ kleśasaha<cb n="2"/>ñ ca śiṣyam upanayet |
                        sa hi guṇavān tasmai deyam ato viparītaguṇaṃ nopanayet |<lb n="2"
                        />
                    </l>

                    <l xml:id="SS.1.2.4"> śūdram api guṇavantam anupanītam adhyāpayed ity
                        eke | upanayanīyan tu brāhmaṇaṃ praśa<cb n="1"/>steṣu
                        tithikaraṇamuhūrttanakṣatreṣu praśastāyān diśi śucau deśe
                        gocarmamātraṃ sthaṇḍilam upalipya darbhasaṃstaraṇam a<cb n="2"
                        />hitaṃ kṛtvā puṣpair gandhair dhūpair bhakṣyaiś ca pūjayitvā
                        palāśodumvarabilvānāṃ samidbhir ghṛtam a<lb n="3"/>thaktāni
                        dārvihaumikenāgnim upasamādhāyājyañ juhuyāt pratidevatam
                            ṛṣibhyaḥ<cb n="1"/> śiṣyaṃ svāhākāraṃ kārayet </l>

                    <!--                    restarted transcription after a long break - DW 10/21 -->

                    <l xml:id="SS.1.2.5">brāhmaṇas trayāṇāṃ rājanyo dvayasya vaiśyo
                        vaiśyasyaiva </l>

                    <l xml:id="SS.1.2.6"> tato 'gniṃ pariṇīyāgnisākṣi<cb/>kaṃ śiṣyam
                        brūyāt |
                            kāmakrodhalobhamohamānāhaṅk<sic>a</sic>rerṣyāmātsaryaparu<sic>ṣa</sic>paiśunyānṛ<lb
                            n="4"/>tālasyātyayaśasyāni hitvā kāṣāyavāsasā nīcanakharomṇā
                        trirātraṃ śucinā satyabrahma<cb n="1"/>caryābhivādanapareṇa
                        bhavitavyaṃ mamānumatasthānagamanaśayanāsanabhojanādhyāyanapareṇa
                        bhūtvā matpriyahiteṣu <cb n="2"/> varttitavyam ato 'nyathā
                        varttamānasyādharmo bhavaty aphalā vidyā na ca prākāśyam prāpnuyāt
                        | <lb n="5"/></l>

                    <l xml:id="SS.1.2.7"> aham vā tvayi samyag varttamāne yady
                        ananyathādarśī syāt tadai<add place="bottom">va</add> na
                        saubhāgyavidyāphalabhāk ca bhaveyaṃ<cb/> | </l>

                    <l xml:id="SS.1.2.7.a"> yasmād rogavatā dharmmārthakāmamokṣāḥ
                        prāpyante | </l>

                    <l xml:id="SS.1.2.8">tasmād
                        dvijadaridrasādhvanāthābhyupagatapāṣaṇḍasthitānām ātmabā<cb n="2"
                        />ndhavānām iva ātmabheṣajaiḥ | pratikarttavyam evaṃ sādhu bhavati
                        | vyādhasākunikapatitayāpakar<unclear reason="illegible"
                            >ttṝ</unclear><lb n="6"/>ṇāñ ca na pratika<lb n="6"/>rttavyam
                        evaṃ vidyā prakāśate | mitra<pc> </pc>dharma<pc
                            > </pc>kāma<pc> </pc>yaśansi<add place="below">
                        cā</add>vāpnoti || </l>




                    <l xml:id="SS.1.2.9">
                        <abbr>bha</abbr><ex>vanti cātra</ex> || <cb n="1"/> kṛṣṇāṣṭamī
                        ttannidhane 'hanī dve
                        <caesura/>
                         śuklādaye 'py evam ahar dvisandhyaṃ |
                        <caesura/>
                         akālavidyutstanayitnughoṣe
                        <caesura/>
                         svatantrarāṣṭrakṣitipavyathā<cb n="2"/>su || </l>

                    <l xml:id="SS.1.2.10">śmaśānayānā<unclear>dhya</unclear>tanāhaveṣu
                        <caesura/>
                         tathotsavotpātikadarśaneṣu |
                        <caesura/>
                         nādhyeyam anyeṣu viprā <damage n="3" unit="char"/>
                        <caesura/>
                        <lb n="7"/>yate nāśucinā <cb n="1"/>ca nityam </l>

                    <l xml:id="SS.1.2.trailer">iti || ❈ || </l>

                </div>
                <!-- end of chapter 2 of sūtrasthāna-->



                <div n="3" type="adhyāya">

                    <milestone ana="line 7" facs="003r IMG_0122.JPG" n="3r"
                        unit="digital_image"/>

                    <!--Folio 3r:7 -->

                    <l xml:id="SS.1.3.1">athāto dhyayanasampradānīyaṃ
                            <abbr>vyā</abbr><ex>khyāsyāmaḥ</ex> ||</l>



                    <l xml:id="SS.1.3.3">prāg abhihitaṃ saviṃśam adhyāyaśataṃ pañcasu
                        sthāneṣu<cb/> ceti || tatra ślokasthāne
                        <unclear>a</unclear>dhyāyāḥ ṣaṭcatvāriṃśat |<pb facs="3v"/> ṣoḍaśa
                        nidā<cb/>nāni | daśa śārīrāṇi | catvāriśac cikitsitāni | a<unclear
                            reason="torn">ṣṭau</unclear> kalpāḥ || bhavaṃti cātra ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.3.4">vedotpattiḥ śiṣyanayas tathādhya<cb/>yanadānikaḥ
                        |
                        <caesura/>
                        <unclear reason="torn">prabhāṣaṇāgraharaṇaḥ |
                        ṛ</unclear>tucaryātha yāntrikaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.3.5">śastrāvacāraṇaṃ yogyā viśikhā kṣārakalpanaṃ |
                        <caesura/>
                         agnikarmajalaukā<cb/>khyāv adhyāyau raktavarṇṇanaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.3.6">doṣadhātumalādyānāṃ vijñānādhyāya eva ca |
                        <caesura/>
                         karṇṇavyatha āmapakvam ālepo vraṇitāsanaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.3.7">hi<cb/>tāhito vraṇapraśno vraṇāsrāvaś ca yaḥ
                        smṛtaḥ |
                        <caesura/>
                         kṛtyākṛtyavidhir vyādhisamuddeśīya eva ca |</l>

                    <l xml:id="SS.1.3.8">viniścayaḥ śastravidhau pranaṣṭajñānikas tathā |
                        <caesura/>
                         śalyoddhṛtir vraṇajñānaṃ dūtasvapnanidarśanaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.3.9">paṃce<cb/>ndriyan tathā chāyā svabhā<add
                            place="below">vā</add>d vaikṛtopi ca |
                        <caesura/>
                         vāraṇo yuktasenīya āturakramamiśrakau |</l>

                    <l xml:id="SS.1.3.10">bhūmibhāgo dravyagaṇāḥ saṃśuddhau śa<cb/>mane ca
                        yaḥ |
                        <caesura/>
                         dravyādīnāñ ca vijñānaṃ viśeṣe dravyage paraḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.3.11">rasajñānaṃ vamanārtham adhyāyo re<lb n="4"
                        />canasya ca |
                        <caesura/>
                         dravadravyavidhis tadvad annapānavidhiḥ śubhaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.3.12">sūcanāt sūtraṇāc caiva sādhanāc
                        cārtha<cb/>santateḥ |
                        <caesura/>
                         ṣaṭcatvārimśad adhyāyaṃ sūtrasthānam pracakṣate ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.3.13">vātavyādhikam arśāmśi sāśmariś ca bhagandaraḥ
                        <caesura/>
                         kuṣṭhamehodarā mūḍha<cb/> vidradhyaḥ parisarpaṇaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.3.14">granthivṛddhikṣudraśūkabhagnāś ca mukharaugikaṃ
                        |
                        <caesura/>
                         hetulakṣaṇanirde<lb n="5"/>śān nidānānīti ṣoḍaśa ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.3.15">bhūtacintā rajaḥśuddhir garbhāvakrāntir eva ca |
                        <caesura/>
                         garbhasya ca vyā<cb/>karaṇaṃ śarīrasya ca yat smṛtaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.3.16">pratyekam armanirdeśaḥ sirāvarṇṇanam eva ca |
                        <caesura/>
                         sirāvyadho dhamanīnāṃ garbhiṇyā vyākṛtis tathā<cb/> |</l>

                    <l xml:id="SS.1.3.17">nirdiṣṭāni daśaitāni śārīrāṇi maharṣiṇāṃ |
                        <caesura/>
                         vijñānārthaṃ śarīrasya bhiṣajāṃ yoginā<lb n="6"/>m api ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.3.18">dvivraṇīyo vraṇe sadyo bhagnānāṃ vātarogikaṃ |
                        <caesura/>
                         mahāvātikam arśānsi sāśmari<cb/>ś ca bhagandaraḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.3.19">kuṣṭhānāṃ mahatāñ cāpi maihikam paiḍikan tathā |
                        <caesura/>
                         madhumehicikitsā ca tathā codariṇām api |</l>

                    <l xml:id="SS.1.3.20">mūḍhagarbha<cb/>cikitsā ca
                            vidra<unclear>thī</unclear>nām visarpiṇāṃ |
                        <caesura/>
                         granthīnām vṛddhyudaṃśānāṃ tathā ca kṣudrarogikaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.3.21">śūka<lb n="7"/>doṣacikitsā ca tathā ca
                        mukharogiṇāṃ |
                        <caesura/>
                         śophasyānāgatānāñ ca niṣedho miśrakan tathā<cb/> |</l>

                    <l xml:id="SS.1.3.22">vyājīkarañ ca yatkṣīṇe sarvābādhaśamo pi ca |
                        <caesura/>
                         medhāyuṣkaraṇañ cāpi svabhāvāc ca nivāraṇaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.3.23">nivṛttasantāpakaraṃ<cb/> kīrtitañ ca rasāyanaṃ |
                        <caesura/>
                         snehopayogikaḥ svedāḥ vamane savirecane |</l>

                    <l xml:id="SS.1.3.24">tayor vyāpac ci</l>

                    <!-- Folio no. 4r, 4v missing -->
                </div>
                <!-- end of chapter 3 of sūtrasthāna -->


                <div n="4" type="adhyāya">

                    <milestone ana="line 2" facs="005r IMG_0127.JPG" n="5r"
                        unit="digital_image"/>

                    <l xml:id="SS.1.4.6"><gap extent="20" reason="absent" unit="char"/>nām
                        arthavaśāt teṣān tad vidyebhya eva vyākhyāna<gap extent="10"
                            reason="torn" unit="char"/>stre sarvaśāstrāṇā<cb/>m avarodhaḥ
                        karttum̐ śakya iti || <unclear>6</unclear> ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.4.7">śāstram ekam adhīyāno na vidyāc chāstraniścayaṃ |
                        <caesura/>
                         tasmād vahuśrutaḥ śāstraṃ vijānī<cb/>yāc cikitsakaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.4.8">śāstraṃ gurumukhodgīrṇṇam ādāyopā<unclear
                            reason="torn">sya</unclear> cāsakṛt |
                        <caesura/>
                         yaḥ karma kurute vai<unclear reason="torn">dyaḥ</unclear> sa
                        vaidyo 'nye tu taskarāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.4.9">opadhenavam aurabhraṃ sauśrutam pauṣkalāvataṃ |
                        <caesura/>
                         śeṣāṇāṃ śalyata<cb/>ntrāṇāṃ mūlāny etāni nirddiśed iti || ❈ || <g
                            rend="letter-numeral">4</g> ||</l>


                </div>
                <!-- end of chapter 4 of sūtrasthāna -->


                <div n="5" type="adhyāya">

                    <milestone ana="line 2" facs="005r IMG_0127.JPG" n="5r"
                        unit="digital_image"/>

                    <l xml:id="SS.1.5.1">athāto <unclear>'</unclear>gropaharaṇīyam
                        adhyāyaṃ <abbr>vyā</abbr><ex>khyāsyāmaḥ</ex> ||</l>



                    <l xml:id="SS.1.5.3">trividhaṃ karmma pūrvakarma<cb n="2"/>
                        pradhānakamma paścātkarmeti | tad vyādhim pratyupadekṣyāmaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.5.4">asya tu śāstrasya śastrakarmaprādhānyāt<lb n="3"
                            />pū<unclear>rvaṃ</unclear> śastrasambhārān e<unclear
                            extent="1" unit="syllable"/>vopadekṣyāmaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.5.5">tac ca śastrakarmāṣṭavidham bhavati | tad yathā |
                        chedyaṃ bhe<cb/>dyaṃ lekhyaṃ vedhyam eṣyam āhāryaṃ visrāvyaṃ
                        sīvyam it</l>

                    <l xml:id="SS.1.5.6">yato 'nyat karma cikīrṣuṇā pūrvam
                        evopakalpayitavyāni bhavanti | tad yathā
                            <cb/>yantraśastrakṣārāgniśalākāpicuplotapatrasūtraghṛtamadhupayastailatarpaṇakaṣāyālepanakalka<lb
                            n="4"/>śītodakavya<space n="1" unit="syllable"/>janakaṭāhādīni
                        parikarmiṇaś ca snigdhā sthirā balavantaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.5.7">tataḥ praśasteṣu
                        ti<cb/>thikaraṇamuhūrttanakṣatreṣu dadhyakṣatānnapānaratnair
                        viprāṃś cārcayitvā kṛtabalimaṅgalasvastivācanaṃ bhuktavantam
                        āturaṃ prāṅmukha<unclear extent="1" reason="torn" unit="syllable"
                            >m u</unclear>paveśya yantrayitvā
                        marmasirāsnāyusandhyasthidhamanīḥ pariharan nanu lomaṃ śastran
                        nidadhyād āpūya<lb n="5"/>darśanāt sakṛd evopaharec chastram āśu
                        ca | mahatsv api ca pākeṣu dvyaṅgulatryaṅgulāntaram vā
                        śastrapada<cb/>m uktaṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.5.8">tatrāyato viśālaḥ samaḥ suvibhakta iti vraṇāḥ
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.5.11">ekena vā vraṇena na viśuddhyati tato 'parāṃ
                        buddhyāpekṣāntaraṃ vra<cb/>ṇāṅ kuryāt ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.5.9"><abbr>bha</abbr><ex>vanti cātra ślokāḥ| </ex>
                        <caesura/>
                         āyataś ca viśālaś ca suvibhakto nirāśrayaḥ |
                        <caesura/>
                         prāptakālakṛtaś caiva vraṇāḥ<lb n="6"/> karmaṇi śasyate ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.5.10">śauryam āśukriyā tīkṣṇaṃ śastram asvedavepathuḥ
                        |
                        <caesura/>
                         asammohaś ca vaidyasya śa<cb/>strakarmaṇi pūjyate ||</l>



                    <!-- Above line in this MS is at SS.1.5.8a -->


                    <l xml:id="SS.1.5.12">yato yato gatiṃ vidyād utsaṅgo yatra yatra ca |
                        <caesura/>
                         tatra tatra varṇaṃ kuryād yathā doṣo na tiṣṭhati ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.5.13">tatra
                            bhrū<cb/>gaṇḍalalāṭākṣi<unclear>puṭakakṣā</unclear>vaṃkṣṇeṣu
                        tiryakcheda uktaḥ | </l>





                    <l xml:id="SS.1.5.15">anyathā tu sirāsnāyukṣaṇanād atimā<lb n="7"
                        />traṃ | vedanācirāc ca vraṇasaṃroho māṃsakandīprādurbhāvaś ca
                        bhavati |</l>

                    <l xml:id="SS.1.5.16">mūḍhagarbhodarāśma<cb/>rībhagandaramukharāgeṣv
                        abhuktavatāṃ kurvītaḥ</l>

                    <l xml:id="SS.1.5.17">tataḥ śastram avacārya śītābhir adbhi<add
                            place="below">pariṣicya</add>r ātur amāśvāsya <add
                            place="below">ca</add> samantāt paripīḍyāṃ<cb/>gulyā vraṇam
                        abhimṛjya prakṣālya kaṣāyeṇa plotenodakam ādāya
                            tilakalkamadhu<unclear extent="3" reason="torn"
                            unit="syllables"/>
                        <pb facs="10" n="5v"/><milestone facs="005v IMG_0128.JPG"
                            unit="digital_image"/><lb n="1"/>gāḍhāṃ varttim praṇidhāya
                        patreṇācchādya kavalikān datvā bandhanopapādayet | vedana<add
                            place="above">ā</add>rakṣo<cb/>ghnair dhūpayitvā</l>

                    <l xml:id="SS.1.5.18">guggulva<pc> </pc>garu<pc
                            > </pc>sarjjarasa<pc> </pc>vacā<pc> </pc>gaurasarpa<pc
                            > </pc>lava<unclear reason="torn">ṇa<pc
                            > </pc></unclear>nimba<pc> </pc>patrājya<pc> </pc>śeṣeṇa cāsya
                        prāṇāṃ samālabheta |</l>

                    <l xml:id="SS.1.5.19">udaku<cb n="2"/>mbhāc cāpo gṛhītvā prokṣayan
                        rakṣākarmma kuryāt ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.5.20">kṛtyānām parirakṣārtha tathā rakṣobhayasya
                            <unclear reason="torn">ca</unclear><lb n="2"/>
                        <caesura/>
                         rakṣākarmma kariṣyāmi brahmā tad anumanyatāṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.5.21">nāgā piśācā gandharvā yakṣarakṣaṃsy atha grahāḥ
                        |
                        <caesura/>
                         abhidravanti ye ye tvā brahmādyāḥ ghnantu tāṃ sadā |</l>

                    <l xml:id="SS.1.5.22">pṛthivyām antarikṣe ca ye caranti niśācarāḥ |
                        <caesura/>
                         dikṣu vāstuni ye cānye<cb n="2"/> pāntu tvā te namaskṛtāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.5.23">pāntu tvām ṛṣayo brahmavidyā rājarṣayas tathā |
                        <caesura/>
                         parvatāś caiva nadyaś ca<lb n="3"/> sarvāḥ sarve ca sāgarāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.5.24">agnī rakṣatu te jihvāṃ prāṇaṃ vāyus tathaiva ca
                        |
                        <caesura/>
                         somo vyānam apāna<cb n="1"/>n te parjanyaḥ parirakṣatu |</l>

                    <l xml:id="SS.1.5.25">udānam vidyutaḥ pāntu samānaṃ
                            stanayi<unclear>tna</unclear>vaḥ |
                        <caesura/>
                         balam indro balapatir matim vācaspatis tathā |</l>

                    <l xml:id="SS.1.5.26"><cb n="2"/>kāmān te pāntu gandharvās satvam
                        indro 'bhirakṣatu |
                        <caesura/>
                         prajñān te varuṇo rājā samudro nābhimaṇḍalaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.5.27"><lb n="4"/>cakṣuḥ sūryo diśaḥ śrotraṃ candramā
                        pātu te manaḥ |
                        <caesura/>
                         nakṣatrāṇi sadā rūpaṃ chāyām pātu niśā ta<cb n="1"/>va |</l>

                    <l xml:id="SS.1.5.28">retas tv āpyāyayaṃ tv āpo ro<add place="below"
                            >mā</add>ṇy auṣadhayas tathā |
                        <caesura/>
                         ākāśaṅ khāni te pātu dehan tava vasundharā |</l>

                    <l xml:id="SS.1.5.29">vaiśvānaraḥ śiraḥ pātu<cb n="2"/> viṣṇus tava
                        parākramaṃ |
                        <caesura/>
                         pauruṣam puruṣaśreṣṭho brahmātmānaṃ bhruvau dhruvaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.5.30">etā dehe viśeṣeṇa<lb n="5"/> tava nityā hi
                        devatāḥ |
                        <caesura/>
                         etās tāḥ satataṃ pāntu diśantu ca nirāmayaṃ |</l>



                    <l xml:id="SS.1.5.33">etair vedātmakair mantraiḥ |<cb/>
                        <unclear reason="torn">kṛtya</unclear>vyādhivināśanaiḥ |
                        <caesura/>
                         mayaivaṃ kṛtarakṣas tvan dīrgham āyur avāpnuhi ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.5.34">tataḥ kṛtarakṣakarmam āturam agāram
                        praveśyācā<cb/>rikam upadiśet</l>

                    <l xml:id="SS.1.5.35">tatas tṛtīye 'hani vimucyaivam eva badhnīyān na
                        cainaṃ tvaramāṇo paredyur mokṣaye<lb n="6"/>t</l>

                    <l xml:id="SS.1.5.36">dvitīyadivasamokṣaṇād vigrathito vraṇaḥ cirād
                        upasaṃrohaty ugraru<unclear>kta</unclear> bhavati ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.5.37"> ata urdhvaṃ do<cb/>ṣakālabalādīn avekṣya
                        kaṣāyālepanabandhāhārād vidadhyān </l>

                    <l xml:id="SS.1.5.38">na cainaṃ tvaram āraṇaḥ sāntardoṣaṃ
                            ro<unclear>ha</unclear>yet | sa hy alpenāpy
                        a<cb/>pacāreṇābhyantaram utsaṅgaṅ kṛtvā bhūyo vikaroti |</l>



                    <l xml:id="SS.1.5.39abcd">tasmāt suśuddhaṃ bahirabhyantarataś ca
                        vraṇaṃ saṃro<lb n="7"/>hayet |
                        <caesura/>
                         rūḍhe py ajīrṇṇavyāyām avyavāyādīn vivarjjayet ||</l>



                    <l xml:id="SS.1.5.40">
                        <abbr>bha</abbr><ex>vati cātra</ex> ||
                        <caesura/>
                         hemante ca vasante ca śi<cb n="1"/>śire cāpi mokṣayet |
                        <caesura/>
                         tryahā dvyahāc charadgrīṣmavarṣāsv api ca buddhimāṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.5.41">atipātiṣu rogeṣu nekṣetainaṃ vidhiṃ bhiṣak |<cb
                            n="2"/>
                        <caesura/>
                         pradīptād gāravac chīghraṃ tatra kuryāt pratikriyāṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.5.42">yā vedanāśastranipātajātā tīvrā śarīre prata<pb
                            facs="6r"/><milestone facs="006r IMG_0141.JPG" n="6r"
                            unit="digital_image"/><lb n="1"/>noti jantoḥ |
                        <caesura/>
                         ghṛtena sā śāntim upaiti<unclear extent="12" reason="torn"
                            unit="syllables"/> neti ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.5.trailer"><unclear extent="1" unit="syllable"/><cb
                            n="1"/>hya ||</l>

                </div>
                <!-- end of chapter 5 of sūtrasthāna -->

                <div n="6" type="adhyāya">

                    <milestone ana="line 1" facs="006r IMG_0141.JPG" n="6r"
                        unit="digital_image"/>


                    <l xml:id="SS.1.6.1"><pb facs="11" n="6r"/> athāto ṛtucaryaṃ <abbr
                            type="suspension">vyā</abbr><ex>khyāsyāmaḥ</ex> ||</l>



                    <l xml:id="SS.1.6.3">kālo hi bhagavāṃ svayambhur anādimadhyanidhano
                        'tra rasavyāpatsampattayo jīvi<cb n="2"/>tamaraṇe ca manuṣyāṇām
                        āyatte ssa sūkṣmām api kalān na līyata iti kālaḥ | saṅkalayati <lb
                            n="2"/>kalayati vā bhūtānīti kālaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.6.4">tasya samvatsarātmano bhagavān ādityo
                            gativiśeṣeṇa<cb n="1"/>
                        nimeṣakāṣṭhākalāmuhūrttāhorātrapakṣamāsartvayanasamvatsarayugapravibhāgaṃ
                        karoti |</l>

                    <l xml:id="SS.1.6.5">tatra laghvakṣinipātamātro <cb n="2"/>nimeṣaḥ |
                        pañcadaśa nimeṣā kāṣṭhā triṅśat kāṣṭhā kalā | viṅśati kalā
                        muhūrttaḥ kalāyāḥ daśa<lb n="3"/>bhāgaś ca | triṃśat muhūrttam
                        ahorātraṃ | pañcadaśāhorātraḥ pakṣaḥ | sa dvividhaḥ kṛṣṇaḥ śuklaś
                        ca tau<cb n="1"/> māsaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.6.6">tatra māghādayo dvādaśa māsāḥ samvatsaraḥ |
                        dvimāsikam ṛtuṅ kṛtvā ṣa<unclear>ḍ ṛ</unclear>tavo bhavanti || te
                        ca śiśiravasantagrī<cb n="2"/>ṣmavarṣāśaraddhemantāḥ | teṣān
                        tapastapasyau śiśiraḥ | madhumādhavau vasantaḥ | śuciśukrau
                            grīṣmaḥ<lb n="4"/> nabhonabhasyau varṣā | iṣorjau śarat |
                        sahassahasyau hemanta iti |</l>

                    <l xml:id="SS.1.6.7">ta ete śītoṣṇavarṣa<add place="above"
                                ><unclear>vāta</unclear></add>la<cb n="1"/>kṣaṇāḥ |
                        candrādityayoḥ kālavibhāgakaratvād ayane dve bhavataḥ | dakṣiṇam
                        uttarañ ca | tayor dakṣiṇam varṣāśaraddhemantāḥ<cb/> teṣu bhagavān
                        āpyāyate somaḥ | <unclear>āmla</unclear>lavaṇamadhurāś ca rasā
                        balavanto bhavanti | uttarottara<cb n="2"/>ñ ca sarvaprāṇināṃ
                        balam abhivarddhate | uttaraṃ śiśiravasantagrīṣmāḥ | teṣu bhagavān
                        āpyāyate<cb/> 'rkaḥ | kaṭutiktakaṣāyāś ca rasā bala<add
                            place="below"><unclear>va</unclear></add>ttarā bhavanti |
                            uttarottara<del>ā</del>ś ca prāṇinām balam parihīyate ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.6.8">
                        <abbr type="suspension">bha</abbr><ex>bhavati cātra</ex> ||
                        <caesura/>
                         somaḥ kloda<cb/>yate bhūmiṃ sūryaḥ śoṣayate punaḥ |
                        <caesura/>
                         tāv ubhāv api saṃśritya vāyuḥ pālayati prajāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.6.9"><unclear reason="torn">atha</unclear><lb n="6"/>
                        khalv ayane yugapat samva<add place="below">tsa</add>saro bhavati
                        | <add place="above">te dve ayane varṣasamvatsaraḥ parivatsaraḥ
                                i<unclear>ḍā</unclear>vatsaraḥ vatsara ity evaṃ paṃca
                                pa<unclear>ñca<!--Same additional line is also given at below margin but it is unclear. So, I've transcribed above margin line which
                    is probably by some different hand. Curvers of consonants and vowels matches with NAK 5-333 e.g. a, ñca, sa etc.  --></unclear>
                            varṣāni ||</add> te pañca yugam iti saṃjñā labhante sa eṣa
                        nimeṣādir yugaparya<cb/>ntaḥ kālaś cakravat parivarttamānaḥ
                        kālacakra ity ucyate | </l>

                    <l xml:id="SS.1.6.9.add">evaṃ dakṣiṇāyane rātrir vyākhyātā ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.6.10">iha tu
                        varṣāśaraddhema<cb/>ntavasantagrīṣmaprāvṛṣaḥ ṣaḍṛtavo bhavanti |
                        doṣopacayaprakopapraśamanimittaṃ | <unclear reason="torn">te tu
                            bhādra</unclear><lb n="7"/>padādyair dvimāsike naivaṃ
                        vyākhyātāḥ | tadyathā | bhadrapadāśvayu<cb/>jau varṣāḥ
                        kārttikamārgaśīrṣau śarat | pauṣamāghau hemantaḥ | phālgunacaitrau
                        vasantaḥ | vaiśākhajyeṣṭhau grīṣmaḥ | <pb facs="12" n="6v"
                            /><milestone
                            facs="006v                             IMG_0142.JPG"
                            unit="digital_image"/><lb n="1"/> āṣāḍhaśrāvaṇau prāvṛḍ iti<cb
                            n="1"/> ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.6.11">tatra varṣāsv auṣadhyas taruṇyo lpavīryā
                            <unclear>ā</unclear>hāratvam upagatā vidahyante | āpaś
                        cāpraśāntāḥ kṣitimalaprāyās tās tās tūpayu<cb n="2"/>jyamānā
                        nabhasi meghāvatate jalapraklinnāyāṃ bhūmau klinnadehānāṃ dehināṃ
                            śīta<pc> </pc>vāta<pc> </pc>varṣa<pc> </pc><lb n="2"
                        />viṣṭambhitāgnīnāṃ vidahyante | sa vidāhāt pittasañcayam
                        āpādayanti | sa sañcayaḥ śaradi<cb n="1"/> praviralameghe viyaty
                        upaśuṣyati paṅke rka<pc> </pc>kiraṇa<pc> </pc>pravilāyitaḥ
                        paittikāṃ vyādhīṃ janayati | tā evauṣadhyaḥ kālapa<cb n="2"
                        />riṇāmāt pariṇatavīryā balavatyo hemante bhavanti | āpaś ca
                        praśāntāḥ snigdhā atya<unclear reason="torn">rthaṃ
                            gurvya</unclear><lb n="3"/>s tā upayujyamānāḥ mandakiraṇatvād
                        bhānos satuṣāraupa<pc> </pc>ṣṭambhita<pc> </pc>dehānāṃ dehinām
                            avidagdhāḥ<cb n="1"/> snehād gauravād upalepitvāc ca śleṣmaṇas
                        sañcayam āpādayanti | sa saṃcayo vasante rka<pc
                            > </pc>kiraṇa<pc> </pc>pravilāyitaḥ śleṣmikāṃ vyādhīṃ<cb n="2"
                        /> janayati | tā evauṣadhyau grīṣmaniḥsārā rūkṣā atimātralaghvyo
                        bhavaty āpaś ca tā upayujya<lb n="4"/>mānāḥ <add
                            resp="m.                             sec.">(</add> tatra
                        śaraddhemantayor ma<unclear>dhyasama</unclear>m ahorātraṃ yugapac
                        cādhimāsakau bhavataḥ | viṃśatikāṣṭhā<cb n="1"/>ś caikanimeṣārdhaś
                        ca dinaparivṛddhir uttarāyaṇe <add resp="m. sec.">)</add> |
                        sūryapratāpopaśoṣitadehānān dehināṃ raukṣyāl
                            la<unclear>gha</unclear>vāc ca vāyoḥ sañca<cb n="2"/>yam
                        āpādayanti | sa sañcayaḥ prāvṛṣi cātyarthaṃñ jalopaklinnāyāṃ
                        bhūmau <unclear>cā</unclear>tiklinnadehā<lb n="5"/>nāṃ dehināṃ
                        śītavātavarṣerito vātikāṃ vyādhīṃñ janayati | evam eṣāṃ doṣāṇāṃ
                            sañcayaprako<cb n="1"/>pahetur uktaḥ |</l>




                    <l xml:id="SS.1.6.12">tatra varṣāhemantagrīṣmeṣu sañcitānān doṣāṇāṃ
                            śaradvasantaprāvṛ<unclear>ṭsu</unclear> ca prakupitānāṃ
                        nirharaṇaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.6.13">tatra paitti<cb n="2"/>kānāṃ vyādhīnāṃ hemante
                        vyupaśamaḥ | śleṣmikāṇān nidāghe vātikānāṃ śaradi | svabhāvatas tv
                            e<lb n="6"/>te sañcayaprakopaśamā vyākhyātāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.6.14">tatra divasapūrvāhṇe vasantaliṅgaṃ | madhyāhne
                        grīṣma<cb/>sya | aparāhṇe prāvṛḍliṅgaṃ | pradoṣe vārṣikaṃ |
                        śāradam ardharātre | pra<unclear>tyu</unclear>ṣasi haimanam
                        upalakṣayet | evam ahorā<cb/>tram api varṣam iva
                        śītoṣṇavarṣadoṣopacayaprakopopaśamair jānīyāt</l>

                    <l xml:id="SS.1.6.15">tatrāvyāpane<unclear extent="3" unit="syllables"
                            /><lb n="7"/>tuṣv avyāpannā oṣadhayo bhavanty āpaś ca | tās
                        tūpayayujyamānāḥ <unclear reason="torn"
                        >prāṇāyu</unclear>rbalavīryaujaskaryo<cb/> bhavanti |</l>

                    <l xml:id="SS.1.6.16">tāsām punar vyapado dṛṣṭakāritāni śītoṣṇa<add
                            place="below">vāta</add>varṣāṇi | khalu viparītāny auṣadhīr
                        vyāpādayanty āpaś ca |</l>

                    <l xml:id="SS.1.6.17">tāsā<cb/>m upayogād vividha<milestone
                            facs="007r                             IMG_0143.JPG" n="7r"
                            unit="digital_image"/><pb facs="13" n="7r"/><lb n="1"
                        />rogaprādurbhāvo marako vā bhavati |</l>


                    <l xml:id="SS.1.6.19"><unclear extent="15" unit="syllables"
                        />śāparakṣaḥkrodhā<cb/>d adharmair uṣasyante janapadāḥ |
                        viṣauṣadhipuṣpagandhena vā vāyunopanītena |
                        kāsaśvāsapratiśyāyaśiroroga<cb/>jvarair upatapyante prajāḥ
                        grahanakṣatracaritair vā | śayanāsanayānavāhanama<unclear
                            reason="torn">ṇiratnopa</unclear><lb n="2"
                        />karaṇagarhitalakṣaṇaprādurbhāvair vā</l>

                    <l xml:id="SS.1.6.20">jāto 'tra | parityāga<pc> </pc>śānti<pc
                            > </pc>prāyaścitta<pc> </pc>bali<pc
                            > </pc>maṅgala<cb/><pc> </pc>japa<pc
                            > </pc>homopahārejyāñjali<pc> </pc>namaskāra<pc
                            > </pc>tapo<pc> </pc>niyama<pc> </pc>dayā<pc
                            > </pc>dāna<pc> </pc>dīkṣābhyupagama<pc> </pc>devatā<pc
                            > </pc>brāhmaṇa<pc> </pc>guru<pc> </pc>parair bhavitavyam
                        e<cb/>vaṃ sādhu bhavati ||</l>


                    <l xml:id="SS.1.6.37"><abbr type="suspension">bha</abbr><ex>vati
                            cātra</ex>
                        <cb/> svaguṇair api yukteṣu viparīteṣu vā punaḥ |
                        <caesura/>
                         viṣameṣv api vā doṣā<lb n="3"/> kupyanty ṛtuṣu dehinām iti</l>

                    <l xml:id="SS.1.6.trailer"> ||<unclear extent="1" unit="char"/>|| bhra
                        ||</l>




                </div>
                <!-- end of chapter 6 of sūtrasthāna -->



                <div n="7" type="adhyāya">

                    <milestone ana="line 3" facs="007r IMG_0143.JP4" n="7r"
                        unit="digital_image"/>

                    <l xml:id="SS.1.7.1">athāto yantravidhim adhyāyaṃ vyākhyā ||</l>



                    <l xml:id="SS.1.7.2.add"><unclear>tvahyaṃ</unclear><cb/>
                        sasandhiśrotaḥ snāyvasthikoṣṭhagataśalyād dharaṇārtham upadiśyate
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.1.7.3">yantraśatam ekottaram atra hastayantram eva
                        pradhānatamaṃ yantrā<cb/>ṇām avagaccha tadadhīnatvād
                        yantrakarmaṇāṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.7.4">tatra manaḥ śarīrābādhakarāṇi śalyāni teṣāmāha<lb
                            n="4"/>raṇopāyo yantrāṇi</l>

                    <l xml:id="SS.1.7.5">tāni ṣaṭprakārāṇi bhavanti | tadyathā |
                        svastikayantrāṇi | sandamśayantrā<cb/>ṇi | tāḍayantrāṇi |
                        nāḍīyantrāṇi | śalākāyantrāṇi | upayantrāṇi ceti ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.7.6">tatra caturvimśati svastikayantrāṇi | dve<cb/>
                        sandamśayantre | dve eva tāḍayayantre ||
                            viṃśati<unclear>rnā</unclear>ḍyaḥ aṣṭāviṃśati śalākāḥ |
                            pañcaviṃśa<lb n="5"/>ti rupayantrāṇīti |</l>

                    <l xml:id="SS.1.7.7">tāni prāyaśo lohāni bhavanti | tat pratirūpakāṇi
                        vā tad alābhe</l>

                    <l xml:id="SS.1.7.8">ta<cb/>tra nānāprakārāṇāṃ vyāḍānām mṛgapakṣiṇām
                        mukhair mukhāni yantrāṇāṃ prāyaśaḥ sadṛśāni bhavanti | tasmāt
                        sārūpyād ā<cb/>gamād upadeśād anyatra darśanāt | yuktitaś ca
                        kārayet</l>

                    <l xml:id="SS.1.7.9">samāhitāni yantrāṇi | kharaśla<lb n="6"
                        />kṣṇamukhāni ca |
                        <caesura/>
                         sudṛḍhāni surūpāṇi | sugra<del>ā</del>hāṇi ca kārayet ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.7.10">svastikayantrāṇyaṣṭā<cb/>daśāṅgulāni |
                            siṃhavyāghratarakṣvṛkṣakadvīpimārjjāraśṛgālamṛgervārukākakaṅkakuraracāsa<add
                            place="below">bhāsa</add>
                        śaśaghātyulūkacīrilla<cb/>śyenagṛddhrotkrosabhṛṅgarājāñjalikakarṇṇāvabhañjananandīmukhamukhāni
                        | masūrākṛtibhiḥ<lb n="7"/> kīlair avabaddhāni |
                        mūleṅkuśavadāvṛttavāraṅgāni | asthividaṣṭaśalyoddharaṇārtham
                        upadiśya<cb/>nte |</l>

                    <l xml:id="SS.1.7.11">sanigrahānugrahau sandaṃśau ṣoḍaśāṅgulau |
                        tvaṅmānsasirāsnāyugataśalyoddharaṇārtham upadiśyete |</l>

                    <l xml:id="SS.1.7.12">tāḍayantre dve |<cb/>dvādaśāṅgule
                        matsyanālakavadekanāladvike
                            karṇṇanāsāsrotogataśalyoddharaṇā<unclear reason="torn">rtham
                            |</unclear></l>

                    <l xml:id="SS.1.7.13"><pb facs="14" n="7v"/><milestone
                            facs="007v                             IMG_0144.JPG"
                            unit="digital_image"/><lb n="1"/>nāḍīyantrāṇy anekaprakārāṇy
                        anekaprayojanāny anekatomukhāny ubhayatomukhāni | srotogataga<cb
                            n="1"/>laśalyoddharaṇārthaṃ kriyāsaukaryārtham ācūṣaṇārthaṃ
                        rogadarśanārthañ ca | tāni srotodvārapariṇāhāni yathāyogadīrghā<cb
                            n="2"/>ṇi bhavanti | tatra bhagandarārśor
                            budavraṇabastyuttarabastimūtravṛddhidakodaradhūmaniruddhapraka<lb
                            n="2"/>śasanniruddhagudayantrāṇy alābūśṛṅgayantrāṇi copariṣṭād
                        vakṣyāmaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.7.14">śalākāyantrāṇy api nānā<cb n="1"/>prakārāṇi
                        nānāprayojanāni yathāyogapariṇāhapradīrghāṇi bhavanti | teṣāṅ
                        gaṇḍūpadaśarapuṅkha | sarppahanu |<cb n="2"/> baḍiśamukhe dve dve
                        | eṣaṇavyūhanacālanāharaṇārtham upadiśyante | masūradalamātramukhe
                            <unclear reason="torn">dve</unclear><lb n="3"/> kiñcid
                        ānatāgre srotogataśalyoddharaṇārtham ṣaṭkārppāsakṛtoṣṇīṣṇāṇi |
                            pramārjanakriyā<cb n="1"/>su | kṣārauṣadhapraṇidhānārthantrīṇi
                        darvyākṛtīni khallamukhāni | jāmbvaṃkuśavadanāny agnikarmāṇi trīṇi
                        triṇi | nāsārbu<cb n="2"/>daharaṇārthamekaṃ kolāsthidalamātraṃ
                        khallatīkṣṇoṣṭhaṃ | añjanārthamekaṃ kalāyaparimaṇḍalamubha<lb
                            n="4"/>yato mukulāgraṃ | mūtramārgaviśuddhyarthamekaṃ
                            mālatīpuṣpavṛntāgrapramāṇaparimaṇḍalami<cb n="1"/>ti ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.7.15">upayantrāṇy api
                            rajjuveṇikācarmāntarvalkalalatāvastrāṣṭhīlāṣmantakamudgarapāṇipādatalāṅgulijihvādantana<cb
                            n="2"/>khamukhabālāśmaśā<add place="below">khā</add>
                        ṣṭhīvanapravāhaṇaharṣāmaskārttagatāni kṣārāgnibheṣajāni ceti
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.7.16">etāni<lb n="5"/> dehe sarvasmiṃ dehasyāvayave
                        tathā
                        <caesura/>
                         sandhau koṣṭhe dhamanyā ca yathāyogaṃ prayojayet ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.7.17">yantra<cb n="1"/>karmāṇi tu
                            duṣṭavraṇabandhanavyañjanavarttanabhrāmaṇapīḍanatāḍananivaraṇavivaraṇasīvaṇamārgaśodhanavikarṣaṇāha<cb
                            n="2"
                            />raṇāñchanonnamanavirecabhañjanonmathanacūṣaṇaiṣaṇadāraṇa<unclear>ṛjū</unclear>karaṇaprakṣālanapradha<lb
                            n="6"/>manapramārjanāni caturviṃśati bhavanti ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.7.18">svabudhyā vibhajed yantrayantrakarmāṇi buddhimān |<cb/>
                        <caesura/>
                        <cb n="1"/>asaṅkhyeyavikalpatvāc chalyānām iti niścayaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.7.19">tatrātisthūlam asāram atidīrgham atihrasvam
                        agrāhivakraṃ śithilam atyunna<cb n="2"/>taṃ mṛdukīlaṃ mṛdupāśaṃ
                        mṛdumukham iti dvādaśayantradoṣāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.7.20">etair doṣer vimuktaṃ tu yantram aṣṭāda<lb n="7"
                        />śāṃgulaṃ |
                        <caesura/>
                         praśastaṃ bhiṣajā jñeyaṃ taddhi karmasu yojayet ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.7.21"><unclear reason="torn">dṛśyaṃ</unclear>
                        siṃhamukhādyais tu gūḍhaṃ kaṅka<cb n="1"/>mukhādibhiḥ |
                        <caesura/>
                         śalyaṃ svastikayantrais tu nirharet tad bhiṣak chanaiḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.7.22">vivarttate sādhvavagāhate ca gṛhṇāti
                        gṛhyoddharate ca yasmāt |<cb n="2"/>
                        <caesura/>
                         tasmāt smṛtaṅ kāṅkamukhaṃ pradhānaṃ sthāneṣu sarveṣv avikāri yac
                        ceti || </l>

                    <l xml:id="SS.1.7.trailer"> ❈ || <g rend="letter-numeral">7</g> ||</l>

                </div>
                <!-- end of chapter 7 of the sūtrasthāna -->


                <div n="8" type="adhyāya">

                    <milestone facs="007v IMG_0144.JPG" n="7v7c" unit="digital_image"/>

                    <l xml:id="SS.1.8.1">athātaḥ<pb facs="15" n="8r"/><milestone
                            facs="008r                             IMG_0151.JPG"
                            unit="digital_image"/><lb n="1"/>śastrāvacāraṇīyam
                            <abbr>adhyā</abbr><ex cert="medium">yaṃ vyākhyāsyāmaḥ</ex></l>



                    <l xml:id="SS.1.8.3">ekaviṃśati<pc> </pc>śa<unclear cert="unknown"
                            reason="torn">strāṇi bhavanti tad yathā |
                            maṇḍa</unclear>lāgrārdhamaṇḍalā<cb n="1"/>gra|<pc
                            > </pc>karapatra<pc> </pc>vṛddhipatra<pc
                            > </pc>nakhaśastra<pc
                            > </pc>mudrikotpalapatrakādhyardhadhāra|<pc
                            > </pc>sūcī<pc> </pc>kuśapatrāṭāmukha<pc
                            > </pc>śarārīmukhāntarmukha|<pc> </pc>triku<cb n="2"
                            />rcaka|<pc> </pc>kuṭhārikā<pc> </pc>vrīhimukhārā<pc
                            > </pc>vetrasapatra|<pc> </pc>baḍiśa<pc> </pc>dantaśaṅkveṣaṇya
                        iti ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.8.4">tatra maṇḍalāgra<lb n="2"/>m
                        ardhamaṇḍalāgrakarapatrāṇi cchedane lekhane copadiśyante |
                            vṛddhipatra<pc> </pc>nakhaśastra<pc> </pc>mudrikotpala<cb
                            n="1"/>patrakādhyardhadhārāṇi bhedane cchedane copayujyante |
                            sūcī<pc> </pc>kuṭhārikā<pc> </pc>vrīhimukhārā<pc
                        > </pc>vetasapatrāṇi vedhane | eṣaṇy e<cb n="2"/>ṣaṇe | anulomāḥ
                        karīrāḥ śastravṛttāś ca | sūcī baḍiśadanta<pc> </pc>śaṅkuś
                        cāharaṇe | kuśapatrā<lb n="3"
                        />ṭāmukhaśarārimukhāntarmukhatrikurcakāni visrāvaṇe | sūcī sīvyana
                        ity aṣṭavidhaḥ śastrā<cb n="1"/>ṇāṃ karmaṇy upayogo vyākhyātaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.8.5">teṣāṃ yathāyogaṃ grahaṇaṃ | karmasv eṣa
                        śastragrahaṇasamāsaḥ | vṛddhipatran tu vṛntaphalasā<cb n="2"
                        />dhāraṇe bhāge gṛhṇīyāt | bhedanāny evaṃ sarvāṇi | vṛddhipatravad
                        ardhamaṇḍalāgraṃ kiṃcid uttānapā<lb n="4"/>ṇinā lekhane bahuśo
                        vacārya vṛntāgreṇa visrāvaṇāni | viśeṣeṇa tu bālavṛddhasukumā<cb
                            n="1"/>rabhīrunārī<add place="below">ṇāṃ</add> rājñāṃ
                        rājamātrāṇāṃ vā trikurcakena visrāvayet |
                            talapracchādita<pc> </pc>vṛntāgram aṅguṣṭhapradeśinībhyāṃ
                        vrīhimukhaṃ |<cb n="2"/>kuṭhārikāṃ vāmahastagṛhītapucchāṃ
                                dakṣiṇahastāṃguṣṭhā<subst><add rend="orverwriting"
                                >vaṣṭabdhayā</add></subst> madhyamayāṃgulyā nihanyāt tatra
                            <lb n="5"/>karapatrārāvetasapatrabaḍiśadanta<pc
                        > </pc>śakveṣaṇīr mūle pradeśinīprayuktaṃ </l>

                    <l xml:id="SS.1.8.6">mudrikāsadṛśaṃ nakhākā<cb n="1"/>raśastramukhañ
                        caturvedhanaṃ sūkṣma<pc> </pc>ḍorāvabaddhaṃ mudrikāśastraṃ teṣān
                        nāmabhir evākṛtayaḥ prāyeṇa vyākhyātāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.8.7-8">tatra nakhavardhanaiṣa<cb n="2"/>ṇyāv
                        aṣṭāṃgulyau sūcyo vakṣyante | śeṣāṇi tu ṣaḍaṃgulāni tāni sugrahāṇi
                        sudhārāṇi surūpā<subst><add>ṇi su<lb n="6"
                                    />lohāni</add><del><unclear cert="unknown"
                                    reason="overwriting">ṇi</unclear></del></subst>
                        sudhautāni samāṃcitamukhāniṇi ceti śastrasampat |</l>

                    <l xml:id="SS.1.8.10">tatra dhārā bhedanānāṃ māsūrī | <cb n="1"
                        />lekhanānām ardhamāsūrī | vedhyānāṃ visrāvaṇānāñ ca kaiśikī |
                        cchedanānām ardhakaiśikī |</l>

                    <l xml:id="SS.1.8.11">baḍiśadantaśaṃku <subst><del extent="1"
                                unit="char"/><add rend="overwriting"
                        >cā</add></subst>natāgre |<cb n="2"/>
                        tīkṣṇakaṇṭakaprathamayavapatramukhī yavapatrā eṣaṇī
                        gaṇḍūpadākāramukhī ceti |</l>

                    <l xml:id="SS.1.8.9">tatra va<unclear reason="torn">kraṃ |</unclear>
                        <lb n="7"/>kuṇṭhaṃ khaṇḍa<add><unclear>ṃ</unclear></add>
                        kharadhārātisthūlam atyalpam atidīrgham atihrasvam ity aṣṭau
                        śastradoṣāḥ | ato <cb n="1"/>viparītaguṇam ādadyād anyatra
                        karapatrāt | tad dhi kharadhāram asthicchedanārtham |</l>



                    <l xml:id="SS.1.8.13">teṣān nisānī ślakṣṇaśilikā dhārāsa<cb n="2"
                        />mpādanārthaṃ śālmalīphalakaṃ ceti ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.8.14">
                        <abbr>bha</abbr><ex cert="medium">vati cātra</ex> ||
                        <caesura/>
                         yadā suniśitaṃ śastraṃ romavāhi<pc> </pc>susaṃsthita<unclear
                            cert="high" reason="torn">m |</unclear>
                        <caesura/>
                        <milestone facs="008v IMG_0152.JPG" n="8v" unit="digital_image"
                            /><pb facs="16" n="8v"/><lb n="1"/>sugṛhītam pramāṇena tadā
                        śastran nipātayet ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.8.15">anuśastrāṇi tvakkṣāra<pc
                            > </pc>sphaṭika<pc> </pc>kāca<pc> </pc>kuravi<cb n="1"
                            />nda<pc> </pc>jalaukāgni<pc> </pc>nakhapatrāṇi</l>

                    <l xml:id="SS.1.8.16"> śiśūnāṃ śastrabhīrūṇām anuśastrāṇi yojayet |
                        <caesura/>
                         tvakkṣārādicaturvargaṃ bhedye cchedye ca buddhimāṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.8.17">
                        <cb n="2"/>āhārye cchedye bhedye ca nakhaṃ śakyeṣu yojayet |
                        <caesura/>
                         vidhiḥ pravakṣyate paścād agnikṣārajalauka<unclear
                            reason="damage">sā</unclear>ṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.8.18">
                        <lb n="2"/>ye syur mukhagatā rogā netravarmagatāś ca ye |
                        <caesura/>
                         gojī<pc> </pc>śephālikā<pc> </pc>śākapatrair visrāvayet tu
                            tā<unclear>n</unclear> ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.8.19">
                        <cb n="1"/>śastrāṇy etāni matimāṃ śuddhaśaikyāyasāni tu |
                        <caesura/>
                         kārayet karaṇaprāpta<add>ḥ</add> karmāra<del><unclear
                                cert="unknown">ṃ</unclear></del><pc> </pc>karmakovida
                        iti</l>

                    <l xml:id="SS.1.8.trailer"> || ❈ || <g rend="letter-numeral">8</g>
                        ||</l>



                </div>



                <div n="9" type="adhyāya">

                    <milestone ana="line 2" facs="008v IMG_0152.JPG" n="8v"
                        unit="digital_image"/>

                    <l xml:id="SS.1.9.1">athāto <cb n="2"/>yogyāsūtrīyam adhyāyaṃ
                            <abbr>vyā</abbr><ex>khyāsyāmaḥ</ex> ||</l>



                    <l xml:id="SS.1.9.3">adhigatasarvaśāstram api śiṣyaṃ yogyāṃ kārayet |
                        cchedyādiṣu <unclear reason="torn">sne</unclear><lb n="3"/>hādiṣu
                        karmapatham upadiśet | bahuśrutopyakṛtayogaḥ karmasvayogyo bhavati
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.1.9.4">tatra puṣpa<cb n="1"
                        />phalālāvutrapuservārukaprabhṛtiṣu cchedya<del>vi</del>śeṣāṃ
                        darśayet | utkartanāpakarttanāni copadiśet |
                            dṛtibastiprasevakapū<cb n="2"/><unclear>rṇe</unclear>ṣu
                        bhedyayogyāṃ | saromṇi carmātate lekhyasya |
                        mṛtapaśumahiṣāsvaśirāsūtpalanāleṣu ve<lb n="4"/>dhyasya |
                            ghuṇopahatakāṣṭha<del>ta</del>veṇunalanāḍīśuṣkālābumukheṣveṣyasya
                        | panasabimbīphalamajjā<cb n="1"/>mṛtapaśudanteṣvāhāryasya
                        sūkṣmaghanavastrāntamṛducarmāntayoḥ sīvyasya |
                        mṛduvadhramāṃsapesyutpalanāleṣu ca karṇṇasandhibandhana<cb n="2"
                        />yogyām | pustamayapuruṣāṃgapratyaṅgeṣu bandhanayogyāṃ |
                        ghaṭālāvumukheṣu bastivraṇabastipī<lb n="5"/>ḍanayogyāṃ |
                        netrapraṇidhānabastipīḍanayor iti || </l>

                    <l xml:id="SS.1.9.5ab">
                        <abbr>bha</abbr><ex>vati cātra</ex> ||
                        <caesura/>
                         evam ādiṣu medhāvī yo<add place="below">gyā</add>karmaṇy a<cb
                            n="1"/>śeṣataḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.9.6cd"> yasya yasyeha sādharmyaṃ tatra yogyāñ ca
                        kārayet ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.9.trailer"> ❈ || <g rend="letter-numeral">9</g> ||</l>

                </div>
                <!-- end of chapter 9 of sūtrasthāna -->

                <div n="10" type="adhyāya">

                    <milestone ana="line 5" facs="008v IMG_0152.JPG" n="8v"
                        unit="digital_image"/>

                    <l xml:id="SS.1.10.1">athāto viśikhānupraveśanīyaṃ
                            <abbr>vyā</abbr><ex>khyāsyāmaḥ</ex> ||<cb n="2"/></l>



                    <l xml:id="SS.1.10.3">adhigatatantreṇopāsitatantrārthena dṛṣṭakarmaṇā
                        kṛtayogyena śāstrārthannigadatā rājānujñātena <lb n="6"/>vaidyena
                        viśikhācaritavyā | nīcanakharomṇā śucinā śucivastraparihitena
                        chatravatā sopāna<cb n="1"/>tkenānuddhataveṣeṇa sumanasā
                        kalyāṇābhivyāhāreṇākuhakena bandhubhūtena bhūtānāṃ sahāyavatā
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.1.10.4.1">tato dūtanimittaśakuna<cb n="2"
                            />maṅgalānulomyenātura<pc> </pc>gṛham āgamyopaviśyāturam
                        abhipaśyet spṛśet pṛcchec ca tribhir etair vijñāno<lb n="7"
                        />pāyaiḥ | dīrgham āyuṣo lpāyuṣo vedita<unclear reason="damage"
                            >vyāḥ</unclear> |</l>

                    <l xml:id="SS.1.10.5">tatra dṛṣṭvā<damage extent="7" unit="syllables"
                        />yau varṇṇavai<add place="below">kṛ</add>ticchāyāṃ <cb n="1"
                        />cāturasya bhiṣagjānīyāt | spṛṣṭvā śītoṣṇādīṃ sparśaviśeṣā
                        viparītāviparītāṃ jvaraśophādīṃ | pṛ<unclear>ṣṭvā</unclear> deśaṃ
                        kālaṃ jātisā<cb n="2"/>myam ātaṅkam utpatti vedanāsamucchrāyo
                        balābalam agniṃ vātamūtrapurīṣāṇām apravṛttipravṛttiṃ ce<pb
                            facs="17" n="8v"/><milestone
                            facs="008v                             IMG_0152.JPG" n="8v"
                            unit="digital_image"/><lb n="1"/>ti ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.10.7">
                        <abbr>bha</abbr><ex>vati cātra</ex> ||
                        <caesura/>
                         mithyā<unclear>dṛṣṭvā</unclear> vikārā hi dū<gap extent="14"
                            reason="unclear" unit="char"/>ś ca mohayeyuś ci<cb n="1"
                        />kitsakaṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.10.7.add">tasmāt parīkṣyaḥ satataṃ bhiṣajā
                        siddhimicchatā |
                        <caesura/>
                         yuktito vyādhayaḥ sarve pramāṇairdarśanādibhiḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.10.6">evam abhi<cb n="2"/>samīkṣya sādhyāṃ sādhayed
                        yāpyāṃ yāpayed asādhyānnopakrāmet | parivatsaroṣitāṃś ca <lb n="2"
                        />vikārām prāyaśaḥ parivarjjayet |</l>

                    <l xml:id="SS.1.10.8">tatra sādhyā api vyādhayaḥ prāyaśo duścikitsā
                            bha<cb n="1"/>vanti |
                            śrotriyanṛpatistrībālavṛddhabhīru<pc> </pc>durbala<pc
                            > </pc>vaidyavidagdha<pc> </pc>vyādhigṛhaka<pc
                            > </pc>daridra<pc> </pc>kṛpaṇa<pc> </pc>krodhanānātmavatāt
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.10.9">bhava<cb n="2"/>nti cātra ||
                        <caesura/>
                         strībhiḥ sahāsyaṃ saṃvāsa parihāsañ ca varjayet |
                        <caesura/>
                         dattaṃ tābhir na gṛhṇīyād annā<lb n="3"/>d anyad bhiṣa<unclear
                            extent="1" unit="char"/>deti || ❈ || <g rend="letter-master"
                            >10</g></l>

                    <l xml:id="SS.1.10.9.add">vedotpattiśiṣyadīkṣādānam adhyayanasya ca |
                        <caesura/>
                         prabhāṣa<cb n="1"/>ṇañ cāgraharaṃ<del>ṇaṃ</del> ṛtucaryā tathaiva
                        ca |
                        <caesura/>
                         yantraṃ śastrāvacārañ ca yogyāsūtrīyam eva ca |
                        <caesura/>
                         viśikhānupraveśañ ca proktaṃ vai pratha<cb n="2"/>mo daśa ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.10.trailer"> ❈ ||</l>


                </div>
                <!-- end of chapter 10 of sūtrasthāna -->

                <div n="11" type="adhyāya">


                    <milestone facs="009r IMG_0063.JPG" n="9r3c" unit="digital_image"/>

                    <l xml:id="SS.1.11.1">athātaḥ kṣārapākavidhimadhyāyaṃ ||</l>



                    <l xml:id="SS.1.11.3">anuśastrebhyaḥ kṣāraḥ pra<lb n="4"/>dhānatamo
                        bhavati | cchedyabhedyalekhyakaraṇādviśeṣakriyāvacāraṇāc ca |</l>

                    <l xml:id="SS.1.11.4">tatra kṣaraṇātkṣa<cb n="1"/>ṇaṇādvā kṣāraḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.11.5">nānauṣadhisamavāyāttridoṣaghnaḥ | śuklatvāt
                        saumyas tasya saumyasyāpi sato dahanapacanadāraṇaśa<cb n="2"
                        />ktiraviruddhā | sakhalvāgneyauṣadhibhūya<unclear extent="3"
                            unit="syllables"/>kaḥ | uṣṇastīkṣṇaḥ pācano vilāyanaḥ |<lb
                            n="5"/> śodhano ropaṇaḥ
                        stambhanollekhanakrimyāmakaphaviṣamedasām upahantā puṃstvasya
                            cātise<cb n="1"/>vitaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.11.6">sa dvividhaḥ pratisāraṇīyaḥ | pānīyaś ca</l>

                    <l xml:id="SS.1.11.7">tatra pratisāraṇīyaḥ | kuṣṭha<pc
                            > </pc>kiṭibha<pc> </pc>dardru<pc> </pc>maṇḍala<pc
                            > </pc>kilāsa<pc> </pc>bhagandarā<cb n="2"/>rśorbuda<pc
                            > </pc>duṣṭa<pc> </pc>vraṇa<pc> </pc>nāḍī<pc
                            > </pc>carma<pc> </pc>kīlatilakālakanaccha<pc
                            > </pc>vyaṅga<pc> </pc>bāhya<pc> </pc>krimi<pc> </pc>viṣādiṣu
                        copadiśyate |<lb n="6"/> saptasu ca
                        mukharogeṣūpajihvopakuśadantavaidarbhamedajoṣṭhaprakopeṣu trisṛṣu
                        ca rohiṇī<cb n="1"/>ṣu eteṣv evānuśastra<pc> </pc>pātanam uktaṃ
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.11.8">pānīyas tu
                        gulmādarāgnisaṃgājīrṇṇānāhaśarkarāśmaryabhyantarakrimiviṣāśassu
                            co<cb n="2"/>payujyate ||</l>



                    <l xml:id="SS.1.11.10">tasya vistāro nyatra</l>

                    <l xml:id="SS.1.11.11">arthatara cikīrṣuḥ | śaradiśucir upavasan
                            praśastadeśajāta<lb n="7"/>m anupahataṃ madhyamavayasaṃ
                        kālamuṣkakam adhivāsyāparedyuḥ pātayitvā kaṇḍasaḥ prakalpya ni<cb
                            n="1"/>vātadeśe citiṅkṛtvā tilanālair ādīpayet |
                        yathopaśāntegnau tad bhasmapṛthag gṛhṇīyāt | bhasmaśarkarāś ca ||
                        athānenaivakalpena
                            kuṭajapalāśāśvakarṇṇapāribhadrakabibhītakāragvadhatilvakārkasnuhāpā<unclear>mā</unclear><pb
                            facs="18" n="9v"/><milestone facs="009v IMG_0064.JPG"
                            unit="digital_image"/><lb n="1"
                            />rganaktamālavṛṣakadalīcitrakendra<add place="above"
                                ><unclear>ya</unclear></add>vṛkṣāsphotāśvamārakasaptacchadāgnimanthāḥ
                        | catasraḥ kośā<cb n="1"/>takyaḥ samūlaphalaśākhāpatrāndahettataḥ
                        kṣāradroṇamudakadroṇaiḥ ṣaḍbhirāloḍya mūtraiś ca yathoktairmahati
                        kaṭāhe śa<cb/>naiśśanairdavyāvaghaṭṭayanvipacet sa yadā
                        bhavatyacchoraktastīkṣṇaḥ picchilaś ca tamādāyetaraṃ<lb n="2"/>
                        saṃsṛjya punarapi pākāyādhiśrayet tata eva ca
                        kṣārodakakuḍavamadhyardha kṛtvā panayettataḥ<cb n="1"/>
                        kaṭaśarkarābhasmaśarkarāś ca | kṣīrapakaśaṃkhanābhīragnivarṇṇāḥ
                        kṛtvāyase pātre tasmiṃ kṣārodakebhiṣicya | piṣṭvā tathaiva<cb
                            n="2"/> ca pratīvāpo yathālābhaṃ
                            dantīcitrakalāṅgalīpūtīkapravāḍatālapatrīviḍasauvarcikāka<lb
                            n="3"/>nakakṣīrīhiṃguvacātiviṣāśuktīḥ ślakṣṇacūrṇṇaṅ kṛtvā
                        nidadhyāt | satatam apramattaś ca darvyāvagha<cb n="1"/>ṭāyaṃ
                        vipacet | sa yathā nātisāndro nātidravaś ca bhavati tathā
                        prayateta | athainam āgatapākam avatāryānuguptam āyase<cb n="2"/>
                        kumbhe nidadhyāt |</l>

                    <!-- 1.11.11 includes 1.11.12 and 13 -->



                    <l xml:id="SS.1.11.15">kṣīṇabale ca kṣārodakam āvaped balakaraṇārthaṃ
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.11.16">
                        <abbr>bha</abbr><ex>vati cātra</ex> ||
                        <caesura/>
                         naivātitīkṣṇo<lb n="4"/> na mṛduḥ śuklaḥ ślakṣṇoti picchilaḥ |
                        <caesura/>
                         aviṣyandī śivaḥ śīghraḥ kṣāro hyaṣṭaguṇaḥ smṛtaḥ |<cb n="1"/></l>

                    <l xml:id="SS.1.11.17">atyuṣṇam atipaicchilyam atitaikṣṇyavisarpitā |
                        <caesura/>
                         atyarthaṃ mārdavaṃ śaityam atyarthaṃ sāndram eva ca |
                        <caesura/>
                         hīnauṣadhyavipakvatvaṃ kṣārado<cb n="2"/>ṣā na ca smṛtāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.11.18">tatra kṣārasādhyavyādhiṃ vyādhitam upaveśya
                        nivātāsambādhe deśe agropa<lb n="5"
                        />haraṇīyoktopasaṃbhārasaṃbhṛtatanoḥ | anyatamamavaghṛṣyāvalikhya
                        pracchayitvā vā śalākayā<cb n="1"/> kṣāraṃ pratisārya
                        vākchatamātram upaikṣeta |</l>

                    <l xml:id="SS.1.11.19">tasmiṃ nipatite vyādhau kṛṣṇatā dagdhalakṣaṇaṃ
                        |
                        <caesura/>
                         tatrā<unclear>mla</unclear>vargaḥ samanaḥ sarpirmadhu<cb n="2"
                        />samāyutaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.11.20">atha ca sthiramūlatvātkṣāradagdhanna dīryate |
                        <caesura/>
                         idamālepanantatra śīghra samavacāra<lb n="6"/>yet |</l>

                    <l xml:id="SS.1.11.21">amlakāñjikabījānāṃ tilām madhukameva ca |
                        <caesura/>
                         prapiṣya samabhāgāni tenaivam anule<cb n="1"/>payet |</l>

                    <l xml:id="SS.1.11.22">tilakalkaḥ samadhuko ghṛtākto vraṇalepanaḥ ||
                        <caesura/>
                         rasenā<unclear>mle</unclear>na tīkṣṇena vīryoṣṇena tathaiva ca
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.1.11.23">āgneyenanā<cb n="2"/>gni sadṛśaḥ kathaṃ kṣāra
                        praśāmyati |
                        <caesura/>
                         evaṃ cen manyase vatsa procyamānaṃ śṛṇuṣva me |</l>



                    <l xml:id="SS.1.11.24"> a<unclear>mla</unclear>varjyā ra<lb n="7"/>sāṃ
                        kṣāre sarvān eva vibhāvayet |
                        <caesura/>
                         kaṭuka<unclear extent="12" reason="torn" unit="syllables"/>thā |
                        <caesura/>
                         a<unclear>mle</unclear>na saha<cb n="1"/> saṃyuktaḥ sutīkṣṇo
                        lavaṇo rasaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.11.25">mādhūryam āśu vrajati tīkṣṇabhāvañ ca muñcati |
                        <caesura/>
                         mādhūryayogānna dahe<unclear>da</unclear>gniragnirivāplu<cb n="2"
                        />taḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.11.26">tatra samyagdagdhe vikāropaśamo
                        lāghavamanāsrāvaś ca | hīne todaka<unclear>ṇḍūjāḍyā</unclear>ni
                            vyādhi<milestone
                            facs="011r                             IMG_0077.JPG" n="11r"
                            unit="digital_image"/><pb facs="19" n="11r"/><lb n="1"
                        />vṛddhiś ca | atidagdhe
                        dāhapākaśramāṅgama<unclear>da</unclear>klamāḥ | <unclear
                            reason="torn">pipāsāmaraṇāñ ceti |</unclear></l>

                    <l xml:id="SS.1.11.27">kṣāradagdhavraṇa<cb n="1"/>ñ ca yathādoṣaṃ
                        yathāvyādhiṃ copakrameta |</l>

                    <l xml:id="SS.1.11.28">athā kṣārakṛtyā bhavanti |
                            durbalabālasthivirabhīrusarvāṅgaśūnodarīga<cb n="2"
                            />rbhiṇī<unclear>ṛ</unclear>tumatīpravṛddhajvarīpramehīrūkṣakṣatakṣīṇatṛṣṇāmūrcchopadrutaklībā
                            uddhṛto<lb n="2"/>dvṛttaphalayonyaś ca</l>

                    <l xml:id="SS.1.11.29">tathā
                            marmasirāsnāyusandhitaruṇāsthisevanīgalanābhinakhāntarase<unclear>pa</unclear>srotaḥ
                        svalpamāṃsapradeśeṣv akṣṇoś ca na dadyād anyatra varmarogāt |</l>

                    <l xml:id="SS.1.11.30">tatra kṣārasādhyeṣv api vyādhiṣu śūnagātram
                            asthiśūli<cb n="2"/>nam annadveṣiṇaṃ
                            hṛdayasandhipī<unclear>ḍo</unclear>padrutañ ca kṣāro na
                        sādhayati ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.11.31"><abbr>bha</abbr><ex>vati cātra</ex> ||
                        <caesura/>
                         viṣāgniśastrā<lb n="3"/>śanimṛtyutulyaḥ kṣāro bhavaty
                        alpamatiprayuktaḥ |
                        <caesura/>
                         satvapramattena sadā prayukto rogān niha<cb n="1"/>nyād acireṇa
                        ghorān iti ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.11.trailer"> ❈ || <g ref="letter-numeral">11</g>
                        ||</l>

                </div>
                <!-- end of chapter 11 of sūtrasthāna -->

                <!--                Folio no 12r and 12v missing.

                        Additions
                                SS.1.13.21
                        SS.1.13.23ef
                                SS.1.13.23gh

                   -->



                <div n="12" type="adhyāya">

                    <milestone ana="line 3" facs="011r IMG_0077.JPG" n="11r"
                        unit="digital_image"/>

                    <l xml:id="SS.1.12.1">athāgnikarmavidhiṃ ||</l>



                    <l xml:id="SS.1.12.3">kṣārād agnir garīyāṃ kriyāsu
                            vyākhyāta<del>ā</del>s taddagdhā<cb n="2"/>nāṃ rogāṇām
                        apunarbhavāt | sveda<pc> </pc>śastrakṣārair asakyānāṃ tatsādhanāc
                        ca |</l>


                    <l xml:id="SS.1.12.4">athaimāni daha<lb n="4"/>nopakaraṇāni bhavanti |
                            pippalyajāśakṛdgodantaśaraśalākā<pc
                            > </pc>jamvvoṣṭhetaraloha<pc> </pc>kṣaudraguḍa<cb n="1"
                        />snehādīni | tatra pippalyajāśakṛdgodantaśaraśalākāḥ stvaggatānāṃ
                        | jamvvoṣṭhetaralohāḥ māṃsagatānāṃ | kṣaudraguḍa<cb n="2"/>snehāḥ
                        sirāsnāyusandhyasthigatānā |</l>


                    <l xml:id="SS.1.12.5">tatrāgnikarma sarvartuṣu kuryād anyatra
                        śaradgrīṣmābhyāṃ |<lb n="5"/> tatrāpyātyayike gnisādhye vyādhau
                        tatpratyanīkaṃ vidhiṃ kṛtvā</l>

                    <l xml:id="SS.1.12.6">sarvavyādhiṣvṛtuṣu ca picchilamannambhu<cb n="1"
                        />ktavataḥ |</l>


                    <l xml:id="SS.1.12.7">tatra dvividhamagnidagdhamāhureke | tvagdagdhaṃ
                        māṃsadagdhañ ca | iha tu sirāsnāyuṣu sandhyasthiṣv api na
                        pratiṣiddho gniḥ<cb n="2"/> |</l>

                    <l xml:id="SS.1.12.8">tatra śabdaprādurbhāvo durgandhatā tvaksaṃkocaś
                        ca tvagdagdhe | kapotavarṇṇatālpaśvayathuvedanatā<lb n="6"/>
                        śuṣkasaṃkucitavraṇatā ca māṃsadagdhe | kṛṣṇonnatavraṇatā
                        srāvasannirodhaś ca sirāsnāyudagdhe<cb n="1"/>
                        rūkṣatāruṇatākarkaśasthiravraṇatā ca sandhyasthidagdhe ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.12.9">tatra śirorogādhimanthayorbhrūlalāṭaśaṅkhadeśeṣu
                        dahed va<unclear>rtma</unclear><pc> </pc>ro<cb n="2"/>geṣv
                        ārdranaktakapraticchannān dṛṣṭiṃ kṛtvā
                        va<unclear>rtma</unclear>romakūpāṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.12.10">tvaṅmāṃsasirāsnāyusandhyasthigatam ugrarujau<lb
                            n="7"/> vāyau |
                            duṣṭavraṇamucchitakaṭhinamāṃsagagranthyarbudāpacīgalaga<unclear>ṇḍa</unclear>gṛddhrasīmasakagulmodara
                            bhaga<cb n="1"
                        />ndarārśasandhiślīpadacarmakīlatilakālakasirācchedanāḍīśoṇitātipravṛttiṣu
                        cāgnikarma kuryāt |</l>

                    <l xml:id="SS.1.12.11">tatra valayabindure<cb n="2"/>rekhāpratisāraṇāñ
                        ceti dahaṇaviśeṣāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.12.12">
                        <abbr>bha</abbr><ex>vati cātra</ex> ||
                        <caesura/>
                         rogasya saṃsthānam avekṣya dhīmāṃnarasya ma<milestone
                            facs="011v                             IMG_0078.JPG" n="11v"
                            unit="digital_image"/><pb facs="20" n="11v"/><lb n="1"/>rmāṇi
                        balābalañ ca |
                        <caesura/>
                         vyādhintathartuñ ca samīkṣya samyak tato vyavasyedbhiṣa<add
                            place="below">ga</add>gnikarma ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.12.13">tatra samyagda<cb n="1"/>gdheṣu
                        madhusarpirabhyaṅgaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.12.14">athemāni pariharet pittaprakṛtim antaḥśoṇitaṃ |
                        bhinnakoṣṭham anuddhṛtaśalyaṃ bālavṛddhabhīrudurba<cb n="2"
                            />lamaneka<pc> </pc>vyādhi<pc> </pc>pīḍitamasvedyāṃś ca ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.12.15">ata ūrddham itarathā dagdhaṃ vakṣyāmaḥ tatra
                        snigdhaṃ rūkṣañ cāśri<lb n="2"/>tyadravyam agnir dahati |
                        atisantapto hi snehaḥ sūkṣmamārgānusāritvāt
                            tvagādīnanupraviśyāśu<cb n="1"/> dahati | tasmātsnehadagdhe
                        dhikā rujā bhavati |</l>


                    <l xml:id="SS.1.12.16">tatra pluṣṭaṃ durdagdhaṃ samyagdagdham
                        atidagdham iti caturvidham agnidagdham bhavati | tatra yad viva<cb
                            n="2"/>ṇṇam uṣyate timātraṃ tat pluṣṭaṃ |
                            yatrotpattisphoṭa<add place="below">nā</add>
                        tīvradāhadoṣavedanā cirāc copaśāmyati tad du<lb n="3"/>rdagdhaṃ |
                        samyagdagdham anavagāḍhaṃ pakvatālavarṇṇaṃ susaṃsthitaṃ
                        pūrvalakṣaṇasaṃyuktaṃ ca | atidagdhe tu māṃsā<cb n="1"/>valaṃbanaṃ
                        gātraviśleṣaḥ sandhivaiguṇyaṃ sirāsnāyusandhyasthivyāpādanaṃ
                        jvaradāhapipāsāmūrcchāś copadravā bhavanti | <add place="below"
                            >sakrimiś cet</add> vraṇaś cāsya<cb n="2"/> cireṇoparohaty
                        uparūḍhaś ca vivarṇṇo bhavati | tad etac caturvidham
                        agnidagdhalakṣaṇam ānupūrvyoktaṃ<lb n="4"/> pūrvakarma<pc
                        > </pc>prasādhakaṃ bhavati ||</l>


                    <l xml:id="SS.1.12.17">
                        <abbr>bha</abbr><ex>vati cātra</ex> ||
                        <caesura/>
                         agninā kopitaṃ pittaṃ bhṛśañjantoḥ pradhāvati |
                        <caesura/>
                         tatastenai<cb n="1"/>va vegena raktañcāpyupadīryate |</l>

                    <l xml:id="SS.1.12.18">tulyavirye py u<add place="below"
                                ><unclear>bhe</unclear></add> hy ete rasato dravyatas
                        tathā |
                        <caesura/>
                         tenāsya vedanās tīvrā prakṛtyā ca vidahyate |</l>


                    <l xml:id="SS.1.12.19">sphoṭā<cb n="2"/>ḥ śīghraṃ prajāyante jvaras
                        tṛṣṇā ca bādhate ||
                        <caesura/>
                         dagdhasyopaśamārthāya cikitsā sampravakṣyate |</l>


                    <l xml:id="SS.1.12.20">pluṣṭasyā<lb n="5"/>gnipratapanaṃ
                        kāryamuṣṇantathauṣadhaṃ |
                        <caesura/>
                         śarīre svinnabhūyiṣṭhe svinaṃ bhavati śoṇitaṃ |</l>



                    <l xml:id="SS.1.12.21">prakṛtyā hy udakaṃ śītaṃ<cb n="1"/> skandayaty
                        atha śoṇitaṃ |
                        <caesura/>
                         tasmāt sukhayati hy uṣṇa na <add place="below">tu</add> śītaṃ
                        kathañcanaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.12.22">śītāmuṣṇāñ ca ca durdagdhe kriyāṃ kuryāttataḥ
                        punaḥ |
                        <caesura/>
                         ghṛtālepana<cb n="2"/>sekāṃstu śītānevāsya kārayet ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.12.23">samyagdagdhe tu kākṣīrīplakṣacandanagairikaiḥ |
                        <caesura/>
                         sāmṛtaiḥ sa<lb n="6"/>rpiṣāyuktairālepaṃ kārayed bhiṣak ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.12.24">grāmyānūpaiḥ sajalajaiḥ piṣṭair māṃsaiś ca
                        lepayet |
                        <caesura/>
                         pitta<cb n="1"/>vidradhivaccainaṃ praśāntyoṣmāṇamācaret |</l>

                    <l xml:id="SS.1.12.25">atidagdhe tu śīrṇṇāni māṃsāny uddhṛtya śītalāṃ
                        <caesura/>
                         kriyāṅ kuryāc cūrṇṇakāle śālitaṇḍula<cb n="2"/>kaṇḍanaiḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.12.26">tindukyās tvakkaṣāyair vā mṛdubhṛṣṭair upācaret
                        |
                        <caesura/>
                         vraṇaṅ guḍūcīpatrair vā cchādayed atha co<lb n="7"/>dakaiḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.12.27">kriyāṅ kuryāc ca nikhilāṃ bhiṣak
                        pittavisarpavat ||</l>


                    <!--                 1.12.27cd - 29ab missing -->


                    <l xml:id="SS.1.12.29cd">athedānīṃ dhūmopahatavidhānaṃ va<cb n="1"
                        />kṣyāmaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.12.30">śvasity ādhmāti cātyarthaṃ kāsate kṣavate
                        bhṛśaṃ |
                        <caesura/>
                         cakṣuṣaḥ paridāhaś ca rāgaś caivopajāyate |</l>

                    <l xml:id="SS.1.12.31">sadhūmakaṃ niśvasiti ghre<cb n="2"/>yam anyan
                        na vetti ca |
                        <caesura/>
                         tathaiva ca rasāṃ sarvāṃ smṛtiś cāsopahanyate |</l>

                    <l xml:id="SS.1.12.32">tṛṣṇādāhajvaraś cetaḥ sīda</l>

                    <!-- Folio no 12r and 12v are missing.-->


                    <!--                missing text: 1.12.32cd - end  of chapter -->

                </div>
                <!-- end of chapter 12 of sūtrasthāna -->


                <div n="13" type="adhyāya">

                    <!--         Folio missing, with verses 1.13.1-20  -->

                    <milestone facs="013r IMG_0149.JPG" unit="digital_image"/>

                    <l xml:id="SS.1.13.22"><pb facs="21" n="13r"/><milestone
                            facs="013r IMG_0149.JPG" unit="digital_image"/><lb n="1"/>vat
                        samyagvānteti |<unclear reason="torn">samyagvāntā
                        sali</unclear>lasarake nyastā bho<cb n="1"/>ktukāmā satī cared yā
                        sīdati na ceṣṭate sā durvāntāṃ punaḥ samyak vāmayet | durvāntāyās
                        tu indrapado nāma vyādhir asā<cb n="2"/>dhyo bhavati ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.13.22.1"> aprahṛṣṭaśiraḥ pātya kāyenodveṣṭate sakṛt |
                        <caesura/>
                         yā coṣṇaṃ kurute toyaṃ tasyā<lb n="2"/>m idamadaḥ smṛtaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.13.22b">athaināṃ pūrvavat sannidadhyāt |</l>

                    <l xml:id="SS.1.13.23">śoṇitasya ca yogāyogam avekṣya jalau<cb n="1"
                        />kāmukhaṃ madhunāvaghaṭṭayet | badhnīta vā
                        kaśāyamadhurasnigdhaśītaiś ca pradehaiḥ pradihyād iti ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.13.23.1"><abbr>bha</abbr><ex>vataś cātra</ex> ||
                        <caesura/>
                         pītamātre jalaukābhi<cb n="2"/>r ghṛtena pariṣecayet |
                        śoṇitasthāpanīyaiś ca śoṇitam pariṣecayet ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.13.24"> kṣetrāṇi graha<lb n="3"/>ṇañ cāpi poṣaṇaṃ
                        sāvacāraṇaṃ
                        <caesura/>
                         jānīyād yo jalaukānāṃ sa rājñaḥ karttum arhati || </l>
                    <l xml:id="SS.1.13.trailer">13</l>
                </div>



                <div n="14" type="adhyāya">

                    <milestone facs="013r IMG_0149.JPG" unit="digital_image"/>

                    <l xml:id="SS.1.14.1">athātaḥ śoṇitavarṇṇanīyaṃ
                            <abbr>vyā</abbr><ex>khyāsyāmaḥ</ex> ||</l>



                    <l xml:id="SS.1.14.3">pāñcabhautikasya caturvidhasyāhārasya
                        ṣaḍrasopetasya dvividhavīrya<cb n="2"/>syāṣṭavidhavīryasya vā
                        anekaguṇopayuktasyāhārasya samya<unclear>kpa</unclear>riṇatasya
                        yas tejo<add place="margin">ṇa</add>bhūtaḥ sāraḥ<lb n="4"/>
                        paramasūkṣmaḥ sa rasa ity ucyate | tasya hṛdayaṃ sthānaṃ | sa
                        hṛdayāc caturviṃśatir dhamanīr anupraviśyo<cb n="1"/>rdhvagā daśa
                        daśa cādhogāminyaś catasras tiryaggāḥ kṛtsnaṃ śarīram aharahas
                        tarpayati <unclear>jī<add place="below">pa</add>vati</unclear>
                        yāpayati vardhayati cādṛṣṭahetuke<cb n="2"/>na karmaṇā | tasya
                        śarīram anusarato numānād gatir upalakṣayitvā kṣayavṛddhīhetukī
                            ||<add place="margin">guṇa</add><lb n="5"/>
                        <!--I couldn't find where to put last addition. --> tasmiṃ
                        sarvaśarīrāvayavadoṣadhātumalāśayānusāriṇi rase jijñāsā kim ayaṃ
                        saumyas te<cb n="1"/>jasa iti | sa khalu dravatvād anusaraṇe
                        snehanajīvanatarpaṇadhāraṇādibhir viśeṣaiḥ saumya ity avagamyate
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.1.14.4">sa khalv āpyo raso yakṛtplīhānau prāpya rāgam
                        upaiti || </l>

                    <l xml:id="SS.1.14.5">
                        <abbr>bha</abbr><ex>vati cātra</ex> ||
                        <caesura/>
                         rañjitās tejasā tv āpaḥ śarīrasthena de<lb n="6"/>hināṃ |
                        <caesura/>
                         avyāpannāḥ prasannena raktam ity eva tad viduḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.14.6">rasād eva striyā raktam ṛtusaṃjñaṃ pravartate<cb
                            n="1"/>
                        <caesura/>
                         dvādaśād vardhate varṣād yāti pañcāśataḥ kṣayaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.14.7">ārttavaṃ śoṇitaṃ tv āgneyam āhuḥ ||
                        agnīṣomīyatvād garbhasya </l>

                    <l xml:id="SS.1.14.8">pāñcabhautikatva<cb n="2"/>m apare jīvaṃ raktam
                        āhur ācāryāḥ </l>

                    <l xml:id="SS.1.14.9">|| <abbr>bha</abbr><ex>vati cātra</ex> ||
                        <caesura/>
                         visratā dravatā rāgaḥ spandanan tanutā tathā |<lb n="7"/>
                        <caesura/>
                         pṛthivyādiguṇāś cete dṛśyante śoṇite yataḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.14.10">rasād raktaṃ tato māṃsaṃ māṃsān medaḥ
                        pravarttate <cb n="1"/> medaso 'sthi tato majjā majjā śukraṃ tataḥ
                        prajāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.14.11">tatraiṣān dhātūnāṃm annapānarasaḥ prīṇāyitā
                        bhavati || <abbr>bha</abbr><ex>vati cātra</ex> ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.14.12">rasa<cb n="2"/>jaṃ puruṣaṃ vidyād rasaṃ rakṣeta
                        yatnataḥ | annapānaprayogena āhāreṇa suyantritaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.14.13">ta<lb n="8"/>tra rasa gato dhātur aharahar
                        gacchatīti rasaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.14.14">pañcaviṃśati kalāmatāni | caturaśītim ca
                            nava<cb n="1"/> ca kāṣṭhā ekaikasmin dhātāv avatiṣṭhante |
                        evam māsena rasaḥ śukrībhavati strīṇāñ cārttavam iti ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.14.15">
                        <abbr>bha</abbr><ex>vati cātra</ex> ||
                        <caesura/>
                         aṣṭādaśasa<cb n="2"/>hasrāṇi saṅkhyā hy asmiṃ samuccaye | kalānān
                        navatiś cāpi svatantraparatantrataḥ ||
                        <caesura/>
                         rase gati<unclear reason="torn">viśe<milestone
                                facs="013v IMG_0150.JPG" n="13v" unit="digital_image"/><pb
                                facs="22" n="13v"/><lb n="1"/></unclear>ṣo 'yaṃ mandāgner
                        evam ānikaḥ | anayaivoditāgneś ca vijñeyaḥ kālasaṃkhyayā ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.14.16">sa śabdārci<cb n="1"/><pc> </pc>jāla<pc
                            > </pc><gap unit="char" n="1"/>santānavad aṇunā
                        viśeṣeṇānusaraty evaṃ śarīraṃ <add place="above" resp="m.sec."
                            >kevalaṃ</add></l>

                    <l xml:id="SS.1.14.17">vyājīkaraṇyas tv auṣadhyaḥ svaguṇabalātkarṣād
                            virecana<add place="above">va</add>d upayuktāḥ<cb n="2"/>
                        śukraṃ virecayanti ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.14.18">yathā hi puṣpamukulastho gandho na śakyam
                        ihāstīti vaktuṃ | naiva nā<unclear reason="torn"
                            >stīti</unclear><lb n="2"/> atha cāsti satāṃ bhāvānām utpattir
                        iti kṛtvā kevalaṃ tu saukṣmyān nābhivyajyate | sa eva vivṛte
                            keśa<cb n="1"/>re puṣpa kālāntareṇābhivyakto bhavati | evam
                        bālānām api vayaḥ pariṇāmāc śukraprādurbhāvo bhavati |
                        romarājyārttavādiś ca vi<cb n="2"/>śeṣo nārīṇāṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.14.19">sa evānnaraso 'bhivṛddhānāṃ paripakvaśarīratvād
                        aprīṇāno bhavati |</l>

                    <l xml:id="SS.1.14.20">ta ete śa<lb n="3"/>rīdhāṇāraṇād dhātava ity
                        ucyante |</l>

                    <l xml:id="SS.1.14.21">teṣāṃ kṣayavṛddhī śoṇitanimitte | tasmāt tad
                        adhikṛtya vakṣyāmaḥ<cb n="1"/>|| tatra saphenilam aruṇaṃ kṛṣṇaṃ
                        paruṣaṃ tanu śīghragam askandi ca vātaduṣṭaṃ | nīlam pītaṃ haritaṃ
                        śyāvaṃ viśram aniṣṭaṃ pipīlikāmakṣi<cb n="2"/>kāṇāñ ca pittena |
                        gairikodakaprakāśaṃ snigdhaṃ śītaṃ vahalaṃ picchilaṃ viśrāvi
                        māṃsapeśīsamaprabhaṃ ca<lb n="4"/> śleṣmaṇā | sarvalakṣaṇayuktaṃ
                        sannipātena | pittavad raktenātikṛṣṇañ ca | dvidoṣaliṅgasaṃsṛṣṭaṃ
                            dvi<cb n="1"/>doṣaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.14.22">indragopakaprakāśam asaṃhatam avivarṇṇañ ca
                        prakṛtistham iti jānīyāt ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.14.23">visrāvyān anyatra vakṣyāmaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.14.24">athāvisrāvyā<cb n="2"/>ḥ sarvāṅgaśophaḥ
                        kṣīṇasya vā cā<unclear>mla</unclear>bhojananimittaḥ
                            pāṇḍurogyarśasyudariśoṣigarbhiṇī<lb n="5"/>nāñ ca svayathavaḥ
                        |</l>



                    <l xml:id="SS.1.14.26">tatra ṛjv asaṃkīrṇṇaṃ sūkṣmaṃ samam anavagāḍham
                        anuttānam āśu śastrañ ca pātayet |<cb n="1"/></l>

                    <l xml:id="SS.1.14.26a">hṛdaya<pc> </pc>basti<pc> </pc>guda<pc
                            > </pc>nābhi<pc
                            > </pc>kakṣyava<unclear>ṅkṣa</unclear>ṇākṣi<pc
                            > </pc>kūṭa<pc> </pc>pāṇi<pc> </pc>pādatalāṃś ca varjayet
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.1.14.26b">pūyagarbhāṃ punar yathoktair evopacaret |<cb
                            n="2"/></l>

                    <l xml:id="SS.1.14.27">tatra durvaddhe śītavātayor asvinne bhukte ca
                        skannatvāc choṇitaṃ na sravati | alpaṃ vā sravati ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.14.28"><abbr>bha</abbr> || <add place="margin"
                            >cātra</add><lb n="6"/>
                        <caesura/>
                         vāta<pc> </pc>viṅ<pc> </pc>mūtrasaṃgeṣu madamūrcchāśrameṣu ca |
                        nidrābhibhūte śīte vā nṛṇān nāsṛk sraved iti ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.14.29">tad duṣṭa<cb n="1"/>śoṇitam anirhriyamāṇaṃ
                        vyādhivṛddhiṃ karoti |</l>

                    <l xml:id="SS.1.14.30">atyuṣṇātisvinnātividdheṣv ajñasrāvitam
                        atipravarttate | tad atipravṛttaṃ śirobhitā<cb n="2"/>pam
                        āndhyatimiraprādurbhāvam dhātukṣayākṣepakasya pakṣāghātam
                        ekāṅgavikāraṃ hikkāṃ kāsaṃ śvāsaṃ<lb n="7"/> pāṇḍurogaṃ vāśu
                        karoti |</l>


                    <l xml:id="SS.1.14.31">tan nātiśīte nātyuṣṇe nāsvinne nātitāpite
                        yavāgūṃ pratipī<cb n="1"/>tasya śoṇitaṃ mokṣayed bhiṣak ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.14.32">samyag gatvā yadā raktaṃ svayam evāvatiṣṭhate
                        śuddham evam vijānīyāt samyag visrāvitañ ca tat |<cb n="2"/></l>

                    <l xml:id="SS.1.14.33">lāghavaṃ vedanāśāntir vyādhivegaparikṣayaḥ |
                        samyagvisrāvite liṅgaṃ prasādo manasas tathā |<lb n="8"/></l>

                    <l xml:id="SS.1.14.34">tvagdoṣā granthayaḥ<unclear reason="torn">
                            śophā rogāḥ</unclear> śoṇitajāś ca ye |<cb n="1"/>
                        raktamokṣaṇaśīlānāṃ na bhavanti kadācana ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.14.35">atha khalv apravarttamāne | elā śītaśivaḥ
                            kuṣṭhatagarapāṭhābhadradāruvi<cb n="2"
                            />ḍaṃgacitrakatrikaṭukāgāradhūmaharidrārkā<unclear>ṅku</unclear>naktamālaphalai
                        yathālābhaṃ tribhiś caturbhiḥ | <milestone
                            facs="014r                             IMG_0079.JPG" n="14r"
                            unit="digital_image"/><pb facs="23" n="14r"/><lb n="1"
                        />samastair vā lavaṇapragāḍhair vraṇamukha gharṣaye<unclear
                            reason="torn">d evaṃ sādhu bhavati ||</unclear></l>

                    <l xml:id="SS.1.14.36">athātipravṛtte<cb n="1"/>
                        lodhramadhukapriyaṅgupattāṅgagairikarasāñjanaśaṃkhaśuktiyavamāṣagodhūmasarjarasacūrṇṇair
                        anārdrair vraṇamukham avacūrṇṇā<cb n="2"/>ṅgulyagreṇāvapīḍayet |
                            sālasarjārjunārimedagranthi<unclear reason="torn"
                            >dhavadhanva</unclear>natvagbhi vā cūrṇṇīkṛtābhiḥ<lb n="2"/>
                        kṣaumeṇa vadhyāsitena samudraphenena lākṣācūrṇṇair vā yathoktair
                        bandhanadravyair gāḍhaṃ bandhīyāt |<cb n="1"/> vyadhānantaraṃ
                        punar vyadhayet | śītācchādanabhojanāgārapariṣekaiḥ śītair ālepaiḥ
                        pradahair vāpacared agninā vā dahed ya<cb n="2"/>thoktaṃ
                        kākolyādikvāthaṃ vā śarkarāmadhumadhuraṃ pācayet | eṇahariṇor
                        abhraṃ mahiṣaśaśavarāhāṃ<lb n="3"/>ṇāṃ vā rudhiraṃ kṣīrayūṣaṃ
                        rasaiś cāśnīyāt | upadravāṃś ca yathoktān upacaret ||</l>


                    <l xml:id="SS.1.14.37">
                        <abbr>bha</abbr><ex>vati cātra</ex> ||
                        <caesura/>
                         dhātu<cb n="1"/>kṣayāt srute rakte mandaḥ sañjāyate 'nalaḥ |
                        pavanaś ca paraṅ kopaṃ yāti tasmāt prayatnataḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.14.38">tan nātiśītair laghubhiḥ snigdhaiḥ śoṇi<cb
                            n="2"/>tavardhanaiḥ | īṣad amlair anamlair vā bhojanaiḥ
                        samupācaret ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.14.39">caturvidhaṃ yad etad dhi rudhirasya ni<lb n="4"
                        />vāraṇaṃ | sandhānaṃ skandanaṃ caiva pācanaṃ dahanaṃ tathā ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.14.40">vraṇaṃ kaṣāyaḥ sandhatte raktaṃ skandayate<cb
                            n="1"/> himaṃ | tathā sampācayed bhasma dāhaḥ saṅkocayet sirāṃ
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.14.41">askandamāne rudhire sandhānāni prayojayet |
                            sandhānai<del>ḥ</del>r bhra<cb n="2"/>śyamāne tu pācanaiḥ
                        samupācaret |</l>

                    <l xml:id="SS.1.14.42">kalpair ebhis tribhir vaidyaḥ prayateta
                        yathāvidhiḥ |<lb n="5"/> asiddhimatsu caiteṣu dāha parama iṣyate
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.1.14.43">saśeṣadoṣe rudhire na vyādhir ativarttate |
                            <unclear>na</unclear><cb n="1"/> śeṣaṃ sthāpayet tasmān na ca
                        kuryād atikriyāṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.14.44">dehasya rudhiraṃ mūlaṃ rudhireṇaiva dhāryate |
                        <caesura/>
                         tasmād rakṣed dhi ru<add place="inline">dhi</add>raṃ rudhirañ
                        jīva u<cb n="2"/>cyate |</l>

                    <l xml:id="SS.1.14.45">śrutaraktasya sekādyaiḥ śītaiḥ prakupite 'nile
                        śophaṃ satodaṃ koṣṇena sarpiṣā pari<lb n="6"/>ṣecayed iti || <g
                            rend="letter-numeral">14</g> || ❈ ||</l>

                </div>
                <!-- end of chapter 14 of sūtrasthāna -->



                <div n="15" type="adhyāya">

                    <milestone ana="line 6" facs="014r IMG_0079.JPG" n="14r"
                        unit="digital_image"/>

                    <l xml:id="SS.1.15.1">athāto doṣadhātumalakṣayavṛddhiṃ
                            <abbr>vyā</abbr><ex>khyāsyāmaḥ</ex> ||</l>



                    <l xml:id="SS.1.15.3">doṣadhā<cb n="1"/>tumalamūlaṃ hi śarīraṃ |
                            tasmā<unclear>tpha</unclear>lalakṣaṇameteṣām upadhārayaś ca
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.1.15.4.1">tatra
                            spandanodvahanapūraṇavivekadhāraṇalakṣaṇo<cb n="2"/> vāyuḥ
                        pañcadhā pravibhaktaḥ śarīrantantrayati |</l>

                    <l xml:id="SS.1.15.4.2">rāgaḥ paktistejaūṣmakṛtpittaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.15.4.3">sandhisaṃ<lb n="7"
                        />śleṣaṇasnehanaropaṇabṛṃhaṇaḥ śleṣmā |</l>

                    <l xml:id="SS.1.15.5.1">rasaḥ prīṇayati | raktañjīvayati | māṃsaṃ
                            le<cb n="1"/>payati medaḥ snehayati | asthi dhārayati | majjā
                        pūrayati | bījārthaharṣakṛc chukraṃ kledayati |</l>

                    <l xml:id="SS.1.15.5.2">bastikle<subst>
                            <add place="below">da</add>
                        </subst>kṛn mūtraṃ | prāṇa<cb n="2"/>vāyvagnidhāraṇāvaṣṭambhakṛt
                        purīśaṃ | svedaḥ kledayati |</l>

                    <l xml:id="SS.1.15.5.3">garbhalakṣaṇa<pb facs="24" n="14v"/><milestone
                            facs="014v IMG_0080.JPG" unit="digital_image"/><lb n="1"
                        />mārttavaṃ | stanyaṃ stanāpīnajananajīvanam iti |</l>

                    <l xml:id="SS.1.15.6">tatra vidhivat parirakṣaṇaṃ kurvīta ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.15.7">ataḥ <cb n="1"/>sarveṣāṃ kṣayalakṣaṇaṃ
                        vyākhyāsyāmaḥ | tatra vātakṣaye mandaceṣṭatā
                        alpavāktvamalpapraharṣo mūḍhasañjñatā ca | pittakṣaye<cb n="2"/>
                            mandoṣmāgnitāni<unclear>ṣpra</unclear>bhatā ca | śleṣmakṣaye
                            rūkṣatāntardāha<lb n="2"/>āmāśayetarāśayaśūnyatāśirasaś ca
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.1.15.8">tatra svayonivardhanāny eva pratīkāraḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.15.9">rasakṣa<cb n="1"/>ye hṛdayapīḍā<pc> </pc>kampaḥ
                        śoṣaḥ śūnyatā tṛṣṇā ca | śoṇitakṣaye
                        tva<unclear>kpā</unclear>ruṣyam amlaśītaprārthanā sirāśaithilyañ
                        ca || māṃsa<cb n="2"/>kṣaye
                            sphiggaṇṇḍauṣṭhopasthoruvakṣaḥ<pc> </pc>kakṣaśuṣkatā
                        dhamanīnāñ ca śaithilyaṃ |<lb n="3"/> medakṣaye plīhābhivṛddhiḥ
                        sandhiśūnyatā raukṣyaṃ meduramāṃsaprārthanā ca | asthikṣaye <add
                            place="lower margin">asthi</add>śūlo dantana<cb n="1"
                            />khabhaṃ<unclear>gā</unclear>raukṣyañ ca | majjākṣaye
                        lpaśukratā parvabhedo sthitodaḥ śūnyatā | śukrakṣaye
                        meḍhravṛṣaṇavedanāśaktir maithune cirād vā<cb n="2"/> prasekaḥ
                        praseke cālpaśukraraktadarśanaṃ |</l>


                    <l xml:id="SS.1.15.11">purīṣakṣaye hṛdayapārśvapīḍā saśabdasya ca
                        vāyor ū<lb n="4"/>dhvagamanaṃ kukṣau sañcaraṇaṃ ca mūtrakṣaye
                        bastitodo lpamūtratā ca || atrāpi svayonivardhanadra<cb n="1"
                        />vyopayogaḥ || svedakṣaye stabdharomakūpatā sparśavaiguṇyaś ca
                        tatrābhyaṅga svedopayogaś ca ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.15.12">ārttavakṣaye yathocitakālā<cb n="2"
                        />darśanamalpatā vā yonivedanā ca | tatra saṃśodhanamāgneyānāñ ca
                        dravyānām upayogaḥ || sta<lb n="5"/>nyakṣaye stanayo mlānatā
                        stanyāsambhavaś ca | tatra śleṣmavardhanadravyopayogaḥ ||
                        garbhakṣaye ga<cb n="1"/>rbhāspandanamanunnatakukṣitā ca | tatra
                        prāptabastikālāyāḥ kṣīrabastiprayogo medhyān na prayogaś ca ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.15.13">ata ūrdhvam ati<cb n="2"/>pravṛddhānāṃ
                        doṣadhātūnāṃ lakṣaṇam upadekṣyāmaḥ tatra vātavṛddhau kārśyaṃ
                        kārṣṇyaṃ gātrasphuraṇatā<lb n="6"/> uṣṇakāmatā nidrānāśolpaba<add
                            place="below">la</add>tvaṃ gāḍhavarcasvatā ca || pittavṛddhau
                        pītāvabhāsatā santāpaḥ<cb n="1"/>śītakāmitvam alpanidratā mūrcchā
                        balahāniḥ pītaviṇmūtratvañ ca || śleṣmavṛddhau śauklyaṃ śaithyaṃ
                        sthairyaṃ gaurava<add place="below">m agni</add>sādas tandrā nidrā
                            sa<cb n="2"/>ndhyati śliṣṭatā ca ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.15.14">raso tipravṛddho hṛdaye kledaṃ prasekañ
                        cāpādayati | raktaṃ raktāṅgākṣitāṃ ||<lb n="7"/> māṃsaṃ
                        sphiggaṇḍauṣṭhopasthorubāhujaṅghāsu vṛddhiṃ gurugātratāñ ca |
                        medaḥ snigdhāṅgatāmudarapā<cb n="1"/>rśvavṛddhiṃ kāsaśvāso
                        daurgandhyañ ca || asthyadhyasthīny adhidantāṃś ca || majjā
                        sarvāṅganetragauravaṃ || śukraṃ śukrāśmari<gap extent="1"
                            unit="char"/>ti prā<cb n="2"/>durbhāvaṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.15.15">purīśam āṭopaḥ kukṣau śūlañ ca || mūtraṃ
                        muhurmuhuḥ pravṛttiṃ todañ ca || svedaḥ<pb facs="27" n="15r"
                            /><milestone
                            facs="015r                             IMG_0064.JPG"
                            unit="digital_image"/> kaṇḍū dau<cb n="1"/>rgandhyañ ca ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.15.16">stanyaṃ stanayor atipīnatvaṃ muhurmuhuḥ
                        pravṛttim atitodañ ca || ārttavam aṅgamardo daurbalyañ ca</l>

                    <l xml:id="SS.1.15.17">+ teṣāṃ kṣapaṇam aviruddhai<cb n="2"/>ḥ
                        kriyāviśeṣaiḥ kurvīta balakṣayaṃ</l>

                    <l xml:id="SS.1.15.19">ata ūrdhvam anuvyākhyāsyāmaḥ || <lb n="2"
                        />rasādīnāṃ śukrāntānāṃ dhātūnāṃ yat paran tejas tat khalv ojas
                        tad eva balam ity ucyate | śāstrasiddhā<cb n="1"/>ntāt</l>

                    <l xml:id="SS.1.15.20">tatra balena sthiropacitamāṃsatā
                        sarvaceṣṭāsvapratighātaḥ svaravarṇṇaprasādo bāhyābhyantarāṇāṃ ca
                        karaṇānām ātmakāryapra<cb n="2"/>tipattir bhavati ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.15.21">
                        <abbr>bha</abbr><ex>vati cātra</ex> ||
                        <caesura/>
                         ojaḥ somātmakaṃ snigdhaṃ śītaṃ ślakṣṇaṃ sthiraṃ saraṃ |
                        <caesura/>
                         viviktaṃ mṛdu mṛtsnañ ca prā<lb n="3"/>ṇāyatanam uttamaṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.15.22ab">dehaḥ sāvayavas tena vyāpto bhavati dehinām
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.1.15.23abcd">abhighātāt kṣayāt ko<cb n="1"
                        />pāddhyānācchokācchramāt kṣudhaḥ |
                        <caesura/>
                         ojaḥ saṃkṣīyate dehe dhātugrahaṇaniḥsṛtaṃ ||</l>


                    <l xml:id="SS.1.15.24">tatra visraṃso vyāpatkṣaya iti liṅgāni bhavanti
                            |<cb n="2"/> sandhiviśleṣo gātrāṇāṃ sadanaṃ
                        doṣacyavanakriyāsannirodhaś ca visraṃse | stabdhatā gurugātra<lb
                            n="4"/> tā śopho varṇṇabhedo glānis tandrā nidrā vyāpanne |
                        māṃsakṣayo mohaḥ pralāpo maraṇam iti<cb n="1"/> ca kṣīṇo |</l>

                    <!-- 25-27 absent -->

                    <l xml:id="SS.1.15.28">tatra visraṃse vyāpanne ca kriyāviśeṣair
                        aviruddhair balam adhyāyayet mūḍhasaṃjñam itarañ ca varjjayet
                        |</l>

                    <!-- 29-30 absent -->

                    <l xml:id="SS.1.15.31">yasya dhātukṣa<cb n="2"/>yād vāyuḥ sañjñākarmma
                        vināśayet
                        <caesura/>
                         prakṣīṇañ ca balaṃ yasya tau na śaktau cikitsituṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.15.32">rasani<lb n="5"/>mittam eva sthaulyaṅ kārśyañ
                        ca | tatra śleṣmalāhārasevitodhyaśanaśīlasyāvyāyāmino divāsva<cb
                            n="1"/>pnaratasya āma evānnaraso madhurataraś ca śarīram
                        anukramamāṇotisnehān medo janayati | medaso tipravṛddhatvād
                            vāṭha<cb n="2"/>ryam āpādayati | tam ativaṭharaṃ
                            kṣudrasvāsapipāsākṣutsvapnasvedadaurgandhyakrathanagātrasādaga<lb
                            n="6"/>gadatvāni kṣipram evāviśanti | saukumāryātmedasaḥ
                            sarvakri<add place="below">yā</add>svasamarthatvaṃ bhavati |
                        kaphaphamedo niru<cb n="1"/>ddhamārgatvāc cālpavyavāyo bhavati |
                        āvṛtamārgatvād eva ca śeṣā dhātavo nāpyāyante 'tyartham ato
                        lpaprāṇo bhavati | prameha<cb n="2"
                            />piḍakājvarabhagandaravidradhivātavikā<unclear extent="1"
                            unit="char"/>ṇā<add place="below">rā</add>manyatamaṃ prāpya
                        maraṇam upayāti | <unclear reason="torn">sarva eva</unclear> cā<lb
                            n="7"/>sya rogā balavanto bhavanti | kasmād āvṛtamārgatvāt
                        srotasāmatas tasyotpattihetuṃ parihared utpa<cb n="1"/>nne tu
                        śilājatuguggulamūtratriphalāloharajorasāñjanamadhuyavamudgakoradūṣoddālakādīnāṃ
                        virūkṣaṇacchedanīyānāṃ dra<cb n="2"/>vyāṇāṃ vidhivad upayogo
                        vyāyāmalekhanabastyupayogaś ceti ||</l>

                    <!-- There is some additional line at the bottom margin, middle of the folio is not readable and don't know where to add that-->

                    <l xml:id="SS.1.15.33">tatra punar vātalāhārasevino<milestone
                            facs="015v                             IMG_0065.JPG"
                            unit="digital_image"/><pb facs="28" n="15v"
                        />tivyavāyavyāyāmādhyayanacintābhayaśokarātrijāgaraṇapipāsākṣutkṣayālpāsanaprabhṛtibhir
                            u<cb n="1"/>paśoṣito rasadhātuḥ śarīram anukramamāṇaulpatvān
                        na prīṇāyati tasmād atikārśyaṃ bhavati | sotikṛśaḥ
                            kṣutpipāsāśītoṣṇa<cb n="2"/>vātavarṣābhārādāneṣv
                        asahiṣṇurvātarogaprāyolpaprāṇaḥ kriyāsu ca bhavati | kā<unclear
                            extent="3" reason="torn" unit="syllabels"/><lb n="2"
                        />plīhodarāgnisādagulmaraktapittānām anyatamaṃ prāpya maraṇam
                        upayāti sarva eva cāsya rogā<cb n="1"/> balavanto bhavanti |
                        kasmād alpaprāṇatvād atas tasyotpattihetum pariharet | utpanne tu
                            payasyāśvagandhāvidārīvidārigandhā<cb n="2"
                        />śatāvarīnāgabalānāṃ madhurāṇāṃ manyāsāṃ cauṣadhīnāṃ
                        vidhivadupayogaḥ | kṣīradadhighṛta<lb n="3"
                        />māṃsaśāliṣaṣṭikayavagodhūmānāṃ ca
                        divāsvapnabrahmacaryāvyāyāmabṛṃhaṇabastyupayogaś ce<cb n="1"/>ti
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.1.15.34">yaḥ punar ubhayasādhāraṇāny upasevate
                        tasyānnarasaḥ śarīram anukramamāṇaḥ samāndhātūnupacinoti
                            samadhātu<cb n="2"/>tvān madhyaśarīro bhavati | sarvakriyāsu
                        ca samarthaḥ kṣutpipāsāśītoṣṇavātavarṣā<unclear reason="torn"
                            >tapasa</unclear>ho<lb n="4"/> balavāṃś ca bhavati saḥ |
                        satatamanupālayitavya iti ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.15.35">
                        <abbr>bha</abbr><ex>vati cātra</ex> ||
                        <caesura/>
                         dvāv apy etau vigahitau sadā <cb n="1"/>sthūlakṛśau narau |
                        <caesura/>
                         śreṣṭho madhyaśarīras tu kṛśaḥ sthūlā tu pūjitaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.15.36">doṣaḥ prakupito dhātūṃ kṣapayaty āmatejasā |
                        <caesura/>
                         iddhaḥ svate<cb n="2"/>jasā vahnir u<unclear>khā</unclear>gatam
                        ivodakaṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.15.37">vailakṣaṇyāc charīrāṇām asthāyitvāt tathaiva ca
                        |
                        <caesura/>
                         doṣadhātumalā<lb n="5"/>nāṃ tu parimāṇān na vidyate |</l>

                    <l xml:id="SS.1.15.38">eṣāṃ samatvaṃ yac cāpi bhiṣagbhir abhidhīyate |
                        <caesura/>
                         na tat svāsthyād ṛte śakyaṃ vaktu<cb n="1"/>m anyena hetunā |</l>

                    <l xml:id="SS.1.15.39">doṣādīnān tu samatām anumānena lakṣayet |
                        <caesura/>
                         prasannātmendriyaṃ jñātvā puruṣantatra buddhimāṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.15.40cdef">kṣapayed bṛṃhayec cā<cb n="2"/>pi
                        doṣadhātumalāṃ bhiṣak |
                        <caesura/>
                         tāvad yāvad arogaḥ syād etat sāmyasya lakṣaṇaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.15.41">samadoṣaḥ samā<lb n="6"/>gniś ca
                        samadhātumalakriyaḥ |
                        <caesura/>
                         prasannātmendriyamanāḥ svastha ity abhidhīyate || </l>

                    <l xml:id="SS.1.15.trailer"> ṇḍohū || ❈ || <g rend="letter-numeral"
                            >15</g></l>

                    <trailer/>
                </div>



                <div n="16" type="adhyāya">


                    <milestone ana="line 6" facs="015v IMG_0065.JPG" n="15v"
                        unit="digital_image"/>

                    <l xml:id="SS.1.16.1">a<cb n="1"/>thātaḥ karṇṇavyadha<pc> </pc>vidhiṃ
                            <abbr type="suspension">vyā</abbr><ex>khyāsyāmaḥ</ex> || </l>

                    <l xml:id="SS.1.16.3"> rakṣābhūṣaṇanimittaṃ bālasya karṇṇau vyadhayet
                        | tau ṣaṣṭhe māse saptame vā śuklapakṣe praśasteṣu ti<cb n="2"
                        />thikaraṇamuhūrttanakṣatreṣu kṛtamaṅgalaṃ svastivācanaṃ
                        dhātryaṅko kumāram upaveśyābhisāntvayamānaḥ <lb n="7"/>bhiṣag
                            vāma<cb n="1"/>hastenākṛṣya karṇṇan daivakṛte chidre
                        dakṣiṇahastena ṛju vidhyet | pūrvan dakṣiṇaṃ kumārasya vāmaṅ
                        kanyāyāḥ | <add place="bottom">pratanuṃ sūcyā</add> bahalam ārayā </l>

                    <l xml:id="SS.1.16.4"> śo<cb n="2"/>ṇita<pc> </pc>bahutve tivedanāyāṃ
                        cānyadeśaviddham iti jānīyāt | nirupadravatā taddeśaviddhaliṅgam </l>

                    <!--    MS folio 16 missing here -->

                </div>

                <div n="17" type="adhyāya">

                    <!--                    folio 016 missing up to text here  -->

                    <milestone facs="017r IMG_0065.JPG" n="17r" unit="digital_image"/>

                    <l xml:id="SS.1.17.4"><pb facs="29" n="17r"/><lb n="1"
                            />vātapittakaphaśoṇitasannipātāgantukani<unclear extent="9"
                            reason="torn" unit="syllables"/>raruṇaḥ kṛṣṇo vā paruṣo<cb
                            n="1"/> mṛdur anavasthitastodādayaś cātra vedanāviśeṣo
                        bhavanti | pittaśvayathuḥ pītaḥ sarakto vā
                            śīghrānusārīmṛ<unclear>du</unclear>r dāhādaya<cb n="2"/>ś
                        cātra vedanāviśeṣo bhavanti | śleṣmaśvayathuḥ pāṇḍuḥ śuklo vā
                        kaṭhinaḥ snigdho mandānu<lb n="2"/>sārī kaṇḍvādayaś cātra
                        vedanāviśeṣo bhavanti | sannipātaśvayathuḥ
                            sarvadoṣaliṅgaviśeṣope<cb n="1"/>taḥ | pittavac
                        choṇitajotikṛṣṇaś ca | pittaraktalakṣaṇaś cāgantur lohitāvabhāsaś
                        ca |</l>

                    <l xml:id="SS.1.17.5">sa yadā bāhyābhyantaraiḥ kriyāviśeṣai<cb n="2"
                        />rna śakyate praśamayituṃ kriyāviparyayād bahutvād vā doṣāṇāṃ
                            pāka<del>ā</del>yābhimukho bhavati tasyā<lb n="3"/>masya
                        pacyamānasya pakvasya ca lakṣaṇam ucyamānam upadhārayaś ca | tatra
                        mandoṣmatā tvaksāvarṇyan sthairyaṃ<cb n="1"/>m
                        alparujatālpaśophatā cāmalakṣaṇam uddiṣṭaṃ || sūcībhir iva
                        nistudyate daśyata iva ca pipīlikābhiś chidyate bhidyata iva ca
                            śa<cb n="2"/>streṇa tāḍyata iva ca
                            daṇḍena<unclear>bhiḥ</unclear> pīḍyata iva ca pāṇinā ghaṭyata
                        iva cāṃgulyā dahyate pacyata<lb n="4"/> iva cāgnikṣārābhyāṃ mūṣā
                        coṣaparidāhāś ca bhavanti | vṛścikaviddha iva ca
                        sthānāsanaśayaneṣu na śā<cb n="1"/>ntim upaiti | ādhmātabastir
                        ivātataś ca śopho bhavati tvagvaivarṇyaṃ śophābhivṛddhirjvaro
                        dāhaḥ pipāsā bhaktā ruciś ca pacya<cb n="2"/>mānaliṅgaṃ ||
                            vedanopaśānti<add place="below"><unclear extent="1"
                                unit="char">rni</unclear></add>rlohitālpaśophatā ca
                        balīprādurbhāvaḥ tvakparipoṭanaṃ nimnada<lb n="5"/>rśanam
                        aṅgulyāvapīḍite bastāvivacodakasañcaraṇaṃ pūyasya prapīḍayaty ekam
                        antam ante cāvapīḍite<cb n="1"/> muhur muhus todaḥ
                        kaṇḍūranunnatatā vyādher upadravaśāntir bhaktābhikāṅkṣā ca
                        paripakvaliṅgaṃ || kaphajeṣu khalu rogeṣu gambhīrānu<cb n="2"
                        />gatatvād abhighātajeṣu ca keṣucid asamastam pakvalakṣaṇaṃ dṛṣṭvā
                        pakvam apakvam iti manyamāno bhiṣa<lb n="6"/>ṅ moham upaiti |
                        tatra hi tvaksavarṇṇatā śītaśophatālparujatāśmavac ca ghanatā na
                        tatra moham upeyāt |</l>

                    <l xml:id="SS.1.17.6">
                        <abbr>bha</abbr><ex>vati cātra</ex> ||
                        <caesura/>
                         āmam vidahyamānañ ca samyak pakvañ ca yo bhiṣak |
                        <caesura/>
                         jānīyāt sa bhaved vaidyaḥ śeṣās taskaravṛttayaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.17.7">vātād ṛte nāsti ru<cb n="2"/>jā na pākaḥ pittād
                        ṛte nāsti kaphāc ca pūyaḥ |
                        <caesura/>
                         tasmāt samastāḥ paripākakāle pacanti śophaṃ tra<lb n="7"/>ya eva
                        doṣāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.17.7.add1"><add place="inline">narte rujā vātam ṛte ca
                            pittaṃ pākaḥ kaphaś cāpivinā na pūyaḥ |</add>
                        <caesura/>
                        <add place="inline">tasmād vipākaṃ<cb n="1"/> paripākakāle
                            prayānti śophās tribhir eva doṣaiḥ ||</add>
                    </l>

                    <l xml:id="SS.1.17.8">kālāntareṇābhyuditan tu pittaṃ kṛtvā vaśe
                        vātakaphau prasahya |
                        <caesura/>
                         pacaty ata<cb n="2"/>ḥ śoṇitam eva pāko matopareṣāṃ viduṣāṃ
                        dvitīyaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.17.8.add1">
                        <add place="below">dravyāṇāñ candanādīnāṃ dagdhānāṃ śvetatā yathā
                            |</add>
                        <caesura/>
                        <add place="below">tadvat pittoṣmaṇā dagdhaṃ rakta pūyam ihocyate
                            ||</add></l>

                    <l xml:id="SS.1.17.9">tatrāmacchede sirāsnāyuvyāpādanaṃ<lb n="8"/>
                        śoṇitātipravṛttiḥ vedanāprādurbhāvovadaraṇam anekopadravadarśanaṃ
                        kṣatavidradhir vā bhavati |<cb n="1"/> sa yadā tu bhayamohābhyāṃ
                        pakvam apakvam iti manyamānaḥ ciram upekṣate vyādhiṃ vaidyaḥ | sa
                        gambhīrānugato dvāram alabhamāna<cb n="2"/>ḥ pūyaḥ svamāśayam
                        avadāyotsaṅgaṅ kṛtvā nāḍīñ janayitvā bhavaty asādhyaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.17.10">
                        <abbr>bha</abbr><ex>vati cātra</ex> ||
                        <caesura/>
                        <unclear extent="2" reason="torn" unit="syllables"
                            >yaśchi</unclear><milestone facs="017v IMG_0066.JPG"
                            unit="digital_image"/><pb facs="30" n="17v"/>
                        <lb n="1"/>natyāmamajñānādyaś ca pakvamupekṣate |
                        <caesura/>
                         śvapacāv iva <unclear>sasyaś cet tā</unclear>va niścitakāriṇau
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.17.11">prāk chastra<cb n="1"/>karmaṇaś ceṣṭaṃ bhojayed
                        āturaṃ bhiṣak |
                        <caesura/>
                         pāneyaṃ pāyayet madyaṃ tīkṣṇaṃ yo vedanāsahaṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.17.12">na mūrchaty annasaṃyogān mattaḥ śastraṃ na
                            bu<cb n="2"/>dhyate |
                        <caesura/>
                         tasmād avaśyam bhoktavyaṃ rogeṣūkteṣu karmaṇi ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.17.13">prāṇo hy ābhyantaro nṛṇā<unclear reason="torn"
                            >m bāhyaprāṇa</unclear><lb n="2"/>guṇānvitaḥ |
                        <caesura/>
                         dhārayaty avirodhena ucchrayam pāñcabhautikaṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.17.14">yo hy utthito lpo yadi vā mahāṃbhyāt kriyāṃ<cb
                            n="1"/> vinā pākam upaiti śophaḥ |
                        <caesura/>
                         viśālamūlo viṣamaṃ vidagdhaḥ sa kṛcchratāṃ yāty avagāḍhadoṣaḥ
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.17.15">ālepavisrāvaṇaśodhanais tu sa<cb n="2"
                        />myakprayuktair yadi nopaśāmyet |
                        <caesura/>
                         śīghraṃ vipacyet samam alpamūlaḥ sampiṇḍitaś coparicālpa<lb n="3"
                        />doṣaḥ</l>

                    <l xml:id="SS.1.17.16">kakṣaṃ samāsādya yathā ca vahnir vāyv īritaḥ
                        sandahati prasahya |
                        <caesura/>
                         tathaiva pūyopyaviniḥsṛto <cb n="1"/>hi mānsaṃ sirāsnāyu ca
                        khādatīha ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.17.17">ādau vimlāpanaṃ kuryāt dvitīyam avasecanaṃ |
                        <caesura/>
                         tṛtīyam upanāhaṃ tu caturthīṃ pāṭanakriyāṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.17.18">pa<cb n="2"/>ñcamaṃ śodhanaṃ vidyāt ṣaṣṭhaṃ
                        ropaṇam iṣyate |
                        <caesura/>
                         ete kramā vraṇasyoktās saptamaṃ vaikṛtāpaham<lb n="4"/> ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.17.trailer"> iti <g rend="letter-numeral">17</g> || ❈
                        || </l>

                </div>
                <!-- end of chapter 17 of sūtrasthāna -->


                <div n="18" type="adhyāya">

                    <milestone ana="line 4" facs="017v IMG_0066.JPG" n="17v"
                        unit="digital_image"/>

                    <l xml:id="SS.1.18.1">athāta ālepavraṇabandhavidhi <abbr
                            type="suspension">vyā</abbr><ex>khyāsyāmaḥ</ex> ||</l>



                    <l xml:id="SS.1.18.3">ālepana ādya upakrama eṣa sarva<cb n="1"
                        />śophānāṃ sāmānyataḥ pradhānatamaś ca tamprati pratirogam
                        vakṣyāmaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.18.4">tatra pratilomam ālimpen
                            nānulo<unclear>ma</unclear> | pratilome hi sa<cb n="2"/>myag
                        auṣadham avatiṣṭhate | praviśati ca romakūpais tasya pramāṇaṃ
                            <unclear>māhiṣārdracarmāt sedha</unclear>m upadiśa<lb n="5"
                        />nti |</l>

                    <l xml:id="SS.1.18.5">na ca śuṣkam upekṣitavyam anyatra pīḍayitavyāt |
                        śuṣkam apārthakaṃ rujākaraś ca bhavati |</l>

                    <l xml:id="SS.1.18.6">ālepapra<cb n="1"/>dehayor antaram ālepaḥ śītas
                        tanur aviśoṣī viśoṣī vā | pradehas tūṣṇaḥ śīto vā bahalobahuviśoṣī
                        ca | tatra raktapittapra<cb n="2"/>sādakṛdālepaḥ | śodhano ropaṇaḥ
                        śophavedanāpagamaś ca tasyopayogaḥ kṣatākṣateṣu yastu<lb n="6"/>
                        kṣateṣūpayujyate sa bhūyaḥ kalka iti saṃjñāṃ labhate |
                        nirudhyālepanasaṃjñaḥ tenāsrāvam anirodho<cb n="1"/>
                        mṛdupūtimāṃsāpakarṣaṇam antardoṣatā<unclear>
                        śu</unclear>rvraṇaśuddhiś ca bhavati |</l>

                    <l xml:id="SS.1.18.12">na cālepanaṃ rātrau prayuñjīta śaityāt tu
                        śleṣmaṇaḥ ūrdhvavivṛta<cb n="2"/>romakūpatvādūṣmānir eti ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.18.7">avidagdheṣu śopheṣu hitam ālepamanam bhavet |
                        <caesura/>
                         yathā svadoṣaśa<lb n="7"/>manaṃ dāhakaṇḍūrujāpahaṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.18.9">marmadeśeṣu ye rogā guhyeṣv api sadā nṛṇāṃ |
                        <caesura/>
                         saṃśodhanāya teṣān tu<cb n="1"/>kuryād ālepanaṃ bhiṣak ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.18.16">ata ūrdhvavraṇabandhanadravyāṇy upadekṣyāmaḥ |
                            kṣaumakārpāsikāvikadukūlakauśeyapatrorṇṇacīnapa<cb n="2"
                        />ṭṭacarmāntarbalkalalatāvidalarajjābālatūlasantānikālāhādīny
                        athāvyādhiṃ kālaś cāvekṣyopa<lb n="8"/>yogaḥ | pramāṇataś ceṣām
                        ādeśaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.18.17">kośadāma<unclear extent="7" reason="torn"
                            unit="syllables"/>śākhāsu grīvāmeḍhramūtolī<cb n="1"
                        />maṇḍalasthavikāyamalakakhaṭvācīnavivandha vitānagophaṇāḥ
                        pañcāṅgī ceti caturdaśabandhaviśeṣāḥ | teṣān nāmabhir evākṛ<cb
                            n="2"/>tayaḥ prāyeṇa vyākhyātāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.18.18">tatra kośaṃ
                            <unclear>jaṅghāṅguliparvasu</unclear> vidadhyāt | dāmam
                        asamvādheṅge sa</l>

                    <!-- Folios are missing from here, covering 1.18.19-45.  -->

                </div>
                <!-- end of chapter 18 of sūtrasthāna -->



                <div n="21" type="adhyāya">

                    <!--    MS folio 18, 19, and 20 missing here -->



                    <milestone n="21r" unit="digital_image"/>

                    <l xml:id="SS.1.21.31"><milestone facs="021r IMG_0112.JPG" n="21r"
                            unit="digital_image"/><pb facs="31" n="21r"/><lb n="1"
                        />nagatasya vātavat kriyāvibhāgaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.21.32"> evaṃ prakṣubhitānā<unclear
                            rend="digital_image  broken">ṃ</unclear> prasaratāṃ
                        vimārgagamanam āṭopo dhūmā<cb n="1"/>yanam arocakaś charddir iti
                        liṅgāni bhavanti | tatra tṛtīyaḥ kriyākālaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.21.33">ata ūrddhvaṃ sthānasaṃśrayam vakṣyāmaḥ | evaṃ
                        khalu prasṛtā<cb n="2"/>s tāṃs tāñ charīrapradeśān āgamya tāṃs
                        tān vyādhīñ janayanti | taṃ prati pratiroga<unclear rend="lacuna"
                            >ṃ</unclear> vakṣyāmaḥ | <unclear rend="digital_image broken"
                                ><add resp="later hand">te</add> yadoda<add
                                resp="later_hand">r</add></unclear>
                        <lb n="2"/><unclear rend="overwriting">dhayaḥ</unclear> sanniveśaṅ
                        kurvanti te gulmavṛdhyudarāgnisaṅgānāhavisūcikātīsāraprabhṛtīñ
                        janayanti ||<cb n="1"/> bastigatāḥ
                        pramehāśmarīmūtrāghātamūtradoṣaprabhṛtīn || gudagatās tu
                        bhagandarārsaprabhṛtīn || meḍhragatās tu parivarttikā<cb n="2"
                            />padaṃśa<unclear reason="eccentric_ductus"
                        >śū</unclear>kadoṣaprabhṛtīn || vṛṣaṇagatā vṛṣaṇavṛddhīn ||
                        ūrddhvajatrugatā ūrddhvagā galaga<lb n="3"/>ṇḍāpacīprabhṛtīn ||
                        tvaṅmānsasoṇitagatāḥ kṣudrarogān kuṣṭhādīṃ visarpāṃś ca ||
                        māṃsagatā gra<cb n="1"/>nthyapacyarbudagalagaṇḍālajīprabhṛtīn ||
                        asthigatā vidradhyanuśayīprabhṛtīn || pādagatāḥ
                            ślīpadavātasoṇitaprabhṛtī<cb n="2"/>n || sarvagatāḥ
                        jvaraśukradoṣasarvāṅgarogaprabhṛtīn || evam anyeṣv api sthāneṣu
                        rogāṇāṃ do<lb n="4"/>ṣasanniveśaṃ jānīyāt || teṣām evam
                        abhisanniviṣṭānām pūrvarūpaprādurbhāvo bhavati | tatra caturtha<cb
                            n="1"/>ḥ kriyākālaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.21.34">ata ūrddhvaṃ vyādhidarsanam vakṣyāmaḥ ||
                        sophārbudagranthividradhivisarpādīnāṃ pravyaktalakṣaṇatā
                            jvarātīsāra<cb n="2"/>prabhṛtīnāñ ca | tatra pañcamakriyākālaḥ
                        || </l>

                    <l xml:id="SS.1.21.35">ata ūrddhvam asyāvadīrṇṇasya vraṇabhāvam
                        āpannasya <lb n="5"/>ṣaṣṭhaḥ kriyākālaḥ || jvarātīsāraprabhṛtīnāñ
                        ca dī<lb n="1"/>rghakālānubandhaḥ | tatrāpratikriyamāṇo sā<cb
                            n="1"/>dhyatām upaiti || </l>

                    <l xml:id="SS.1.21.36">
                        <abbr type="suspension">bha</abbr><ex>vati cātra</ex> ||
                        <caesura/>
                         sañcayañ ca prakopañ ca prasaraṃ sthānasaṃśrayaṃ |
                        <caesura/>
                         vyaktim bhedañ ca yo vetti doṣāṇāṃ sa bhaved bhiṣak || </l>

                    <l xml:id="SS.1.21.37">sañca<cb n="2"/>ye pahṛtā doṣā labhante nottarā
                        gatīḥ |
                        <caesura/>
                         te tūttarāsu gatiṣu bhavanti balavattarāḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.21.38">sarvair bhāvai<lb n="6"/>s tṛbhir vāpi dvābhyām
                        ekena vā punaḥ |
                        <caesura/>
                         saṃsarge kupita<subst>
                            <del rend="erased">ṃ</del>
                            <add place="proper position">ḥ</add>
                        </subst> kruddhaṃ doṣaṃ doṣo nudhāvati || </l>

                    <l xml:id="SS.1.21.39">saṃsarge yo garī<cb n="1"/>yāṃ syād
                            upakramya<add place="proper position">ḥ</add> sa vai bhavet |
                        <caesura/>
                         śeṣadoṣāvirodhena sannipāte tathaiva c<subst>
                            <del rend="kākapada">ā</del>
                            <add rend="already existed">a</add>
                        </subst> || </l>

                    <l xml:id="SS.1.21.40">vraṇe tu yasmād rūḍhe pi vraṇavastu na naśyati
                        |
                        <caesura/>
                        <cb n="2"/>ādehadhāraṇāj
                            janto<subst><del>ḥ</del><add>r</add></subst> vraṇas tasmān
                        nirucyata iti ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.21.trailer"> 21 || ❈ || ||</l>




                </div>
                <!-- end of chapter 21 of sūtrasthāna -->


                <div n="22" type="adhyāya">

                    <milestone facs="021r IMG_0112.JPG" n="21r6c" unit="digital_image"/>

                    <l xml:id="SS.1.22.1">athāto vraṇāsrā<lb n="7"/>vavijñānīyam vyā<gap
                            quantity="1" unit="akṣara"/> || </l>



                    <l xml:id="SS.1.22.3">tvaṅmānsasirāsnāyvasthisandhikoṣṭhamarmāṇy aṣṭau
                        vraṇavastūni bhavanti | atra sa<cb n="1"/>rvavraṇasanniveśaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.22.4">tatrādyaikavastusanniveśī tvagbhedī vraṇaḥ sūpacar<subst>
                            <del rend="kākapada">aḥ</del>
                            <add rend="overwriting">o</add>
                            <add place="margin bottom">bhavati <unclear
                                    reason="unknown to me" unit="akṣara"/></add>
                        </subst>| śeṣās tv āsrāvā vijñeyāḥ | ya evam uttiṣṭhanty avadī<cb
                            n="2"/><unclear confidence="0.5">vya</unclear>nte ca | </l>

                    <l xml:id="SS.1.22.5">āyataś caturasro vṛttas tripuṭaka iti
                        vraṇākṛtisamāsaḥ | viśeṣatas tu vikṛtākṛ<lb n="8"/>𑑛tayo
                        durupakramā bhavanti || </l>

                    <l xml:id="SS.1.22.6">sarva eva vraṇāḥ kṣipraṃ saṃroha<del
                            rend="eraser">ya</del>nty ātmavatāṃ subhiṣa<cb n="1"/>gbhiś
                        copakrāntāḥ | anātmavatāṃ majñaiś copakrāntāḥ praduṣyanti
                        pravṛdvatvād doṣāṇāṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.22.7">tatrātisamvṛto vivṛtaḥ kaṭhinotimātra<cb n="2"
                        />m atimṛdur utsannovasannaḥ śītotyuṣṇaḥ
                        kṛṣṇaraktapītaśuklādivarṇṇaiṣv apy artha<cb/>varṇṇaḥ pūtimāṃsa<pb
                            facs="32" n="21v"/><milestone
                            facs="021v                             IMG_0113.JPG"
                            unit="digital_image"/><lb n="1"/>𑑛 sirāsnāyupratipūrṇṇaḥ
                        pūtipūyāśrāvī ūnmārgy utsaṅgy amanojñadarśanagandhotya<cb n="1"
                        />rthavedanāvān dāhapākarāgakaṇḍūśophapiṭakopadrutotyartha<unclear
                            reason="faded">du</unclear>ṣṭaśoṇitasrāvī dīrghakālānubandhī
                        ceti <add place="right                             margin"
                            rend="kākapada">duṣṭa</add>vraṇaliṅgāni ||<cb n="2"/> tatra
                        doṣocchrāyam avekṣya yathā<unclear reason="lacuna">svaṃ</unclear>
                        prakurvīta || </l>

                    <l xml:id="SS.1.22.8a">atha sarvāsrāvām vakṣyāmaḥ | <unclear
                            reason="faded">tatra ghṛṣṭāsu chinnāsu</unclear>
                        <lb n="2"/>vā tvakṣu tva<add place="inspace">k</add>sphuṭite
                            bhinnevadāri<add place="margin top" rend="kākapada">te</add>
                        vā salilaprakāśo bhavaty āsrāvaḥ kiñcid visr<subst>
                            <del rend="erase">ā</del>
                            <add>a</add>
                        </subst>ḥ pītāvabhāsaś ca <cb n="1"/>| māṃsagate tu sarpiḥ
                        prakāśaḥ sāndraḥ svetaḥ picchilaś ca | sirāgatas tu sadyaś
                            chinnā<add place="margin bottom" rend="kākapada">su</add>
                        sirāsu raktātipravṛttiḥ pakvāsu ca toyanā<cb n="2"/>ḍībhir ivāgama<subst>
                            <del rend="crossed over">ṃ</del>
                            <add place="margin top" rend="kākapada"><unclear
                                    confidence="0.2" reason="background_noise"
                                    >naṃ</unclear></add>
                        </subst> pūyasya āśrāvaś cātra tanur vicchinnaḥ sapheno
                        vasāpratimaḥ saraktaś ca | snāyuga<lb n="3"/>tas tu snigdho ghanaḥ
                        siṃghaṇakapratimaḥ saraktaś ca | asthi<add place="margin top"
                            rend="kākapada">ga</add>tas tu asthiny abhihate sphuṭite
                            bhinnevadā<cb n="1"/>rite vā doṣabhakṣitatvāc chuktidhautam
                        ivābhāti asthiniḥsāraś ca bhavati | āsrāvaś cātra tanur vicchinno
                        majjāmiśraḥ sarudhirasnigdhaś ca<cb n="2"/> sandhi<add
                            place="margin left" rend="kākapada">ga</add>tas tu pīḍyamāno
                        na pravarttate |
                        tathākuñcanaprasāraṇonnāmanavināmanoskāsanapradhāvanaiḥ <lb n="4"
                        />sravati | āsrāvaś cātra tanur vicchinnaḥ picchilovalambī
                        sarudhironmathitaś ca bhavati | koṣṭhagatas tu mū<cb n="1"
                        />trapurīṣapūyarudhirodakāni sravati | marmagatas tu nocyate
                        tvagādiṣv evāvaruddhatvāt || </l>
                    <!-- 9-10 not here-->


                    <l xml:id="SS.1.22.11"> atha sarvavraṇavedanām vakṣyāmaḥ ||<cb n="2"/>
                            todanabhedanacchedanatāḍanāvamanthanāyāmanavikṣepaṇacumucumāyananirddarśanāvabhañjanaspho<lb
                            n="5"
                            />ṭanavidāraṇotpāṭanakampanavividhaśūlaviśleṣaṇavikiraṇapūraṇastambhanaśvapanākuñcanāṅku<cb
                            n="1"/>śikāḥ sambhavanti | vividhā vā yatra muhurmuhur vedanā
                        āgacchanti tam vātikam iti vidyāt | ūṣācoṣaparidāhadhūmāyanāni<cb
                            n="2"/> yatrāṅgārāvakīrṇṇam iva vedanā sarujaṃ
                        tīkṣṇasampātipacyate yatra coṣmābhir vṛddhir bhavati kṣate <lb
                            n="6"/>kṣārāvasiktavac ca yatra vedanāviśeṣāḥ ghotāt<subst>
                            <del rend="erase">ā</del>
                            <add>a</add>
                        </subst>m paittik<subst>
                            <del rend="erase">ī</del>
                            <add>a</add>
                        </subst>m iti viṃdyāt | pittavad raktasamu<cb n="1"/>tthañ jānīyāt
                        | <add place="margin bottom" rend="kākapada">viśeṣo raktado
                            raktasrāvaś ca bhavati |</add> kaṇḍūrgurutvaṃ suptatā
                        svedolpavedanatvaṃ stambhaḥ śaityañ ca yatra taṃ ślaiṣmikam iti
                        vidyāt | yatra sarvavedanāsamu<cb n="2"/>tpattis taṃ sānnipātikam
                        iti vidyāt || </l>

                    <l xml:id="SS.1.22.12">ata ūrddhvaṃ sa<add place="margin bottom"
                                ><unclear confidence="0.1" reason="faded"
                            >rva</unclear></add>varṇṇām vakṣyāmaḥ | bhasmakapo<add
                            rend="kākapada"><unclear reason="faded_or_lacuna"
                        /></add>sthivarṇṇaḥ <lb n="7"/>paruṣoruṇavarṇṇaḥ kṛṣṇa iti
                            māruta<add place="inspace">ja</add>sya | nīlaḥ śyāvo haritaḥ
                        pītaḥ kṛṣṇo raktaḥ piṅgala iti<cb n="1"/> pittaraktasamutthayoḥ |
                        śvetasnigdhaḥ pāṇḍur iti śleṣmajasya | sarvavarṇṇopetaḥ
                            sānnipātika<del rend="crossed_out">sya</del> || </l>

                    <l xml:id="SS.1.22.13">bhavati cātra ślokaḥ ||
                        <caesura/>
                        <cb n="2"/>na kevalaṃ vraṇeṣūkto vedanāvarṇṇasaṅgrahaḥ
                        <caesura/>
                         sarvaśophavikāreṣu vraṇaval lakṣayed bhiṣag iti <lb n="8"/>|| <g
                            rend="letter-numeral">22</g> || ❈ ||</l>
                </div>
                <!-- end of chapter 22 of sūtrasthāna-->


                <div n="23" type="adhyāya">

                    <milestone ana="line 8" facs="021v IMG_0113.JPG" n="21v"
                        unit="digital_image"/>


                    <l xml:id="SS.1.23.1"> athātaḥ kṛtyākṛtyavidhiṃ
                            <abbr>vyā</abbr><ex>khyāsyāmaḥ</ex> || </l>



                    <l xml:id="SS.1.23.3"> tatra vayasthānāṃ dṛḍhānāṃ prāṇavatāṃ
                            satvava<cb n="1"/>tām ātmavatāñ ca sucikitsyā vraṇā bhavanti
                        || ekaikasmin vā puruṣe yatraitad guṇapañcakaṃ bhavati tasya khalu
                        sādhanīyatamāḥ <cb n="2"/> tatra vayasthānāṃ pratyagradhātutvād
                        āśu vraṇasaṃroho bhavati | dṛḍhānāṃ sthirabahumāṃsatvāc chastram
                            a<gap n="576" unit="char"/></l>


                    <!-- folio 22 is missing-->

                    <l xml:id="SS.1.23.4"><gap reason="missing folio"/></l>
                    <l xml:id="SS.1.23.5"><gap reason="missing folio"/></l>
                    <l xml:id="SS.1.23.6"><gap reason="missing folio"/></l>
                    <l xml:id="SS.1.23.7"><gap reason="missing folio"/></l>
                    <l xml:id="SS.1.23.8"><gap reason="missing folio"/></l>
                    <l xml:id="SS.1.23.9"><gap reason="missing folio"/></l>
                    <l xml:id="SS.1.23.10"><gap reason="missing folio"/></l>
                    <l xml:id="SS.1.23.11"><gap reason="missing folio"/></l>
                    <l xml:id="SS.1.23.11.1"><gap reason="missing folio"/></l>
                    <l xml:id="SS.1.23.12"><gap reason="missing folio"/></l>
                    <l xml:id="SS.1.23.13"><gap reason="missing folio"/></l>
                    <l xml:id="SS.1.23.14"><gap reason="missing folio"/></l>
                    <l xml:id="SS.1.23.15"><gap reason="missing folio"/></l>
                    <l xml:id="SS.1.23.16"><gap reason="missing folio"/></l>
                    <l xml:id="SS.1.23.17"><gap reason="missing folio"/></l>
                    <l xml:id="SS.1.23.18"><gap reason="missing folio"/></l>
                    <l xml:id="SS.1.23.19"><gap reason="missing folio"/></l>
                    <l xml:id="SS.1.23.20"><gap reason="missing folio"/></l>
                    <l xml:id="SS.1.23.21"><gap reason="missing folio"/></l>

                </div>

                <!-- end of chapter 23 of Sūtrasthāna-->


                <div n="24" type="adhyāya">

                    <!-- folio 22 is missing -->

                    <milestone facs="023r IMG_0114.JPG" n="23r1" unit="digital_image"/>

                    <l xml:id="SS.1.24.7"><pb facs="33" n="23r"/><milestone
                            facs="023r                             IMG_0114.JPG"
                            unit="digital_image"/><lb n="1"/>akālakṛtaḥ || atra
                        sarvavyādhyuparodhaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.24.8"> sarveṣāñ ca vyādhīnāṃ vātapittaśleṣmāṇa e<cb
                            n="1"/>va mūlaṃ | talliṅgatvād dṛṣṭaphalatvād āgamāc ca
                        paśyāmaḥ | yathā hi kṛtsnaṃ vikārajātaṃ vaiśvarūpyeṇa vyavasthitaṃ
                            satva<pc> </pc>rajas<pc> </pc>tamāṃ<cb n="2"/>sy avyatiricya
                            vartta<add place="above">ṃ</add>te | evam eva kṛtsnam
                        vikārajātaṃ vaiśvarūpyeṇāvasthitam avyatiricya <lb n="2"
                        />vātapittaśleṣmāṇo
                        <!-- it seems that this ms uses two types of medial 'o' (1) combination of medial e and ā (2) combination of medial ai (without the mark of medial e) and ā. For the medial 'au' the manuscript uses the combination of medial ai (complete, i.e. with the medial e sign) and medial ā -->
                        varttante doṣadhātumalasaṃsargā<del rend="erase">ya</del>d
                            āyatanaviśeṣā<del rend="erase">ḥ</del>n nimittata<gap n="1"
                            unit="akṣara"/>ś caiṣāṃ <cb n="1"/>vikalpo bhavati |
                        doṣadūṣiteṣv atyarthañ ca dhātuṣu <subst>
                            <del rend="overwriting">ji</del>
                            <add rend="overwriting">saṃ</add>
                        </subst>jñā<del rend="erase"><unclear reason="faded"
                            >sā</unclear></del> bhavati | <subst>
                            <del rend="erasing_and_overwriting"><unclear reason="faded"
                                    >so</unclear><unclear quantity="2"
                                    reason="overwriting" unit="akṣara"/></del>
                            <add rend="overwriting">rasa</add>
                        </subst>jo yaṃ <mod rend="overwriting">rakta</mod>jo yaṃ māṃsajo
                        yaṃ medojo yaṃ a<cb n="2"/>sthijo yaṃ majjajo yaṃ śukrajo yaṃ
                        vyādhir iti || </l>

                    <l xml:id="SS.1.24.9"> aśraddhārocakapipāsāṅgamardajvarahṛllās<subst>
                            <del>a</del>
                            <add>ā</add>
                        </subst>tṛpti<lb n="3"
                        />gauravapāṇḍurogasrotorodhakārśyavairasyāṅgasādāḥ |
                            akālapalitatimiradarśanara<cb n="1"/>sadoṣajā vikārāḥ
                        kuṣṭhavisarpapiṭakās
                            tilakālakanacchavyaṅgamasakanīlikākoṭhaplīhagulmavidradhyarsorbudāsṛ<cb
                            n="2"/>gdararaktapittaprabhṛtayo raktadoṣāt ||
                        gudamukhameḍhrapākāś cādhimāṃsārbudārsopa<lb n="4"
                        />jihvopakuśagalaśuṇḍikāmāṃsasaṃghātoṣṭhaprakopagalagaṇḍagaṇḍamālāprabhṛtayo
                            māṃsado<cb n="1"/>ṣāt |
                        granthivṛddhigalagaṇḍārbudoṣṭhaprakopamadhumehātisthaulyaprabhṛtayo
                        medodoṣāt || adhyasthidantāsthitodaśūlā<cb n="2"/>dayosthidoṣāt ||
                            tamodarśamūrcchābhramapārśvagauravahṛcchūlasthūlamūloru<unclear
                            confidence="0.2">ṃ</unclear>jambheti majja<lb n="5"/>doṣāt ||
                        klaibyam apraharṣaś ca śukradoṣāt || tvagdoṣas saṃgo tipravṛttir
                        vā malānāṃ malā<cb n="1"/>yatanadoṣāt || indriyāṇām ayathā
                        pravṛttir apravṛttir vā indriyāyatanadoṣād ity eṣa samāso
                            vistara<unclear confidence="0.2">ṃ</unclear> nimittā<cb n="2"
                        />ni caiṣām prati<unclear confidence="0.5" reason="overwriting"
                            >r</unclear>ogam vakṣyāmaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.24.10">
                        <abbr type="suspension">bha</abbr><ex>vati cātra</ex> ||
                        <caesura/>
                         kupitānāṃ hi doṣāṇāṃ <add place="bottom margin" rend="kākapada"
                            >śa</add>rīre paridhāvatāṃ
                        <caesura/>
                         yatra sa<lb n="6"/>ṅgaḥ savaiguṇyād vyādhis tatropajāyate || </l>

                    <l xml:id="SS.1.24.11"> bhūyo tra jijñāsyate | kim vātapittaśleṣmaṇāṃ
                            jvarā<cb n="1"/>tīsārādīnāñ ca nityaṃ saṃśleṣaḥ paricchedo
                        veti | yadi nityaṃ saṃśleṣaḥ syān nityāturā eva sarvaprāṇinaḥ syuḥ
                        | athā<cb n="2"/>py anyathābhāvo vātādīnāṃ jvarādīnāñ cānyatra
                        varttamānasyānyasya liṅgan na bhavatīti kṛtvā vā<lb n="7"
                            />tāda<unclear confidence="0.1" reason="overwriting"
                            >yo</unclear> jvarā<unclear reason="overwriting"
                            >dīnāṃ</unclear> mūlānīti tan na<del rend="erasing">ḥ</del> ||
                        atrocyate || doṣāṃ pratyākhyāya jvarādayo na <cb n="1"/>bhavanti
                        || atha ca nityaṃ sambandhaḥ yathā hi vidyudvātāśanivarṣaṇyākāśaṃ
                        pratyākhyāya <add place="below">na</add> bhavanti | saty apy ākāśe
                            kadāci<cb n="2"/>c ca na bhavanti | atha ca nimittato bhavanti
                        | taraṅgabudbudādayaś codakaviśeṣāḥ <metamark>𑑛</metamark>
                        <pb facs="34" n="23v"/><milestone facs="023v IMG_0115.JPG"
                            unit="digital_image"/><lb n="1"/> evam vātādīnāṃ jvarādīnāñ ca
                        na nityasaṃśleṣo na vicchedaḥ | śāśvatikaḥ | atha ca nimittataḥ
                            <cb n="1"/> tebhya evo<subst>
                            <del rend="crossed out">pa</del>
                            <add>t</add>
                        </subst>pattir iti || </l>



                    <l xml:id="SS.1.24.12"> vikāram parimāṇañ ca saṅkhyā caiṣām pṛthak
                        pṛthak |
                        <caesura/>
                         vistareṇottare tantre sarvā bādhāṃm pracakṣma<unclear
                            reason="overwriting">ha</unclear><add>|</add> i<cb n="2"/>ti
                        || </l>

                    <l xml:id="SS.1.24.trailer">
                        <g rend="letter-numeral">24</g> || ❈ || </l>

                </div>
                <!-- end of chapter 24 of sūtrasthāna -->


                <div n="25" type="adhyāya">

                    <milestone facs="023v IMG_0115.JPG" n="23v1c" unit="digital_image"/>

                    <l xml:id="SS.1.25.1"> athāto
                            ṣṭavidhaśastrakarma<metamark>𑑛</metamark><lb n="2"
                        />vidhiniścayam vyākhyāsyāmaḥ || </l>



                    <l xml:id="SS.1.25.3-4"> chedyās tu
                            bhagandarārśorbudaduṣṭavraṇanāḍīcarmakīlatilakāla<cb n="1"
                        />kamedogranthiśleṣmanimittāś cāmas tathā
                        māṃsasirāsnāyukothamāṃsakandīmāṃsāsthigatam api ca śalyam uttavaḥ
                        śataponako ja<cb n="2"/>tumaṇir valmīkamadh<unclear
                            reason="eccentric_ductus">ū</unclear>ṣodhimāṃsaḥ
                        māṃsasaṃghātagalaśuṇḍikā ity evam ādayo vikārāḥ || </l>



                    <l xml:id="SS.1.25.5-8">
                        <lb n="3"/>bhedyās tu sarvajam ṛte vidradhyanuśayī pramehapiṭakā
                        granthayaś ca visarpāś cāditas trayas trayo vṛ<cb n="1"/>ddhayaś
                        ca vidārikāvamanthau puṣkarikānāḍyastanarogāś ca sahopadaṃśaiḥ
                        śophāś cāsarvasarāḥ prāyaśaḥ kṣudrarogās tathā tā<cb n="2"
                        />lupuppuṭatuṇḍikerīgilāyuprabhṛtayo ntaḥ pūyaśalyāḥ pañca
                            meda<add>ḥ</add>samutthā aśmarīheto<lb n="4"/>r bastiś ca || </l>

                    <l xml:id="SS.1.25.9"> lekhyāś catasro rohiṇyaḥ
                        vraṇanetravarmādyadhijihvopajihve māṃsocchrayaḥ kilā<cb n="1"/>so
                        dantavaidarbhaḥ pañca medojāś ca || </l>

                    <l xml:id="SS.1.25.10cd"> vedhyās tu sirodaravṛddhiprabhṛtayaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.25.11-12ab"> eṣyās tu gatimanto vraṇā nāḍyaḥ śalyāni
                        ca || <cb n="2"/>āharttavyās tu dantāntaḥ
                        śarkarāśmarīmūḍhagarbhakarṇṇamalaśalyāni pādaśarkarā ca || </l>

                    <l xml:id="SS.1.25.12cd"> visrāvyo vidradhiḥ sarvo bhaved anyatra
                        sarvajāt || </l>

                    <l xml:id="SS.1.25.13"> kuṣṭhāni vāyuḥ sarujaḥ śophaś cāpy ekadeśajaḥ
                        ||
                        <caesura/>
                         pālyāma<cb n="1"/>yā ślīpadāni viṣaduṣṭaś ca śoṇitam | </l>

                    <l xml:id="SS.1.25.14"> arbudāni visarpāś ca granthayaś cāditaś ca ye
                        ||
                        <caesura/>
                         trayas trayas te viśrāvyā stanarogās tathaiva ca <cb n="2"/>| </l>

                    <l xml:id="SS.1.25.15"> sauṣiraḥ kaṇṭhaśālūkāḥ kaṇṭakāḥ kṛmidantakaḥ
                        <caesura/>
                         dantaveṣṭaḥ sopakuśaḥ śītādo dantapu<lb n="6"/>ppuṭaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.25.16"> pittāsṛkkaphajāś cyauṣṭhyāḥ kṣudrarogāś ca
                        bhūyaśaḥ ||
                        <caesura/>
                         sīvyā medaḥsamutthās tu bhitvā vi<cb n="1"/>likhitaṃ tathā | </l>

                    <!-- 17-28 variant text -->

                    <l xml:id="SS.1.25.17-28"> kaphagranthir alpapāliḥ karṇṇasadyovraṇaś
                        ca yaḥ ||
                        <caesura/>
                        <!--    The transcriber went wrong here.  Now fixed.  -->
                        śirolalāṭākṣikṛṭakarṇṇeṣv anāsāgaṇḍakṛkāṭikā | bāhūdara<cb n="1"
                        />sphikṣāyuprajananamuṣkādiṣu pradeseṣv acaleṣu māṃsavatsu ca
                        śīvyet | janukurparajaṃghādiṣu<lb n="6"/> pracaleṣv alpamāṃseṣu na
                        sīvyet | vāyunirvāhino ntalohitaśal<damage extent="1" unit="char"
                            >yāḥ</damage> saviṣāṃś ca tatra <add place="below"
                        >vā</add>sīvyaṃ vra<cb n="1"/>ṇam abhisamīkṣya
                        celāsthipāṃsutṛṇaromaśuṣkaraktādīny apohotkṛtyākṛṣya yathāsthānaṃ
                        sthāyayitvā snāyusūtravālānāṃ manyatamena<cb n="2"/> sīvyet |
                        saṇāśmantakamūrvātaśīnāṃ <subst><del>va</del><add place="below"
                                resp="m.                                 sec."
                            >vā</add></subst> valkalaiḥ | sūcyas tu tisra upadiśyante |
                        dvyaṅgulā tryaṅgulā<milestone
                            facs="024r IMG                             0116.JPG"
                            unit="digital_image"/><pb facs="35" n="24r"/> dhanuvakreti |
                        tatra māṃsaleṣv avakāśe<cb n="1"/>ṣu tryasrāḥ satvāsthisv
                        alpamāṃseṣu ca dvyaṅgulā vṛttā yat kāmāsamayor marmasu ca dhanuvat
                        cakrārdhaṃ tṛtīyāṃguleti || <unclear>phuṇi</unclear><cb n="2"/>
                        kātūnasevanyāveṃllitakaṃ rajagranthibandhaṃ ceti | samāsena
                        sevanavikalpāḥ | teṣān nāmabhir e<lb n="2"/>vākṛtayaḥ prāyeṇa
                        vyākhyātāḥ teṣāṃ prahāram āsādyopayogāṃ budhyāvekṣya na
                            cātisannikṛ<cb n="1"/>ṣṭāṃ viprakṛṣṭām alpagrāhiṇīm atibahu
                        grāhiṇīm vā sūcīm pātayet ||
                        <caesura/>
                        <abbr>bha</abbr><ex>vati cātra</ex> ||
                        <caesura/>
                         dūre nipatitābādhaṃ sannikṛṣṭe viluñcanaṃ<cb n="2"/> |
                        <caesura/>
                         alpagrahāt tadvad eva vraṇe kuryād atas tyajet ||
                        <caesura/>
                         samyak sīvitam avekṣya madhughṛtayutair añja<lb n="3"
                        />namadhukalodhrapriyaṅguśallakīphalarasāñjanakṣaumamasīcūrṇṇaiḥ
                        pratisārya bandhenopacaret | <cb n="1"/> || </l>



                    <l xml:id="SS.1.25.29">
                        <abbr type="suspension">bhavati</abbr><ex> cātra ||</ex>
                        <caesura/>
                         etad aṣṭavidhaṃ karmma samāsena prakīrttitaṃ |
                        <caesura/>
                         cikitsite<add place="below">ṣu</add> kārtsnyena vistaras tasya
                        vakṣyate || </l>

                    <l xml:id="SS.1.25.30"> hīnātiriktan tiryak ca gā<cb n="2"
                        />tracchedanam ātmanaḥ |
                        <caesura/>
                         etāś catasro ṣṭavidhe karmmaṇi vyāpadaḥ smṛtāḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.25.31"> ajñānalobhāhitavā<lb n="4"/>kyayogair
                        <caesura/>
                         bhayapramohair aparaiś ca bhāvaiḥ |
                        <caesura/>
                         vaidyo yadā śastram abhiprayuñjan
                        <caesura/>
                         saśeṣadoṣāṃ kurute vi<cb n="1"/>kārān || <del cause="dittography"
                            rend="parenthesis"><metamark
                                function="deletion_of_text_produced_by_dittography"
                                >(</metamark>etāś catasro ṣṭavidhe karmmaṇi vyāpadaḥ
                            smṛtāḥ || <metamark
                                function="deletion_of_text_produced_by_dittography"
                                >(</metamark> ajñānalobhāhitavākyayogair bhayapramohair
                            aparaiś ca bhāvaiḥ | <cb n="2"/> vaidyo yadā śastram
                            abhiprayuñjan || <metamark
                                function="deletion_of_text_produced_by_dittography"
                                >)</metamark></del></l>

                    <l xml:id="SS.1.25.32"> taṃ kṣāraśastrāgnibhir auṣadhai<lb n="5"/>ś ca
                        <caesura/>
                         bhūyo bhiyuñjan tam ayuktiyuktaṃ |
                        <caesura/>
                         jijīviṣur dūrata eva vaidyam
                        <caesura/>
                         vivarjayed ugraviṣāhitulyam <unclear reason="damage">||</unclear>
                    </l>

                    <l xml:id="SS.1.25.33">
                        <cb n="1"/>tad eva yuktaṃ tv atimarmasandhīṃ
                        <caesura/>
                         hiṃsyāt sirā snāyum athāsthi caiva |
                        <caesura/>
                         mūrkhaprayuktam puruṣaṃ kṣaṇena
                        <caesura/>
                         prāṇair viyuñjyād atha vā kadācit <cb n="2"/>|| </l>

                    <l xml:id="SS.1.25.34"> bhramaḥ pralāpaḥ patanam pramoho
                        <caesura/>
                         viceṣṭanaṃ līyanam uṣṇatā ca |
                        <caesura/>
                         suptāṅgatā mūrchanam ūrdhvavātaḥ |
                        <caesura/>
                        <lb n="6"/>tīvrā rujo vātakṛtāś ca tās tāḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.25.35"> māṃsodakābhaṃ rudhitañ ca gacchet
                        <caesura/>
                         sarvendriyārthoparamas tathaiva <cb n="1"/>|
                        <caesura/>
                         daśārdhasaṃkhyeṣv atha vikṣateṣu
                        <caesura/>
                         sāmānyato marmmasu liṅgam uktaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.25.36"> surendragopapratimam prabhūtaṃ
                        <caesura/>
                         raktaṃ sravet tatkṣatajaś ca vāyu<cb n="2"/>ḥ |
                        <caesura/>
                         karoti rogāṃ vividhāṃ yathoktāṃ sirāsu chinnāsv atha vikṣatāsu || </l>

                    <l xml:id="SS.1.25.37"> kaubjaṃ śarīrāvayavāvasā<lb n="7"/>daḥ
                        <caesura/>
                         kriyāsv aśaktis tumulā rujaś ca |
                        <caesura/>
                         cirād vraṇo rohati yasya cāpi
                        <caesura/>
                         taṃ snāyuviddhaṃ manujam vyavasye<cb n="1"/>t || </l>

                    <l xml:id="SS.1.25.38"> śophābhivṛddhis tumulā rujaś ca
                        <caesura/>
                         balakṣayaḥ sarvata eva śophaḥ |
                        <caesura/>
                         kṣateṣu sandhiṣv acalācaleṣu
                        <caesura/>
                         syāt sarvakarmoparama<cb n="2"/>ś ca liṅgaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.25.39"> ghorā rujo yasya niśādineṣu
                        <caesura/>
                         sarvāsv avasthāsu ca naiti śāntim |
                        <caesura/>
                         bhiṣag vipaścid vi<pb facs="36" n="24v"/><milestone
                            facs="024v                             IMG_0117.JPG"
                            unit="digital_image"/><lb n="1"/>ditārthasūtra<unclear
                            reason="overwriting">s
                            <caesura/>
                             ta</unclear>m asthividdhaṃ manujaṃ vyavasyet || </l>

                    <l xml:id="SS.1.25.40"> yathāsvam etāni vibhāvayec ca
                        <caesura/>
                         liṅgāni marmasv abhitāḍi<cb n="1"/>teṣu |
                        <caesura/>
                         pāṇḍur vivarṇṇaḥ sparśan na veti
                        <caesura/>
                         yo māṃsamarm<subst><del rend="erase"
                        >ā</del><add>a</add></subst>ṇy abhitāḍitaḥ saḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.25.41"> ātmānam evātijaghanyakārī
                        <caesura/>
                         śastreṇa yo hiṃsati karmma <cb n="2"/>kurva<unclear
                            reason="overwriting">n</unclear> |
                        <caesura/>
                         tam ātmavān ātmanudaṅ kuvaidyaṃ
                        <caesura/>
                         vivarjayed āyur abhīpsamānaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.25.42"> tiryakpraṇihite śastre do<lb n="2"/>ṣāḥ purvam
                        udāhṛtāḥ |
                        <caesura/>
                         tasmāt pariharaṃ<del rend="crossed out">haṃ</del> doṣāṃ kuryāc
                        chastranipātanaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.25.43"> mātaram pitaram putrām bāndhavān a<cb n="1"
                        />pi cāturaḥ |
                        <caesura/>
                         apy etāñ chaṅkate nityaṃ vaidye viśvāsam eti ca || </l>

                    <l xml:id="SS.1.25.44"> visṛjaty ātmanātmānaṃ na cainam pariśaṅkate |
                        <caesura/>
                         tasmāt putravad eveha pā<cb n="2"/>layed āturam bhiṣak || </l>

                    <l xml:id="SS.1.25.46"> karmmaṇā kaścid ekena dvābhyāṅ kaścit tribhis
                        tathā |
                        <caesura/>
                         vikāraḥ sādhyate kaścic catu<lb n="3"/>rbhir api karmmabhiḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.18.trailer"><g rend="letter-numeral">25</g> || ❈
                        ||</l>

                    <milestone ana="line 3" n="24v" unit="digital_image"/>


                </div>
                <!-- end of chapter 25 of Sūtrasthāna-->



                <div n="26" type="adhyāya">

                    <milestone corresp="24v3a" facs="024v IMG_0117.JPG"
                        unit="digital_image"/>

                    <l xml:id="SS.1.26.1"> athātaḥ pranaṣṭaśalyavijñānīyaṃ
                            <abbr>vyā</abbr><ex>khyāsyāmaḥ</ex> || </l>



                    <l xml:id="SS.1.26.3"> atha śala hiṃsāyāṃ <unclear reason="damage"
                            >dhā</unclear><cb n="1"/>tuḥ tasya yatpratyayasya śalyam iti
                        rūpam bhavati | </l>

                    <l xml:id="SS.1.26.4"> tad dvividhaṃ śārīram āgantukaś ca </l>

                    <l xml:id="SS.1.26.5"> śārīrāgantavaś ca sarvaśarīrābādhā
                        ihopadṛśyanta <cb n="2"/>ity ataḥ śalyaśāstraṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.26.6"> tatra śārīrāṇi dantanakharomādīni | dhātavo
                        nnaṃ malā doṣāś ca duṣṭāḥ āga<lb n="4"/>ntūni
                        śarīraśalyavyatirekeṇa yāvanto bhāvāḥ <del rend="cross_mark"
                            >duḥkhaṃ</del> duḥkham utpādayanti || </l>



                    <l xml:id="SS.1.26.6.add">
                        <abbr type="suspension">bha</abbr><ex>vati cātra</ex> ||
                        <caesura/>
                         śarīre sarva<cb n="1"/>śalyānāṃ gatayaḥ pañcadhā smṛtāḥ |
                        <caesura/>
                         ṛjvāgatam avāñcīnaṃ tiryag ūrdhvam adhogataṃ || </l>


                    <l xml:id="SS.1.26.9"> tāni tu yadā vegakṣayāt pratīghātād vā
                            tvagādi<cb n="2"/>ṣu vraṇavastuṣv atiṣṭhante |
                        dhamanīsrotosthipesīvivaraprabhṛtiṣu vā śarīrapradeśeṣu</l>

                    <l xml:id="SS.1.26.10"> tatra lakṣa<lb n="5"/>ṇam ucyamānam
                        upadhārayasva | śyāvam piṭakācitaṃ śophavedanāvantaṃ muhurmuhuḥ
                            śoṇitāsrāvi<cb n="1"/>ṇam budbudavad udgatam mṛdumāṃsaṃñ ca
                        vraṇañ jānīyāt saśalyo yam iti | sāmānyato lakṣaṇam uktaṃ |
                        viśeṣas tvaggate vivarṇṇāḥ śopho bha<cb n="2"/>vanty āyataḥ
                        kaṭhinaś ca | māṃsagate śophābhivṛddhir asaṃrohaḥ pīḍanāsahi<add
                            place="bottom margin" rend="kākapada">ṣṇu</add>tā coṣaprapākau
                        ca <lb n="6"/>māṃsānām peśyantaragate py evaṃ coṣaśoṣavarjjaṃ |
                        sirāgate cādhmānaṃ śūlañ ca | snāyugate snāyujālā<cb n="1"
                        />vakṣepaṇaṃ | srotogate srota<del rend="cross_mark">mī</del>sāṃś
                        ca karmaguṇahāniḥ | dhamanīgate saphenaṃ <del rend="crossed_out"
                            >sa</del>raktam īrayan samīraṇaḥ saśabdo nirgacchaty aṅga<cb
                            n="2"/>mardapipāsā hṛllāsaś ca | asthigate
                        vividhavedanāprādurbhāvaḥ saśophaś ca | asthivivaraga<lb n="7"
                            /><metamark rendition="jāyekā">𑑛</metamark>te tv
                        asthicūrṇṇapūrṇṇatā saṃharṣo vegavāṃś ca | sandhigate py evaṃ <cb
                            n="1"/>ceṣṭoparamaś ca | koṣṭhagate tv āṭopānāho
                        purīśāhāradarśanāni ca vraṇamukhād bhavanti | marmagate tu
                        marmaviddhavad ācakṣa<cb n="2"/>te | sūkṣmagatiṣu śalyeṣv etāny
                        eva lakṣaṇāni vispaṣṭāni bhavanti | </l>

                    <l xml:id="SS.1.26.11"> mahānty alpāni vā śuddhade<milestone n="24v7"
                            unit="digital_image"/></l>

                    <!-- Folio 25 is missing-->



                </div>
                <!-- end of chapter 26 of Sūtrasthāna-->


                <div n="27" type="adhyāya">

                    <!-- folio 25 is missing -->


                    <milestone facs="026r IMG_0120.JPG" n="26r1" unit="digital_image"/>

                    <l xml:id="SS.1.27.17">
                        <pb facs="37" n="26r"/><milestone facs="026rIMG_0120.JPG"
                            unit="digital_image"/><lb n="1"/><g
                            ref="#newa-placeholder-mark"/> ṣicya sthirībhūta<cb n="3"/>m
                        śalyam uddharet || </l>

                    <l xml:id="SS.1.27.18-19"> ajātuṣaṃ jatunā liptayā
                        pūrvakalpenāsthiśalyam anyad vā tirya saktam avekṣyañ ca
                        keśoṇḍuvaṃ dṛḍhaikadīrghasū<cb n="2"/>trabandhana kṛtvā
                        dravabhaktopahitaṃ pāyayed <add place="bottom margin"
                            rend="kākapada">ākaṇṭhāc ca pūrṇṇakoṣṭham vāmayet</add>
                        vamataś ca śalyaikadeśasaktaṃ sūtraṃ <lb n="2"/>anyad vā sahasā tv
                        ākṣipet | mṛdunā dantadhāvanakūrcakenāharet | praṇuded vānta<add
                            resp="later hand">ḥ</add>kṣata<cb n="1"/>kaṇṭhāya ca
                        madhusarpirlehaṃ prayacchet triphalācūrṇṇam vā
                        madhuśarkkarāmiśraṃ</l>

                    <l xml:id="SS.1.27.20"> udakapūrṇṇam avāñcchirasam avapīḍayet |
                            dhunuyā<cb n="2"/>d vāmayec ca</l>

                    <l xml:id="SS.1.27.21"> grāsaśalye tu kaṇṭhasakte niḥśaṅkam
                        anavabaddhaṃ skandhe muṣṭino nihanyāt snehasukho<lb n="3"/>dakaṃ
                        vā pāyayet || </l>

                    <l xml:id="SS.1.27.23">
                        <abbr>bhavati</abbr><ex> cātra</ex> ||
                        <caesura/>
                         śalyākṛtiviśeṣāṃś ca sthānañ cāvekṣya naikadhā |
                        <caesura/>
                         tathā yantrapṛtha<cb n="1"/>ktvañ ca samyak chalyam athāharet || </l>

                    <l xml:id="SS.1.27.24"> karṇṇavanti ca śalyāni duḥkhāny āharaṇe viduḥ
                        |
                        <caesura/>
                         ādadīta bhiṣak tasmāt tāni yuktyā sa<cb n="2"/>māhitaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.27.25"> etair upāyaiḥ śalyan tu naiva ni<subst>
                            <del rend="erasing"><unclear n="2" unit="syallable"/></del>
                            <add rend="overwriting">hārya</add>
                        </subst>te yadi |
                        <caesura/>
                         matyā nipuṇayā vaidyo yantrayo<lb n="4"/>gaiś ca nirharet || </l>

                    <l xml:id="SS.1.27.26">
                        <unclear reason="overwriting">śopha</unclear>pākau rujaś cogrāḥ
                        kuryāc chalyam ani<add resp="later hand">r</add>hṛtam |
                        <caesura/>
                         vaikalyaṃ maraṇaṃ cāpi tasmā<cb n="1"/>d yatnād vinirhared iti ||
                            <g rend="letter-numeral">27</g> || ❈ || </l>



                    <milestone ana="line 4" facs="026r IMG_0121.JPG" n="26r"
                        unit="digital_image"/>

                </div>
                <!-- end of chapter 27 of Sūtrasthāna-->


                <div n="28" type="adhyāya">

                    <milestone facs="026r IMG_0121.JPG" n="26r4" unit="digital_image"/>


                    <l xml:id="SS.1.28.1"> athāto viparītavraṇavijñānīyaṃ
                            <abbr>vyā</abbr><ex>khyāsyāmaḥ</ex> || </l>



                    <l xml:id="SS.1.28.3"> phalāgnijalavṛṣṭīnāṃ puṣpadhūmāmbudā <cb n="2"
                        />yathā |
                        <caesura/>
                         khyāpayanti bhaviṣyatvaṃ <subst><del rend="erasing"><unclear
                                    n="3" reason="faded" unit="char"
                                /></del><add>riṣṭāni</add>
                        </subst> maraṇan tathā || </l>

                    <l xml:id="SS.1.28.4"> tāni saukṣmyāt pramādād vā tathaivāśu
                            vyatikra<lb n="5"/>māt |
                        <caesura/>
                         gṛhyante nodgatāny ajñair mumūrṣor na tv asambhavāt || </l>

                    <l xml:id="SS.1.28.5"> dhruvaṃ hi riṣṭe maraṇaṃ brāhmaṇais tat ki<cb
                            n="1"/>lāmalaiḥ |
                        <caesura/>
                         rasāyanatapojapyatatparair vā nivāryate || </l>

                    <l xml:id="SS.1.28.6"> nakṣatrapīḍā bahudhā yathā kālā<subst><del
                                n="1" rend="erasing" unit="syllable"/><add
                                rend="overwriting">d vi</add></subst>pacyate |
                        <caesura/>
                         riṣṭapākan tathā <add place="column_gap">kecit</add>
                        <cb n="2"/>bruvate bahavo janāḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.28.7"> asiddhim prāpnuyāl loke pratikurvaṅ gatāyuṣaḥ |
                        <caesura/>
                         tasmād yatnena riṣṭā<lb n="6"/>ni lakṣayet kuśalo bhiṣak || </l>

                    <l xml:id="SS.1.28.8"> gandhavarṇṇarasādīnāṃ viśeṣāṇāṃ svabhāvataḥ ||
                        <caesura/>
                         vaikṛtaṃ yat tad āca<cb n="1"/>ṣṭe vraṇinaḥ pakvalakṣaṇaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.28.9"> kaṭus tīvraś ca visraś ca gandhas tu
                        pavanādibhiḥ |
                        <caesura/>
                         lohagandhis tu raktena vyāmiśraḥ sānnipā<subst>
                            <del n="1" rend="erasing" unit="syllable"/>
                            <add rend="overwriting">ti</add>
                        </subst>ka<cb n="2"/>ḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.28.10"> lājātasītailasamāḥ kiñcid visrāś ca gandhataḥ
                        |
                        <caesura/>
                         jñeyāḥ prakṛtigandhā<subst>
                            <del n="2" rend="erasing" unit="syllable"/>
                            <add>ḥ syur a</add>
                        </subst>to nyad gandha<lb n="7"/>vaikṛtam || </l>

                    <l xml:id="SS.1.28.11"> madyājyayoḥ sumanasāṃ padmacandanayor api |
                        <caesura/>
                         sugandhā divyagandhāś ca mumūrṣūṇām vraṇā<cb n="1"/>ḥ smṛtāḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.28.12"> śvavājimūṣikādhvāṃkṣapūtivallūramatkuṇaiḥ |
                        <caesura/>
                         sagandhāḥ paṅkagandhāś ca bhūmigandhāś ca garhitāḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.28.13"> kuṃkumadhyāma<cb n="2"/>k<subst><del
                                rend="erasing">ā</del><add>a</add></subst>ṃguṣṭhasavarṇṇāḥ
                        pittajāś ca ye
                        <caesura/>
                         na dahyante na śuṣyanti varjayet tān <cb/>vicakṣaṇaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.28.14"> kaṇḍūmantaḥ sthi<milestone
                            facs="026v IMG_0122.JPG" unit="digital_image"/><pb facs="38"
                            n="26v"/><lb n="1"/><unclear reason="faded">rāḥ snigdhāḥ
                            śvetāḥ kaphanimittajāḥ | </unclear>
                        <caesura/>
                         dahyante vedanāvanto bhiṣak tān api varjayet || </l>

                    <l xml:id="SS.1.28.15"> kṛṣṇā ye tv a<cb n="1"/>ruṇāsrāvā vātajā
                        marmatāpinaḥ |
                        <caesura/>
                         svalpām api na kurvanti rujan tān api varjayet || </l>

                    <l xml:id="SS.1.28.16"> kṣveḍanti ghurghurāyanti jvalantīva ca ye
                        vraṇāḥ
                        <caesura/>
                        <cb n="2"/>tvaṅmāṃsasthāś ca pavanaṃ saśabda<unclear
                            reason="damage">ṃ</unclear> visṛjanti ye || </l>

                    <l xml:id="SS.1.28.17"> ye <unclear>tv a</unclear>marmasvasaṃbhūtā
                        bhavanty atyarthavedanāḥ |
                        <caesura/>
                         dahyante cā<lb n="2"/>nta<unclear n="1" reason="eccentric_ductus"
                            >ra</unclear>tyarthaṃ bahiś śītāś ca ye vraṇāḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.28.18"> dahyante bahir atyarthaṃ bhavanty antaś ca
                        śītalāḥ |
                        <caesura/>
                         śaktikuntadhvajarathā vā<cb n="1"/>jivāraṇapakṣiṇaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.28.19"> yeṣu cāpy avabhāseyuḥ prāsādākṛtayas tathā |
                        <caesura/>
                         cūrṇṇāvakīrṇṇā iva ye bhānti cānavacūrṇṇitāḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.28.20"> prāṇamāṃsa<cb n="2"
                        />kṣayaśvāsakāsārocakapīḍitāḥ |
                        <caesura/>
                         pravṛddhapūyarudhirā vraṇā yeṣāñ ca marmasu || </l>

                    <l xml:id="SS.1.28.21"> kriyābhiḥ <lb n="3"/>samyag ārabdhā na
                        siddhyanti ca ye vraṇāḥ |
                        <caesura/>
                         varjayed api tāṃ prājñaḥ saṃrakṣann ātmano yaśaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.28.trailer">
                        <g rend="letter-numeral">28</g>
                        <cb n="1"/>|| ❈ || </l>

                    <milestone ana="line 3" n="26v" unit="digital_image"/>


                </div>
                <!-- end of chapter 28 of Sūtrasthāna-->


                <div n="29" type="adhyāya">

                    <milestone ana="line 3" facs="026v IMG_0122.JPG" n="26v"
                        unit="digital_image"/>


                    <l xml:id="SS.1.29.1"> athāto viparītadūtasvapnadarśanīyam
                            <abbr>vyā</abbr><ex>khyāsyāmaḥ</ex> || </l>



                    <l xml:id="SS.1.29.3"> dūtadarśanasambhāṣā veśaceṣṭitam eva ca |
                        <caesura/>
                         ṛkṣavelā tithiś caiva nimi<cb n="2"/>tta śakuno nilaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.4"> gehe vaidyasya vāgdehamanasāṃ ca viceṣṭitaṃ |
                        <caesura/>
                         kathayanty āturagataṃ śubham vā <lb n="4"/>yadi vāśubham || </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.5"> pāṣaṇḍāśramavarṇṇānāṃ savarṇṇāḥ karmmasiddhaye
                        |
                        <caesura/>
                         ta eva viparītāḥ syu dūtāḥ ka<cb n="1"/>rmavipattaye || </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.6"> napuṃsakaḥ strī bahavo nyathā kāryānusūyakāḥ |
                        <caesura/>
                         gardabhoṣṭrarathārūḍhā rudantyaḥ sa<unclear confidence="0.4"
                            reason="eccentric_ductus">ndhya</unclear>ayos tathā || </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.7"> vaidyaṃ ya upa<cb n="2"/>sarpanti dūtās te cāpi
                        garhitāḥ |
                        <caesura/>
                         pāṣadaṇḍāyudhadharā śuklaitaranivāsanaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.8"> ārdrajīrṇṇāva<lb n="5"/>savyekamalinodhva<subst>
                            <del n="1" rend="erasing" unit="syllable"/>
                            <add>ta</add>
                        </subst>vāsasaḥ |
                        <caesura/>
                         nyūnādhikāṅgātikṛṣṇā vikṛtā raudrarūpiṇaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.9"> rūkṣaniṣṭhura<cb n="1"/>vaktāras tv
                        amaṅgalyābhidhāyinaḥ |
                        <caesura/>
                         chindantas tṛṇakāṣṭhāni spṛśanto nāsikāstanam || </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.10"> vastrāntānāmikākeśanakharoma<subst>
                            <del rend="erasing">ṃ</del>
                            <del n="2" rend="erasing" unit="syllable"/>
                            <add>daśāṃ</add>
                        </subst> spṛśan |
                        <caesura/>
                         likhanto vā mahīṃ kiṃcin muñcanto loṣṭabhedinaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.12">
                        <lb n="6"/>tailakarddamadigdhāṅgā raktasraganulepanāḥ ||
                        <caesura/>
                         phalaṃ pakvam asāram vā gṛhītvā<subst>
                            <del n="2" rend="overwriting" unit="syllable"/>
                            <add>nyac ca</add>
                        </subst> tadvidhaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.13"> nakhair na<cb n="1"/>khāṅkarañ cāpi kareṇa
                        caraṇan tathā |
                        <caesura/>
                         upānaccarmahastā vā vikṛtāḥ vyādhipīḍitāḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.14"> vāmācārā rudanto <add place="below">vā</add>
                        śvāsino vikṛ<cb n="2"/>tekṣaṇāḥ ||
                        <caesura/>
                         yāmyān diśaṃ prāñjalayo viṣam aikapadaiḥ sthitā | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.15abcd"> vaidyaṃ ya upasarpanti dūtās te cāpi ga<lb
                            n="7"/><g ref="#newa-placeholder-mark"/>rhitāḥ ||
                        <caesura/>
                         dakṣiṇābhimu<cb n="1"/>khaṃ deśe maline krūrakarmmiṇaṃ | </l>



                    <l xml:id="SS.1.29.16"> bhūmau śayānaṃ nagnaṃ vā vegotsargeṣu vāśuciṃ
                        ||
                        <caesura/>
                         prakīrṇṇakeśam abhyaktaṃ svinnam viklavam eva vā | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.17">
                        <cb n="2"/>vaidyaṃ ya upasarpanti dūtās te cāpi garhitāḥ
                        <caesura/>
                         pitrye vā bahukārye vā tathā cotpātadarśane | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.18"> madhyā<pb facs="40" n="27r"/><milestone
                            facs="027rIMG_0117.JPG" unit="digital_image"/><lb n="1"/><gap
                            n="2" unit="syllable"/>rdharātre vā sandhyayoḥ kṛttikāsu vā |
                        <caesura/>
                         ārdrāśleṣāmaghāmūlāpūrvāsu bhara<lb n="1"/>ṇīṣu vā | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.19">
                        <cb n="1"/> navamyām atha ṣaṣṭhyām vā pakṣasandhidineṣu vā |
                        <caesura/>
                         vaidyaṃ ya upasarpanti dūtās te cāpi garhitāḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.20"> svinnābhitaptā madhyāhne jva<cb n="2"/>lanasya
                        samīpataḥ |
                        <caesura/>
                         garhitāḥ pittarogeṣu dūtā vaidyaṃ samāgatāḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.21"> ta eva kapharoge<lb n="2"/>ṣu
                        karmmasiddhikarāḥ smṛtāḥ |
                        <caesura/>
                         etena śeṣa vyākhyātaṃ svabudhyā vibhajed bhiṣak | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.22"> raktapittāti<cb n="1"/>sāreṣu prameheṣu
                        tathaiva ca |
                        <caesura/>
                         praśasto jalasaṃrodho vaidyāturasamāgamaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.23"> evam vibhāgam vijñāya śeṣam budhyeta paṇḍi<cb
                            n="2"/>taḥ |
                        <caesura/>
                         śuklavāsā<add>ḥ</add> śucigauraḥ śyāmo vā priyadarśanaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.24"> svasyāñ jātau <unclear reason="overwriting"
                            >svagotro vā dūtaḥ</unclear> kārya<lb n="3"/>karaḥ smṛtaḥ |
                        <caesura/>
                         goyānenāgatas tuṣṭaḥ padbhyām vā kliṣṭaceṣṭitaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.25"> dhṛtimāṃś ca vidhijñaś ca kā<cb n="1"/>lajñaḥ
                        pratipattimāṃ |
                        <caesura/>
                         alaṅkṛto maṅgalavāg dūtaḥ kāryakaraḥ smṛtaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.26"> svastham prāṅmukha māsīnaṃ same deśe śucau
                            śu<cb n="2"/>ciṃ |
                        <caesura/>
                         upagacchanti ye vaidyaṃ te ca kāryakarāḥ smṛtāḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.27"> māṃsakumbhodakacchattravipravāraṇa<lb n="4"
                        />govṛṣāḥ |
                        <caesura/>
                         śuklavarṇṇāś ca pūjyante prasthāne darśanāgatāḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.28"> strī putriṇīṃ sa<add place="bottom margin"
                            >va</add>tsā gaur vardhamā<cb n="1"/>nam alaṅkṛtāḥ |
                        <caesura/>
                         kanyā matsyāḥ phalañ <subst>
                            <del n="1" rend="overwriting" unit="syllable"/>
                            <add rend="overwriting">cā</add>
                        </subst>maṃ svastīkā modakā dadhi | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.29"> hiraṇyākṣatapātram vā ratnāni sumano nṛpa |
                        <caesura/>
                         apraśā<cb n="2"/>ntabalo vājī haṃsaś cāśaḥ śikhī tathā | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.30"> brahmadundubhipuṇyāhaḥ śaṅkhaveṇurathasvanāḥ |
                        <caesura/>
                         siṃ<lb n="5"/>hameghaninādai<add>ā</add>ś ca heṣitaṅ gajabṛṃhitaṃ </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.31">
                        <del rend="crossed out">pra</del>śastaṃ haṃsa<subst>
                            <del n="1" rend="overwriting" unit="syllable"/>
                            <add>ru</add>
                        </subst>taṃ nṝṇām vācaś ca hṛdayaṃ priyāḥ |
                        <caesura/>
                         āsthitā vā na<subst>
                            <del n="1" rend="overwriting" unit="syllable"/>
                            <add rend="overwriting">bho</add>
                        </subst>veśmadhvajatoraṇavedikāḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.33"> dikṣu <subst>
                            <del n="2" rend="overwriting" unit="syllable"/>
                            <add rend="overwriting">śastā</add>
                        </subst>su vaktāro madhuraṃ pṛṣṭha<cb n="2"/>to nugāḥ |
                        <caesura/>
                         vāmā vā dakṣiṇā vāpi śakunāḥ karmmasiddhaye | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.34"> śuṣke sanihate patre vallīna<lb n="6"/>ddhe
                        sakaṇṭake |
                        <caesura/>
                         vṛkṣe tha vāśmabhasmāsthibhūtuṣāṃgārapāṃśuṣu | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.35"> caityavalmīkaviṣamasthitā dīpta<cb n="1"
                        />kharasvanāḥ |
                        <caesura/>
                         purato dikṣu dīptāsu vaktāro nārthasādhakāḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.36"> puṃsaṃjñāḥ pakṣiṇo vāmāḥ strīsaṃjñā
                            dakṣiṇā<add>ḥ</add> śubhāḥ |
                        <caesura/>
                         dakṣiṇād vāmagamanaṃ praśastaṃ<del rend="erasing">ḥ</del>
                        śvasṛgālayoḥ |
                        <caesura/>
                         cā<lb n="7"/>śakauśikayor evan nobhayaṃ śasasarpayoḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.37cd"> darśanam vā rutam vāpi na godhākṛkalāsayoḥ </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.38">
                        <cb n="1"/>dūtair aniṣṭais tulyānām aśastaṃ darśanaṃ nṛṇāṃ |
                        <caesura/>
                         kulatthatilakarpāsatuṣapāṣāṇabhasmanān | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.39"> pātraṃ neṣṭaṃ tathāṅgāratailaka<cb n="2"
                        />rdamapūritaṃ |
                        <caesura/>
                         vinā su<subst>
                            <del><unclear reason="overwriting">rayā</unclear></del>
                            <add rend="overwriting">rām vā</add>
                        </subst> madyānāṃ pūrṇṇaṃ vā raktasarṣapaiḥ | <g
                            ref="#newa-placeholder-mark"/></l>

                    <l xml:id="SS.1.29.40">
                        <pb facs="41" n="27v"/><milestone facs="027v IMG_0118.JPG"
                            unit="digital_image"/><lb n="1"/>śavakāṣṭhapalāṣānāṃ rūḍhānām
                        pathi saṅgamāḥ |
                        <caesura/>
                         neṣyante patitāntasthadīnāndharipavas tathā | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.41"> mṛ<cb n="1"/>du<add>ḥ</add> śīto nukūlaś ca
                        sugandhiś cānilaḥ śubhaḥ |
                        <caesura/>
                         kharoṣṇo niṣṭhagandhaś ca pratilomo na śasyate | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.42">
                        <add place="bottom margin" rend="kākapada">graṃthyarbudādiṣu sadā
                            cchedaśabdas tu pūjitaḥ |</add>
                        <caesura/>
                         vidradhyudaragulmeṣu bhedaśabdas tathaiva <cb n="2"/>ca | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.43"> raktapittātisāreṣu ruddhaśabdaḥ praśasyate
                            |<metamark rendition="jāyekā">𑑛</metamark>
                        <caesura/>
                         daurmana<cb n="1"/>syañ ca vaidyasya yātrāyāṃ naiva pūjitaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.46"> praveś<del rend="erasing">y__</del>e py evam
                        etat syād avekṣya ca yathāturaṃ |
                        <caesura/>
                         pratidvāre gṛhe cāsya idam bhūyo na pūjya<cb n="2"/>te || </l>



                    <l xml:id="SS.1.29.49"> bhāṇḍānāṃ saṃkarasthānāṃ sthānasañcaraṇan
                        tathā |
                        <caesura/>
                         nikhātotpāṭanam bhaṅgaḥ śastrāṇān nirga<lb n="3"/>mas tathā | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.50"> vaidyāsanāvasādo vā āturo vāpy adhomukhaḥ |
                        <caesura/>
                         vaidyaṃ saṃbhāṣate ṅgāni kuḍyam āsta<cb n="1"/>raṇāni vā | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.51"> anusṛjya dhunuyād vā pragṛhītaśiras tathā |
                        <caesura/>
                         hastaṃ vākṛṣya vaidyasya nyasec chirasi corasi | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.52cd"> na sa sidhyati vaidyo pi <cb n="2"/>gṛhe
                        yasya na pūjyate || </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.52ab"> vaidyam muhurmuhuḥ pṛcchan mārṣṭi <unclear
                            reason="overwriting">vā</unclear> svāṅgam āturaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.53"> bhūyaḥ sampūjyate ya<lb n="4"/>sya gṛhe
                        vaidyaḥ sa sidhyati |
                        <caesura/>
                         śubhaṃ śubheṣu dūtādiṣv aśubhaṃ hy aśubheṣu ca | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.54"> āturasya dhruvan tasmād dūtā<cb n="1"/>dīṃ
                        samparīkṣayet ||
                        <caesura/>
                         svapnān ataḥ pravakṣyāmi maraṇāya śubhāya ca | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.55"> paśyanti suhṛdo yāṃs tu svapnāṃ svayam athāpi
                        vā |
                        <caesura/>
                         snehābhyakta<cb n="2"/>śarīrasya karabhavyāḍagardabhaiḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.56"> varāhair mahiṣair vāpi yo yāyād dakṣiṇāmukhaṃ
                        |
                        <caesura/>
                         kṛṣṇā ra<lb n="5"/>ktāmbaradharā hasantī muktamūrdhajā<del
                            rend="erasing">ḥ</del> | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.57"> yam vā karṣati badhvā strī hasantan
                        dakṣiṇāmukham |
                        <caesura/>
                         ante nivāsi<cb n="1"/>bhir yo vā py ākṛṣyed dakṣiṇāmukhaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.58"> pariṣvajeyur <subst>
                            <del n="2" rend="erasing" unit="syllable"/>
                            <add rend="overwriting">yaṃ cā</add>
                        </subst>pi pretā<add>ḥ</add> pravrajitā<subst>
                            <del>n ta</del>
                            <add rend="overwriting">s ta</add>
                        </subst>thā |
                        <caesura/>
                         āghrāyyate yaś ca muhuḥ śvāpadair vikṛtānanai<cb n="2"/>ḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.59"> piben madhu ca tailañ ca yo vā paṅke vasīdati
                        |
                        <caesura/>
                         paṅkapradigdhagātro vā nṛtyed vātha haseta vā | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.60">
                        <lb n="6"/>nirambaraś ca yo raktāṃ dhārayec chirasā srajaṃ |
                        <caesura/>
                         yasya vaṃśo nalo vāpi vṛkṣo vorasi jāyate | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.60.1"> ma<cb n="1"/>stakādyaś ca tālo vā ucchritā
                        veṇuvīrudhaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.61"> yam vā matsyo <unclear reason="overwriting"
                            >gra</unclear>sed yo vā jvalanaṃ pravise naraḥ |
                        <caesura/>
                         parvatāṇgrāt pated yo vā svabhre vā <cb n="2"/>tamasāvṛte | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.62"> hriyate srotasā yo vā <subst>
                            <del n="2" rend="erasing" unit="syllable"/>
                            <add rend="overwriting">yo vā</add>
                        </subst> mauṇḍyam avāpnuyāt ||
                        <caesura/>
                         parājīyeta yuddhair vā <lb n="7"/><gap n="1" reason="damage"
                            unit="syllable"/>kādyair vābhibhūyate | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.63"> patanan tārakādīnāṃ praṇāśo dīpacakṣuṣoḥ |
                        <caesura/>
                         yaḥ paśyed devatā<cb n="1"/>nām vā prakampam patanan tathā | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.64"> yasya ccharddir vireko vā daśanā prapatanti vā
                        |
                        <caesura/>
                         śālmaliṃ kiṃśukaṃ yūpaṃ valmīkaṃ pāribhadrakaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.65">
                        <cb n="2"/>puṣpāḍhyaṃ kovidāram vā citām vā yo dhirohati |
                        <caesura/>
                         karpāsatailapiṇyākalohāni lavaṇaṃ ti<milestone
                            facs="028r IMG_0119.JPG" n="28r" unit="digital_image"/><pb
                            facs="42" n="28r"/><lb n="1"/>lān || </l>



                    <l xml:id="SS.1.29.66cd"> svasthaḥ sa labhate vyādhiṃ vyādhito mṛtyum
                        arcchati || </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.67"> yathāsvam prakṛtisvapno vismṛto viha<cb n="1"
                        />tas tathā |
                        <caesura/>
                         cintākṛto divā yaś ca bhavanty aphaladās tu te || </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.68"> jvaritānāṃ śunā sakhyaṃ kapisakhyan tu śoṣiṇāṃ
                        |
                        <caesura/>
                         unmāde rākṣa<cb n="2"/>saiḥ pretair apasmāre tu nartanaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.69"> mehātisāriṇān toyasnehapānan tu kuṣṭhinaḥ |
                        <caesura/>
                         gulme tu <lb n="2"/>sthāvarotpattiḥ koṣṭhe mūrdhni śiroruji | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.70"> pipāsāśvāsayor adhvā cchardyāṃ
                        śaṣkulibhakṣaṇaṃ |
                        <caesura/>
                         haridraṃ <cb n="1"/>bhojanam vāpi yad bhavet pāṇḍurogiṇaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.71ab"> raktapittī pibed yaś ca śoṇitaṃ sa vinaśyati
                        || </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.71.add1"> yo naro bahubhir muṣṇaiḥ kruddhe<cb n="3"
                        />ś ca prativodhyate |
                        <caesura/>
                         hanyate bahubiḥ śastrair brāhmaṇaṃ yo na paśyati | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.71.add2"> dantaprakṣālanasnānaṃ svapne <lb n="3"
                        />keśavilekhanaṃ |
                        <caesura/>
                         rogāgamanimittaṃn tad dhanvantarivaco yathā | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.71.add3"> aparvāṇīkṣur gaṇḍāni guḍam vā yo<cb n="2"
                        /> tibhakṣayet |
                        <caesura/>
                         pratibuddho vijānīyād aṅga<add place="bottom" hand="m.sec."
                            >vyādhi</add> apa<del>sthita</del>sthitaṃ | </l>


                    <l xml:id="SS.1.29.71.add4"> ayuktaṃ yānam āruhya suṣkavṛkṣañ ca
                        sarvataḥ |
                        <caesura/>
                         plavate toyama<cb n="3"/>dhye vā sa rogaṃ prāpnuyān mahat | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.71.add5"> tilakalkena māṃsena vasayā karddamena vā
                        |
                        <caesura/>
                         gātraṃ yasyo<lb n="4"/>palipyeta sa rogam prāpnuyān mahat || </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.71.add6"> cāṇḍālair vā śvapākair vā coraiḥ
                        pravrajitais tathā |
                        <caesura/>
                         anyai<cb n="2"/>s ca <unclear>nīcabhībhat</unclear>saiḥ prahāro
                        na praśasyate| </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.71.add7"> madyasyānnasya māṃsasya tilatailasya
                        sarppiṣaḥ |
                        <caesura/>
                         svapne kiñcid yadi prāpya paśyed vyādhim upasthitaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.71.add8"> raktavarṇṇan tu yat kiñcit sarvvan tan na
                        prasasyate |
                        <caesura/>
                         rakṭaṃ yad āmakaṃ māṃsaṃ candanañ ca <lb n="5"/> prasasyate || </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.71.add9"> yad vā suklena varṇṇena sarvvam etat
                        prasasyate |
                        <caesura/>
                         karpāsam <unclear>asthy</unclear> atho bhasma dadhi caivātra
                            va<cb n="2"/>rjitaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.71.add10"> yat tu kṛṣṇena varṇena sarvvan tan na
                        prasasyate |
                        <caesura/>
                         bhūmilābho hiraṇyañ ca hastī caiva praśasyate ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.29.75"> ata ūrdhvam pravakṣyāmi pra<cb n="3"/>sastaṃ
                        svapnadarsanaṃ |
                        <caesura/>
                         devāṃ dvijaṃ govṛṣabhāṃ jīvataḥ suhṛdo nṛpāṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.76"> samṛddham agniṃ sādhūṃś ca nirmalā<lb n="6"
                        />ni jalāni ca |
                        <caesura/>
                         paśyet kalyāṇabhāvāya vyādher apagamāya ca | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.77"> māṃsam matsyaṃ srajaḥ śvetā vā<cb n="1"/>sāṃsi
                        ca phalāni ca |
                        <caesura/>
                         labhate dhanalābhāya vyādher apagamāya ca | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.79"> nadīnadasamudrāṃś ca kṣubhitāṃ nirmalodakāṃ |
                        <caesura/>
                         taret kalyā<cb n="2"/>ṇalābhāya vyādher apagamāya ca |</l>

                    <l xml:id="SS.1.29.78">prāsādāṃ saphalāṃ vṛkṣāṃ vāraṇāṃ parvatāṃs
                        tathā |
                        <caesura/>
                         āruhed dravyalā<lb n="7"/>bhāya vyādher apagamāya ca ||</l>


                    <l xml:id="SS.1.29.81"> īdṛgvidhāñ chubhān yo <unclear
                            reason="overwriting">nvai</unclear> svapnāṃ paśyet sadāturaḥ |
                        <caesura/>
                         sa dīrghāyur iti <cb n="1"/>khyātas tasmai karma samācared iti ||
                            <g rend="letter-numeral">29</g> || ❈ ||</l>


                    <!-- The bottom margin indicates to an addition of "vi" which I could not locate in the body. -->




                    <milestone ana="line 7" facs="028r IMG_0119.JPG" n="28r"
                        unit="digital_image"/>



                </div>
                <!-- end of chapter 29 of Sūtrasthāna-->


                <div n="30" type="adhyāya">

                    <milestone ana="line 7" facs="028r IMG_0119.JPG" n="28r"
                        unit="digital_image"/>


                    <l xml:id="SS.1.30.1"> athātaḥ paṃcendriyārthavipratipattiṃ
                            <abbr>vyā</abbr><ex>khyāsyāmaḥ</ex> || </l>


                    <l xml:id="SS.1.30.3"> śarīraśīla<cb n="2"/>yor yasya prakṛtir vikṛtir
                        bhavet |
                        <caesura/>
                         tad<subst>
                            <del>a</del>
                            <add>ā</add>
                        </subst>riṣṭaṃ samāsena vyāsatas tu nibodha me || </l>

                    <l xml:id="SS.1.30.4"> śṛṇoti vi<pb facs="43" n="28v"/><milestone
                            facs="028v                             IMG_0120.JPG"
                            unit="digital_image"/><lb n="1"/>vidhā<unclear reason="damage"
                            >n</unclear> śabdān yo vidyān asato bahūn |
                        <caesura/>
                         samudrapurameghānām asampattau ca tāṃ svanāṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.30.5"> tāṃ svanām vā na gṛ<cb n="1"/>hṇīte gṛhṇīte
                        cānyaśabdavat |
                        <caesura/>
                         grāmāraṇyasvanāṃś cāpi gṛhṇāti viparītavat | </l>

                    <l xml:id="SS.1.30.6"> dviṣacchabdena ramate suhṛcchabdena kupyati <cb
                            n="2"/>
                        <caesura/>
                         yac cākasmān na gṛhṇīte gatāsun taṃ pracakṣate | </l>

                    <l xml:id="SS.1.30.7"> yat tūṣṇam iti gṛhṇāti śītam uṣṇañ ca
                            śītava<unclear reason="damage">t</unclear> |
                        <caesura/>
                        <lb n="2"/>sañjātaśītapiṭako yaś ca dāhena pīḍyate | </l>

                    <l xml:id="SS.1.30.8"> uṣṇagātro tigātrañ ca yaḥ śītena pravepate |
                        <caesura/>
                         pra<cb n="1"/>hārān nābhijānāti sa gacche<subst>
                            <del rend="overwriting"><unclear>ta</unclear></del>
                            <add rend="overwriting"><unclear reason="overwriting">t
                                    tu</unclear></add>
                        </subst> yamālayam | </l>

                    <l xml:id="SS.1.30.9"> pāṃsunaivāvakīrṇṇāni yaś ca gātrāṇi manyate |
                        <caesura/>
                         varṇṇānyatā vā rājyo vā yasya gā<cb n="2"/>tre bhavanti hi || </l>

                    <l xml:id="SS.1.30.10"> snātānuliptaṃ yaṃ cāpi bhajaṃte nīlamakṣikāḥ |
                        <caesura/>
                         sugandho vāti cā<unclear reason="overinking">ka</unclear>smāt taṃ
                            bru<lb n="3"/>vanti gatāyuṣaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.30.11"> viparītena gṛhṇāti rasāṃ yaś copayojitāṃ |
                        <caesura/>
                         kramopayuktāṃś ca rasān yasya do<cb n="1"/>ṣābhivṛddhaye | </l>

                    <l xml:id="SS.1.30.12"> yasya doṣāgnisāmyañ ca kuryur mithyopayojitā |
                        <caesura/>
                         yo vā rasaṃ na samvetti taṃ bruva<add place="below"
                            resp="later                             hand">nti</add>
                        gatāyuṣaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.30.13"> surabhiṃ dura<cb n="2"/>bhiṃ vetti durabhiṃ
                        surabhīti ca |
                        <caesura/>
                         yo vā gandhan na gṛhṇāti śānte dīpe ca mānavaḥ | </l>







                    <l xml:id="SS.1.30.15cd"> divā <unclear reason="damage"
                            >jyo</unclear>tīṃ<lb n="4"/>ṣi yaś cāpi jvalitānīva paśyati | </l>

                    <l xml:id="SS.1.30.16"> rātrau candraṃ jvalantaṃ vā sūryam vā
                        candravarccasaṃ |
                        <caesura/>
                         amegh<unclear>o</unclear>paplave <cb n="1"/>yaś ca
                        śakracāpataḍidguṇāṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.30.17"> taḍi<unclear reason="overinking"
                        >dva</unclear>to guṇān yac ca nirmale gagane ghanāṃ |
                        <caesura/>
                         vi<unclear reason="damage">mā</unclear>nayānaprāsādair yaś ca
                        saṃkulam ambaraṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.30.18"> yaś cā<cb n="2"/>py anirmalaṃ mūrttim
                        antarikṣe prapaśyati |
                        <caesura/>
                         dhūmanīhāravāsobhir āvṛtām iva medinīṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.30.19"> pradīptam iva lo<cb n="1"/>kañ ca yo vāplutam
                        ivāmbhasā |
                        <caesura/>
                         bhūmim aṣṭāpadākārāṃ lekhābhir yaś ca paśyati | </l>

                    <l xml:id="SS.1.30.23"> yo vā mayūrakaṇṭhābhaṃ vidhūmam vahnim īkṣate
                        |
                        <caesura/>
                         dhruvam ākāśagaṅgāṃ vā taṃ bruvanti gatāyuṣaṃ </l>

                    <l xml:id="SS.1.30.21">
                        <subst><del>|</del><add rend="overwriting">yo</add></subst>
                            jyotsnā<lb n="6"/>darśatoyeṣu <del rend="erasing">ya</del>ś ca
                            cchāyā<unclear reason="overwriting">ñ ca</unclear><add
                            place="bottom                             margin">na</add>
                        paśyati |
                        <caesura/>
                         paśyaty ekāṅgahīnām vā vikṛtām vānyasatvajāṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.30.22"> śvakākakaṅka<cb n="1"/>gṛdhrāṇām pretānāṃ
                        yakṣarākṣasāṃ |
                        <caesura/>
                         piśācoraganāgānāṃ bhūtānāṃ vikṛtān api | </l>

                    <l xml:id="SS.1.30.22.add1"> svasthaḥ sa labhate vyādhiṃ vyādhito
                        mṛtyum arccha<cb n="2"/>ti || ❈ ||
                        <caesura/>
                         vraṇapraśnaṃ vraṇāsrāvaṃ kṛtyākṛtyavidhiṃ tathā | </l>

                    <l xml:id="SS.1.30.22.add2"> vyādhyuddeśīyam adhyāyaṃ śastraka<lb
                            n="7"/>rmāṣṭakaṃ tathā |
                        <caesura/>
                         praṇaṣṭaśalyavijñānaṃ śalyāpanayana<add place="below">m e</add>va
                        ca | </l>

                    <l xml:id="SS.1.30.22.add3"> viparītavraṇajñānaṃ dūtasvapnavipa<cb
                            n="1"/>ryayaṃ |
                        <caesura/>
                         paṃcendriyārthavibhrāntiṃ proktaṃ vai tṛtīyo daśa ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.30.trailer">❈ || </l>

                    <milestone ana="line 7" facs="028v IMG_0120.JPG" n="28v"
                        unit="digital_image"/>

                </div>
                <!-- end of chapter 30 of Sūtrasthāna-->

                <div n="31" type="adhyāya">

                    <milestone ana="line 7" facs="028v IMG_0120.JPG" n="28v"
                        unit="digital_image"/>


                    <l xml:id="SS.1.31.1"> athātaś cchāyāvipratipattim
                            <abbr>vyā</abbr><ex>khyāsyāmaḥ</ex> || </l>



                    <l xml:id="SS.1.31.3"> śyāvā lohitikā nī<cb n="2"/>lā<add>ḥ</add>
                        pītikā vāpi dehināṃ |
                        <caesura/>
                         abhidravanti yañ chāyā sa parāsur asaṃśayaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.31.4"> hrīr apakrāmati yataḥ <milestone
                            facs="029r IMG_0118.JPG" n="29r" unit="digital_image"/><pb
                            facs="45" n="29r"/><lb n="1"/>kāntismṛtidhṛtiśriyaḥ |
                        <caesura/>
                         akasmād yaṃ bhajante ca sa parāsur asaṃśayam | </l>

                    <l xml:id="SS.1.31.5"> yasyādharauṣṭhaḥ pati<cb n="1"/>taḥ kṣiptaś
                        cordhan tathottaraḥ |
                        <caesura/>
                         ubhau vā jāmbavābhāsau sa parāsur asaṃśayam | </l>

                    <l xml:id="SS.1.31.6"> āraktā daśanā yasya śyāvā <unclear
                            reason="overwriting">vā</unclear> syuḥ patanti vā |
                        <caesura/>
                        <cb n="2"/>kh<add>ā</add>ñjanaprati<unclear reason="overinking"
                            >bho</unclear> vāpi taṃ gatāyuṣam ādiśet | </l>

                    <l xml:id="SS.1.31.7"> kṛṣṇā snigdhāvaliptā vā jihvā śūnā ca yasya vai
                        |
                        <caesura/>
                         karka<lb n="2"/>śā ca bhaved yasya so cirād vijahāty asūn | </l>

                    <l xml:id="SS.1.31.8"> kuṭilā sphuṭitā vāpi śūnā vā yasya nāsikā |
                        <caesura/>
                         bhagnā <cb n="1"/>vā sphurate vāpi sa parāsur asaṃśayaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.31.9"> saṃkṣipte viṣame stabdhe rakte supte ca locane
                        |
                        <caesura/>
                         yasya syātāṃ śrute vāpi sa parāsur asaṃśayaṃ | </l>





                    <l xml:id="SS.1.31.11"> na dhā<cb n="2"/>raya<del rend="erasing"
                            >n__</del>ti yaḥ śīrṣan nāharanty annam āsyagaṃ |
                        <caesura/>
                         ekāgradṛṣṭir mūḍhātmā sa parāsur asaṃśayaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.31.12"> balavān durbalo <lb n="3"/>vāpi sammohaṃ yo
                        dhigacchati |
                        <caesura/>
                         utthāpyamāno bahuśaḥ sa parāsur asaṃśayaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.31.13"> uttānaḥ sarvadā śe<cb n="1"/>te | pādau vi<subst>
                            <del n="4" unit="syllable"/>
                            <add rend="overwriting">kurute ca ya</add>
                        </subst>ḥ |
                        <caesura/>
                         viprasāraṇaśīlo vā sa parāsur asaṃśayaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.31.14"> śītapādakarocchvāsaḥ chinnaśvāsaś ca yo bhavet
                        |
                        <caesura/>
                         kā<cb n="2"/>kocchvāsaś ca yo martyaḥ sa parāsur asaṃśayaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.31.15"> nidrā na cchidyate yasya yo vā jāgartti
                        sarvadā |
                        <caesura/>
                         muhyed vā vaktu<lb n="4"/>kāmaś ca pratyākhyeyaḥ sa jānatā | </l>

                    <l xml:id="SS.1.31.16"> parilihed uttaroṣṭham uṅgarāṃś ca karoti vā |
                        <caesura/>
                         pretair vā bhāṣate <cb n="1"/>sārdhaṃ sa parāsur asaṃśayaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.31.17"> khebhyaḥ saromakūpebhyo yasya raktaṃ
                        pravarttate |
                        <caesura/>
                         puruṣasyāviṣārttasya sa parāsur asaṃśayaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.31.18"> vātā<cb n="2"/>ṣṭhīlā tu hṛdaye yasyordhvam
                        anuyāyinī |
                        <caesura/>
                         rujānnavidveṣakarī sa parāsur asaṃśayaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.31.19"> ananyopadrava<lb n="5"/>kṛtaḥ pādaḥ
                            śopha<add>ḥ</add> samutthitaḥ
                        <caesura/>
                         puruṣaṃ hanti nārīñ ca mukhajo guhyajo dvayaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.31.20"> atīsāro jvaro <cb n="1"/><unclear
                            reason="overwriting">dhmā</unclear>naṃ charddiḥ
                        śūnāṅgameḍhratā |
                        <caesura/>
                         kāsina svāsino vāpi yasya taṃ kṣīṇam ādiśet | </l>

                    <l xml:id="SS.1.31.21"> svedo dāhaś ca balavāṃ hikkā śvāsaś ca mānavaṃ
                        |
                        <caesura/>
                        <cb n="2"/>balavantam api prāṇair viyuñjanti na saṃśayaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.31.22"> śyāvā jihvā bhaved yasya savyaṃ cākṣi
                        nimajjati
                        <caesura/>
                         mukhaṃ ca <lb n="6"/>jāyate pūtir yasya taṃ parivarjayet | </l>

                    <l xml:id="SS.1.31.23"> netre cāmreṇa pūryete svidyete caraṇau tathā |
                        <caesura/>
                         cakṣuś cā<cb n="1"/>kulatāṃ yāti yamarāṣṭraṃ gamiṣyataḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.31.24"> atimātraṃ laghūni syu<unclear
                            reason="overinking">r gā</unclear>trāṇy atigurūṇi vā |
                        <caesura/>
                         yasyākasmāt sa vijñeyo gantā caiva ya<cb n="2"/>mālayaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.31.25"> paṅkamatsyavasātailaghṛtagandhāś ca ye narāḥ |
                        <caesura/>
                        <unclear reason="overwriting">pi</unclear>ṣṭagandhāṃś ca ye vānti
                        gatās <unclear reason="background_noise">te</unclear> yamasā<lb
                            n="7"/>danaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.31.26"> yūkā lalāṭam āyānti balin nāśnanti vāyasāḥ |
                        <caesura/>
                         yeṣāñ cāpi ratin nāsti gatās te yamasā<cb n="1"/>danaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.31.27"> jvarātīsāraśophā syur yasyānyonyāvasādinaḥ |
                        <caesura/>
                         prakṣīṇañ ca balaṃ yasya na sa śakyaś cikitsituṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.31.28"> kṣīṇasya yasya kṣuttṛṣṇe hṛ<cb n="2"/>dyair
                        mṛṣṭair hitais tathā |
                        <caesura/>
                         annapānair nna sāsyete tasya mṛtyur upasthitaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.31.29"> pravāhikā śiraḥśūlaṃ ko<milestone
                            facs="029V.JPG" n="29v" unit="digital_image"/><pb facs="46"
                            n="29v"/><lb n="1"/>ṣṭhaśūlaś ca dāruṇa<del rend="crossed out"
                            >ḥ</del> |
                        <caesura/>
                         pipāsā balahāniś ca tasya mṛtyur upasthitaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.31.30"> viṣameṇopacāreṇa <cb n="1"/>karmabhiś ca
                        purākṛtaiḥ |
                        <caesura/>
                         anityatvāc ca jantūnāṃ jīvitaṃ nidhanam vrajet | </l>

                    <l xml:id="SS.1.31.31"> pretā dūtāḥ piśācāś ca rakṣāṃsi vividhā<cb
                            n="2"/>ni ca |
                        <caesura/>
                         maraṇīyan naran nityam upasarpanti sarvadā </l>

                    <l xml:id="SS.1.31.32"> tāni bheṣaja<space
                            rendition="#newa-gap-filler" subtype="jāyekā"
                            type="gap-filler"/><lb n="1"/>vīryāṇi pratinighnanti sarvadā |
                        <caesura/>
                         tasmān mohāḥ kriyās sarvā bhavantīha gatāyuṣam iti || </l>

                    <l xml:id="SS.1.31.trailer">31 || ❈ || </l>

                    <milestone ana="line 2" facs="029V IMG_0119.JPG" n="29v"
                        unit="digital_image"/>

                </div>
            </div>

        </body>
    </text>


    <facsimile>
        <graphic url="https://sushrutaproject1.github.io/Sushrutasamhita_Saktumiva1/kl_699_manifest.json"/>
    </facsimile>


</TEI>
